Әлеуметтік-экономикалық қатынастардағы бағалы қағаздар нарығы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1. Әлеуметтік.экономикалық қатынастардағы бағалы қағаздар нарығы және оның инвестициялық процестегі рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.1 Экономикалық қатынастар жүйесіндегі бағалы қағаздар нарығының мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.2 Бағалы қағаздарға инвестициялаудың экономиканы дамытудағы орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.3 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы және оның базалық тұтқалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

2. Алматы өңірлік қаржы орталығының тәжірибесінде бағалы қағаздарды инвестициялауға талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
2.1 Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығының қор нарығындағы рөлін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
2.2 Бағалы қағаздар нарығының ағымдағы жай.күйін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
2.3 Бағалы қағаздардың инвестициялық процестердегі қарым.қатынастарын саралау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51

3. Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздарға инвестиция тартудың проблемалары мен жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73
Диплом жұмысының өзектілігі. Қаралып отырған тақырып, бүгінгі күннің бірден-бір көкейтесті тақырыбы. Бұл тақырыптың маңыздылығы Қазақстан Президентінің “Қазақстан - 2030” бағдарламасынан шығады, онда: ”Қор нарығын дамытуға жәрдем ету мақсатында ашық акционерлік қоғамдардың ұйымдық - құқықтық нысанында әрекет ететін банктердің акциялары мен басқа да бағалы қағаздарының ұйымдастырылған қор нарығындағы айналысын жандандыру бойынша жұмыстар жүргізіледі. Олардың баға белгілеуі турақты негізде, бұқаралық ақпарат құралдарында міндетті түрде жарияланады, банктердің корпоративтік бағалы қағаздармен жұмыс істеуі кеңейді” делінген.
Қазіргі заман талаптарында нарық субъектілерінің өзара міндеттерін құжаттау тәсілдері болып табылатын бағалы қағаздардың нарықтық қатынастар жүйесінде маңызды орны бар. Оның әрбір елдегі төлем айналымында мәні өте үлкен, бірақ ең бастысы – бағалы қағаздар арқылы инвестициялық процесс жүзеге асады, яғни инвестициялар автоматты түрде жинақтау қатынастарының қажеттілігі бар эффективті салалар мен экономика сфераларына бағытталады.
Бағалы қағаздар нарығы және олардың қызмет ету ерекшеліктері, бағалы қағаздардың өздері, олардың экономикадағы әр түрлі арнаулығы, оларды қолдану заңдылығы және олармен жүргізілетін операциялардың мақсатты аспектілері тұрақты түрде зерттеу мен талдауды талап етеді.
Біздің елімізде көптеген жылдар бойы қаржы нарығы, не оның инфрақұрылымы: жеке коммерциялық және инвестициялық банктер, биржа, сақтандыру компаниялары және т.с.с. болған емес, тауарлар мен қызметтерді өндірушілер(сондай-ақ қаржылық) арасында бәсекелестік жоқ болды – қоғамдық және экономикалық прогресті қозғаушы күштер. Сол себептен «жоспарлы экономиканың» қызмет ету жылдары қоғамдық өндірістің көлемі мен құрылымы халық қажеттілігінің көлемі мен құрылымынан алщақтап кетті; материалды және метериалды емес игіліктер мен қызметтердің жетіспеушілігін тудырған «экономика дефициті» құрылды.
Қазақстан бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы 90 жылдардың басынан бастау алады, осы кезеңде КСРО заңдарының негізінде қор нарығының алғашқы институттары құрыла бастады.
Бағалы қағаздар нарығының негізгі міндеті - бұл меншікті қайта бөлу және оны бір иеленушінің қолында бекіту емес, бұл функцияны нарық жекешелендірудің басталу кезеңінде орындады. Оның мазмұны, жалпы мәні сақтала отырып әртүрлі деректемелерде, әрбір авторлармен әрқилы ашылады, бұл құбылыстың күрделілігін және проблеманың жеткіліксіз әзірленгенін көрсетеді.
2. «Бағалы қағаз рыногы туралы» Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 2 шілдедегі N 461-ІІ Заңы
3. «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы»атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2006 ж., наурыз
4. Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногын дамытудың 2005-2007 жылдарға арналған бағдарламасын бекiту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 24 желтоқсандағы № 1385 Қаулысы
5. «Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығы туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 5 маусымдағы N 145 Заңы
5. «2010 жылға дейін Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын дамыту» бағдарламасы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігі Төрағасының 2006 жылдың 8-желтоқсанындағы № 68 бұйрығымен бекітілген.
6. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2007ж.,ақпан
7. Ақша, несие, банктер. F. С. Сейітқасымов. - Алматы - Экономикс, 2001. - 466 бет.
8. Ван Хорн Дж. К. Основы управления финансами. - М.: Финансы и статистика, 1997.
9. Гитман Л. Дж., Джонк М.Д. Основы инвестирования / Пер. с англ. - М.: Дело, 1997. – 215с.
10. Елемесов Р.Е., Жатқанбаев Е.Б. Государство и рынок. - Алматы: Жеті жарғы, 1997
11. Жуков Е.Ф. Рынок ценных бумаг - М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2004. - 399 с.
12. Искаков У. М., Бохаев Д. Т., Рузиев Э. А. Финансовые рынки и посредники: Учебник. – Алматы: Экономика, 2005.-298 с.
13. Колесников В.И. Ценные бумаги. 2-е изд., перераб. и допол.: Учебник.
– М.: Финансы и статистика, 2001.
14. Миркин Я.М. Рынок ценных бумаг. - М.: Перспектива, 2002. – 166 с.
15. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Пособие для подготовки специалистов к государственной аттестации. Научный редактор Туркебаева Э.А. – Алматы: Информационное агентство финансовых рынков «ИРБИС», 2002.-342 с.
16. Экономикалық теория. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров — Астана 2002. - 464 б.
17. Өсербайұлы С. , Корпоративтік қаржы: Оқу құралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 108 бет.
18. «Ценные бумаги» журналы, июнь/июль/август 2007, арнайы шығарылым.
19. «РЦБК»аналитический журнал, аналитический обзор«Итоги развития биржевого рынка за 2007 г.», № 1(165) январь/2008
20. «РЦБК» аналитический журнал, события месяца – обзор рынка, № 12(164) декабрь/2007
21. Қазақстан Республикасы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын реттеу мен қадағалау агенттігінің ресми сайты– www.rfca.gov.kz, 2008 ж.
22. «Алматы өңірлік қаржы орталығы»АҚ-ң ресми сайты www.rfca.kz, 2008ж.
23. Қазақстан Қор Биржасы КАSЕ-ң ресми сайты-www.kase.kz, KASE биржа статистикасының бюллетені, 2008.
24. Қазақстан Республикасының қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалау Агенттігінің ресми сайты-www.afn.kz, Баспасөз релизі № 66 ҚҚА, 2008 ж.
25. Қазақша-орысша сөздік = Казахско-русский словарь : 50 мыңға жуық сөз / ред. : Р. Г. Сыздыкова. - Алматы : Дайк-Пресс, 2002. - 1008 б
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
......................................................6
1. Әлеуметтік-экономикалық қатынастардағы бағалы қағаздар нарығы және оның
инвестициялық ... ... ... жүйесіндегі бағалы қағаздар нарығының
мәні........................................................................
........................................................9
1.2 Бағалы қағаздарға ... ... ... Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы және оның базалық
тұтқалары...................................................................
.................................................21
2. Алматы өңірлік қаржы орталығының ... ... ... ... ... қаласы өңірлік қаржы орталығының қор ... ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздардың инвестициялық процестердегі қарым-қатынастарын
саралау.....................................................................
...................................................51
3. ... ... ... ... ... тартудың
проблемалары мен ... ... ... ... Қаралып отырған тақырып, бүгінгі күннің
бірден-бір көкейтесті тақырыбы. Бұл тақырыптың маңыздылығы ... ... - 2030” ... ... онда: ”Қор нарығын
дамытуға жәрдем ету ... ашық ... ... ... ... ... ... ететін банктердің акциялары мен басқа да бағалы
қағаздарының ұйымдастырылған қор нарығындағы айналысын жандандыру бойынша
жұмыстар ... ... баға ... ... ... ... құралдарында міндетті түрде жарияланады, банктердің корпоративтік
бағалы қағаздармен жұмыс істеуі ... ... ... ... ... ... ... міндеттерін
құжаттау тәсілдері болып табылатын бағалы қағаздардың нарықтық қатынастар
жүйесінде ... орны бар. Оның ... ... ... ... мәні ... ... ең бастысы – бағалы қағаздар арқылы инвестициялық процесс
жүзеге асады, яғни инвестициялар автоматты ... ... ... бар ... салалар мен экономика сфераларына бағытталады.
Бағалы қағаздар нарығы және олардың қызмет ету ерекшеліктері, бағалы
қағаздардың өздері, ... ... әр ... ... оларды
қолдану заңдылығы және олармен жүргізілетін ... ... ... ... ... мен ... ... етеді.
Біздің елімізде көптеген жылдар бойы қаржы нарығы, не ... жеке ... және ... ... ... ... және т.с.с. болған емес, тауарлар мен ... ... ... бәсекелестік жоқ болды – қоғамдық
және экономикалық прогресті қозғаушы ... Сол ... ... ... ету ... ... ... көлемі мен құрылымы
халық қажеттілігінің көлемі мен құрылымынан алщақтап кетті; материалды ... емес ... мен ... ... ... ... құрылды.
Қазақстан бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы 90 жылдардың ... ... осы ... КСРО ... ... қор ... алғашқы
институттары құрыла бастады.
Бағалы қағаздар нарығының негізгі міндеті - бұл меншікті қайта бөлу
және оны бір ... ... ... ... бұл ... ... басталу кезеңінде орындады. Оның мазмұны, ... ... ... ... ... әрбір авторлармен әрқилы ашылады,
бұл құбылыстың ... және ... ... ... ... тұрақтануы бірқатар қиын кезеңдерді басынан кешірді.
Оған 90 жылдардың басында орын алған инфляцияның ... ... ... ... шаруашылық етуші субъектілердің қор нарығында жұмыс істеу
тәжірибесінің болмауы ... ... ... Қор ... орта топ ... ішкі ... ... негізінен ірі стратегиялық компаниялардың
болуы қор нарығының тиімді ... ... ... ... ... ... ... себептер болып табылады. Ірі ... қор ... ... орнына құнды қағаздарын бір қолға шоғырландырып, оларды
айналымға енгізуден бас тартуда.
Осындай тығырықтан шығу мақсатында еліміз бірқатар ... ... ... ... әлемдік тәжірибеге негізделген Алматы өңірлік қаржы
орталығын құруды ерекше атап ... ... ... ... ... тиімді ұйымдастыру Алматы қаласы
базасында ... ... ... ... ... ... байланысты
ерекше маңызды. 2005 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметі, қазіргі кезде
отандық қаржы институттарының орталығы ... ... ... қаласының
өңірлік қаржы орталығын құру туралы шешім қабылдады. ... ... ... ... секторының басқа ТМД мемлекеттерімен
салыстырғанда ... ... ... ішкі өнім және ішкі қор ... ... ... (2006 ж. 1 қазанында 3.9 %) тұрақты өсуімен,
қаржы капиталының ТМД ... ... ... және қаржы
саласында кадрлік құрамның құрылуымен байланысты ... Бұл ... ... ... одан әрі диверсификациялану, әлемдік экономикамен
интеграциялану және бәсекеге қабілеттілігін ұлғайтуы процесіндегі ... ... ... мүмкіндік береді.
2006 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаев Қазақстан
халқына ... ... ... ... ... және ... өңірлік орталығы ретінде дамытуды қолға алу туралы атап
өтті [2].
Жолдауда айтылғандай Орталық Азия өңірінің ... ... ... ... ... ... ... ірі қаржы ұйымдарын өңірлік
үлкен ... ... ... ... ... мен қаржы қызметін
көрсету саласында негізгі “мердігерлерге” айналдыру үшін қолайлы жағдайлар
мен мүмкіндіктер ... ... ... ... Қаржы орталығының
тиімді жұмысын қамтамасыз ету үшін тиісті инфрақұрылымдар, ең ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету рыногын дамытуға да ерекше назар аудару керек.
Әлеуметтік бағыттағы рыноктық экономикадағы бағалы қағаздар ... ... ... ... ... оның капиталға
мұқтаж өндіріс жэне қызмет ... ... яғни олар ... бос
капиталды сату-сатып алу арқылы тиімді өндірістер мен қызметтерге бағыттап
отырады. Қазіргі экономикада ... ... ең ... қоғамға шын мәнінде
қажетті өндіріске ... ... ... ... ... ең
үйлесімді құрылымы пайда болып, тапшылықсыз экономика қалыптастырады,
қоғамдық ... пен ... ... ... сүраныстарға сай
болады.
Қоғамның сауаттылығы, оның кеңейтілген ... ... ... ... ... ... халықтың еңбекақысына тікелей
байланыстылығында. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... тиімділікті жеке адамның дамуымен, қоғамымыздағы ... ... ... ... ... тиімді рыноктық
экономиканы тұрақты жетілдіреді. Сондықтан ... ... ... ... және ... рыноктық қатынастарда мемлекеттік
реттеудің маңыздылығын жүзеге асыру негізгі мәселелердің бірі болып, ғылыми
тұрғыдан зерттеулерді ... ... ... ... - ... ... жағдайындағы бағалы
қағаздардың мәні және оларды ... ... ... ... ... ... ... үшін бағалы қағаздарға
инвестициялаудың тиімділігі мен маңыздылығын ашу, Қазақстанның ... ... әрі ... ... ... ететін Алматы қаласының
өңірлік қаржы орталығы туралы ... жэне ... ... ... жұмысының мақсаты темендегідей міндеттерді алға тартты:
- ... ... ... даму ... мен ... ... ... ретінде көрсету;
- бағалы қағаздардың экономикалық қатынастарда қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... өңірлік қаржы орталығының тиімділігін
айқындау;
- бағалы ... ... ... ... салыстырмалы тиімділігін
талдау;
- Қазақстан Республикасындағы бағалы ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Алматы қаласы өңірлік
қаржы орталығын ... ... және ... Республикасның бағалы
қағаздар нарығы.
Жұмыстың теориялық және әдістемелік негізін экономика ... мен ... ... ... ... ҚР ... жэне ... заң және нормативтік ... ... ... Банк ... ... статистика және Алматы өңірлік
қаржы орталығын реттеу Агенттігінің ресми мәліметтері, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары, нарықты
экономиканың қазіргі экономикалық қатынастардағы бағалы ... ... ... ... және т.б. ... ... жұмыстың құрылымы. Жұмыс кіріспеден, 3 бөлімнен, қорытынды
және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Әлеуметтік-экономикалық қатынастардағы ... ... ... және ... ... ... ... қатынастар жүйесіндегі бағалы қағаздар нарығының мәні
Бағалы қағаздардың пайда болуы мен оларды қолданудың кеңеюі ... ... ... ... Кез-келген тауар секілді бағалы
қағаздар еркін ... ... ... тұрақты аумағын, ... ... ... орны ... нарығын иеленуі қажет[14]. Бұл
бағалы қағаз нарығын – біртұтас жоғары деңгейі мен аяқталған ... бар ... ... жүйе ... ұйғартады.
Олай болса да бағалы қағаздар өзіндік ерекшелігі бар ... ... ... нарығы барлық (тауарлы, ақшалай және басқалары) нарықтардан
ерекше айналыста жүретін ... ... ... Бұл ... ... олардың мекен-жайын, қызмет ету тәртібі мен реттеу
ережелерін және т.б. анықтайды.
Кейбір батыс экономистері қаржы нарығының ... ... ... ... мақсатты мәнінің функцияларынан шығады. Дж.Ван
Хорн мынаны атап өтті: «Қаржы нарығының мәні – ... ... ... тиімді бөлу» [6]. Шын мәнінде экономика қаржы ... ... ... егер де ... сол бір ... ... оны
дамыту үшін қаражаттарды жинақтап, капиталды жұмылдырса. Дегенмен, қазіргі
заман ... ... ... ... айналысатын нарық
субъектілері, инвестиция үшін жинақтауға қарағанда нақты активтерге көп
қаражаттар ... ... ... үй ... ... ... шығындауға
қарағанда көп құралдарды ... ... ... ұсынылатын
инвестициялар мен жинақтардың көлемі ... ... ... ... ... ... ... үлестіру үшін қаржы нарығының
тиімді қызмет ету тиімділігі өзекті болады. Соңғы инвестор мен соңғы ... иесі ... ... ... нақ осы ... ... ... мен оптималды тәсіл арқылы жүргізіледі.
Л.Дж. Гитман мен М.Д. Джонктың «Инвестициялау негіздері» атты ... ... ... ... ... мен ... бекіту үшін
оларды іздейтіндерді, ережеге сәйкес қор биржалары секілді ... ... ... ... ... [7]. ... ... бірнеше түрлері бар екендігін ескереді: акциялар нарығы,
облигациялар ... ... ... Олар ... нарықтарының жалпы
ерекшелігін айырды: қаржы құралдарының бағасы кез-келген уақытта сұраныс
пен ұсыныстың тепе-теңдік нүктесінде ... ... ... ... және т.б. туралы жаңа ақпараттар айқын болған сайын сұраныс ... ... жаңа ... ... алып келеді.
Бағалы қағаз нарығын олардың шығуы мен ... ... ... арасындағы экономикалық қатынастардың жиынтығы ретінде
анықтауға ... Бұл ... ... ол кез-келген басқа тауар нарығының
анықтамасынан ерекшеленбейді. Зерттелетін нарық нысанын жеке салыстырғанда
ғана ... ... ... ... ... ... ... да бір жеке тауар нарығына емес, тұтас тауар нарығына сәйкес келеді,
әрі кез-келген елдің ... ... ... ... ... ... ... нарығы субъектілерінің қатынастары экономикалық-құқықтық
механизмге негізделеді. Бұл бағалы қағаздардың материалдық түрі ... ... ... ... бағалы қағаздардың маңызы онымен шектеліп
қоймайды. Бағалы қағаздар кез-келегн ... ... ... маңызды
орын алады, себебі олар арқылы мемлекеттік инвестициялық ... ... ... айтқанда, бұл күрделі қаржы тікелей халық шаруашылығының
ең тиімді саласына жіберіледі, яғни ... ... ... ең ... ғана ала ... ... және ... ерекшеліктеріне орай бағалы қағаздар
қаржы институттары, қаржы нарықтары және оларды ... ... ... ... ... жүйесінің тұтас бір бөлігін құрайды. Мұндай жүйе
біздің ... ... ... қалпына келтіру қажеттілігі
туындаған кезде, яғни 90-шы ... ... ... бастады.
90-шы жылдардың экономикалық тәжірибесі дәлелдегендей шаруашылықты
жетілдіргендей ... ... одан әрі ... басты құралы –
бағалы қағаздар екені талассыз ақиқат. Бағалы ... ақша ... да, ... капиталға да меншік құқығын бекітіп, тек бағалы ... ғана ... ... ... ... яғни жеке ... – халықтың меншігіне айналдыруы мүмкін. ... ... ... тән ... ... ... қалыптасып олар да экономикалық
өрістеудің қаржы ... ... және ... ... ... жүзеге асады. Қазіргі өндірістің ... ... ... ... ... ... өнімдегі өндірістік инвестицияның үлесін
арттыру бағалы қағаздар ... ... ... пайдаланбай іске
асуы мүмкін емес.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздар ... құру ... одан әрі ... ... ... шараларды жасауда. Қазақстандағы
меншікті мемлекет иелігін алу және жеке ... ... ... ... ... ... ... құру процесін
жеделдетті. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар түрінде қайта
құру олардың инвестиция тартудың ең бір ... ... бірі – ... ... ... ашты.
Бағалы қағаздар нарығының механизмі экономиканың барлық ... ... ... мүмкіндік жасайды. Акция шығару осы ресурстарды
шектеусіз алуға ... ... ал ... ... ақша ... ... алудан гөрі, тиімді жағдайда алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... да ақша ... ... бағалы қағаздар шығаруымен шұғылданады.
Басқа да қаржы құралдары секілді бағалы ... ... ... ... ... ... ... қағаздар ақша ресурстарын қайта
бөлудің жұмылдырылған қаражаты болып табылады. Мысалы, егер депозитке банк
сертификаты рәсімделетін ... ол одан ары ... ... ... ... үшін ... алу ... емес. Оның үстіне, бұл несиені
басқа тұлғаға жаңа келісім-шартты бекітіп барып қана бере аласың. Бұл ... ... ... ... әрі нарықта қаржы тәуекелдерін
сақтандыру үшін сатылатын немесе сатып алынатын бағалы ... ... ... ... ... беретін бос бағалы қағаздар болады, ал
оларды беру (тапсыру) кейінірек жүзеге ... ... ... бағалы
қағаздардың бағамы жоғарлағанда ... ... ... ... ... ақша ресурстарының еркін қайта бөлінуіне ықпал
етеді.
Бағалы қағаздар нарығының негізін тауар нарығы, ақша және ... ... ... ... ... ... қағаз түрлерінің жіктеліміне
ұқсайды және былайша ажыратылады:
• Халықаралық және ұлттық бағалы қағаздар нарығы;
... және ... ... нарықтар;
• Нақты бағалы қағаз түрлерінің нарықтары (акция, облигация және
т.б.);
• Мемлекеттік және корпорациялық бағалы қағаздар ... ... және ... ... ... нарығы.
Бағалы қағаздар нарығының функциясын шартты түрде екі топқа бөлуге
болады: жалпы нарықтық және ... ... бар ... [10]. ... ... мыналарды жатқызуға болады:
• коммерциялық - осы нарықтағы ... ... ... мақсатты – нарықтық бағанықалыптастыратын процесті, олардың ұдайы
қозғалысын және т.б. қамтамасыз етеді.
...... ... өз ... ... нысандары ммен
оның қатысушылар туралы нарықтық ақпараттарды жеткізеді;
• реттеуші – ... ... ... және оған қатысудың ережесін,
қатысушылардың арасындағы ... ... ... ... артықшылықтарды, бақылау органын немесе басқару органын
және т.б. белгілейді.
Өзіндік ерекшелігі бар бағалы қағаздар ... ... ... болады:
• қайта бөліну;
• баға және қаржы тәуекелдітерін сақтандыратын функция.
Қайта бөліну функциясы қосалқы үш ... ... ... ... ... ақша ... ... бөлу;
• ең алдымен халықтың жинақ ақшаларын өнімсіз ... ... ... инфляциялық емес негізде, яғни айналысқа қосымша ... ... ... бюджет тапшылығын қаржыландыру.
Ал, баға және қаржы тәуекелдерін сақтандырушы функцияға ... ... ... ол ... ... ... фьючерлік және
опциондық келісім-шарттар пайда болғаннан кейін қолданысқа ене бастады.
Бағалы қағаздар нарығындағы сауда тәсілдерінің ұстанымы ... ... ... ... алғашқы және қайталамалы;
• ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған;
• дәстүрлі және компьютерлендірілген;
• кассалық және мерзімді нарықтар;
Бағалы қағаздар нарығы сауда-саттық және ... ... ... ... болды. Олар алғашқы бағалы қағаздар –
вексельдер мен коносоменттердің пайда болуына себепкер болды. Ал, олар ... ... ... ... мен ... ... ... байланысты дамыды. Капиталдың бағалы қағаздарға кең ауқымды
инвестициялануы XIX ғасырдың ... ... Бұл ... ... ... нарығы айтарлықтай дамыған болатын. Оның ... да ... ... Оның ... ... – банк ... ... трейдерлер ретінде алға шыққан жеке тұлғалар, содан кейінгісі заңды
тұлғалар.
Бүгінгі таңда бір мезгілде эмитент және ... ... ... бағалы
қағаздар нарығының қатысушыларын бірнеше негізгі топқа бөлуге болады.
1. Жоғары имиджі бар мемлекет, муниципалиттер, аса ірі ... ... ... ... ... қағаздарды шығаруы және оны
жүзеге асыруы көп қиындық тудырмайды: оларды әрдайым үлкен ... ... ... Бұл ... және ... ... жоғары табысты әрдайым қамтамасыз ете ... ... ... ... ... Сол ... де ... кейбір
бөлігі (зейнеткерлер, жалғыз бастылар, асыраушысынан айрылған немесе
қамқоршысы жоқ отбасылар және т.б.) қатерге бастарын тікпей-ақ, ... ... ... ... жөн ... Бағалы қағаздармен операцияларды ... ... ... ( ... және ... ... ... зейнетақы қорлары және т.б.). Олардың көбісі әр ... ... және жеке ... қаражатын біріктіреді
және олардың қаражатын табыс түсіретін бағалы қағаздарға ... ... Олар ... ... ... ұмтылады немесе тәуекелдіктен ... өз ... әр ... ... ... Жеке ... – жеке ... оның ішіндегі венчурлық бизнестегі
шағын кәсіпорындардың иелері.
4. Бағалы ... ... ... ... Олар ... ... етілуі олардың бағалы қағаздармен
операцияларды жүргізуін оңайлатады. Бір ... ... ... ... ... ... ... алуы үшін қаржы
нарығының ... ... ... талаптар қойылады:
• Заңды тұлғалар штатына тиісті қызметпен айналысу құқығына
біліктілік куәлігі бар ... ... ... жағдайда қойылатын
білктілік талабы. Бұл талап қалыптасқан әлемдік іс-тәжірибеден
алынып отыр. Нарықтық экономикасы дамыған ... ... ... бар тұлғалар ғана қаржы ... ... ... ... ... ... ... кез-келген кәсіби қатысушысы ... ... ... ... ... ... ... оның ұйымдастырушылық –құқықтық формасына
қойылатын талап;
• Қаржылық талап – бұл кәсіби ... ... ... болу ... Таза өзіндік капитал – бұл кәсіпорынның
міндеттемелерінен тыс ... ... ...... ... ... акционерлерді қатыстыру арқылы
істі ұйымдастыру үшін ... ақша ... ... ... органдар жарғылық капиталдың емес, өзіндік капиталдың
жеткілікті болу деңгейін ... ... өз ... сеніп тапсырған инвестор өз активінің
барлық қатерден сақталатынына сенімді болады. Инвесторды кәсіби қатысушының
мәселелері толғандырмайды. ... да ... ... ... есеп ... ... ... қажет, содан кейін ғана ... ... ... ... және т.б. ... проблемаларын өзі шешеді.
Бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларына мыналар жатады:
1. Сауда алаңы:
• биржалық. Бүгінгі таңда Қазақстанда өз қызметін 1997 жылы ... ... (KASE) ... етеді.
• биржадан тыс.
2. Сауда агенттері:
• брокерлер – бұл клиент атынан және ... ... ... асыратын делдалдар;
• дилерлер – бұлар операцияны өз ... және өз ... ... ... ... ... ... да бір мәмілені өз атынан және өз есебінен орындай алатын адамды өз
күшімен (дербес) тапқан ... ғана ... Оған ... ... ... тұлғалар да, жеке тұлғалар да брокер және ... ... ал ... ... ... тек заңды тұлғалар ғана
айналыса алады.
Экономикалық ... ... ... - бүл тек ... ... өз ... ... алатын жэне оның кемшіліктерін сынап
көретін механизм ғана ... екі ... да ... ... ... ... қатысуымен жүзеге асады, олар үшін, қор нарығы –кәсіпқой
қызмет ... ... ... ... асырылу құралы және
экономикалық мүдделердің ... ... орны ... бүдан шығатын
қорытынды, бағалы қағаздар нарығы - бұл әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... асыра алатын саласы болып табылады [11].
Әлеуметтік-экономикалық қатынастарда бағалы ... ... ... жағдайы бар, оған үкіметтің салықтық-бюджеттік,
ақша-несиелік реттеу шаралары эсер етеді:
- айналымдағы ақша массасын бақылау жэне ... ... ... ... көмегімен берілетін несиелеудІң көлемін бақылау;
- салық салуда ... ... ... ... ... ... жеке ... несие беру).
Экономикалық қатынастарда бағалы қағаздардың сұранысына пайыздық
мөлшердің жоғарылығына тәуелділік мынадай түрлер арқылы білінеді: егер де
банктік ... ... ... ... қағаздарға сұраныс азаяды
(пайыздардың өсуі олардың бағамының төмендейтіндІгін ... және ... ... ... ... ... кейІнге қалдыруға мәжбүр етеді). Ақшаға
сүраныс өсіп, пайыз өсе түседі, күтілген пайыздық ... ... ... ... ... сатып алуға жағдай жасайды әрі ... ... ... не ... өтімділігіне сүранысты үлғайтады.
Қорыта келгенде, ... ... ... мәні ... Басқа кез-келген экономикалық қатынастар саласы тәрізді, реттеуді,
үйлестіруді ... ... ... ... мен ... ... ... етіп отыратын мемлекеттік органды құруды талап
ету.
2. Қор нарығы қатысушыларының қызметіне; инвесторлардың мүддесін ... және ... ... ... ... ... талаптар қою мен мәліметтерді ашу.
3. Мемлекеттік орган ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық қатынастарда болашағы бар эмитенттерді және ... ... ... ... ... ... соған сәйкес пирамидалы
акционерлік қоғамдардың күрылып және қызмет етуін болдырмауын қамтамасыз
ету және инвесторлар ... ... ... ... тиіс деп ... ... қағаздарға инвестициялаудың экономиканы дамытудағы орны
Инвестиция – Қазақстан экономикасының нарықтық экономикаға өтуі кезінде
пайда болған жаңа термин. Орталықтандырылған жоспарлау жүйесінің шеңберінде
«жалпы ... ... ... ... қолданылатын, осы түсінік бойынша
жаңа құрылыс пен ... ... ... ... ... ... мен техникалық қайта қамтамасыздандырылуына
(өндірістік капиталдық салымдар), тұрғын үй мен ... ... емес ... ... жұмсалатын барлық қаржылық құралдар
түсіндірілетін.
Инвестициялар ақша құралдары, мақсатты ... ... ... және де ... ... ... ... машиналар,
қондырғылар, лицензиялар, соның ішінде ... ... ... ... ... объектісіне салынатын ... ... ... мүлік немесе мүліктік құқықтар ретінде
анықталады және осының бәрі - пайда табу мен ... ... ... мақсатында. Осы тұрғыда инвестиция түсінігі нарықтық тәсілге ... ... ... ... және жоспарлық жүйелерде инвестицияның
мәнін түсінудегі айырмашылықты көрсетеді. Ресурстардың бөлінуі әкімшілік
жүйесі ... ... бір ... ... ... қаржылық және басқа түрлерінің бар екендігін отандық
экономикалық ғылым ... ... ... ... ... ... тек бір уақыттық сипатымен ғана
айырықшаланатын залал түрінде көрінеді. ... ... мен ... ... ... ... ... синонимі болып
табылмайды, берілген терминдер ұқсас емес. Капиталдық ... ... ... әлдеқайда кең. Батыс әдебиеттерінде қор ... баса ... ... ... нарықтық экономикасы дамыған
елдерде (АҚШ, Канада, ... ... ... ... ... іске ... Қазіргі таңда отандық тәжірибеде екі термин
де қолданылады.
«Инвестиция» термині латынның investire – «жұмылдыру» сөзінен алынған.
Бұл термин ... және ... ... ... ... ... ... анықтаудың әр түрлі тәсілдері бар. Пол
Самуэльсон инвестицияландыру туралы былай жазады: «Біз ... ... таза ... ... ... ... ... запастар және т.б.) «таза ... ... ... деп атаймыз. Тұрғындар үшін жерді, қолданыста жүрген
құнды ... ... ... ... ... сатып алу
инвестицияландыру болып ... ... үшін бұл тек ... операциялар. Яғни біреуі инветицияландырса, басқа біреуі
дезинвестицияландырады. Таза инвестицияландыру тек жаңа ... ... ... ғана орын ... ... Шарп ... былайша анықтайды: « Нақты инвестицияларға әдетте
қандай да бір материалдық-көрнекті активтер ... ... ... жер, ... зауыттар сияқты. Қаржылық инвестициялар қағазда
жазылған келісім-шарттарда, мысалы, ... ... мен ... ... Қарапайым экономикаларда инвестициялардың негізгі
бөлігі нақтыға жатқызылса, қазіргі дәуірдің экономикасында инвестициялардың
үлкен ... ... ... ... ... Қаржылық
инвестицияландыру институттарының жоғары дамуы нақты инвестицияның өсуіне
едәуір дәрежеде ықпал етеді. ... бұл екі ... ... ... бір-
бірін толықтырушы болып табылады.
В. Бочаров инвестицияны ... ... ... ... ... деп
түсінеді. Инвестициялық ресурстар инвестициялық іскерліктің капиталдық
құнның табыс ... ... әсер ... ... ... ... трансформацияланады.
Экономикалық және қаржылық тұрғыдан инвестицияландыру ... ... таза ... жету және бұл ... ... ... асырып түсіру мақсатымен ұзақ мерзімді салу деп ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыруды келешекте инвестициялық
игіліктердің көмегімен қанағаттандыру үмітіне айырбастауды ... – бұл ... оның ... ... ... ... және
табыстың оң шамасын қамтамасыз етуге үміт арта отырып, ... ... ... Бос ақша ... ... болып табылмайды,
себебі қолма-қол ақшаның құнын ... жеп қоюы ... және ол ... ... әкелмейді. Капиталды орналастырудың ... ... әр ... нысандары бар: құнды қағаздар мен жылжымайтын
мүлікке; қарыздық міндеттемелерге; опциондар мен ... ... ... ... қысқа немесе ұзақ мерзімге; тікелей және жанама.
Инвестициялаудын әр түрлі тәсілдері бар, бірақ олар әрқашанда тек ... ... ... бағытталған.
Егер бірінші қажетті заттарды сатып алғаннан кейін, барлық шоттарды,
қарыздарды ... ... ... ... да бос ақша ... ... онда ... қалай жинақтау және көбейту керек деген мәселе
туындайды. Көп жағдайда артық ... ақша ... ... ... ... озық ойлы ... ... қаражаттарын депозитке немесе
сақтандыру компанияларына салады. Бұл ақша ... ... ... және ... ... ... ... барлық әлемдегі
миллиондаған ... ... ... ... ... ...... формасы ретінде ең бір тиімдісі.
Акцияларға және облигацияларға инвестицияны ұзақ ... ... ... ішін ... ... ... түсетін табыс әрдайым дивиденд түрінде
немесе осы құнды ... баға ... ... ... ... болады немесе осы екі ... ... ... ... үшін ... ... ... онша көп емес. Дегенмен
болашақта инновациялық өндірістің ... ... ... ... ... қағаздарға ақша-қаражаттарды салуда тәуекел кездеседі. Кез-
келген ... ... ... ... жүреді. Бірақ қолымызда
ақша болғанның өзіне де біз ... ... Бұл ... ... ... ... жоғалту айқын және жасырын түрде кездеседі.
Ақшаны ... ... ... ... ... ... Ал ... жасырын тәуекел тікелей инфляциямен байланысты. Қолда ақша
турғанда бұл сомаға кеше ... ... ... ... ала ... ... ... бағалар күнделікті өсу үстінде.
Бос ақша қаражаттарды қайда салу ... ... ... ... ... ... болатын тәуекел түрлерін ескеру қажет. Айтып
кеткендей, еш нәрсе істемей ақ қолда бар ... ... қалу ... келген инвестициялаудың түрінде екі нәрсеге көңіл бөлу ... алып ... ... ... әрқашан мынаны есте сақтау
керек: күтілетін кез-келген иныестициядан алатын табыс ... ... ... де ... ... ... ... егер ақша-қаражаттарды депозитке салынатын болса, онда банк
қаражаттарды сақтап, депозиттің мерзімі аяқталғаннан ... сол ... ... ... ... төлеуге міндеттеледі. Бұл жағдайда тәуекел
әлдеқайда төмен, ... ... және ... ... ... ... кезде Қазақстанда банктік салымдарды міндетті ... бар. Дәл ... ... ... ... ... ... ставканың
мөлшерлемесі өте төмен. Жақсы жағдайда олар нөлге тең немесе инфляцияның
пайызынан сәл жоғары болады. Яғни, ... ... ... салу ... береді, ақшаны жоғалту қаупі тіпті мүлдем жоқ, инфляциядан қорғайды,
бірақ жоғары табыс алып ... ... ... тағы бір ... ие. Қаражаттарды банкке
депозитке салғаннан кейін , келісім-шартта белгіленген мерзімнен ... ... ... болған жағдайда алуға мүмкіндік болмайды. Егер
осы мерзім ішінде ақшаның қажеттілігі жоғары болып немесе осы ... да бір іске ... салу ... болғанда, онда осы кезеңге дейін
жинақталған пайыздарыңыздан айырылып қалу қаупі бар.
Өмірді және мүлікті сақтандыру – салынған ... ... ... ... ... ... ... пайда табу мақсатында салмау
керек, тек өзіңді, ... ... ... мүлікті қатерлі жағдайлардан
қорғану үшін сақтау мақсатында салған жөн. ... ... ... ... ... ... ... емес? Өйткені,
сақтандырудың өзінің мәні әр түрлі қатерден қорғануды білдіреді және ... ... ... ... ... ... құнды заттарға: алтын, күміс, бағалы тастар мен
басқа құндылықтарға салуға мүмкіндіктер бар. Бірақ мұндай ... ... ... Көп ... ... бұл ... ... әлдеқайда
төмен. Алтын бұйымдарды бір бағамен сатып алғаннан кейін, қажет болғанда
бірнеше жылдардан кейін оны сол ... ... ... ... ... ... металдарға бағалар әрдайым өсу үстінде, бірақ ұсталынған құндылықтар
кей жағдайларда ғана сұранысқа ие.
Егер бағалы қағаздарға инвестициялау ... ... ... ... ... инвестициялаудың түрлеріне қарағанда ақшаны жоғалту қаупі,
тәуекелі әлдеқайда жоғары болып келеді. Бірақ табысы да ... ... ... ... ... болады. Бағалы қағаздарға инвестициялауда жоғары
тәуекел- мүлдем басқарылмайтын тәуекел, ... оны ... ... ... Көптеген адамдар үшін бағалы қағаздарға инвестициялаудың
тәуекелі шынында да өте ... ... ... ... Бұл ... ... бұл адамдар бағалы қағаздардың қай түріне салу ... ... салу ... және тағы ... ... іздестіруге, қарастыруға
өздерінің уақыттарын бөлмейді.
Банктер және сақтандыру компаниялары клиенттердің ақшаларын депозитке
және ... ... ... ... ... ... қаншалықты кірістерін төлейді екенін қарастырып өтейік. Банктер
және сақтандыру компаниялары клиенттердің ... ... ... арқылы сақтап, ал кейін клиенттерге қосымша пайызымен қайтарады
деп ... ... ... ... бұл ... ... ... заңды
түрде қарызға пайда түсіру үшін алып ... ... ... аз ... клиенттерге төлейді. Сақтандыру және банктік жүйеде мұндай операциялар
ақша-қаражаттары өз иелеріне қайтарылу ... ... ... ... ... ... ... кепіл жүйесін құру мақсатында
мемлекет тарапынан бақылау жүргізіледі. Банктер және ... ... ... ... ... табыс, пайда алу үшін
инвестициялаудың мүмкін болатын әр түрлі тиімді тәсілдерін ... ... ... пайдасының көп бөлігін халыққа пайыз бойынша
несие беру арқылы ... деп ... ... Ия, бұл ... ... Бірақ
мынаны да ескеру қажет, банктер және сақтандыру компаниялары индивидуалды
салымшыларынан алған ақшаларын ... ... ... ... ... ... салған табыстың бір бөлігін салымшыларға кіріс
түрінде беріледі. Сәйкесінше, банктер мен ... ... ... ... түскен табысы сақтандыру мен ... ... ... ... жоғары.
Бағалы қағаздар, әсіресе акциялар басқа ... ... ... мен ... ... ақшаны жақсы қорғайды, көп кіріс алып
келеді. Әрине егер бұл инвестициялар ойланып жасалғанда ғана үлкен ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорларында жұмыс істейтін қаржыгерлер осы білімдерін
пайда алу мақсатында ... ... Жеке және ... ... үшін ... ... инвестиция жұмсағанда ең алдымен қорықпай, қалай салу
екендігін білу қажет. Сондай-ақ, салымдарды ... ... ... ... ескеру жөн. Басқаша айтқанда, егер де бос ... ... онда оның бір ... ... ... ... ал тағы ... күтпеген жағдайлардан қорғану үшін, өзіңді және мүлкіңді қатерден
алдын алу үшін сақтандыруға бағыттау қажет. Ал бір ... ... ... алып ... және ... болып табылатын бағалы қағаздарға жұмсау жөн
болады.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ретінде, элеуметтік-
экономикалық жағдайдың дамуына айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... элементтердің бірі болып
табылады. Мұндай қор рыногы сияқты тиімді капитал қүю ... ... ... шынайы инвестицияның тартылуының тиімділігін арттырады.
Бағалы ... ... ... дамуында маңызды рөл атқарады, ол
рыноктағы табысты көбейту арқылы бүтіндей ел ... ... ... жақсы ықпал етеді. Бағалы қағаздарды шығаратындар, егер
оларда өндірісті кеңейтуге мүмкіндік беретін ... ... бар ... ... ... ... ... арқылы өндірісті (фирманы) кеңейту жэне
кәсіпорынның пайдалылығының дәрежесін көтеру арқылы осы кәсіпорынның ... ... ... ... ... үшін ... ... табылады.
Өндірісті кеңейту нэтижесінде жаңа жүмыс орындары пайда болып, өз кезегінде
экономиканың өсуі мен ... ... ... ... туғызады, ал
бұл, одан әрі жаңа ... ... ... ... ... ... ... да өзімен алып келеді.
Бағалы қағаздар нарығы қаржы ... ... ... ... ... Оның ... ... мен дамуы сауда қызметі мен өндірісті
кеңейту жағдайларында инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... нарығы ақша ресурстарының еркін
айналымын қамтамасыз ете отырып, қайта ... ... ... ерекше
мәні бар. Бағалы қағаз көмегі арқылы ішкі және сыртқы жинақтаушылардан
құралдарға алым (аккумуляция) және ... ... ... ... ... үшін ... ... Бағалы қағаздар нарығы
арқасында кәсіпкердің ... ... ... ... [9].
Алғашқы нарықта операциялардың көмегімен кәсіпкерлер жағынан
капиталға деген ... ... ... жаңа БҚ ... ... ... кәсіпкерліктің нақты облысына капитал ағымы
жүргізіледі. Капиталды мобилизациялау жылдамдығы, яғни ... ... ... ... ... ... ... 2 факторлар
тобымен анықталады.
Біріншіден, айналысқа түсетін бағалы қағазды орналастыру жылдамдығы
мен мүмкіндігі қаржы нарығының ... ... Бұл ... мыналар
әсер етеді:
- Табыстылық, облигация бойынша ағымдағы және күтілетін пайыз, күтілетін
дивиденд мөлшері және/немесе бақылауды иелену арқылы ... ... ... Банкке орналастыратын салымды көбірек немесе азырақ тартымды істейтін
ссудалық ... ... ... ... ... баланстылығын және перспективасын,
қаржы жүйесінің сенімділігін анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... бар болуы – тауарлы және басқа
да нарықтардың конъюктурасы;
- Нарық өтімділігі, яғни акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... үшін БҚ қолдану дәрежесі;
Екіншіден, БҚ орналастыру мүмкіндігі және оның ... ... ... ... ... яғни келесідей іскер белсенділігі мен
тәуекел факторларының әсерінен:
- Эмитент өзінің қызметін жүзеге асыратын саладығы (нарық сегментіндегі)
экономикалық ... ... ... ... сегментінде) бәсекелестік (монополизация
деңгейі) дәрежесі;
- Эмитент ... ... ... ... ... ... энергия материалдар және т.б. жабдықтаушыларынан тәуелділігі;
- Эмитент бизнесіне ... ... және ... ... ... ... ... сұраныс сипаты, оның сатып алушылардан
тәуелділігі (тұтынушылардан).
Нақты тікелей кәсіпкерлік саласына капиталдар ағымының алғашқы нарықта
жүретін ... ... ... ... капиталға меншікті
қайта үлестіру жүзеге асырылады. ... ... ... тіркеу арқылы жаңа салымның негізгі бағыттарын анықтайды, ... мен ... ... салалары арасында капиталды аудару.
Алғашқы және қайталанбалы нарықтарды қоса Бағалы ... ... - ... ... ... ... бұл ең ... және тез
ықпал ететін капитал ағымының механизмі.
БҚН экономикадағы үлкен мәнін және оның ... ... ... келесідей жағдайлар анықтайды:
Бағалы қағаз нарығы арқасында өндіріске ақша қаражаттарын инвестициялау
мүмкіндігі ... яғни ... ... ... ... ... ... болады. Әрине, қоғамның жинақтарын инвестицияға
трансформациялау, өндіріске инвестициялау ... да ... ... ... БҚН оны инвестициялық ресурсарға сұраныс пен
оларға деген ұсынысты өте икемді және тиімді, ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстармен қамтамасыздану шешуші
рөл атқармайды. Оларды иеленбей ақ экономикалық ... ... ... ... дәулеттілігін алуға болады (корнекті мысал - Жапония), қаржы
нарығының рационалды ұйымдастырылуының ... да аз емес ... ... ... ... ... ететін перспективалық өндіріс
пен саланың дамуын, ... ... ... ... ...... бір ... қажетті мәселелерді (әлеуметтік эффект)
шешуді жеңілдетеді. Нарықта әрдайым эмитент-кәсіпорындардың тек ... ... ... ... ... етуі бағаланады. БҚН арқасында
инвестициялық ресурстар салынған қаражаттардың ең үлкен эффективтілігін
қамтмасыз ететін ... ... Бұл тек ... кәсіпорын үшін ғана
емес, сонымен қатар жалпы экономика үшін маңыздылығы өте жоғары;
БҚН жүзеге асатын капиталдарды қайта ... ... сала ... ... ... прогресті жеделдетуге, қазіргі заман технологияларын ... және ... ... мен өндірістің оптималды пропорциясын
тиімді қолдануға жәрдемдеседі. Бұл қазіргі замандағы ... даму ... ... ... ... ... ... экономикалық катынастардағы қаржы жүйесін
сауықтырудың маңызды механизмі болып қызмет етеді. Дамыған бағалы қағаздар
нарығы жағдайында қоғамдық ... ... ... ... және
тапшылықсыз экономика құрылады: қоғамдық өндіріс ... ... ... ... ... экономикалық қүрал ретінде рационалды салалық
құрылымдардың жасақталуын және соған сәйкес ... пен ... ... ... ... ... ... қарқынды
дамуын қамтамасыз етеді. Бұл тұрғыда жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... олардың ішінен біреуін
алдыңғы қатарға қояды. Рынокты, ... ... ... ... ... акцияларын толтыру, бағалы қағаздарды ... ... ең ... ... ... ... аясына
капиталдардың нақты құйылуы - бұлар өркениетті ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Сонымен қатар, бағалы қағаздар рыногы ақша ағысын керек арнаға ... ... ... ... ... ... ... түрлі салаларының арасында бөлінеді [8].
Жоғарыда айтылғандардан шығатыны, бағалы ... ... ... ... ... жэне қажетті элементі болып
табылады. Міне,сондықтан да ... ... ... қатынастардың
құлауының басында тез пайда болып және де ... ... ал сол бір ұлы ... ашылулар нәтижесінде, колониялардың
пайда болуында және де жаңа жерлерге қоныстану кезеңдерінде, халықаралық
сауданың дамуы мен кәсіпкерлікке ... тез ... ... ... ... кең ... ие болды.
Сонымен, бағалы кағаздардың негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... ... табылады. Осы
мақсаттарды жүзеге асыру үшін мынадай шарттар түрақты орындалуы ... ... ... ... ... Эмитенттер мен инвесторлардың байланысын қамтамасыз ететін сауда
жүйесінің (қор ... ... ... ... ақпараттық айқындығы.
4. Мемлекеттік реттеу органдары қызметтерінің басымдылығы.
1.3 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы және оның ... ... ... ... элементтері 20-шы жылдары КСРО-да
экономикалық саясат кезінде болған. Ал ... ... ... ... ... ... нұсқалары Кеңес Одағы заңдарының негізінде 90-шы
жылдарының ... ... бола ... дамыған бағалы қағаздар нарығы қалыптасуы үшін оның құрамдас
бөліктері болуы қажет. Олар:
• сұраныс пен ұсыныс;
• деладалдар мен ... ... ... ... яғни коммерциялық банктер, қор
биржалары, инвестициялық институттар және т.с.с.;
• нарықты реттейтін және ... ... ... осы құрамдас бөліктері қазіргі ... ... ... Бұл ... ... ... жүйені реформалаудытереңдету
жолында қабылданған Қазақстанда мемлекеттік меншікті жекешелендіру Ұлттық
бағадрлмасы бағалы ... ... ... ... – акционерлік
қоғамдардың құрылуын тездетуде шешуші роль атқарады.
Дегенмен, Қазақстан экономикасының дағдарысы ... ... ... ... даму ... көп ... халықтың әл-ауқатына
байланысты. Себебі, бағалы қағаздарға сұраныс халықтың тұрмысын айқындайды.
Сондықтан, халықтың табысының өсуі – ... ... ... ... ... ... [23].
Республикада қалыптасқан жағдай сипаттағанындай бағалы қағаздардың ең
көлемдісі және ең өтімдісі ... ... ... ... міндеттемелері нарығының ерекшелігі оған қатысушыларға байланысты:
Біріншіден, мемлекеттік бағалы қағаздардың эмитенті – ... ... Банк – оның ( ... ... ... бірге
мемлекеттік бағалы қағаздардың дилері. Дегенмен, бағалы қағаздар нарығына
бұл қатысушылар мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қазыналық вексельдер;
• мемлекеттік қазыналық облигациялар;
• Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталары;
• Жекешелендіру купондары;
Мемлекеттік қазыналық ... ... ... ішкі ... ... ... мемлекеттік бюджетті
қаржыландыру мақсатында Қаржы Министрлігі ... Ал ... ... банк ... ... ... ... ететін қаржы қорын
толтыру мақсатында Ұлттық Банк ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіруге пайдаланады, ал
оның көптеген мөлшері жеке адамдар қолында осы ... ... ... ... ... жұмыс істемей тұрған қазіргі кезде
жекеменшіктендіру купондарының орнына берген ... оны ... ... ... түсіре қойған жоқ.
Экономикалық мәселелерге:
1. Нарықты реттейтін механизмнің ... ... ... нарығын дамытатын бірыңғай көзқарас жүйесінің жоқтығы;
3. Заңдардың мүлтіксіз орындалмауы;
4. Салымдарды тіркеу жүйесінің жоқтығы;
5. Бағалы қағаздар нарығынң материалдық-техникалық негізінің аздығы;
6. Нарық ... өсу ... ... ... әлеуметтік-психологиялық мәселелерге бағалы қағаздар нарығында маман
кадрлардың аздығы мен ... ... ... төмен
деңгейлігі жатады. Бұл мәселелер халықтың басым көпшілігінің ... ... ... мен инвестиция беруге психологиялық
дайындығының жоқтығынан туындайды.
Бағалы ... ... ... ... қағаздар жөніндегі Ұлттық
комиссияның осы іспен шұғылдануға рұқсат берген Оқу орталықтары дайындады.
Оқу орталықтарының жұмысын ... ... ... ... ... ... комиссия құрамына Ұлттық комиссияның бір мүшесі оның
басқармасы болып, бағалы ... ... ... Бас ... ... ... ... оқуды табысты бітіп, мамандық туралы
бірінші санатты куәлік алған 1500-дей адам ... ... ... ... ... нарық тарихында бағалы қағаздар нарығының негізгі үш
үлгісі ... бар. ... ... үлгі – онда бағалы қағаздар нарығы механизмі арқылы
банктер ... ... ... (мысалы, бұл үлгі Германияда,
Австрияда, ... көп ... Бұл үлгі ... ... мен мемлекеттік бюджет кемшілігін жоюды банктер өз
міндетіне алады.
II. Банктік емес үлгі немесе ... үлгі – онда ... ... ... ... ... ... бөлумен банк емес мекемелер
шұғылданса (мысалы, АҚШ-та, Ұлыбританияда, Малайзияда,Пәкістанда,
Сингапурда). Бұл үлгі ... ... ... нарығы
демократиялық жолмен өркендейді. Қаржының ... ... ... ... Ол ... ... ... қарағанда «арзан»
ақша.
III. Аралас үлгі – онда бағалы қағаздар ... ... ... қаржы
қорын бөлумен банктер де, банк емес ... де ... ... ... бағалы қағаздар нарығының ерекшелігі -
жекешелендіру механизмі арқылы меншік ... ... ... өз мемлекетіміздің әрбір азаматын қатыстыру. Соның
нәтижесінде жеке ... банк ... ... жоқ. ... дәлелдегендей банктер бағалы қағаздар нарығында жеке үстемдік
(монополизация) роль атқарды. Дәл осы ... ... ... ... нарығының үлгісінен бас тартуына әкеп соқтырды. ... ... ... ... ... ... ... құруға негізделгені дұрыс. Отандық бағалы қағаздар нарығының
құрылуына ... ... ... ... ... жоқ. Дәл ... ... ... ... банктік емес үлгісі, яғни немесе
нарықтық үлгісі іске асыра алады ... ... ... ... ... ... үлгісінің банктік ... ... ... ... ... ... ... Үлестік бағалы қағаздардың көптігі;
3. Өндірісті қаржыландырудағы тура банктік несиенің аздығы;
4. Нарықтағы банк емес мекемелердің көптігі.
Бұлардан ... ... ... ... нарығының нарықтық
үлгісін таңдап алуға себепші болған үш фактор бар. ... ... ... үшін ... ... акциядан түскен ақша
– ол «арзан» ақша. Өнеркәсіп ... ... ... етіп
қайта құру – өндірісті ұйымдастырудың ең тиімді формасы. Себебі,
акционерлердің де, онда қызмет ... ... де ... Әлі көп ... ... ... ... өндіріс саласын өз
активтерімен (қаржыларымен) инвестициялайтын отандық ұйымдар
болмады. Сондықтан мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тарту жақын арада бұл
механизмді пайдалануға мүмкіндік береді.
3. Саясат факторы – ... ... ... да бос ... ... ... ... Жекешелендіру купондары арқылы
әрбір адамды акционерлік қоғамның меншік иесі болу құқын жүзеге
асыру – бүгінгі кезеңде ең ... ... ... қалыптасып келе жатқан бағалы
қағаздар нарығының үлгісіне нақты ... ... жоқ. ... ... нарығына уақыт талабына сай әлі де ... ... ... ... ... ... қатарына ҚР Үкіметі мен
шаруашылық субъектілер акциялары мен ... ... ... ... ... мемлекеттік, муниципалдық және
ұжымдық болып бөлінеді. Мемлекеттік бағалы қағаздар Қаржы Министрлігі ... ... ... бастаған ҚР Үкіметімен эмиссия жасайды. Муниципалдық бағалы
қағаздар жергілікті атқарушы органдар ... ... Ал, ... ... түрі ... ... субъектілерімен.
Жалпы, бағалы қағаздар ресурстарды тарту құралы боп саналады. Акциялар
акционерлік капиталды ... Ал, ... ... капиталын
арттырады не белігілі бір ... ... ... үшін ... ... облигациялар- мемлекеттік қарыз формасы. Бұл жағдайда
мемлекет бюджет дефицитін жабу, түрлі мақсаттық ... ... ... ... өтеу үшін ... және ... ... ресурстар
тартады. Ұжымдық облигациялар дегеніміз эмитенттердің тұрғысынан қарағанда,
облигацияларды ... мен ... ... ... ... ... орта
нарықтық ставкадан төмен белгілі бір ставкамен, ... бір ... ... ... банктік несиенің баламасы. Ал, инвестициялау үшін
қажетті ресурстары бар ... ... ... ... ... ... қағаздарды сатып алу ... ... ... салынып, бағалы қағаздар өтелім мерзімі аяқталғанша
немесе инвесторлар үшін ... ... ... ... ... ... депозит баламасы.
Шығарылуына қатысты бағалы қағаздар құжаттық және құжаттық емес ... ... ... ... қағаздар бланк, сертификат үлгісімен қағаз
түрінде жасалады. Ал, құжаттық емес бағалы қағаздар электронды түрде. Яғни,
кез-келген тұлғаның ... ... иесі ... оның ... ... ... анықталады. Құжаттық емес қағаздарды сату/сатып алу кезінде сатушы
мен сатып алушының электрондық шотында қажетті жазбалар тіркеледі. Бұл ... ... өте ... ... ... ... ... қағаздары. Ол негізінен аталған
субъектінің дивидент түрінде пайда табуына, акционерлердің жалпы отырысында
дауыс беруге және ликвидация кезінде субъекті ... бір ... ... ... ... ... ... істеп тұрса, акция да ... ... ... осы ... ... ... иесі сан рет ... мүмкін.
Акционердің акцияны шығарған компанияға қайтару құқы жоқ. ... ... ... оны екінші нарықта сатуына болады [12].
Акцияны шығару мына жағдайға байланысты:
Меншік акцияландығанда, яғни ... ... ... оның ... ... ... АҚ ... қайта құрғанда;
Жарғылық капиталды қосымша ұлғайтқанда;
Атап айтқанда, жарғылық ... ... ... акциялардың
бастапқы құны. Ол, өз кезегінде, айналымдағы капитал (жай және артықшылығы
бар акциялар) және компанияның портфелінде қалған ... ... ... ... компания кез-келген уақыттаөз ойынша пайдалана алады.
Акция бір жағдайда АҚ-ң өз ... ... және оны ... ... ... ... бағалы қағаздардың бірден бір түрі.
Акция бірнеше түрге жіктеледі, бір жағынан бір акционерден ... беру ... ... ... және ұсынбалы болып екіге ... ... ... басқаруға – жай және артықшылықты акция деп
бөлінеді. Корпорация тек ... ... ... ... ... ... ... Атаулы акция – иесі міндетті түрде корпорацияның реестрінде ... ... ;
2. ... ... – иесінің аты-жөні корпорация кітабында тіркелмеген
акция;
3. Жай ... ... ... ... ... ... дивидендтер алу құқы, жиналыстарды дауыс ... ... ... ... құқы және корпорация
жабылыпқалған жағдайда несие ... есеп ... ... бір ... алу құқы ... ... бар акциялар (немесе преференционалды) – меншік туралы
ерекше сертификат. Олар корпорация пайдасының деңгейіне ... ... ... ... ... төлеуін қамтамасыз етеді.
Артықшықты акция дауыс құқын бермейді, яғни ол дауыссыз бағалы ... ... ... ... құқы ... ... төлеу ретінде
жүреді.
1-кесте
Акциялар шығарылымдары жəне шығарылымдар күшінің жойылғандығы туралы
деректер
| ... |2007 ... |2007 ... |2007 ... |2007 жыл |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |бойынша ... | ... |89 |85 |74 |62 |310 ... | | | | | ... |116 |103 |67 |77 |363 ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... жойылған |133 |48 |15 |22 |218 ... | | | | | ... ... ҚҚА ... есептерінен ... жылы 310 ... ... ... акциялардың шығарылым жəне
орналастыру қорытындысы туралы 363 есеп бекітілді, сондай-ақ 218 ... ... ... ... бар ... саны ... ... |2007 ... |2007 ... ... |2007 ... |2008 ... |
| |1 ... |1 сəуірге |1 шілдеге |1 қазанға |1 қаңтарға |
|Акциялар |2 308 |2 299 |2 306 |2 325 |2 319 ... | | | | | ... | | | | | ... |2 168 |2 166 |2 180 |2 290 |2 200 ... саны | | | | | ... ... ҚҚА ... ... ... ... ... шығарылымының жалпы саны 2008
жылғы 1 қаңтарда 2 319, ... ... ... бар ... саны - 2 200 ұйым болды.
Облигациялар деп эмитенттің белгілі бір ... ... ... ақша сомасын қайтаруды және белгіленген сыйақыны төлеуді міндеттенген
жазбаша қарыз құжатын айтады. Ол корпорацияның активтіне қарсы ... ... ... ... ... ... болып есептелмейді.
Облигация шығару – қосымша капитал тартудың бір нысаны. ... ... ... ... және ... ... ... жылдық шығынға
тең болады.
Облигация мерзімдік қарыз міндеттемесі ... ... ... ... эмитенттің жалпы кепілдігі болып саналады[16]. Ол кепілдік –
эмитенттің банкротқа ұшырап, өз ... ... ... ... ... мүлігінің бір бөлігін иемденуге облигация ұстаушының құқы бар.
Дегенмен, бұл екі бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... корпорацияға несие беруші болып табылады. Ал
облигация корпорациянынесиелендіргеннің куәлігі. Өз ... ... ... ... Акция сол меншіктенудің
нысаны сияқты;
2. Облигация иемденушісіне сыйақы төленеді. Оның мөлшері бекітілген және
анықталған. Бұл бағалы қағаз өзінде ... ... бір ... ... ғана ... ... ... бойынша төленетін
сыйақы басқа төленетін дивидендтерден бұрын төленеді. Корпорацияның
сыйақыны уақытында төлей ... оның ... деп ... ... де ... түрінде төлем алады.. бірақ дивидендтің мөлшері
тіркелмейді. Және ол ... ... ... Егер корпорация
дивиденд төлеу туралы хабарламаса, демек, ... ... ... ... ... ... шара қолдана алмайды;
3. Басқа несие беруші сияқты, облигация иесінің ... ... беру ... Ол ... ... ... қатар корпорацияны басқаруға
қатыспайды. Оған керісінше акция ... ... ... ... ... дауыс құқы бар.
4. Облигация бойынша сыйақы корпорацияның ... ... Ол ... ... ... Ал ... ... төлегеннен кейін қалған
корпорацияның таза пайдасынан өтеледі.
Облигация бойыеша мезгіл-мезгіл төленетін сыйақы ... ... ... ... деп ... ... ... талонды
айтады. Онда сыйақы мөлшері ... ... ... ... ... жыртып алады. Бұндай ... ... ... ... деп ... Облигацияда ьбірсыпыра элементтер көрсетіледі:
номиналы, купондық мөлшер, өтеу туралы нұсқау, ... ... ... ... деп ... ... көрсетілегн ақша сомасын айтады. Оны
облигация иесі өтелу мерзімі келгенде алады.
Купондық мөлшер – жыл сайын ... ... ... ... ... ... сыйақы - төлем. Жыл сайынғы купондық мөлшер
бөлініп төленуі мүмкін, мысалы жарты ... бір рет ... ... сайын бір
рет.
Әдетте, төлем мына интервалмен орындалады: қаңтар-шілде, ақпан- тамыз,
наурыз-қыркүйек, сәуір-қазан, ... ... Одан ... ай
күндері дәлме-дәл қайталанады.
Өтеу күні – компанияның сатып алушының облигацияны номиналына ... ... және ... ... ... күнтізбелік күн.
Эмиссия шарты – ашық облигация шығару мәмілесі. Ол қарыз алушымен
траст компаниясы ... ... ... оның ... ... ... ... қорғап, эмитенттің өз міндеттемелерін
орындауын қадағалап отырады. Траст компаниясы ... ... ... оның ... ... ... тексеріп, содан кейін
ғана ризашылығын береді. Осыған байланысты эмиссия ... ... ... ... ... ... ... жиі кездесетіні мыналар:
• ең аз өтімділік;
• борыштың ақырғы деңгейі;
• активтерді сатуға тиым салу;
• төленетін дивиденд мөлшерін шектеу.
Өтеу туралы ...... ... ... Ол ... облигацияның номиналдық құны және сыйақы ... ... ... Ол қор траст компаниясының бақылауында болады.
Эмиссия шартында облигацияны уақытынан бұрын сатып алу бабы ... ... яғни ... өз облигацияларын қайтарып алу құқы. Әдетте,
ондай жағдай шығарылғаннан ... алты ... ... басталады. Уақытынан
бұрын қайта сатып алғанда облигацияның ... оның ... ... болады.
Облигация қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген болып бөлінеді.
Қамтамасыз етілген ...... ... ... ... ... мүлігі салынылады. Қамтамасыз етілген облигация
корпорацияның негізгі активтерін талап етуге ... ... және ... бірге
оның негізгі меншігінің облигацияға салынғанын көрсетеді. Егер корпорация
белгіленген уақытта облигация бойынша өтей ... анда оны ... өз ... ... құқы бар. ... ... қозғалмалы және
қозғалмайтын мүліктер, басқа мүліктер салынады. Осыған байланысты мынадай
айырмашылықтарды атаға болады:
• қозғалмайтын мүлікке салынған ... ... ... жай және ... ... ... жаңа салынған өндіріс
орны;
• басқа компаниялардың траст ... ... ... ... ... етілген осы компанияның
облигациялары;
• қозғалмалы мүлікпен ... ... ... ... басқа біреу иемденуге құқылы.
Қамтамасыз етілмеген облигациялар – жалпы кепілдігі бар, басқаша
айтқанда, эмитенттің жақсы ... ... ... міндеттемесі. Оны
болашақтағы шаруашылық ісінен түсетін табысқа үміттеніп ... ... ... жағдайда ол облигацияларды арнаулы түрде
өтейді.
Облигацияның рейтингі – олардың инвестициялық ... ... ... ... ... барлық шығарылған сериясы
бағаланбай, тек екінші нарықта кең көлемде сұранысқа ие ... ... [15]. ... ... IS»компаниясы облигация бағалаудың
төмендегідей түрде жүргізіледі:
• Ааа- өте жоғары сапа;
... ... А- ... ... Ваа – орта сапа;
• Ва – алып сатарлық элементтері бар;
• В – инвестицияға қажет ... ... Саа- ... ... Са – ... бір мөлшерде алып сатарлық;
• С – ең төмен сапа.
Ең жоғары рейтингісі бар облигациялар «инвестициялық класты» ... ... ... алып ... деп саналады.
Облигацияның нарықтық бағасы, бір жағынан, заемды ... ... ... ... әр ... әр ... ... жағдайға байланысты анықталады. Егер нарықта купондық бағасы
жоғары жаңа заем пайда болса, онда ол жағдай айналымдағы ... ... әсер ... егер жаңа ... ... ... өте көп ... бұрын төмен ... ... ... ... ... олар дисконтпен сатылады. Себебі, бұндай
облигациялар тек ... ... ... Ал ... ... ... өте төмен кіріс түсіреді.
Екіншіден, егер жаңа облигациялар аз болса, онда олар номиналынан
жоғары курспен сатылады. Ол ... жаңа және ... ... ... ... ... табысы купондық төлем мен
дисконттық айырмашылықтан түсетін кірістен (егер ... ... ... облигациялары қатар купондық кірісті төлеу жөнін де бөлінеді.
Біріншіден, купондық төлем мөлшері нақты бекітілген ... ... ... ... ... мүмкін.
Екіншіден, купондық төлем мөлшері өзгермелі облигациялар. Бұл типті
облигациялардың ерекшелігі оның ақша нарығындағы ... ... ... ... Бірақ өзгермелі курсты облигация ұстаушысы корпорация
жарғысында көрсетілгендей, өз мүддесіне несие берушілердің ең ... ... ... ... тең ... Бұл ... облигацилардың
ерекшелігі – олар бірінші орналастырғанда номиналынан төмен ... ...... сатылады. Басқаша, облигация ұстаушысы сыйақыны
облигацияның айналым мөлшері аяқталғанда алады.
Корпорация өз жұмысын ... ... де, ... ... облигация
шығарумен де қаржыландырады. Дегенмен, акциядан гөрі, облигация ... ... ... ... ... ... де, жыл сайын корпорация
облигация бойынша төлем төлеуге міндетті. Ал акция бойынша ... ... ... емес. Егер компанияның дивиденд төлеуге міндетті
емес. Егер компанияның дивиденд төлеуге ... ... онда ол ... ... ... емес ... шығарылымы туралы деректер
| |2007 ... |2007 ... |2007 ... 3|2007 ... 4|2007 жыл |
| |1 ... |2 ... ... |тоқсан |үшін ... |26 |21 |12 |12 |71 ... | | | | | ... |142 050 |153 400 |63 638,5 |50 230 |409 318,5 ... | | | | | ... көзі: ҚҚА қорытынды есептерінен ... 2007 жылы ... ... 409 318,5 млн. ... ... ... 71 облигациялар шығарылымын тіркеді.
4-кестеде көрсетілгендей 2008 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша барлық
қолданыстағы облигациялар шығарылымының саны 286 жиынтық номиналды құнмен ... 247 млн. ... ... оның 202 шығарылымы "А" санаты бойынша жəне 28
шығарылымы "В" санаты бойынша KASE ресми тізіміне ... ... емес ... ... ... ... |2007 ... 1|2007 жылғы |2007 жылғы |2007 жылғы |2008 ... 1|
| ... |2 ... |3 шілдеге |4 қазанға |қаңтарға |
|Шығарылымдар |233 |252 |267 |277 |286 ... | | | | | ... |1 094 473 |1 200 298 |1 336 356 |1 392 278 |1 439 247 ... | | | | | ... ... ҚҚА ... ... ... ... мен ... бағалы қағаздар нарығының негізгі
қаржылық ... ... ... Сондықтан көп жағдайларда акциялар мен
облигациялар экономиканың өсуін қаржыландырудың жақсы және қол ... ... ... ... ... ... ... процестерді
макроэкономикалық реттеуші болып табылады.
2. Алматы өңірлік қаржы орталығының тәжірибесінде бағалы қағаздарды
инвестициялауға талдау ... ... ... ... ... орталығының қор нарығындағы рөлін анықтау
Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын құру ... ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаев бастама көтеріп, алғаш ... ... ... ... 1995 жылы ... ... сондай-ақ 2004 жылғы қарашада өткен Қазақстан қаржыгерлерінің
конгресінде сөйлеген сөзінде Елбасы атап өтті.
Осы ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметі
Сингапур мен Таиландтың қаржы орталықтарының құрылуына және ... ... «Boston ... Group» компаниясын тартты.
Аталмыш компанияның негізгі міндеті Қазақстанның қаржы нарығын
дамытудағы ... мен ... ... ... өңірлік қаржы
орталығының құқықтық, қаржы, инфрақұрылымдық, басқару ұстанымдары жөніндегі
ұсынымдарды ... ... ... ... ... ... міндеттер
«Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына ... атты ... ... ... 2006 жылғы 1
наурыздағы Жолдауында анықталған.
Бұл ретте, ... ... ... Азия өңірінің басты қаржы орталығы
ретінде дамуына ерекше мән беріліп отыр. Ірі қаржы ұйымдары үшін ... ... ... ... беру, сақтандыру мен қаржы қызметін
көрсету саласында ... ... мен ... ... сондай-ақ
қаржы орталығын тиісті инфрақұрылыммен қамтамасыз ету осы бағытта ... ... ... ... 5 ... ... ... өңірлік қаржы орталығы туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы қабылданып, Қазақстан Республикасының кейбір
заңнамалық актілеріне ... ... ... Сол жылы ... ... ... - ... Республикасы Алматы қаласының
өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігі өз жұмысын ... ... ... ... қатысушыларының дауларын шешу үшін
Қазақстан Республикасы Президентінің «Алматы қаласында ... ... құру ... 2006 ... 17 тамыздағы № 158 ... ... ... ... іске қосуға қажетті заңға бағынышты
нормативтік ... ... ... орталығының қызметіне қатысты мәселелерде әлемдік тәжірибені
пайдалану жөніндегі ұсынымдарды әзірлеу және Қазақстан Республикасы ... ... ... ... қызметін реттеу агенттігінің жанында
қаржы орталығын дамыту ... ... ... ... ... ретінде Халықаралық кеңес құрылды.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № ... ... ... Қаржы секторын дамытудың 2007-2011
жылдарға арналған тұжырымдамасы ... атап ... жөн. ... ... ... ... дамыту бөлігінде Тұжырымдамада ... ... ... ... ... және ... шаралар айқындалды.
Сөйтіп, Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын (бұдан әрі – ... құру ... ... ... рыногын дамыту, оның халықаралық
капитал ... ... ... ету, ... экономикасына инвестицияларды тарту, қазақстандық капиталды
шетелдік бағалы қағаздар ... ... ... ... орталығының арнайы сауда алаңына шетелдік сияқты, қазақстандық
инвесторларды да, эмитенттерді және кәсіпқой қатысушыларды тарту, ... ... ... ... ... дамыту үшін жаңа қаржы
құралдарын әзірлеу мен ендіру, сондай-ақ ... ... одан әрі ... ... ... ... ... мерзімді болашақта қаржы орталығын дамытуға бағытталған негізгі
шаралар мынадай:
• «Алматы қаласының өңірлік ... ... ... және ... ... заңнамалық актілеріне Алматы қаласының өңірлік
қаржы орталығын құру мәселелері бойынша ... мен ... ... ... ... 2006 ... 5 маусымдағы
заңдарына салынған стимулдарды іске асыру;
• қаржы орталығының арнайы сауда ... ... ... мен ... ... ... алғашқы орналастыру (IPO);
• эмитенттерді, инвесторларды және бағалы қағаздар рыногының кәсіпқой
қатысушыларын қаржы орталығының арнайы сауда алаңына ... үшін ... кең ... ... ... конференцияларды,
семинарларды және дөңгелек үстелдерді өткізу;
• инвесторлардың кең топтары үшін (институционалдық инвесторлар сияқты,
жеке тұлғалар үшін де) индекстік ... (ETF), ... (SPV), ... ... ... құралдары (сукук және
басқалары) сияқты жаңа қаржы құралдарын әзірлеу мен ендіру;
• бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... қаржы орталығының жаңа технологиялық инфрақұрылымын құру;
• халықаралық биржалармен бағалы қағаздарды өзара ... ... қол ... қаржы орталығының қызметіне Қазақстан Даму Банкінің ... ... ... ... ... ... қазынашылық
міндеттемелерді жыл сайын шығаруы;
• қазақстандық клиринг палатасын құру;
• ұзақ мерзімді ... ... ... ... ішкі ресурстарын
тарту арқылы ішкі инвестициялық мүмкіндіктерді барынша пайдалану;
... ... ... ... және ... ... ... байланысты ірі инвестициялық бағдарламаларды
жүзеге асыру. Нарыққа мемлекет қатысатын ірі ... ... ... ... ... ... ... және оларға
институционалдық инвесторларды, атап айтқанда жинақтаушы зейнетақы
қорларын тарту қажет;
• Алматы қаласының аумағында қаржы ... ... ... ... ... ... рыногының кәсіпқой қатысушылары және
т.б. болатындай етіп бизнес-орталықты құру;
• келешекте ... ... және ... ... ... ... ... салық жеңілдіктерін
ұсыну;
• жинақтаушы зейнетақы қорларына қаржы орталығының қатысушылары ... үшін ... ... ... ... беру.
АӨҚО территориясында Қазақстан сот жүйесіне кіретін ... ... ... ... ... ... облыстық сот статусына теңестірілген,
сондықтан қабылданған шешімдер бойынша шағымдану процедурасы тек ... ... ... ... асырылады.
АӨҚО бағалы қағаздар нарығының кәсіпқой қатысушылары заңды тұлға ретінде
мемлекеттік тіркеуден өткен және ... ... ... жүзеге
асыруға бағалы қағаздар нарығын реттеу және қадағалауды іске асыратын
уәкілетті орган ... ... -ҚҚА) ... ... ... ... Сөйтіп, салық жеңілдіктері қаржы орталығының жұмысына тікелей
қатысы бар ... ғана ... ... қаласында Өңірлік қаржы
орталығының ашылуына байланысты АӨҚО қатысушы – ... мен ... өсуі ... ... жылы ... ... ретінде клиенттер шоттарын жүргізу
құқығымен брокерлік жəне дилерлік қызметті жүзеге ... 19 ... ("Тор ... АҚ, "Asia Broker Services" АҚ, "Алиби Секьюритиз"АҚ,
"Қазақстан Финсервис" АҚ, «АСЫЛ-ИНВЕСТ» АҚ, «Seven Rivers ... ... АҚ, ... ... ... АҚ, "VOSTOK CAPITAL" АҚ,
"Gold Investment Group" АҚ, «ИФГ КОНТИНЕНТ» АҚ, ... ... ... АҚ, " «Əлем» инвестициялық компаниясы" АҚ, «Unicorn IFC»
АҚ, «Delta Bank» АҚ, «MAG Finance» АҚ, «Альфа ... ... ... ... ... «ЦентрИнвест») АҚ. Сонымен қатар қаңтар-желтоқсан
аралығындағы кезеңде Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығының ... ... ... ... ... ... ... ұстаушы
ретінде клиенттердің шоттарын жүргізу құқығы бар ұйымдарға бағалы қағаздар
рыногындағы брокерлік жəне дилерлік қызметті ... ... 1+ ... ... ... ... мәліметтері
| ... ж.-ға ... ж.-ға ... ... ... |69 |106 ... | | ... |24 |24 ... ... |21 |23 ... емес ұйымдар |44 |63 ... ... |35 |54 ... ... |1 |19 ... ... |1 |19 ... |16 |17 ... |9 |10 ... ... ... |13 |11 ... портфельді |37 |61 ... | | ... ... |- |4 ... |2 |2 ... |2 |3 ... ... ... |1 |1 ... ... | | ... ... АӨҚО ... ... ... ... ... ... ... «Gold Investment Group» АҚ-
на номиналды ұстаушы ретінде ... ... ... ... ... қағаздар рыногындағы брокерлік жəне дилерлік қызметті жүзеге асыруға
берілген лицензияның қолданылуын уақытша ... жəне ... ... ... ... ... ретінде клиенттердің шоттарын жүргізу
құқығы бар бағалы қағаздар рыногындағы брокерлік жəне ... ... ... ... ... ... ... келтірді.
2008 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша бағалы қағаздар ұстаушылар
тізілімін жүргізу жөніндегі қызметті жүзеге асыратын ... саны 17 ... ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асыруға
лицензиясын иеленген банктердің жалпы саны өзгерген жоқ жəне 10 болды.
2008 жылғы 1 қаңтардағы ... ... 11 ұйым ... ... зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асырды,
олардың ішінде зейнетақы активтерін дербес ... ... ... 6 ... ... қоры бар («МЖЗҚ» ЖЗҚ» АҚ, «Қазақстан Халық Банкі
ЖЗҚ» АҚ(«Қазақстан Халық Банкі» АҚ еншілес ұйымы),«ТұранƏлем Банкі» АҚ ... ЖЗҚ» ... ... АҚ, ... ЖЗҚ» АҚ ... ... ... еншілес ұйымы), "Қазақмыс ЖЗҚ" АҚ жəне «Отан"ЖЗҚ» АҚ).
2007 жылғы төртінші тоқсанда инвестициялық портфельді басқару жөніндегі
қызметті ... ... 6 ... ... («MAG ... АҚ, ... ... компаниясы» АҚ, «REAL ASSET MANAGEMENT» АҚ, «Инвестментс Компании
«ЦентрИнвест»АҚ, «VOSTOK CAPITAL» АҚ, «Евразия Капитал» АҚ ... ... ЕҰ)). 2008 ... 1 ... ... ... ... басқаратын ұйымдардың жалпы саны 61 болды. ... ... ... ... ... лицензия алған 3 ұйым болды: «Казпочта» АҚ
жəне «C-n-D Express» АҚ жəне «ДОС Финанс» ЖШС-і.
6-кесте
Бағалы қағаз нарығының ... ... ... ... ... ... ж.-ға ... ж.-ға |2007 ж. ... |
| | | ... ... ... оның|193 652 |355 954 |83,81 ... | | | ... |10 441 |5 018 |-51,94 ... |- |2 637 |100 ... қатысушылары) | | | ... ... |75 |100 ... ... | | | ... ... | | | ... | | ... ... | | | ... |1 381 |1 297 |-6,08 ... |176 577 |94 097 |-46,71 ... |- |247 022 |100 ... | | | ... |5 253 |5 808 |10,57 ... ... |146 849 |237 536 |61,76 ... | | | ... |6 354 |2 356 |-62,92 ... |- |166 |100 ... ... | | | ... ... |- |- ... ... | | | ... ... | | | ... | | ... ... | | | ... |26 |31 |19,23 ... |140 358 |20719 |-85,24 ... |- |214 183 |100 ... | | | ... |111 |81 |-27,03 ... ... ішінде:|46 803 |118 418 |2,5 есе ... |4 087 |2 662 |-34,87 ... |- |2471 |100 ... ... | | | ... ... |75 |100 ... ... | | | ... | | | ... | | | ... | | ... | | | ... | | | ... |1 355 |1 266 |-6,57 ... |36 219 |73 387 |2,5 есе |
| |- |32 839 |100 |
| | | | ... | | | ... | | | ... |5 142 |5 727 |11,38 ... ... |25 312 |95 139 |3,8 есе ... ішінде: | | | ... ... | | | |
| |1 798 |1 744 |3,00 ... | | | |
| |- |2 298 |100 ... | | | ... | | | ... | | | ... операциялардың|- |78 |100 ... ... | | | ... асыратын | | | ... | | ... ... | | | ... |1 202 |1 205 |0,25 ... |20 682 |63 962 |3 есе ... |- |24 603 |100 ... | | | ... |1 630 |1 250 |-23,31 ... ... АӨҚО ... ... ... ... ... ... орталығы – Қазақстан Республикасының қаржы
нарығын дамытуға бағытталған, қаржы орталығы қатысушылары мен ... ... ... ... ... ... құру мақсаттары:
• бағалы қағаздар нарығын дамыту;
• Қазақстан ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
• Қазақстан Республикасы экономикасына инвестициялар тарту;
• Қазақстан капиталының шет ел бағалы қағаздар нарығына шығуы.
АӨҚО келесі қағидаларға сəйкес қызмет етеді:
... жəне шет ел ... ... ... ... ... заңнамасына сəйкес капитал
қозғалысы.
АӨҚО – қаржы қауымдастығының ... ... құюы үшін ... ... ... ... Салық тұрақтылығы; Салық кодексіне енгізілген өзгерістер келесі
салық жылынан бастап күшіне енеді;
• АӨҚО ... ... ... инвесторлар үшін арнайы ... АӨҚО ... ... ... ... Қазақстан қос салық салудан құтылу туралы 28 конвенцияға қол қойды;
• ҚР бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... жеке заң қабылданды;
• Бір бақылаушы мемлекеттік орган – ҚР Қаржы нарығын жəне ... ... мен ... ... ... ... қаласының өңірлік қаржы орталығының
қызметін ... ... 2006 ... 15 ... ... «Алматы қаласының
өңірлік қаржы орталығының арнайы сауда алаңы ретінде ... ... ... ... белгіленуі туралы» № 74 бұйрықты бекітті.
Яғни, Қазақстан Республикасы Алматы ... ... ... ... ... ... тіркелген бағалы қағаздар нарығының
қатысушылары «Қазақстан қор биржасы» АҚ аясында қызмет ететін АӨҚО ... ... ... АСА) қаржы құралдарымен саудаластыққа қатысуларына
болады.
Бұған қоса, 2007 жылы 5 қаңтарда Агенттік тарапынан 2006 жылдың ... ... қор ... АҚ-ң ... ... ... ... қаласының өңірлік қаржы орталығы арнайы сауда алаңының
қызметі мен ұйымдастырылу ережесі келісілді.
Аталған ... АӨҚО ... ... ... ... мен ... ... анықтайды. Жекелеп айтсақ, арнайы сауда алаңында мəмілелер
жүргізуге ... ... ... ... ... ... пен өткізілетін
саудаға қатысу шарттары белгіленді. Сонымен ... ... ... ... ... түсу ... мен ... тізімге еніп, сонда болуы
анықталды; листинг жəне ... ... жəне ... қоса ... алаңының листинг комиссиясы қызметі, сарапшы кеңесі, листинг
жинағының тізбесі, ... ... ... мен ... ... ... ақпараттарды ашу тəртібі.
«Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының 2010 ... ... ... ... ... орталығына қатысушылар ережесі бойынша биржаға
мүшелікке арнайы сауда алаңына қатысуға ниет білдіруші ... ... ... қатысу құқығы бар тек бір ғана «А» категориясы
белгіленеді[5]. Қаржы орталығы қатысушыларына ... ... ... ... ... биржалық мəмілелерді жасау жəне орындау,
сауда ... ... ... тəртібі, биржа мүшелерінің саудаға қатысуы мен
сауда жүйесін қолдануға қатысты міндеттерді орындамаған жағдайдағы ... ... ... мен ... ... Сауда
қорытындысы бойынша есептесу Т+3 схемасы бойынша жүргізіледі. Сауданы
өткізу ... ... ... ... мен франкфурттық сауда
əдісі қолданылады.
Алаңда бағалы қағаздар секторының бірнеше түрі ... ХҚО ... ... ... ... ... ... листингтік БҚ
• Қандай да бір талаптар қойылмайтын листингтік емес ... – ААҚО ... ... бойынша қор биржасы айналымына бағалы
қағаздарды рұқсат ету процедураларының жиынтығы.
Егер компания алаңша ... ... ... бұл ... кәсіпорын мәртебесін көтереді.
Бағалы қағаздарды қор ... ... ... «Қаржы орталығының
листингке жатпайтын бағалы қағаздар» секторына ... ... ... ... ... беру мен ... құқық объектісі ретінде бағалы
қағаздардың бар екенін растайтын құжатты ұсыну негізінде ... ... қосу ... 1 Талап.
• 2 Талап.
• 3 Талап.
Мемлекеттік емес бағалы қағаздарды 1 ... ... ... ... ресми тізіміне енгізу мен олардың осы талап бойынша арнайы сауда
алаңының ресми тізімінде ... үшін ... ... мен ... ... талаптарға сәйкес келуі тиіс[21]:
1. Осы бағалы қағаздар Агенттік Төрағасының 08 қыркүйек 2006 ... ... ... ... орталығымен расталатын қаржы
биржаларының тізбесін бекіту туралы» ... ... (KASE, ... «Бірінші сауда жүйесі» ассоциациясы, NYSE Euronext, NASDAQ, LSE,
OMX Nordic Exchange, Hong Kong ... and ... ... қор ... ... федерацияларының биржа-мүшесі)
Агенттікпен мойындалатын қаржы биржалары тізбесіне ... ... ... ... ... ... Осы бағалы қағаздар эмитенті осы бағалы қағаздар ... ... осы ... 1) тармақшасының қолданысына кіретін қор
биржасының Интернет-сайтында өзі мен өз ... ... ... ... Осы ... ... ... дефолт фактілері болмауы тиіс;
4. Осы бағалы қағаздар ... «А» ... ... ... ... болуы керек.
1 Талап бойынша қажетті құжаттар:
• Ресми ... ... осы ... ... ... ... ... мәліметтер (ресми тізімдегі қор биржалары туралы);
• Осы бағалы қағаздар орналасқан ресми тізімдегі қор биржасының Интернет-
сайт туралы мәліметтер (ресми ... қор ... ... ... емес бағалы қағаздарды 2 талап бойынша арнайы сауда алаңының
ресми тізіміне енгізу мен олардың осы талап бойынша ... ... ... ... орналасуы үшін бағалы қағаздар мен олардың эмитенті келесі
талаптарға сәйкес келуі тиіс:
1. Агенттік Төрағасының 08 ... 2006 ... ... ... ... ... ... орталығы қызметін реттеу жөніндегі уәкілетті
органымен мойындалатын рейтинг агенттіктері тізбесін бекіту туралы» №
7 бұйрығына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... берген рейтинг бағасы осы бағалы
қағаздарда немесе олардың эмитентінде болуы керек;
2. Акцияларға қатысты – осы акциялардың эмитентінде Агенттік ... ... 2006 ... ... қаласының аймақтық қаржы орталығының
арнайы сауда алаңына рұқсат ету үшін ... ... мен ... рейтинг бағасы талаптарын бекіту туралы» №6 бұйрығы
талаптарына сәйкес келетін ұзақ мерзімді ... ... ... болуы
керек;
3. Облигацияларға қатысты – осы облигацияларда Агенттік Төрағасының 08
қыркүйек 2006 жылғы «Алматы ... ... ... орталығының
арнайы сауда алаңына рұқсат ету үшін бағалы қағаздар мен олардың
эмитенттерінің ... ... ... ... ... №6 ... ... келетін рейтинг бағасы болуы керек;
4. Биржа мен рұқсат беру бастамашысы арасында листинг ... ... Осы ... ... эмитентінде дефолт фактілері болмауы керек;
6. Осы бағалы ... ... беру ... ... инвестициялық
меморандум немесе инвестициялық меморандумға тең болып ... ... ... ... мемлекет заңнамасына сәйкес жасалған
құжатты ұсынуы керек;
7. Осы бағалы қағаздар бойынша «А» ... ... ... арасынан
маркет–мейкер болуы керек.
|Рейтинг агенттігі |Ең төменгі көрсеткіш |
|Standart & Poor's |BB- ... ... |Ba3 ... | ... Ratings |BB- |
2 ... ... ... ... Осы бағалы қағаздарға (рейтинг бағасы туралы) немесе ... ... ... ... туралы мәліметтер;
• Осы бағалы қағаздар бойынша инвестициялық меморандум ... осы ... ... мемлекетінің заңнамасына сәйкес жасалған
инвестициялық меморандумға тең келетін құжат.
Мемлекеттік емес ... ... 3 ... ... арнайы сауда алаңының
ресми тізіміне енгізу мен олардың осы талап бойынша арнайы сауда ... ... ... үшін ... ... мен олардың эмитенті келесі
талаптарға (арнайы сауда алаң листинг талаптарына) сәйкес келуі ... ... ... эмитент болып табылатын мемлекеттің заңнамасына сәйкес
осы бағалы қағаздардың эмитентінің мемлекеттік тіркеуі осы бағалы
қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... өтініш
бергенге дейін кемінде бір жылда жүзеге асырылуы тиіс; оның үстіне
Маман кеңесі қайта құру ... осы ... ... ... болу ... ... алу жүзеге асырылуы мүмкін;
2. Осы бағалы қағаздар эмитентінің қаржылай есеп беруі халықаралық
қаржылай есеп беру ... ... ... АҚШ ... есеп беру ... (GAAP) сәйкес жасалады; 
3. Осы бағалы қағаздар эмитенті Агенттік Төрағасы 08 ... 2006 ... ... Алматы қаласының аймақтық қаржы орталығының ... ... ... ету үшін аудиторлық ұйымдарға біліктілік
талаптарын бекіту туралы» № 9 бұйрығымен ... ... ... ... ... ұйымдардың бірінде халықаралық
аудит стандартына сәйкес келетін жыл сайынғы аудитті өткізеді;
4. ... ... ... ... ... ... ... тоқсанда осы
бағалы қағаздар эмитентінің аудиторлық есебімен расталған қаржылай
есеп беруге сәйкес оның ... ... ... бір ... ... тең мөлшерді құрайды;
5. Соңғы аяқталған қаржы жылында немесе соңғы аяқталған тоқсанда ... ... ... ... есебімен расталған қаржылай
есеп беруге сәйкес оның меншік капиталы осы ... ... тең ... оның ... ... ... ... 200 мың АҚШ
долларына тең келеді;
6. Биржа мен рұқсат беру бастамашысы арасында ... ... ... Осы ... ... эмитентінде дефолт фактілері болмауы керек;
8. Осы бағалы қағаздарға рұқсат беру ... ... ... (осы ... ... шығарылымы проспектісі) немесе
инвестициялық ... тең ... ... осы ... қағаздар
шығарылымын мемлекет заңнамасына ... ... ... (бағалы
қағаздар шығарылымы проспектісі) ұсынуы керек;
9. Осы бағалы қағаздар бойынша «А» категориялы Биржа мүшелер арасынан
маркет–мейкер ... ... ... осы баптың 1 тармағында белгіленген осы арнайы
кәсіпорын жалғыз ... ... ... ... ... жүз ... ... облигацияларды шығарған жағдайда арнайы
сауда алаңының листинг талаптары осы ... ... ... ... ... ... талабы бойынша қажетті құжаттар:
• Осы бағалы қағаздар Эмитентінің қолданыстағы лицензиялар көшірмелері;
• Осы бағалы қағаздар бойынша инвестициялық меморандум немесе осы бағалы
қағаздар ... ... ... заңнамасына сәйкес жасалған
инвестициялық меморандумға тең келетін құжат;
• Соңғы аяқталған ... ... ... ... аяқталған тоқсанда
Эмитентте қолданыстағы ... ... ... есеп ... ... ... болса, Эмитенттің қаржылай есеп беруі
(оның ішінде біріктірілген жылдық қаржылай есеп ... және ... есеп беру ... ... ... Ағымдағы жылдың әр біткен тоқсан үшін Эмитентте қолданыстағы заңнамаға
сәйкес қаржылай есеп беруі біріктірілуі керек ұйымдар болса, ... ... есеп ... ... ... есеп ... саясаты өзгермеген тоқсандарға осы ... ... ... кезде);
• Эмитент жоғарғы органы жиналыстары (отырыстары) хаттамаларының соңғы
жылға берілген көшірмелері;
• Листинг комиссиясының білікті және негізі бар ... ... ... ... ... ... беру бастамашысы санаған өзге құжаттар.
Сауда алыңындағы негізгі қаржы құралдары:
- Мемлекеттік бағалы қағаздар (МБҚ)
- ... ... ... ... жəне индекс қорлары (ETF)
- Секьюритизацияланған активтер
- Жылжымайтын мүлікке байланған бағалы қағаздар (REIT)
- Валюта деривативтері
- Ислам құралдары
- Басқа туынды қаржы құралдары
Қазақстанда ... ... ... ... арналған нормативтік-
құқықтық база құрылған және қор биржасы, орталық депозитарий және ... ... ... ... ... ... ... нормативтер мен институционалды инвесторларды инвестициялау,
корпоративті ... және ... ... ... қорғау,
коллективті инвестициялау түрлерін дамыту және инвесторлар ... ... ... ... ... ... ... тарту ережелерін
жетілдіру және дамыту саласындағы заңнаманы өрістету жалғасуда, ... ... ... ... табысты заңдастыруға және лаңкестікті
қаржыландыруға жол бермеу туралы заң ... ... ... ... ... қағаздар нарығы инфрақұрылымының элементтері және
нормативтік-құқықтық база өңірлік қаржы орталығын одан әрі ... ... ... ... ... ... ... жай-күйін талдау
Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығының арнайы сауда алаңы (бұдан ... АСА) ҚР қор ... ... ... және дамуын қамтамасыз ету
мақсатында 2006 жылғы 15 ... ... ... ... ... ... сауда-саттықтар өткізуге арналған алаң дайындау ... ... ... ... алғашқы сауда-сатық 2007 жылы 27 ақпанда өткізілді.
Қазақстан Республикасы “Алматы қаласы өңірлік қаржы ... ... ... ... сәйкес АӨҚО АСА-ның операторы болып “Қазақстан
қор биржасы” АҚ (KASE) белгіленді.
Алаңдағы сауда-саттық “АӨҚО ... ... ... ұйымдастырылуы
және жұмыс істеуінің ережелеріне” сәйкес өткізіледі. Арнайы Сауда Алаңы
пайда болғаннан кейін қор ... ... ... ... ал ... ... мен эмитенттердің және АСА-ның басқа ... ... ... ... ... ... тартымды
болуына оңды әсер етеді.
2006 жылы ЖІӨ-нің көлемі 9,7 трлн-нан астам теңгеге ... ал ... ... ... 2,1 ... ... ... 2005 жылдың деңгейіне
қарағанда 110,6 %-ті құрады. ... жан ... ... ЖІӨ ... ... ... ... 5046 АҚШ долларын ... бұл ... ... 1,3 ... ... ... нарығының ерекшелігі оның құрамды элементтерінің даму
деңгейінің теңгерімсіздігінде болып табылады. Банк ... ... ... ... ... ... ... анағұрлым
ұлғайғанын атай кеткенде, шаруашылық етуші субъектілердің және мемлекеттік
компаниялардың отандық бағалы қағаздар механизмдерін аз ... ... ... ... ... инвестициялық қорлар жүзіндегі
институционалды инвесторлар қаражатарының мобилизациясы көрініс береді.
Зейнетақы және сақтандыру қорлары ... ішкі ... ... ... ... сөйтіп, жанама түрде, нақты экономиканы қаржыландыруға
пайдаланылады. ... ... ... ... ... жобаларды
қаржыландыру көзі ретінде ұсынылмаған және ... ... ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштерінің өзгеру динамикасы
| ... ... ... ... ... акциялар |3 071 |2 300 |2 168 |2 210 ... бар | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... |3 154 |2 484 |2 308 |2 336 ... саны | | | | ... |109 |216 |233 |282 ... | | | | ... саны | | | | ... |404 752 |875 892 |1 094 473 |1 413 578 ... | | | | ... көлемі | | | | ... ... | | | | ... пай |2 |45 |86 |181 ... ... оның | | | | ... | | | | ... |- |35 |67 |144 ... |2 |5 |9 |17 ... |- |5 |10 |20 ... |0 |3 |14 |37 ... қорлардың | | | | ... | | | | ... ... ҚҚА 2007 ... қаржылық есебінен ... ... ... ... қолданыстағы шығарылымдары
бар акционерлік қоғамдардың саны 2008 ... 1 ... 2 210 ... 2008 ... 1 ... ... бойынша 2 336 қолданыстағы акциялар
шығарылымы жəне 282 қолданыстағы облигациялар шығарылымы айналыста болды.
2008 жылғы 1 қаңтардағы ... ... ... ... ... ететін инвестициялық пай қорларының саны 181 (144 – ашық, 17 – жабық
жəне 20 – аралық) ... ... ... ... ... 37 ... қор қызмет етуде.
Қазақстан биржа нарығының ерекшелігі қаржы ұйымдарының, ... ... мен ... эмитенттері ретіндегі банктердің
айқын басымдылығында. 2007 ж. 1 ... ... ... ... облигациялардың биржа ... ... ... ... ал ... ... – 43.0%-ды
құрады. Облигациялардың биржалық нарығының салалық ... ... ... және ... ... ... және ... және тамақ өнеркәсібі сияқты басқа салаларының салыстыралы түрдегі аз
құрамын көрсетеді. 2007ж. 1 қарашасында ... ... 40%-ға ... ... 40%-ға ... ... кәсіпорындары арқылы
ұсынылды. Бұл ... үшін ... бір ... ... ... ... ... диверсификациялауға мүмкіндік бермейді. Акциялар
нарығы еркін айналымдағы акциялар ... ... ... ... ... айналымының әлсіздігі бағалы қағаздар нарығы
қызметін активизациялауды шектейді, бұл ... ... ... ... болатын акционерлік капиталдың жоқтығынан көрінеді.
Аталған жағдай келесі факторлармен түсіндіріледі.
Бір ... ... ... ... ірі ... ... ірі корпорациялар негізгі компаниялар қаржыландыруын немесе
салыстырмалы түрдегі жоғары ... ... ... ... ... ... ... бағамен қаржыландыруды тарта алады.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... мөлшерін
қажет етеді, мұны отандық капитал нарығықамтамасыз ете ... ... бұл ... ... ... ... ... мүдделі
еді. Соңғы жылдары инвестициялық талаптарды қанағаттандыру, және ... ... ... ... бұқаралық орналастыру арқылы
қосымша қаражатты тарту үрдісі орын алды. Екінші жағынан, қызметінің төмен
транспаренттігімен, аздаған ... ... ... жоғары
концентрациясымен сипатталатын, осыған байланысты өздері туралы ... ... ... ниетсіз компаниялар бар. Мұндай компаниялар бағалы
қағаздар нарығына капитал тартуға ... ... ... ақпаратты жариялау
және корпоративті басқару талаптары қойылады, бұл инвестициялық ... ... ... ... ... ... Қазақстандық
институционалды инвесторлардың қатысуына басты кедергі болып табылады.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... инвестициялардың жоғары тәуекелділігін қажет ететін
инвесторлар тобын таба алмайтын компаниялардың үшінші тобы бар.
Ел экономикасының ағымдағы ... және даму ... ... ... және шет ел акционерлері бар компаниялардың басымдылығы),
Қазақстан компаниялары ... ... ... сонымен бірге
жекешелендіруді іске ... ... ... ... қағаздар
нарығының дамуына тікелей әсер етті, бұл еркін айналымдағы ... ... аз ... жеке ... ... ... ... аз үлесінен, борышқорлық бағалы қағаздар
нарығының доминантты дамуынан және ... ... ... ... ... ... сурет
(2007ж. 27 ақпан-2008 ж. қаңтар бойынша)
| ... ... АӨҚО АСА ... ... ... жылы ... ... “Қазақстан қор биржасы” АҚ (KASE) негізінде
қызмет ... ... ... ... ... ... сауда алаңында құнды
қағаздармен алғашқы сауда-саттық жүрді. Оған ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеу туралы куәлік және
Қаржылық бақылау агенттігінде ... ... ... үшін ... ... ... операцияларын жүргізуге құқық беретін биржада
мүшелікке ие ... ... ... ... ... ... (АӨҚО) тіркелген 19 компания
ішінен алғашқы сауда-саттық аясында келісім-шарттар жасасуға “AІM Capіtal”
ЖШС, “Астана-финанс” ... ... АҚ, ... Инвест АӨҚО” ЖШС
компаниялары әзірлік білдірді [20].
Сатуға АӨҚО-ның ... ... ... ... ... енгізілген 7
компания-эмитенттің – “ЭКОТОН+” АҚ, “Концерн ... ЖШС, ... АҚ, ... АҚ, ... ... АҚ және “MAG” АҚ-тың құнды қағаздары ... ... ... ... ... ... ... емес, листингке енгізілген
24 қаржы құралының тек 15-і бойынша жүргізілді.
Сауда барысында бір ... ... ол ... ... ... бірінші шығарылымы бойынша болды.
2-сурет
Акциялар бойынша АӨҚО АСА-н және KASEтің де ... ... ... бұл жаңа ... ... ... жəне қазақстандық
компанияларды қайта бағалауға байланысты туып отыр.
Қазақстанның борыш рыногы ... ... ... та, ... ... ... та, ТМД ... ішіндегі алдыңғы қатарда тұр.
2008 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша корпоративті ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы активтері есебінен сатып алынған облигациялар -24,79 %
- екінші деңгейдегі банктер сатып ... ... – 8,27 %
- ... портфельді басқарушы клиенттердің активтері есебінен сатып
алынған облигациялар - 4,50%
- ... ... ... ... ... алған облигациялар 4,12%
- өзге қаржы ұйымдары сатып алған ... – 6,12 %
- өзге ... ... ... 1-қаңтарда экономиканың салалары бойынша корпоративті
облигациялардың қолданыстағы шығарылымын бөлу былай жүргізілді:
− тау-кен өндіруші, мұнай-газ жəне химия өнеркəсібі – 4,83%;
... ... ауыл ... жəне ... – 7,11%;
− телекоммуникации – 0,15%;
– басқа салалар – 15,52%;
− банк секторы – 54,88%;
– басқа қаржылық ұйымдар – ... ... ... ... ... нарықтағы үлесі
Айналыстағы корпоративті облигациялардың тұрақты өсуіне қарамастан оның
жалпы көлемінің жартысынан астамы қаржылық емес ... жəне ... ... ... болып отыр. Сонымен қатар, ... ... ... ... шығарылған облигацияларының жалпы көлеміндегі үлес салмағы 29,29%
болды.
Осының нәтижесінде ... ... ... қоры ... салыстырмалы түрдегі шағын ... және ... ... ... ... жылдары корпоративтік
облигациялар нарығының дамуы белең алды. Акциялардың ... ... ... ... болуы орнықты орта және ірі
компаниялардың инвесторларға тартымды бағалы ... аз ... ... ... ... алып келді. 2005-2006 жылдары ірі отандық
компаниялар мен банктардың шет ... өз ... ... түрде
орналастыру динамикасы орын алды. ... ... PLC, ... ... АҚ, ... АҚ, ... АҚ бастапқы
акцияларын орналастыруды жүзеге асырды. Аталған ... ... ... шет ел ... ... ... ... тудырды.
Сонымен қатар, бағалы қағаздар қорының биржалық нарығында екінші
айналымға қатысты ... ... ... ... ... ... орын ... Бағалы қағаздар ұсынысының аздығына байланысты
корпоративті ... ... ... ұстап қалу да жүргізілуде.
Акциялар мен ... қор ... 2007 ж. 29 ... 51.151,5 млн. АҚШ ... ... ... екінші айналым
мөлшері тек 4.214,1 млрд. теңге немесе 8% құрады, бұл ... ... ... ... ... себеп болады.
Туынды құралдар қор нарығы оны іске қосуға ... рет ... ... деп ... ... Оның ... бірі ... құралдарға және олардың ұсынысына жеткілікті сұранысты қамтамасыз
ете алмайтын алыпсатарлардың қор нарығына қатысуға ... ... де, ... ... ... қағаздарға валюталық қауіп-қатерлерді
хедждерлеу мақсатында ... ... ... компаниялардың
сұранысы жоғары. 2007 жылы валюталық туында бағалы ... ... ... ... ... орын алды. Сарапшылар сауалнамасынан және ... ... ... ... ... ... 3 млрд. АҚШ долл.құрайтын
жасалған келісімдердің ауқымын білуге болады.
Шет ел эмитеттеріне бағалы қағаздар ұсынысы жоқтың қасы. Ресей бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... да, ... номиналды ұстауға және Ресейдегі шет ел номиналды ұстаушыларын
мойындамауға байланысты шешілмеген мәселелер салдарынан ... ... ... 27 ... ж. қаңтар бойынша)
| |
| ... ... АӨҚО АСА ... шолу |
| ... ... ... АӨҚО ... ... ... ... алаң |
|дайындау бойынша өнімді жұмыс атқарды. Сонымен 2007 жылдың наурыз айы мен |
|2008 жылдың ... ... ... ... ... ... 77 ... |
|қағаздар операцияға түсті. Шілде айында тіркелген облигациялар бойынша |
|мәмілелер санының ... ... ... яғни 24 облигация тіркелген. Ал ... ... ... ... ... ... ... тауып отыр (20 ... ... |
| ... ... 27 ақпан-2008 ж. қаңтар бойынша) |
| ... ... АӨҚО АСА ... шолу ... ... ... орталығындағы саудаластық қорытындылары
| ... ... бері 2007ж. |
| |27 ... ... ... ... ... олардың ішінде |77 ... |21 ... |54 ... АҚШ ... бойынша нарық |18 798,43 ... оның ... | ... ... ... ... ... доллары бойынша саудаластық |513,2 ... ... ... | ... |113,4 ... |399,8 ... ... олардың ішінде |138 ... |87 ... |51 ... көзі: АӨҚО-ның қорытынды есептерінен ... ... ... түскен эмиссиялық бағалы қағаздардың жалпы мөлшері 77-
ні құрайды, оның 21 - ... 56 – ... ... ... ... ... 18,79 ... АҚШ долларын құрайды,
олардың акциялар үлесіне 13,81 млрд. АҚШ доллары, ... ... ... АҚШ ... ... АСА ... ... бері мәмілелер саны
487,30 млн. АҚШ долларын, оның ішінде акциялар – 86,45 млн.АҚШ долларын, ал
облигациялар – 400,85 млн.АҚШ долларын ... ... ... 10 ... ... ... бойы ... көрсетіп
келе жатқан қазақстандық қор нарығын алайық. Биржаның ресми ... ... 1 ... 121 ... тіркелген. Биржада айналымға түсетін
эмиссиялық бағалы қағаздардың жалпы саны 317, ... ... 93 - ...... ... ... ... жалпы капитализациясы 70,8
млрд. АҚШ долларын, олардың 56,1 ... АҚШ ... ... ... ал 14,8
млрд. АҚШ доллары облигациялар үлесін құрайды. Жылдың басынан мәмілелер
саны 8 894,3 млн. АҚШ ... ... 5 591,6 млн. АҚШ ... ... ал 3 302,7 млн. АҚШ ... ... ... құрайды.
«АӨҚО» АҚ-мен бірге эмитенттерге арнап «Компанияның қор нарығына шығуы
– табысты стратегиялар мен озық тәжірибелер» атты семинар өткізілді(Алматы
және Астана ... ... АӨҚО ... даму ... мен мемлекеттің қатысуы бар
компанияларды тарту мақсатында осы жылдың ақпан айында «Самрұқ» Мемлекеттік
активтерді басқару жөніндегі қазақстандық ... пен ... ... ... ... ... қол ... Осылайша, «Қазына»
Тұрақты даму қоры» «Қазақстан даму банкі» АҚ-ң ... ... ... ... ... ... АҚ-ң қарапайым атаулы
акцияларының тек 4,6 пайызына саудаластықтар өтті.
6-сурет
(2007ж. 27 ... ж. ... ... ... көзі: АӨҚО ресми сайтынан www.rfca.kz ... ... ... ... ... қатысушылар мен
институционалдық инвесторларды тарту мақсатында белсенді ... Атап ... ... және ... ... ... ... үшін Ресей Федерациясы облыстарындағы кәсіпорындармен
кездесулер өткізу жоспарлануда.
9-кесте
Алматы өңірлік қаржы ... ... ... ... эмитенттер
|1 |«Астана-Финанс»АҚ |
|2 ... |
|3 ... ... ... |
|4 ... Ипотечная Компания»АҚ |
|5 ... ... |
|6 ... +»АҚ |
|7 ... |
|8 ... |
|9 ... ... |Kazkommerts International B.V. ... ... ... ... ... ... АҚ ... |ТОО «RESMI ... ... ... сберегательный банк Казахстана»АҚ |
|16 ... ... ... ... ... ... ... ... ... |«Фонд развития малого предпринимательство» АҚ |
|21 |«НГСК ... ... ... ... |Russia ... Fund SPC ... ... ... ... ... ... ... КАЗЭКСПОРТАСТЫК»АК ... ... ... Trading Limited ... жылдың сәуір айында АӨҚО АСА-ғы эмитенттер саны 14 болатын болса,
олардың саны 2008 жылдың қаңтар айында 27 ... ... ... Бұл ... ... компаниялардың АӨҚО АСА –на ... мен ... ... ... ... ... ... құнын алуға жол ашады, беделділігін нығайтады, ... ... ... қол ... Қаржы ресурстары шектелген кезде
компания акциялар бойынша дивидендтер төлемеу құқығына ие. Облигация шығару
үшін кепілдік қажет емес. Сонымен ... ... ... ... жағы ... ... артықшылықтары келесідей болып табылады:
|Акциялар ... ... ... ... ... ... берусіз қаржыландыруды |
|құнын анықтауға мүмкіндік береді, ал ... ... ... ... ... ... |Міндеттемелер портфелі ... ... ... ... жүзеге асыруға |
|Қайтару қажеттігісіз ұзақ мерзімді |мүмкіндік ... ... ... ... қол ... мүмкіндігі |капиталы ... ... ... ... ... салыстырмалы |
|жоғарылату. ... ... мен ... ... ... ... өзі облигациялардың |
|Компания қызметінің айқындығын ... ... ... ... Компанияның беделі мен | ... ... | ... ... ... ... ... қарым-қатынастарын
саралау
Отандық бағалы қағаздар нарығының дамуының қозғаушы күші ... ... және ... ... ... ... инвесторлар болып табылады.
Ірі институционалды инвесторлар – жинақтаушы ... ... ... 2007 ж. 1 ... 844,5 ... ... құрады, бұл ЖІӨ-нің 9.54%
қамтиды, оынң ішінде зейнетақы ... ... 830,5 ... ... ... банктердің және сақтандыру ұйымдарының жиынтық
активтері 6.578,1 млрд теңгені және ... 114,1 млрд ... ... қаржы институттары активтері санының өсу қарқыны соңғы 10 ... ... өсуі және ... ... ... ... және салалық экономика дамуының есебінен біраз жеделдеді.
Қазақстандық портфельді инвесторлар тобының ерекшелігі олардың қызметін
қатаң реттеу болып ... ... олар ... ... тобын
құрайды (зейнетақы қорлары, банктер, сақтандыру ұйымдары). Активтердің өсу
динамикасы мен ... ... ... санының өзгеруі төменде
ұсынылған.
10-кесте
2005-2007 жылдары институционалды инвесторлардың активтерінің өсу
динамикасы
| |2005 |2006 |2007 ... ... ... |35 |35 |34 |
| - ... саны | | | |
| - ... (млн. теңге) |2.687.479 ... ... |
| - % ... |+60,4 |+68,0 |+45,7 |
| - ... ... (млн. теңге) |466.493 |651.727 |776.700 |
| - % ... |+42,1 |+39,7 |+19,2 ... ... ... | | | |
| - ... саны |16 |14 |14 |
| - ... ... (млн. |483.990 |648.581 |830.496 ... | | | |
| - % ... |+31,4 |+34,0 |+28,0 ... ... | | | |
| - ... саны |36 |37 |39 |
| - ... (млн. ... |44.095 |73.346 |114.121 |
| - % ... |+112,9 |+66,.3 |+55,6 ... ... қорлар | | | |
| - ... (млн. ... |389 |12.311 |22.273 |
| - % ... |+100 |31,6 есе |+80,9 ... көзі: Ұлттық Банк, ҚҚА жылдық есептерінен ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығында
өтімпаздықты жақсартатын шет ел және ... ... ... ... 2006ж. ... емес бағалы қағаздарды бастапқы
орналастыруда брокер-дилерлер және олардың қажеткерлерінің ... тек ... ... ... ... ... жүзеге асыратын
ұйымдардың және банктердің үлесі 64,8% және сәйкесінше 28,0% ... ... ... ... басымдылығын дәлелдейді. Зейнетақы
қорлары қаражатының мардымды қатысуы инвестициялардың ұзақ мерзімді бағытын
танытады.
2007 жылдың 10 ... ... ... ... қағаздар нарығына жеке
тұлғалар қатысуы белсенділігінің артқанын көруге ... Жеке ... ... ... үлесі (операциялар ауқымы бойынша) 13,8%, ... ... – 16,2%, ... бұл ... ... ... едәуір
ілгерілік болып табылады, алайда әзірге мұны ... ... деп ... Жеке ... ... ... ... биржалық саудаға
аз қатысуы объективті факторлармен түсіндіріледі және ... ... ... қор ... ... орын ... бермейтін тұрмыс деңгейінің төмендігіне байланысты [19].
Мемлекеттік бағалы қағаздар түсімділігі 8,5% инфляцияның жылдық ... 3,58% ... бұл ... ... тиімділігін көрсетеді, аталған
қаржы құралдары бойынша түсімділік корпоративті ... ... ... ... ... – 2007 ... ... зейнетақы қорлары активтерінің өсу
динамикасы (болжалған және фактілік)
| |2005 |2005 |2006 |2006 |2007 |2007 |
| ... ... ... ... ... ... |
|Зейнетақы |618.000 |648.581|773.000 |830.496 |947.000 | ... | | | | | ... ... ... | | | | | | ... өсім ... ... |+174.000 | ... ... | | | | | ... ... ... |11.500 |13.716 |12.900 |10.744 |14.500 | ... (млн. | | | | | | ... | | | | | | |
| | | | | | |24. 700 ... | +29 |+34 |+25 |+28 |+22 | ... | | | | | | ... өсу | | | | | |+45 ... (%) | | | | | | ... ... ҚҚА, ... ... ... ... зейнетақы жүйесінің|
|даму Бағдарламасынан ... ... ... ... ... ... ... активтерінің жоғары динамикасы айтылған болатын. ... ... ... жинақтарының шын мәніндегі өсу қарқыны Қазақстан
Республикасы ... №1359 2004 ж. 24 ... ... ... ... арналған жинақтаушы зейнетақы жүйесінің
даму Бағдарламасында көрсетілген ... ... ... (11- кестені
қараңыз). Қазіргі кезде көрініс беретін ... ... ... ... ... 2010 ж. ... жинақтарының жылына 30%
орташа өсуі жағдайында, 2.400 млрд. теңгеге дейін ұлғаюын күтуге болады.
Сөйтіп, отандық ... ұзақ ... ... ... ... секторында өз ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік
туғызуды және аккумуляцияланған қаражаттарды экспорттауға ... ... ... ... 2006-2007 жылдары KASE-де инвесторлардың
белсенділігі елеусіз артты.
KASE акциялар және мемлекеттік емес облигациялар бойынша ... ара ... ... олармен жасалған сауда-саттық көлемінің
өсу динамикасы төменде келтірілген.
7-сурет
2007 ж. KASE акциялар және мемлекеттік емес ... ... ... ... ара ... ... ... жалпы мәмілелер көлемі 507.7 млрд. теңге болды,
бұл жыл соңында акцияларды жалпы капиталға айналдырудың 7%-на сәйкес келді.
Мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... немесе жыл соңындағы олардың жалпы номиналды құнының 34.2 %-ын
құрады. Акция нарығында спекулятивті құрамның болмауы ... ... аз ... және ... ... қызметінің жеткіліксіз
мөлдірлігіне байланысты деуге болады. Облигациялар нарығындағы алып ... ... ... ... және мемлекеттік бағалы қағаздар
сияқты тәуекелсіз бағалы қағаздар түсімділігі ... ... ... ... ... Корпоративті
“облигацияларды” шығару қаржы рыногында ақпараттарды ашудың аса ... ... ... ... жоқтығына орай тартымды
болып табылады.
«Т+0» схемасы бойынша ... ... қор ... ... ... жүргізілетіндігі, клиринг процедурасының болмауы,
институционалдық инвесторлардың консервативті ұстанымы (бағалы қағаздарды
өтегенге дейін ұстауды ... ... ... жасалатын қаржы
құралдарының тар спектрі KASE шетелдік инвесторлар белсенділігінің ... ... ... деп ... ... ... құралдарының рыногы
дамымаған күйінде қалуда, шетелдік эмитенттердің бағалы ... ... ... ж. KASE ... және ... емес ... ... көлемінің өсу динамикасы
Қазақстандық бағалы қағаздар ... ... ... ... ... меншіктің бір қолда шоғырлануының жоғары
деңгейі немесе қор ... ... ... ... (free-float)
төмен деңгейі, отандық қор нарығында ұлттық компаниялар қатысуының ... ... ... шет елде ... ... ... Қор ... инвестициялық белсенділіктің төмен
болуына қарамастан, елде инвесторларда еркін ақша ... ... ... ... қарқынды өсіп жатқандығы байқалады. Осылайша,
2006 жылы коммерциялық банктер (банктер мен ... ... ... басқа) тартқан жалпы салымдар сомасы бір жыл ішінде 86.9 %
ұлғайып, 4,714.9 млрд. теңге (ЖІӨ 48.4 %) ... ... ... ... ... ... 22 % (1,034.2 ... теңге) болды, заңды
тұлғалардың – 78 % (3,680.7 ... ... орта және кіші ... ... ... ... ... капитал нарығының (америкалық биржалар, AIM (Alternative
Investment Market) Лондон ... ... және т.б.) ... жоба ... ... жыл соңында қазақстандық институционалдық инвесторлардың активтер
мөлшерінің қатынасы
Қазақстанның институционалдық инвесторларының жоғары әлеуеті ... ... 2006 ... ... ... ... елде 40
сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы, 14 ... ... ... ... пай қоры, 14 акционерлік инвестициялық қор тіркелді. Бұл
ретте, зейнетақы ... ... ... ... ... 2006 жыл
соңында 909.7 млрд. теңге (ЖІӨ-нің 9.3 %), сақтандыру ұйымдарының жиынтық
активтері - 135.5 ... ... ... 1.3 %), ... пай ... -
48.7 млрд. теңге, акционерлік инвестициялық қорлар - 67.3 ... ... ... ... ... ... ... ара қатынасы және өсімінің серпінділігі келтірілген.
2007 жылғы 1 қаңтардағы екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... 1 239 924 млн. ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздары 38,54% немесе 477 762 млн. теңге
құрады. Шетел эмитенттерінің мемлекеттік емес бағалы ... ... ҚР ... ... емес ... ... үлесіне -17,15%
келді. Халықаралық қаржы ұйымдарының ... ... ... ... 6,03% ... СҰ ... инвестициялық портфеліндегі Қазақстан
Республикасы эмитенттерінің корпоративті ... ... ...... сол уақытта екінші деңгейдегі банктердегі салымдар үлесі – ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарының үлесі
17,46% құрады.
10-сурет
2006 жылы қазақстандық институционалдық ... ... ... ... ... ... ... саласында ұсыныс пен сұраныс арасында
теңсіздік орын алады, яғни ... ... ... және ... ... ірі ... институционалды инвесторлар бар болса да,
олардың қарамағында түсімділіктің тиімді деңгейін және ... ... ... ... ... секторына ресурстарын тартатын жоғары
сапалы бағалы қағаздар жоқ. ... ... ... жүргізуші
субъектілердің қауіптілігі жоғары, бірақ табысты ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің аса қатаң емес
реттеуіне ... ... ... ... мен ... ... активтер ауқымы бұл қажеттілікті өтеуге жеткіліксіз болып
табылады.
Көптеген ... ... ... пай және ... қорлардың құрылтайшылары коммерциялық банктер ... ... ала ... банктер институционалдық инвесторлардың
ортасында басым орын ... деп ... ... ... Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздарға инвестиция тартудың
проблемалары мен жетілдіру жолдары
Қазіргі уақытта қазақстанда бағалы қағаздар ... әлі ... жоқ. ... проблемалардың бірі айтарлықтай тартымды ұйымдардың
көп санына қарамастан бағалы ... ... ... («free ... ... табылады. Осы ұйымдар ... ... ... ... бақылауды жоғалтуға мүдделі емес ірі инвесторлардың қолына
шоғырландырылған. Бағалы ... ... ... ... кең ... үшін қолжетімді жасаудың орнына, эмитенттер
зейнетақы қорлары сияқты инвесторлардың ... ... ... бағалы қағаздар нарығы салымдарды барынша көбейтіп (аккумуляциялап),
оны инвестиция ... ... құю ... ... бар ... ... ... жоқ. Әсіресе, екінші нарыққа өту (бағалы қағаздарды қолдан-
қолға сату) өте ... Оның ... ... – рынокта институционалдық
инвесторлар (зейнетақы ... ... ... ...... ... операциялар жасамай қарыз құралдарын өтелгенінше ұстап тұру.
Сонымен бірге, акциялар бақылау пакетінің стратегиялық ... ... Ал олар ... миноритарлық акционерлерге акциялардың сатылуын
қаламайды.
Осының салдарынан, нарықта бағалы қағаздардың ... саны ... ... ... ... ... деңгейі де төмен.
Мысалы, KASE-дегі акциялар бойынша 2007 жылғы мәмілелер көлемінің 2007 ... ... ... ... ... ара ... 7.1 %
болды, ал Варшава қор биржасы үшін осы көрсеткіш 37.8 %, Корея қор биржасы
– 160.6 %, ... қор ... – 200 %, ... қор ... – 141.3 % ... қор ... үшін туынды қаржы құралдары рыногының дамымауы
тән. KASE деректеріне сәйкес 2006 жылы іс ... ... ... ... индекстік келісім-шарттар мен фьючерстер және акциялар,
облигациялар, пайыздық ... ... ... ... ... жасалған жоқ. Ал көптеген халықаралық қор ... ... ... ... ... көлемдері бағалы қағаздармен
жасалған сауда-саттық көлемдерінен бірнеше есе асады[23].
Қазақстанда бағалы қағаздардың ұйымдастырылған нарығын білдіретін ... ... ... қор ... ... ... болып табылады.
2007 жыл соңында акциялар рыногының жалпы капиталға айналуы 7,242.2 млрд.
теңге (ЖІӨ 74.4 %) ... бұл ... ... көрсеткіштен 414.2% жоғары болды.
Мемлекеттік емес облигациялардың жалпы номиналды құны бір жыл ... 63 ... 1,113 ... ... (ЖІӨ 11.4 % ) ... ... ... басқа халықаралық қор биржаларымен
салыстырмалы талдау ... ... ... ... бойынша KASE акциялар рыногының негізгі
көрсеткіштерін басқа халықаралық қор биржаларымен салыстырмалы талдау
| |KASE ... ... қор ... ... |
| | |қор ... ... |қор |
| | ... ... ... ... |
| | ... |Stock |Stock |(«New ... | |Stock ... |
| | ... | ... ... |56,611 |148,775 |834,404 |3,794,310 ... ... | | | | | ... АҚШ ... | | | | | ... қатысты |74.4% |44.7% |98.3% |157.5% |118% ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |71 |265 |1,689 |3,256 |2,281 ... | | | | | ... саны | | | | | ... жасалған |4,027 |56,061 ... ... ... | | | | | ... көлемі, млн. | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... |30 |40 |1,572 |365 |4,862 ... саны | | | | | ... ... KASE және ... қор ... ... - «World ... of Exchanges» деректері ... ... ... бағалы қағаздармен жүргізілген сауда-
саттық бойынша мәмілелердің төмен деңгейін (2007 жылы ... 90 % көбі ... ... мен ... ... ... ... биржаның дамуына салғысы келмеуін (себебі оң
шешімдер қабылдауға кедергі келтіретін «бір акционер – бір ... ... ... ... биржа эмитенттер мен инвесторларды аймақтардан тарту бойынша
маркетингтік жұмысты, ... ... ... ... бойынша
білім беру жұмысын жүргізбеді, көптеген алдыңғы қатарлы халықаралық қор
биржалары сияқты жаңа ... ... ... ... жұмыстарды
орындамады.
Бағалы қағаздар нарығының дамыған инфрақұрылымы ... ... ... ... құралдарының кең спектрінің болуын болжайды, ... үшін ... ... Осы ... шешу үшін 2006 жылы ... ... ҚҚА, ҚРҰБ және ... қағаздар рыногының кәсіпқой
қатысушыларының өкілдері кірген үш жұмыс тобы құрылды.
Бірінші ... тобы АӨҚО ... ... алаңына сауда нәтижелері бойынша
есептеу жүйелерін ... ... және ... механизмдерін құру
мәселелерін әзірлеп, оларды енгізудің кедергілерін зерттеумен айналысты.
Атап ... ... ... ұсынымдар мен талаптар әзірлене бастады:
• KASE және Орталық депозитарийді коммерцияландыру;
... ... ... ... ... беру ... ... жұмыс тобы АӨҚО арнайы сауда алаңында болашақта
неттингге өтуге болатын ... ... ... ... өткізуді
білдіретін «Т-3» жалпы әдіс ... ... ... ... туралы
келісімге қол жеткізді. Осы шара қазақстандық қор рыногының өтімділігін
арттырады деп ... ... тобы жаңа ... ... ... және ... ... жөнінде ұсынымдар әзірлеумен айналысты. Мұнай және астық ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздарды ЖЖМ, астыққа және алтынға шығару үшін аталған активтер ... құру ... ... ... қағаздарды құру бойынша негізгі проблемалар ретінде
осындай ... ... ... ... ... ... алушылар мен
сатушылардың жақын болмауы, сондай-ақ мөлдір баға құру механизмдерінің
болмауын атауға болады. ... ... ... мен дән ... ... ... және дән тасымалдауға кететін шығындардың көп
болуына байланысты астыққа бірыңғай нарықтық баға ... ... ... отыр.
Бағалы қағаздармен жасалатын қосалқы операциялар рыногында қосымша құн
салығы салынатындықтан, қымбат металдар бойынша да осыған ... ... ... ... ... мен ... ... беру ережелерінің жоқтығын есепке ала отырып, үшінші жұмыс тобы олар
үшін листингтік ережелер әзірлеу жұмысымен айналысты. Осы ... ... ... ... ... қорлар активтерінің қомақты өсіп,
инвесторлардың оларды инвестициялар объектісі ретінде қарастыруға дайын
болуымен ... ... ... ... не ... ... ... отыратын
дивидендтер түрінде, немесе осы бағалы қағаздардың бағасының көтерілуі
нәтижесінде, немесе осы екеуінен де бірдей ... ... ... ... ... ... ақша құю туралы айтқан кезде, пайда әкелмейтін
кәсіпорындардың қызметкерлері ... ... ... ... ... ... ... ақшаны олжалы болатындай етіп құюға
болатын бағалы қағаздар ... көп ... ... ... ... ... ... бірге осындай бағалы қағаздардың да пайда
болу мүмкіндігі бар.
Бүгiнгi таңда қор нарығының ... ... ... мен аса ... болып табылады, ал бұл кезде шағын жəне орташа кəсiпорындар қор
нарығына қол жеткiзуде қиындықтарды бастан кешiрiп отыр.
Қазақстан экономикасы ... ... ... төзiмдiлiгiнiң
төмендiгi қор нарығының толыққанды дамуына кедергi келтiредi. Қор ... ұзақ ... ... мүдделi емес.
Қазақстанның қор нарығы ең алдымен облигациялардың бастапқы нарығы
ретiнде дамуда. Облигациялардың қайталама нарығы іс ... жоқ, ... ... кезекте, зейнетақы активтерiн басқару жөнiндегi
компаниялар) сатып алған облигацияларын өтегенге ... ... ... ... ал ... ... ... қаржылық əлсiздіктерiне
орай қайталама мəмiлелердi жеткiлiктi көлемде қолдай алмайды. Қор нарығы
арқылы акцияларды ... əлi ... Ал ... ... ... ... ... кəсіпорындары меншік иелерiнiң ауысуы
нəтижесінде жасалған мəмiлелер есебiнен қалыптасады.
Қазақстан эмитенттерiнiң қор нарығында ... ... ... ... ... көлемi инвесторлар, ең ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшiн
жеткiлiксiз.
Қазақстан акционерлiк кəсiпорындары қосымша қаржы ресурстарын тартуға
қор нарығының мүмкiндiктерiн ... ... ... жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктер ... ... жөн ... жəне акционерлендiрудi қаламайды, өйткенi өз
компанияларына бақылауды сақтап ... ... ... ... қор ... ... бас ... себептерiнің арасынан олардың қаржы
ақпаратын ашуды жəне кəсiпорынды басқаруға iшкi акционерлерді ... атап ... ... емес ... ... ... бəсеңдiгiнен басқа
олардың инвесторлар үшiн тартымдылығы ... да бар. ... ... ... ... ... ... корпоративтiк
басқарудың түйiндi проблемасы болып қала бередi. Акционерлік қоғамдарға
бақылау жасаудың тиімді жүйесінің жеткіліксіздігі ... ... ... ... соның ішінде артықшылықты акциялар бойынша
дивидендтер төлеу ... ... ... жоқ. ... ... бақылау
пакетіне иелік етпейтін акционерлердің құқықтары ... ... ... ... өз ... туралы ақпаратты ашу жөнінде заң жүзінде
белгіленген нормаларды бұзуға жол береді, мұның өзі ... ... ... ... ... ... ... еліміздің ТМД ішіндегі инвестициялық
әлеуеті ең мықты мемлекетке айналуына алып келді. Мысалы ... ... ... ... саналатын екінші деңгейлі банктердің
активтері осы жылдың басында 69,9 млрд. АҚШ ... ... ... 7,2 ... АҚШ долларына, сақтандыру компанияларының және
инвестициялық қорлардың әлеуеті ... 1,1 және 0,9 ... АҚШ ... Бұл ... қомақты қаражат. Ендігі кезеңде біздің ... ... ... ... одан әрі ... және халықтын тұрмыс
жағдайын көтеру мақсатында тиімді ... ... ... ... қаласының өңірлік қаржы орталығында бағалы қағаздар нарығының
барлық қатысушылары үшін ... ... ... Оның ... үшін жеке ... ... ... мақсатында  біршама
жеңілдіктер қарастырылған. Ал жеке тұлға сату ... ... алу ... ... ... ... салықтың екі түрінен босатылады: қарыздық
бағалы қағаз бойынша дивиденд, сыйақыға және қарыздық бағалы ... ... ... ... құн ... салық салынбайды. Алайда бұның жалғыз
шарты бар, бұл – бағалы қағаз бойынша барлық іс-әрекеттер ... ... ... ... ... сауда алаңында жүргізілуі тиіс.
Бұл тәсілдің ерекшелігі, қор нарығының дамуы, болып жатқан ... көп ... ... және ... ... ... үйретеді.
Яғни, бағалы қағаздар нарығының белсенді ойыншысына айналуға мүмкіндік
береді. Сондықтан бұл жолдың тиімділігі - өз ... ... ... ... ... ... ... құруға және келешек табысты ... ... ... ... тигізеді.
Инвестициялық процестердегі бағалы қағаздар төмендегідей әлеуметтік-
экономикалық мәселелерді қамтуы керек:
1. Пайда табу (салымдардың негізгі мақсаты). ... ... екі ... яғни
экономикалық (инвесторлар пайда тауып, оны қайта ... ... ... (тапқан пайданың белгілі бір бөлігін инвесторлардың әлеуметтік
қажеттілігіне жүмсау) деп бөлу ... ... ... ... негізінде жүмыскерлерде табыс тауып, соның
негізінде өздерінің, ... ... ... ... ... ... ... мынадай мақсаттарға жұмсалуы тиіс:
- міндетті ... ... ... ... бюджетке (аймактың әлеуметтік жэне ... ... ... ... ... ... жэне экономикалық салаларға жұмсалуы);
4. Өнеркәсіптік әлеуметтік даму қорын құру (бұл қордың есебінен ... ... ... ... үй ... жылы ... орталығын одан әрі дамыту жөніндегі негізгі жұмыс
бағыттарын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... дейін дамыту бағдарламасын (бұдан былай - Бағдарлама) әзірледі,
ол Агенттік Төрағасының 2006 ... 8 ... №68 ... Бұл ... ... мақсаты халықаралық стандарттарға сай,
Қазақстан ... ... ... капитал нарығымен ... шет ел ... ... ... бағалы қағаздар
нарығының әрі қарай дамуын, оның капитализациясы мен өтімділігін ұлғайтуды,
жеке тұлғаларды инвесторлар ретінде бағалы қағаздар нарығында жұмыс ... және ... ... ... ... туғызуды қамтамасыз
ететін Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын (бұдан соң – қаржы орталығы
немесе АӨҚО) құру және ... ... ... [5].
Бағдарламада мынадай басым міндеттер айқындалды:
• халықаралық стандарттарға жауап беретін және шетелдік қатысушыларды
тартуға көмектесетін қаржы орталығының институционалдық дамуы;
• брокерлік және ... ... ... ... асыратын ұйымдар
арқылы эмитенттер мен кәсіпқой қатысушыларды және қаржы орталығында
жұмыс істеу үшін ... ... ... ... холдингі» АҚ, «Қазына» ТДҚ» АҚ құрамына кіретін
компаниялардың және басқа да ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
• отандық экономиканы түрлендіру үшін бағалы қағаздар рыногы арқылы
халықтың ішкі жинақ ақшасын тарту;
• жаңа ... ... мен қор ... ... және ... ... ... рыногын және қор орталығын мемлекеттік реттеуді
жетілдіру;
• Алматы қаласының инвестициялық тартымдылығын арттыру және ... ... ... ... беделін
қалыптастыру.
Аталған міндеттер қаржы орталығының және бағалы ... ... ... және ... ... қағаздар нарығын
және кәсіпқой қатысушалыр қызметін реттеуді жетілдіру және Алматы қаласы
инфрақұрылымын дамыту арқылы жүзеге ... қор ... ... ... үшін ... ... белсендіру қажет, өйткені инвесторлардың жаңа ... ... ... қағаздар рыногының өтімділігін арттыруға ... Бұл ... ... ... қор рыногы қалай құрылғаны ... ... ... ... ... ... ... емес. Ол үшін халықты
бағалы қағаздар рыногындағы инвестициялық қызмет ... ... ... Азаматтардың қаржы құралдарына деген сенімсіздігін төмендету
мақсатында ... ... ... ... ... ... ету, ... ақша қаражатын банктік салымдарға және
жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... ... таңда салықтық басқарудың басқа мәселелерін шешу, соның
ішінде акциялар бағасы ... ... ... ... ... жетілдіру, АӨҚО арнайы сауда алаңында сатып алынған бағалы
қағаздардан ... ... емес ... ... салу процедурасын
жетілдіру талап етілуде.
KASE-нің қолданыстағы жұмыс істеу моделін өзгерту қажет. Бүгінгі ... ... ... ... ... қор ... ... қағаздар рыногындағы кәсіпқой қатысушыларының меншігіндегі
коммерциялық емес ұйым болып табылады. Әлемдік ... қор ... ... мен ... ... корпоративті басқару стандарттарының
ашықтығын арттыру мақсатында қор биржаларын ... ... ... ... және ... ... ... жөн.
Қазақстандық қор рыногының өтімділігін арттыру үшін жаңа ... ... мен ... ... ... ... қағаздар рыногында
сатылып жатқан қаржы құралдары ауқымын кеңейту қажет.
Бағалы қағаздардың ұйымдастырылған рыногына жаңа қор ... ... ... әзірлеу мен енгізу үшін 2008 жылы Агенттік ... ... ... ... ... ... ... одан әрі дамытуға;
• компаниялар мен банктер борыштық ... ... ... ... ... ... ... ету;
• туынды қаржы құралдарын нарықта айналымдағы бағалы қағаздар мен
валютаға әзірлеу;
• нақты нарықтық бағаларды көрсететін индекстерді, қаржы ... пен ... ... ... ... әзірлеу;
• АӨҚО арнайы сауда алаңына “Самұрық” холдингі” АҚ мен ... ... ... ... ... компаниялар мен даму ... ... жеке ... кең тобы ... ... ... ... қаржы құралдарының дамуы үшін қажетті теңгелік бенчмарк пен
тәуекелсіз бағалы қағаздардың ... ... ... қор ... шағын және орта компанияларды белсенді түрде
тарту олардың несиені өтеу ... оң ... ... ... ... ... ету ауқымы салыстырмалы түрде онша қомақты екенін
есепке ала отырып, мұндай ... ... ... ... ... ... ... тиімсіз. Осылайша, елде отандық
бағалы қағаздар рыногында маңызды ... ... ... ... ... құру ... туындайды.
Ұлттық рейтинг агенттігі ұсынатын қызметтер қатарында компанияларға,
зейнетақы қорларына, банктерге, сақтандыру және ... ... ... ... ... ... ... беру (Қазақстан
үшін арнайы даярланған ұлттық рейтингтік шкаламен) кіруі тиіс. ... ... & ... ... ... ... және ... сияқты халықаралық рейтинг агенттіктерінен кредиттік ... ... ... кеңес беру қызметтері көрсетілуі тиіс.
Ұлттық рейтинг агенттігінің өзіндік ерекшелігі саяси және коммерциялық
жағынан ... ... ... ... қор ... қарым-қатынастарды дамыту. АӨҚО табысты
дамуы үшін қаржы рыногының ... ... ... ... және ... құру қажет. Бұл үшін Агенттіктің жүргізетін жұмыстар:
• қаржы орталығы жұмысының стандарттарын жетілдіру;
• әлемде мойындалған бағалы қағаздар рыногының стандарттарын енгізу;
... және ... ... ... бағалы
қағаздарды шығару процедураларын жақсарту;
• АӨҚО арнайы сауда алаңына ... ... ... ... ... арқылы өткізілетін сауда-саттықтарға
инвесторлардың қатысу механизмін әзірлеу.
Бұл міндеттерді жүзеге ... ... ... қор ... қарым-қатынастың алатын рөлі аз емес, бұл ... бар ... және ... ... ... ... Осыған байланысты
2007-2008 жылы Агенттік өзара қарым-қатынас және ... ... ... ... қорлармен бірқатар іс-шаралар өткізуді
жоспарлауда. ... ... ... ... ... өткізу, осы
биржалардың қызметі мәселелері бойынша құпия емес ақпараттармен алмасу,
стандарттар мен ... ... және т.б. ... ... ... беру қорын құру бойынша шартарды
даярлау. Қаржы орталықтарының инвестициялық ... ... бірі ... ... ... ... ... жағдайлар жасау. Мұнда инвесторлар салымын кешенді қорғау ... ... ... ... ... ... ... аз рөл
атқармайды. Брокердің клиенттер алдындағы міндеттемелерін орындауға
активтері жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... қор ... клиенттерге шектеулі өтемақыларды төлеу
үшін пайдаланылады.
АӨҚО дамуы қор рыногына жеке ... ... ... ... ... ... Қазақстанда бұл текті қорды құру аса өзекті болып
отыр. Осыған байланысты 2008 жылы ... ... ... ... ... ... ... кепілдік берудің халықаралық тәжірибесін
зерттеуді қарастырған. Мұндай ... ... ... осы ... қорды
құру жөніндегі әдістемелік ұсыныстарды даярлау болып табылмақ.
Талдау агенттіктерін құру жөніндегі ... ... ... ... ... ... болуы қаржы орталықтарының институционалды
дамығандығының деңгейін айқындайды. Коммерциялық ұйымдар ретінде құрылған
мұндай компаниялар негізінен қор рыногы ... ... ... көрсетумен айналысады. Атап айтқанда, ... ... ... ... және ... ... ... компаниялардың
қаржы-шаруашылық жай-күйін талдайды, олардың несиені өтеу қабілеттілігі мен
бәсекеге қабілеттілігін бағалайды, әр түрлі ... ... ... ... өзге ... атқарады. Талдау агенттіктері ... ... ... жоқ ... агенттіктерде де сұранысқа кеңінен
ие.
Қазақстандық ... үшін ... ... ... ... ... ... стандарттарын енгізу бойынша жағдайлар
жасау. Қор рыногында бағалы қағаздарды орналастыру кезінде компания ... ... ... деген сенім білдіру дәрежесіне байланысты
болады. Сондықтан, орналастыруға дайындық барысында компания үшін ... ... ... деңгейін көрсету маңызды. Мұны меншік
құрылымының ашықтығы, негізгі корпоративтік ... ... ету, ішкі ... жүйесінің болуы және т.б. деп түсіну керек.
Инвесторлардың компанияның ... ... ... де аз ... ол ... бір ... қаржылық есептіліктің халықаралық
стандарттарға сәйкес жүргізумен қамтамасыз етіледі.
АӨҚО-ны ... ... 2007 жылы ... қор ... ... және оны жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды ... ... ... ... қағаздар шығару бойынша процедураларды талдау
бойынша жұмыстар жүргізу міндеті тұр. Мұндай жұмыс нәтижелері АӨҚО ... ... үшін жаңа ... ... ... ... табылмақ.
Корпоративтік басқарудың жоғары деңгейін және қаржылық есептіліктің
халықаралық ... ... ... тұру жаңа ... міндетті шарты болып табылатындықтан, Агенттік қазақстандық
компаниялардың өздерінің ... ... ... ... үшін,
сонымен қатар қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарға ауысуы үшін
қосымша ынталандыру жағын ... ... ... ... және алға ... ... сонымен
қатар АӨҚО арнайы сауда алаңына эмитенттер мен ... ... 2008 жылы ... ... ... сәйкес келетін
АӨҚО инфрақұрылымын құру, қатысушыларды тіркеу, қызмет көрсету қағидаларын,
АӨҚО-да салық салу және өзге ... ... ... ... ... жөніндегі жұмыстарды Қазақстан Республикасы
аймақтарында, сонымен қатар одан тыс ... де ... ... міндеттердің жүзеге асырылуы 2007 жылдың өзінде
АӨҚО ... ... ... 30-ға жуық ... қағаздар рыногының кәсіпқой
қатысушыларын тартуға мүмкіндік береді, ал жасалған ... ... 1 ... ... ... деп күтілуде. 2007-2008 жылдар аралығында қазақстандық
қор рыногына Ресейден, Украинадан және өзге ТМД елдерінен, ал 2009 ... Азия ... мен ... ... ... мен ... күтілуде.
АӨҚО-ның қарқынды дамуы ел экономикасының нақты секторын түрлендіруге
оң ықпалын тигізеді, әрі соның нәтижесінде ... ... ... және ... ... ... барынша
қабілетті 50 елдің қатарына кіруіне жағдай жасалатын болады.
Жалпы, Агенттіктің бір жылдан артық қызметі нәтижесінде, көп жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қабілетті,
халықаралық талаптарға және қаржы орталығы стандарттарына сай мәртебеге
жеткізу үшін ... ... ... ... Қаржы орталығы инфрақұрылымын дамыту. Инфрақұрылымды дамытудың негізгі
міндеті Алматыны халықаралық қаржы орталығы ... ... ... ... үшін қор ... ... элементтерін ғана емес, ... ... ... ететін әлемдік деңгейдегі инфрақұрылым ... ... ... ... қор ... ... ... қызмет етуде, алайда мемлекет құрылған қаржы орталығының
жетекші қор ... ... ... ... ... ... ... орналастыру мен айналымы үшін жағдайлар құруы
тиіс. Аталған мақсаттарға жету үшін қор ... ... ... ... ... сияқты әрекет етуші қаржы институттарына құрылымдық
өзгертулер енгізу қажет. Агенттікпен Қазақстан Республикасының заңнамасына
қор биржасының ... ұйым ... ... ... ... ... енгізілген болатын.
АӨҚО кейінгі дамыту мен инфрақұрылымның қызмет етуі бойынша халықаралық
стандарттарға сай жағдайлар жасау ... ... Қор ... ... ... қаржылық соты, сондай-ақ қаржы ... ... ... қазіргі заманғы бизнес-орталықты сатып
алу жоспарлауда.
Сонымен қатар, шағын және орта компанияларды қор нарығына тартуға
мемлекет көп ... ... ... бұл ... ... ... дұрыс
бағалауды талап етеді. Мұндай компаниялардың қызмет аясы тым үлкен емес
екенін ескере отырып, бұл ... ... ... ... ... ... тұрғыдан орынды болып табылмайды. Осылайша,
елімізде ұлттық рейтинг агенттігін құру қажеттілігі бар, ол ... ... ... ... ... бола ... Агенттік Қазақстанда мұндай
рейтинг агенттігін құру бойынша жұмыс бастады. Осы жылдың аяғына дейін Қор
нарығы институты ... ... ... Қор нарығына эмитенттерді тарту - ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Қазақстандық бағалы қағаздар нарығындағы эмитенттердің жетіспеушілігі
келесі факторлармен түсіндіріледі: меншіктің бір ... ... ... ... қор ... ... ... акцияларының (free-float)
төмен деңгейі, отандық қор нарығында ... ... ... ... ... ... шет елде бағалануды таңдауы. Агенттік
бұл бағытта бірқатар жұмыстар ... ... ... орталығының
артықшылықтарын түсіндіру, АӨҚО-ға әлеуетті эмитенттер мен инвесторларды
тарту ... ... ... және АӨҚО ... ... бүкіл 14 аймағында және ... мен ... ... ... ... болатын. Бекітілген меморандумдар АӨҚО
арнайы сауда алаңына эмитенттерді шығару мен ... ... ... ... ... ... бірлескен әрекеттерді
іске асыруға бағытталған.
“Ренессанс капитал” ресейлік компаниясымен бірге ... ... ... ... шығу мүмкіндіктерін зерттеу ... ... ... ... ... да елдерінен әлеуетті эмитенттерді
тарту ... ... ... ... Жаңа ... құралдарын әзірлеу мен базалық құралдарды жетілдіру.
Қор нарығын дамытудың басым бағыттарының бірі ... ... ... мен ... жетілдіру, және секьюритизациялық борыштық
міндеттемелер (ABS), жылжымайтын мүлік қорларының бағалы қағаздары ... ... (ETF), ... ... құралдары сияқты жаңа құралдарды
енгізу, сондай-ақ туынды бағалы қағаздар ... ... ету ... олар жаңа ... тарту және қаржы рыногының ерекшелігін
маңызды ұлғайтуға әсер етеді. ... ... ... ... ақпараттарды ашудың аса төмен талаптарына, жекеменшік құрылымының
өзгеруінің жоқтығына орай ... ... ... ... қазан айында Қазақстан қор рыногында өтімділікті күшейту
үшін (сертификаттар, ноталар, ETF) ... ... ... ... жүзеге асыру жоспарлануда. Жаңа қаржы құралдарын өңдеу және
енгізу мақсатында, Ислам құралдарын (сукук) ... ... ... ... АӨҚО АСА-ға Ислам құралдарын ... ... ҚҚА ... ... мәжілісін ынталандырды.
4. Отандық және шетел инвесторларын тарту. ... ... ... ... ... ... Алайда
олардың инвестициялық әлеуетін біртіндеп ашу, ішкі тәуекелдерді басқарудағы
талаптардың өзгеруі, ... ... ... ... кірістік және тәуекелдік портфельдерді құру
мақсатында, ... ... ... ... ... ... ... ережелерін қайта қарау талап етіледі.
Қазақстан қор ... ... ... үшін онда жеке ... ... инвесторлардың жаңа белсенді санаттарын тарту бағалы
қағаздар рыногының өтімділігін жоғарылатуға жағдай туғызады. Осы ... бірі ... ... ... қағаздарға ие болу құқын
беру шараларын қабылдау ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңына тиісті
мемлекеттік қызметкерге бағалы қағаздарға ие болу және ... ... алу ... ... ... ... ұсынып отыр.
5. Тұрғындардың инвестициялық білімділігін жоғарылату. Қазіргі таңда
тұрғындар арасында инвестициялаудың ... ... бос ... ... болуда, алайда қаржы рыногынан шығу ең алдымен ол
туралы төмен деңгейдегі мәліметтерден туындаған сенімсіздікпен ұштасады.
Сондықтан, ... ... ... және ... білімін
жоғарылату мақсатында, Агенттік аймақтық және орталық БАҚ бағалы қағаздар
рыногы туралы АӨҚО ... ...... ... ... ... дайындаған (барлығы 150-ден астам мақала жарық
көрді) ... ... мен ... жарияланатын арнайы айдарлар
ұсынды. Сонымен қатар, Агенттік көмекші құралдар мен кітапшалар ... ... ... ... ... және ... жоспарлауда, олар әр
түрлі мекемелерде ұйымдарда және кәсіпорындарда тегін таратылатын болады.
Сондай-ақ ... ... ... ... және аудандық салық
органдарында қаржы рыногында ... ... ... ... ... ... Қор нарығын дамыту қор нарығына iшкi инвесторларды тарту,
ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың қайталама нарықтағы айналысын
жандандыру жөнiндегi шараларды жүргiзудi талап етедi.
Институционалдық инвесторлардың қызметiн кеңейту үшiн:
- əр ... ... ... ... корпорациялық облигациялар,
ипотекалық облигациялар, туынды бағалы қағаздар шығару есебiнен Қазақстан
қор нарығында инвестициялаудың жаңа ... ... ... нарықтағы операцияларды шектеу есебiнен қор ... ... ... мен ... ... ... нарығына жаңа эмитенттердi шығару үшiн:
- активтерi ең жоғары мөлшерден асып ... ... ... қоғамның ұйымдық- құқықтық нысанына ... заң ... ... ... жоқ ... ... акцияларының мемлекеттiк
пакеттерiн сатуды қор нарығы арқылы жүргiзу талап ... Бұл ... ... ... əр ... ... қалың тобы
арасында жүргiзiлуге тиiс.
Агенттіктің жоспарында сонымен қатар, тұрғындардың ... ... ... ... беру ... айналымын
бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жүргізу және өңдеу ... ... ... беру ... ... қазақстандық және
шетелдік бағалы ... ... ... ... және ... шолулар
жарық көретін арнайы тұрақты ... құру ... ... ... ... ... ... рыногының кәсіптік қатысушылары мен
эмитенттері, отандық және шетелдік инвесторлардың ... ... ... ... айтқанда, қазіргі заманда елдің ұлттық экономикасының дамуында
қаржы орталықтары маңызды рөл атқарады. Осы орайда, әлемнің елу ... ... ... ... ... ... басты
артықшылықтарының бірі қазақстандық қаржы орталығының қызметі ...... ... ... және ... артуы» Қазақстан халқына Жолдауында Елбасы
Үкімет алдында қазақстандықтардың өмір сүру ... ... және ... ... ... ... бірқатар маңызды стратегиялық
міндеттерді ... ... ... өмір сүру ... одан әрі даму ... тұрақты өсуін қолдау қажет. Ол қазіргі әлемде үздік ғылым мен
ақпараттық технологияларға негізделген экономиканың ... ... ... ... ғана ... ... қағаздар нарығы – экономикадағы ... ... ... – ерекше институционалды және ұйымдастырушы-функционалдық
өзгешелігімен сипатталады, ... ... ... ... және ... өндірістік қолданудағы бағыттарын анықтайды.
Сондықтан, бағалы қағаздар нарығы өзіне тән қаржы институттарының жүйесі ... нақ ... ... ... ... қаржы көздерін құрылады,
экономикаға қажетті инвестициялық ресурстар шоғырланады және үлестіріледі.
Дипломдық ... ... ... ... ... ... ... рөлі және бағалы қағаздар
нарығындағы қаржы тұтқаларының тиімділігі мен маңыздылығы ... ... ... ... ... Бағалы кағаздар категория ретінде, былайша айтқанда тауар түрінде
ішкі өз касиетімен және ... ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Осыдан, бағалы кағаздар әлеуметтік-экономикалык катынастар процесінде
(өндіруші мен тұтынушы арасындағы) және қаржы ... ... ... ... ... болатын, табыс әкелу кабілеттіктерімен
көрінетін, сонымен бipгe шаруашылылықты тиімді жүргізуге катысатын ... ... ... ... ... ... ... нарығының құрамдас бip бөлігі ретіндегі
қаржы ... ... ... ... ... Республикасы
нарықтық экономикада бағалы қағаздарың ... ... ... ... әсері аныкталды:
-біріншіден, бағалы кағаздар экономикалық қатынастар құрылымының ажырамас
негізгі бір бөлігі ретінде;
- екіншіден, бағалы ... ... ... ... ... қор ... ... өтімділігін қамтуда, капиталды
экономиканың әрбір ... мен ... ... ... ... ... бағалы кағаздар нарықтық экономиканың барлық субъектілерінің
жұмыстарын активизациялау негізінде, сонымен бipгe ... ... ... ... пен экономикалык өсімді ұлғайтуға ықпал
етуі.
3. Экономикалық қатынастардағы ... ... ... - ... ... ... салғысы келетіндермен және қаржыны ... ... ... ... ... ... ... саласына инвестицияны тарту механизмін ... ... ... ... белсендi позициясы экономикаға
инвестиция көлемiн арттыру үшiн ... ... ... мақсаты - жоғары
қосылған құны бар өндiрiстi дамытудың, əр түрлi қаржы құралдарын ... ... ... қаражатты өнеркəсiптiк мақсаттарға сəйкес
пайдалану үшiн тетiктердi iске ... ... ... ... ... ... ... қатынастар
жағдайындағы әлеуметтік салаларға инвестиция тарту ... ... ... ... асыру үшін мынадай шарттар түрақты орындалуы қажет деп
есептейміз:
1. Капиталдың еркін қозғалысы.
2. Эмитенттер мен ... ... ... ететін сауда
жүйесінің (қор биржалары) түрақты дамуы.
3. Рыноктың ақпараттық айқындығы.
4. Мемлекеттік реттеу органдары қызметтерінің басымдылығы.
4. ... ... ... ... ... құру ... ... рыногын дамыту, оның ... ... ... ... ету, Қазақстан Республикасының экономикасына
инвестицияларды тарту, қазақстандық капиталды шетелдік ... ... ... ... табылады.
Қаржы орталығының арнайы сауда алаңына шетелдік сияқты, ... да, ... және ... ... ... Қазақстан
Республикасының бағалы қағаздар рыногын тиімді дамыту үшін жаңа қаржы
құралдарын ... мен ... ... ... орталығын одан әрі дамыту
қаржы орталығының міндеттері болып табылады.
5. Бағалы қағаздар ... ... ... мен қор ... дамыту, базалық қаржы құралдары мен қор технологияларын
жетілдіру мен жаңаларын ... ... одан әрі ... уақыт ішінде АӨҚО мамандары сауда-саттықтар өткізуге арналған
алаң дайындау бойынша өнімді жұмыс атқарды. АСА саудаластығы ... ... саны 487,30 млн. АҚШ ... оның ішінде акциялар – 86,45
млн.АҚШ долларын, ал ... – 400,85 ... ... ... ... ... нарығын және орталықты бәсекеге ... ... және ... ... стандарттарына сай мәртебеге
жеткізу үшін қажет бірқатар мәселелер бар:
• қаржы орталығы ... ... ... ... жаңа қаржы құралдарын әзірлеу мен базалық құралдарды жетілдіру;
• отандық және шетел инвесторларын тарту;
• тұрғындардың инвестициялық білімділігін жоғарлату.
Қор ... ... қор ... iшкi ... тарту, ұжымдық
инвестициялаудың əртүрлi нысандарын дамыту, листингке жаңа эмитенттердi
ынталандыру, ... ... ... ... ... жандандыру
жөнiндегi шараларды жүргiзудi талап етедi.
Бағалы қағаздардың тұрақты дамуы экономикалық өсуді қаржыландырудың
ең қолайлы тетіктерінің бірі болып ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 2
шілдедегі N 461-ІІ Заңы
2. «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс ... ... ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына
кіру стратегиясы»атты ... ... ... ... ... Жолдауы, 2006 ж., наурыз
3. Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногын дамытудың ... ... ... ... ... ... Республикасы
Үкіметінің 2004 жылғы 24 желтоқсандағы № 1385 Қаулысы
4. «Алматы ... ... ... ... ... ... 2006 ... 5 маусымдағы N 145 Заңы
5. «2010 жылға дейін Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын ... ... ... ... ... ... қызметін
реттеу агенттігі Төрағасының   2006 жылдың 8-желтоқсанындағы № 68
бұйрығымен бекітілген.
5. ... ... жаңа ... атты ... ... Назарбаевтың
Қазақстан халқына Жолдауы, 2007ж.,ақпан
6. Ақша, несие, банктер. F. С. Сейітқасымов. - Алматы - Экономикс, ... 466 ... Ван Хорн Дж. К. ... ... финансами. - М.: Финансы и
статистика, 1997.
8. Гитман Л. Дж., Джонк М.Д. Основы инвестирования / Пер. с ... - ... 1997. – ... Елемесов Р.Е., Жатқанбаев Е.Б. Государство и рынок. - Алматы: Жеті
жарғы, 1997
10. Жуков Е.Ф. ... ... ... - М.: ... 2004. - 399 ... ... У. М., ... Д. Т., Рузиев Э. А. Финансовые рынки ... ...... Экономика, 2005.-298 с.
12. Колесников В.И. Ценные бумаги. 2-е изд., перераб. и ... ... М.: ... и ... ... ... Я.М. ... ценных бумаг. - М.: Перспектива, 2002. – 166 ... ... и ... на ... ценных бумаг. Пособие для подготовки
специалистов к государственной аттестации. Научный редактор Туркебаева
Э.А. – Алматы: Информационное агентство ... ... ... ... ... теория. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров
— Астана 2002. - 464 б.
16. ... С. , ... ... Оқу ... Алматы: Қазақ
университеті, 2005. – 108 бет.
17. «Ценные бумаги» журналы, июнь/июль/август 2007, ... ... ... ... ... ... развития
биржевого рынка за 2007 г.», № 1(165) январь/2008
19. «РЦБК» аналитический журнал, события месяца – обзор рынка, № ... ... ... ... ... ... қаржы орталығын реттеу
мен қадағалау агенттігінің ресми сайты– www.rfca.gov.kz, 2008 ж.
21. «Алматы өңірлік қаржы орталығы»АҚ-ң ресми сайты www.rfca.kz, 2008ж.
22. Қазақстан Қор ... ... ... ... KASE ... ... 2008.
23. Қазақстан Республикасының қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды реттеу
мен қадағалау Агенттігінің ресми сайты-www.afn.kz, Баспасөз релизі ... ҚҚА, 2008 ... ... ... = ... словарь : 50 мыңға жуық сөз /
ред. : Р. Г. ... - ... : ... 2002. - 1008 ... ... KASE ... статистикасының бюллетені
Дерек көзі: KASE биржалық статистикасының бюллетені
Дерек көзі: ... ... № 66 ... көзі: Баспасөз релизі № 66 ҚҚА
Дерек көзі: ҚҚА қорытынды есептерінен
Дерек көзі: ҚҚА қорытынды есептерінен

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша қаражаттарының есебі."41 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
CorelDraw 1116 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Іс қағаздар (Лекция жинағы)46 бет
Іс қағаздар пәнінің мақсаты8 бет
Іс қағаздардың түрлері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь