Микробиологиялық тәсілмен мұнай өндіру технологиясы

КІРІСПЕ
1 Әдеби аналитикалық шолу
1.1 Микробиологиялық тәсілмен мұнай өндіру технологиясы
1.2 MEOR технологиясының даму тарихы
1.3 Микробиологиялық тәсілмен мұнай өндіру технологиясының ерекшеліктері
1.4 Өндірістік микроорганизмдерді бөліп алу көздері
1.4.1 Микроорганизмдердің жалпы қасиетіне сипаттама
1.4.2 Мұнай қабатының өзінде тіршілік ететін микроорганизмдер
1.4.3 Сыртқы ортадан бөліп алынатын микроорганизмдер
1.5 Мұнай тотықтырушы микроорганизмдердің қоректенуі
1.6 Мұнайды микробиологиялық жолмен ығыстыру
2 Негізгі бөлім
2.1 Мәліметтер және зерттеу әдістері
2.1.1 Зерттеу нысандары
2.1.2 Зерттеу әдістері
2.1.3 Парафинді және ароматты көмірсутектерде өсетін, көмірсутек тотықтырушы штамм микроағзаларды бөліп алу және зерттеу
2.2 Көмірсутегін тотықтырушы бактериялардың бөлшектеу индексін зерттеу
2.3 Көмірсутегін тотықтырушы бактериялардың шикі мұнайды пайдалану қабілетін зерттеу
2.4 Таяқша пішінді П5 штамының таксономиялық сипаттамасы
2.5 Мұнай көмірсутегін тотықтырушы бактериялардың өсу динамикасын зерттеу
3 Экономикалық бөлім
3.1 Экономикалық тиімділікті есептеу
4 Тіршілік қауіпсіздігі және еңбек қорғау бөлімі
4.1 Мекемелердің қауіпті және зиянды факторлары
4.2 Еңбекті қорғауды қамтамасыз ету жөніндегі салтанатты іс.шаралар
5 Қоршаған ортаны қорғау
5.1 Атмосфералық ауаны қорғау
5.2 Жер ресурстарын қорғау
5.3 Жануарлар және өсімдіктер әлемін қорғау
5.4 ГТУ ластандыларын есептеу
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДЫЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қосымша
Жұмыстың өзектілігі: Мұнай маңызды энергетикалық және химиялық шикізаттық ресурстардың бірі болып табылады. Алайда кейбір болжамдар бойынша мұнайдың әлемдік қорлары жақын 50 жыл ішінде таусылуы мүмкін. Сонымен қатар қазіргі технология кенорындарындағы мұнайдың жартысын ғана алуға мүмкіндік береді. Осыған байланысты қазіргі уақытта екіншілік мұнай өндірісін арттыру жолдары мен құралдарын іздеуге, әсіресе, микробиологиялық әдістерге қызығушылық айтарлықтай өсіп отыр. Микробтық технологиялар қабатқа енгізілетін микроағзалардың физиологиялық – биохимиялық ерекшеліктерін пайдалануға негізделген : олардың қысымның, температураның, тұздылықтың кең диапазонында, аэробты және анаэробты жағдайларда өсу қабілеттіліктеріне және өмір сүруіне қорек көзі ретінде мұнайды пайдалануына негізделген.
Қазақстан мұнай ресурстары бойынша әлемде алдыңғы қатарлы елдердің қатарына қіреді, әр өңірдегі мұнайдың құрамы әр тұрлі, парафинді, тұтқыр мұнайдың таралуы да біршама кең болып, өндіріс барысында игеру жұмысын қиындатып отыр бұл дипломдық жұмыстың өзектілігі де осыған байланысты болмақ.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: Қазақстанда мұнайды микробиологиялық технологиямен өндіру ісінің дамуын теориялық негізбен қамтамасыз ету.
Жұмыстың міндеті: жұмыстың мақсатына байланысты жалпы жұмыстың алдына қойған міндеттерін былайша анықтауға болады:
1. Әдеби шолу бөлімде, микробиологиялық тәсілмен мұнай өндірісін арттыру(MEOR) технологиясының пайда болуы, даму тарихы, ерекшеліктері мен қазіргі әлем елдеріндегі қолданылу ахуалы жайында мәліметтер беру;
2. Негізгі бөлімде, зетханалық жағдайда мұнай өндірісінде қолданылатын көмір сутегін тотықтырушы бактериялардың қасиеттерін зерттеу бойынша жұмыс барысы мен талдау нәтижелерін көрсету;
3. Экономикалық бөлімде, кен орындарында микробиологиялық тәсілмен мұнай өндіру жұмыстарының экономикалық тиімділігі, жұмыс барысында кететін шығындар және олардың анализдерін көрсетіп беру;
4. Еңбекті қорғау бөлімінде, кен орындарындағы қауіпті жағдайлар сарапталып, қауіпсіздік шараларымен таныстыру көзделген;
5. қоршаған ортаны қорғау бөлімінде, экология мен қоршаған орта мәселелері, өрт қауіпсіздігі, меңгеру процесін жүргізу барысында жұмысшылардың техника қауіпсіздігін меңгеру талаптарын анықтау.
Зерттеулік және кәсіпшілік эксперименттер микробты синтез өнімдерінің мұнай мен су арасындағы фазааралық керілуді өзгертетінін, қабаттың өткізгіштігі төмен зоналарында сулы ерітінділер үшін фильтрациялық кедергілерді арттыратынын, сумен ығысатын жыныстардың сулану тиімділігін жақсартатынын дәлелдеді.
1 Микробиологиялық тәсілмен мұнай игеру технологиясы (ҚХР) / Zhang yan shan, Yu shan // Химия өнеркәсіп баспасы. – 2009. – 14 - 57б.
2 Увеличение нефтеотдачи на поздней стадии разработки месторождений. Теория. Методика. Практика / Р.Р. Ибатуллин [и др.] — М: Недра. — 2004. — 292 с.
3 Использование биореагента КШАС-М для увеличения нефтеотдачи пластов / Ю.М. Симаев [и др.] // Интервал. — 2000. — Т. 4—5, № 15—16. — С. 4.
4 Бердичевская М.В. Особенности физиологиии родококков разрабатываемых нефтяных залежей / М.В. Бердичевская // Микробиология. — 1989. — № 1. — С. 60—65.
5 Образование нефтевытесняющих соединений микроорганизмами из нефтяного месторождения Дацин (КНР) / Т.Н. Назина [и др.] // Микробиология. — 2003. — Т. 72. — № 2. — С. 206—211.
6 Ron, E.Z. Natural role of biosurfactants / E.Z. Ron, E. Rozenberg // Environ. Microbiol. — 2001. — Vol. 3. — P. 229—236.
7 Штамм бактерий — продуцент экзополисахарида: пат. 2073712 РФ, / Н.В. Краснопевцева, В.А. Чепнягин, С.В. Яроцкий; опубл. 20.02.97.
8 Булавин В.Д. Технологический комплекс для интенсификации добычи нефти и увеличения нефтеотдачи на основе отечественного биополимера / В.Д. Булавин, Н.В. Краснопевцева // Новости науки и техники. — 2006. — № 4. — С. 116 - 117.
9 Технология повышения нефтеотдачи пластов, снижения обводненности и интенсификации добычи с использованием биополимеров и композиций на их основе / В.В. Балакин [и др.] // Тр. Всероссийского совещания по разработке нефтяных месторождений, Альметьевск, 5—9 июня 2000 г: в 2 ч. // «ТатАСУнефть», ОАО «Татнефть» — Альметьевск, 2000. — № 2 — С. 50—54.
10 Развитие микробиологических процессов в разрабатываемых пластах Ромашкинского нефтяного месторождения / С.С. Беляев [ и др.] // Микробиология. — 1990. — № 6. — С. 1 118—1 125.
11 Юлбарисов Э.М. Микробиологические методы повышения охвата пласта заводнением на различных стадиях разработки / Э.М. Юлбарисов // Нефтепромысловое дело. — 1982. — № 12. — С. 9—10.
12 Жданова Н.В. Биотехнологии на основе сухого активного ила для увеличения нефтеотдачи пластов / Н.В. Жданова, У.Н. Садыков, В.Р. Баязитова // Интервал. — 2000. — Т. 4—5, № 15—16. — С. 4.
13 McInerney, M.J. Properties of the biosurfactant produced by Bacillus licheniformis strain JF-2 / M.J. McInerney, M. Javaheri, D.P. Nagle // J. Ind. Microbiol. — 1990. — Vol. 5. — P. 95—102.
14 Christofi, N. Microbial surfactants and their use in field studies of soil remediation / N. Christofi, I.B. Ivshina // Journal of Applied Microbiology. — 2002. — Vol.93. — P. 915—929.
15 Karanth, N.G.K. Microbial production of biosurfactants and their importance / N.G.K. Karanth, P.G. Deo, N.K. Veenanadig // Current Science. — 1999. — Vol.77. — P. 116 —126.
16 High- and low-molecular-mass microbial surfactants / E. Rosenberg, E.Z. Ron // Applied Microbiology and Biotechnology. — 1999. — Vol. 52. — P. 154—162.
17 Georgiou, G. Surface-active compounds from microorganisms / G. Georgiou, S.C. Lin, M.M. Sharma // Biol. Technol. — 1992. — Vol. 10 — P. 60—65.
18 Kretschmer, A. Chemical and physical characterization of interfacial-active lipids from Rhodococcus erythropolis grown on n-alkane / A. Kretschmer, H. Bock, F. Wagner // Appl. Environ. Microbiol. — 1982. — Vol. 44. — P. 864—870.
19 Cooper, D.G. Torulopsis petrophilum and surface activity / D.G. Cooper, D.A. Paddock // Appl. Environ. Microbiol. — 1983. — Vol. 46. — P. 1426—1429.
20 Studies on the biosynthesis of surfactin, a lipopeptide antibiotic from Bacillus subtilis ATCC / B. Kluge [et al] // FEBS Lett. — 1989. — Vol. 231. — P. 107—110.
21 Микробиологиялық тәсілмен мұнай игеру негіздері (ҚХР) / Peng Yu sheng // мұнай өнеркәсіп баспасы. –2005. – 78-105б
22 Звягинцев Д.Г. Методы почвенной микробиологии и биохимии. Изд-во МГУ, 1991. С. 59 – 75.
23 Егоров Н.С. Практикум по микробиологии. Изд-во МГУ, 1976. С. 56 – 124.
24 Герхардт Ф. Методы общей бактериологии. М.: Изд-во Мир, 1983. Т.1. С. 234 – 265.
25 Практикум по микробиологии /Под. ред. А.Н. Нетрусова. - М.: Academia . 2005. 597 с.
26 Iguchi T, Takeda I, Ohsawa M. Emulsifying factor of hydrocarbon produced by a hydrocarbon-assimilating yeast // Agric. Biol. Chem. – 1969. – Vol. 33. – P. 1657-1658.
27 Петухов В.Н, Фольченков В.М., Чугунов В.А, Холоденко В.П. Биотестирование почвы и воды, загрязненных нефтью и нефтепродуктами, с помощью растений // Прикладная биохимия и микробиология. – 2000. – Т.36, №6. – С. 652-655.
28
Веслополова Е.Ф. Микрометод определения численности колониеобразующих микроорганизмов //Микробиология.–1995–Т.64, №2-С. 279-284.
29 Лабинская А.С. Микробиология с техникой микробиологических исследований. - М, «Медицина», 1978. - 394 с.
30 Бабьева И. П, Голубев В. Л. Методы выделения и идентификации дрожжей. - М: Наука, 1979. - 120 с.
31 Квасников Е. И., Щелокова И. Ф. Дрожжи. Биология. Пути использования. - Киев: Наукова думка, 1991. - 326 с.
32 Бабьева И. П, Чернов И. Ю. Биология дрожжей. - М: Изд-во МГУ, 1992. - 96 с.
33 Крючкова А. П, Коневичева Е. Н. Систематика дрожжей и дрожжеванных грибков. - М. ВНИИГС.1951. 250 c.
34 Н.М. Пидопличко. Пенициллии. - Киев: «Наукова Думка», 1972.
35 Практикум по микробиологии /Под. ред. А.Н. Нетрусова. - М.: Academia. 2005. - 597 с.
36 Звягинцев Д.Г. Методы почвенной микробиологии и биохимии. Изд-во МГУ, 1991. С. 59 – 75.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың өзектілігі: Мұнай маңызды энергетикалық және химиялық
шикізаттық ... бірі ... ... ... ... ... мұнайдың әлемдік қорлары жақын 50 жыл ... ... ... ... ... технология кенорындарындағы мұнайдың жартысын ғана
алуға мүмкіндік ... ... ... қазіргі уақытта екіншілік мұнай
өндірісін арттыру жолдары мен құралдарын іздеуге, әсіресе, микробиологиялық
әдістерге ... ... өсіп ... ... ... енгізілетін микроағзалардың физиологиялық – ... ... ... : ... ... температураның,
тұздылықтың кең диапазонында, ... және ... ... ... және өмір сүруіне қорек көзі ретінде ... ... ... ресурстары бойынша әлемде алдыңғы қатарлы елдердің
қатарына қіреді, әр ... ... ... әр ... ... ... таралуы да біршама кең болып, өндіріс барысында игеру жұмысын
қиындатып отыр бұл ... ... ... де ... байланысты
болмақ.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: Қазақстанда мұнайды ... ... ... дамуын теориялық негізбен қамтамасыз ету.
Жұмыстың міндеті: жұмыстың мақсатына байланысты жалпы жұмыстың алдына
қойған міндеттерін былайша анықтауға ... ... шолу ... ... тәсілмен мұнай өндірісін
арттыру(MEOR) технологиясының пайда болуы, даму ... ... ... әлем ... қолданылу ахуалы жайында мәліметтер беру;
2. ... ... ... ... ... ... көмір сутегін тотықтырушы бактериялардың қасиеттерін ... ... ... мен ... ... көрсету;
3. Экономикалық бөлімде, кен орындарында микробиологиялық тәсілмен
мұнай өндіру жұмыстарының экономикалық ... ... ... ... және ... ... ... беру;
4. Еңбекті қорғау бөлімінде, кен орындарындағы қауіпті жағдайлар
сарапталып, қауіпсіздік шараларымен таныстыру көзделген;
5. ... ... ... ... экология мен қоршаған орта
мәселелері, өрт ... ... ... жүргізу барысында
жұмысшылардың техника қауіпсіздігін меңгеру талаптарын анықтау.
Зерттеулік және ... ... ... ... ... мен су арасындағы фазааралық керілуді ... ... ... зоналарында сулы ... үшін ... ... ... ... ... ... тиімділігін
жақсартатынын дәлелдеді.
Қазіргі уақытта мұнай өнеркәсібінде микробиологиялық технологияларды
дамыту мен қолданудың келесі негізгі бағыттары кең таралған:
... ... ... ... стимуляциясы;
— топырақ пен суды мұнайлы ластағыштардан тазалау;
— ұңғымалық жабдықты тазалау (ингибирлеу);
... ... пен ... тұзды жиналымдарды тазалау
(ингибирлеу).
Микробиологиялық процестерге негізделген басқа көптеген ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерінің аздығымен, жоғары тиімділігмен және
экологиялық ... ... ... ... ... ығыстыру физикалық – механикалық ... ... ... ... ... ... ... ортада
мұнаймен байланысқан кезде пайда болады, бұл ... ... ... ... ... олар қабатта газдар, қышқылдар,
беттік белсенді қоспалар сияқты метаболиттер түзеді, ол ... ... % ... ... ... игерілетін қорларды 5 - 7 %
арттыруға, ұңғымалардың өнімділігін 1,5 - 2 есе ... ... ... 15 - 25 % ... мүмкіндік береді. Энерготасығыштар
бағасының ұдайы артуына байланысты биотехнологиялық әдістер өздерін 1,5 – ... ... ... ... ... ... Микробиологиялық тәсілмен мұнай өндіру технологиясы
Микробиологиялық тәсілмен мұнай өндірісін арттыру (Microbial Enhanced
Oil Recovery, MEOR), бұл ... жағы ... ... ... ... мүмкіндігіне ие жаңа технология болып, ... ... өсіп ... мен метаболизмі сияқты биохимиялық процестерді
және микроорганизм штамдары, қоректік ертінділері мен ... ... ... ... ... сондай-ақ олардың мұнай қабатындағы
жыныстармен, мұнай, газ, ... ... ... ... ... қамтиды.
Бүгінгі таңда әдеттегі мұнайды өндіруге ... қор ... ... ... және ... ... қор мөлшері 1510×108м3
болып әдеттегі мұнайдан асып кеткен, жылдық ... ... ... ... ... жағдайын алып қарағанда Канаданың тұтқыр мұнай қор
мөлшері ең көп, одан ... ... АҚШ, ... ... ... Қытай
қатарлылар жатады [1].
Бүгінде әдеттегі мұнайдың өндіріс мөлшерінің азаюына қоса, XXI ғасырда
тұтқыр мұнай өндірісі негізгі тұйінді мәселеге айналды ... ... ... тұтқыр мұнай қоры бір түрлі ерекше типті мұнай қоры болып, ... ... ... ... ... ... ... болса тұтқырлық дәрежесі, тығыздығы жоғары мұнай
болып, игеру қиынға түсіп отыр. Қазіргі күнде қолданыстағы тұтқыр ... ... ... жылу күші ... ... ... химиялық
өндеу әдісін негіз етеді, бұл әдістер белгілі қолданысқа ие болғанымен,
бірақ сонымен бірге оның ... ... да ... ... ... Әсіресе
мұнайды игеру технологияларының үздіксіз дамуына ілесіп, ... ... ... игеру технологиясын сөзсіз енгізу қажет болды.
Мұнайды микробиологиялық тәсілмен өндіру технологиясы тұтқыр ... жаңа ... ... ... ... ... ... мен
өзіндік құны төмен болатындай артықшылықтары бар. Оның тұтқырлықты төмендту
рөлімен жоғары ... ... ... ... ... және ... ... құрғауға жақын тұрған мұнай қорына қарата ... ... ... сондықтан бұл технология әлем елдеріндегі үлкен ... ... ... ... аударып, теориялық зерттеумен өндіріс жұмысы кезінде
белгілі басымдыққа ие болып, кең ... ... ... ... ... маңызды жолға айналды.
Микробиологиялық тәсілмен ... ... ... -
микроорганизмдердің өзіндік әрекетімен метоболиттері (беттік белсенді
заттар) ... ... ... өнім ... ... ... мұнайдың
игерілу тиімділігін жоғарлататын әмбебап технология [1].
Нақтырақ айтсақ, ол жер бетінде бөліп алып, ... ... ... ... ... немесе қоректік заттарды мұнай
қабатына жіберіп мұнай қабатындағы микроорганизімдерді белсендендіріп, өсіп
- дамуына жол ашады да, олардың биологиялық ... мен ... бір ... ... ... әсер ету ... өзгеріс туғызады.
Мысалы, ауыр массадағы парафинді көмірсутектермен ыдыратып, ... мен ұю ... ... ... мұнайдың ағу кедергісі
азайтып, өнімділік артады.
1.1 - сурет. Өндірістік микроорганизмдердің көмегімен мұнай өндірісін
арттыру әдісінің көрсетілімі
Қазіргі уақытта ... мен ... ... ... мен ... процестерді қолдану бағыттарының негіздері:
мұнайдың қозғалғыштығын ... және ... ... қасиеттерін
өзгерту болып табылады. Қабатқа микробиологиялық әсер ету технологиясының
үш нұсқасы белгілі [2]:
... ... ... ... ... ұңғымаларға
микроағзалар мен қоректік ... ... ... ... ... ... микрофлораны активизациялау мақсатында оттегімен бірге
химиялық элементтерді жіберу;
— зауыттық жағдайларда ... ... ... үшін химиялық
реагенттер (биополимерлер, биоББЗ, биогаздар) биосинтезі және ... ... ... ... ... ... ... бай қосалқы мұнай
өндірілетін әртүрлі қабаттарға, соның ішінде жарықшақты - қуысты тұтқыр-
жабысқақты мұнай болып келетін карбонатты коллекторларға ... ... ... әсер ету нәтижесінде төмен өткізгіш қабатшалары мен өткізу
каналдарының кольматациясы арқылы жоғарғы өткізгіш коллекторларынан мұнайды
қарқынды ығыстырып шығару процесі жүреді. Микроорганизм ... ... ... ... 30 - 50 % - ға төмендейді, яғни ... ... ... ... ... түседі,
нәтижесінде мұнай ығыстыру 30 - 40 % - ға ұлғаяды.
Қосалқы мұнай өндіруді арттырудың микробиологиялық әдісі жүйелі ... ... ... - ... ... айдама ұңғымасының микрофлоралары жеке
активациялау, мұнай шығарушы агент кешенін ... - ... ... - ... кен орындарындағы учаскінің өңдеу схемасымен
байланысты (бірінші этаптағы бұрғыланушы ұңғымалардағы агенттер кешенінің
өндірістегі алмасулары үшін).
Бірінші этапта мұнай ығыстырып шығару ... орын ... ... ... ... белсенділігінің шұғыл жоғарылауына, забой
зонасындағы қалыптасқан фосфор және азоттың минералды ... ... ... ... ... ... оттек пен
минералды тұзға бай ұңғыма айдамасындағы мұнайлы қабатта аэробты зоналарға
су айдалады. Процес мұнай аэробты ... ... жіті ... көмірқышқыл газдарының қорымен, сутек пен төмен молекулалы органикалық
қышқылдардың қорларымен қоса бірге ... ... ... ... ... ... ... тектес бактериялардың метанға айналу процесі
орындалады. Мұнай бұзылысы мен газдың түзілуі мұнайдың сұйылу мен мұнайлы
қабатта газ ... ... ... ... ... ... өндіруді арттыру қоса жүргізіледі.
Биотехнологияның әлемдік нарықтағы жетістігінің бірі полимер
сұйықтығының тобы - микробты полисахаридтер [3 - 6]. ... (С35 Н49 ... ең ... ... полисахарид. Мұнай өндіруді арттыру үшін қолданылады.
Ксантан сарқылған кенорындардан мұнай шығару үшін қолданылады. Яғни, мұнай
қабатында қалған, әлі ... ... ... ... ... ... ... жер асты тау жыныстарына сорылып сіңісіп кеткен
болады. Сол сэтте, Ксантан полисахариді қолданылады. Ол температураға
тұрақты, электролиттер ... ... ... ... ... ... бөліктерде адсорбцияланбайды (жұтылып сіңіспейді). Ксантан
ерітіндісі суда жоғарғы тұтқырлыққа ие болады және қозғалыс ... ... ... ... ... ... ... мен
жарықшалардан сығылып шығарылады.
Мысал ретінде айтар болсақ, төменде осы технология енгізілген
кенорындар келтірілген. Ресей кенорнында 1995 жылдан бері профилді туралау
үшін ... БП - 92 және оның ... ... ... ... мәні ... алуды жоғарылата отырып, сонымен қатар, суландыруды яғни,
дымқылдануды ... Жаңа ... ... ... ретінде -
полисахаридтер қоспасы, өсіру барысында алынатын микроорганизмдер
Azotobacter ... ... ... [7, 8]. ... ... ... т. мұнайға дейін рұқсат етілген [9].
Ресейдің Ғылым Академиясы мен «Татнефть» ААБ бірлесіп микробиологиялық
институтта өңдеу технологиялары мұнай қабатындағы микрофлоралар тіршілік
әрекетінің активациясына ... ... ... ... [10 - 12]. ... ... биогенді ерітінді
қабаттында орналасқан, көмірсутекті тотықтырғыш микроорганизмдердің
биомассалары мен оттектің мол көзі болып саналады. Активацияландырудың
мақсаты - микробиологиялық процесс барысында құрамында мұнайы бар ... ... ... ... ... тиімді агенттер мен
биополимерлер мен биоББЗ синтездеп шығару болып табылады. Сулылығы жоғары
мұнай ... ... ... ұсынылатын ең тиімді әдіс болып келеді.
Қолданыс барысында ... ... тағы да ... 20 % қосымша мұнай
алуға мүмкіндік бар. Мұнай алудағы мұндай көрсеткіш салыстырмалы түрде
өзгелерден жоғары.
Осындай өнеркәсіптік-тәжірибе сынама тәсілінен өткен кен ... - ... ... кен орны (ОАО ... ... жүргізілген 5
ұңғымалардан қосымша 47 мың тонна мұнай өндірілген. Бұл дегеніңіз алғашқы
кезеңнен бастап, осы ... ... ... ... ... мөлшерінің 30 %
деген сөз. Онан өзге кен орындарында қосалқы мұнайдың мөлшері ... ... ... басынан бастап, игерілген ... ... 29 % - дан 35 % - ға ... ... құрайтындығын көрсетіп отыр
[10].
Арлан кен орнындағы ұңғымаларда шатур ... ... ... пен ... ... ... микроорганизмдер
қолданылды [11].
Мұнайды сорып алуда тиімді қызмет атқаратын агенттердің ... ... ... ... ... - ... ... жоғары концентрациялы тұздар мен ... ... және ... ... ... ... ... мұнай алуда
өзінің тиімділікті нәтижесін көрсете алады. Микроорганизмдер ... ... ... ене отырып, мұнай кен орындарынан қосалқы
мұнайды сығып шығаруда маңызды рөл атқарады.
Биогенді ББЗ бактериялармен, ... ... және ... ... ... ... ... түсіп, синтезделеді.
Тереңінен зерттелген сурфактанттардың қатарына бактериялар ... Bacillus ... В. subtilis және ... ... кіреді[11 - 13].
Алғашқы пайда болған сурфактанттардың бірі (рамнолипидтер) 1949 жылы
Джарвис пен Джонсондар ... ... ... aruginosa
болатын.
Биосурфактанттар химиялық ББЗ секілді микроорганизмдерден химиялық
синтездеу жолымен алынады. Қосалқы ... ... мен ... ... ойдағыдай жүзеге асырады. Олардың ең бір потенциалды тұтынушысы
мұнай өнеркәсібі болып табылады. ... мен ... ... ... ... ... ... болады.
Олардың синтетикалық сурфактанттардан айырмашылығы жіктестіріліп
топтастырылуы поляр тобының зарядына байланысты. Биосурфактанттарды жүйеге
келтіру олардың ... ... мен ... шығу ... ... ... ... түрде екі топқа бөлінеді: - ... ... ББЗ ... ... ... болып келеді. Сол секілді
гликолипидтер (рамнолипидтер, ... ... ... ... ... стркпофактин, полимиксин, грамицидин), сондай - ақ, олар микробқа
қарсы әсер етуші тиімділікке ие. Гликолипидтер мен ... ... фаза ... ... ... өз қабілеттерін төмендетуі мүмкін.
Бірақ, ережеге сәйкес тұрақты эмульсиялар құрылмайды ...... ... нәрсенің ерімейтін тамшыларына қаныққан зат). Екінші топ
полимерлі үлкен салмақтағы ББЗ молекулярларын ... Олар ... ... ... және ... ... ... береді. Беттік керілуде бірде - біреуі төмендемейді. Тұрақты
эмульсиялар пайда болады. Сурфактант ... ... ... олар ... ... ... ететін ортада (субстратта) белсенді
деградацияға ұшырап, беттік гидрофобты құйрығына нықталып ... ... ... ... ие. Олар ... ... ... аниондар мен катиондардан ... ... ... полисахаридтер мен гидрофобтар майлы қышқылдарға
қаныққан ... ... ... ... ... ... ... химиялық
талаптарға сәйкестілігіне қарай биосурфактанттар келесідей топтарға
бөлінеді [16]:
1) ... ...... ... Р. ... - Rhodococcu erythropolis, Nocardia ... ... ... phlei; ... ... ... ... T. petrophilum);
липопротеиндер мен липопептидтер (лихензин – Bacillus ... - В. ... ... - В. ... циркулоциндер - В.
circularis; полимиксиндер - В. ... ...... ...... sp; ... – Candida lipolytic;
грамицидин - В. brevis);
пoлисахаридтер (эмульсандар – Arthrobacter sp, ... ... ... – Xanthomonas campestris);
майлы қышқылдар – Candida sp, C.lepus;
фосфолипидтер – Tiobacillus thiooxidans; Corynebacterium; Candida ... ... - N. ... жете зерттелген биоББЗ гликолипидтер болып тбылады. Олардың құрамы
көмірсулардан тұрады. Олар ұзын ... ... ... ... қышқылдармен жалғасып байланысқан. Гликолипидтер ішінде
ең ... ... ... мен софоролипидтер.
Рамнолипидтер Pseudomonas sp. фаза аралық керілуде өз ... ... ... 1мН/м - ге ... және ... ... ... -
ге дейін төмендетеді. Трегалолипидті бактериялар Mycobacterium, Nacardia
және Corynebacterium енгізіледі [17]. Олар бір - ... ... ... ... ... атомдарының саны бойынша және қанығу дәрежесі
бойынша ... ... ... ... ... Rhodococcus erythropolis [18]. Трелаголипидтер ... және ... sp. ... және фаза ... ... өсуі 25 - 40 және 1-5 мН/м - ге ... ... Сафаролипидтер
Torulopisis bombicola, Т. арісоlа және Т. рetrophilum ... ... орын ... [19]. Олар ... ... софороздарынан құралып, ұзын
тізбекті гидрокси-майлы қышқылдарымен жалғасып жатады.
Цикликалық липопептид сурфактин В. subtilis ... 21332 ең ... бірі ... ... Олар ... керілуде 72 - ден 27,9
мН/м - ге дейін төмендетеді (0,005 % концентрацияда) [20].
Acinetobacter calcoaceticus өндіретін эмульсан, Candida ... ... ... ... мен ... толық меңгерілген.
Эмульсанды 0,001—0,01 % концентрацияда эмульгирлеуші агент ретінде қолдану
тікелей эмульсиялар алу үшін өте тиімді. ...... ... ... осы ... ... су/май 1,4 тең болған ... ... ... ... ... — бұл 83 % ... 17 % ... тұратын суда еритін эмульгатор. Көмірсулы фракцияда
глюкоза, галактоза, галактозамин и ... ... ... мөлшері мен түрі продуцент – штаммасына тәуелді. Алайда
көміртек, азот көзі, микроэлементтері, температура, рН, ... ... ... ... өніміне айтарлықтай әсер етеді.
1.2 MEOR технологиясының даму тарихы
Микроорганизмдерді пайдаланып мұнай өндірісін дамыту ... идея ... 20 - ... ... қазірге дейін 90 жылдан астам уақыт
тарихы бар, алғаш кезеңдегі микроорганизмдерді ... ... ... ластанудан тазарту, мұнай, су ұңғымаларын тазалау, жер ... ... ... ... ... алаптарында үнемі
қолданылатын парафинді ... ... ... тұтқырлығын
азайту, жеке ұңғымада өндіру т.б. дейінгі ... ... ... ... ғасырдың басындағы микроорганизмдерді қолданып мұнай өнімділігін
арттыру туралы ойлардан бастап 1975 жылға дейінгі 50 жылда ... ... ... ... ... ... Мұнда мұнай кен
орындарындағы сынақтар ұлкен тәжірибелер ... ... ... жылы ... Beckman ... ... ... тиімді
екенін көрсетіп, ең алғаш «Қатты мұнай қабатында микроорганизм көмегімен
өндіріс ... ... ... ойын ... қойды. 1940 жылы Америка
мұнай ғылыми қоғамының 43А зерттеу жобасына жауапты C. E. ... ... ... ... ... кезінде,
бактерияның тұнбадағы майды ... ... ... ... мұнай өндірісіне тиімді метаболиттер синтездей алатынын
нақты дәлелдеді. Сонымен 1946 жылы 12 айда Америка ... ... ... ... мұнай қабатына жіберу туралы патентті иеленді.
Zobell дің бұл ісі осы ... ... ... ... жеделдетіп, XX
ғасырдың 50 - жылдарынан бастап көптеген микробиологтар, биохимиктер осыған
қатысты зерттеу жұмыстарын жүргізе ... 1954 жылы ... ... кен ... микроорганизмді мұнай өндірісіне пайдаланудың тұнғыш
практикалық сынағы жүргізілді.
1973 жылы 1 - ... ... ... ... ... мұнай
өндірісін арттыру туралы зерттеулердің дамуына зор әсерін тигізді. Осындай
жағдайлар адамдардың мұнайөндіріс мөлшерін ... ... ... (meor) деген ынтасын тудырды. Оның үстіне, ... ... бет ... Осы ... ... ғылымы белгілі бір
ерекше қасиетке ие штамды танып, оны бөліп алудың әдістерімен ... ... ... MEOR дың ... мен ... қадамын жеделдетті.
Бұл бір кезеңде, микробиологиялық тәсілмен мұнай өндіру технологиясы
бойынша Америка, Канада, Англия, Руминия, бұрынғы демократиялық ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп, әр
қайсы ел көп мөлшердегі теориялық зерттерулер мен ... ... ... ... ... ... жағына келгенде, тек жекелеген
ұңғыматармен ғана шектелді. 1982 жылы ... екі ... 34 ... ... микробиологиялық тәсілмен мұнай өндіру жөніндегі жиналыс»
өтті, жиналыста көп жылдан бергі зерттеу нәтижелері ... ... ... әр екі жыл ... бір рет ... халықаралық жиналыс
ұйымдастыру бекітілді. 1986 жылы Micro – bac international Inc company
(қысқаша BAC) мен National ... ... NPC) ... ... ... кен ... ... желілес микробиологиялық тәсілмен
өнімдер шығарып бұл ... ... ... өндіріс саласында іске
асырылуын тездетті. 1987 жылы NPC ... ... Unita ... ... ... кен орынында микробиологиялық тәсілмен мұнай
өндіріп, 75 % дан ... өнім ... ол ... ... мұнай өндіру
әдісінен 10 - 30 % артық болды, үлкен мұнай кен ... ... ... мұнайлы аймақтардың игерілуін жақсартып, жалпы мұнай
өнімділігін жоғарлатып, ... ... ... ... ... ... ... микроорганизмдердің келу қайнарларын
айтар болсақ, бір жағынан табиғатта кең таралған табиғи жағдайда өскен
бактериялардан ... ... алып ... ... ... ... ... ие болуға болады. Енді бір жағынан биоинженериялық әдіс, тұқым
қуалау ... мен ген ... ... ... ... ... ... штамдар құрастырылады.
1.3 Микробиологиялық тәсілмен мұнай ... ... ... өндіру биоинженерияның мұнай өнеркәсібі
аймағындағы бастамашықпен қолданылуы, биотехнологияның қолданылу мен ... ... ... ... қолданылуы микробиологиялық тәсілмен
мұнай өндіру технологиясының ілгері басуына ... әсер ... ... ... ... ... ... өнірудің қолданылу аясы кең, технологиясы қарапайым, өзіндік құны
төмен, экономикалық тиімді, залалсыз болудай ... бар ... ... ... ... ... ... әсіресе тұтқыр
мұнайдың өнім мөлшерін жоғарлатты [1]. Енді оның ... ... ... аймағы кең, MEOR технологиясы түрлі ... ... ауыр ... ... ... өте тиімді, сонымен қатар ол
мұнай өндіру ұңғыматарындағы кейбір мәселелерді ... ... ... MEOR ... ... жіберу
құрылғыларын қолданып, жұмыс істей береді, Құбыр түтікшелерін өзгертіп
өңдеудің және арнайыланған жіберу ... ... ... ... өзіндегі жіберу құрылғылары арқылы бактериялық сұйықты тікелей
мұнай қабатына ... ... ... ... тоқтату арқылы
микроорганизм әрекетін ... ... ... ... салыстырғанда
MEOR технологиясы: құру технологиясы қарапайым, жұмыс жұргізуге ыңғайлы,
басқаруға оңай. Микрофлора белсенділігіне қабатқа ... ... ... мен ... қоспаны енгізу арқылы қол жеткіземіз.
Ерітінді айдау үшін әдетте қабаттық қысымды ұстап тұру үшін ... ... ... мен ... қолданылады.
Өзіндік құны төмен, мұнай өндірісінде қолданылатын ... ... өсу ... ... ... ... қорек көзі жер қабатындағы
мұнай, қосымша лайықты мөлшерде ... ... ... бейорганикалық
заттар жіберілетін қоректік заттардың өзіндік құнын ... ... ... ... ... ерітінді және культуралардың
шикізат қайнары табиғатта кең ... оңай қол ... ... ... ... ... ... тиімділігі. Мұнай өндірісіндегі микроорганизмдердің
Жасушалары ұсақ, өсіп-өрбуі тез, ... ... әсер ету ... ... ... ... бар. Жер ... ақпа заттарға ілесіп,
өздігінен мұнайдың өлі аймақтарына дейін ... ... Бұл ... ... болмайды. Қоректену ортасында мелассаны қолданатын
танымал әдістен ... ... ... ... үлкен капитал
салымдары қажет емес, себебі микрағзаларды арнайы ферменттерде ... ... ... ... үшін арнайы жабдыққа шығындар болмайды. Себебі әдіс
су ... ... ... ... ... ... кіреді, қосымша
ұңғыларды бұрғылау шығындары да болмайды.
Сөйтіп мұнай ... ... ... бұл ... шеткері жағындағы
мұнайдың игерлуіне мұмкіндік береді; Микроорганизмдер тек жердің ... ғана ... етіп ... әрі метоболлиттер шығарады. Осындай
беттік ... ... ... ... ... істелетін
жұмыстың зардаптарынан сақтап ... ... ... кен
орындарындағы сынақтар, микробиологиялық тәсілмен мұнай ... ... мен өнім ... ... ... ... ... Сынақ барысында кейбір мұнай кен орындарына құйлыған қаржы мен
өнім салыстырмасы 1 : 5 жақсы нәтижені көрсеткен.
Ұсынылып ... әдіс ... ... ... суланған мұнайлы
қабаттарда береді және қабаттағы қалдық мұнайдың 6 % - дан ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші жоғары және оны
шетелдікпен салыстырайық.
Бұл әдісті Татарстандағы Бондюжский мұнай кен орнында тәжірибелік –
өнеркәсіптік ... ... ... ... 5 жыл ішінде ғана бір учаскеден
қосымша 47 мың ... ... ... ол ... ... ... ... өндірілген жалпы мұнайдың шамамен 30 % - ын құрайды. Басқа мұнай
кенорындарындағы (Татарстандағы Ромашинский, Башкорстандағы ... ... ... ... ... жалпы өндірілген
мұнайдан 29 – 3 % қосымша ... ... ... ... ... ... және ... мұнай кенорындарындағы сынақтардың бірінші
кезеңінде қосымша сәйкесінше 10,5 және 5,8 мың ... ... ... ... және Қытай мұнай қабаттарында биотехнологиялар мен оның
нұсқаларын қолдану нәтижесінде жалпы 767650 тонна ... ... ... ... ... өндіру әдістерімен ... әдіс ... оның MEOR ... оңай ... ... де, жер ... зияндамайды, қоршаған ортаға залалын тигізбейді.
Мұнайлы қабатта дамитын микрофлора ... ... ... жабынына тән. Оның
жүзеге асуы үшін санитарлық бақылау органдарының рұқсаты талап етілмейді.
Қорыта айтқанда, мұнайды микробиологиялық тәсілмен ... ... даму ... ... ... ... ие ... микробиология
саласының, мұнайөнеркәсіп саласының, мұнай геология саласымен химия саласы
қатарлы ... ... ... ... ... ... Әсіресе
соңғы жылдары әлемдегі мұнай өндіруші ... ... ... ... ... зеріттеуге күш салып, әртүрлі жаңа
технологиялар, жаңа әдістер зертханаларда және ... ... ... ... ... ілгерілеушілікке ие болды, сөйтіп ... ... ... және нақтылы қолданыс аймағында
қарыштап ... жол ... ... ... бөліп алу көздері
1.4.1 Микроорганизмдердің жалпы қасиетіне сипаттама
Микроорганизмдер жәй ... ... ... анық ... өте
ұсақ организмдердің жалпы ... ... ... ... ... ... бактериялар, жіпшелібактериялар, эукариоттар
тобына жататын саңырауқұлақтар ... ... ... деп ... ... денесі өте кішкентай болғандықтан төмендегідей 5 түрлі қасиетке ие
[21]:
Дене көлемі кішкене. Микроорганизмдер деп ... ... 0,1 мм ... болған барлық организмдер есептелінеді.
Сіміруі көп, зат айналымы тез, микроорганизмдер аз ғана уақыт ішінде
өз салмағынан бірнеше есе көп өнім ... ... ... қасиет олардың
тез өсіп-өркендеуімен көп мөлшерде метоболиттер өндіруін заттық негізбен
қамтамасыз ... ... ... ... ... кезде жан - жақты зерттелген E. Сoli - дің Жасушасы үйлесімді
шарт жағдайда ... рет ... 2,5 - 20 ... ... ... ... Егер әр
20минут сайын бір рет бөлінеді десек бір тәулікте 72 рет ... ... ... ға ... еді. Іс - жүзінде ... ... сай ... ... көбею жылдамдығы әдетте 1 сағатқа
ғана ... ... ... ... бактерияның коюлығы әдетте тек
108 - 109cell/me көлемінде ғана ... ... оңай ... қасиетіне ие, микроорганизмдер өте
белсенді үйлескіштік қасиетке ие. Әрі қолайсыз жағдайда да ... ... ... ... 0 - 190 Co аралығындағы темпуратурада
тіршілік ете алады; теңіздің терең түбіндегі кейбір ... ... С0 ... ... да ... ... ете алады.Тұзқұмар
бактериялар қаныққан тұзды суда да ... ... ... жасушасы қарапайым, көп жасушалы немесе жасушасыз
болғандықтан әдетте олардың барлығы бір ... дене ... оның ... көбеюуінің тездігі, санының көптігін сыртқы ... ... ... ... ... ... көп ... өзгерген ұрпақ пайда
болады. Өзгеріске ұшырау формасы ... көп ... ... ... ... ... метоболизм процесінің метоболиттердің массасы
мен мөлшерінің өзгерісі қатарлылар.
Таралу аймағы кең, түрі көп, ... ... ... ... ... және ... етеді.
Мұнай өндірісінде қолданылатын микроорганизмдердің келу қайнарларын
айтар болсақ, бір жағынан табиғатта кең таралған ... ... ... бөліп, іріктеп алып өңдеуден өткізу арқылы жоғары өнімді
штамға ие болуға ... Енді бір ... ... ... тұқым
қуалау инженериясы мен ген инженерясының көмегімен мұнай қорының жағдайына
негізделіп, өндірістік штамдар құрастырылады.
1.4.2 ... ... ... ... ... ... ... өзінде тіршілік ететін микроорганизмдердің көп бөлігі
мұнай кен орындарында мұнай қабатына су жіберу барысында жер бетінен ... жер ... орта ... ... ... ... микроорганизмдер.
Кейбіреуі, мұнай қалыптаса бастағаннан - ақ сақталып келген. жер қыртысында
микрооганизмдердің өсуіне қажетті қоректің заттар кемшіл болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... бактериялар. Көмірсутекті ыдыратушы
бактеиялар Мұнай көмірсуларын қорек ететін бактериялар ... ... су ... құрылғысымен оның маңыдағы белдеулерде кең
таралған, су ... ... ... ... ... ... ... есептеледі. Олар өздерінің
метоболизм қасиетінен пайдаланып ыдыратушы фермент ... ... ... ... ... ыдыратыды. Мұнай
көмірсутетерін ыдыратушы ... көп ... ... және
көмірсутекті тотықтырушы бактериялар болып келеді, ... ... ... ... ... ... Назина және бірнеше ғалымдар Қазақстан мен Батыссибирь мұнай
кен орындарында термофильді бактерия штамдарын алған, олар ... ... ... ... ... ең ... өсу шарт ... pН 6 - 8,
темпуратура 50 - 60С, NaCl тұтқырлығы 5 - 10г/л болған, аталған бактерия
B.Termoleouorans деп ... ... ... ... Термофильді ашытқы саңырауқұлақтар мұнайлы
қабат ортасының маңызды микроорганизмдік ... ... ... ... кен ... ... ... болып келетіндіктен
бөлініп алынған штамдарда ... ... ... Көптеген ғалымдар мұнай кен орындарынан бөліп алыған
термофильді бактериялар Thermotoga тобына жатады. Мысалы: T.Subtrranean,
T.elfii, ... ... ... ... ... ... ... (SRB). Мұнай
қабатында күкірт қышқыл тұздарын ... ... ... және ... ... өз ... ... Олар мұнай кен
орындарында лас суды қайтару жұйесімен ... ... ... ... кең таралған. SRB метоболизм барысында H2S қышқыл газ түзеді. Ол ... ... ... қана ... ... ... ... қабатын
ерітіп мұнайдың босап шығыуы мен жер қабатының сіміргіштігінің артуын
тездетеді.
4. ... ... ... ... ... ... Borzenkov қатарлылардың зерттеу нәтижелері мұндай
бактериялар саны қабаттың ... ... ... ... ... шығанағы ұстіртіндегі бір мұнай кен орнынан M.siciliac HI350
бөлініп алынды. Бұл бактерия метанол, метиламин, диметил күкіртті қоспларды
және триметиламинді ... зат ... ... бұл ... ... % ... ... кен орнынан бөлініп алынған (Alsacian). ... ... ... ... тыс, ... тәрізді метил пайдаланушы
M.bacteria GF283 ті Bondyuzhskoe мұнай кен орнынан бөліп ... ... ең ... ... ... NaCl 15 ... қабатында жоғарыда аталған микроорганизмдерден тыс жәнеде темір
тотықтырғыш ... ... ... кері ... ... ... бар, Бұдан тыс тағыда көптеген
жетілмеген ... бар, олар ... ... ... дәрежеде
әсер етеді.
1.4.3 Сыртқы ортадан бөліп алынатын микроорганизмдер
Сырытқы ортадан алынатын микроорганизмдер ... жер ... ... ... ... соң ... ... жіберілетін
микрооганизмдер.
Таңдап алынған микроорганизмдер қасиетін оңай өзгертпейтін, жер
қабатының орта шарт ... ... ... ... ... ортаға
залалсыз болу талаптары қойылады.
Мұнай ... ... ... ... мынадай ерекшпеліктер болуы керек:
1. Жер асты мұнай қабаты шарт жағдайында қарқынды түрде ... ... ... ... мұнай өндірісінің артуына пайдалы болу керек;
3. Мұнай қабатының өзіндегі мркроорганизмдермен «сыйыса алатын» ... ... ... ... ... ... алудан сырт тағыда биоинженерия ... ... ... ... ... инжерия әдісі арқылы құрастыруға ... ... ие ... ... ... бір оңай өсіп ... ... біріктіру арқылы мұнай өндірісінде қолданылатын
супермикрооганизмге қол ... ... ... ... ... ... және оның метоболиттерінің
әсері - микробиологиялық тәсілмен мұнай өндірудің ... ... ... ету ... төмендегі кестедегідей (1 - кесте)
1.5 Мұнай тотықтырушы ... ... ... бұл ... дене ... ... ... әрекетіне қажетті энергия мен зат.Ол барлық тіршілік әрекетін
заттық негізбен ... ... ... зат ... құны бар зат. Бұл ... ... қамтамасыз ететін құрылымдық зат, энергия, зат ... ... ... ... физиологиялық ортамен
қамтамасызадандырады.
мұнай қабатындағы оганикалық заттар ыдырауның басталу ... ... оның ... ... ... ... роль атқарады, мұндай микроорганизмдер маңындағы
қоршаған биомассаға тотықтырғыш зат - ... ... және ... бар ... ... ... микроорганизмдер көп
мөлшердегі CO2, H2, CH4, N2 газдарды ... ... ... ... ... ... оның ... төмендетеді, кейбіреуі суда еріп,
судың рH мәнін төмендетеді, ал ... ... ... ... ... Беларусиялық ғылыми –зерттеу
жобалық мұнай институтының бастамасы бойынша ... ... ... ... ... бойынша зерттеулер
басталған.
Зерттеудің бірінші кезеңінде тұтқыр мұнай сынамаларынан биологиялық
беттік белсенді заттарды (био - ББЗ) ... және ... ... ... ... табу ... Сурфактант – түзуші
микроағзаларды іздеу және табуды Солтүстік – Домановический және ... ... ... ... ... 167 ... ішінде мұнайлы ортада өмір сүруге қабілетті 29 % ... ... ... көзі ... белсенді қолданады, ол биоББЗ өніміне
потенциалды қабілеттерінің бар екенін көрсетеді.
Бактериялардың ең ... төрт ...... зерттеу олардың үшеуінің идентификациясы Rhodococcus түріне,
нақтырақ айтсақ Rhodococcus sp. 1НГ, Rh. sp. 2НГ, Rh. sp. 3НГ ... ... және № 4 ... Bacillus — Bacillus sp. 4НГ ... ... ... ... кезінде алынған изоляттар түрлі
эмульгирлеуші белсенділік көрсетті. Олардан ББЗ ... ... ... және ... ... қасиеттеріне тәуелді болды (1.2 -
сурет).
1.2 - сурет. ... ... ... бар ... ... эмульгирлеуші белсенділігі
Қоректік ортаға гексадеканды қосқанда Rhodococcus sp. 1НГ ... ең ... ... ... берілген бактерияның
метаболиттік жүйесінің көмірсутектерді деструкциялауға қабілетті ... ... ие ... ... Минералды ортада Rhodococcus
sp. 2НГ культурасының биоББЗ түзуі ... ... ... sp. 3НГ ... биоББЗ түзуі үшін ең қолайлы
субстраты болды. Глюкоза мен ... Bacillus sp. 4НГ ... ... ... әсер ... sp. 1НГ ... ... орталарында көміртектің
барлық сыналған ... ... ... ... (41,6 ... көрсететін биоББЗ синтездейді. Беттік керілуді ... ... ... түзілуі тек гидрофобты субстрат –
гексадеканда Rhodococcus sp. 1 НГ байқалды. Осы субстратта концентрация 1 ... 2 % ... ... көрсетілген родококк культуралыетті сұйықтықтың
беттік керілуін ... 28,0 ... 26,9 мН/м ... биоББҚ
түзеді. Культуралды орталардың беттік керілуін 10 мН/м аса төмендететін
микроағзалар продуценттер ретінде перспективалы деп саналады.
Бұл ... ... ... Bacillus sp. 4НГ ... ... ... (1.3 - сурет). Беттік керілудің ең төмен
мәндері оны глюкозада және глицеринде өсіру кезінде байқалған (27,1 - ... ... бар ... өсу ... δ ... 47,9 - 50,8 ... Айта кету керек, бұл культуралар көміртектің көздерінде өсу кезінде
төмен эмульгирлеуші белсенділік көрсетті.
А - биомасса, Б - беттік керілуі
1.3 - ... Bacillus sp.4НГ ... ... ... ... ... өсуі мен сурфактанттүзу белсенділігі
Белсенді түрде сурфактант түзетін және ең ... ... ... sp.1 НГ және Bacillus sp. 4НГ ... мұнайбергіштігін арттыру үшін микробты препарат алу технологиясын
игерудің арғы кезеңдерінде қолданылады.
1.4 - сурет. Агаризацияланған минералды ортада Rhodococcus sp.1НГ
культурасның өсуіне ... ... ... 1 - 3 % NaCl; 2 - 5 % NaCl; 3
- 7 % NaCl; 4 - 10 % NaCl; 5 - 15 % NaCl; 6 - 30 % ... ... ... минералды ортада Bacillus sp. 4НГ
культуралыетінің өсуіне натрий хлоридінің әсері: 1 - 3% NaCl; 2 - 5% ... - 7% NaCl; 4 - 10% NaCl; 5 - 15% ... - ... ... ... ... ... түзуші микроағзалардың
өсуіне натрий хлоридінің әртүрлі концентрацияларының әсері: 1 - ... 2
- 3 % NaCl; 3 - 5 % NaCl; 4 - 7 % NaCl; 5 - 10 % NaCl; 6 - 15 % NaCl; 7 -
30 % ... ... сол ...... ... оң ... Bacillus
sp.4НГ)
Ортаның тұздылығының Rhodococcus sp.1НГ и Bacillus sp. ... ... ... ... және ... бар ... ... көміртектің энергия көзі ретінде бұл культуралардың ең ... 3 - 7 % ... ... ... ... (1.4, 1.5 ... өндіретін культуралыеттердің маңызды технологиялық қасиеті олардың
минералданған қабат суы мен температура әсеріне тұрақтылығы болып ... sp, ІНГ мен Bacillus sp, 4НГ ... ... ортада
(МСА) толық түрде жақсы өсіп жетіледі. ... ... 10 % - ға ... концентрациясы қатысады (1.6 - сурет). Өсім жетілу ортасында натрий
хлоридінің 15 - 30 % ... ... ... ... сүйық минералды ортада өсімнің дамып ... ... 3 - 30 % ... мөлшерінің қатынасуымен орын алады
(1.7 - сурет). Rhodococcus sp ІНГ мен Bacillus sp, 4ИГ ... ... ... ... ықпал жасайды. Концеетрация 15 -
30 % аралық мөлшерінде ... ... ... ... 100 және 1000 есе
кішірейеді.
1.7 - сурет. Түрлі концентрациядағы ... ... ... ... ... ... ... бактериялардың өсуі
(4 тәуліктік культивациялау)
1.1 - кесте
Сурфактанттүзуші микроағзалардың культуралы ... ... ... керілу |
| ... ... ... ... ... sp, 1НГ |37,4 |28,6 ... sp, 4НГ |29,1 |28,3 ... зерттеуде қосалқы мұнай өндіруді арттырудың микробиологиялық
технологиясын қолдану барысында гипертұздың жоғарылауын табиғи тұрақтылықта
ұстау яғни оның ... ... ... ... ... керек болады.
Rhodococcus мен Bacillus тектес микроорганизмдерден сурфактант бөліп
алу және белсенді түрде жетілдіру 27 - 45 °С ... ... ... алу ... туады.
Rhodococcus sp, ІНГ мен Bacillus sp 4НГ штамдары көрсеткендей
минералды ортада жетілу ... ... және ... ... ... ... ... болады. 1 сағ көлемінде 85 °С температура
жылуына төзсе, 50 ... бойы ... ... ... ете алады
(1.8 - сурет, ,1.1 - кесте).
1.8 - сурет. Ұзақ сақталу кезінде сурфактант түзуші микроағзалардың
культуралды сұйықтарының беттік ... ... ... ... температураны қалыпты ұстау ... ... ... ... ... жетілдіре аламыз.
Сондай - ақ, мұнайлы ... ... ... ... өндірісімен
культивациялау).
1.6 Мұнайды микробиологиялық жолмен ығыстыру
Мұнайды микробиологиялық жолмен ... ... деп ... ... ... мен ... ... су жіберу құдығы арқылы жоғары
қысымды насоспен мұнай қабатына жібеуді ... ... ... ішкі ... еніп өсіп - өрбидіде көптеген метоболиттерді ... ... ... ... ... ... ... мұнайдың
тұтқырлығы мен қату нүктесін төмендетеді. Сонымен ұңғыма көзіндегі
мұнайдың ... ... ... ... ... микроорганизм метаболизмі әсерінде кеуекті қуыс маңындағы
органикалық ... ... ... деңгейде төмендейді;
3. анаэробты аэробты микроорганизмдер түзген CO2, N2, CH4 қатарлы
газдар ... ... ... ... төмендетеді;
4. түзілген ББЗ - тар май - су аралық ... ... ... ... ... ... микробиологиялық тәсілмен өндіруде мұнай өнімділігінің
үздіксіз арту ... ұзақ ... ... ... жыл немесе бірнеше ай,
өнімділік төмендей бастағанда, жәнеде қайталап микроорганизм ... ... - ... ... мұнай ығыстыру механизмдері
Микроорганизмдердің мұнай ығыстыру механизмдері. Бактерияның мұнай
қабатына тікелей әсері және оның метоболиттернің ... ... ... ... ... ... негізгі қажетті факторы, бактеряның
мұнай ... ... ... мұнай қабатындағы жыныстарыдың бетіне өсіп
-өніп кеуектерді иелейді де кеуекті қуыстағы мұнайды ығыстырып ... ... ... ... ... ... ... мұнай - жыныс және мұнай – су аралық бетіндегі қуыстарда мұнай
құрамныдағы кейбір байланыстарды ... ... ВАЗ, ... ... және газ ... метоболиттерді түзеді. Бұл өнімдер
мұнайдың тұтқырлығын төмендетуге, мұнай-су аралық ... ... ... ... немесе судың аққыштығын тізгіндеп, жер қыртысының қысымын
жоғарлатады. Не куыстағы саңылаулардағы, парафин мен қатып қалған ... ... (1.9 - ... ... ... ... ... ұңғыма көзіне енгізіп
бактериялардың өзіндік әсерімен және олардың метоболиттернің әрсерімен
прафинді ыдыратады. Бұл ... ... ... ... ... ... игеру технологиясында бұл технологияның қолдану аймағы
кең, меңгеруге ... ... ... әсер ету ... ... өндірісі
өнімділігін арттырады. механизмі төмендегі кестеде көрсетілгендей:
1.2 - кесте
Микроорганизм метаболиттерінің мұнайға әсері
|Метаболизм өнімдері ... етуі ... |(1) ... ... ... төмендетеді|
| |(2) ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |(1) ... және мұнай-су аралық |
|мен кетондар- типтік қос ... ... ... ... Б.б) |(2) ... ... ... ... |(1) ... ... көмір қышқыл |
|Массалы қышқылдар, негізінен |тұздарын ірітеді ... ... май ... |(2) ... пен ... ... ... |
|) ... ... ... |
| |(3) ... және тұздардан пайда болған |
| |CO2 ... ... ... |
|Газдар (CO2, CH4,H2) |(1) ... ... ... ... |
| ... |
| |(2) ... ... |
| |(3) ... ... ... |ағу ... ... |
| |(4) CO2 ... ... ... ... ... |(1) ... ... |
| |(2) ... дене ... ... әрі |
| ... |
| |(3) ... ыдырауы мен қасиетінің |
| ... |
| |(4) ... ... ... |(1) ағу ... ... |
1. ... ... ... ... ... қоректік заттар. әлемдегі кейбір елдердің микробиологиялық мұнай
ығыстыру технологиясында қолданылған штамдармен қоректік ... (1.3 ... ... - ... ... елдердің MEOR технологиясында қолданған штамдарымен
қоректік орталары
|Елдер ... ... ... ... ... | SRB, ... ... |Меласса |
| ... ... ... | |
|Венгрия ... ... ... ... қант, |
| ... ... ... |KNO3,Na3PO4, |
| ... ... ... |NaCl |
| ... ... ... | |
| ... ) | |
| | ... ... ... |Меласса 4 % |
| ... ... | |
| ... Pseudomonas | |
| ... және ... ... ... 4 % |
| ... | ... ... ... ... 2 % ... |Негізінен Сlostridium, Вacillus ... 4 % |
| ... ... ... | |
| ... | ... |Thermobacillus пен Сlostridium ... 4 %, ... ... ... ... ... | |тұз, ... ... | ... 2 %-4 % ... ... ... қына Bacillus ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |қоймалжыңы |
|АҚШ ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... тұз ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | |0,03 % NH4NO3, |
| | |K2HPO4 |
2. ... ... ... алу әдісінің басқыштары. MEOR
қолданылатын микроорганизм штамдарын таңдап алу әдісінің басқыштары әдетте
төмендегідей ... ... ... ... үлгі алу, яғни штамды өндіруші мұнай
ұңғымалардан, судан бөліп алу және сол ... ... ... анаэробты жинақтау, жинап алынған ... ... ... ... ... қондырғыларға салып анаэробты
культивациялау.
Үшінші басқыш микрооррганизм штамдарын таңдап алу, ... ... сол ... әсер ... ... шартты-
жағдайда (темпратура, қысымға, минералдану деңгейіне) орналастырып түзілген
метаболиттердің мұнайды ... мен ... ... ... ... ... ... штамды таңдап алу.
Төртінші басқыш мұнай ... ... ... ... ... ... жыныс үлгісі ретінде аламыз, шикі мұнаймен
немесе газ ... ... ... ... ... жоғары
қысымды, жорғары минералданған мұнай қабатының ... ... ... ... жүргізіледі, осы шарт -жағдаймен керн көлемін
үлкейту арқылы зерттеуді жалғастырады, ... ... ... ... ... ... жабу мәндік жағынан микроорганизмдердің мұнай қабатында өсуі,
жіберілген микроорганизмдер ұңғымасының 10 метрге дейінгі аралығында өсіп-
өрбіп ... ... ... ... ауыр массалы
құрамдарды тарқатып, жеңіл массадағы құрамды құрайды. ... ... ... ... ... ... Қуыстағы тығындыларды тазартып,
мұнайдың аққыштығын арттырады.
2 Негізгі бөлім
2.1 Мәліметтер және зерттеу әдістері
2.1.1 Зерттеу нысандары
Зерттеу нысандары ретінде Атырау ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Сондай - ақ зерттеу нысандары ретінде Қосшағыл кен орнының мұнаймен
ластанған топырағынан, Атырау облысының West - Dala ... ... және ... топырағынан, музей мұнай ... ... ... sp. 49, 34 және 40, ... 8С және 41 - 3, ... sp. 2А, Arthrobacter sp. 44 - ... sp. П - 1, ... sp. 7А, ... sp. 65 ... ... және ашытқы саңырауқұлағы бар белсенді штамм
пайдаланылады.
Қоректік орталар. ... ... ... ... ... [22,
23, 24, 25].
Мұнай. Атырау облысының Жаңаталап және Қосшағыл кен ... ... ... ... ... облысындағы топырақтан мұнай тотықтырушы микроорганизмдерді
бөлу Ворошилов–Дианово ортасындағы жинақтық культура әдісімен ... ... (г/л) NH4NO3 – 1,0, K2HPO4 – 1,0, KH2PO4 – 1,0, MgSO4 ... ... – 0,02, FeCl3 – ... pH =7,0 - 7,2. ... ... көзі ... 1 % ... ... ... тотықтырушы бактериялардың таза культурасын ... алу ... (БПА) агар ... 28 оС ... Петри чашкасында өсіру
арқылы жүргізілді.
Топырақ үлгілерінен ашытқы саңырауқұлақты ... алу екі ... ...... агарында және Ридер ортасында.
Ашытқы организмдердің белсенділік жағдайын қалыпта ұстау үшін ... ... ... - ... ортасын пайдаланды (г/л):
NH4Cl – 2.5; CaCl2(6H2O – 0.01; MnCl2(4 H2O – 0.02; Na2HPO4 – 10.0; ... 1.0; ... – 0.2; ... – 0.01; NaCl – 5.0, онда ... қайнар көзі мұнай бар.
Белсенді көмірсутектотықтырушы микроорганизмдерді таңдау. ... ... көзі ... ... ... ... культуралардың өсу
қабілетін ВД ортасында зерттеді. Эрленмейер колбасына 100 ... ... 2 мл ... ... және 1 % ... ... Өсуді шамамен 5 балдық шкала бойынша 14 тәулікке ... ... және ... ... ... ... үздіксіз
шарттта таралуын Шкидченко – Аринбасарова ортасында жұмыс көлемі 100 мл
колбадағы тербеліс (180 - 200 ... ... іске ... ... ... шикі ... пайдаланылды. Ортадағы мұнайдың кездесу пайызын уақыт
өте келе 2 % (көлемі бойынша) ... ... ... 3,5 және 7 ... ... ... сұйықтық орнына жұмыс көлемі 9/10 қоректік ортада
пайдаланды.
Микромицет - мұнай деструкторларының белсенді культура ... ... үшін ... - әдіс өңделген, ол келесі құрамды мұнаймен ... ... ... ... – 4,0 г, бір рет алмастырлыған ... – 0,6 г, екі рет ... ... ... – 1,4 г, магний
сульфаты – 0,8 г, агар – 20 г, дистелденген су - 1 л. ... ... ... ... ... ... ... тамшыларын енгізген, ортаның
агаздалған бетіне оны ұзақ және ... ... ... жұқа қабатын
құру үшін. Осыдан кейін бұрғылаумен (d = 9 мм) блоктар кесіп және ... ... ... ... ... Микромицеттердің мұнай
деструкторлық белсенділігін мұнай қабығының ыдырау ... ... олар ... қоректік ортаның бетінде бірінші тәулекте-ақ
пайда болған.
Парафин тотықтырушы ... ... ... ... ... орта
Ворошилово-Диановода (ВД) 90 тәулік ішінде ... ... мен ... әдісімен жүргізілді. Парафин тотықтырушы қабілет сондай-ақ табақшалы
әдіспен еріген парафин аймақтарында анықталды.
Культураның ... ... ... ... ВД ... 100 мл ... сауыт) 1 мл сұйық парафин қосу ... ... ... ... (180 ... 14 ... ... таралды. Биомассаның қарқынды
өсуін 7 және 14 тәуліктен кейін оптикалық тығыздықтың ... ... ... ... штаммы мұнайдың жеке
көмірсутектерінде өсу қасиетін ауксанографиялық әдіспен ... ... ... ... ... (штрих) арқылы жүргізді. Флуорен мен антраценді 200 мкл
көлемінде 0,2 % ... ... ... бетіне енгізеді және
шпательмен үйкейді, қақпағына нафталин сеуіп, пипетман ұшындағы мақтаға
толуол құйып және ... ... ... ... ... ... тотықтырушы бактерияларды таңдау үшін сұйық ВД
ортасын пайдаланады, ол ... ... ... және ... ... қайнар көзі болып саналады. Толуол 50 мл ортаға 200 мкл
мөлшерде енгізілді. Нафталин, флуорен мен ... 50 мл ... 10 ... ерітіндіден) мөлшерінде енгізілді. Таралуды аэрация 180
айн/мин жағдайында жүргізілді ... ... ... ... өсу ... ... бағалады.
Көрсеткіштерді 7 - 10 тәулік ішінде алып отырды.
Мұнай ... ... ... ... вазелин майымен Iguchi тесті арқылы анықталады. [26].
Мұнай тотықтырушы штамм бактериялардың бидай ... ... ... ... ... ... ... ұзартылған таралу әдісімен аэрация
жағдайында ВД ортасында 25 тәуліктің ішінде 5 % мұнаймен жүргізілді.
Белсенді мұнай ... ... ... қай ... ... үшін ... морфологиялық, культура, физиологиялық және
биохимиялық қасиеттерді қазіргі заманғы жіктелуге және Берджи (28, ... ... ... ... ... ... жағдайын
анықтау үшін келесі анықтамалаықтар пайдаланылды Бабьева, ... ... ... [31], ... ... [32], ... Коневичева [33].
Ең белсенді мұнай тотықтырушы микромицеттерді бірдейлестіру үшін ... ... ... алу ... ... микоорганизмдердің қарым-қатынасын зерттеу үшін
перпендикулярлы сызықтар ... және ... ... ... Зерттеліп жатқан культураның суспензиясын БПА мен бірге 0,1
мл мөлшерде Петри ... ... ... ... ... ... ... біртекті «көк алаң» алу үшін. Қоректік агарға, негізгі ... ... ... ... ... ... сызықтар етіп егеді (себеді).
Табақшалар 5 тәулік ... 28 (С ... ... ... тест-культурамен қыспаққа алғанда жолақ сызықтар
айналасында ағару ... Егер ... ... ... және тест ... ... өссе, онда негізгі культура және тест - культура бір -
бірінен сәйкес.
Мұнайдағы ... ... ... ... ... ... мұнай тотықтырушы белсенділікті зерттегенде ВД және
Шкидченко - ... ... ... ... жалғыз көзі
ретінде ортаға мұнай енгізді (1 - 2 % ... ... ... Эрленмейера колбасында, ортаның 100 мл құрайтын, 14 тәулік ... оС ... ... ... іске ... ... өнімдерінің
ортадағы мөлшерлік қалдық ... ... ... ... ... әсер ететін бактерияларды зерттеудегі тәжірибелік
үлгіні қою үшін Қосшағал кен орнының ... ... ... сортаң жер.
Түтікшеге 50 г топырақтан салады, содан ... оны сол кен ... ... ... ластайды 2,5 г және 5 г мөлшерінде, ол 5 % ... % ... ... ... ... ... барысында топырақтағы мұнайдың бұзылуы, топырақтың
биологиялық белсенділігін және фитоулыллығын 1 және 2 айда ... ... асу ... ... ... анықтады.
Микроағзалардың негізгі топтарының мұнайдан ластанған және таза
топыраққа жататыны жалпы қабылданған микробиологиялық әдістермен ... ... ... үшін ... ... (1 г) 100 ... бар ыдысқа енгіземіз, 0,5 г СаСО3 қосамыз. ... ... ... ... 5 мл ге 3 % - тік ... ... ерітіндісімен
толтырылған. Кішкентай шыны сауытты тығын түтікпен тығыз жабамыз, ол
бюреткамен (сұйықтықты ... шыны ... және ... ... мен ... ... ... Тотығы бар түтікті 1 минут ... ... ... ... мл О2 көрсетілген, яғни бір
минутта бір грамм топырақтан ... ... ... ... ... үшін түтікшеге 1 г ... 0,1 г CaCО3, 1 мл 0,1 М ... ... және 1 ... ... 1 % - ы ерітіндісін қосады. Түткшенің құрамын
әбден аралстырып, жауып қоямыз, оттекті жойып, екі тәуліктің ... 30 ... ... ... ... 50 мл этанолға айналыады және
сүзіледі. Дегидроденазды белсенділік оптикалық ... ... ... ... ... ФЭКе AP - 101 ... арқылы
анықтайды, толқын ұзындығы 460 нм болғанда топырақтың липазды белсенділігін
Козлов әдісі арқылы анықтады және мл 0,1 н КОН 1 г ... ... ... ... алу ... ... ... әдісімен
анықтайды және г түрінде жұтылған СО2 сипатталады ... ... тест - ... ... ... Тест ... ретінде ақ - қызғылт шалғам және шалғам пайдаланылады. Сондай-ақ
өскіндердің ұзындығы және ... ... ... ... ... ... ассоциациясын құру үшін
қоректік агардың жақтауында БПА ... ... ... ортаның егісі
алғашқы культура микоағзалармен өндірілген – жақтаудан БПА (n×108 ... 1 % ... ... 24 және 48 сағат ішінде тербелмеде 28 0С
температурада жүзеге асады. Сәйкес ... алу үшін 2 - ... ... ... ... сұйық қоректік ортада
өсірілген, әр ... ... ... ... ... ... БПА ... тығыз ортадағы
Петри таақшасына сәйкес культура егу ... ... ... ... ... ... ... анықталады, оның сұйық
қоректік ортадағы мұнайды меңгеру қабілетін ... ... 2 % шикі ... ... 10 ... бойы ... ксерорезистентін зерттеу үшін ылғалдың ... ... ... ол ... ... ... биомасса
мөлшеріне белгілі ылғалдылықты біртекті есептелген мөлшердегі ... ... - ақ ... ... араластырамыз. Адсорбент
ретінде жұқа ұсақталған борды қолданған.
Тәжірибенің қайталануы 3 рет.
Мұнай тотықтырушы штаммдардың жаңа эмульгаторлық ... ... К3, 33 және ... sp ... штаммдар П1 и П5, Micrococcus sp.
35 және 49, Pseudomonas sp. 47, Acinetobacter sp. 48, Bacillus sp. 72 ... - 36. ... ... ... ... Е-8, ... көзі ... % этанол қосып отырған. Эмульгация жасайтын белсенділік (ЭБ) ... ... ... ... ... тек ... ... барлық
штаммдар эмульгациялық белсенділік көрсеткен (2.1 - кесте). Ең көп ЭБ П -
1, К - 3, 49 және КВ - 36 ... ... - ... ... ... ... ... |Эмульсиялық белсенділік,бір.ОП600 |
| |1 ... |2 ... |3 ... ... |0,074 |0,055 |0,0925 ... |0,061 |0,11 |0,0675 ... |0,14 |0,0675 |0,04 ... |0,22 |0,108 |0,215 ... |0,1075 |0,085 |0,05 ... |0,095 |0,19 |0,04 ... |0,10 |0,09 |0,04 ... |0,08 |0,11 |0,07 ... |0,14 |0,14 |0,03 ... |0,07 |0,095 |0,04 ... |0,12 |0,13 |0,07 ... |0,02 |0,01 |0,00 ... ... және ароматты көмірсутектерде өсетін, ... ... ... ... алу және ... көп ... әр ... химиялық қосындылардан құралған қоспа
болып сипатталады, оның маңызды бөлігін ... ... ... және ... ... ... ... байланысты
мұнай қалдықтарынан және Атырау ... West Dala ... ... ... сондай-ақ көмірсутек тотықтырушы культура
бактерияларын бөліп алу мұнайдың жеке бөлшектерінде жұргізілді..
Мұнаймен ластанған ... 28 ... ... яғни ... өсуге қабілеті бар. Ең белсенді штаммды анықтауға іріктеме ... ... ... 100 мл шыны ... 1 г ... ... енгізілді, өлшемі
1мм түйіршікке дейін уатылған, және зерттелініп ... ... ... ... ... ... визуалды түрде парафин шығынын және
микроағзалардың биомассасының артуын айқындаймыз, мұны бақылау нұсқасымен
салыстыра отырып іске ... ... егер ... ... бақылау орта бетінде қалып отырады, ал орта ... ... ... ... ... ... ұсақталған парафиннің бір
бөлшегі тұнып отырған, орта мөлдір бола ... ... ... ... өсімі айқын байқалып отырды.
Бұдан басқа, бактериялардың қатты парафинді залалсыздандыру ... ... ... тексерілді. Залалсыздандырылған Петри табақшасында БПА
ортасымен зерттелген бактериялардың суспензиялары енгізіледі, содан кейін
оған заттық шыны парафинмен ... ... ... ... ... ... ... (2.1 - сурет). Парафин тотықтырушы
бактериялардың белсенділігін тексеретін үшінш әдіс, ол да ... ... ... ... ... Петри табақшасына жұқа
парафин қабатын құямыз, содан кейін бактериалды суспензия ... және ... аш ... құямыз. Белсенді парафин тотықтырушы бактеряларда
парафиннің еритін айқын аймақтары байқалды. (2.2 - ... ... ... үш ... ... негізінде ең белсенді 7 штамм
айқындалды: Р5, Р9, Р15, Р24, Р25, Р28, Р29.
+
2.1 - ... ... ... ... ... әдіспен зерттеу
2.2 - сурет. Парафин тотықтырушы культура әсерінен пайда болған қатты
парафиннің еру аймақтары
Кейін таңдалып алынған ... ... ... ... қолдану
қасиетіне тексеріледі. ВД ортасымен колбаға (100 мл) 1 мл сұйық ... (С6 - С18). ВД ... ... ортада парафин тотықтырушы
бактериялардың дамуында жасушаның инокуляты ретінде үш ... ... ... жағдайында (180 айн/мин) 14 тәулік бойы ... ... ... ... ... бағалайды, яғни 7 және
14 тәуліктен кейін оптикалық тығыздықтың (ОТ) өзгеру әсерінен анықталатын.
(2.2 - кесте). ... ... ... ... ... мына культуралар ең белсенді болып табылады: Р5, Р15 және Р28,
олардың биомассалары 4 - 6 есе артқан. Р9 және Р25 ... ... ... ... қалған. Ал қалған культуралар жеткілікті өсімді
көрсетті.
2.2 - кесте
Бактериялардың сұйық парафинмен өсу кезіндегі оптикалық ... ... ... ОП540 ... | |
| ... |7 - і тәулік |14 - і тәулік ... |0,06 |0,23 |0,21 ... |0,18 |0,11 |0,26 ... |0,08 |0,32 |0,40 ... |0,12 |0,29 |0,30 ... |0,06 |0,06 |0,23 ... |0,03 |0,20 |0,25 ... |0,07 |0,21 |0,25 ... |0,00 |0,00 |0,033 |
14 ... ... ең көп белсенділікті Р15 және Р28 ... онда Р5 ... ... ... ... ... ... Р25 штаммында биомасса шамамен 4 есе ... Р9, Р24 және ... ... өсу ... ... бірақ ол сонша мағыналы
емес.
Микроағзалар, ароматты және полицикликалық ароматты көмірсутектерде
(ПАК) өсу қабілеті бар, ... ... West Dala ... ... ... 21 ... 53 термофильді культуралар, 5 культура,
толуолда өсетін, , 5 – нафталинде, 10 – флоуренде, 8 – ... ... ... және зертхана жиынтығынан культуралар
толуол, нафталин, флуорен және ... ... ... ... ... ... 103 ... штамм тексерілді. Өсім
нәтижесі 5 - балдық шкала бойынша бағаланды. Нәтижесінде 33 штамм таңдалды,
ол ... және ... ... ... көзі ... (2.3 - ... - кесте
Ароматты және полициклды көмірсутектердегі айқындалған культуралар
өсімін бағалау
|Культурат |Толуол ... ... ... ... |0 |3 |1 |- ... |- |3 |- |- ... |4 |4 |3 |3 ... |5 |1 |5 |3 ... |3 |- |3 |1 ... |5 |4 |5 |4 ... |3 |2 |3 |1 ... |2 |3 |3 |1 ... |4 |2 |5 |3 ... |3 |2 |3 |3 ... |1 |3 |2 |- ... |5 |3 |4 |3 ... |3 |3 |2 |- ... |3 |1 |4 |3 ... |2 |1 |3 |3 ... |3 |3 |3 |3 ... |- |1 |5 |4 ... |- |- |4 |2 ... |1 |2 |3 |1 |
| |- |3 |1 |1 ... |1 |1 |3 |1 ... |1 |2 |4 |3 ... |- |2 |4 |3 ... |- |3 |4 |4 ... |5 |4 |2 |3 ... |3 |4 |3 |3 ... |2 |- |4 |2 ... |3 |3 |3 |2 ... |3 |4 |3 |3 ... |1 |- |4 |4 ... |3 |3 |3 |3 ... |- |1 |2 |3 ... |- |2 |3 |1 ... | | | | ... 0 – өсіу жоқ, 1 – өте ... өсу, 2 – ... өсу, 3 – ... 4 – ... өсу, 5 – өте ... өсу ... - ... ... ... ... ең ... игерілетін
қоспа флуорен болып табылады, онда ... және кең ... өсім ... ... Ал қалған көмірсутектерде ... ... ... өсім ... Осы культуралардың жоғары емес белсенділігіне
қарамастан, және зерттеліп жатқан көмірсутектердің улылығын ескеріп, олар
ароматты және ... ... ... ... ... ... ... ВД сұйық ортада өсу қабілетіне тексерілген,
көміртектің және энергияның жалғыз көзі ретінде толуол, нафталин, флуорен
немесе антарцен қосу ... ... 33 ... культуралардың тек қана 9 - ы
сұйық минералды ... ... ... ... ... ... - ... - кесте
Ароматты және полициклинді ... ... ... таралу биомасса өсімі
|Культура |Толуол |нафталин ... ... ... |6,87 |1,36 |1,81 |5,67 ... |3,0 |1,94 |2,13 |3,33 ... |1,28 |2,13 |- |- ... |3,81 |1,92 |2,17 |1,11 ... |2,47 |- |2,77 |4,15 ... |1,92 |- |2,34 |3,78 ... |2,39 |1,69 |- |1,88 ... |2,36 |1,6 |2,9 |4,7 ... |4,6 |3,0 |2,6 |2,3 ... ең ... игерген, яғни онда биомасса 2 - 6,8 есе артты. ... ... ... ... және ... ... Ең ... нафталин өсімінде байқалды, тек екі культурате 2WDT және 5WDP
биомасса 2 - 3 есе ... әрі ... ... үшін ... культуралар таңдалып алынды:
тағы мұнай тотықтырушы 24 және К3 ... ... ... ... 41 - 3 және 49, ... ... ... бес штамм Р5, Р15,
Р24, Р28, Р29, ПАУ да белсенді 4тол. және 72.
Сынақтар үшін 2 ... РПА - да ... ... пайдаланды
және сұйық минералды Ворошилов-Дианов аймағында жалғыз көміртектің көзі
ретінде этанол (10 г/л) ... ... 500 мл ... тербелмелі периодтық жағдайда, 30 °С ... ... - пен ... ... эмульгациялы белсенділігін (ЭБ) Iguchi тесті
және лямбда = 600 нм арқылы анықтады. Зерттелудегі ... ... ... (2500 айн/10 мин) ажыратады, гидрофобты субстраттың
(вазелинді майдың 2 тамшысы) көмегімен 2 минут бойы сілкілейді, эмульсияны
10 ... ... және ОТ ... ... болуы бактериялардың жасушаларының эскрециялануы және ашытқылардың
вазелиндік майға эмульгацияланатын заттардың культуралды ... ... ... ... емес ... ... нәтижесі берілген.
(2.5 - кесте)
П - 1 штаммының ЖБЖЕБ ... ... ВД ... ... ... 0,22 ОП600, және 3 ... ... 0,215 дейін жеткендігі
анықталған.
2.5 - кесте
Жоғары белсенді емес бактерия жамсушаларының өсу нәтижесі
|бактерия штаммы | |
| ... ... бір. ОТ540 |
| |1 ... |2 ... |3 ... ... |0,26 |1,6 |2,3 ... |0,22 |1,6 |2,1 ... |0,20 |1,82 |2,3 ... |0,95 |0,10 |0,054 ... |0,06 |0,95 |0,03 ... |0,03 |0,032 |0,06 ... |0,08 |0,11 |0,04 ... |0,09 |0,11 |0,04 ... |0,09 |0,12 |0,07 ... |0,08 |0,11 |0,03 ... 36 |0,10 |0,12 |0,07 ... |0,01 |0,01 |0,00 ... ... | |
| ... ... бір.ОТ600 |
| |1 ... |2 ... |3 ... ... |0,02 |0,045 |0,06 ... |0,0175 |0,025 |0,055 ... |0,02 |0,035 |0,055 ... |0,074 |0,055 |0,0925 ... |0,07 |0,095 |0,04 ... |0,061 |0,11 |0,0675 ... |0,095 |0,19 |0,04 ... |0,10 |0,09 |0,04 ... |0,08 |0,11 |0,07 ... |0,14 |0,14 |0,03 ... 36 |0,12 |0,13 |0,07 ... |0,01 |0,03 |0,01 |
К - 3 және П - 5 ... ЭБ ... ... 0,14 - 0,10 ОП600
болды, ал содан соң екінші және үшінші тәулікте 0,04 - 0,05 ОП600 ... ... ... ЭБ ... болды. Бұл бактериялардың жасушаларының
бұл аймақта әлсіз өсуінен байланысты.
Мұнай тотықтырғыш бактериялар К - 3, П - 1, П - 5 ... ... ... - ... қоректік ортада К - 3, П - 1, П - 5 ... ... ... |Оптикалық тығыздық, бір. ОТ540 |
| |1 ... |2 ... |3 ... |4 тәулік |
|К - 3 |0,26 |1,6 |2,3 |2,6 ... - 1 |0,22 |1,6 |2,1 |2,45 ... - 5 |0,20 |1,82 |2,3 |2,4 ... |0,00 |0,00 |0,00 |0,01 ... ... |Эмульгациялық белсенділік, бір.ОТ600 |
| |1 ... |2 ... |3 ... |4 тәулік |
|К - 3 |0,02 |0,045 |0,06 |0,025 ... - 1 |0,0175 |0,025 |0,055 |0,015 ... - 5 |0,02 |0,035 |0,055 |0,035 ... |0,01 |0,03 |0,01 |0,005 ... ... ... К - 3, П - 1, П - 5 ... өсу
нәтижесі берілген. Биомассаның өсуі екінші тәуліктен төртінші тәулікке
дейінгі аралықта 1,6 - 2,6 ОП540. ... ... ... ... ... жасушаларының эскрециялануы және
ашытқылардың вазелиндік ... ... ... ... ... ЭБ ... К - 3, П - 1, П - 5 ... 8Е аймағында
екінші және үшінші тәулікте 0,025 - 0,06 ОП 600. дейін өскен.
Бұл бактериялардың ... ... ... ... ... бактериялар К - 3, П - 1, П - 5, 24, 72, ... ... ... ... үшін 2 тәуліктік РПА - да
жетілдірілген дақылдарды пайдаланды және ... ... ... ВД аймағында жалғыз көміртектің көзі ретінде этанол (10 ... ... 500 мл ... ... ... ... 30 °С ... 120 айн/мин - пен өткізілді
Культуральды сұйықтықтың эмульгациялы белсенділігін (ЭБ) Iguchi тесті
және лямбда = 600 нм арқылы анықтады. Зерттелудегі ... ... ... (2500 ... мин) ... гидрофобты субстраттың
(вазелинді майдың 2 тамшысы) көмегімен 2 минут бойы сілкілейді, ... ... ... және ОТ ... - ... - 3, П - 1, П - 5, 24, 72, 33 ... эмульгациялық
белсенділігі
|Штамм |Оптикалық тығыздық, бір, ОТ540 |
| |1 ... |2 ... |3 ... |
|К - 3 |0,69 |0,85 |1,2 ... - 1 |1 |0,98 |1,45 ... - 5 |0,82 |0,98 |1,63 ... |0,95 |0,10 |0,054 ... |0,06 |0,95 |0,03 ... |0,03 |0,032 |0,06 ... |0,01 |0,01 |0,00 |
| ... ... ... ... ... | |
| |1 ... |2 тәулік |3 ... ... - 3 |0,1395 |0,0675 |0,04 ... - 1 |0,22 |0,108 |0,215 ... - 5 |0,1075 |0,085 |0,05 ... |0,074 |0,055 |0,0925 ... |0,07 |0,095 |0,04 ... |0,061 |0,11 |0,0675 ... |0,02 |0,01 |0,00 ... ... ... бактериялардың жасушаларының эскрециялануы және
ашытқылардың вазелиндік майға эмульгацияланатын заттардың ... ... ... ... жамсушалы емес бактериялардың
нәтижесі берілген. П - 1 штаммының ЖБЖЕБ эмульгациялық белсенділігі ... бір ... ... 0,22 ОП 600, және 2 ... ... 0,108
ОП600 түскендігі, содан соң 3 тәулікте 0,215 дейін жеткендігі анықталған.
К - 3 және П - 5 ... ЭБ ... ... 0,14 - 0,10 ... ал содан соң екінші және үшінші тәулікте 0,04 - 0,05 ОП600 ... ... ... ЭБ ... ... Бұл бактериялардың жасушаларының
бұл аймақта әлсіз өсуінен байланысты.
Candida spp.2T, Candida spp.K ... ... ның ... нәтиежесі тек екінші тәулікте 0,135 - 0,163 ОП600 жетті, ... ... 0,04 ОП600 ... төмендеді.
Мұнай тотықтырғыш бактериялар 35, 47, 48, 49, КВ - 36 эмульгациялық
белсенділігінің ... ... үшін 2 ... РПА - да ... ... және ... минералды Шкидченко -Аринбасаров, ВД
аймағында жалғыз көміртектің көзі ретінде ... (10 г/л) ... 500 мл ... ... ... ... ... 30
°С температурасында 120 айн/мин - пен өткізілді.
Зерттелудегі культуралды сұйықтықтан центрифигуралды жасуша (2500 айн
/ 10 мин) ... ... ... ... ... 2 ... 2 ... бойы сілкілейді, эмульсияны 10 минут тұндырады және ОТ
өлшейді.
2.8 - кесте
35, 47, 48, 49, КВ - 36 ... ... ... ... ... бір. ОТ540 |
| ... |1 тәулік |2 тәулік |3 ... ... |0,07 |0,08 |0,11 |0,04 ... |0,09 |0,09 |0,11 |0,04 ... |0,075 |0,09 |0,12 |0,07 ... |0,07 |0,08 |0,11 |0,03 ... 36 |0,09 |0,10 |0,12 |0,07 ... |0,00 |0,01 |0,01 |0,00 |
| |
| ... ... ... ... | |
| ... |1 тәулік |2 ... |3 ... ... |0,03 |0,095 |0,19 |0,04 ... |0,055 |0,10 |0,09 |0,04 ... |0,06 |0,08 |0,11 |0,07 ... |0,12 |0,14 |0,14 |0,03 ... 36 |0,10 |0,12 |0,13 |0,07 ... |0,00 |0,02 |0,01 |0,00 ... spp. 2L, Candida spp. 4AT ... жасушалы емес
жоғары белсенді заттарының ЭБ анықтау бірінші тәулікте 0,162 - 0,165 ОП600
аралығында болды, және 2 - 3 ... ЭБ мәні ... ... пайда болуы бактериялардың жасушаларының эскрециялануы. Кестеде
жоғары-белсенді жамсушалы емес бактериялардың ... ... ... ... ... белсенділігі ВД аймағында екі тәуліктен кейін
0,19 ОП 600 жеткен және үшінші ... ... 0,04 ОП600 ... ... - 36 және 49 штаммының ЭБ бірінші тәулікте 0,12 - 0,14 ОП600 болды,
ал үшінші тәулікте 0,04 - 0,05 ОП600 ... ... ... ... ... ... Бұл ... жасушаларының бұл аймақта әлсіз ... ... ... 35, 47, 48, 49, КВ - 36 эмульгациялық
белсенділігінің зерттелу: Сынақтар үшін 2 ... РПА - да ... ... ... ... ... ВД ... көміртектің көзі ретінде этанол (10 г/л) пайдаланды.
Жетілдіруді 500 мл ... ... ... ... 30°С ... 120 ... - пен ... культуралды сұйықтықтан центрифигуралды жасуша (2500
айн./10 мин) ... ... ... ... ... ... көмегімен 2 минут бойы сілкілейді, эмульсияны 10 минут
тұндырады және ОТ ... - ... 47, 48, 49, КВ - 36 ... ... ... ... тығыздық, бір. ОТ540 |
| ... |1 ... |2 ... |3 ... ... |0,07 |0,08 |0,11 |0,04 ... |0,09 |0,09 |0,11 |0,04 ... |0,075 |0,09 |0,12 |0,07 ... |0,07 |0,08 |0,11 |0,03 ... 36 |0,09 |0,10 |0,12 |0,07 ... |0,00 |0,01 |0,01 |0,00 |
| |
| ... ... ... ... | |
| ... |1 тәулік |2 тәулік |3 ... ... |0,03 |0,095 |0,19 |0,04 ... |0,055 |0,10 |0,09 |0,04 ... |0,06 |0,08 |0,11 |0,07 ... |0,12 |0,14 |0,14 |0,03 ... 36 |0,10 |0,12 |0,13 |0,07 ... |0,00 |0,02 |0,01 |0,00 ... пайда болуы бактериялардың жасушаларының эскрециялануы және
ашытқылардың вазелиндік майға эмульгацияланатын ... ... ... ... ... - ... ... емес бактериялардың
нәтижесі берілген. 35 штаммының ЖБЖЕБ ... ... ... екі тәуліктен кейін 0,19 ОП 600, және үшінші тәуліктен кейін ... ... ... - 36 және 49 ... ЭБ ... ... 0,12 - 0,10 ОП600 ... содан соң үшінші тәулікте 0,04 - 0,05 ОП600 ... ... ... ЭБ төмен болды. Бұл бактериялардың жасушаларының бұл аймақта
әлсіз ... ... ... ... ... ... ... зерттеу
Мұнай тотықтырушы микроорганизмдерден микробиологиялық жолмен мұнай
өндіруге қажетті биопрепараттар жасау мақсатында тек ... ... өсуі мен ... көміртегі көзі ретінде пайдалана алу
қабілеттіліктерін тексеру ... ... ... ... ... түзу ... байланысты
алғашқы сүрыптау жүргіздік. Мұнай ... ... ... ... болғандықтан оларды бөлшектеу үшін беттік - активті
заттар түзетіндігі белгілі
Осыған байланысты, таңдап ... 30 ... ... ... ... субстраттарда бөлшектеу индексін
тексердік. Бөлшектеу ... ... ... үшін ... ... мұнай және дизельді жағармай қолдандық.
Алынған зерттеу нәтижелері, бөлшектеу белсенділігі мұнай және дизельді
жағармайда жоғарылау болғандығын, ... ... ... 30 ... арасында 8 изоляттың бөлшектеу индексі, басқа бактериялармен
салыстырғанда жоғары болғандығын көрсетті.
2.3-сурет. ... ... ... ... ... бөлшектеу индексі
Сонымен, бактериялардың культуралды сұйықтығының бөлшектеу
белсенділігі ... ең ... ... 54,1 ± 2,2 % ... ... 58,1 ± 1,02 % ... (2.3 - сурет). КВ - 36, П5, 72, 49, 48, 35,
П1 және К3 ... ... ... ... ... ... ... яғни
аталған бактериялардың бөлшектеу индексі 51,2 ± 0,48 58.1 ± 1,02 % дейін
болды. Осы аталған ... ... ... ... ... бар ... 50,3 ± 1,1 - 54,3 ± 0,1 % ... болды. Ал, К3
және 72 штамдарының культура сұйықтығының дизельді жағармайды бөлшектеу
индексі 50,2 ± 0,63 % ... ... ... ... ... ... барлық көмірсутектік субстраттарда 50 % төмен болды.
Әдебиет мәліметтері бойынша бөлшектеу ... 50 % ... ... ... ... продуцентері болып саналады. Осыған
байланысты барлық зертелінген бактериялардың арасында едәуір мүнай ... ... ... қабілеттілігі едәуір жоғары, сонымен бірге, әртүрлі
көмірсутектік ... ... ... ... жоғары болған 8 белсенді бактерия штамдарын (КВ - 36, П5, 72,
49, 48, 35, П1 және К3) ... алып ... ... ары ... ... ... ... шикі мұнайды
пайдалану қабілетін зерттеу
Ары қарай зерттеуді Атырау ... 3 %, 5 % және 7 ... ... ... ... 8 ... ... жалгастыру барысында біз осы 8 бактериялардың мұнай пайдалану
деңгейін, құрамында 5 % және 7 % ... ... бар ... ... 5, 10 ... ... арқылы зерттедік. Зерттеу нәтижелері 2.4
және 2.5 - суреттерде көрсетілген.
А
Ә
Ескерту: А - мұнай пайдалану; Ә - ... өсу ... ... - ... ... ордината өсі - мұнай өнімін пайдалану мөлшері, % -
есебімен және ... ... ... D опт. ... 540 ... - ... Бактериялардың 5 % мұнайды пайдалану және өсу қабілеті
Зерттеу нәтижесінде 5 % мұнайды пайдалану деңгейі КВ - 36, 72, 35, ... ... 5 - ші ... 30,2 ± 0,9 % дан 52,1 ± 1,1 % ... Ал ... ... мұнай мөлшері 4,8 ± 0,7 % ... ... ... ... ... ... ... Осы культуралардың
мұнайды пайдалану қабілеті жоғарылауымен қатар, биомасса жинау мөлшеріменде
ерекшеленді. Олардың биомасса ... ... ... 2 есе ... 10 ... кейбір мұнай тотықтырушы бактериялар мұнай
пайдалану деңгейі едәуір ... ... П1 ... ... ... ... ... қарағанда 74,5 ± 1,8 % сәйкес болды, ал, П5, К3, 35
және 49 ... 59,3 ± 1,2 % дан 71,2 ± 1,2 % ... ... пайдаланды.
Қалған 3 изолят КВ - 36, 72 және 48 мұнайды 58,1 ± 2,6 % дан 64,9 ± 2,4 ... ... ... ары ... ... мақсатында біз осы іріктеп
алған 8 микроорганизм культураларын ... ... 7 % ... ... ... зерттедік. Зерттеу жұмысында алынған
мәліметтерді 2.4 - суреттерде берілген.
А
Ә
Ескерту: А - ... ... Ә - ... ... ... өсі ... ... ордината өсі - мұнай өнімін пайдалану мөлшері, % - есебімен
және биомасса жинау ... D опт. ... 540 ... - сурет. Бактериялардың 7 % мұнайды пайдалану қабілеті мен
биомасса жинау мөлшері
Сонымен, осы іріктеліп алынған 3 бактерия культуралары (П5, П1, ... ... ... ... өсу ... ... Және
7 % мұнайды көміртегінің және энергияның жалғыз көзі ретінде ... ... ... бар болғандықтан, оларды ары қарай зерттеу
жұмысымызды жалғастыру барысында қолдануға болатынын көрсетеді.
А
Ә
Ескерту: А - ... ... Ә - ... ... ... өсі
- өсіру уақыты, ордината өсі - мұнай өнімін пайдалану мөлшері, % ... ... ... мөлшері, D опт. тығыз. 540 нм
2.6 - сурет. Бактериялардың 3 % мазутты ... мен өсу ... ... шикі ... 7 % бар ... ... 5 тәулігінде
тек, 2 бактерия П5 және П1 культурасы ... ... ... ... белсенділігі жоғарылау болды. Бұл культуралар 7 % мұнайда
өсірудің 5 тәулігінде биомассаны бастапқы мөлшерден ... есе ... ал ... ... деңгейлері деңгейі П5 және П1 штамдарында 46,9 ±
0,9 - 42,3 ± 1,2 % ... Ал, 10 - ... П1 ... өзіне сіңіруі 69,3
± 2,3 % болды, керісінше өсірудің 10 тәулігінде кейбір культуралардың КВ ... 72, К3 және 35 ... ... деңгейі біраз мөлшерге жоғарылады,
мұнайды пайдалану мөлшері 58,2 ± 1,6 % деңгейіне ... ал, К3 ... ... ... 65,9 ± 2,4 %, ал П5 ... 68,5 ± 2,1 % ... 48және 49 штамдарыеың мұнай пайдалану белсенділігі 50,7 ± 1,2 - ... 2,3 % ... ... (2.6 - ... ... жұмысы барысында алынған ... ... ... 3 изолят П5, П1 және К3 ... және ... ... ... ... ... бар ... оларды MEOR технологиясында қолдануға болатынын көрсететіндіктен ары
қарай зерттеу жұмысымызды жалғастырдық.
2.4 Таяқша пішінді П5 штамының таксономиялық сипаттамасы
Зерттелінген П5 ... ... ... ... ... ... ... ортада қоңыр сары, дөңгелек, үсті ... 2 - 7 мм ... ... ... Жасушалары Грам тәсілі бойынша
теріс боялды. Қоректік ... ... ... П5 ... ... ... 2.7 - суреттен көруге болады.
2.7 - сурет. Micrococcus sp. П5 Жасуша морфологиясының көрінісі,
Жасушаның жалпы үлкейтілуі 1300 х ... өсу ... 28 - 32° С. ... өсу рН мәні ... П5 штамы нитраттарды азот көзі ретінде пайдалануға қабілеті бар.
Құрамында 2 - 10 % NaCI бар ... ... ... Көмірсулардың арасында
ксилоза, глюкоза және рамнозаны, ал амин ... ... ... ... ... және ... ... бар, ал
лецитиназаға белсенділігі жоқ, крахмалды гидролиздемейді, желатинді
ыдыратады, фенилалланинді дезаминирлемейді және ... және ... ... жоқ. П5 ... ... - ... белгілерін 2.10
-кестеден көруге болады.
Барлық таксономиялық қасиеттері бойынша Грам ... П5 ... sp. П5 ... ... ... - кесте
Micrococcus sp. П5штамының культуралдық, морфологиялық ... - ... ... ... болуы немесе болмауы |
|1 |2 ... ... | ... ... ... |0,2 х 0,4-0,5 х1,0 мкм ... ... |+ |
| Грам ... ... ... |- |
| ... | - |
| O2 ... ... |
| ... ... ... | ... |+ ... |+ ... |+ ... |+ ... | - |
| ... ... С |28-32 |
| ... |6,8-7,4 |
| ... пайдалануы |+ |
| NаСІ өсуі | |
|2 % |+ |
| 5 % |+ |
| 7 % |+ |
| 10% |+ |
| ... ... |+ |
| ... ... |- |
| ... ... |- |
| ... ... |+ |
| ... ... |- ... ... ... тотықтырушы бактериялардың өсу динамикасын
зерттеу
Қазіргі кездегі жаңа микробиологиялық ... ... ... ... ... ... тотықтырушы микроорганизмдердің
белсенділігі жоғары ... ... ... ... . Жыл ... ... ... мұнай өндірудін маңыздылығы арта түсуде. Осыған
байланысты көмірсутегін тотықтырушы ... ... ... жан - ... ... жүргізіліп, биопрепараттар жасауда
олардың даму жағдайларын зерттеу ең маңызды болып ... ... ... биопрепарат жасауда көмірсутегін тотықтырушы
микроорганизмдердің ... ... яғни ... көбею кезеңі микроб ... көп ... ... негіз
болады. Сонымен ... ... ... Жасуша бетінің физико - химиялық қасиеттері микроб
-Жасушасының қоршаған ортасымен әрекеттесуін анықтайтын сипат ... ... ... ... байланысты микроб синтезінің жаңа өнімдері
- беттік-белсенді заттарға (ББЗ) көп ... ... ... ... - су және суда ... ... ... көмірсутектерді
бөлшектеп, Жасуша бетіндегі гидрофобтылық қасиеттерін өзгертіп, фазааралық
тартылысты төмендететін қабілеттері, биотехнология мен ... ... ... ... ... ... ... бактериялардың маңызды
қасиеттеріне - көмірсутегін тотықтырушы бактериялардың қүрамында 5 % мүнай
бар минеральді сүйық ... өсу ... ... ... ... мен Жасуша бетінің гидрофобтылық көрсеткішіне, мүнай
жинау және мүнай диспергирлеу ... ... ... ... ... ... және мүнайдың ... ... ... зерттеу жүргіздік.
Сонымен, мүнай тотықтырушы бактериялардың мүнай бар сүйық қоректік
ортада өсу динамикасын зерттеу ... ... ... ... рН ... ... ... сүйықтығының бөлшектеу белсенділігін,
Жасуша бетінің гидрофобтылығын және субстратты пайдалану көрсеткіштерін
анықтадық. Ол үшін белсенді микроорганизм ... ... ... ... 5 % ... бар ... ... ортада, 7 Тәулік мерзімде
өсірдік. Бақылау ретінде глюкозаның 2 % ... бар ... ... Бактерия штамдарының өсу динамикасын ... ... sp. 7А, ал, ... sp. П - 1 ... ... ... ... бар қоректік Ортада жоғары белсенділікпен өсті.
Барлық зерттелген бактерия штамдарының жалпы өсу қисық ... ... өсуі ... ... ... ... ... Rhodococcus sp.
7А көміртегі және энергия көзі ретінде ... бар ... ... ... ... 4 - 12 ... аралығында жүріп өтсе, 12 - 36 сағатқа дейін өсудің
экспоненциальді кезеңіне үласты. Rhodococcus sp. 7А 36 - 120 ... ... ... ... кезеңімен жалғасып, 120 сағаттан ... өсуі ... ... ... ... ... өлу фазасы
басталғанын байқатты (2.8 - сурет).
2.8 - сурет. Rhodococcus sp. 7А мұнай бар қоректік ортада өсу
динамикасы
Сонымен, ... ... ... ... ... sp. 7А
штамының мұнай бар қоректік ортада ... 24 ... ... 48 ... ... ... ... биомассаның жоғары мөлшерін алудың
нүктесі деп ... ... ... қатар, 2 % глюкозада Rhodococcus sp. ... 4 ... ... 36 сағатқа дейін өте Қарқынды өсіп, 36 - 72
сағат аралығында ... бір ... ... және 72 ... ... ... қарқындылығы төмендей бастайды.
Rhodococcus sp. 7А штамының қүрамында көміртегі көзі ... ... ... ... өсу ... ... культуральды сүйықтықтарының
бөлшектеу белсенділігі айтарлықтай жоғары болды (2.9 - сурет).
Алынған ... ... ... sp. 7А ... ... ... ... бөлшектеу белсенділігін көрсетті. Қүрамында
мұнай бар қоректік ортада едәуір жоғары бөлшектеу белсенділігі Rhodococcus
sp. 7А 3 ... ... Осы ... ... субстратта культура
сұйықтығының бөлшектеу белсенділігі, Жасушалардың түрақты өсу ... ... ... ... ол ... ... ... 2 -
тәулікте бірден жоғарылап, 5 тәулікке дейін ... ... sp. ... гидрофильді субстраттарда бөлшектеу белсенділігі төмен болды да,
5 тәулікте байқалды (2.9 - ... - ... ... sp. 7А ... ... бөлшектеу
белсенділігі
Мұнай тотықтырушы бактерия Rhodococcus sp. 7А штамы жасушалары өсу
қисық сызығына сәйкес, құрамында глюкоза бар ... ... 3 ... болып, Жасуша бетінің гидрофобтылығының ең жоғары көрсеткіші
өсірудің 5 ... ... ... ... тұрақты фазасы кезінде
жоғарыда аталған ... ... ... беті ... күйде болып
тұрады (2.10 - сурет).
2.10 - сурет. Rhodococcus sp. 7А ... ... ... (Г, ... ... ... sp. 7А көміртегі көзі ретінде мұнайды
Дайдалану мөлшері де арта ... ... ... лаг фаза ... ... 90,8 ± 1,2 % дейін төмендесе, экспоненциальді ... ± 2,3 % ... ... ... ... ... ... жасушалардың
тұрақты көбею кезеңіне сәйкес болып 70,3 ± 2,1 % дан 50,3 ±3,1 % ... ... ... ... ... ... көбөюі төмендегеніне қарамастан,
пайдаланылған мұнайдың деңгейі азайып, 29,3 ±3,9 % құрайды. Осыған сәйкес
глюкозаны да ... ... ... соңғы тәуліктерінде 27,9 ± 1,1 %
(2.11 - сурет).
2.11 - сурет. Rhodococcus sp. 7А ... ... мен ... ... ... рН ... де ... бастайды, Rhodococcus
sp. 7А штамы өсуі кезінде ортаның рН мәні ... ... ... лаг және ... ... ортаның рН 6,5 - 6,3 ... ... фаза ... 48 - 120 ... ... рН деңгейі 5,5
- 4,3 құрады.
2.12 - сурет. Rhodococcus sp. 7А штамын мұнай қосылған ортада
өсіргеннен кейінгі рН ... ... рН мәні ... ... ... ... ... Мұнайдың ыдырауына байланысты ортада әртүрлі қарапайым органикалық
қышқылдардың түзілуіне байланысты рН мәні төмендей бастайды (2.12 - сурет).
Зерттеу ... ... ... ... ... sp. 7А ... бар ... қоректік ортада жасушалардың тұрақты көбеюінің кезеңі
ұзақ уақытқа сақталады. Бұл жағдай ... ... ... іс ... ... ... ... пайдаланатын
биопрепараттар жасауда маңызды болып табылады.
Arthrobacter sp. П - 1 және Bacillus sp. 72 ... ... ... ... ... ... өсу ... сызығының
өзіндік ерекшелігі болды. Аталған екі бактерия ... ... ... 5 % ... бар ... ... ... деңгейде болды.
Ал, 2 % глюкозада жасушалары өте ... өсіп ... ... ... - 1 және Bacillus sp. 72 ... ... ... логарифмдік
кезеңі 12 сағатқа созылды. Керісінше бактерия жасушаларының ... ... ... тек 12 - 24 ... ... ... Ал, 24 ... 72 сағатқа
дейін микроорганизмдердің жасушасы тұрақты бір деңгейде қарқынды ... Осы ... ... ... ... санының артуы
өсудің стационарлы кезеңіне сәйкес болды.
Алынған зерттеу мәлметтерін 2.12 және 2.13 - суреттен көруге болады.
Arthrobacter sp. П - 1 ... ... бар ... ортада
стационарлы фаза өте қысқа болып, 72 сағаттан бастап Жасушалары көбеюі
төмендей бастап, өлу ... ... (2.13 - ... - ... ... sp. П - 1 ... мұнай бар ортада өсу
динамикасы
Сонымен қатар, глюкоза мен мұнайда Arthrobacter sp. П - 1 культура
сұйықтығының бөлшектеу ... ... sp. 7А ... ... ... ... төмендігі Arthrobacter sp. П - 1
синтездеген ... ... ... өсу ... ... ... ... Себебі аталған штамм мүнай бар ортада жасушалары
ортаға ... ... ... ... деп ... болады (2.14 -
сурет).
2.14 - сурет. Arthrobacter sp. П - 1 культуральды сұйықтығының
бөлшектеу белсенділігі
Arthrobacter sp. П - 1 ... ... 49,1 ± 1,4 % аз ... ... ... гидрофобтылығының деңгейін көрсетті. Алынған
мәліметтер нәтижесінде Arthrobacter sp. П - 1 ... ... ... ... ... ... ... глюкоза бар минеральді
қоректік ортада да гидрофильді болды (2.15 - сурет).
2.15 - ... ... sp. П - 1 ... ... ... (Г, %)
Жасуша санының қарқынды көбеюіне байланысты Arthrobacter sp. П - 1
штамының ... ... ... ... ... ... ... мұнайдың мөлшері 35,8 ± 2,7 % дейін төмендейді. 4
және 5 тәулікте мұнайды пайдалану деңгейі 45,3 ±2,1 % дан 55,2 ±3,1 % ... 6 және 7 ... ... жасуша санының көбеюі төмендеуіне
байланысты ... 59,3 ± 2,9 % дан 69,3 ± 3,9 % ... ... ... газ ... ... бергіштікті арттыру мәселесі ең белсенді
міндеттердің бірі болып табылады. Мұнай және ... жаңа кен ... және ... күн ... ... ... бұл тереңдіктің артуымен және
континентальды бөліктегі өнімді ... ... және ... - іздеу
жұмыстарының теңіз немесе ... ... ... ... ... ... Соңғы мұнай бергіштікті 1 % арттыру дүние ... орта ... ... ... ... 50 млн ... мұнайға, ал
Қазақстанда шамамен миллион тоннаға арттырады.
Қазақстанда қазіргі таңдағы игеріліп ... кен ... көп ... ... тіпті соңғы игеру сатысына жатады. Сондықтан ағымдағы ... ... 40 - 50 % ға ... Бұл, ... ... ... одан да көбі алынбай қалады дегенді білдіреді.
Қазақстанда 180 - нен астам ... және газ кен ... ... ... ... жаңа ... ... көптеген шет елдік
компаниялардың қызығушылығы артуда. Бұл ... - ... ... ... яғни ол кен орынның ашылуы белгісіз және терең
потенциалды горизонттардың қиын қол жетімділігімен, ... - ақ ... ... ... ... ... ... сезімталдығымен
байланысты.
Мысалға Хуан ши лиң мұнай кен орнын алып, аталған ... ... ... талдау жасап көрейік: Хуан ши лиң мұнай
кен орны Қытайдың Ляу Ниң ... Ляу хы ... ... ... ҚМК ... ... оған ... түрде экономикалық
жағдайлар жөнінде орынбасары, аға бухгалтер, еңбекті ... ... ... ... Осы ... барлығы да өзара байланысты.
Бұдан басқа да: аға ... ... ... ... орынбасары,
көлікпен қамтамасыз ету басшысының орынбасары, аға геолог қатарлылар бар.
Кен орындағы әрбір орынбасар өз қарамағында,өзінің ... және ... ... өз ... ... ... ... жауапты.
Кен орындағы микрлбиологиялық тәсіл арқыды өндірілген ұңғының өнім
көлемі, түрі, сапа көрсеткіштері кен орнның экономикалық ... ... бар, ... олар ... ... ... көрсеткіштерін
анықтайды.
Микрлбиологиялық тәсіл ұңғыдағы экономикалық өндірістік бағдарламаның
мәні ... ... таза ... көлемі мен оның негізгі түрлері өнеркәсіп
жұмысының басты көрінісі болып табылады.
Кен ... ...... ... қол ... баға беру керек,олардың қилысу ... ... ... ... ... ... ... жолдарын
қарастыру керек).
Микрлбиологиялық тәсіл ... ... ... ... ... жылдық анықтаулары енгізіледі. Оған қоса
түсініктемелер, ... ... ... Сапа мен ... техникалық қондырғыларын арнайы есептейді.
Бұрғылау сынамасы 2004 – 2013 жылдар аралығында болды. Қазіргі ... орын ... 321 ұңғы ... 283 – і ... ... әдіс
арқылы – 189, терең сорапты игеру ұңғымасы – 39, компресорлы газлифт – ... газ ... – 19, ... 11, су – ... жоғары – 1
ұңғымалар тіркелді.
Өндіру және айдау ұңғыларының жұмыстан шығу ... ... ... ... құм ... ... үшін ... мен газды жинау және тасымалдауға жұмсалған шығын 224 мың доллар
жұмсалу көзделген еді. ... ... бір ... ... ... ... ... болды.
2006 жылғы мұнай және газ өндіру басқармасының жұмысының ... ... ... ... ... ... ... шығаруға
болады.
3.1 - кесте
Техникалық-экономикалық көрсеткіштер
|Көрсеткіштер | ... ... ... |2434000 ... ... млн. м3 |192,257 ... беру ... |2374,8 ... ... ... ... |208135 ... адам саны |10 ... ... ... ... |42 ... ... |1 ... ... |162942 ... орны ... бері ... игерілген мұнай мөлшері 61 миллион
тоннадан асты. Игерілген табиғи газ көлемі 1 миллиард 16 ... m3 - ... Онда ... ... ... қоры ... болып, оның
13080*104t тұтқыр мұнайға жатады. Ол жалпы мұнай мөлшерінің 65.5 % - ... ... ... бұл кен ... жер асты ... ... ... жоғары болу себебінен мұнай өндірісі төмендей ... ... ... ... де ... болған.
Бұл түрдегі мұнай кен орны қабатының ерекшелігіне негізделе отырып,
микробиологиялық әдіс зерттеліп, қолдануға ұсынылды. ... ... ... ... ... ... кен орнында мұнай қабатының жетілу жағдайы нашар,
төменгі ... ... 200µm2, ... 40cp - дан ... ... 45˚C. Сонымен қатар, бұл аймақтың сулылығы біршама жоғары.
Аталған аймақта ... ... ... ... микроорганизм
штаммдарын таңдауда төмендегі шарттар белгіленді:
1. Мұнай қабатында сақталған шарт жағдайға төзімді, ... ... ... ... ... 45˚C ... температурасында тіршілігін сақтай алатын болуы.
3. Қабаттағы оттегі ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежеде бөлшектеу қасиеті болуы.
5. Метаболизм өнімдері игеру өніімділігінің артуына пайдалы
болуы керек.
Бұл процесті іске асыру үшін ... ... ... ... лас ... ... және ... 38 штамм бөліп алынып, мақсатты ... ... ... ... ... ... ... ретінде ББЗ бөліп
шығаратын BS штамына ие болды. BS штамы грамм бойынша теріс, ... ... ... ... ... ... ... үлкендігі 1-2 µm,
қажетті pH мәні 4.5 – 9, саны 105 – 109 ... төзе ... 65˚C, ... 12500 mg/l, ашық сары ... сары ... ... ... сипаттама
1. Ерітіндідегі бактерия қоюлығы 108-дей.
2. Бактериялы сұйықтықтың ... ... ... ... ... ... ... pH мәні
7.2 -ден 4.5 - 5.5 - ке дейін төмендеген. Бұл ... ... ... зат ... ... ... ... ерітіндінің беттік керілуін ... ... май ... беттік керілуі биологиялық ББЗ қасиетін
анықтаудағы маңызды мәлімет.
4. Штаммның өмір сүру ... 30 d - нен ... ... ... күн. Зерттеу нәтижелеріне негізделіп, BS ... ... ... ... деп ... Экономикалық тиімділікті есептеу
Игеріліп жатқан Хуан ши лиң мұнай - газ кен орнында микробиологиялық
әдіс арқылы ұңғы ... ... ... ... ... өндіру әдісі қолданылуда. микробиологиялық әдіс қолдану
кезіндегі ұңғының орта тәуліктік ... және ... ... қуатын
ұлғайтуға қол жеткізеді.
Мақсаты: мұнай өндірудің жаңа және анағұрлым жетілдірілген өндіру
әдісін енгізу ... ... ... ... ... ... жылдық экономикалық тиімділікті анықтау.
3.2 - кесте
Алғашқы берілгендер
|Ұңғы қоры,Nұңғ дана. |30 ... ... өсуі п,% |100 ... ... ... |45 ... ... ... ... (Тж , сағ. |900 ... су ... Qсу, т |1200 ... құны ... |8965 ... ... ... құны С1,дл/т |86,6 ... ... |12 ... ... және ... |3 ... ... ... | ... ... ... ... ... бір ұңғы үшін мына ... q ... ... ... q – орта ... ... ... әрекеттегі ұңғылар саны, шт.,(біздің жағдайда
бір ұңғыны ...... ... ... күн (365 ... – пайдалану коэффициенті.
2006 жылы 30 ұңғымаға сынама жүргізіліп, қолданылатын микроорганизмдер
әр ұңғыманың өнімді қалыңдығына сай есесптеліп ... ... 1 ... ... ... 10 - 30 % көлемде ... ... таза су 8 - 12m3, әсер ету ... – 5 - ... ... ... бактериялы сұйықтықтың мөлшерін анықтау:
Микроорганизмнің штаммның қасиетіне негізделгенде оның өсу ... мен ... ... ... ... ... ... болады:
C = 4.42 – е1-7d (3.2)
Уақыттың өтуіне байланысты С мәні арта береді де, бір тұрақты ... ... ... ... ... ... және қабат
қасеитіне байланысты тәжірибелік формула:
Q4 = 1,52 e1-7d ... ... ... d ≥ 7 ... Qа белгілі мәнге ... ... ... ... игеру кезіндегі қабаатқа жіберілетін
субстраттың мөлшері.
Q= / d - 1,13/ d + Qd ... С – ... ...... ...... ... күн саны,
Qn - кеуекті қабатындағы микроағзалар қозғалысының
бастапқы кездегі мәні,
Qd - лездік шама,
S – ... мен ... ... (25 ... – кеуектілік коэффиценті,
R – әсер ету аумағының радиусы.(3m)
Қоректік заттың ... ... = 10 Qa ... ... уақытының есебі:
Микроағзалардың өсу жағдайына өсу мөлшері 108 ға ... ... ... 48 - 72 ... ... ... – 3 күн. ... ең аз
болғанда, 7 - 9 күн жабылу керек.
Кен орнына BS ... ... ... құйылған қаржы мен
өнімділіктің қатынасы – 1 : 4,9 ... ... ... ... ... 1,9 есе жоғарылаған. 30 ұңғыманың 25 - нде ... ... . Бұл ... ... 83.3 % ... Материалдық шығын
мен зерттеуге жұмсалған қаражатты шығарып тастағанда, тікелей экономикалық
өнімділік 469 мың долларды құрады.
Пайдаланылған бактериялы ерітінді 55.6 ... ... ... ... 1761 ... құйылған қаржы көлемі 580 мың. Әр тонна мұнайдың өзінің
құны 54.
Әр тонна мұнайдың бағасы 2356 юан ... ... әр ... ... құны 758 юан болады.
Жаңартылған өнім құны:
1761×(2356- 758) /10000=2814000¥
Тікелей экономикалық тиімділік:
1761×(2356- 758) /10000- 58= 2234000¥
Құйлған қаржы мен жалпы өнім арасындағы ... 1: ... кен ... 3 ... ... ... ... жалпы
өнім мөлшері 600 тонна болып, құйылған қаржы мен өнім салыстырмасы 1: 2,1
ге жуықтаған. Осы ... ... ... ... тәсілге қаржы аз жұмсалатынын, шығынның ақталуы тез,
экономикалық тиімді ... ... ... ... ұңғымаларды жуудың периодын көрнекті
ұзартады.
Микроорганизмдердің парафинге қарата күшті ... ... ... ... мен газ ... ... қуысының айналасы
тазаланып тұрады да, ұңғыманы жуудың периоды ұзарады. Бұл ... ... ... жуу периоды бұрынғы 141 күннен жалғасты 100 күннен астам
ұзарған.
4 Тіршілік қауіпсіздігі және еңбек ... ... ... қауіпті және зиянды факторлары
Мұнай кәсіпшіліктерінің электрлендіруінің жоғары деңгейі мен ... ... ауыр ... ... ... ... ... аса мұқият көңіл бөлуді талап етеді. Электр тогының
адамға әсер етуінің ерекшеліктері ... ... ... ... күтпеген жерден болуы, өлім қаупінің ... ... ... ... ... (МОТ) бағалауы бойынша әлемде жыл сайын 50
миллион немесе күніне 160 мың қайғылы оқиғалар ... ... ... яғни ... ... 100 мың адам ... 500 мыңдай
адам мүгедек болып қалады.
Қабат ... ... ... ... ... ... ашық ... жүргізілетіндіктен, жұмысшыларға климат кері әсерін тигізеді. Су
айдауды, қабат қысымын ... цехы ... ... ... ...... дайындауда және айдағанда шоғырлы сорап станцияларында ЦНС -180 -
950 ... ... олар ... 6000 В ... ... -
2 ... қозғалтқыштармен кeлтipiлeдi. Жұмыс кезінде туындайтын шу 92 - 104
ДБ, ал адам үшін ... ... 85 ... құбырларындағы тасымалдау қысымы 10 - 15 МПа, айдалатын судың
температурасы 70 - 800С, ал адам үшін ... ... ... екі еседей аз; технологиялық ережелер сақталмаған жағдайда
термальдық судан күйіп те ... ... ... ... қабат қысымын көтеру цехы "Б"
өндірістік категориясына, өртке беріктіктің III дәэрежесіне жатады.
Газлифтілі ... ... ... ... өндірістегі шараларға
қарағанда айырмашылығы үлкен, алаңды кен орнында ... ... ... ... ... газ ... ... етуші
персонал аралау кезінде мезгіл - ... ... ... ... ... ұңғылар шоғырын және мұнай жинау пунктерін
пайдалану кезінде жасалынатын ... ... ... ... мен ... ... ... тоқтармен байланысты болатын,
қауіпті моменттер кездеседі.
Газлифтілі пайдалану ... ... ... ... (мұнайдың, газоконденсаттық және мұнай газының) жану
және жарылуы кезінде ... ... ... мен мұнай газдары өзара
қатынасқа түскенде ауада қоспа түзеді, олар ашық от ... ... ... ... жабық қоймаларда, жоғары қысымды газ құбырларында
және ... да ... ... ... жарылатын
концентрацияның жинауы қауіпті. Жану мен ... газ ... ... және ... ... ашық отта еруі ... ... жану двигательдерімен іске қосылатын автомобильдердің және
басқа да агрегаттардың шығу газдарының ... ... ... ... ... ... ... электрожабдықтарды қосу
мен ажырату кезінде, сондай-ақ пісіру жұмыстары кезінде жүреді.
Шикі мұнай мен газды ... ... ... және лифт ... электрленеді.
Жөндеу кезінде немесе ұңғылар және газ ... ... ... ... ауа ... Іске қосқаннан кейін газ ауалы қоспа,
құбырлар боймен ... ... ... ... ... істейтін
компрессорлар, сораптар, агрегаттар мен машиналар искрасы газдың тұтану
көздері болуы мүмкін.
Мұнай мен ... ... ... ... ауыр ... Олар ... ... жиналуы мүмкін, және олардың ауадағы ... және ... ... ... жетуі мүмкін.
Газдың ашық түрде бөлінуі газо бұрмалы ... ... ... және ... ... жинауға арналған
ыдыстардан, сондай-ақ мұнай мен газды алу ... ... ... ... ... ... бар жерлерге жатқызылады. Әсіресе қауіпті
жұмыстар болып, оларды ... ... ... ...... ... адам ағзасына зиян келтіретін зиянды булар мен
газдардың ... ... ... ... ... ... ... (көлемдік үлесі 20 % кем) жеткіліксіз ... ... ... Бұл ... ... және ... ... комплекістің объектілерін пайдалану кезінде ... ... ... болу ... ... коррозияның немесе тозуының себебінен аппараттрдың,
құбырлардың, ... ... ... ... және ... ... істен шығуы себебінен
аппараттар , ... ... үшін ... қысымның өсуі ;
Газ коммуникацияларында және ұңғыларда гидратты және ... ... ... ... ... пайдалану
кезінде газ коммуникациялары мен ұңғылардың бөлек учаскелерін ... тұру ... Газ ... сепараторлардан, кептіргіштерден
және газомонифольдпен үрлеу свечкасынан шығарылатын газды, өртемейді,
сондықтан объектінің ... ... ... газдануы, газ
шығару орындарында жарылу қоспасының түзілуі, газданған аймаққа ... ... от ... ... да ... ену ... ... және өрттің пайда болу қауіпі туады.
Қазіргі галифтілі комплексі жоғары қысымды жүйе болып келеді.
Комплекістің барлық ... ... ... ... қысымды аппаратардың, құбырлардың жарылу мүмкіндіктеріне
байланысты, ол газ құбырларының трассасы ... және ... ... ... ... территориясындағы ауалы ортаның
газдалынуына әкеледі: сондай - ақ жарылу ... ... ... ... және ... ... ... жағдайлар, ұңғылар шоғырындағы ысырмалармен счетчиктерді
ауыстыру кезінде ыдыстар мен ... ... ... ... газ және ... ... нәтижесінде
қысымның өсуі қауіпті. Қысымның жоғарлауына ... ... ... ... сақтандырушы құрылғылардың
дұрыссыздығынан болады. Қысымнан ... ... ... ... ... ... қалмауынан немесе оларды дұрыс
ашып жаппауынан ... ... ... мен ... ... ... ... потенциалды қауіп болып жоғары қысымдардағы
газ құбырларының зақымдалу мүмкіндігі болады. ... ... ... зақымдау салдарынан аса күшті жарылыс боуы мүмкін .
Қоршаған ортаның температурасы төмен ... ... ... ... ... және ... және ... тығындар пайда болу қауіпі туады. Гидарттар
ұңғыларда (лифттерде, ... ... ... кептіргіштер байланысында, жоғары қысымдағы газқұбырларында
және ... және ... ... ... ... ... орындалуымен, газокоммуникацияларда
түзілген гидраттарды ашық отпен қыздыру кезінде ... ... ... ... жатады: қоректену жүйесіне
және компрессорлы станциядағы ... ... ... ... алу үшін ... ... процессінде метанол, триэтиленгликоль сияқты химиялық
реагенттер қолданылады. Қауіптісі болып ... ... ... компрессорлардың жұмысы, оның адам ағзасы үшін
зияндығы : газотурбокомпрессорлар ... ... ... газомоторлар
және электромоторлы компрессорлар – орта жиілікті шуды ... ... бар ... мен ... ... ету ... денсаулығына және ... ... ... ... алдын алу шаралары жарақаттанудың алдын алу шаралары
ретінде қарастырылады,
Электроқондырғылардың және электржабдықтардың, электрлі машиналармен
аппараттардың ... тоқ ... ... ... ... ... ұру қауіпін тудырады.
4.2 Еңбекті қорғауды қамтамасыз ету жөніндегі салтанатты іс-шаралар
Мұнай - газ ... ... ... ... ... нысандардың территориялық мағынада алыс және
шашыранды орналасуымен, біршама шулы және ... ... ... ауасының біршама газдануымен ерекшеленеді.
Мұнай газ өндіру басқармасы құрлымында техникалық қауіпсіздікті,
еңбекті қорғауды оперативті басқаруды ... ... мен бас ... ... атқарады. Ал бөлімшелерде, яғни негізігі және
қосымша цехтарда цех бастығы, оның ... ... ... ... ... бас ... ... іске асырады.
Мұнайгаз өндіру басқармасында ... ... ... ... ... ... қаіпсіздігінің шарттарын қамтамасыз ететін комплекстік
ұйымастыру - техникалық, әлеуметтік - экономикалық, санитарлы -тұрмыстық
шараларды іске ... ... ... ... және ... ... жүктелген[6]. Олар келесідей жұмыстар:
1) Өндірістік еңбекті қорғауды басқару жүйесінің ... ... ... ... Өндірістік бөлімшелердің (цехтардың) еңбекті қорғау және ... ... ... ... ... ... ... комиссия жұмысын ұйымдастырады;
4) Сәйкес бөлімдермен бірлесіп еңбек қауіпсіздігі жағдайына бақылау
жасайды;
5) Жұмыс орының еңбек ... ... ... ... ... ... басқарады;
6) Жұмысшылардың ГОСТ - қа ... ... және ... ... ... ... сабынбен, индивидуальді қорғану
құралдарымен қамтамасыз етілуін қадағалайды;
7) Жұмысшыларды жұмыстың ... ... ... ... ... ... тексерудің уақыттылығын және сапалылығын қадағалайды;
8) Цехтардағы нормотивтік және ережелік құжаттарға сәйкес жүргізілген
еңбекті қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... ... инструктажын жасап шығарады және жаңадан жұмысқа кіріп
жатқан қызметкерлерді мен жұмысшыларды кіріспе ... ... Цех ... ... ... ... ... тексеру кезінде
анықталған қауіпсіздік нормалары мен ... ... және ... ... кемшіліктердің жойылуын қамтамасыз етеді;
11) Қысыммен істейтін ... ... ... техникалық тексеруден өтіп тұруын қадағалайды;
12) Цехтардың еңбекті қорғау ... ... ... ... ... ... Өндірістегі қайғылы жағдайлар мен аварияларды тергеу-тексеру
жұмыстарына ... ... ... отырады. Қайғылы жағдайлар ... ... - ... ... ... ... қорғау
басқармасында тіркетеді. Қайғылы жағдайлар мен аварияларды тергеу ... ... ... ... ... алу шараларын ұйымдастырады және
оның орындалуын қадағалайды;
14) Өндірістік нысандарды және ... - ... ... қамтамасыз етеді;
15) Жаңадан салынған өндірістік нысандарды және ... ... ... ... ... ... қауіпсіз жағдайын қамтамасыз етуге және зиянды, жарылғыш-
жанғыш заттардың шығуының алдын алуға ... ... ... ... және ... беріктігімен саңылаусыздығын
қамтамасыз ету, алыстан басқару және өндірістік үрдістерді ... ... газ ... ... ... ... ... ауаны
бақылау және апаттық дабыл беру жүйелері) бар ... және ... ... ... ... және жарылу қayпi бар өндірістерді жеке орындарда
немесе ашық ... ... ... ... ... коррозияға шыдамды материалдардан жасалған жабдықтарды, құбырларды
және аспаптарды қолдану, металл конструкцияларды коррозиядан ... ету, ... ... бар ... ... және көп ... қолдану, апаттық бөлгіштердің болуы, коррозиядан қорғаудың
технологиялық тәсілдері, алаулы ... ... бар ... және ... газды тұрақты өртеп туруы болып табылады.
Объектіні пайдалануға тапсырғаннан кейін құбыр қалыңдығының өзгеруіне,
жер бетіндегі жабдықтарда және құбырларда ұсақ ... ... ... ... ... ... ... тәсілімен уақыты
технологиялық регламентпен анықталады және химиялық, ақаулық зертханалармен
бipгe кәсіпорынның техникалық ... ... ... ... ... алдын алу және оның дамуына жол
бермеу үшін апатқа қарсы құрылғылар ... ... ... ... ... ... және басқа ажыратқыш құрылғылар, Қысым артуынан
сақтандыратын қондырғылар, жалынды жою және өшipy ... ... ... жүйелері.
Парафин шөгінділерінің сыйымдылықтары шекті жоғары деңгей дабылдарымен
жабдықталған.
Коррозия және парафин шөгінділері ингибиторларын, метанол ертінділерін
дайындау жұмысшының жанасуынсыз ... ... және ... ... Коррозия және парафин шөгінділері ингибиторларын ... ... ... ... және парафин шөгінділері ингибиторларына арналған
сыйымдылықтар күн сәулесінің ... ... ... ... және өртену каупі бар заттар бөлмелерден желдету
жүйелері ... ... және ... ... бар ... және ... ... қысымды газ тарату айырғышы, орта қысымды газ ... ... ... ... ... ... газды тазалау, отындық және
жоғары күкіртті газды кептіру, ... ... және ... ... ... ... ... салқындату
қондырғылары, шығару манифольді, тесттік айырғыш, технологиялық ... ... ... көп мөлшерде тұз бар бұралқы сулар алаңы, алаулы
оттық және жабық кептіру жүйелері алаңдары және т.б) ... өрт ... өрт ... ... көбікпен өрт сөндіру келесілерде қарастырылған: конденсат,
коррозия және ... ... ... ... айдау
сораптарында және алаулы оттық айырғыштарында.
Жоғары қысыммен жұмыс жасайтын аппараттармен жабдықтар ... ... ... ... ... ... өлшеу, реттеу құралдарымен қамтамасыз етілген.
Парафин шөгінділері ингибиторларын сақтайтын ... ... ... төгілуін болдырмау үшін сұйық деңгейін
алыстан өлшеу құралдарымен, шекті жоғары деңгей дабылымен және шекті ... ... ... ... автоматты тоқтату жүйесімен жабдықталған.
Жұмыс орнына жақын және жұмысшы өткедерде орналастырылған сыртқы
температурасы 45 0С ... ... ... және ... сақтандырғыш
қаптармен немесе еденнен не алаңнан 2 м биікте ... ... ... жабдықтар сораптармен жұмысшыларды күн радиациясынан,
шаңнан, құм және қар борауларынан қорғау үшін аспалармен және қалқандармен
жабдықталған.
Парафин ... ... ... ... шуының деңгейі
– 85 дБ, ауа компрессорнікі – 82 дБ шуды төмендету шаралары қарастырылған.
Парафин шөгінділері ингибиторларын айдау ортадан ... ... ... ... тұлғаға қатысты - 28 микрон, бұл шекті мүмкін
шамадан айтарлықтай төмен, ал ауа ... ... ... ... ... ... болатын дірілмен шуды азайту үшін
шуылдайтын және ... ... ... ... иілгіш
байланыстар, серпімді төсемдер және ... ... ... ... жеке ... ... ... қаупі жоқ
және аз шуылдайтын машиналар қолданылған, діріл және шу ... ... ... ... ... ... адамға зиянды және қауіпті заттардың әсері болуы
мүмкін учаскелерде 200 л. суы бар апаттық ... көз ... ... ... ... ... ... екі жағында ұнтақпен
өрт сөндіргіштер, ... өрт ... ... өрт ... құбыры трассасы бойынша ауалы ортаның ... ... ... ... ... ... арақашықтықта орналастырылған үрлеу
свечалары арқылы зақымдалған ... ... ... ... ... ... газ құбырынан ... ... ... ... қысымды газ құбырын қорғау үшін газлифтілі комплексте,
олардың траншеяларында ... ... . ... төсем кезінде
жер беті бойынша трасса қоршалады. Каррозиядан ... үшін ... ... ... ... ... ... желі ену кезінде шикі газдың аз бөлігі оны тұрақты
үрлеу үшін және ... ... отты ... үшін ... ... түзілумен күресудің негізгі шараларына газды
тасымалдаудың ... ... ... ) және ... ... ... ұстау жатады.
Жұмысшы орындарда апаттың тууы кезінде оңтайлы ... ... ... ... аспаптарды қолданып жабдықтарды байланыстыру
схемасы ... ... ... ... ... ету үшін
газлифтілі комплекстің автоматикасы мен ... ... ... ... және ... ... ... Олар
технологиялық параметрлердң өлшеуде және реттеуде ... ... ... ... ... ... алумен
беруді қамтамасыз етеді.
Ұңғы шоғырында автоматика және ... ... ... ... қамтамасыз ету функцияларын орындайды:
-керні клапан;
-қысым датчигі;
-реттеуші вентиль;
-шығын өлшегіш;
-химиялық реангенттерді ... ... ... ... жоғары қысымды газ құбырыныа келетін қысым өсу
мүмкіндігінен ... ... ... сигналы бойынша ... ... ... ... ал ұңғы ... – кері клапанмен.
Газомонифольдтің қысымынан ... ... ... ... ... жібереді, бұл микропроцессор ол ... ... ... және ... ... ... ... электоресептеуіші машинаға және кіру ысырмасы вентильге апатты
сигнал береді.
Химиялық ренгенттерді беру ... ... газ ... ... ... ... етіледі : бактағы. реагенттердің
минимумы кезінде ... ... ... ... ... ... қоймасындағы ауаның температурасы ... ... ... ... ... ... ал
жоғарыдағы оларды сөндіріп вентиляцияны қосады. Бұл ... ... - ... ... және ... (КИП иА) ... ... залында және газомонифольд бөлмелерінде ... ... ... орнауы газ детекторларымен
бақыланады және табиғи мен ... ... ... ... ... ... ... шетінде (НПВ ) 10 % газданғанда ... ... ... ... 60 ... ... ... сингал беріледі де ... ... ... жүйе ... ортаның түсуін шектейді ,
машиналарды, (компенссор , ... .) ... ... вентелятор жұмыс
істей береді, ал ... ... ... апаты вентиляция қосылады.
Электрлік жабдықтарды өолдану ... ... ... ... ету ... ... шараларында қаралады.
Еңбек сыйымды типі механизацияға арналған аграгаттар ... АТЭ - ... ... ... мен ... арналған гидроваликалық
лебедкала, якорь - пера орнатуға арнаған ... АМЯ - 6т ... ... АЦН - 7, 5 - 500А және АЦН – 257. ... ... ... ... жүк көтергіш 80 т болатын жаңа
өздігінен жүру ... - 80/400 ... ... ... құбырларын және мұнай құбырларын,
ондағы ысырмаларды және ... ... ... ... ... ... бу қондырғысын ППУ - 2 қолданады. Жағатын материалдардың,
майлардың, ... және ... ... ... ... ... конденсат құбырларын және мұнай құбырларын,
ондағы ысырмаларды және газлифтілі кешендегі ... ... ... ... бу ... ППУ - 2 ... ... материалдардың,
майлардың, триэтиленгликольдің және метанол ... ... ... Теңселме станоктың жерлестіру есебі. Керн мен шегендеу тізбегі
арасындағы пайда болатын кедергі, меншікті топырақ кедергісіне байланысты
болады. ... ... ... ұзындығы мынадай түрде болады:
(4.1)
мұнда Rдоп-ПУЭ бойынша ... ... ... 4 ... ... және ... жерлестіру диаметрі
–0,176м.
(4.2)
немесе 4=0.366(ln∙11.4x+0.5ln3)
жинау әдісін есептеп отырып, ... ... х=22 ... ... ... теңселме станоктың жерлестірумен
байланысты болады.
5 Қоршаған ортаны қорғау
5.1 ... ... ... – газ ... ... – қоршаған ортаны ластануының негізгі
көзі болып табылады. Мұнай және газ кен орындарын өңдеу және ... ... ... ортасы мен жер қойнауына техногендік әсер етеді
Атмосфераны қорғау шаралары.
Атмосфераның зиянды заттармен ластануын ... үшін ... ... қажет және қондырғылардың бұзылмауын, ... ... ... - ақ ... шектеу бойынша технологиялық шешім
енгізу қажет. Атмосфераның ластануын ... ... ... келесі негізгі
технологиялық шешімдер қарастырылады: ТУ – 39 - РК1168001 - 97 сәйкесінше
мұнай ... ... ... ... аса ... ... ... атмосферасы сапасының критерийлері. Атмосферлық ауада, әсіресе
төменгі қабаттарда, газ тәріздестерден басқа, әрқашан да ... ... ... болуы мен мөлшері, көлемі, химиялық құрамы және ... әр ... ... олар ... өлшеулі жағдайда тұрады,
бұл шаң, ылғал, түтін, әртүрлі органикалық ... ... ... ... процесстер қатарының дамуында үлкен рол
атқарады. Антропогендік әрекеттің нәтижесінде ауа ... ... ... ... диоксидімен, азот оксидтерімен, сынаппен,
қалайымен т.б.
Ауа сапасы ПДК ... ... ... ... = ... , ... ... мұнда Ci – заттардың
концентрациясы, ал ПДКi – ластаушы заттардың максималды ... ... ... заттардың қатысуынан күшейеді, сонда осы ластаушылардың
суммалық әсері есептеледі. Егер j тең ... ... көп ... ... ластаушылардан келетін қауіп болмайды немесе олар ... ғана ... ... ... ... ... ... (НМУ) үлкен рол атқарады:
- ауаның қауіпті жылдамдығы – ... ... ... ... ... қауіпті бағыты, яғни тірі массивке бағытталған қалдықтың
қайнар көзінен алған бағыт, егер ... ... ... онда ластаудың
бағыты қауіпті болады.
- атмосфераның қауіпті тұрақты жағдайы, әрбір 100 метр ... ... 1 ºС - тан ... ... ... яғни лас ауаның жоғары қарай
ығысуы шектеледі, сосын ол тез салқындап, жылы, жеңіл, таза ауа ... сол лас ... ... кетеді.
- температуралық алмасу – ауа температурасының жерге жақын қабатында
азаймай, керісінше ... өсе беру ... ... ... тұман
кезінде, бұлттану кезінде, суық және ... ... ... ... ... қалдықтардың негізгі массасын әлі күнге
дейін ... ... ... 75 - тен 80% - ға ... ... ... ... Ал, қалған бөлігін көмірсутектер, азот оксидтері және
басқа ... ... ... ластайтын заттар: күкірттісутек, көмірсутегі,
меркаптандар, күкірт ... ... ... метил спирті,
күкірттісутек тотығы, марганец қосылыстары, кремний қосылыстары, ... кен ... ... және т.б. ... 4 - ші категориясына
жатады. Мұнай дайындау және ... ... 2 – ші ... 3 – ші
категориясына жатады. Атмосфераның ластану көздеріне мыналар ... ... ... қондырғылары, мұнай резеруарлары, сепараторлар,
пештердің түтін шығаратын трубалары, сораптар. Негізгі тікелей ластануға
қатысы барлар мыналар: ... жағу ... ... ... трубалар,
резервуарлардың қысымды және вакуумды шығаратын клапандары, булану.
Су қоймасы және жер сфераларына жыл сайын 3 млрд ... ... ... ... ... 500 км3 ... су ағындары және 1 млрд тонна
шамасында әр түрлі химиялық құрамы мен көлемі бойынша әр түрлі ... ... ... ... кен ... атмосфераға
әсер ету көздері өнімді және ... ... ... ... ... ... негізгі және қосымша өндірістердің жүйелері ... ... ... ... болып табылады.
кен орнының өнеркәсіптік алаңында ластаушы заттардың 30 ... ... оның 25 - і ... көздерге қазандардың түтіндік мұржалары, топтық өлшеу
қондырғыларының оттық жүйелері, өнеркәсіптік ... ... ... көздерге сальникті, фланецті қосылыстардың, бақылау
және жапқыш – реттегіш арматураның тығыз емес жерлері; арматураның тығыз
емес ... ... мен ... ... емес ... ... ... газ тәрізді орталардың ашық беттері жатады, ұйымдастырылған көздердің
жалпы саны 5 (қалыпты режим) және ... ... саны ... ... жер ... (2м), ... (2 – 10м), температурасына
байланысты сұйық (10 – 50) және ыстық (200 – 800) ... ... ... деген санатарлық талапты қамтамасыз - етед
кен орнында жобаланған ... ... ... ... ... ... жану қозғалтқыштарында жанармай жағу;
- ұңғыманы сынау барысында қабат ... ... ... ... ... өртеу;
- мұнайы бар шламдарды жылулық десорбциялау;
- шаңдану.
кен орнында барлау жобасы ... ... ... ... үшін қалдықтардың стандартты факторлары қолданылған.
Ластаушы заттардың сандық көрсеткіштері
Жанажол кен орнындағы игеру кезіндегі кәсіпорынның әсер етуін бағалау
үшін атмосфераға ... ... ... көздерін тізімдеу жүргізілді,
жұмыс істеп жатқан кәсіпорынның атмосфералық ауаға ... ... ... ... ... және ... ... мен құрылымдары болып табылады. Соның ішінде штангалы тереңдік
сораптың атмосфераны ластау мөлшері кестесінде ... ... ... ... азайту шаралары
Атмосфераға шығарылатын зиянды заттың ... ... үшін ... ... НТУ мерзіміне технологиялық регламент жасау;
- апаттық жағдайларға персоналды күреске үйрету;
- өрткеқарсы нормалар мен нрежелерді орындау;
- ЖЖТ төгілуін (жанар ... май) ... ... қалдықтарды белгіленген орындарда сақтау.
Ластаушы заттардың ... ... ... ... келесілер жатады:
Атмосфераның химиялық ластануы. кен орнының атмосфераға әсер ... ... және ... шикізатты өндіру, жинау және өңдеуге
қажетті негізгі және қосымша өндірістердің ... мен ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік алаңында ластаушы заттардың 30
стационардыкөзі ... оның 25 ... ... ... ... ... ... оттық жүйелері, өнеркәсіптік
ғимараттардың вентиляциялық құбырлары ... ... ... кен ... ... әсер ... өнімді және көмірсутекті шикізатты өндіру, жинау және өңдеуге
қажетті негізгі және ... ... ... мен ... ... қондырғылар болып табылады.
кен орнының өнеркәсіптік алаңында ластаушы заттардың 30 ... ... ... және ... оның 25 - і ... ... ... қалдықтарды азайту шаралары.
Атмосфераға шығарылатын зиянды заттың шығарылуын азайту үшін ... ... НТУ ... ... ... жасау;
- еңбекті қорғау шараларына үйрету;
- апаттық жағдайларға персоналды күреске үйрету;
- өрткеқарсы нормалар мен нрежелерді орындау;
- ЖЖТ ... ... ... май) болдырмау;
- өндірістік қалдықтарды белгіленген орындарда сақтау.
Ластаушы заттардың тастандыларын азайтуға ... ... ... ... ... мен фазалар бөлінуінде (су - ... ... ... ... жүйесін қолдана отырып су қабылдау, ... су ... ... “буферлік режимі”. Бұл резервуарлардан
көмір сутектерінің буларының жалпы ... 5 есе ... ... ... қатпайтын ауа клапондарын қолдану, есебінен көмір
сутек буларының концентрациясын төмендету, ауа клапондары газ ... ... ... ... тұруға мүмкіндік береді.
2. Жер ресурстарын қорғау
Жер қойнауын қорғау дегеніміз – ... ұңғы ... ... ... ... ... кезінде өнімділік қабатты ... ... жер ... ... ... ... ... уақытынан бұрын сулануын болдырмау үшін кешенді шараларды іске
асыру. Сонымен қатар оған ... газ, су ... ... ... ... ... ету ... рет цементтеген ... ... ... және ... ... ... ... сақтай
білу жатады.
Топырақ пен жер қойнауын қорғау үшін келесілер қарастырылған:
- қалдықтар шығармайтын және қабат флюидтеріңнің төгілуін болдырмайтын
барлама ұңғымалар ... және ... ... ... ... аз ... ертінділерін және жуу сұйықтарын, сондай-ақ
табиғи негізді ертінділерді қолдану;
- нақты жолдар ... ... ... нашар цементтелген ұңғылардан күкірттісутегінің жер ... ... ... ақаудың немесе басқа себептердің болуына ... ... ... және ... мен ... сақталынуы;
- өндірістік операциялар аяқталғанан кейін қалпына келтіру жұмыстарын
жүргізу;
- мониторинг жүргізу.
Геологиялық ортаға әсер ететін мүмкін негативті ... кен ... ... ... және ... ... ...
жыныстардың мұнаймен, қабат сулармен, бұрғылау ерітінділерінің токсикалық
реагенттерімен ластануы тау жыныстардың табиғи жату жағдайын бұзу, жәнеде
қалпына ... ... ... ... топырақ түзуші субстраттардың
бұзылуы, рельефке әсер етуі, топырақты ... ... ... үшін ... шараларды іске асыру керек:
- ластану потенциалы және қоршаған ортаға әсері минимал материалдарды,
техникалық құралдарды, технологиялық процесстерді ... ... ... ... ... ... ... минималдау;
- қауіпсіз көму үшін максималды утилизациялау, қайта ... ... ... ... төмендететін шаралар 4 ке бөлінеді:
- ұйымдастырылған шаралар;
- технологиялық шаралар;
- проектілі-конструкциялық ... ... - ... ... ... ... қалдықтармен айналысатын ұйымдар, кен орын
территориясы бойынша техникалар және ... ... мен ... кен ... ... және т.б. ... 4 - ... жатады.
Мұнай дайындау және жинау пункттері 2 – немесе 3 – ... ... ... ... ... жатады: пайдалану ұңғылары, өлшеу
қондырғылары, мұнай резеруарлары, сепараторлар, пештердің түтін шығаратын
трубалары, сораптар. ... ... ... ... ... ... ... және өсімдіктер әлемін қорғау
Жануарлар және өсімдіктер әлемін қорғау бойынша жобада келесі ... ішкі ... және ҚР ... ... заңдарды сақтау;
- жануарлар және құстар тіршілік ететін жерлерге жақындауды шектеу;
- ұңғымаларды сынауды күндізгі уақытта ... ... ... ... ... ... ... және олардың нақты айналым бойынша
жүруі;
- жер ... ... ... ... ... бар ... ... өнімдерін және т.б. қалдықтарды тастауды қадағалау;
- жануарлар және өсімдіктер әлемін қорғау және аң аулауға тыйым салу
үшін әкімшілік, құқықтық және ... ... ... мониторинг жүргізу.
Флора мен фаунаның жағдайы туралы жалпы мәлімет және ... ... және газ ... операторлары ұңғының пайдалану және ... ... ... ... жерін анықта.Жанажол кен орнын
қоршаған территорияның өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... кеңістікті құрылы
-
мымен сипатталады. Аумақтың ... ... ... ... ... климаттың құрғақтылығына, температураның жоғарғы амплитуда
да тербелуі, тұзды топырақ түзетін жыныстардың кеңінен таралуына ... ... ... ... үлкен дақ қалдырады,
территорияның өсімдік жамылғысы ... пен ... ... ... ... ... ... бар
өсімдіктер геологиялық құрылымымен, су режимдерімен, ... және ... ... байланыста.
Топырақты - өсімдікті жамылғының ластануы. Топырақ мұнай және ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі
химиялық заттармен және жоғары ... ... ... ... ... ... ... толығымен жойылған, мұнай
төгілген аймақтардағы өсімдіктерді арнайы шаралар қолданбай ... ... ... емес.
5.4 ГТУ ластандыларын есептеу
Азот оксидінің тастандысын есептеу
Газотурбиндік қондарғылармен атмосфераға ... азот ... азот ... ... шамасы (МNO, г/сек) келесі формула
бойынша есептеледі:
МNO= JNO*B = 0.184*0.1072= 0.197
(5.1)
мұндағы В - жану ... ... ... ... біздің
жағдайда 0,1072 г/сек;
5.1 - кесте
Жану камераларында жанатын жанармай құрымы
| Жанармай құрамы ... ... | % |
| ... |C |84,78 |
| ... |H |13,3 |
| ... |O |0,46 |
| ... |S |0 |
| Азот |N |0,8 |
| Дым |W |0 ... - азот ... ... ... тастандысы, г/кг;
JNO = CNO* VГ = 0,07*0,2629 = 0,184
(5.2)
мұндағы CNO – азот ... ... ... ... ... = 0,07 ... және ... ... ... есептеу
Атмосфераға лақтырылатын метанға шапқандағы көміртек оксидінің және
жанбай қалған көмірсутектердің соммалық ... (MCO, MCH ; ... ... = JCO * B = 15.04* ... 1.6123 ... = JCH * B = ... = 0.2337 ... JCH , JCO – CО және CH ... ... ... = αco * ф(Kco) = ... = 15.04
(5.5)
JCH = αch * ф(KCH) =5.01*0.435 = ... ф – ... ... ... ... жылу ... ... шамамен = 0,5 %;
Газ үшін коэффициенттер: αco = 22.8 αch = ... = 0.6 KCH ... ... ... ... ең ... ... жоғары тиімділігімен және қоршаған орта ... ... ... ... ... айтсақ, ол жер бетінде бөліп ... ... ... ... ... ... немесе қоректік заттарды мұнай
қабатына жіберіп мұнай қабатындағы микроорганизімдерді белсендендіріп, өсіп
- дамуына жол ... ... ... ... мен ... бір ... қасиетімен мұнайға әсер ету арқылы өзгеріс тудрады.
Мысалы аурыр ... ... ... ... ... ... мен ұю нүктесін төмендетеді. Сонымен ... ағу ... ... ... Экологиялық және санитарлық қауіпсіздік
Әдіс экологиялық таза, қоршаған орта үшін ... және ... ... ... мұнайлы қабатта дамитын микрофлора жердің табиғи
беттік жабынына тән. Оның ... асуы үшін ... ... ... ... ... ... процесс
Микрофлора белсенділігіне қабатқа сыналған режиммен минералды тұздар
мен су - ауалы қоспаны енгізу арқылы қол жеткіземіз. ... ... ... ... ... ... тұру үшін қолданылатын сумен ... ... ... қолданылады.
4. Процесстің тиімділігі
Ұсынылып отырған әдіс максимал нәтижені жоғары суланған мұнайлы
қабаттарда нәтиже береді және ... ... ... 6 % - дан ... мүмкіндік береді. Қосымша мұнай алудың мұндай көрсеткіші жоғары.
Мұнай тотықтырушы микроорганизмдерден микробиологиялық ... ... ... ... ... мақсатында тек олардың мұнай
көмірсутектерінде өсуі мен оларды ... көзі ... ... ... ... ... болғандықтан, бактерия
культураларының беттік-активті заттарды түзу ... ... ... жүргіздік. Мұнай тотықтырушы микроорганизмдер өсу
ортасында көмірсутегі болғандықтан оларды ... үшін ... ... ... ... ... ... 30 көмірсутегін тотықтырушы
бактериялардың әртүрлі көмірсутектік субстраттарда бөлшектеу ... ... ... ... ... үшін ... ... мұнай және дизельді жағармай қолдандық.
Алынған зерттеу нәтижелері, бөлшектеу белсенділігі мұнай және дизельді
жағармайда жоғарылау болғандығын, ... ... ... 30 ... ... 8 ... бөлшектеу индексі, басқа бактериялармен
салыстырғанда жоғары болғандығын көрсетті.
Сонымен, ... ... ... ... ... ең жоғары көрсеткіш 54,1 ± 2,2 % болса, дизельді
жанармайда 58,1 ± 1,02 % ... КВ - 36, П5, 72, 49, 48, 35, П1 және ... ... ... ... ... ... болды, яғни аталған
бактериялардың бөлшектеу индексі 51,2 ± 0,48, 58.1 ± 1,02 % ... ... ... ... ... сұйықтықтарының бөлшектеу индексі
мұнай бар ортада 50,3 ± 1,1 - 54,3 ± 0,1 % аралығында болды. Ал, К3 ... ... ... ... ... ... бөлшектеу индексі
50,2 ± 0,63 % жетсе, басқа бактериялардың культура сұйықтығының ... ... ... ... 50 % ... ... ... ретінде Атырау облысындағы Қосшағал, Жаңаталап кен
орындарынан алынған топырақ қарастырлыды.
Сондай - ақ ... ... ... ... кен ... мұнаймен
ластанған топырағанан, Атырау облысының West - Dala полигонындағы мұнай
қойыртпағынан және ... ... ... ... ... ... бактериялардан Micrococcus sp. 49, 34 және 40, Microbacterium
sp. 8С және 41 - 3, ... sp. 2А, ... sp. 44 - ... sp. П - 1, Rhodococcus sp. 7А, Rhodococcus sp. 65 ... ... және ... бар ... ... ... ... әдеттегі қоректік орталар пайдаланылды.
Мұнай. Атырау облысының Жаңаталап және ... кен ... шикі ... микробиологиялық тәсілмен өндіру технологиясы тұтқыр мұнайды
игерудың жаңа технологиясы болып, ... ... ... ... ... құны ... ... артықшылықтары бар. Оның тұтқырлықты төмендту
рольмен жоғары өнімділігі әсіресе тұтқыр мұнай қорына және құрғап қалған
немесе құрғауға жақын ... ... ... ... ... ... қуатқа
ие, сондықтан бұл технология әлем елдеріндегі үлкен ... ... ... сайын аударып, теориялық зерттеумен өндіріс жұмысы кезінде
белгілі басымдыққа ие болып, кең көлемдегі тұтқыр мұнай байлығын игеруде
қолданылатын маңызды жолға айналды.
ПАЙДЫЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... игеру технологиясы (ҚХР) / Zhang yan
shan, Yu shan // Химия өнеркәсіп баспасы. – 2009. – 14 - 57б.
2 Увеличение ... на ... ... ... месторождений.
Теория. Методика. Практика / Р.Р. Ибатуллин [и др.] — М: Недра. — 2004. —
292 ... ... ... ... для увеличения нефтеотдачи пластов
/ Ю.М. Симаев [и др.] // Интервал. — 2000. — Т. 4—5, № 15—16. — С. 4.
4 ... М.В. ... ... родококков разрабатываемых
нефтяных залежей / М.В. Бердичевская // Микробиология. — 1989. — № 1. — ... ... ... ... ... ... месторождения Дацин (КНР) / Т.Н. Назина [и др.] // Микробиология.
— 2003. — Т. 72. — № 2. — С. ... Ron, E.Z. Natural role of ... / E.Z. Ron, E. ... ... Microbiol. — 2001. — Vol. 3. — P. 229—236.
7 Штамм бактерий — ... ... пат. 2073712 РФ, / ... В.А. ... С.В. ... ... ... Булавин В.Д. Технологический комплекс для интенсификации добычи
нефти и увеличения нефтеотдачи на основе отечественного ... / ... Н.В. ... // ... ... и ... — 2006. — № 4. — С.
116 - 117.
9 Технология повышения нефтеотдачи пластов, снижения обводненности и
интенсификации добычи с ... ... и ... на их
основе / В.В. Балакин [и др.] // Тр. Всероссийского совещания по ... ... ... 5—9 июня 2000 г: в 2 ч. ... ОАО «Татнефть» — Альметьевск, 2000. — № 2 — С. 50—54.
10 Развитие микробиологических процессов в разрабатываемых ... ... ... / С.С. ... [ и др.] ... — 1990. — № 6. — С. 1 118—1 ... Юлбарисов Э.М. Микробиологические методы повышения охвата пласта
заводнением на различных стадиях разработки / Э.М. ... ... ... — 1982. — № 12. — С. ... ... Н.В. Биотехнологии на основе сухого ... ила ... ... ... / Н.В. ... У.Н. ... В.Р. Баязитова
// Интервал. — 2000. — Т. 4—5, № 15—16. — С. 4.
13 McInerney, M.J. ... of the ... produced ... ... strain JF-2 / M.J. ... M. Javaheri, D.P.
Nagle // J. Ind. ... — 1990. — Vol. 5. — P. ... ... N. ... surfactants and their use in field studies of
soil remediation / N. Christofi, I.B. Ivshina // Journal of ... — 2002. — Vol.93. — P. ... Karanth, N.G.K. ... ... of ... and ... / N.G.K. Karanth, P.G. Deo, N.K. ... // Current Science.
— 1999. — Vol.77. — P. 116 —126.
16 High- and ... ... ... / E. Rosenberg,
E.Z. Ron // Applied Microbiology and Biotechnology. — 1999. — Vol. 52. — ... ... G. ... ... from microorganisms / ... S.C. Lin, M.M. Sharma // Biol. Technol. — 1992. — Vol. 10 — ... ... A. Chemical and physical ... ... lipids from ... ... grown on n-alkane /
A. Kretschmer, H. Bock, F. Wagner // Appl. Environ. Microbiol. — 1982. ... 44. — P. ... Cooper, D.G. ... ... and surface activity / ... D.A. Paddock // Appl. Environ. ... — 1983. — Vol. 46. — ... Studies on the ... of ... a ... antibiotic
from Bacillus subtilis ATCC / B. Kluge [et al] // FEBS Lett. — 1989. — ... — P. ... ... тәсілмен мұнай игеру негіздері (ҚХР) / Peng Yu
sheng // мұнай ... ... –2005. – ... ... Д.Г. Методы почвенной микробиологии и биохимии. Изд-во
МГУ, 1991. С. 59 – ... ... Н.С. ... по ... ... МГУ, 1976. С. 56 ... ... Ф. Методы общей бактериологии. М.: Изд-во Мир, 1983. Т.1.
С. 234 – ... ... по ... /Под. ред. А.Н. ... - ... . 2005. 597 ... Iguchi T, Takeda I, Ohsawa M. ... factor of hydrocarbon
produced by a hydrocarbon-assimilating yeast // Agric. Biol. Chem. – 1969.
– Vol. 33. – P. ... ... В.Н, ... В.М., ... В.А, ... ... почвы и воды, загрязненных нефтью и ... ... ... // Прикладная биохимия и микробиология. – 2000. – Т.36,
№6. – С. 652-655.
28
Веслополова Е.Ф. ... ... ... ... //Микробиология.–1995–Т.64, №2-С. 279-284.
29 Лабинская А.С. ... с ... ... - М, «Медицина», 1978. - 394 с.
30 Бабьева И. П, Голубев В. Л. ... ... и ... - М: ... 1979. - 120 с.
31 Квасников Е. И., Щелокова И. Ф. ... ... ... - ... Наукова думка, 1991. - 326 с.
32 Бабьева И. П, Чернов И. Ю. ... ... - М: ... МГУ, ... 96 ... ... А. П, Коневичева Е. Н. Систематика дрожжей и дрожжеванных
грибков. - М. ... 250 ... Н.М. ... ... - ... ... ... 1972.
35 Практикум по микробиологии /Под. ред. А.Н. ... - ... 2005. - 597 ... ... Д.Г. ... ... ... и биохимии. Изд-во
МГУ, 1991. С. 59 – 75.
А Қосымша
А.1 – сурет. Биотехнологияның мұнай игеру ... ... ...... ... ... мұнайды бөлшектеуі
Қосымша
Б.1 – сурет. MEOR
-----------------------
М
Г

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айғырларды пішу17 бет
Нүкте жылдамдығы мен үдеуін анықтау19 бет
Сүректі механикалық өңдеу тәсілі8 бет
Өсіңкілік қатарлар туралы15 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет
1.Санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. Оларға қойылатын талаптар.2.Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері7 бет
«Cүт сарысуы негізіндегі фитосироптың микробиологиялық көрсеткіштерін зерттеу»45 бет
Автокөлік құралдарын шығындық тәсілмен бағалау11 бет
Аралас шөп тұқымын сақтауда жүретін физиологиялық, биологиялық және микробиологиялық үрдістер17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь