Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы жайлы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ─ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕ

1.1 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы түсінігі және оның
кәсіпорынның қаржылық.экономикалық жағдайын бағалаудағы рөлі
6
1.2 Қаржылық тұрақтылық түрлері мен қаржылық жағдайлары ... ... ... 14
1.3 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер етуші
факторларды анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
18
1.4 Қаржылық тұрақтылықты бағалаудың негізгі әдістері
мен критерийлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

23
2. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ҚАРЖЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕР КОЭФФИЦЕНТТЕРІ ӘДІСІМЕН ТАЛДАУ («КӨКШЕТАУ МИНЕРАЛДЫ СУЛАРЫ» ЖАУАПКЕРШІЛІГІ ШЕКТЕУЛІ СЕРІКТЕСТІГІНІҢ МЫСАЛЫНДА) ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҚ КРИТЕРИЙЛЕРІН АНЫҚТАУ




2.1 «Көкшетау минералды сулары» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің қаржылық жағдайын жалпылама талдау ... ... ... ... ... ...
29
2.2 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын абсолютті көрсеткіштер
арқылы талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
38
2.3 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын салыстырмалы
көрсеткіштер арқылы талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

40
3. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН
НЫҒАЙТУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Кәсіпорынның тәуекелді дебиторлық қарыздарын
басқаруды нығайту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
51
3.2 Қаржылық леверидж көрсеткіші арқылы кәсіпорынның тиімді
қарыз капиталын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

56
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
61
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
64
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
66
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2007 жылдың 28 ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Бәсеке қабілеттілік─ Қазақстанның әлемдік экономика мен қоғамдастыққа табысты кірігуінің кілті. Сондықтан да өткен жылдың өзінде біз жалпы қазақстандық жобамызды тұжырымдап, оны іске асыруды қолға алған болатынбыз. Бұл─ біздің әлемнің бәсекеге барынша қабілетті елу елінің қоғамдастығына қарай жедел жылжуымыздың және оның тұрақты мүшесі ретінде Қазақстанның тұғырнамасын нығайту» деген /1, 5-6 б/. Осы орайда, өнеркәсіптің жоғары макроэкономикалық көрсеткіштері және Қазақстанның негізгі өнеркәсіп салалары кәсіпорындарының қаржысының жағымды даму тенденциясы Бүкіләлемдік сауда ұйымына Қазақстанның кірігуі жағдайында импортты ауыстыратын және экспортқа бағытталған тауарлар мен қызметтердің жүзеге асырылуы үшін үлкен мүмкіндік береді.
Себебі жеті басымдылықтан тұратын Елбасы Жолдауында елдің экономикалық даму жолында атқарылатын істер, оның ішінде халықаралық аренаға шығатын жобалармен жұмыс істеу жайы, шикізаттық емес тауарларды экспорттау мен жоғарғы технологияларды импорттау мәселелеріне қатаң тапсырылды /2, 1 б/.
Әрине, Қазақстан экономикасының әлемдік шаруашылық қатынастарына, интеграциялық үрдістерге кірігуі отандық кәсіпорындардан, әсіресе өндірістік кәсіпорындардан, қаржылық тұрақтылықтың жоғарғы деңгейін қажет етеді. Егер әрбір кәсіпорын экономикаға үлкен қаржылық нәтижелер әкелсе, онда қызмет салаларының және мемлекеттің макроэкономикалық көрсеткіштері жоғарлайды. Сондықтан қазіргі кезде әрбір шаруашылық субъектісінің қаржылық тұрақтылық мәселесіне көп көңіл бөлінеді. Жоғары даму барысындағы бәсекелестік жағдайында кәсіпорын тұрақтылығын бағалау бәсеке қабілеттіліктің қосымша факторы болып табылады және кез-келген саладағы қаржылық тұрақты кәсіпорындар санының өсуі экономиканың дамуы мен бюджетке төленетін тұрақты түсімдердің негізі болып табылады.
Қоғамда қаржылық талдау біреудің орынсыз тілегінен емес, өмірлік аса қажеттілік салдарынан туындайды. Салмақ, ұзындық өлшемін және есептеу жүргізбей, шаруашылық субъектісінің мүліктік жағдайы мен оған әсер ететін себептерді білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай, біріншісінің екіншісінен артық болуына қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай жүргізу мүмкін емес.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан». Астана, 2007 ж. 28 ақпан // Егемен Қазақстан, 1 наурыз 2007ж.
2. Мұқанова Г. Экономика-демократия-тәртіп // Түркістан.─ 2006ж. 2 наурыз.─ №9.─ 1б.
3. Назарбаев Н.Ә. Жолдауы «Қазақстан экономикасының, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында». Астана, 2005 ж. 18 ақпан // Егемен Қазақстан, 1 наурыз 2005ж. 3-4б.
4. Байбулова Д.Б. Управление финансовой устойчивостью предприятий в переходный экономике (на примере РК): Автореферат: 08.00.05─ Алматы, 2002.─ 22с.
5. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы.─ Алматы: Экономика. 2001.─ 330б.
6. Жуйриков К.К: Финансы предприятий в условиях рынка.─ Алматы, 2002, 353 с.
7. Бараненко С.П., Шеметов В.В. Стратегическая устойчивость предприятия.─ М.: Центрполиграф, 2004.─ 575;
8. Дружинин А.И., Дунаев О.Н. Управление финансовой устойчивостью.─ Екатеренбург: ИПК УГТУ, 2005.─ с. 363;
9. Нестеров В.О., Карпенко С.Н. Финансовый анализ и учет.─ М.: Финансы и статистика, 2005.─ с. 341;
10. Шеремет А.Д., Негашев Е.В. Методика финансового анализа деятельности коммерческих организациий.─ М.: ИНФРА-М, 2005.
11. Лупей Н.А. Методические рекомендации по учету финансовых результатов деятельности организаций: практическое пособие.─ СПб.: Книжник, 2003.─ с. 258;
12. Гиляровская Л.Т., Вехорева А.А. Анализ и оценка финансовой устойчивости коммерческого предприятия.─ СПб.: Питер, 2003 ─ 256 с.: ил.─ (Серия «Бухгалтеру и аудитору»)
13. Астахов В.П. Анализ финансовой устойчивости и процедуры, связанные с банкротством.─ М.: Ось-89, 2005.─ с. 163;
14. Илясов Г. Оценка финансового состояния предприятия: Методология и методика// Экономист.─ 2004.─ №6.─ с. 49-55;
15. Гребенщикова Е.В. Альтернативный расчет запаса финансовой прочности предприятия// Финансы.─ 2006.─ №8.─ с. 69-70;
16. Козлова Е.П., Галинина Е.Н. Финансовый анализ и аудит.─ М.: Финансы и статистика, 2004.─ с. 285;
17. Ириков В.А., Ириков И.В. Технология финансо*экономического планирования на фирме.─ М.: Финансы и статистика, 2006.─ с. 249;
18. Гиляровская Л.Т. Экономический анализ: Учебник для вузов─ 2-ое изд., доп.─ М: ЮНИТИ-ДАНА, 2004.─ 615с
19. Ковалев В.В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности.─ М.: Финансы и статистика, 2003.─ с. 512;
20. Никольская Э.В., Лозинская В.Б. Финансовый анализ.─ М.: МГАП Мир книги, 2003.─ с. 316;
21. Чернышева Ю.Г., Гузей В.А. Комплексный экономический анализ хозяйственной деятельности.─ Изд. 2-е.─ Ростов н/Д.: Феникс, 2005.─ 156 с.─ (Шпаргалки);
22. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа.─ М.: Инфра-М, 1999.─ с. 512;
23. Лябушин Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия.─ М.: Финансы и кредит, 2000, с.375;
24. Федорова Г.В. Фианасовый анализ предприятия при угрозе банкротства. Учебное пособие.─ М.: Омега─ Л, 2003.─ 272 с.
25. Шеремет А.Д., Сайфуллин Р.С. Финансы предприятий.─ М., ИНФРА─ М, 1998.─ 343 с.
26. Ионова А.Ф., Селезнева Н.Н. Финансовый анализ: учебник.─ М.: ТК Велби, Издательство Проспект, 2006.─ 624с.
27. Бригхем Ю., Гапенски Л. Финансовый менеджмент: Полный курс. В2-х т./ Пер. С англ. под. ред. В.В. Ковалева. Спб.: Экономическая щкола, 2004г. Т. 2. 669с.
28. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдер): 2001 жылғы 15 қаңтарға дейінгі өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.─ Алматы: ЖШС «Баспа», 2001-368б.
29. Коволев В.В. Финансовый анализ: методы и процедуры.─ М.: финансы и статистика, 2005.─ 560с
30. Под. ред. Таль Г.К. Антикризисное управление: Учебное пособие: В 2 т. Т. 2.: экономические основы.─ М.: ИНФРА─ М, 2004.─ 1027с
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ..............................................................|3 |
|.............................................. | ... ... ... ... ... ... ... | |
|Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы түсінігі және оның | ... ... ... бағалаудағы рөлі |6 |
|1.2 Қаржылық тұрақтылық ... мен ... ... |14 |
|1.3 Кәсіпорынның қаржылық ... әсер ... | ... |18 ... |
|.................. | ... ... ... ... ... ... | ... |23 ... ... | ... ... ... ТҰРАҚТЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ҚАРЖЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕР | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ | ... ... ... | ... ... минералды сулары» жауапкершілігі шектеулі | ... ... ... ... |29 ... | ... ... қаржылық тұрақтылығын абсолютті көрсеткіштер | ... |38 ... ... | ... ... ... тұрақтылығын салыстырмалы | ... ... |40 ... ... | ... КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН | ... ... | ... ... ... дебиторлық қарыздарын | ... |51 ... ... | ... ... ... ... арқылы кәсіпорынның тиімді | ... ... |56 ... ... | ... |
|...................................... | ... ... |64 ... | ... ... | ... ... ... ... ... ... 28 ... «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан
халқына ... ... ... ... ... ... қоғамдастыққа табысты кірігуінің кілті. ... да ... ... біз жалпы қазақстандық жобамызды тұжырымдап, оны іске асыруды ... ... ... ... әлемнің бәсекеге барынша қабілетті елу елінің
қоғамдастығына қарай жедел ... және оның ... ... ... ... ... ... /1, 5-6 б/. Осы орайда,
өнеркәсіптің жоғары ... ... және ... ... ... ... қаржысының жағымды даму
тенденциясы Бүкіләлемдік сауда ұйымына ... ... ... ... және ... ... тауарлар мен қызметтердің
жүзеге асырылуы үшін үлкен мүмкіндік ... жеті ... ... ... ... ... экономикалық
даму жолында атқарылатын істер, оның ішінде халықаралық аренаға шығатын
жобалармен жұмыс істеу жайы, ... емес ... ... ... ... ... мәселелеріне қатаң тапсырылды /2, 1 ... ... ... ... ... қатынастарына,
интеграциялық үрдістерге ... ... ... ... кәсіпорындардан, қаржылық тұрақтылықтың жоғарғы деңгейін қажет
етеді. Егер әрбір кәсіпорын ... ... ... нәтижелер әкелсе,
онда қызмет салаларының және мемлекеттің макроэкономикалық көрсеткіштері
жоғарлайды. Сондықтан ... ... ... шаруашылық субъектісінің қаржылық
тұрақтылық мәселесіне көп ... ... ... даму барысындағы
бәсекелестік жағдайында кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... және кез-келген саладағы
қаржылық тұрақты кәсіпорындар санының өсуі экономиканың дамуы мен бюджетке
төленетін ... ... ... болып табылады.
Қоғамда қаржылық талдау біреудің орынсыз тілегінен емес, өмірлік аса
қажеттілік ... ... ... ұзындық өлшемін және ... ... ... ... ... мен оған әсер ... білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай, ... ... ... қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай жүргізу
мүмкін емес.
Қай уақытта да болмасын бұл өте ... ... ... ... жүйеден шығып, нарықтық қатынастарға ену кезеңінде оның мәнділігі
одан арта түсті. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 18 ... «Қазақстан экономикасының, әлеуметтік және саяси
жедел жаңару жолында» атты Жолдауында: «Біз ... және орта ... ... жаңа ... ... ... Біз ... бастамаларын іске асыру үшін қолайлы жағдай туғызуымыз керек» деген
/3, 3-4 б/, осы орайда бұл ... шешу ... ... ... ... ... табылатын нарықтық экономикадағы әрбір кәсіпорынның
өміршеңдігін сақтап ... оның ... тек ... шекарада емес, халықаралық
деңгейде қызмет етуі үшін алғышарттардың бірі ... оның ... яғни ... ... ... оның ... ... және олардан арылу немесе ... ... ... ... ... ... табылады.
Сонымен қатар қаржылық тұрақты кәсіпорын онымен қаржылық қатынастарға
түсетін басқа шаруашылық субъектілер үшін сенімді ... ... /4, 9 ... ... ... ... тек кәсіпорын басшылары мен
қызметкерлер ғана емес, соныменен ресурстарды ... ... ... ... ... ... жағдайын бағалау мен
тәуекелділіктің деңгейін анықтау үшін банктер, төлемдерді уақытылы алу үшін
жабдықтаушылар, бюджетке қаражаттардың түсу ... ... үшін ... және тағы басқалары айналысады.
Нарықтық жағдайда кәсіпорын табыстылығы мен тұрақтылық жағдайының негізі
болып оның қаржылық тұрақтылығы табылады. Егер ... ... ... ... ... онда ол несиені алу, ... ... ... ... ... ... ... ұқсас
кәсіпорындар алдында бірқатар артықшылықтарға ие болады. Неғұрлым ... ... ... ... ... оқыс ... тәуелсіз
және банкроттыққа ұшырау тәуекелі төмен болады. Кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығы дегеніміз қаржыландыру көздерінің ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының
тұрақтылығы немесе кәсіпорынды кездейсоқтықтан және кенеттен болатын
өзгерістерден ... ... ... бір ... ... болу нәтижесі.
Қазақстандық автортолар ... К.Ш., ... ... Ж.Г. ... ... тұрақтылық төрт түрге бөлінеді:
қаржылық жағдайы жақсы кәсіпорын;
қаржылық жағдайы орташа кәсіпорын;
қаржылық жағдайы нашар кәсіпорын;
банкрот кәсіпорын /5, 92-93 ... ... ... К.К. ... ... ... ... күрделі себептерін анықтау үшін кәсіпорын қызметінің барлық
жақтарын сипаттайтын көптеген көрсеткіштерді ... ... /6, 3-5 ... ... тұрықты қаржылық жағдайы─ оның үздіксіз және ... ... ... ... ... Оған жету үшін ... тұрақты
төлемқабілеттілігін, баланс өтімділігін, ... ... ... ... ... ... ету қажет. Кәсіпорын қаржылық
тұрақтылығын кешенді ... жеке ... ... үшін ... ... климаттың жақсаруына олардың әсерінің күшеуі үшін
нақты алғышарттарды туғызады.
Кәсіпорын қаржылық жағдайының тұрақтылығын ... ... ... кезде ғана емес, сонымен қатар оларды алдын-ала болжау, қашқақтау,
ұзақ мерзімді, материалдық емес, ағымдық ... ... және ... ... ... ... үшін жүргізіледі. Нарықтық қатынастар
жағдайында шаруашылық субъектісінің шаруашылық, инвестициялық және басқа ... ... ... талаптары капиталдың нақты құнын сақтау
мен көбейту, экономикалық потенциалдың тиімді қолданылуын жоғарлату ... ... ... ... ... ... ғылыми
негізделген және үйлесімді басқару, өндірістік, әсіресе қаржылық шешімдер
қабылдау үшін оның ... ... ... ... Тек ... және ... ... ғана оның қызметін объективті бағалап кәсіпорынның
қаржылық ... ... және ... және оның ... ... ... ... шешімдерін қабылдау үшін
басшылыққа нақты ұсыныстар беруге болады.
Жұмыстың мақсаты кәсіпорын қаржылық тұрақытылық жағдайына ... ... ... ... ... кәсіпорын қаржылық жағдайын нығайту
жолдарын анықтау.
Көзделген мақсатқа сай келесі міндеттер қойылған:
кәсіпорынның ... ... ... және оның ... ... жағдайын бағалаудағы рөлін, қаржылық тұрақтылық түрлері мен
қаржылық жағдайларын зерттеу, кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... қаржылық тұрақтылықты бағалаудың негізгі
әдістері мен критерийлерін зерттеу және ... ... ... бағалау үшін тиімді әрі қолайлы әдісті таңдау;
«Көкшетау минералды сулары» ... ... ... ... ... талдау, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштер арқылы талдау;
кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... және қаржылық
жағдайын ынталандыру бағыттарын анықтау.
Зерттеу пәні─ бухгалтерлік баланс мәліметтері бойынша кәсіпорын қаржылық
тұрақтылық жағдайы.
Зерттеу объектісі─ 1991 жылы негізі ... ... су және ... ... ... «Көкшетау минералды сулары» жауапкершілігі
шектеулі серіктестігі.
Дипломдық ... ... үш ... ... ... тізімінен, қосымша А, Ә, Б, В, Г, Ғ, Д, Е, Ж, К, Л, М, Н, ... ... ... ... ... РЕТІНДЕ
Кәсіпорын қаржылық тұрақтылығының жалпы түсінігі, оның түрлері, оған әсер
етуші ... және ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық түсінігі және оның кәсіпорынның
қаржылық-экономикалық жағдайын бағалаудағы рөлі
Қаржылық тұрақтылық қазіргі өзгергіш және көпқырлы ... ... ... ... ... ... Әрбір кәсіпорын қызметінің
қаржылық тұрақтылығы жалпы мемлекет экономикасының қаржылық тұрақтылығына
қандай да бір ... ... Бұл ... көру үшін ... ... ... ... тұрақтылық анықтамаларын
қарастыру дұрыс болады.
Жалпы жағдайда экономикалық жүйенің ... деп оның ... ... ... бойы ... ... алу қабілетін айтады. И. Богданов
экономикалық тұрақтылықты келесідей ... ... ... элементтерінің сенімділігі мен қатаңдығын, ішкі жүйедегі тік, көлденең
және тағы басқа ... ... және ішкі ... төзу ... Бірақ егер экономика дамымаса, онда оның сыртқы және ... ... мен ... мүмкіндігі кенеттен төмендейді.
Сондықтан, тұрақтылық пен даму ─ біртұтас жүйе ретінде экономиканың ... /7, 12 б/. Бұл ... ... ... ... ... әсерлерін төзу үшін ресурстармен қамтамасыз ететін ... ... ... ортада қалыптасып, дамитын ерекшеліктерге
сәйкес бейімделу мен жаңартылуға деген қажеттілікте жатыр. А. ... ... ... ... ұзақ мерзімді перспективада
өндірісіті жан басына шаққандағы экономикалық ресурстардың көп ... ... ... ... ететін экономикалық, саяси, құқықытық
жағдайлардың үйлесімі» /7, 45 б/. С. ... ... ... ... әсерлердің потенциалды пайда болу көздерін
бейтараптандыру және нақты болған ... ... ... ... бейнеленетін экономикалық және саяси ерекшелігі бар эндогенді
және экзогенді әсерлерге ұлттық экономикалық ... ... ... /7, 12 ... Петренко кәсіпорынның дамуы мен ... ... ... ... И. ... ... жақын пікір білдіреді
/7, 75 б/. Тұрақтылық, И. Петренконың ... ... ... және ... ... ... ... жүйе элементтерінің, оның тік
және көлденең байланыстарының ... мен ... ... негізгі
функционалдық көрсеткіштерін сақтау қабілетін бейнеледі. Өндірістік жүйенің
тұрақтылығы үшін ол үздіксіз қызмет етіп, дамуы қажет. Егер жүйе ... ... ... ... онда оның ... нарықтық
экономика жағдайына тиімді бейімделу қабілеті төмендейді. Н. Матвеев пікірі
бойынша, кәсіпорынның экономикалық қауіпсізідігі тұрақты қаржылық ... ... ... ... өндірісітің құқықытық
нормаларының болуы және кәсіпорын қызмет етуінің тұрақтылығын ... ... ... ... ғылыми-техникалық
прогрессивтілік пен әлеуметтік даму шарттарының жиынтығымен анықталады /7,
7 б/. Бұл автор кәсіпорын ... ... ... ... ... ету табыстылығы деп қарастырады. Бұл ... ... ... кешенділігін, кәсіпорынның ішкі және ... ... ... факторларға тәуелділігін нақты көрсетеді.
«Қаржылық тұрақтылық» термині мамандандырылған ... ... ... Әлем ... «Қаржылық тұрақтылық» түсінігінің әртүрлі
баян етілуі баланс талдауының екі жақтылығымен ... ... ... және ... заман функционалды талдауы. Осы екі
көзқарас негізінде аналитиктер қаржылық ... ... ... ... /7, 16-18 ... өтімділігін дәстүрлі талдау негізінде кәсіпорынның ... оның ... ... ... ... ... және
инвесторлар мен кредиторлардың тәуекелдерден аман болуына бағытталған
ережелермен анықталады, яғни ... ... ... ... олар ... ... қосады:
минималды қаржылық тепе-теңдік ережесі, ол міндетті оң өтімділіктің ... яғни ... ... мен ... ... ... жылдамдығы, уақытында сәйкессіздіктер болу ... ... ... ... ... асу ... орын
алатын қаржылық тұрақтылық қорын алдын ала қарастыру қажет;
максималды қарыз ережесі─ ... ... ... ... ... ... стандарт кәсіпорын
қарыздарын меншікті қаражат көздерінен өтеу шегін белгілейді: ұзақ және
ортамерзімді ... ... ... көздері мен оларға теңескен
ұзақмерзімді қарыз қаражат ... ... ... тұрақты капитал
жартысынан аспауы қажет;
максималды ... ... ... ... ... ... ... капиталын қолдану көзделген барлық салымдар соммасының ... ... ... ... ал ... әртүрлі несиелеу шартына байланысты
болады.
Баланс өтімділігін функционалды талдау негізінде қаржылық тұрақтылық
келесі ... ... ... ... ... ... ... және қалыптастырылуы үшін
пайдаланылатын, меншікті ... ... ... ... капиталына
бөлшектеп салудан бұрын, тұрақты капитал есебінен өтелетін, ... ... ... қосу ... ... ... Соныменен,
тұрақты ресурстар─ меншікті капитал және оларға ... ... ... ... өтеу ... ... 100 ... болуы─ салынған қаражаттардың бөлігі кәсіпорынның қаржылық әлсіздігін
анықтайтын, ... ... ... ... ... қаржыландырылғанын білдіреді. Қысқамерзімді қаржыландыру
туралы айта келсек, ... ... ... ... капиталының
көздері көлемінде) қажеттілік соммасы есеп жылы ішінде өзгереді және бұл
өзгерістер төмендегілерге әкеледі:
айналым капиталының артық ... ... ... ... ... бос ... ... пайда болады;
немесе айналым капиталына қажеттіліктің қанағаттандырылуына, нәтижесінде
қарыз қаражаттарын қолдану тура ... ... ... ... ... ... ... өтімділігін
талдаудың функционалды және дәстүрлі) ... ... Бір бұл ... ... және меншікті қаражаттар ... ... ... ... ... ... ... анықтау қосылады.
Кәсіпорыннің қаржылық тұрақтылық түсінігін қарастырған кезде онымен
тікелей байланысты басқа да ... ... ... дұрыс болады. Соның ішінде кәсіпорынның төлемқабілеттілігі негізгі
орынды алады.
Төлемқабілеттілік пен қаржылық тұрақтылық нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... «қаржылық тұрақтылық» түсінігі көп қырлы, ол ұйым
қызметінің әртүрлі ... ... ... ... түсініктеріне қарағанда кең мағынаны ... ... ... ... және шетел экономистері әртүрлі
баяндайды. 90-шы жылдардың ... ... ... ... қаражаттардың қарыз капиталынан ұлғаюы шарты бойынша меншікті
қаражаттар көзі ... ... ... ... ол кәсіпорын
активтерінде меншікті және ... ... ... ... ... қарқынымен, ұзақмерзімді және қысқамерзімді
қаражаттар қатынасымен, материалдық айналым ... ... ... қамтамасыз етілуімен бағаланды.
Қаржылық тұрақтылық─ бір қалыпты төлемқабілеттілігін қамтамасыз ететін
кәсіпорын шоттарының белгілі бір ... ... да бір ... ... ... ... ... не төмендеп, не жоғарлап, өзгеріссіз
қалмайды. Күн сайын ... ... ... ... ... жағдайының бір күйден екінші күйге өтуіне негізгі себепкер
болады. ... ... және ... ... капитал салымдарын өтеу
үшін қаражаттар көздерінің өзгеріс шегін білу кәсіпорынның ... ... және ... ... жоғарлатуға әкелетін
шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... барысында ... ... ... ... ... ... Көріп
отырғандай, төлемқабілеттілік қаржылық тұрақтылықтың ажырамас бөлігі болып
табылады. ... ... ... ... өндірістік,
коммерциялық, қаржылық-инвестициялық қызметтерінің нәтижелеріне тәуелді
болады, ал қаржылық жағдайдың тұрақтылығы оның қызметіне ... ... ... ... ... қорлар мен олардың құнының
меншікті және қарыздық қалыптастыру ... ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етілуі, соныменен
қаржылық ресурстардың тиімді пайдаланылуы ... ... ... ал төлемқабілеттілік оның сыртқы көрінісі ... ... ... ... мен ... ... ... деңгейі нақты
күнтізбелік күнге есептелетін төлемқабілеттілік ... ... да ... ... Яғни ... ... тұрақтылық көрінісінің бір
түрі бола алады /8, 254-256 б/.
Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның ... ... ... ... ... болып табылады, ал ішкі шаруашылық мүмкіндіктерді,
қаражаттарды және оларды тұрақтандыру ... ... ... ... мен ... ерекшелігін анықтайды. Соныменен,
қаржылық тұрақтылық─ қаржылық ресурстардың ... ... ... пайдаланылуы бойынша қызметінің нәтижесінде кәсіпорынның кепілді
төлемқабілеттілігі мен ... ... ... ол─ ... ... ... қамтамасыз етілуі, және кәсіпорын активтерін
өтеу көздері болып табылатын ... және ... ... қатынасы.
Жалпы жағдайда, кәсіпорын қаржылық тұрақтылығы ... ... және ... ... өзгерістерден сақтап тұратын белгілі
бір беріктік қорлардың болу нәтижесі.
Кәсіпорынның шаруашылық жағдайы, оның ... мен ... ... өндірістік, коммерциялық, қаржылық қызметінің нәтижелеріне ... Егер ... ... және ... жоспары ойдағыдай
орындалса, онда ол оның қаржылық жағдайына ... әсер ... ... өндіріс пен өнімді өткізу бойынша ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнының ұлғаюы, табыс пен пайда
соммасының төмендеуі және олардың ... ... ... ... мен оның ... ... /9, 89 б/. ... шаруашылық жағдай кездейсоқтан пайда болмайды, ол кәсіпорынның
шаруашылық ... ... ... ... ... ... басқару арқылы жүзеге асады.
Өз кезегінде, тұрақты шаруашылық жағдай өндірістік жоспарлардың орындалуы
мен өндірістің қажетті ресурстармен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде қаржылық
қызметтің ақшалай ресурстарының ... ... ... мен ... ... ... және сапалық есептің орындалуына, меншікті және
қарыз ... ... ... қол ... және ... қолданылуына бағытталуы қажет.
Кәсіпорынның қаржылық жағдай ... ... өз ... алу ... ... Ол кәсіпорынның қалыпты қызметіне
қажетті қаржылық ресурстармен қамтамасыз етілеуін, оларды орналастырудың
мақсаттылығы мен ... ... ... да жеке және ... қаржалақ қарым-қатынасын, төлемқабілеттілігі мен қаржылық
тұрақтылығын ерекшелейді.
Қаржылық тұрақтылықты бағалау талдаудың сыртқы ... (ең ... ... ... ... капитал құрылымына, кредиторлар
және инвесторлармен қатынас деңгейіне, қаржыландырудың сыртқы ... мен ... ... байланысты, алдағы кезеңге кәсіпорынның қаржылық
мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... өкілдерін қоса, кәсіпорындардың басшылары белгілі бір қызметке
меншікті капиталының едәуір аз бөлігін салуға және ... ... ... ... ... ... егер ... капитал-
қарыз капитал» құрлымы қарыз жағына қарай ұлғайса, қолайсыз бір ... ... өз ... ... талап етсе, кәсіпорын банкроттыққа
ұшырауы мүмкін. Сондықтан баланстің өтімділік ... ... ұйым ... ... ... ... қаржылық тұрақтылықты бағалау маңызды болып табылады /10, 197 б/.
Шаруашылық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ұдайыөндірістің үздіксіздігіне қолайлы жағдай туғызу
және өзінің төлемқабілеттілігін сақтау мақсатымен ... ... ... ... ... ете ... етіп өз қызметін ұйымдастыра
ала білу қажет /11, 75 б/.
Нарықтық ... ... ... ... ... ету үшін,
басқарма персоналына, шаруашылық субъектісінің дамуы мен ... ... ... ... ... ... ету ... дамуының маңызды әрі мақсатқа сәйкес ... ... ... ... дамуының тұрақтылығын анықтау тек ... ғана ... ... ... ... мен клиентіне деген
қаржылық сенімділігі мен тұрақтылығын анықтау үшін ... ... ... бар ... де ... ... /12, 161 ... нақты ұйымның тұрақтылығын зерттеу мен бағалау ... ... ... саны өсе бастады.
Кәсіпорын қаржылық ресурстардың икемді құрылымына ие және керекті
жағдайда ... ... ... ... ... ... потенциалды тұрақтылығының көрінісі оның несиқабілеттілігі,
яғни несиенің қайтарылуына байланысты өзінің міндеттемелерін уақытылы және
толығымен өтеу ... ... ... /13, 14-15 б/. ... деп ... алу үшін ... алғышарттар мен мүмкіндіктерге, және
тиісті пайыздарын төлеумен бірге уақытылы ... ... ие ... Ол ... ... ... ... байланысты және
несиені өтеу үшін қажетті жағдайда әртүрлі көздерден қаражаттарды жинақтау
қабілетін көрсетеді. ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, және оны ... ... ... ... табыстылығын талдаумен
байланысты. Несиені қайтарудың белгілі бір ... ... ... ... рентабельділігі мен айналым капиталы айналымының ... ... ... бір мезгілде кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдігін
сақтауына да, инвесторлар мен ... ... аман ... Оны ... активінде көрсетілген мүлікті қалыптастыруға
пайдаланылатын меншікті капитал мен ... ... ... ... ... маңызды. Соныменен, қаржылық тұрақтылық,
қаржылық тұрақтылықтың ... ... ... және ... талап ететін, меншікті капитал мен қарыз капиталы және
кәсіпорын активтерінің ... ... ... ... ... ашу үшін ... ... мен сипаттамаларды пайдалану
қажет. Қалыптасқан пікір бойынша /14, 50 б/, ... ... ... ... ... мен капиталдың ұлғаюы
мақсатында ... ... ... ... ететін ресурстардың бөлінуі
мен пайдаланылуы барысында кәсіпорынның экономикалық және қаржылық жағдайы.
Қаржылық жағдайдың тұрақтылығы кәсіпорынның ... ... ... Бірақ партнерлер мен акционерлер осы үрдіске емес, одан
алынған ... яғни ... ... ... қызығушылық
білдіреді. Әрбір пайдаланушы адам қаржылық қызметті және онымен байланысты
тұрақтылықты өзіне қажетті бағыт бойынша ... ... ... ретінде) қаржылық тұрақтылыққа, ал ішкі пайдаланушылар (нәтиже мен
үрдісіті үйлестіретін мәселені ... ... ... ... қояды.
Ұзақ мерзімде кезеңде кәсіпорын ... ... ... бірі таза ... ... болып табылады. Табыс─ дамуын
қамтамасыз ететін, кәсіпорын қаржылық ... ... ... көзі /15, 69-70 б/. ... ... ... пайдасы
қозғалысының деңгейі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым сыртқы ... ... ... ... төмен болады, және басқа ... ... ... даму ... және ... ... ... жоғары болады. Табыс кәсіпорынды банкроттық
қаупінен қорғайтын, негізгі сақтаушы механизм болып ... ... ... ... ... жағдайында да (қарыз капиталының негіссіз жоғары
бөлігін пайдаланғанда, активтер ... ... ... басқарғанда)
болуы мүмкін, бірақ басқа шартардың теңдігі жағдайында, табыстың жоғары
потенциалды қозғалысы кезінде ... ... ... ... ... мүмкін. Алынған табыстық капитализациясы есебінен жоғары
өтіміді активтердің үлесі (төлемқабілеттіліктің ... ... ... ... көлемінің сәйксінше төмендетілеу тұсында
меншікті капитал үлесі (қаржылық тұрақтылық жоғарлайды) тез өседі. Қаржылық
тұрақтылықты ... үшін ... өсуі ғана ... оның ... ... мен шығыстарына ... ... ... ұлғаюы да қажет. ... ... ... ... ... ... келеді, ал бұл кәсіпорынның табысты алудың
орнына, шығысқа ұшырауы және төлемқабілеттісіз болуын ... ... жету үшін ... ... ... ... ... ақша-
қаражаттардың жеткілікті деңгейі мен жоғары төлемқабілеттілікті ... ... ... пен ... ... ... шешу
қажет─ айналым өсімінің шамамен ... ... яғни ... мен сырттан алуды үйлестіру есебінен сату айналымын өсіру.
Кәсіпорынның уақытылы төлемдерін ... кең ... өз ... қолайсыз жағдайда өз төлемқабілеттілігін ұстап тұру қабілеті
оның қаржылық жағдайының тұрақтылығын білдіреді.
Кәсіпорынның ... ... ... бағалау үшін
кәсіпорын активтерінің құрылымы;
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы;
кәсіпорынның төлемқабілеттілігі;
қаржылық тұрақтылығының қоры өзгерістерін ерекшелеп көрсететін көрсеткіштер
жүйесі қолданылады /14, 37 б/.
Бұл ... осы ... ... ... ... кәсіпорын серік ретінде сенімді ме деген сұраққа жауап ... ... ... жалғасының экономикалық тиімділігі туралы шешімді
қабылдай алатындай болуы қажет. Инфляция жағдайында баланстың ... ... ... ... мүмкін емес болғандықтын,
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді
тәуекелділік деңгейін бағалау мен банкроттылық мүмкіндігін болжау үшін
жалпы пайдаланылатын «нормалармен»;
кәсіпорынның күшті және әлсіз ... және оның ... ... ... ... ұқсас көрсеткіштерімен;
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының ... және ... ... ... үшін ... ... ... көрсеткіштерімен салыстыруға
болады /16, 122 б/.
Қаржылық жағдайды талдаумен тек кәсіпорын басшылары мен қызметкерлер ғана
емес, соныменен ресурстарды ... ... ... ... инвесторлар, несиелендіру ... ... ... ... ... үшін ... төлемдерді уақытылы алу үшін
жабдықтаушылар, бюджетке қаражаттардың түсу жоспарын орындау үшін ... және тағы ... ... ... байланысты талдау сыртқы
және ішкі болып ажыратылады.
Тұрақты қаржылық жағдай кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... бір ... оны анықтау
есепті кезең барысында кәсіпорын ... ... ... ... ... ... береді. Қазіргі таңда кәсіпорында орын алған жағдайды бағалау
ғана емес, ол үшін ... ... ... ... ... ... жоғарлату жолдарын табу қажет.
Дәстүрлі негізде қаржылық тұрақтылықты бағалау келесі бағыттар бойынша
жүзеге асырылады:
мүліктік ... ... ... көздерінің динамикасы мен құрлымын
талдау;
өтімділік
төлемқабілеттілікті талдау;
іскерлік ... ... ... ... ... /17, 221 ... ... талдау қаржылық жағдайды талдаудың бір бөлігі ғана
емес, сонымен кәсіпорынның ... ... ... ... ... мәселелерін
анықтайды. Қаржылық тұрақтылықты талдау орын алған кемшіліктерді анықтауға
және оларды жою ... ... ... ... ... ... ... талдау үшін негізгі ақпарат
көздері болып бухгалтерлік баланс, ... мен ... ... ... ... қозғалысы туралы және тағы басқа есеп түрлері,
баланстың жеке баптарын нақты анықтайтын бастапқы және ... есеп ... ... ... ... тұрақтылығын талдау үшін негізгі ақпарат
көздері кәсіпорын балансы болып табылады.
Кәсіпорын балансы─ ... ... ... мен ... ... ... Бухгалтерлік баланс─ күйі, орналастырылуы,
пайдаланылуы, пайда болу көздері ... ... ... ... ... ... ведомость. Ол актив пен ... ... ... ... екі ... ... ... объектісі қандай;
қандай көздерден алынған /18, 125 б/.
Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... аралығында
кәсіпорын қызметін талдау нәтижесінде оның қызметінің жағдайын анықтауға
мүмкіндік беретін ... ... /19, 149 б/. Бұл ... ... ... және ... ... төлемқабілеттілігі мен
табыстылығы туралы ақпарат алу /17, 278 б/.
Жоғарыда айтылып өткендей, кәсіпорын қызметінің шаруашылық тұрақтылығын
бағалау ... ... ... ... ... портфелі бойынша шешімдерді қабылдайтын инвесторлар;
төлейтініне күмәні болмау үшін кредиторларға;
өз клиенттерінің қаржылық айла-әрекеттерін анықтау үшін аудиторларға;
өз ... ... мен ... ... нақты бағалау үшін қаржылық
басшылырға;
нарықта тауарларды ... ... ... ... ... /17, 201 б/.
Кәсіпорын қызметінің шаруашылық тұрақтылығын талдау көздері─ есеп түрлері
мен оған қосымшалар, соныменен егер талдау ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдау оның
басшыларына нақты фирманың жағдайы ... ... ... ... ал ... ... ... етпейтін, бірақ оның қаржылық ... ... ... ... ... салынған толықтырушы
инвестициялардың рационалды пайдаланылуы ... ... ой ... ... және тағы ... мәліметтер керек /20, 172 б/.
Сонымен, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығы немесе кәсіпорынды
кездейсоқтықтан және кенеттен болатын өзгерістерден сақтап тұратын ... ... ... болу ... ... айтылып өткендей,
кәсіпорынның қалыпты қаржылық тұрақтылығына тек ... ... ... ғана емес, сонымен бірге несие беруші нарық контрагенттері,
жабдықтаушылар, бұл кәсіпорынмен тікелей байланысты ... ... және тағы ... ... ... өз ... білдіреді.
Сондықтан әрбір кәсіпорын өзінің инвестициялық тартымдылығын сақтап қалу
үшін, нарықтағы орнын бекіту үшін, яғни қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... ... жасау қажет,
оның арқасында қаржылық қызметіндегі ... мен ... ... ... қаржылық көрсеткіштерді болжауғы болады, әсіресе
кемшіліктерден арылу ... ... ... осы талдау арқылы
нарықтағы шаруашылық-қаржылық потенциалын нақты анықтамаса, қаржылық
тұрақтылығын ... ... тап ... ... тұрақтылықты
жоғалту, егер кәсіпорын тұрақтылығының қалпына келтірілуі бойынша жедел ... ... ... ... ... ... ... банкроттыққа
тап болады (немесе таратылуы мүмкін) дегенді білдіреді.
1.2 Қаржылық тұрақтылық түрлері және ... ... ... ... ... зерттеу үшін оның түрлерін
қарыстырып өту қажет.
Тұрақтылыққа әсер ететін факторлардың көптілігі, оны сыртқы және ... ... ... ал оның ... көптілігі тұрақтылықтың әртүрлі
жақтарын көрсетеді.
Тұрақтылықтың әрбір түрінің мазмұнын жеке-жеке ... 1 ... ... ... етудің жоғары нәтижелігін қамтамасыз ететін ... яғни ... ... мен ... ... ... және ... немесе кәсіпорын қызметінің тұрықты жоғары ... ... ... ... ... ... Оған жету негізінде
шаруашылық орта өзгерісінен белсенді әсер ету жатыр;
сыртқы тұрақтылық─ мемлекет шегінде ... ... ... ... ұйым ... ... экономикалық орта тұрақтылығын білдіреді;
«мұраланған» тұрақтылық─ кездейсоқтықтан және сыртқы жағымсыз, ... ... ... ... ... бірнеше жылдар аралығында
қалыптасқан ұйымның қаржылық тұрақтылығының белгілі бір қорларының болуының
нәтижесі;
Сурет 1. Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... материалдық-
техникалық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... көрсетеді; пайда алуды ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін ақша ағымының қозғалысын
болжайды;
қаржылық тұрақтылық─ табыстың шығыстан тұрақты жоғарлауын және ұйымның ақша-
қаражаттарын еркін ... ... ... ... ... қолдану
арқылы өндіріс пен өткізу, кеңею мен жаңарудың үздіксіз үрдісіне ... ... ... ... Ол ... және қарыз
капиталының қатынасын, ағымдық, инвестициялық және ... ... ... капиталдың жинақталу қарқынын, ұйымның мобилді және
иммобилді қаражаттарының қатынасын, меншікті көздермен қорлардың жеткілікті
қамтамасыз етілуін көрсетеді. Қаржылық ... ... ... жоғарлауының ерекше индикаторы болғандықтан, бұл ұйымның жалпы
тұрақтылығының басты ... Оның ... ... ... экономика
жағдайында экономикалық мәселелердің негізгісіне жатқызылады, себебі
жеткіліксіз ... ... ... төлемқабілетсіздігін білдіреді, ал
артығы шығыстарға бос қорлар салмақ түсіретіндей етіп ... ... ... ... ... бір ... нарық талаптарына
сәйкес келетін, екінші ... ұйым ... ... ... ... ... ... анықталуы қажет. Сонымен қаржылық
тұрақтылықтың мәні ... ... ... ... ... анықталады, ал оның бейнелену түрлері әртүрлі ... ... 16-19 ... жағдайларда қаржылық тұрақтылықтың құрылымын төмендегідей
көрсету қажет:
ағымдық─ нақты уақыт мерзімінде;
потенциалды─ өзгерістермен ... ... және ... ... ... ... ... мемлекетпен жасалатын және қолдау алатын;
нақты─ бәсекелестік жағдайында және кеңейтілген өндірістің ... ... ... ... Айтылып өткен қаржылық тұрақтылықтың ... 2 ... ... /7, 89 ... 2. ... ұйымдардың қаржылық тұрақтылық түрлері
Тұрақтылық дәрежесіне байланысты қаржылық ... 4 ... ... ... абсолютті тұрақтылығы, егер
S={1,1,1}, ... ... ... (1) ... ... анықталады:
меншікті айналым капиталының артықшылығы {1};
меншікті және ұзақ ... ... ... ... ... мен шығындар негізгі қалыптасу көздерінің ... ... {1} /21, 117 ... ... ... ... ... сырты карызгерлерден
тәуелсіз болады, қорлар мен шығындар толығымен меншікті ... ... ... қаржылық тұрақтылық түрі сирек кездеседі.
Төлемқабілеттілігін қамтамасыз ететін кәсіпорын қаржылық жағдайының қалыпты
тұрақтылығы, егер
S={0,1,1}, ... ... ... (2) ... келесідей анықталады:
меншікті айналым капиталының жетіспеушілігі {0};
меншікті және ұзақ мерзімді ... ... ... {1};
қорлар мен шығындар негізгі ... ... ... ... {1} /21, 117 ... қатынас кәсіпорын қаржылық ресурстардың барлық көздерін қолданатынын
және қорлар мен шығындарды толық өтейтінін ... Яғни ... ... ... ... ... ... мен көлемі
міндеттемелердің көлемі мен өтеу мерзімдерімен сәйкес ... ең ... ... ... нашарлауы, бірақ меншікті қаражаттар көздерінің
толықтырылуы, дебиторлық ... ... мен ... ... ... ... ... келтіру мүмкіндігі сақталатын
тұрақсыз қаржылық ... ... ... ... ... (3) құрамы келесідей анықталады:
меншікті айналым капиталының жетіспеушілігі {0};
меншікті және ұзақ мерзімді қаражат көздерінің жетіспеушілігі {0};
қорлар мен шығындар ... ... ... ... ... {1} /21, 117 ... тұрақсыздықтың шегі болып кәсіпорынның ... ... Бұл ... мен ... ... ... айналымнан тыс
активтер, мерзімі өткен қарыздар және т.б. ... ... ... ... бірге кәсіпорында шығындар, өтелмеген
міндеттемелер, үмітсіз дебиторлық ... бар ... ... А.Д. мен ... Р.С. ... ... бойынша /22,
275 б/, егер ... мен ... ... үшін ... несиелер мен қарыз қаражаттарының мөлшері өндірістік ... ... өнім ... мен ... ... ... соммаларының
құнынан аспайтын болса, қаржылық тұрақсыздық қалыпты (мүмкін ... ... ... ... ... ... онда ... тұрақсыздық қалыпты
емес және қаржылық жағдайдың айқын төмендеу тенденциясын көрсетеді.
Дағдарыстық қаржылық жағдай, бұл жағдайда кәсіпорын ... ... ... ... ... ақшалай-қаражаттар, қысқамерзімді қаржылық
салымдар (акционерлерден сатып алынған меншікті акциялардың ... ... ... ... ... ... қорға жарналары бойынша
құрылтайшылардың (қатысушылардың) қарыздарын алып тастағанды) және ... ... ... ... ... ( ... кезеңдегі шығыстар мен
төлемдерді қоса) және басқа да қысқамерзімді пассивтерді өтемейді, яғни
S={0,0,0}, ... ... ... жетіспеушілігі {0};
меншікті және ұзақ мерзімді қаражат көздерінің жетіспеушілігі {0};
қорлар мен шығындар ... ... ... ... ... {0} /21, 117 б/.
Дағдарыстық және тұрақсыз ... ... ... ... ... ... ... төмендетілуі арқылы қалпына келтіріледі.
Қаржылық тұрақтылықтың жағымды факторы қорлардың қалыптасу көздерінің бар
болуы, жағымсыз факторы ... ... ... ... тұрақсыз
және дағдарысты қаржылық жағдайдан шығу жолдарының ... ... ... қалыптасу көздерін толықтыру мен олардың ... және ... ... ... ... қалыптастыру көздерін толықтырудың анағұрлым тәуекелсіз әдісі
айналымнан тыс активтерге салынбаған қорлар бөлігінің өсімі ... ... ... ... ... ... бөлу есебінен немесе пайданы
қайта бөлу есебінен нақты меншікті капиталды ұлғайту болып табылады. Қорлар
қалдығын жоспарлау, ... ... ... қорларды
жүзеге асыру нәтижесінде қорлар деңгейінің ... орын ... ... ... ... ... жағдайдың ішкі талдаудың құрылымдық бөлімі
ретінде болады, себебі бухгалтерлік есепте жоқ және аналитикалық есептің
мәліметтерін ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылық түсінігін зерттей келе, оның жалпы түрлері анықталды,
соның ішінде ішкі, сыртқы, «мұраланған», жалпы және ... ... ... болады. Бірақ зерттеліп отырған тақырыпқа ... ... ... ... ... ие болғандықтан, оның жалпы
құрлымы да нақтылап анықталды. Оның ... ... ... ... потенциалды, формальды, нақты етіп ... ... ... ... ... тұрақтылық дәрежесіне байланысты төр
түрі, яғни абсолютті тұрақты, қалыпты, тұрақсыз және ... ... ... ... тұрақтылығына
әсер етуші факторларды анықтау
Кәсіпорын нарықтық экономикада табыстылық қағидасы немесе ... ... ... ... етеді. Соңғы нәтижеден аулақ
болу үшін және кәсіпорынның табысты дамуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... шектен өту қажет. Тұрақтылықтың қалыптасуы мен
сақталу үрдісіне әртүрлі ерекшелігі бар және әсер ету ... ... ... ... тигізеді. Оларды зерттеу тиімді қызмет ететін
кәсіпорынның қалыптасуы үшін ... шарт ... ... ... ... әсер ... ... келесідей
сыныпталады:
пайда болу орны бойынша─ сыртқы және ішкі;
нәтиженің ... ... ... және ... ... жай және күрделі;
әсер ету уақыты бойынша─ тұрақты және уақытша /23, 151 б/.
Әрбір ұйымның қаржылық қызметі көптеген және әртүрлі факторлардан ... ... ... кешені болып табылады. Көптеген фирмалар
шарықтау шегіне жетіп, ... ... ... ... көбіне
банкроттық қаупі төнеді немесе банкрот болады.
Кәсіпорын банкроттылығы ... ... ішкі және ... ... ... Сәтсіздіктердің себептері мен салдары әртүрлі
болады. Тұрақты саяси және экономикалық жүйесі бар дамыған ... ... ... ... ... ішкі ... әсер ... технологиялық, экономикалық және әлеуметтік факторлар
өзгерісіне бейімделу ... тек оның ... ... ... бірге даму
кепілі болып табылады.
Кәсіпорын қызметінің дамуы мен ... оған ... ... ... ... ... әсерінен болуы мүмкін. Ұйымның ... ... ең ... ... ... ... болады, әсіресе тұрақсыз экономика жағдайында. Ұйымның қаржылық
тұрақтылығын қалыптастыратын сыртқы факторларды зерттеу барысында ... ... ... ... ... ... бір-бірімен және ішкі факторлармен тікелей байланысы;
сыртқы факторлардың күрделілігі немесе оларды сандық ... ... ... әсер етуі ... ... бар ақпаратқа деген
сенімділік пен сандық функция ... ... ... ... ... ... ... жоғары болған сайын, соғұрлым сыртқы
ортаның қайсібір факторы қандай салдарға және қандай ... ... ... ... /4, 8-11 ... қаржылық жағдайына әсер ететін факторларды қосымша А бойынша
сипаттауға болады.
Кәсіпорын қызметіне әсерін тигізетін сыртқы ... ... ... /24, 94-100 ... алу ... мен ... және ... төлемқабілетті сұранысына
әсерін тигізетін мемлекеттегі демографиялық жағдай;
халықтың табыстар ... ... ... ... төлемқабілеттілігін
анықтайтын мемлекет экономикасының жағдайы;
ұлттық экономиканың дамуна кері әсерін тигізетін және жалпыэкономикалық
құлдырауды туғызатын бүкіл әлем мен ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асатын саяси ... ... ... ... ... ... ... құраушылары және оның
бәсекеқабілеттілігімен тікелей ... ... мен ... ... алу ... мен ... тауарды таңдаудағы талғамға ... ... ... деңгейі мен ұлттық дәстүрлер;
бизнес бойынша серіктестердің қаржылық жағдайы, әсіресе дебиторлардың;
шетел серіктестері болған кездегі ... ... ... ... ... ... (соғыстар, төңкерістер және т.б.).
Аталып өткен сыртқы факторлардың кейбіреулеріне сипаттама беріп өтуге
болады.
Жалпы экономикалық факторға нарықтың көлемі мен ... даму ... ... ... мен ... төлемқабілетті сұраныстың деңгейі
мен салалардағы бәсекелестіктің қарқындылығы, ... ... және ... ұзақ ... ... ... ететін ұлттық
валютаның тұрақтылығы, халықтағы жинақтар мен олардың ұлттық экономикаға
салу дайындығы, ... ... ... үшін ... қол ... ... ... мен салалық бизнестің ішкі және ... ... ... ... ... мен ... белсенділікке әсер ететін басқа да факторлар жатқызылады.
Саяси тұрақтылық және ішкі саясаттың бағыттылық факторының ... Бұл ... ... ... көрсеткіштерді қалыптастырады:
мемлекеттің кәсіпкерлік қызметке қатынасы;
экономиканы мемлекеттік реттеу қағидалары;
мүліктік қатынастар, оларды жекешелендіру немесе ұлттандыру;
тұтынушыны және кәсіпкерді қорғау ... және ... ... мемлекет пен бизнес-қоғамының арасындағы
тұрақтылықты, мелекеттік басқару механизмдерін және ... ... ... процедураларын, меншік қатынастарының дамуын,
мемлекеттегі азаматтық құқықтың дамуын және құқықты ... ... ... ... механизмін және тағы басқаны анықтайды.
Осының барлығы ... ... ... ... ... ұзақ
мерзімге қамтамасыз етеді, бұл жинақтарды салуға, ұзақ мерзімді несиелерді
тартуға және ресурстарға ... ... ... ... ... ... береді. Кәсіпкерлікке жағымды
ортаны туғызу мен оны ... тұру үшін ... ... ... түрлері мен шараларын бекіту мәселесі маңызды болып табылады.
Мемлекеттің нарықтық үрдістерге артығынан араласуы ... ... ... ... тек мемлекет ғана нарықтық саяси-құқықтық ортамен тиімді
қамтамасыз ете ... ... ... реттеу саласынан мемлекетті
шеттету (либерализм) принципиалды жетілмеген нарықтан пайда болған ... ... ... ... ... ... нарықтық
механизмнің әлеуметтік және экономикалық тиімділігі критерийлері бойынша
анықталатын нарықтық ... ... ... бір ... түрлері мен
деңгейі орнатылуы қажет. Нарықтық үрдістерге мемлекеттің араласу ... ... ... қарапайым бағалау, соныменен акт әсерін
анықтау мен бағалауды қиындататын стационарлық емес жағдайларда қабылданған
реттелетін акт пен оның ... ... ... ... ... ... ... реттеу мақсатын күрделі экономикалық-саяси мәселеге
айналдырады. Бұл мәселе реттеудің нақты актіне нарықтың әсерін тежейтін жат
сигналдар ... ... ... әлеуметтік топтардың әлеуметтік-
экономикалық көзқарастарын көрсететін реттеу нәтижелерін бағалауға көптеген
субъективтілік бағыттармен ... ... ... ғылым, техника мен технологияның дамуын
білдіреді. ... ... ... ... беру ... ... және психологиялық ортамен) бірге олар ... ... ... ... ... ұлттық шекарадан
шығуын, әлемдік шаруашылық жүйенің тең құқылы субъектісі ... ... ... ... ... ... өндірісте ескі технологияны
қолданатынын және ғылыми сыйымды өндіріске ... ... ... ... ... ... ғылыми сыйымды өнімнің артта
қалуын айта кететін жөн.
Әлеуметтік-мәдени фактор қоғамдағы ... ... ... ... ... ... қоғамның мәдени дәстүрлерін өзіне
қамтиді. Осы факторлардың барлығы қоғамдағы кәсіпкерлікке деген қатынасты,
бизнестік ... ... ... ал ... аспектіде халық
қажеттіліктерінің қалыптасуы мен оларды ... ... ... 216-220 ... қаржылық жағдайына әсерін тигізетін ішкі факторлар осы
кәсіпорын қызметінің нәтижесі болып табылады. Ішкі ... ... А ... ... Олар ... ақша ... ерекшеліктері бойынша үшке бөлінеді:
операциялық қызметпен байланысты факторлар;
инвестициялық қызметпен байланысты факторлар;
қаржылық қызметпен байланысты факторлар.
Бұл ... ... ... жүзеге асатын нақты жеке-жеке факторларды өзіне
қамтиды. Бизнестегі сәтсіздіктер фирманы ... ... ... ... ... әкелетін жиі жағдайларда
менеджерлердің біліксіздігімен, ... ... ... ... даму ... ішкі ... және аудитті
ұйымдастыру арқылы анықтауға ... ... ... жиі ... талдау жасау қажетті басқару ... ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз етеді.
Кәсіпорын сәтсіздік себептерінің бірі ағымдық ... ... ... ... Мысалы, тұрақты шығындардың жоғарғы үлесі бағаның
өсуін әкеледі, ал ол өз ішінде ... ... мен ... ... ... ... ... сату көлеміне әсерін
тигізеді. Өндірістік шығындардың төмендеуі келесілерге мүмкіндік туғызады:
ескерген өндірістік қуаттарды қысқартуға;
ғылыми-техникалық үрдістердің жетістіктерге сәйкес технологиялық ... ... ... ... емес ... ... жоғалтуларды
төмендетуге;
шығынды өндірісті сатуға және таратуға;
басқару шығындарын қысқартуға;
өндірісті диверсификациялауға және ... ... ... ... ... ... Істі табысты жүргізуге жоғарғы деңгейде ... ... ... мүмкіндік береді. Құқықтық және қаржылық
мәселелерді білудің коммерциялық жұмыс ... ... ... Жиі
қате қаржылық жоспарлау, мерзімдерді болжау нәтижесінде табыстардың түсуі
және кәсіпорын төлемдерін өтеу төлемқабілетсіз болып қалады.
Кәсіпорынның жағымсыз қаржылық ... ... және ... ... ... ... Осы ... шегінде кәсіпорынның дағдарыстық қаржылық
жағдайы мен оның ... ... ... ... төлемқабілетсіздігіне себеп болатын мүмкін болатын
факторларға келесілерді ... ... ... ... шектелген сұранысқа ие өнім өндірісі;
төменгі сапалы өнім өндірісі,
сатылатын өнімдердің жоғары бағалары, осыдан оның өткізілуі кешіктіріледі,
қолданылатын өндірістік ... ... ... ... үшін ... ... ... қарыздың едәуір
көлемі /7, б.94-100/.
Сонымен, кәсіпорын қаржылық тұрақтылығына ... ... әсер ... бұл ... ... және ... ... болатын салдарын талдамаса,
кәсіпорын банкроттыққа ұшырауы мүмкін. ... ... ... ... болу орны ... ... сыртқы және ішкі факторлар
әсерін тигізеді. Сыртқы факторлар, өзінің анықтамасынан көрініп тұрғандай,
кәсіпорынды қоршайтын ... ... ... ... және ... әсер ... Ал ішкі ... болса, дамыған еледер тәжірибесіне
сүйенсек, аса зор қауіп төндіретін факторлар болып табылады. Оның себептері
кәсіпорын ішкі құрылымы мен ... ... ... қаржылық
тұрақтылығына қауіпті ішкі ... ... ... ... ... ... айналым капиталының жеткіліксіздігі, дебиторлық
және кредиторлық қарыздардың өсуі, өнімді өткізудің нақты бағасын анықтау
техникасының ... және ... ... пән, қызметтің табысы төмен
әртүрлі көптеген бағыттарға ... ... ... және портфелді
инвестициялардың тиімсіздігі жатқызылады.
1.4 Қаржылық тұрақтылықты бағалаудың негізгі әдістері
мен критерийлері
Шаруашылық ... ... ... ... оның ... әртүрлі себептер әсер етуі мүмкін. Сондықтан көрсеткіштердің
өзгерсіне қандай себептер әсер еткенін анықтау қажет. Бұл ... ... ... ... ... жеке-жеке қарастыру мүмкін емес.
Бірақ бұл жағдай экономикалық есеп үрдісінде ... ... ... мен ... ... ... ... өсуі барысымен байланысыты нарықтық
қатынастар жағдайында өзгеретін ... ... ... ... ... ... әрі көп. Ұйым ... тұрақтылығын нақты бағалау
мүмкіндігі ақпараттық қамсыздандыру мен мамандандырылған ... ... ... бір талдау әдісімен қамтамасыз етіледі.
Қаржылық талдаудың даму тарихы барысында ғалымдармен қаржылық есепті оқу
ережелері ... ... ... ... әдістерінің негізгілері:
көлденең, тігінен, трендтік, коэффиценттік және факторлық талдау әдістері
болып табылады. ... ... ... ... келесі негізгі
(стандартты) қаржылық есепті талдау ... ... /25, 210-211 ... ... талдау─ абсолютті және салыстырмалы ауытқулырды
анықтау үшін қолданылады, көрсеткіштер өзгерістері ... ... ... өзгеріс қарқыны олардың мөлшерін болжауға мүмкіндік
береді;
тігінен (құрлымдық) талдау─ бұл қорытынды қаржылық көрсеткіштер ... мен ... ... ... ... ерекшеліктерді ескеріп,
салыстырмалы талдау жүргізуге мүмкіндік береді және инфляциялық үрдістердің
теріс әсерлерін жұмсартады. Тәжірибеде аналитиктерге көлденең және ... ... ... ... ... таладаудың түрі)─ динамикалық қатарларды зерттеу
үшін қолданылады және алдағы кезеңде ... ... ... ... ... ... ... береді; сондықтан даму
тенденциясын талдау, яғни ... ... ... ... негізіндегі болжам екі элементті ... ... ... ... ... мәні, интервалдық талдау─ болжанатын
көрсеткіштің нақты мәні ... ... ... ... базасында.
Коэффиценттерді талдау (салыстырмалы көрсеткіштер)─ есеп мәліметтері
негізінде ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі бір-бірінен тәуелділігі ... ... ... ... ... ... әдіс едәуір тиімді
және сонымен бірге мәселелі болып, талдауда ерекше ... ... ... тиімділігі кәсіпорын қызметінің жағымды және
жағымсыз жақтарын нақтырақ анықтауға, ... ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттарын және
көлденең, тігінен, трендтік ... ... ... ... ... ... отырып, байқай алмайтын, қорытынды көрсеткіштердің
өзгерісіне факторлар әсерінің деңгейін анықтауға болады.
Сонымен қатар, аналитиктердың айтуы ... ... есеп ... ... ... және ... байланысты
көптеген мәселелер орын алған. Олардың сапалы мәні есепте қолданылатын
көрсеткіштердің ... мен ... ... ... мәніне есептің алтернативті әдістерін ... ... ... ... ... факторлар бөліміне әсер ететін
факторлармен өзара байланысады. ... ... ... жағдайды біртұтас
бағалауды қиындататын, талдауда қолданылатын коэффиценттердің көптігі.
Кейде есептелетін көрсеткіштерді ... ... мен ... ... мүмкін болатын барлық факторларды пайдалану қажеттілігі
жойылады. Осындай агрегатталған көрсеткішке ... ... ... ... Pont) ... рентабелділігі» формуласы табылады.
салыстырмалы (кеңістіктік) талдау─ ... және ... ... ... ... ... ... шаруашылықаралық талдау. Салалық салыстырмалы талдаудың ... ... ... ... ... ... ... және
төлемқабілеттілік пен оның қаржылық ... ... ... талдау─ талдаудың детерминациялық және стохастикалық үлгілерін
қолдану арқылы қорытынды көрсеткішке жеке факторлардың өзгерісін өлшеу ... ... ... Ол тікелей де, керісінше де бола ... ... ... объектісін, яғни корытынды көрсеткішті бейнелейді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайын талдауды қолданылатын әдістерді
сурет 3 арқылы көруге болады.
Көптеген талдау ... ... ... ... ... ... және анықтауға мүмкіндік беретін әртүрлі экономикалық
үлгілердің ... ... ... ... В.В. ... ... ... түрлерін көрсетеді /19, 25-27 б/:
дескриптивтік─ бухгалтерлік есеп ақпаратын қолдану негізінде бейнелеу
ерекшелігі бар үлгілер;
предикативтік─ ... ... және ... ... ... үшін
қолданылатын болжау ерекшелігі бар үлгілер.
нормативтік─ негізінен ішкі қаржылық талдауда қолданылатын, күтілетін нақты
нәтижелерді салыстыратын ... Бұл ... ... 4 арқылы көруге
болады.
Сонымен қатар, қаржылық талдау берілген ғылымға қатысты және ... ... ... ... әдістер мен тәсілдер жиынтығын ... 3. ... ... ... ... ... ... үлгілер:
динамика құбылысын талдауға қажетті салыстырмалы көрсеткіштер есептелетін,
абсолютті көрсеткіштерді пайдаланудан басталатын көрсеткіштерді талдау;
дамыған экономикалық ... ... ... мен ... орташа мөлшерлемелер арқылы;
салыстыру процедурасы құбылыстардың сыныптамасы мен ... ... ... ... ... ... ... топтастыру зерттеудің негізгі бөлігі болып
табылады. Бастапқы ... ... және ... ... ... ... ... жүйелі көрсету мақсатында талдаудың барлық
кезеңдерінде талдау кестесі қолданылады;
талдаудың кең таралған құралдарының бірі ... әдіс ... ... әдіс ... ... ... бағалауға, қорытынды көрсеткіш
өзгерсіндегі фактордың ... ... ... ... ... ... ... құрылымы өзгерісінің әсерін бағалауға мүмкіндік
беретін, салыстырмалы көрсеткіштерге негізделген;
дамыған экономикалық үрдістерде жалпы ... мен ... ... ... ... 4. Талдаудың негізгі экономикалық үлгілері
салыстыру процедурасы құбылыстардың сыныптамасы мен жүйеленуіне, соныменен
себеп-салдарлы байланыстарды анықтауға негізделген;
талдау ... ... ... ... ... ... ... Бастапқы мәліметтерді, оларды және алынған нәтижелерді өңдеу
алгоритмін ... ... ... ... ... ... барлық
кезеңдерінде талдау кестесі қолданылады;
талдаудың кең таралған құралдарының бірі индекстік әдіс болып табылады. Бұл
әдіс ... ... ... ... ... ... фактордың рөлін анықтайтын классикалық аналитикалық мәселені
шешуге, динамикаға жиынтық құрлымы өзгерісінің ... ... ... ... ... ... ... талдау әдістерінің бірі болып тізбектік ауыстыру
әдісі табылады─ қатаң функционалды тәуелді көрсеткіштен ... ... ... ... әдіс ... ... ... қажет, бір-бірімен байланысты және
қалыпты көрсеткіштердің қатынасын көрсетеді;
нақты түсіну және анық көру үшін ... ... әдіс ... және ... ... ... шартты бейнеленуі.
экономикалық-математикалық әдістер, тиімділігін жоғарлата ... ... ... мен ... ... бағыты болғандықтын
қазіргі кезде кеңінен қолданылады. Экономикалық-математикалық әдістердің
жалпы ... ... әлі ... ... мен ... ... ... әдістері, мысалы,
факторлық талдауда дифференциациялау мен интеграциялау;
экономика, математика және ... ... үш ... ... синтезі
негізінде қалыптасатын математикалық-статистикалық әдіс пен эконометриялық
әдіс. Олар көрсеткіштерді ... ... ... ... заман қолданбалы математика бөлімі─ матетатикалық бағдарламалау─
өндірісті ынталандыру мәселелерін шешудің құралы;
экономикалық кибернетика әдісі ... ... мен ... ... экономикалық құбылыстарды талдайды. Математикалық әдістер мен
мамандардың эксперттік бағалауларын қолданатын ... ... ... ... ... ... көптеген ішкі жүйелерден құралатын күрделі біртұтас жүйе ... ... оның ... бағалау да кешенді бағытта жүзеге
асырылуы қажет, яғни қаржылық тұрақтылық ... ... ... ... ... ... көптілігі талдауды күрделі етіп,
қиындатады. Көрсеткіштердің құрамы әртүрлі─ ... де , ... ... ... ... тұрақтылығын бағалауда абсолютті
көрсеткіштерді пайдалану едәуір маңызды болып келеді: ... және ... ... ақша-қаражаттардың, дебиторлық және кредиторлық
қарыздың, пайданың, сонымен қатар есеп негізінде есептелетін ... ... таза ... ... ... ... тұрақты
пассивтер мөлшері. Берілген көрсеткіштер критериалдық болып табылады,
себебі олардың көмегімен қаржылық жағдайдың ... ... ... Есеп ... инфляцияның ауытқушылық әсерін қалыпқа
келтіретін, салыстырмалы ... ... ... ... ... атқарады. Олардың кеңінен таралуы (талдауда ... ... ... ... ... ... себебі олар абсолютті көрсеткіштер ... ... пен ... едәуір тұрақты объектілерді салыстыруға ... ... ... ... ... ... ... статистикалық қасиеттерін жақсартады. Кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығын талдау үшін көрсеткіштерді ... ... ... ... ... берілген бухгалтерлік есеп негізінде қаржылық
тұрақтылықты бағалау. ... ... ... ... ... бағалаудың критерийлері әлі толық анықталған жоқ.
Коммерциялық ұйымдардың қаржылық ... ... мен ... ... зерттеу кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бағалау
көрсеткіштерінің негізгі келесі іріктемесі ұсынылған, олардың ... ... ... ... оптималды көрсеткіштер болып
табылады.
Шеремет А.Д. мен Сайфулин Р.С. ... ... ... ... ... бағалайтын абсолютті көрсеткіштеріне келесілелер
жатқызылады /25, 210-211 б/: ... ... ... ... перманентті капитал, үшіншіден, ТМҚ-нің негізгі қалыптасу
көздері. Кәсіпорын ... ... ... ... беретін
салыстырмалы көрсеткіштері және олардың критерийлері қосымша Ә көрсетілген.
Сонымен, кәсіпорынның ... ... ... ... төлемдерді жүзеге асыру, кең дәрежеде өз қызметін қаржыландыра
алу, кездейсоқ ... ... төзу және ... ... ... сақтап қалу қабілеті. Осы қаржылық тұрақтылық жалпы
тұрақтылықтың негізгі компоненті ... ... Ол ... пен ... ... ... қамтамасыз ету үшін кәсіпорынның қаржылық
ресурстарды тиімді қолдану қабілетін сипаттайды, яғни ... ... ... ... ... және оларды шығыстарға қатысты
қолдану тиімділігімен бейнеленеді. Кәсіпорын қаржылық тұрақтылығы ағымдық,
потенциалды, формальді және ... ... төрт ... ... Сонымен
қаржылық тұрақтылық кәсіпорын жағдайының тұрақтылық ... ... ... ... ... және ... ... болып
бөлінеді. Өзгергіш нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның қауіпсіздігі
үшін оның қызметіне қандай факторлар әсерін тигізетінін білу маңызды ... ... ... ... ... әсер ... факторлар саны
мен түрлері орасан, бірақ олардың ішінді пайда болу орны ... ... және ішкі ... ... ... иеленеді. Осы
факторлардың әсер ету дәрежесін анықтау ... ... ... ... ол кәсіпорын қаржылық қызметін талдау ... ... ... ... ... кәсіпорын қаржылық жағдайының
тұрақтылық деңгейін анықтау үшін ... ... ... қаржылық
көрсеткіштер коэффиценттер әдісі іріктеліп алынды. Бұл коэффиценттер әдісі
екі тұрғыда ... ... ... А.Д. мен Сайфулин Р.С.
авторларының жұмыстары бойынша қаржылық ... ... ... ... Л.Т. ... ... бойынша
салыстырмалы көрсеткіштер.
2. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҚ
ЖАҒДАЙЫН ҚАРЖЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕР КОЭФФИЦЕНТТЕРІ
ӘДІСІМЕН ТАЛДАУ («КӨКШЕТАУ МИНЕРАЛДЫ СУЛАРЫ» ЖАУАПКЕРШІЛІГІ
ШЕКТЕУЛІ СЕРІКТЕСТІГІНІҢ МЫСАЛЫНДА)
ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-ның мысалында) қаржылық
қызметі толық талданады, соның ішінде оның қаржылық ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның нарықтағы қаржылық-экономикалық потенциалы
анықталады, сәйкесінше оны ... ... және ... мен кестелер арқылы көруге болады.
2.1 «Көкшетау минералды сулары» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің қаржылық жағдайын жалпылама талдау
«Көкшетау ... ... ... ... ... ... өнім ... жалпыға мәлім кәсіпорын болып табылады.
Кәсіпорынның негізгі қызметі─ ... су мен ... ... Бұл ... негізгі мақсаты тұтынушыларды табиғи минералды сулар
негізінде жасалған сапалы әрі экологиялық таза сусындармен қамтамасыз ... ... 1991 жылы ... ... ... Министрілігінің
Синегория гидрологиялық экспедициясы тұсында құрамында 5 ... бар ... ... ... ... ... жұмысының негізгі бағыты
Көкшетау облысының гидроминералдық ресурстарын іздестіру мен эксплуатация
болып ... Ал ... ... яғни 2006 жылдың қарашасында «Көкшетау
минералды сулары» ЖШС-гі «Көкшетау минералды ... ... ... Бұл өзгеріс кәсіпорынның инвестициялық тартымдылығын, несие
сенімділігін жоғарлатты және ... ... ... ... әкелді.
Кәсіпорын қаржыларын табысты басқару шарты болып оның ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-ның қаржылық
тұрақтылық жағдайына талдау жасаудың ... ... ... ... ... ... 1.1 бөлімінде қарастырылып өткендей, дәстүрлі негізде қаржылық
жағдайын бағалау ... ... ... ... ... жағдайды, олардың қалыптасу көздерінің динамикасы мен ... ... ... ... ... ... ... талдау .
Сонымен, «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-ның қаржылық жағдайын жалпылама
талдау:
1. «Көкшетау минералды сулары» ... ... ... ... ... ... бойынша жүзеге асырылады, ол қосымша М, Н, ... ... ... құны ... ... тең. Ол ... ... ЖШС-да 2003 жылы 155 987 мың теңгені құрады, 2004 жылы
87 136 мың теңгеге немесе 55,86%-ға, 2005 жылы 35 020 мың ... ... ... талданып отырған уақыт мерзімінде кәсіпорын мүлкінің ... құны ... ... ... жоқ, ... оның құрамында
құрлымдық өзгерістер пайда болды.
Кәсіпорын мүлкінің құрамы мен құрлымын талдау үшін қосымша Б пайдалану
дұрыс болады.
Берілген ... ... ... тыс ... құны ... ... 2004 жылы 85,72%-ға, ал 2005 жылы 8,46%-ға ұлғайды
және талданып отырған кезең соңында ... мың ... ... ... капиталының өзгеру қарқыны айналымнан тыс активтерге қарағанда
баяуырақ ... ... 2003 ... 2005 ... ... ол 45,39%-ға
ұлғайды. Осындай өзгерістердің салдарынан кәсіпорын мүлкінің ... ... ... ... Егер 2003 жылы ... тыс ... айналым активтерінің қатынасы 1,2 : 1 немесе 54,64 : 45,36 болса, онда
2005 жылы бұл қатынас 1,6 : 1 ... 61,72 : 38,28 ... ... ... ... мен ... талдау мынадай
қорытынды жасауға мүмкіндік береді: талданым отырған уақыт аралығында олар
тең дәрежеде өзгерген жоқ. ... ... ... ... 2004 ... кеміді, 2005 жылы 92,48%-ға ұлғайды, ал ... емес ... ... ... ... ал 2005 жылға қарай 76,36%-ға
кеміді, ағымдық активтер құрамына ... ... ... ... ... 12,8%-ға ұлғайды, қысқа мерзімді қаржылық салымдар болса, 2004 ... ... ... 3,56%-ға өсіп, 2005 жылы ... ... ... да бір ... саласына салған жоқ. Бірақ 2003 жылдан
2005 жылға қарай негізгі құралдардың күрт өсуі ... ... ... үлесі мүліктің жалпы құнында төмендеді: егер ... ... ... ... ... 2003 жылы 54,64%, 2005 жылы ... ... ал тауарлы-материалдық қорлар үлесі 24,89% бен ... ... 11,85% бен 12,10%, ... ... ... 6,06%
бен 0%, ақша-қаражаттар 2,56% бен 0,72%-ды құрады. Бұл ... ... ... көру үшін ... 5 қолданылады.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайын тек абсолютті ... ... ... қатар салыстырмалы көрсеткіштер арқылы да талдауға
болады. Сондықтан «Көкшетау минералды сулары» ... ... ... В ... ... 5. 2003 және 2005 ... ... минералды сулары» ЖШС
активінің құрылымы
Қосымша В кестесінде көрініп тұрғандай, шаруашылық қаражаттарының соммасы
кәсіпорын балансындағы активтердің ... ... ... ... ... өткендей, активтер құны 2003 жылмен салыстырғанды 2005
жылы 70,29%-ға ұлғайды, ол кәсіпорын мүліктік потенциалының ... Оны ... ... ... бөлігінің 2003 және 2005 жылдардағы
үлесінен көруге болады: 2003 жылы ол 0,48 ... ал 2005 жылы ... ... яғни 0,19 ... ... Өндірістік мақсаттағы мүлік
коэффиценті талданып отырған уақыт ... ... тек өсу ... болған, ол 2005 жылға қарай 0,08 теңгеге өсті. Ал кәсіпорын активтерінің
қозғалыс коэффиценті кәсіпорын ... ... ... ... 2005 ... ... 0,07 теңгеге төмендегенін білдіреді. Бұл
кәсіпорын үшін жағымсыз жағдай болып табылады, ... ... ... 2005 жылы ... ... ... ... орналасқан: 0,38 теңге.
Бірақ осы қозғалыстағы активтер мен ұзақмерзімді активтер ... ... ... жоғары
орналасқан, сонда да 2003 жылдан 2005 жылға қарай төмендеу тенденциясына ие
болды: 2003 жылы- 0,83, ал 2005 ... 0,62. ... ... ... ... ... 0,34 ... құрады- бұл алдағы кезеңде
негізгі құралдардың 34% құны шығыстарға жатқызылады, ... ... ... ... 0,18 теңгені құрады- бұл 2005 жылдың ... ... ... 18% жаңа ... ... ... шығу
коэффицентінің мәні кәсіпорын есепті жылдың ... ... ... құралдардың 3% ескергендіктен немесе басқа да себептерден істен
шығып қалды.
Мүліктің қалыптастыру көздерінің құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін қосымша Г
қолданылады.
Аналитикалық есеп нәтижелері бойынша талданып ... ... ... ... ... ... мәнді өзгерістер пайда болды. Пассивтердің
жалпы құнындағы меншікті капитал үлесі төмендеді және 2005 жылы ол ... ... мың ... ... ... Бұл ... ... капиталдың
2003 жылмен салыстырғандағы 2005 жылда 1,84%-ға ... ... ... ... ... ... ... ұлғайды және
2005 жылы 70,28% немесе 195 473,3 мың теңге ... ... ... ... ұзақ ... міндеттемелер негізгі орынды алады,
олардың үлесі пассивтердің жалпы құрылымында 2003 жылы 20,54% және ... 51,69% ... ... ... ... ... ... меншікті
капитал үлес салмағының төмендеуі мен ұзақмерзімді міндеттемелер үлес
салмағының ... ... ... ... төмендеу салдары болып
табылады.
Баланс өтімділігін талдау өтімділік деңгейі бойынша топтастырылған ... ... ... ... ... ... ... басталады. Баланс өтімділігін анықтау үшін актив пен ... ... ... ... ... ... Оны «Көкшетау
минералды сулары» ЖШС-нің өтімділігін сипаттайтын абсолютті көрсеткіштер
атты кесте-1 көруге болады.
Төлем қаражаттарының ... ... ... ... ... ал ... ... едәуір артығырақ мөлшерде орын алған.
Талданатын кәсіпорын ... ... ... ЖШС қарастырылып отырған
кезең аралығында баланс баптарының осы екі тобы ... ... ... ... Кәсіпорынның ең өтімді және жедел жүзеге
асырылатын активтер соммасы 2003 жылы 31 925 мың теңгені құрады, ал ... ... ... яғни ... міндеттемелер соммасы 42 769
мың теңгені құрады, бұл ... ... 10 844 мың ... ... ... ... 2004 жылы ең өтімді және жедел жүзеге
асырылатын активтер соммасы 48 030 мың ... ... бұл ... ... 23 558 мың ... ... Осы жылы кәсіпорынның
қысқамерзімді қарыздары толығымен өтелді ... ... ... 2005 ... ... орын ... 16 074,89 мың теңге соммасында.
Кесте-1
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің
өтімділігін сипаттайтын абсолютті көрсеткіштер
|№ |Актив |Сомма, мың теңге ... ... мың ... |
| | |2003ж |
| | |2003ж |2004ж |2005ж |
|1 |А1 |-27 395 |-6 253 |-49 721,12 |
|2 |А2 |16 551 |29 811 |33 646,23 |
|3 |А3 |6 788 |-98 901 |-73 221,93 |
|4 |А4 |4 056 |75 029 |88 739,74 |
|5 ... | | | ... - ... 2003-2005 жж. «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің
бухгалтерлік балансы бойынша құрастырылған.
Баяу жүзеге ... ... мен ұзақ ... ... ... ... бейнелейді және болашақ түсімдер мен
төлемдер соммаларын салыстыру негізінде төлемқабілеттілікті болжау ... ... ... ... ... аралығында төлем
қаражаттарының артықшылығы орын алды. 2003 жылы 6 788 мың теңге сомманы
құрады. ... 2004 жылы ... зор ... ... ... ... 98 901 мың ... 2005 жылы бұл жетіспеушілік сәл ғана ... ... мың ... және ... ... ... мың ... активі мен пассиві баптарының төртінші топтамасының нәтижесін
салыстыру ... өз ... ... ... өтеу
мүмкіндігін көрсетеді, бірақ бұл кәсіпорын таратылған кезде ғана ... ... 2003 жылы ... активі бабының нәтижесі баланс пассиві
бабының нәтижесінен 4 056 мың теңгеге, 2004 жылы 75 029 мың ... ... ... мың ... жоғары болды. Бұл кәсіпорын қаржылық жағдайының
жақсарғандығын білдіреді, себебі өз ... ... ... асыру үшін
меншікті айналым капиталына ие.
Бірақ бұл көрсеткіштер қысқа мерзімді міндеттемелерді өтеу тұрғысынан
кәсіпорынның ... ... ... ... осы ... есепті жылдар аралығындағы кәсіпорынның қысқамерзімді міндеттемелерді
өтеу қабілетін анықтауға мүмкіндік ... ... ... Олар ... ... қарастырылады. Осы коэффиценттер 2003-
20004 жылдар аралығына ... ... ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |2003ж |2004ж |2005ж ... |
| | | | |04/03 |05/04 ... ... ... |0,95 |0,53 |0,54 |-0,42 |0,01 ... ... коэффиценті |0,31 |0,74 |0,04 |0,43 |-0,71 ... ... ... |0,75 |1,96 |0,69 |1,22 |-1,27 ... ... ... |1,65 |3,47 |2,06 |1,81 |-1,41 ... ... |0,55 |0,43 |0,67 |-0,12 |0,23 ... активтеріндегі үлесі | | | | | ... ... |0,72 |1,64 |0,77 |0,92 |-0,87 ... ... | | | | | ... ... ... |0,40 |0,71 |0,51 |0,32 |-0,20 ... ... ... | | | | | ... ... |8,43 |20,31 |12,13 |11,89 |-8,19 ... ... | | | | | ... ... |4,05 |3,58 |3,09 |-0,48 |-0,48 ... | | | | | ... |2,37 |1,74 |1,99 |-0,63 |0,25 ... ... | | | | | ... - ... ... жж. «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің
бухгалтерлік балансы бойынша құрастырылған.
Жалпы өтімділік коэффиценті есепті ... ... ... өтеу үшін ... ... кәсіпорында жеткілікті ме
деген сұраққа жауап береді. Берілген ... ... мәні ≥0,5 ... ... ... талданатын уақыт аралығында 0,95; 0,53; 0,54
құрады. Есептелген көрсеткіштер арқылы кәсіпорын өз ... ... ... өз ... ... ... алу қабілетін білдіреді,
бірақ бұл қабілет 2004 жылы күр төмендеді, соныменен де ... ... ... ал 2005 жылы осы ... аз ... ... ... жалпы төлемқабілеттілігін жоғалтпағанын көрсетеді.
Абсолютті өтімділік коэффиценті ... ... ... ... ... ... өтей алу қабілетін көрсетеді. Бұл
көрсеткіш қалыпты мәні ≥0,2-0,5.
Талданып отырған ... ... ... өтімділік көрсеткіші 2003
жылда 0,31-ден 2004 жылы ... ... осы жылы ... ... 2005 жылы ... мәні 0,04-ке дейін күрт төмендеп,
төлемқабілетсіз болды. Яғни ... ... ... ... өзінің
шұғыл жүзеге асырылатын активтерінің жеткіліксіздігі ... ... өтеу ... тап болғандығын білдіреді.
Жедел өтімділік коэффиценті ... ... ... ... ... ... көлеміне ие екенін білдіреді.
Бұл көрсеткіш қалыпты мәні ≥1.
Талданып отырған уақыт аралығында берілген өтімділік көрсеткіші 2003 жылы
0,75-тен 2004 жылы ... ... ... ... 2005 жылы ... ... ... өтімділік коэффиценті 0,69-ға дейін күрт төмендеді. Бұл
кәсіпорынның өзінің ... ... ... жүзеге асыра алмау
қабілетімен байланысты жоғары қаржылық тәуекелділік бар ... ... ... ... ... ... 1 ... неше теңгесі келетінін көрсетеді және ... ... бір ... орташа ұзақтығына тең мерзімде кәсіпорынның
күтіліп отырған төлемқабілеттілігін сипаттайды. Бұл көрсеткіш ... ... ... болу ... отырған уақыт аралығында берілген өтімділік көрсеткіші 2003 жылы
1,65 ... 2004 жылы 3,47 ... ... ұлғайды- бұл «Көкшетау минералды
сулары» ... өз ... ... емес ... салғанын және
тиімсіз түрде қолданғанын көрсетеді. Бірақ 2005 жылы ағымдық өтімділік
коэффиценті 2,06 мәніне ... ... ... ... әлі де болса
талданып отырған кәсіпорын үшін тиімсіз, соныменен де ... ... ... ... ... коэффиценті матералдық қорлар қандай
дәрежеде меншікті қаражаттар арқылы өтелетінін және қарыз ... ... ... Шаруашылық тәжірибенің статистикалық
салыстырмалы мәліметтері негізінде алынған ... ... мәні ... ... ... көрсеткіштің мәні «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-да талданып отырған
уақыт аралығында 0,72; 1,64; 0,77 болды. ... ... ... ... ... ... ... өтеледі дегенді
білдіреді.
Меншікті айналым қаражаттарымен қамтамасыз етілу ... ... ≥0,1 ... ... ... үшін бұл ... талданып отырған кезеңде қолайлы,
яғни 0,4; 0,71; 0,77 ... ... ... ... ... сай келесідей
қорытынды жасауға болады: меншікті айналым ... 2003 ... 2005 ... 51%-ға ... ... көрсеткіштерінің негізгілері қолайсыз
мәндерге ие, әсіресе, шикізат пен ... ... ... ... ... ... ... берілген
кәсіпорынды несиелендіретін банктер үшін жедел ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын ағымдық
өтімділік коэффиценті бойынша бағалайтын ұйым ... мен ... ... мен ... үшін оның мәні ... ... соныменен
басқа да өтімділіктің қалған көрсеткіштері кәсіпорын үшін жеткілікті
деңгейде орналасқан. ... ... ... ... ... жалпы және ағымдық өтімділік көрсеткіштеріның нәтижелері
негізінде «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің өз қысқа мерзімді қарыздарын
өтеу алу ... және ... ... өз ... сатпайтынын білдіреді.
Егер сатудан түскен түсім өндірістің ... ... ... соныменен
кәсіпорынның қалыпты қызмет етуіне жеткілікті пайда ... ... ... ... ... ... ... сулары» ЖШС-нің қаржылық нәтижелерінің динамикасы
мен деңгейін талдау үшін негізгі мәліметтер қосымша Ғ-да бейнеленген.
Кестеден көрініп ... ... ... ... 2004 жылы 2003 ... 136 621 мың теңгеге немесе 37,9%-ға , ал ... ... ... мың ... ... ... кезең шығындары 47 831 мың теңгеге
немесе 62,2%-ға, ... ... сату ... 2 004 мың ... ... 11,3%-
ға өсті, оған қарамастан 2004 жылы негізгі қызметтен түскен ... ... ... немесе 74,3%-ға ұлғайып, 2003 жылы кәсіпорын қаржылық қызметі
шығынды болғандықтан, 2004 жыл таза табыс 7 931 мың ... ... ... өсті.
Құрылымында 2003 және 2004 жылы кездейсоқ оқығалардан шығын орын алған
жоқ. ... ... ... 2004 ... ... ... түскен
табыстың құрамындағы өнімнің өзіндік құнының үлесі 80%-дан 74%-ға дейін
төмендеді, ал жалпы табыс ... ... ... ... ... ... ... дейін өсті.
2005 жылы сатудын түскен түсім 2004 жылмен салыстырғанда 129 949 ... ... ... , ... ... құны 50 332 мың ... немесе
13,6%-ға, кезең шығындары 55 058 мың теңгеге немесе 44,1%-ғы, соның ішінде
сату шығындары 64 585 мың ... ... ... ... ал ... ... табыс 24 560 мың теңгеге немесе 644,5%-ға өсті, таза табыс
2 521 мың теңгеге немесе 59,9%-ға кеміді.
Бірақ баланс құрлымында 2005 жылы да ... ... ... ... жоқ, сатудан түскен табыстың құрамындағы өнімнің ... ... 2004 ... ... ... құрады, жалпы табыс 25,8%-дан
33,2%-ға дейін көтерілді, бірақ таза ... ... ... дейін
қысқарды.
Кәсіпорынның табыстылығы мен ... ... тек ... ғана ... ... ... көрсеткіштер арқылы да
бағаланады.
Қаражаттарды салу бағытына, капиталды тарту түріне, есеп ... ... ... ... ... Бұл
көрсеткіштердің жалпы мәні- жүз теңге салынған ... ... ... ... Ол ұйым ... экономикалық тиімділігін анықтайды
және жүз ... ... ... ... ... ... ... табыстылығын анықтайтын салыстырмалы ... Д ... ... ... ... ... 2003 ... мәнге ие болды, ал 2004 жылы бұл көрсеткіштердің барлығы оң ... ... ... 2005 жылы табыстылық көрсеткіштері төмендеді және бірақ әлі де
болса оң мәнге ие. Олардың негізгілері кәсіпорын табыстылығы туралы ... ... ... ... ... жылдан 2004 жылға қарай сату көлемінің табыстылығын есептеу
барысында сатылған өнімнің ... ... ... таза ... ... ... жылы ... ұлғайды, бұл көрсеткіштер өткізілеген өнім табыстылығына
әсер етті: 2004 жылы 182%-ға өсті, 2005 жылы ... ... ... ... ... кәсіпорын құрылтайшыларымен
салынған әрбір ақша бірлігі 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы 158,2% ... ... ... 2005 жылы ол ... кеміді. Кәсіпорын
активтерінің табыстылығы 2004 ... ... ... ... ал 2005 ... ... ... Ұзақмерзімді активтердің табыстылығының
нәтижелері арқылы 2004 жылға қарай негізгі құралдар мен басқа да ... ... ... ... ... ... ал 2005 ... кемігендігін байқаймыз. Негізгі қызметтің табыстылығы шығынның бір
теңгесіне келетін сатудан түскен пайда 2004 жылы158,2%-ға және 2005 жылы ... ... ... ... ... ... табыстылығын есептеу
барысында 2004 жылы 2003 жылмен салыстырғанда кәсіпорын қызметіне ұзақ
мерзімге салынған капиталды ... ... ... ... ... жылы 61,2%-ға қысқарғаны анықталды. Нәтижесінде талданып отырған уақыт
мерзімі соңына таман берілген кәсіпорын ... ... ... есе өсті және ... ... ... капиталдың толық өтелу
мерзімі- 46 жыл анықталды.
Кәсіпорын іскерлік белсенділігін ... ... бірі оның өсу ... ету мен ... ... пайдалану тиімділігінің деңгейі
болып табылады. Бұл бағытты жүзеге асыру үшін ... ... ... ... тиімділігін сипаттайтын әртүрлі көрсеткіштер
есептелуі мүмкін.
Қосымша Е ... ... ... жасауға болады. Біріншіден,
активтер айналымдылығының жалпы көрсеткіштер тобы бойынша келесіні байқауға
болады: капиталдың жалпы айналымдық коэффиценті ... ... ... ... 2,3-2,2 ... ... немесе пайда әкелетін
өндіріс және айналыс циклі бір жылда 2,3-2,2 айналым жасайтынын көрсетеді.
Бұл көрсеткіштің динамикада ... ... ... әлі де ... ... табылады. Айналым қаражаттарының айналу жылдамдығы 2004
жылы 15%-ға және 2005 жылы 0,5%-ға өсті. ... тыс ... ... 3 жыл ... ... себебі айналым саны 2004
жылы 4,2-ден 3,1-ге дейін кеміді, бірақ 2005 жылы 3,6-ға ... сәл ... ... тыс ... ... ... көруге болады. Ол
негізгі капиталдың техникалық деңгейінің төмендігінен немесе ... ... ... орын алуы ... ... ... ... бойынша, қаржылық көзқарас
негізінде, меншікті капитал ... ... ... капиталдың
айналымдылық жылдамдығы 2003 жылдан 2005 жылға қарай 4,4-тен 7,5-ке дейін
ұлғайды. Бұндай көрсеткіштердің мәні және ... ... өсуі ... сату ... жоғарлауын білдіреді, ал бұл құрылтайшылардан
бұрын кәсіпорын қызметіне кредиторлар қатысуы орын ... ... ... және ... ... ... алып ... Материалды айналым
капиталының айналымдылығын есептеу 2003 жылы қорлар мен шығындардың айналым
саны 10,2 құрады, ал 2005 жылы 11 ... бұл ... ... ... 0,8 ... ... етті. Ал ақша-қаражаттардың айналым ... 2004 ... 2005 жылы ... өсуі ... ол ... ... несиелердің кеңейгендігін, ал осы көрсеткіштің күнмен
есептелуі ... ... ... ... ... ... шамамен 5,6-дан 2,9-ға дейін қысқарды. Соның ішінде кредиторлық
қарыздың айналым көрсеткішін ... 2004 жылы ... ... ... 80%ға, 2005 жылы 8%-ға кеңейгендігін көрсетеді, ал
оның күнмен есептелуі барысында кәсіпорын ... ... ... төленуіне 2003 жылмен салыстырғанда 2005 жылы шамамен 51 күннен ... ... ... ... операциялық цикл ұзақтығының көрсеткіштер динамикасы
операциялық цикл ... 1,5 ... ... ал ... ... ... ... қаржылық цикл ұзақтығының 19 күнге
ұзарғанын көрсетеді. Негізінен бұл жағымсыз ... ... ... ... ... ... мерзімі қысқарады.
Сонымен, салыстырмалы аналитикалық баланс негізінде кәсіпорынның қаржылық
жағдайы алдан-ала бағаланды және қаржылық жағдайын сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ЖШС-нің табыстылық, іскерлік
белсенділік, өтімділік деңгейі ... ... ... ... «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің қаржылық тұрақтылық жағдайы
абсолютті және салыстырмалы ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
абсолютті көрсеткіштер арқылы талдау
Қаржылық тұрақтылықтың абсолютті көрсеткіштері деп ... ... ... ... ... ... көрсететін
көрсеткіштерді атаймыз.
Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерін сипаттау үшін үш негізгі
көрсеткішті анықтайды:
Меншікті айналым капиталы. Ол меншікті ... ... ... ... ... оның ... кәсіпорын қызметінің онан арғы
дамуын дәлелдейді. Бұл көрсеткіш келесі формуламен (5) ... /25, ... ... Ск - Да , ... Со.к. – ... ... ...... ... – ұзақмерзімді активтер.
«Көкшетау минералды ... ЖШС ... ... жағдайының
абсолютті көрсеткіштерін қосымша Ж арқылы қарастырамыз.
2003 жылы кәсіпорынның ұзақмерзімді ... ... ... ... ... ... берілген жылда формуламен (5) есептелінген
меншікті айналым капиталы -4 056 мың теңгені ... бұл ... ... капиталына 42 882 мың теңге қажеттілігін көрсетеді, ... ... ... ... ... капиталымен жеткілікті
қамтамасыз етілмеген. 2003 жылға қарағанда 2004 жылы ұйым ... 73 065 мың ... ... ... ... ... одан әрі 71 130 мың ... төмендеп, 2004 жылы 75 186 мың теңге
теріс сомманы құрады, ал тауарлы-материалдық қорлар 2 034 мың ... 36 792 мың ... ... ... да, осы жылы ... ... қажеттілік қысқарған жоқ, керісінше, 69 096 мың теңгеге өсіп,
кәсіпорын өндіріс қорлары меншікті ... ... 111 978 мың ... ... ... Бұл ... 2005 жылы да өзгерген ... ... ... активтері 2004 жылға қарағанда 2005 жылы 13 387
мың теңге соммасына ұлғайғандықтан, меншікті айналым капиталы
13 832 мың теңгеге төмендеп, осы жылы жалпы соммасы ... ... ал ... қорлар соммасы алдағы жылмен салыстырғанда
34 025 мың теңгеге өсті, ... ... ... ... ... ... 159 835 мың ... соммасына қамтамасыз етілмеген болып
табылады.
ТМҚ-ның меншікті және ұзақ мерзімді қарыздық қалыптасу көздері ... ... ... Ол ... ... ұзақмерзімді
міндеттемелер соммасына ұлғаюымен анықталады, оның формуласы (6) ... /25, 275-285 ... Со.к. + ... ... ... ... ... – ұзақмерзіміді міндеттемелер.
Жоғарыда көрсетіліп өткен меншікті айналым қаражаттарына ... ... үшін ... ... несиелерді алды,
яғни 2003 жылы ол 32 038 мың ... ал ... (6) ... ... ... 27 982 мың ... соммасында болды, яғни оған
деген ұйымның қажеттілігі 2003 жылы 10 844 мың ... ... ... ... ... ... қарағанда кәсіпорынның ұзақ мерзімді міндеттемелері 103
498 мың теңгеге өсті, сәйкесінше перманентті капитал да 32 368 мың ... және оның ... 23 558 мың ... ... ... бұл кәсіпорын
позициясын осы тұрғыда шамалы жақсартты. Бірақ 2005 жылы кәсіпорын алған
несиелер көлемі ... ... ... ... ... ... ... 54 741 812 теңгені құрады, сондықтан
перманентті ... ... ... ... сомманы құрады, бұл сан
2003 жылға қарағанда едәуір өсті.
ТМҚ негізгі ... ... ... ... келесі
формуламен (7) анықталады /25, ... ... + Кк, ... ИО- ТМҚ ... ... көздеренінің жалпы мөлшері;
Кк – қысқамерзімді несиелер мен қарыздар.
2003 жыл бұл көрсеткіш 70 751 мың теңгені ... 31 925 мың ... ... орын ... 2004 жылы қысқа мерзімді несиелер соммасы 18 297 мың
теңгеге ... ТМҚ ... ... ... ... ... 071 мың теңгеге ұлғайып, 84 822 мың теңге сомманы құрады, ал осы ... ... 16 105 мың ... ... ... 2005 жылы бұл ... теңгеге төмендеп, жалпы соммасы 35 638 321 теңгені ... ... ... ... кәсіпорын ТМҚ көлемі күрт өсті.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын абсолютті көрсеткіштер арқылы талдау
нәтижелері арқылы келесі қорытынды жасауға болады:
2003 жылы қаражаттар ... ... ... 3 ... ... ... ... етілу деңгейлері төменгі дәрежеде,
бірақ оның ішінде ТМҚ негізгі қалыптасу көздерінің жалпы мөлшері ... 2003 жылы ... ... ... ... ... баға
беруге болады.
2004 жылы кәсіпорынның қаржылық жағдайы қалыпты ... ... ... тек
меншікті айналым капиталына ғана қажеттілік қанағаттандырылған жоқ.
2005 жылы ... ... ... 3 көрсеткіш деңгейі де ... ТМҚ ... ... ... ... мөлшері оң шамада
болғандықтан, төлемқабілеттілігі ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздың ... мен ... ... ... ... ... келтіру мүмкіндігі
сақталатын тұрақсыз қаржылық жағдай орын алған.
2.3 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын салыстырмалы көрсеткіштер ... ... ... ... жаратылуы мен қарыздырдың өсуіне
әкеледі. Осыдан кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы, яғни ... ... ... қаражаттарды маневірлеу қабілеті,
шаруашылық қызметтің ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы оның жалпы қаржылық құрылымымен, сыртқы
кредиторлармен және инвесторлармен қатынас ... ... ... үрдісі барысында көптеген кәсіпорындар меншікті капиталмен бірге
біршама қарыз ... ... ... ... қарыз
міндеттемелерінің едәуір ұлғаюы нәтижесінде, егер бірнеше кредитор бір
уақытта өз қаражаттарын ... ... ... ... ... ... осындай жағымсыз жағдайға тап болмау үшін ... ... ... оның жағымсыз себетерін жою немес оның әсерлерін
төмендету ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығын бағалау да кешенді бағытта жүзеге асырылуы қажет. Ол абсолютті
көрсеткіштерден басқа арнайы салыстырмалы көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... (талдауда қолданатыннан 87%) абсолютті
көрсеткіштерге қарағанда бірқатар ... ... ... ... ... ... салыстырылмайтын, кеңістік пен уақытта
едәуір ... ... ... ... ... ... ... қатарларды анықтайды, соныменен ... ... ... ... сулары» ЖШС-нің қаржылық тұрақтылық жағдайын
қосымша К-да ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын бейнелейтін негізгі көрсеткіштердің бірі
баланс валютасында меншікті қаражаттардың үлесін анықтайтын тәуелсіздік
коэффиценті ... ... ол ... (8) ... ... /18, ... ... Кн- ... ...... ... мың ... – капиталдың жалпы соммасы, мың теңге.
Оның өсуі кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігінің ұлғаюын, болашақта
қаржылық қиыншылықтар тәуекелінің төмендеуін ... ... ... деңгейі 0,5-тен жоғары не тең болуы қажет.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ... ... Кн = 81 180 / 155 987 = ... ... Кн = 83 115 / 243 123 = ... ... Кн = 82 669,70 / 278 143 = 0,30.
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС мысалында берілген коэффицент 2003 жылы
0,52-ні ... бұл ... ... ... мен ... ... ... тәуелсіз қызмет етуін білдіреді. Бірақ 2004 жылы
жалпы активтерге ... ... ... жеткіліксіз болғандықтан, бұл
көрсеткіш 0,34-ке дейін төмендеді – ұсынылған ... ... ... ... бұл тенденция одан әрі дамиды, нәтижесінде тәуелсіздік коэффиценті
0,30-ға ... ... яғни ... алынған жылдар аралығындағы
кәсіпорынның ... ... ... ... ... және ... әкелуі мүмкіндігін көрсетеді.
Қалыптасқан қауіпті жағдайды тәуелсіздік коффицентіне кері көрсеткіш болып
табылатын тәуелділік коэффиценті де ... Ол ... ... ... ... /18, 249-256 б/:
немесе Кз = 1- Кн, ... Кз- ... ... ... ... (9) ... берілген коэффицент авансталған ... ... ... ... ... Оның ... жоғарлаған сайын
кәсіпорынның сыртқы қаржыландыру көздеріне ... ... ... ... қалыпты деңгейі ≤0,5 қажет.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2003 жылы: Кз = 74 807 / 155 987 = ... ... Кз = 160 008 / 243 123 = ... ... Кз = ... / 278 123 = ... ... сулары» ЖШС-де оның үлесі 2003 жылы – 0,48, ... – 0,66, 2005 жылы – 0,71. Екі ... ... ... ... ... ЖШС-нің авансталған капитал құрамы мен
құрылымын ... ... ... ... 2003 ... 2005 ... ... капиталы күрт өсті , соның ішінді ұзақ ... ... ... 2005 жылы ... ... сулары» ЖШС-нің сыртқы
қаржыландыру көздеріне тәуелділігі шамадан тыс дәрежеге жетті.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... оның формуласы (10) /18, 249-256 б/:
(10)
мұндағы, Кф – ... ... ... ... қай ... меншікті қаражаттар арқылы,
және қай бөлігі қарыз қаражаттары арқылы қаржыландырылатынын көрсетеді.
Оның мәні Кф ≥ 1 ... ... ... кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2003 жылы: Кф = 81 180 / 74 807 = ... ... Кф = 83 115 / 160 008 = ... ... Кф = 82 669,70 / 195 473,30 = 0,42.
Талданатын уақыт аралығында қаржыландыру коэффиценті 2003 жылы ... жылы ... ... және 2005 жылы ... дейін төмендеді. Бұл
кәсіпорын мүлкінің ... ... ... ... арқылы
қалыптастырылғанын білдіреді.
Қарыз және меншікті қаражаттар ... ... ... салынған
меншікті капиталдың 1 теңгесіне қанша қарыз капиталы ... ол ... ... (11) ... /18, 249-256 б/:
(11)
Бұл көрсеткіштің қалыпты шегі Кз/с ≤ 1.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2003 ... Кз/с = 74 807 / 81 180 = ... ... Кз/с = 160 008 / 83 115 = ... ... Кз/с = ... / 82 669,70 = 2,37.
Сонымен талдау ... ... ... 2003 жылы ... ... ... ... салынған 0,92 теңге қарыз
қаражаттарын тартты, есептелген мән қарыз және ... ... ... ... ... сәл ... ... оны кәсіпорын үшін қалыпты
деп ... ... ... 2004 жылы ... ... ... қарыз
қаражаттарының жалпы соммасы 74 807 мың ... күрт 160 008 мың ... ... ішінде, алдында айтылған, ұзақ мерзімді міндеттемелер көптеп
тартылды, нәтижесінде есептелген коэффицент мәні жалпы ... ... асып ... ... ... ... үшін қатерлі болып ... ... ... капиталдың 1 теңгесіне қарыз қаражаттарының
өсуі үдей ... 2005 жылы ... мәні ... ... ұлғайды.
Қарастырылып отырған жылдар аралығында ... ... ЖШС ... ... қаражаттарына тәуелділігі ұлғайып бара жатыр.
Қаржылық тұрақтылықты сипаттайтын негізгі ... бірі ... ... ... ... ... маневр жасауға
мүмкіндік беретін кәсіпорын меншікті капиталының қай бөлігі мобильді ... ... Бұл ... ... деңгейі кәсіпорын меншікті
капиталының маңызды бөлігі қысқа уақыт аралығында ... ... ... ... жоқ, аз өтімді болып табылатын иммобильді
сипаттағы құндылықтарға шоғырланғанын білдіреді.
Қаржылық ... ... ... коэффицент деңгейінің жоғары
болуы кәсіпорын үшін тиімді: меншікті капитал мобильді, оның көп ... ... ... ... өсуі ... ... ... құрылымы
тұсында мүмкін болатын шекте жағымды болады. Егер коэффицент ... тыс ... ... қарағанда меншікті капитал өсуінің артып
шығуымен жетілсе, онда бұл кәсіпорын қаржылық тұрақтылығының ... ... ... ... мәні ... ... ... етіп сипаттайды, бірақ көрсеткіштің тәжірибеде нақты бекітілген
қандай да бір ... мәні жоқ. ... ... ... үшін
салыстырмалы мысал ретінде ≤0,5 мәнін алуға болады. Бұл коэффицент келесі
формуламен (12) есептеледі /18, 249-256 ... ... Км- ... ...... ... – ұзақмерзімді активтер;
Сок- меншікті айналым капиталы.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2003 жылы: Км = (81 180 + 32 038 – 85 236) / 81 180 = ... ... Км = (83 115 + 135 536 – ... / 83 115 = ... ... Км = ( ... + 143 760,09 – 171 687,98) / 82 669,70 = ... ... ... ЖШС- де бұл ... мәні 2003 ... ... құндылықтар аз көлемді 85 236 мың теңге ... ең ... ұзақ ... ... 32 038 мың ... ... ... қалыпты деңгейде болды, яғни 0,34 құрады. Бірақ 2004
жылы ұзақ мерзімді активтер 158 301 мың теңге ... ... ... ал ... ... 4 есе ... маневірлілік коэффиценті берілген
жылы қалыпты деңгейден 0,72-ге ауытқып кетті, әрине, ... ... ... тыс ... ... тыс ... ... маңызды бөлігінің тез арада қолма-қол ақша-қаражаттарына айналуына
мүмкіндік бермейді. Сондықтан 0,72 маневірлілік ... ... ... сулары» ЖШС-нің бұл мүмкіндк деңгейінің ... ... ... жағдай 2005 жылы да орын ... ... ... мәні ... 0,66-ға төмендеді, сонда да ... ... 11%-ға ... ... ... бағалау кезінде айналым қаражаттарының құрамы көз-
қарасы тұрғысынан қызмет етуші капиталдың (меншікті айналым ... ... ... ... ... Ол келесі формула (13)
арқылы есептелінеді /18, 249-256 б/:
(13)
мұндағы, Кмфк- меншікті айналым капиталының маневірлілік ......... қаржылық салымдар.
Осы көрсеткіш абсолютті өтімді болып табылатын ақшалай және жылдам жүзеге
асырылатын бағалы қағаздар түрінде болатын меншікті айналым ... ... ... ... ... ... үшін берілген көрсеткіш
нөлден бірге дейін өзгеріп отырады. Басқа жағдайлар тұрақты болған кезде,
көрсеткіштің динамикада өсуі ұйым үшін ... ... ... ... отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2003 жылы: Кмфк = (3 991 + 9 455) / (81 180 + 32 038 – 85236) = ... ... Кмфк = (8 427 + 9 792) / (83 115 + 135 536 – ... = ... жылы: Кмфк = (1 992,087 + 0) / (82 669,70 + 143 760,09 – 171 687,98) =
0,03.
Соныменен 2003 жылы бұл ... 0,48 мың ... ... және ... ... айналым капиталының ең өтімді бөлігінің үлесін ... 2004 жылы ... ... ... ең ... ... құрамына
жатқызылатын ақша-қаражаттар 3 991 мың теңгеден 8 427 мың теңгеге өссе де,
алдында қайталанып өткен ұзақмерзімді ... ... бір ... едәуір ұлғайғандықтан, меншікті айналым капиталының маневірлілік
коэффиценті 0,3 мың теңгеге сәл ... ... әлі де ... ... ... ... ... қалыпты деңгейіне сәйкес келіп тұр, ал
2005 жылы коэффицент мәні 0,03-ке төмендеді, кәсіпорын үшін бұл ... ... ... ... ... ең ... активтер көлемінің
аздығы қандай да бір қауіп-қатер туғызуы мүмкін.
Қарыз қаражаттарын ұзақ мерзімге тарту коэффиценті инвестициялық жобаларды
қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... Бұл коэффицент айналымнан тыс ... ... қай ... есепті жылда меншікті капиталға, басқа бөлігі ұзақ
мерзімді активтерге сәйкес келетінін көрсетеді. Қарыз ... ... ... ... ... ... мәні ... капиталға күшті
тәуелділікті, болашақта несиені пайдаланғаны үшін пайыз түрінде ақша-
қаражаттардың маңызды ... ... ... ... Ол ... ... мен ... мөлшерінің меншікті капитал мен ұзақ мерзімді
қарыз қаражаттар соммасы қатынасымен анықталады. Оны келесі ... ... ... /18, 249-256 ... Кд/о – қарыз қаражаттарын ұзақ мерзімге тарту коэффиценті.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ... ... Кд/о = 32 038 / (81 180 + 32 038) = ... ... Кд/о = 135 536 / (83 115 + 135 536) = 0,62;
2005 жылы: Кд/о =143 760,09 / (82 669,70 + ... = ... ... ұзақ мерзімге тарту коэффиценті 2003 жылы 0,29- ... 2004 жылы ... ... осы жылы ... ... қарағанда
кәсіпорынның ақша-қаражаттарды ұзақ мерзімге тартуы ... ... яғни ... минералды сулары» ЖШС-нің тартылған капиталға күшті
тәуелділікті білдіреді. 2005 жылы берілген коэффицент мәні ... ... ... коэффиценті кәсіпорын қарыз ... ... ... ... ... ... ... ол келесі
формула (15) арқылы есептелінеді /18, б.249-256/:
(15)
мұндағы, Кт/з- қысқа мерзімді қарыз коэффиценті;
Ко- қысқа ... ... ... кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2003 жылы: Кт/з = 42 769 / 74 807 = ... ... Кт/з = 24 472 / 160 008 = ... жылы: Кт/з = 51 713,21 / 195 473,30 = 0,26.
Қысқа мерзімді қарыз коэффиценті 2003 жылы 0,57-ні құрады, осы жылы қарыз
қаражаттарының ... 50% ... ... ... ... келді,
бірақ 2004 жылы берілген коэффицент мәні 73,25%-ға төмендеді, ал 2005 ... ... ... қысқа мерзімді қарыз коэффиценті 72,98%-ға
ұлғайып, 0,26 мәніне ие болды.
Берешек қарыз ... ... ... ... ... ... ... үлесін анықтауға мүмкіндік береді, ол келесі формула (16)
арқылы жүзеге асады /18, б.249-256/:
(16)
мұндағы, Ккр/з- берешек қарыз коэффиценті;
КЗ- берешек қарыз ... ... ... бұл ... ... мәндерге ие:
2003 жылы: Ккр/з = 40 841 /74 807 = 0,55;
2004 жылы: Ккр/з = 24 472 / 160 008 = 0,15;
2005 ... ... = ... / ... = ... қарыз коэффиценті 2003 жылы 0,55 мәнін құрады, осы жыл қарыз
қаражаттарының шамамен 50% берешек қарыз ... ... ... ... ... (15) арқылы есептелген қысқа мерзімді қарыз коэффиценті
2004 жыл мен 2005 жылы ... (16) ... ... 2004 жыл мен ... ... ... ... сәйкес келеді. Оның себебі 2004 және 2005
жылы қысқа мерзімді міндеттемелер ... ... ... ... орын
алған.
Берешек-алашақ қарыз коэффиценті кәсіпорынның берешек және алашақ
қарыздарды қаншалықты ... және ... ... ... ... мәні ≤1. Егер кәсіпорынның берешек және алашақ қарыздар қатынасының
мәні берілген коэффиценттің шекті мәнінен ... ... онда ... ... қарыздарды тиімсіз және рационалды ... ... ... қарыз коэффиценті келесі формула (17)
арқылы есептеледі /18, б.249-256/:
(17)
мұндағы, Кд/к – береш-алашақ қарыз коэффиценті;
ДЗ – алашақ қарыз;
КЗ – берешек қарыз.
Қарастырылып ... ... бұл ... ... ... ... ... Кд/к = 18 479 / 40 841 = 0,45;
2004 жылы: Кд/к = 29 811 / 24 472 = ... ... Кд/к = ... / 51 713,21 = 0,65.
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің алашақ және берешек қарыздарды
басқаруы 2003 жылы ... ... ... 0,45 мәні ... ... ... тұр. Ал 2004 жылы алашақ қарыз соммасы берешек қарыз
соммасынан біршама ... ... осы бұл ... мәні ... құрады, кәсіпорын берешек қарызға қарағанда, алашақ қарызды тиімсіз
бағытта қолданды. 2005 жылы алашақ-берашек қарыз коэффиценті 0,65 ... ... ... ... ... жылдармен салыстырғанда берешек қарыз
да, алашақ қарыз да едәуір ұлғайды.
Инвестицияларды өтеу коэффиценті немесе ... ... ... ... ... ... меншікті капитал мен ұзақмерзімді
міндеттемелер үлесін сипаттайды, ол келесі формула (18) ... ... ... Кфу – инвестицияларды өтеу немесе қаржылық тұрақтылық коэффиценті.
Бұл көрсеткіш ... ... ... ... ие. Батыс тәжірибесінде берілген коэффиценттің қалыпты мәні 0,9-
ға тең, ал оның шекті мәні 0,75 болып табылады.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш ... ... ... ... Кфу = (81 180 + 32 038) / 155 987 = ... жылы: Кфу = (83 115 + 135 536) / 243 123 = 0,89;
2005 жылы: Кфу = (82 669,70 + 143 760,09) / 278 143 = ... ... ... ... ... тұрақтылық коэффиценті 2003
жылы төменгі дәрежеде, яғни 0,72 болды. 2004 жылы меншікті ... мен ұзақ ... ... ... 113 218 мың ... 218 651
мың теңгеге өскендіктен коэффицент мәні 0,89-ді берді, бірақ айта ... ... жылы ... ... ... коэффицент мәні негізінен ұзақ
мерзімді міндеттемелер ұлғаюы есебінен өсті. 2005 жылы да бұл жағдай орын
алып, ... өтеу ... сәл ғана ... 0,81 мың ... ... ... шекті мәнінен үлкен болғандықтан, кәсіпорын
қаржылық жағдайы салыстырмалы тұрақты деп санауға ... ... ... ... ... ... капиталын қорлар
мен шығындар құнына бөлу арқылы қорлар мен шығындардың меншікті көздермен
қамтамасыз етілу ... ... ... ... ол ... тұрақтылығын бейнелейтін элементтердің бірі болып табылады. ... ... ... ... ... ... мәліметтері
негізінде 0,6- дан төмен болмауы керек, бірақ қаржылық ... ... оның мәні 1- ден ... ... қажет. Тауарлы-материалдық қорлардың
меншікті көздермен қамтамасыз етілу ... ... ... (19) ... /18, ... Ко/з – ... қорлардың меншікті көздермен
қамтамасыз етілу коэффиценті;
З – тауарлы-материалдық қорлар.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш ... ... ... ... Ко/з = 27 982 / 38 826 = 0,72;
2004 жылы: Ко/з = 60 350 / 36 792 = 1,64;
2005 ... Ко/з = ... / ... = ... жыл кәсіпорынның меншікті айналым қаражаттары тауарлық-материалды
қорлады қалыптастыру үшін ... ... ... ... 0,72 мың теңгені құрады. Бірақ 2004 жылы қорлар мен ... ... 1,64 ... ... ... ... қамтамасыз етілді, сонда да
2005 жылы меншікті айналым капиталы 60 350 мың теңгеден 54 741,81 ... ... ал ...... ... 36 792 мың теңгеден
70 813,70 мың ... ... ... мәні төмендеп, 0,77-ні
құрады. Бұл кәсіпорын қорлары мен шығындары меншікті айналым ... ... ... ... ... ... ... етілу коэффиценті негізінде баланс
құрылымы қанағатты (қанағатсыз), ал ... ... ... ... Бұл көрсеткіштің біренеше жылдар
динамикасында өсуі компания қаржылық тұрақтылығының жоғарлауы ... ... ... мәні ≥ 0,5. ... ... ... ... коэффиценті келесі формула (20) ... /18, ... Ксф – ... қалыпты көздерімен қамтамасыз етілу коэффиценті;
Ка – қысқамерзімді активтер.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл ... ... ... ... ... Ксф = 27 982 / 70 751 = 0,4;
2004 жылы: Ксф = 60 350 / 84 822 = ... ... Ксф = ... / ... = ... жылы ... ... 40% меншікті көздерден қаржыландырылған,
бұл кәсіпорынның ... ... ... ... ... ал ... айналым капиталының 70% меншікті көздерден ... ... ... ... ... жоқ, 2005 жылы ... 25,5%- ға ... айналым капиталының 57% ғана ... ... ... ... ... қандай бөлігі ... ... яғни ... тыс ... салынған меншікті
капиталдың үлесін көрсетеді, оның ... мәні ≥0,5 ... ... ... ... формула (21) арқылы есептеледі /18, б.249-
256/:
(21)
мұндағы, Ки – ... ...... емес ... ... ... бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2003 жылы: Ки = 81 180 / 85 236 = 0,95;
2004 жылы: Ки = 83 115 / 158 301 = ... ... Ки = ... / ... = ... жылы ... ... ең жоғарғы мәнге ие болды- 0,95, бірақ
инвестициялық коэффицент келесі жылдары, яғни 2004 жылы және 2005 жылы ... оны ... ... ... 2004 жылы ... ал 2005 ... ... талданып отырған кезеңнің соңғы жылында берілген
коэффицент қалыпты мәннен төмендеді.
Тұрақты актив ... ... ... ... Ол ... капиталдың 1 теңгесіне қанша ұзақ мерзімді
активтер соммасы келетінін сипаттайды. Бұл ... ... мәні ... ... Тұрақты актив коэффиценті келесі формула (22) арқылы
есептеледі /18, б.249-256/:
(22)
мұндағы, Кпа – ... ... ... ... ... бұл ... келесі мәндерге ие:
2003 жылы: Кпа = 85 236 / 81 180 = 1,05;
2004 жылы: Кпа = 158 301 / 83 115 = ... ... Кпа = ... / ... = ... ... сулары» ЖШС мәліметтері және ... (22) ... ... мәні 2003 жылы 1,05 ... ... ұзақ ... шамадан тыс көп болуынан, берілген коэффицент мәні ұсынылатын
шекті мәннен сәл өсіңкі ... ... 2004 және 2005 ... ... әлі де ... тұр, ұзақ ... ... салыстырмалы тұрақты
меншікті капиталға қарағанда үдемелі өсуде, осының салдарынан тұрақты актив
коэффиценті 2005 жылы 2003 ... ... 2 есе ... ... ... салыстырырмалы көрсеткіштер арқылы
талдау нәтижелері арқылы ... ... ... ... 2003 ... ... тұрақтылығын есептеуге мүмкіндік беретін салыстырмалы
көрсеткіштің мәндері ұсынылған стандартты критерийлерге сай келеді, ол ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы тұрақты болды
дегенді дәлеледейді. Ал талданып отырған уақыт мерзімінің ... 2005 ... ... ... ... ... ... негізгі
салыстырмалы көрсеткіштердің мәндері ұсынылған стандартты критерийлерден
ауытқығандықтан, 2005 жылы ... ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады.
Сонымен, берілген және ... ... ... минералды сулары» ЖШС-нің есепті жылда тұрақты қаржылық ... ... деп ... ... ... ... шаруашылық
қаржылық жағдайын сипаттайтын негізгі бағыттар бойынша ... 2003 ... 2005 ... ... ... ... көреміз.
Бірақ берілген кәсіпорында төлемқабілеттілігі нашар, сонда да меншікті
қаражаттар көздерінің толықтырылуы, дебиторлық қарыздың ... мен ... ... ... тепе-теңдікті қалпына келтіру мүмкіндігі
сақталатын тұрақсыз қаржылық жағдай орын ... ... ... тұрақтылығын нығайту жолдарын іздестіру қажет.
3. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН
НЫҒАЙТУ ЖОЛДАРЫ
Талданатын кәсіпорын үшін қаржылық тұрақтылықты ... ... ... ... кәсіпорынның тәуекелді дебиторлық қарыздарын
басқарудың ... және ... ... көрсеткіші арқылы тиімді қарыз
капиталын анықтау.
1. Кәсіпорынның тәуекелді дебиторлық қарыздарын
басқаруды ... ... ... ... ... ... дебиторлық
қарыздың ұлғаюын туғызатын төлем айналымының едәуір баяулылығымен
сипатталады. Сондықтан ... ... ... ... ... ынталандырылуына және қарыздың мерзіміндегі инкассациялануын
қамтамасыз ... ... ... ... ... басқару болып
табылады.
Кәсіпорынның ағымдық жағдайы, бір жағынан, дебиторлық қарыздың болуымен
сипатталады және кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... нақты жағдайын бағалау, яғни ... болу ... ... айналым капиталын басқару
мәселелерінің бірі болып ... ... үшін ... жинақталған
статистикалық мәліметтер қолданылады.
Қазіргі заман шаруашылық тәжірибеде ... ... ... ... мерзімі келмеген тауарлар, қызметтер, жұмыстар үшін дебиторлық қарыз;
Өтелу мерзімінде төленбеген ... ... ... үшін дебиторлық
қарыз;
Алынған вексельдер бойынша дебиторлық қарыз;
Бюджетпен есептесу бойынша дебиторлық қарыз;
Персоналмен есептесу ... ... ... да ... ... /26, 421-433 ... ... ішінде кәсіпорындардың дебиторлық қарыздарының ең
максималды көлемі сатылған ... үшін ... ... қарыздарына келеді
(дебиторлық қарыздың бірінші үш түрі). Дебиторлық қарыздың жалпы соммасында
сатып алушылармен есептесу ... ... ... ... ... ... басқару, ең алдымен, ... ... ... ... ... алушылар қарыздарын инкассациялауды қамтамасыз
ету және оның көлемін ынталандырумен байланысты.
Осы дебиторлық қарызды тиімді басқару үшін ... ... ... ... ... қаржылық саясат жасалып, жүзеге асырылуы
қажет. Дебиторлық қарызды басқару ... ... ... көлемін
кеңейтуге бағытталған және қарыздың жалпы көлемін ынталандыру мен ... ... ... ... тұратын айналым активтерін
басқару саясаты мен кәсіпорын ... ... ... ... ... дебиторлық қарызға өтеу мерзімі әлі келмеген немесе бір айдан
кем уақытты құрайтын қарыздар жатқызылады. ... ... ... алушылар мен тапсырысшылардың мерзімі өткен қарыздары жатқызылады.
Төлеу мерзімін өткізу қаншалықты одан әрі жалғасса, соншалықты есеп ... ... орын алу ... ... болады. Қаражаттарды осы
қарыздарға аудару кәсіпорынның нақты төлемқабілетсіздік ... ... оның ... өтімділігін төмендетеді. Сатып алушылар төлемеген шоттар
күдікті (үмітсіз) қарыздар деп аталады. Үмітсіз қарыздар дебиторлық ... ... ... ... ... бір көлемі қайтарылмайтынын
білдіреді. Үмітсіз дебиторлық қарыздардың болуы сатып алушылармен есептесу
мерзімін кейінге ... ... ... ... ... ... бойынша бекітілген тәртіпте күмәнді қарыздар бойынша
қор ... Егер олар ... ... ... ... ... қарыздар талап ету мерзімі өткен дебиторлық қарыз ретінде кәсіпорын
шығындарына жазылу арқылы өтеледі.
Несие шартымен сату қазіргі бизнестің қалыпты ... ... ... несиеге сатып алу әрдайым ... ... ... ... ... серіктестер тауарларды несиеге алып, ... ... ... де бар. Егер ... да бір ... ... ... онда клиенттердің ішенен төлемейтіндерін алдан-
ала болжау қажет. Сонымен ... ... ... ... несие
сатылымдарын белгілі бір уақыт аралығында ... деп ... ... Осы
қағидаға сәйкес шоттарды үмітсіз деп санау ... ... ... ... ... /27, 366 ... болып қалатын несие сатылымдарын бағалау үшін мерзімі бойынша
шығынға жазу ... ... ... жазу ... ... ... сату
мерзімдерін талдаудан тәуелді болады. ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық
қарыздар жағдайын кесте-3 арқылы безендірілген түрде көруге болады.
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС ... ... ... ... кестеден-3 көрініп отырғандай берілген кәсіпорынның сатып алушылармен
есептесу жағдайы жылдан ... ... бара ... жылы ... ... ... 18 479 мың ... құрады, соның
ішінде өтелу мерзімі өткен ... ... ... 24,2%, ал үмітсіз
дебиторлық қарыздар ... 1,53% ... 283,48 мың ... сомманы көрсетті.
2004 жылы жалпы дебиторлық қарыз 2003 жылға қарағанда 61,32%-ға ұлғайып,
жалпы соммасы 29 811 мың ... ... ... мерзімі өткен дебиторлық
қарыздар да осы тенденцияға ие болды, яғни ... ... 8 351 ... ал ... ... қарыздағы оның үлесі 3,82%-ға өсіп және 28,1%-
ды құрады, сәйкесінше үмітсіз дебиторлық қарыздар да осы жылы ... ... ... ал оның ... ... 601,1 мың теңгеге дейін жетті, ал үлесі
0,48%-ға өсіп, 2,02% болды. 2005 жылы ... ... ... ... ... ... 12,87%-ға ұлғайып, 33 646,23 мың теңгені құрады, ал өтелу
мерзімі ... ... ... ... керісінше 19,42%-ға қысқарып, 6 729
мың теңгені құрады, сәйкесінше дебиторлық қарыздың жалпы ... ... осы жылы ... ... бірақ үмітсіз дебиторлық қарыздар деңгейі
азайған жоқ-соммасы 2,58%-ға ұлғайып, 616,58 мың ... ... ал ... ... төмендеді, нәтижесінде 1,83% үлесін иеленді.
Кесте-3
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС
дебиторлық қарыздарының жағдайын талдау
|№ |Көрсеткіштер |2003 жыл |2004 жыл |2005 жыл |
| | |Мың |
| | ... |
| | |04/03 |05/04 |04/03 |
|1 ... ... ... % ... ... қарыздар, мың |
|күндер | | ... |
| | |Мың ... ... % | ... |0,2 |14008 |75,8 |28,02 ... |1,5 |3381 |18,3 |50,72 ... |6 |580 |3,1 |34,80 ... |14 |145 |0,8 |20,30 ... |41 |365 |2 |149,65 ... | |18479 |100 |283,48 ... жыл ... |0,2 |21460 |72 |42,92 ... |1,5 |5738 |20 |86,07 ... |6 |1152 |3,2 |69,12 ... |14 |726 |2,4 |101,64 ... |41 |735 |2,5 |301,35 ... | |29811 |100 |601,10 ... жыл ... |0,2 |26917 |80 |53,83 ... |1,5 |3740 |11,1 |56,10 ... |6 |1601 |4,8 |96,06 ... |14 |587 |1,7 |82,18 ... |41 |801 |2,4 |328,41 ... | |33646 |100 |616,58 ... - ... 2003-2005 жж. «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің
бухгалтерлік балансы бойынша құрастырылған.
осындай талдау ақша-қаражаттардың ... ... ... ... ... ... қолдану қажеттілігі туатын дебиторларды
анықтауға, ... ... ... тиімділігін бағалауға мүмкіндік
береді.
Күдікті қарыздардың өсу тенденциясы баланс өтімділігінің төмендеуін және
кәсіпорын қаржылық тұрақтылығының нашарлауын білдіреді. ... ... ... Е ... ... қарыз инкассациясының орташа мерзімінің 2003
жылы 15 күннен 2005 жылы 18 ... ... яғни 3 ... ... ... ... кәсіпорын дебиторлық қарыздарын сипаттайтын
көрсеткіштердің есебі қосымша Е ... ... ... ... кәсіпорынның сатып алушылармен
есептесу жағдайы ... ... ... бара ... 18 күнді құрайтын
дебиторлық қарыздың өтелетін орташа мерзімі 3 күнге ұзарды. Негізгі назарды
қарыз ... ... ... қажет. 2003 жылға қарағанда үмітсіз
қарыздардың үлесі 2005 жылы ... ... ... ... ... ... құрады. Сонымен қатар, ... ... ... ... үлесінің 26,1%-дан 31,6-ға дейін ұлғайғанынан
айналым активтерінің өтімділігі жалпы нашарлағандығы және нәтижесінде
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... мерзімі өткен дебиторлық қарызды алу мақсатында ... ... ... мүмкін:
төлемеу себебі қаншалықты дәлелді екенін және ... ... ... ... ... ... ... мерзімі өткені және шекті уақыт мерзімі бойынша
төлемді жүзеге асыру қажеттілгі ... ... ... тексеріс
актісіне қол қою;
қарыздың өтелу тәсілін таңдау ... ... ... ... ... ... берілген істің сотқа берілуі мүмкіндігі және ... ... ... мүмкіндігі туралы хабарландыру;
қарыздар тұлғаға тауардың жеткізілуін тоқтату;
қарызды өндіріп алу ... ... ... ... ... жасау;
сотқа қарызды өндіріп алу немесе банкрот процедераларын бастау ... ... ... ... ... Азаматтық кодексіндегі 441-бабына
сәйкес сатушы тауарға ақы ... ... ақы ... ... талап етуге құқылы. Сатып алушы ... ... ақы ... ... ... ... ... орындамаған және сатып алушы
тауарға ақы төлеуге тиіс болған күннен бастап, оның тауарға ақы төлеген
күніне ... ... ... ... тиіс /28, 143 б/. ... ... ... кодексіндегі 292-бабына сәйкес міндеттемелердің
орындалуын ... ету ... ... айып ... ... мүлкін алып қалу, аманат, кепілдік, кепілпұл және де басқа да
әдістер /28, 101 ... ... ... ... ... ең ... несие карточкаларын
қолдану болып табылады. MasterCard немесе American Express сияқты несие
карточкаларын қолдану ... ... ... ... ... ... үшін төлем ретінде осындай карточкалардың біреуін пайдаланып,
сатып алушы-компаниядан ақша-қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... клиентінің төлемқабілетсіз
болу мүмкіндігі бар тәуекелді несие соммасының белгілі бір пайызы ... ... ... ... ... ... ... көзі ретінде
несие карточкаларын пайдаланудың қосымша артықшылығы деп санайды.
2. Қаржылық леверидж көрсеткіші арқылы кәсіпорынның
тиімді қарыз капиталын анықтау
Кәсіпорынмен ... ... ... оның қаржылық
міндеттемелерінің жалпылама көлемін сипаттайды.
Қаржылық менеджменттің басты мақсаттарының ... ... ... ... ... ... ... жоғарлату. Олардың
әдістері әртүрлі. Осы мақсатты жүзеге асыру механизмдердің бірі «қаржылық
леверидж» болып табылады.
Қаржылық ... ... ... табыстылық коэффицентінің өзгерісіне
әсер ететін қарыз ... ... ... сипаттайды.
Яғни қаржылық леверидж меншікті капиталға қосымша табыс алуға мүмкіндік
беретін кәсіпорынмен қолданылатын капитал ... ... ... ... ... объективті фактор болып табылады.
Қаржылық леверидж әсерінің мәні мен маңызы келесі түрде ... ... ... ... ... қарыз капиталының үлкен ұлесі
қаржылық леверидждің жоғарғы ... ... ... және ... ... ... көрсетеді;
қаржылық леверидж компанияның лендерлерден қаржылық тәуекелінің бар ... ... ... ... ... леверидждің өсуімен және
сәйкесінше, ... ... ... ... ... ... ... төлемдер міндетті болып табылады, сондықтан
қаржыландыру ... ... ... ... активтердің бір бөлігін
тарату қажеттілігі пайда болады;
қаржылық леверидждің жоғарғы ... бар ... үшін ... ... таза ... ... ... әкеледі /29, 338-339 б/.
Қарыз қаражаттарын пайдаланудың әртүрлі үлесі бойынша меншікті капиталмен
генерациялайтын қосымша табыстың үлесін ... ... ... ... деп ... Ол келесі формула (23) арқылы есептеледі:
(23)
мұндағы, ЭФл – меншікті капитал табыстылық коэффицентінің өсімін білдіретін
қаржалық леверидж әсері, %;
Снп – ... ... ... ... салық мөлшерлемесі;
Ра – таза ... ... ... ... ... активтер
табыстылығы;
ПЛзаем – қарыз қаражаттарын қолданғаны үшін төлемдер;
ПЛзаем / Зк – несие үшін ... ... ... әдіс қарыз қаражаттарының қауіпсіз көлемін анықтау, мүмкін болатын
несиелендіру шарттарын есептеу үшін кең ... ... ... ... есептеудің келтірілген формуласын қарастыра келе, оның үш
құраушысын көрсетуге болады:
қаржылық левериджтің ... ... (1- Снп), ол ... ... салу ... байланысты қаржылық леверидж әсерінің қандай деңгейде
көрініс табатынын көрсетеді;
қаржылық леверидждің дифференциалы (Ра – ... / Зк), ол ... ... ... мен ... үшін ... пайыздық мөлшерлеменің
арасындағы айырманы сипаттайды;
қаржылық левериджтің коэффиценті (Зк / Ск), ол ... ... ... ... ... қарыз капиталының соммасын
сипаттайды.
Бұл құраушыларды бөліп алу ... ... ... ... ... ... ... басқаруға мүмкіндік береді.
Табысқа салық заң жүзінде ... ... ... ... негізінен кәсіпорын қызметіне тәуелсіз. Сонымен қатар,
қаржылық ... ... ... дифференциацияланған салықтық
корректор келесі жағдайларда қолданылуы мүмкін:
егер кәсіпорынның жекелеген қызмет ... ... ... ... ... бекітілсе;
егер кәсіпорын жекелеген қызмет түрлеріне байланысты табыс бойынша салықтық
жеңілдіктер қолданса;
егер кәсіпорынның жеке еншілес фирмалары табысқа ... ... бар өз ... ... ... ... ... жүзеге
асырса;
егер кәсіпорынның жеке еншілес фирмалары ... ... салу ... мемлекетте өз қызметін жүзеге асырса /29, 342-349 ... ... ... қаржылық леверидждің жағымды әсерін
қалыптастыратын басты шарт ... ... Егер ... ... ... ... ... қолданылатын несие (тікелей мөлшерлемені
ғана емес, соныменен оның тартылуы, сақтандырылуы, қызмет ... ... да ... ... үшін ... ... мөлшерлемеден
асса, яғни қаржылық леверидж дифференциалы оң мән болса, бұл әсер пайда
болады. Неғұрлым ... ... ... оң мәні ... ... ... да тең жағдайларда бұл әсер жоғарлайды.
Осы көрсеткіштің жоғарғы дәрежелі динамикалығына байланысты ол қаржылық
леверидж әсерін басқару үрдісінде ... ... ... ... ... бірнеше факторлардың әсерімен анықталады.
Ең алдымен, қаржылық нарық конъюнктурасының нашарлауы кезеңінде кәсіпорын
активтерімен генерацияланатын жалпы табыс ... ... ... ... күрт өсуі ... ... ... қапиталын пайдалану үлесінің жоғарлау үрдісінде
кәсіпорын қаржылық тұрақтылығының төмендеуі оның ... ... ... ал ... ... ... ... қаржылық тәукел
үшін сыйақыны қосу ... ... үшін ... ... ... мәжбүрлендіреді. Осы тәукелдің белгілі бір деңгейінде
(сәйкесінше ... ... ... ... деңгейінде) (қарыз
капиталын пайдалану ... ... ... ... ... леверидж дифференциалы нөлге теңестірілуі мүмкін және (меншікті
капиталмен генерациялатын таза табыстың бір ... ... ... ... ... қарыз капиталының қызмет ... ... ... табыстылығы төмендейтін) теріс мәнге ие
болуы мүмкін.
Тауарлық нарық конъюнктурасының нашарлауы кезеңінде өнім өткізілу көлемі
қысқарады, сәйкесінше операциялық қызметтен кәсіпорынның ... ... ... қысқарады. Осы жағдайларда қаржылық леверидж ... ... ... үшін ... ... ... ... активтердің жалпы
табыстылық коэффицентінің төмендеу есебінен ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда
айтылып өткен себептерден меншікті ... ... ... ... Осы жағдайда қарыз капиталын кәсіпорыннның қолдануы
теріс ... ... ... дифференциал теріс болмауы қажет.
Қаржылық леверидж коэффиценті сәйкес дифференциал мәні есебінен алынатын
оң ... ... ... ... ... ... өзгертетін) мультипликациялайтын тетік болып табылады.
Дифференциалдың оң шамасы жағдайында қаржылық леверидж ... ... ... меншікті капитал табыстылық коэффицентінің одан арғы өсімін
туғызады, ал ... ... ... ... ... ... өсімі меншікті капитал табыстылық коэффицентінің одан арғы
төмендеуін туғызады. Яғни қаржылық ... ... ... ... ... ... оң ... теріс шамасына байланысты оң
немесе теріс) әсерінің өсімін одан әрі мультипликациялайды. ... ... ... ... ... ... оның оң ... әсерін төмендете отырып, теріс нәтижеге әкеледі /30, 555-589 ... ... ... ... ... ... қаржылық
леверидж коэффиценті табысты жоғалту қаржылық тәукелі ... ... ... ... ... ... қаржылық леверидж
коэффиценті жағдайында оның дифференциалының оң немесе теріс динамикасы
меншікті капиталға табыс ... мен ... ... ... оны ... тәуекелін туғызады.
Осы қаржылық саясаттың басты тетігінің әсерін қарстырылып отырған
«Көкшетау минералды ... ЖШС ... ... ... ... отырған кәсіпорынның қарыз алу саясатының қаншалықты тиімді екені
көрсетілген.
2003 жылы несие үшін ... ... ... ... ... ... ... жоғары болғандықтан кәсіпорынның
қаржылық леверидж әсері теріс мәнге ие болды. Келесі 2004 жылы бұл мән ... ... ... ... ... -13,92 мәнге ие болды. Бәрақ 2005
жылы 2003 жылмен салыстырғанда несие үшін ... ... ... ... ... ... әсері шамалы жақсарды, яғни -6,62 мәніне ие
болды немесе 0,16-ға қысқарды. Сонды ды егер осы теріс әсер ету ... ... ... ... ... ... минералды сулары» ЖШС-нің
2003-2005жж қаржылық леверидж әсері
|№ |Көрсеткіштер |2003 жыл |2004 жыл |2005 жыл |
|1 ... ... мың ... ... |83115,00 |82669,70 |
|2 |Қарыз капиталы, мың ... ... ... ... |Қаржылық левиридж коэффиценті |0,92 |1,93 |2,36 |
|4 ... ... ... |-0,02 |0,02 |0,01 |
| ... | | | |
|5 ... үшін ... мөлшерлемесі, % |9 |12 |5 |
|6 ... ... |-10,51 |-10,33 |-4,00 |
|7 ... ... |0,30 |0,30 |0,30 |
|8 ... левиридж әсері |-6,78 |-13,92 |-6,62 ... - ... ... жж. ... ... сулары» ЖШС-нің
бухгалтерлік балансы бойынша құрастырылған.
мүмкін. «Көкшетау минералды сулары» ЖШС қаржылық менеджерлерінің ... ... ... аса зор ... ... не осы ... мен қарыз капиталы арасындағы рационалды үлес ... ... ... ... төменгі деңгейде.
Меншікті капитал табыстылығы деңгейіне және қаржылық тәукел ... ... әсер ету ... білу кәсіпорын капиталының бағасы
мен құрлымын мақсатты басқаруға мүмкіндік береді.
Рационалды қаржылық саясат ... ...... ғана ... қаржылық
тәуекелдің де үдеткіші екенін түсінуге негізделуі қажет. ... ... ... ... және ... мәселелерді шешу үшін ұйымның
тиімді қаржылық саясатын қалыптастырудың ... ... бірі ... Жалпы жағдайда қарызға алу саясаты тәуекел мен күтілетін табыс
арасындағы ең ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз жағдайдан шығу үшін және ... ... үшін ... ... мен ... капитал арасындағы
ең тиімді қатынас деңгейін анықтау қажет. Осы жұмыс ... ... ЖШС үшін ... ... ... ... Оны қосымша Л арқылы
көруге болады.
Берілген кестеде кәсіпорын үшін ... ... ... ... алынды
– 82 000 мың теңге. Осы меншікті капитал соммасын иелене отырып кәсіпорын
өз шаруашылық қызметін ... ... ... ... ... көздеді.
Активтердің жалпы табыстылық коэффиценті 10%. Несие үшін ең ... ... 8%. Осы ... ... ... қандай капитал
құрылымында кәсіпорын қаржылық ... ең ... ... ... Ол үшін ... капиталы әртүрлі деңгейде алынады. Оны кестедегі
қаржылық леверидж коэффицентінің мәнінен көруге болады.
Қосымша Л-да көрініп отырғандай, қарыз ... мен ... ... 50:50 ... қатынасы анықтайтын қаржылық леверидж
коэффицентінің 1-ге тең ... ... ... ... ... ең
жоғарғы мәніге ие болады.
Сонымен қатар, келтірілген мәліметтердің алтыншы нұсқасында 67:33
үлесіндегі қарыз ... мен ... ... ... қатынас кезінде
қаржылық леверидж ... ... тең. Бұл ... ... ... нөлге тең және қарыз капиталын пайдалану тиімсіз ... ... ... ... ... ... ... мәнге ие, ал оның
дифференциалының теріс мәні ... ... ... ... ... ... коэффиценті төмендейді.
Сондықтан, қаржылық леверидж механизмін қолдану ... ... ... ... ... ... деңгейінің максимизациялауын
қамтамасыз ететін тиімді капитал құрылымын анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... табыстылық коэффицентінің ең жоғарғы
мәніне жету үшін қарыз капиталы мен ... ... ... теңдігін
сақтау қажет. Берліген жағдайда олар 82 000 мың теңгеге тең. Ал ... ... ... ... ... 2,5 есе жоғары болса,
кәсіпорын шығынды қызмет етеді.
Сонымен, қарыз қаражаттарын ... ... ... ... ... тәуелділігін және қаржылық тәуекелін жоғарлатады.
Сондықтан кез-келген ... ... ... ... ... қарыз
қаражаты мен меншікті капитал соммалары ... ең ... ... қаржылық леверидж ... ... ... ... сулары» ЖШС үшін бұл қатынас 1-ге тең, яғни қарыз
қаражаттарын тартудың ең тиімді көлемі 82 000 мың ... тең. Бұл ... ... минералды сулары» ЖШС-нің қаржылық ... ... ... жетеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәсіпорын қаржылық-экономикалық жағдайының негізгі мақсаттарының бірі
оның қаржылық тұрақтылық жағдайын бейнелейтін көрсеткіштерді зерттеу болып
табылады.
Нарықтық ... ... ... мен ... ... негізі
болып оның қаржылық тұрақтылығы табылады. Ол кәсіпорын ақшы-қаражаттарды
еркін маневірлеп, оларды ... ... ... ... пен өнімді өткізу
үрдісінің үздіксіздігін қамтамасыз ете ... ... ... ... ... ... тұрақтылық өндірістің дамуы үшін
кәсіпорынның ақша-қаражаттарының таусылуына, оның ... ... ... ... ... және ... ... тұрақтылық
кәсіпорынды артық қорлар арқылы ... ... ... ... ... ... ... шектерін анықтау нарықтық
жағдайда ең маңызды мәселелердің бірі болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... арқылы кәсіпорынның ағымдық және ұзақ мерзімді
төлемқабілеттілігін қамтамасыз етуге және ... ... ... ... ... беретін тұрақты ақша-қаражат
ағымдарына қол жеткізетін табыстардың шығыстардан ... орын ... ... ... ... Осы ... ... жалпы
тұрақтылықтың негізгі компоненті болып табылады. Ол өндіріс пен ... ... ... ... ету үшін ... ... ... қолдану қабілетін сипаттайды, яғни қаржылық тұрақтылық
қаржылық ресурстарының ... ... және ... ... ... ... бейнеленеді.
Кәсіпорын қаржылық тұрақтылығы ағымдық, потенциалды, формальді және
нақты болып төрт түрге ажыратылады. Сонымен қаржылық ... ... ... ... ... абсолютті тұрақты, қалыпты,
тұрақсыз және дағдарыстық ... ... ... Өзгергіш нарықтық
экономика жағдайында кәсіпорынның қауіпсіздігі үшін оның қызметіне қандай
факторлар әсерін ... білу ... ... ... ... ... ... әсер ететін факторлар саны мен түрлері орасан,
бірақ олардың ішінді пайда болу орны ... ... ... және ішкі
факторлар ерекше орынды иеленеді. Осы факторлардың әсер ету дәрежесін
анықтау ... ... ... ... ... ол кәсіпорын
қаржылық қызметін талдау аспектісіз жүзеге аспайды. Берілген дипломдық
жұмыста әртүрлі ... ... ... ... ... амалдары
қарастырылады. Кәсіпорын қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдайтын негізгі
мақсаттардың бірі ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының тұрақтылық деңгейін анықтау үшін талдау
әдістері ішінен ... ... ... ... іріктеліп алынды.
Бұл коэффиценттер әдісі екі тұрғыда қарастырылады: біріншіден, ... мен ... Р.С. ... ... ... ... абсолютті көрсеткіштері, екіншіден, Гиляровская Л.Т.
авторының жұмысы бойынша салыстырмалы көрсеткіштер.
Салыстырмалы ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайы
алдан-ала бағаланды және қаржылық жағдайын сипаттайтын көрсеткіштер ... ... ... ... сулары» ЖШС-нің табыстылық, іскерлік
белсенділік, ... ... ... Бұл ... 2003 ... 2005 жылы төменгі деңгейде. Негізінен, кәсіпорын ... ... ... ... ... капитал үлес салмағының
төмендеуі мен ұзақмерзімді міндеттемелер үлес салмағының ұлғаюы кәсіпорын
қаржылық ... ... ... ... ... Қаржылық талдаудың
келесі кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... және салыстырмалы көрсеткіштер арқылы
талданды.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын абсолютті көрсеткіштер арқылы ... ... ... ... ... ... жылы қаражаттар көздерінің жеткіліктілігін көрсететін 3 көрсеткішке
сәйкес келетін қорлардың қамтамасыз етілу ... ... ... оның ... ТМҚ негізгі қалыптасу көздеренің жалпы мөлшері ... 2003 жылы ... ... ... тұрақсыз деген баға
беруге болады.
2004 жылы кәсіпорынның қаржылық жағдайы қалыпты деңгейге келеді, мұнда ... ... ... ғана ... ... ... жылы ... жылдарға қарағанда 3 көрсеткіш деңгейі де ... ТМҚ ... ... көздеренінің жалпы мөлшері оң ... ... ... ... ... ... толықтырылуы, дебиторлық қарыздың қысқаруы мен қорлар
айналымының жеделдетілуі ... ... ... ... мүмкіндігі
сақталатын тұрақсыз қаржылық жағдай орын алған.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын салыстырмалы көрсеткіштер арқылы
талдау ... ... ... ... ... болады: 2003 жылы
кәсіпорын қаржылық тұрақтылығын есептеуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... сай келеді, ол 2003
жылы «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің қаржылық жағдайы тұрақты болды
дегенді дәлеледейді. Ал ... ... ... мерзімінің соңғы 2005 жылы
кәсіпорын қаржылық тұрақтылығын есептеуге ... ... ... ... мәндері ұсынылған стандартты ... 2005 жылы ... ... ... қаржылық жағдайы салыстырмалы тұрақсыз деп айтуға болады.
«Көкшетау ... ... ЖШС ... ... ... ... ... мен критерийлері» дипломдық жұмысты орындау
барысында кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... ... ... нығайту үшін дебиторлық және ... ... ... тұру ... ... ... едәуір
жоғарлауы кәсіпорын қаржылық тұрақтылығына қауіп ... және ... ... ... ... ... Сондықтан өтелу мерзімі өткен
дебиторлық қарыздар бойынша есептер жағдайын бақылау маңызды болып ... ... ... ... ... ең ... несие карточкаларын
қолдану болып табылады. MasterCard немесе American Express ... ... ... тәуекелді төмендетеді. Көптеген жағдайларда, тауарлар
мен қызметтер үшін төлем ретінде осындай карточкалардың біреуін пайдаланып,
сатып алушы-компаниядан ақша-қаражаттарды ... ... ... ... ... ... эмитент-компаниясы клиентінің төлемқабілетсіз
болу мүмкіндігі бар тәуекелді несие соммасының ... бір ... ... Көптеген кәсіпорындар осындай сақтандыру түрін төлем көзі ... ... ... ... артықшылығы деп санайды.
Сонымен бірге, қарыз қаражаттарын тарту мәселесін шешу ... ... ... ... ... үшін ... болатын қарыз
қаражаттарының деңгейін, кәсіпорын үшін қарыз қаражаттарын ... және ... ... ... тиімді екенін ескеру қажет.
Себебі қарыз қаражаттарын ... ... ... ... ... тәуелділігін және қаржылық тәуекелін жоғарлатады. Сондықтан кез-
келген кәсіпорын қарыз ... ... ... ... ... ... капитал соммалары арасындағы ең тиімді қатынасты немесе қаржылық
леверидж әсерін анықтау қажет. «Көкшетау минералды сулары» ЖШС үшін ... 1-ге тең, яғни ... ... ... ең ... көлемі 82 000
мың теңгеге тең. Бұл ... ... ... ... сулары» ЖШС-нің
қаржылық табыстылық коэффиценті жоғарғы деңгейге ... яғни ... ... мен ... ... ететіндей кәсіпорын мүлкінің
құрылымында қандай да бір тепе-теңдік сақталады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Жаңа ... жаңа ... 2007 ж. 28 ... // ... ... 1 наурыз 2007ж.
Мұқанова Г. Экономика-демократия-тәртіп // Түркістан.─ 2006ж. 2 наурыз.─
№9.─ 1б.
Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... және ... жаңару жолында». Астана, 2005 ж. 18 ақпан // ... ... ... 2005ж. ... Д.Б. Управление финансовой устойчивостью предприятий в переходный
экономике (на ... РК): ... ... Алматы, 2002.─ 22с.
Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық
жағдайын талдау / Оқу ... ... ... 2001.─ ... К.К: ... ... в условиях рынка.─ Алматы, 2002, 353 с.
Бараненко С.П., Шеметов В.В. Стратегическая ... ... ... 2004.─ ... А.И., ... О.Н. ... ... устойчивостью.─
Екатеренбург: ИПК УГТУ, 2005.─ с. 363;
Нестеров В.О., Карпенко С.Н. ... ... и ... М.: ... и
статистика, 2005.─ с. 341;
Шеремет А.Д., Негашев Е.В. Методика финансового анализа деятельности
коммерческих ... М.: ... ... Н.А. ... ... по ... ... результатов
деятельности организаций: практическое пособие.─ СПб.: ... 2003.─ ... Л.Т., ... А.А. ... и ... ... ... предприятия.─ СПб.: Питер, 2003 ─ 256 с.: ил.─ ... и ... В.П. ... финансовой устойчивости и процедуры, связанные с
банкротством.─ М.: Ось-89, 2005.─ с. 163;
Илясов Г. ... ... ... ... Методология и
методика// Экономист.─ 2004.─ №6.─ с. ... Е.В. ... ... ... ... ... Финансы.─ 2006.─ №8.─ с. 69-70;
Козлова Е.П., Галинина Е.Н. Финансовый анализ и аудит.─ М.: ... ... 2004.─ с. ... В.А., Ириков И.В. Технология финансо*экономического планирования на
фирме.─ М.: Финансы и ... 2006.─ с. ... Л.Т. ... ... Учебник для вузов─ 2-ое изд., доп.─
М: ЮНИТИ-ДАНА, 2004.─ 615с
Ковалев В.В. Финансовый анализ. Управление ... ... ... отчетности.─ М.: Финансы и статистика, 2003.─ с. 512;
Никольская Э.В., Лозинская В.Б. Финансовый ... М.: МГАП Мир ... с. ... Ю.Г., ... В.А. ... экономический анализ хозяйственной
деятельности.─ Изд. 2-е.─ Ростов н/Д.: Феникс, 2005.─ 156 с.─ (Шпаргалки);
Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. ... ... ... М.: ... с. ... Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия.─ М.:
Финансы и кредит, 2000, с.375;
Федорова Г.В. ... ... ... при ... банкротства. Учебное
пособие.─ М.: Омега─ Л, 2003.─ 272 с.
Шеремет А.Д., ... Р.С. ... ... М., ... М, 1998.─ ... А.Ф., Селезнева Н.Н. Финансовый анализ: ... М.: ТК ... ... 2006.─ ... Ю., ... Л. ... ... Полный курс. В2-х т./ Пер. С
англ. под. ред. В.В. Ковалева. Спб.: Экономическая щкола, 2004г. Т. ... ... ... кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдер):
2001 жылғы 15 қаңтарға дейінгі өзгертулер мен ... ... ЖШС ... ... В.В. Финансовый анализ: методы и процедуры.─ М.: финансы и
статистика, 2005.─ ... ред. Таль Г.К. ... ... Учебное пособие: В 2 т. ... ... ... М.: ... М, 2004.─ ... ... ... дамуына әсер ететін факторлар
Қосымша Ә
Кәсіпорын қаржылық тұрақтылығын бағалайтын салыстырмалы көрсеткіштер
|№ ... ... ... |
| | ... | |
|1 ... |Кн |≥0,5 ... көздерінің |
| ... | | ... ... |
| | | | ... ... ... | | | ... |
|2 ... ... |≤0,5 |Қаржыландыру көздерінің |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
|3 ... |Кф |≥1 ... ... ... |
| ... | | ... және ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
|4 ... және ... |Кз/с |≤1 ... ... |
| ... арақатынас | | ... 1 ... |
| ... | | ... қарыз қаражаттарын |
| | | | ... ... |
|5 ... |Км |≤0,5 ... ... 1 |
| ... | | ... меншікті айналым|
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... |
|6 ... өтеу |Кфу |≥0,75 |Активтердің қай бөлігі |
| ... | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
|7 ... мен ... |≥0,6 ... қай ... |
| ... ... | | ... ... |
| ... ... | | ... өтелетін |
| ... | | ... |
|8 ... ... |Ксф |≥ 0,5 ... ... қандай|
| |меншікті капиталмен | | ... ... ... |
| ... ... | | ... |
| |коэффиценті | | ... |
|9 ... ... |Кд/к |≤1 ... және алашақ |
| ... | | ... ... |
| | | | ... және тиімді |
| | | | ... ... ... ... |Ки |≥0,5 ... ... ... |коэффицент | | ... ... ... |
| | | | ... көрсетеді ... ... ... |Кпа |≤1 ... ... 1 |
| ... | | ... ... ұзақ |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... сипаттайды |
Қосымша Б
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС активінің құрамы мен құрылымы
|№ ... |2003 жыл |2004 жыл |2005 жыл |
| | |Мың ... ... |Мың теңге |Құрылымда, % |Мың теңге |Құрылымда,% |
|1 ... ... ... | 85 236 |
| | |04\03 |05\04 |04\03 |05\04 |
| | |Мың ... ... %|Мың ... |
| | | | |04\03 |05\04 ... активтерінің құны, мың теңге |155987,00 ... ... ... ... |
|Өндірістік мақсаттағы мүлік коэффициенті |0,80 |0,80 |0,87 |0,01 |0,07 ... ... ... ... |0,45 |0,35 |0,38 |-0,10 |0,03 ... және ... ... |0,83 |0,54 |0,62 |-0,29 |0,08 ... ... | | | | | ... ... ... ... ... |0,55 |0,65 |0,62 |0,10 |-0,03 ... ... ... ... ... |0,48 |0,60 |0,66 |0,12 |0,07 ... ... тозу ... |0,31 |0,30 |0,34 |-0,01 |0,04 ... ... ... коэффициенттері | |0,39 |0,18 |0,39 |-0,21 ... ... ... ... |0,69 |0,70 |0,66 |0,01 |-0,04 ... ... ... шығу ... | |0,02 |0,03 |0,02 |0,01 ... ... ... жж. ... минералды сулары» ЖШС-нің
бухгалтерлік балансы бойынша құрастырылған.
Қосымша Г
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС ... ... мен ... |Пассив |2003 жыл |2004 жыл |2005 жыл |
| | |Мың ... |
| | |04\03 |05\04 |04\03 |05\04 |
| | |Мың ... ... % |Мың теңге |
| | |Мың ... |
| | |04\03 |05\04 | |
| | |Мың ... |% |Мың ... |% |
|1 ... түскен табыс ... |37,90 ... |26,14 |
|2 ... ... құны ... |27,65 ... |13,65 |
|3 ... табыс ... |79,15 ... |61,97 |
|4 ... ... ... |62,24 ... |44,16 |
|5 ... және кезең шығындары |9184,00 |17,41 ... |38,03 |
|6 ... ... |2004,00 |11,31 ... |327,48 |
|7 ... ... шығындары ... |575,33 ... |-76,91 |
|8 ... ... ... табыс |8935,00 |174,34 ... |644,60 |
|9 ... емес ... ... ... |800,00 |56,98 ... ... |
|10 |салық салуға дейінгі кәдімгі қызметтен |9735,00 |261,62 |2077,70 |34,55 |
| ... | | | | ... ... ... |1804,00 | |4599,24 |254,95 ... ... салудын кейінгі кәдімгі қызметтен |7931,00 |213,14 ... |-59,89 |
| ... | | | | ... ... ... |7931,00 |213,14 ... |-59,89 |
Ескертпе- Кесте 2003-2005 жж. ... ... ... ЖШС-нің
бухгалтерлік балансы бойынша құрастырылған.
Қосымша Д
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің табыстылығын сипаттайтын салыстырмалы
көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |2003 ж |2004 ж |2005 ж ... |
| | | | |04/03 |
| | | | |04/03 |05/04 ... ... ... ... - Кок |2,31 |2,04 |2,25 |-0,27 |0,21 |-11,53 |10,26 ... капиталдың айналымдылық коэффициенті - Коск |4,44 |5,98 |7,59 |1,54 |1,60 |34,68 |26,82 ... ... ... ... - Коок |4,23 |3,14 |3,65 |-1,09 |0,51 |-25,75 |16,30 ... активтердің айналымдылық коэффициенті - Кот.а |5,10 |5,86 |5,89 |0,77 |0,03 |15,02 |0,51 ... ... ... ... ... - До |0,00 |0,00 |0,00 |0,00 |0,00 |-39,17 |-35,52 ... ... ... ... - Коз |0,18 |0,16 |0,15 |-0,02 |0,00 |-13,55 |-2,53 ... ... ... ... ... - |10,20 |13,15 |11,66 |2,94 |-1,49 |28,85 |-11,36 ... | | | | | | | |
| |3,33 |3,03 |2,54 |-0,30 |-0,49 |-9,09 |-16,10 ... ... ... ... - Ког |29,73 |44,89 |54,14 |15,16 |9,25 |50,99 |20,61 ... ... айналымдылық коэффициенті - Код/з |23,52 |20,59 |19,76 |-2,93 |-0,83 |-12,44 |-4,01 ... ... ... ... ... - ... |15,31 |17,48 |18,21 |2,18 |0,73 |14,21 |4,18 ... ... ... коэффициенті - Кок/з |8,45 |15,22 |16,46 |6,77 |1,24 |80,13 |8,14 ... ... ... ... ... - Кок/з |42,60 |23,65 |21,87 ... |-44,48 |-7,53 ... ... ... коэффициенті - Код.с |63,65 |80,07 ... |40,31 |25,79 |50,34 ... ... ... ұзақтығы - Дод.с |5,66 |4,50 |2,99 |-1,16 |-1,51 |-20,50 |-33,48 ... ... ... коэффициенті - Коик |38,13 |50,77 |0,00 |12,64 |-50,77|33,15 |-100,00|
|Қызмет ... ... ... ... - Кофк |16,67 |11,26 |10,90 |-5,41 |-0,36 |-32,48 |-3,19 ... ... ... ... - ... |3,18 |2,27 |2,77 |-0,91 |0,50 |-28,60 |21,81 ... белсенділік индексі - Ид/а |12,88 |8,24 |11,46 |-4,65 |3,22 |-36,06 |39,06 ... цикл |50,59 |44,86 |49,10 |-5,72 |4,24 |-11,31 |9,45 ... цикл |7,99 |21,22 |27,23 |13,23 |6,02 |165,54 |28,37 ... ... 2003-2005 жж. «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің
бухгалтерлік балансы бойынша құрастырылған.
Қосымша ... ... ... ЖШС ... ... ... ... теңге)
|Көрсеткіштер ... |2004ж |2005ж |Жыл ... ... |
| | | | | |(+,-) |
| | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 | ... ... мың ... |82000 |82000 ... |82000 |82000 |82000 | |Қарыз капиталы, мың теңге |0 |20500 |41000
|82000 |123000 |164000 |205000 | ... ... мың ... |82000 ... |164000 |205000 |246000 |287000 | ... ... ... |0,3 |0,5 |1,0 |1,5 |2,0 |2,5 | |Активтердің жалпы табыстылық
коэффиценті |10 |10 |10 |10 |10 |10 |10 | ... үшін ... ... %
|8 |8 |8 |8 |8 |8 |8 | ... |0 |0 |0,5 |1 |1,5 |2 |2,5 | ... үшін
пайыз мөлшерлемесі, % (тәуекелді есепке алғандағы) |8 |8 |8,5 |9 |9,5 ... | ... ... |2 |2 |1,5 |1 |0,5 |0 |-0,5 | ... ... ... пайда соммасы |8200 |10250 |12300 |16400 |20500 |24600
|28700 | |Несие үшін төленетін пайыздар ... |0 |1640 |3485 |7380 ... |21525 | ... үшін пайызды төлеу есебімен жалпы пайда соммасы
|8200 |8610 |8815 |9020 |8815 |8200 |7175 | |Табыс салығы |0,3 |0,3 ... |0,3 |0,3 |0,3 | ... ... салу соммасы, мың теңге |2460 |2583
|2644,5 |2706 |2644,5 |2460 |2152,5 | |Кәсіпорын қарамағындағы таза ... ... |5740 |6027 |6170,5 |6314 |6170,5 |5740 |5022,5 | ... ... ... табыстылық коэффиценті), % |7 |7,35 |7,525 |7,7 |7,525 |7 ... ... ... ... жж. «Көкшетау минералды ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын талдау әдістері
Көлденең ... ... ... ... ... ... ... түрлері
Предиативтік
Нормативтік
Дескриптивтік
Есептелген болжамды нақты нәтижелерді салыстыру үлгілер
Жағдайды талдау үлгісі
Динамикалық талдау үлгісі
Болжамдық қаржылық есептерді жасау
Сату көлемінің шекті ... ... ... ... ... талдау құжаттары
Талдау коэффиценттер жүйесі
Көлденең және тігінен
Кәсіпорын қаржылық дамуына әсер ететін факторлар
сыртқы
ішкі
Демографиялық жағдай;
Экономикасының жағдайы;
Бүкіл әлем мен ... ... ... ... деңгейі;
Саяси тұрақтылық және ішкі саясаттың бағыттылығы;
Ғылым мен техника деңгейі;
Халықтың мәдениеттілік деңгейі мен ... ... ... ... ... ... ... қаржылық стратегия;
Активтердің тиімсіз құрылымы;
Қарыз капиталының жоғарғы үлесі;
Дебиторлық қарыздың өсуі;
Қаржылық тәуекелдердің мүмкін ... ... ... жоғарлауы;
Тиімсіз қаржылық менеджмент.
Тиімсіз қор портфелі;
Аяқталмаған құрылыстардың едәуір ұзақтығы;
Инвестициялық ресурстардың қайташығындалуы;
Инвестициялық жобалар ... ... ... ... ... инвестициялық менеджмент.
Тиімсіз маркетинг;
Ағымдық шығындардың тиімсіз құрылымы;
НҚ-ды пайдаланудың төменгі деңгейі;
Сақтандыру және маусымдық қорлардың жоғарғы деңгейі;
Жеткіліксіз диверсификацияланған өнім ассортименті;
Тиімсіз өндірісітік ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі және қаржылық тұрақтылығы64 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы41 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бағалау80 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын және төлем қабілеттігін талдау60 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау21 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау және баға беру12 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау туралы46 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық негіздері23 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь