Кіші мектеп жасындағы оқушыларды ана тілі сабағында өз бетімен жұмыс жасауға үйрету жолдары

МАЗМҰНЫ

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.4

І Бөлім Кіші мектеп жасындағы оқушыларды оқыту барысындағы өз бетімен жұмыс жасауға үйретудің теориялық мәселелері.
1.1. Оқушылардың өз бетімен жұмыс жасау біліктіліктерін қалыптастырудың педагогикалық психологиялық негіздері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.20
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының өз бетімен жұмыс жасау біліктіліктерін қалыптастыру мәселесінің мәні мен қазіргі теориялық және әдістемелік жағдайы...20.29

ІІ Бөлім Кіші мектеп жасындағы оқушыларды ана тілі сабағында өз бетімен жұмыс жасауға үйрету жолдары.
2.1. Кіші мектеп жасындағы оқушыларды ана тілі сабағында өз бетінше жұмыс жасауға үйретудің дәстүрлі әдіс амалдары. . . . . . . . . . . . . . . . . . 29.44
2.2. Өз бетінше жұмыс жасауға үйрету әдістерін жетілдірудің жаңа жолдары мен тиімділігін арттыру өлшемдері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .44.54
2.3. Сабақ жоспарларының үлгілері . . . . . . . . . . . . .54.60

Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60.61

Әдебиеттер тізімі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61.67

Қосымша . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67.70
Кіріспе
Оқу мектеп жасындағы балалардың негізгі таным әрекеті. Баланың жалпы психикалық дамуы мектептегі оқу мен оның өздігінен оқуына тығыз байланысты. Мектептегі баланың оқу әрекеті күрделі, жан-жақты үрдіс, Ол баланың барлық әрекетін, рухани күштерін, өздігінен білім алуын қажет етеді. Мектеп жасындағы баланың ақыл-ой еңбегі белсенді әрекет болуға тиісті. Ол оқушының жалпы психикалық даму ерекшеліктеріне байланысты болады. Балданың ақыл-ой әрекеті оның қажеттері мен қызығулары, сезімі мен еркі сияқты үрдістермен, іске асады. Кіші мектеп жасындағы оқушыларждың ақыл-ой еңбегін белгілі жүйемен жасауға, оның жалпы мәдениетін өздігінен әрекетін қалыптастырып отыру керек. Ең алдымен мектепке келген баланың алдына қойған мақсат міндеттерін түсінуге баули отырып оқыту, тәрбиелеу қажет. Тәрбие өмір бойы үздіксіз жүретінүрдіс болса, қазақ халқы жетілген, өз бетінше жұмыс атқара алатын тулғаның сипатын “Сегіз қырлы бір сырлы” деген бір ауыз сөзбен түйіндеген.
“Қазақстан-2030” Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауында Қазақстан азаматтарының денсаулығын, білімі мен әл-ауқатын арттыруға, экологиялық ортаны жақсартуға ерекше мән берілген. Сондықтан да ұрпақ тәрбиесіндегі көкейкесті мәселелердің бірі өз бетімен жұмыс жасау біліктілерін қалыптасыру.
Мектеп оқушыларына тәрбие беру тұжырымдамасында: Жеке тұлғаның қалыптасуы үздіксіз күрделі үрдіс: Әрбір оқушыға жеке қарап, оның өзіне тән санасы, өзіндік әрекет жасай алатын қабілеті бар, оқушыны дамытуды мектеп алдындағы бір міндет болып саналады.
ХХ ғасырдың аяқ кезіндегі ой-пікірлерден педагогикалық көзқарастары білім беруде оқушының шығармашылық қабілетін өз бетінше жұмыс жасауға үйретудің мәселелері болғанын өмір дәлелдеп отыр.
Енді осы мәселені дамыту үшін мектептің алдында оқушылар өз бетінше жұмыс жасау біліктерін қалыптастыру қажеттілігі туындайды.
Мектептің педагогикалық үрдісіндегі негізгі мәселе – білім беру, өздігінен білімін жетілдіру, өз бетінше жұмысты ұйымдастыру үйрету жолдары болып табылады.
Кіші мектеп жасындағы оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру, өз бетінше жұмыс жасауға үйретудің жолдары болып табылады. Сондықтан, бұл мәселе оқушыларды ғылыми таным әдістердің логикалық ойлауды, ғылыми заңдылықтарды түсіну, практикалық міндеттерді шешуге бағытталуы тиіс. Осыған орай балалардың ғылыми білімді, дағдыларды, өздігінен білімс алуды меңгеруі олардың оқу әрекетінің негізгі мақсаты мен міндеті болып табылады.
Бұл мәселенің маңыздылығы мен қасиеттілігін П.Я.Гальперин, И.Я.Лернер, В.П.Паламер÷ук, М.Жұмабаев, Т.Сабыров, Ж.Б.Қоянбаев т.б. ерекше мән береді.
Қ.Жарықбаев психология ғылымдарының докторы қазіргі таңдағы оқу процесіндегі білім алу мен өз бетінше жұмыс жасау білік, дағды, икемдеріне баса қатты назар аударған.
Оқыту теориясының негіздерін дамытуда дидактиканың негізін салушы Т.Сабыровтың еңбегін бағалап кетуге болады.
Оқушылардың санасында жеткілікті деңгейде білім қоры болмаса, онда оның өздігінен жұмыс істеуіне, өз бетімен жұмыс жасау біліктілігін қалыптасуы мүмскін емес. Сондықтан, бұл тақырыптың негізгіә өзектілігі жұмыстың негізгі мақсаты мен міндеттерін анықтайды.
Зерттеудің мақсаты: Бастауыш мектептің үшінші сыныбында ана тілі сабақтарында оқушылардың өз бетімен жұмыс жасмау біліктіліктерін қалыптастыру жолдарын анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
1. Бастауыш сынып оқушыларының қызығушылығын дамытудағы оқытудың ғылыми әдістемелік негіздері, педагогкикалық , психологиялық әдебеиттерге шолу жасау, оның мазмұнын аулу;
2. Оқушының өмірге, қоғамға ғылыми көзқарасын қалыптастыру негізі оның өз бетінше жұмыс жасау жайлы түсінікті тәжірибеде жүзеге асыру жолдарын анықтау;
Зерттеудің объектісі; Ана тілі сабақтарында 3 сынып оқушыларының өз бетінше жұмыс жасауға қызығуы.
Зерттеу пәні: 3сынып Ана тілі пәні.
Зерттеу әдістері. ғылыми әдістемелік әдебиеттер, озат педагогикалық тәжірибелер, анкета, тест,бақылау, баспасөз материалдары.
Димпломдық жұмыс: Кіріспеден,екі бөлімнен, қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен, қосымшадан тұрады.
Әдебиеттер.
1. М.И. Махмудов “Мектепте проблемалық оқытуды ұйымдастыру”. Алматы мектеп 1981ж. 247-бет.
2. А.А. Лþбинская “Бастауыш мектеп оқушы сының психологиясы жөнінде”. Алматы мектеп 1981. 238-бет.
3. А.А. Лþбинская “Бастауыш кластарда оқытудың актуалды проблемалары” Алматы мектеп 1977. 160-бет.
4. С. Мұқанов “Таңдамалы шығармалары” Алматы жазушы 1980. 412-бет.
5. С. Мұқанов “Таңдамалы шығармалары” 15 том 1979. 377-бет.
6. Н. Елікбаева “ұлттық психология” Алматы Қазақ университеті 1992. 96-бет.
7. С. Мұқанов “Таңдамалы шығармалары” 13 том Алматы жазушы.
8. ±. Мүсірепов “Таңдамалы шығармалары” 4 том Әңгімелер. Алматы жазушы. 1973. 263-391 бет.
9. Т.Тәжібаев “Қазақстанда ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы ағарту ісі мен педагогикалық ойдың дамуы ”. Алматы мектеп 1958. 24-25 бет.
10. Ә. Сыдықов “Ы. Алтынсариннің педагогикалық идеялары мен ағартушылық қызметі”. Алматы мектеп 1969. 156 бет.
11. Г. Бегалиев “Бастауыш мектептегі оқу сабағы”. Қазақ мұғалімі 1988. 12-16 бет.
12. С. ұзақбаева “Тамыры терең тәрбие” Алматы білім. 1995 269-бет.
13. М. Жұмабаев “Шығармалар” 2-3 том Алматы білім 1996. 512-бет
14. М. Жұмабаев “Педагогика” Алматы Ана-тілі 1992. 160-бет.
15. Қ. Жарықбаев, С. Қалиев “Қазақ тәлім-тәрбиесі” Алматы Санат 1995. 352-бет.
16. Қ. Бержанов “Дидиктиканың осы кездегі кейбір актуалды мәселелері”. Қазақ мектебі. 1968. N11. 23-27 бет.
17. С. Рахметова “Бастауыш класс оқушысыларының тілін дамытудың ғылыми-әдістемелік негіздері”. Алматы. 1994. 432-бет.
18. Ш.Әуелбаев “Қазақ тілі пәнінің мазмұны және оны жоспарлау”. Алматы. Мектеп. 1980. 136-бет.
18. М.Мұқанов. “Жас және педагогикалық психология”. Алматы. Каз.П.И. 1982. 248-бет.
19. Т.Тәжібаев. “Жалпы психология”. Алматы. Қазақ университеті. 1993. 239-бет.
20. В.А.Сухомлинский “Балаға жүрек жылуы”. Алматы. Мектеп. 1978. 222-бет.
21. Амоношвили “Педагогикалық ізденіс”. Алматы. Рауан. 1990. 574-бет.
22. И.А.Аллаяров “Оқу белсенділігінің дидактикалық негіздері”. Мектеп. 1988. 48-бет.
23. Т.Сабыров. “Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары”. Алматы. Мектеп. 1978. 110-бет.
24. Т.Сабыров “Оқыту теориясының негіздері”. Алматы. Республикалық кабинеті. 1993. 59-77-бет.
25. Б.Тұрғанбаева “Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту”.
26. Л.А.Төкеева–Бектұрғанова “Ана-тілін жүйелі оқыту және оқушылардың өзін-өзі басқаруы” Шымкент 2001. 82-85 бет.
27. К.Молдабек “Бастауыш мектепте тіл дамыту” Шымкент 1999 166-бет.
28. Қ.Аймағанбетова “Бастауыш сыныптарды дүниетануды оқытудың теориялық негізі” Алматы Балауса 2003ж 104-бет
29. Х.Т.Наубаева “Оқушыларды гуманистік негізде бағыттау” Бастауыш мектеп N 1-2 1999ж.
30. Г.Алпысбаева “Шығармашылық-ізденіс көзі” Бастауыш мектеп N 7 1999 10-бет.
31. М.Ізмұқанов “Шыңдалған шеберлік” Бастауыш мектеп N11 1990 16-бет.
32. М.Сәтымбекова “Дидактикалық ойындарды сабақта пайдалану” Бастауыш мектеп N3 1983.
33. П.Шілдебаев “Шеберліе жсабақта танылады” Бастауыш мектеп N8 3-бет.
34. А.үсенов “Ана тілін құрметтеу-адамгершілік парыз” Қазақ мектебі 1990 N5.
35. Б.Құлмағанбетов “Мемлекеттік тілді меңгерту мәселелері” Бастауыш мектеп 1991 N11.
36. Т.Сабыров “Оқыту теориясының негіздері” Алматы 1997.
37. ұ.Жазықбаев “Жаңа адамды тек жаңашыл ұстаз тәрбиелейді” Шымкент 2001.
38. Қ.Ахметұлы “Білім негізі-рухани уыз тәрбиесі” Алматы 2001.
39. Т.Баймолдан “ұрпақ тәрбиесі-көпке ортақ” Алматы 2001.
40. Б.Тұрғанбаева “Шығармашылық қабілеттер және дамыта оқыту”. Алматы. 1999.
41. Ш.А.Амоношвили, С.Н.Лысенко, Волков, Шаталов,Ильин т.б. “Педагогикалық ізденіс” 1989ж Алматы Рауан
42. Ж.Сардарова “Оқушының шығармашылық бағытта дамуы” Бастауыш мектеп N7 2001.
43. Бастауыш мектеп N4 2000ж.
44. Құсайынова, Төлегенов “Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту”, “Өзіндік жұмысының маңызы” 100.
45. Н.Мұқанова “Шығармашылықпен жұмыс істеуге баулу” Бастауыш мектеп N8 2001ж.
46. Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев “Педагогика” Алматы 2002ж.
47. Қазақстан мектебі N4 2001ж.
48. Бастауыш мектеп N6 2002ж.
49. Бастауыш мектеп N4 1999ж.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... Кіші ... ... ... оқыту барысындағы өз бетімен
жұмыс ... ... ... ... ... өз бетімен жұмыс жасау біліктіліктерін қалыптастырудың
педагогикалық психологиялық негіздері . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... өз ... жұмыс жасау біліктіліктерін
қалыптастыру мәселесінің мәні мен қазіргі теориялық және ... ... Кіші ... ... ... ана тілі ... өз бетімен
жұмыс жасауға үйрету жолдары.
1. Кіші мектеп жасындағы оқушыларды ана тілі ... өз ... ... ... ... әдіс ... . . . . . . . . . .
. . . . . . . ... Өз бетінше жұмыс жасауға үйрету әдістерін жетілдірудің жаңа жолдары
мен тиімділігін арттыру өлшемдері. . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... балалардың негізгі таным әрекеті. Баланың жалпы
психикалық дамуы мектептегі оқу мен оның өздігінен ... ... ... ... оқу әрекеті күрделі, жан-жақты үрдіс, Ол ... ... ... ... өздігінен білім алуын қажет етеді. Мектеп
жасындағы ... ... ... ... әрекет болуға тиісті. Ол оқушының
жалпы психикалық даму ерекшеліктеріне байланысты болады. Балданың ... оның ... мен ... ... мен еркі ... үрдістермен,
іске асады. Кіші мектеп жасындағы оқушыларждың ақыл-ой еңбегін белгілі
жүйемен жасауға, оның жалпы ... ... ... ... ... Ең ... мектепке келген баланың алдына қойған мақсат
міндеттерін түсінуге баули отырып оқыту, тәрбиелеу ... ... өмір ... ... ... қазақ халқы жетілген, өз бетінше жұмыс атқара
алатын тулғаның ... ... ... бір ... ... бір ауыз ... Ел Президентінің Қазақстан халқына ... ... ... ... мен ... ... ... жақсартуға ерекше мән берілген. Сондықтан да ұрпақ
тәрбиесіндегі ... ... бірі өз ... ... ... ... оқушыларына тәрбие беру тұжырымдамасында: Жеке ... ... ... ... ... ... жеке қарап, оның өзіне тән
санасы, өзіндік әрекет жасай алатын қабілеті бар, оқушыны ... ... бір ... ... саналады.
ХХ ғасырдың аяқ кезіндегі ой-пікірлерден педагогикалық ... ... ... ... ... өз ... ... жасауға
үйретудің мәселелері болғанын өмір дәлелдеп отыр.
Енді осы мәселені дамыту үшін мектептің алдында оқушылар өз ... ... ... ... ... ... педагогикалық үрдісіндегі негізгі мәселе – білім ... ... ... өз ... ... ... ... жолдары
болып табылады.
Кіші мектеп жасындағы оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру,
өз бетінше жұмыс жасауға үйретудің жолдары болып ... ... ... ... ... ... ... логикалық ойлауды, ғылыми
заңдылықтарды түсіну, практикалық міндеттерді шешуге ... ... орай ... ... ... дағдыларды, өздігінен білімс алуды
меңгеруі олардың оқу ... ... ... мен міндеті болып табылады.
Бұл мәселенің маңыздылығы мен қасиеттілігін П.Я.Гальперин, ... ... ... ... т.б. ерекше мән береді.
Қ.Жарықбаев психология ... ... ... ... ... ... алу мен өз бетінше жұмыс жасау білік, дағды, ... ... ... ... теориясының негіздерін дамытуда дидактиканың ... ... ... бағалап кетуге болады.
Оқушылардың санасында жеткілікті деңгейде білім қоры болмаса, онда
оның ... ... ... өз ... жұмыс жасау біліктілігін
қалыптасуы мүмскін ... ... бұл ... ... ... ... ... мен міндеттерін анықтайды.
Зерттеудің мақсаты: Бастауыш ... ... ... ана ... ... өз ... жұмыс жасмау біліктіліктерін
қалыптастыру жолдарын анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
1. Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... , психологиялық
әдебеиттерге шолу жасау, оның мазмұнын аулу;
2. Оқушының өмірге, қоғамға ғылыми көзқарасын ... ... ... ... ... жасау жайлы түсінікті тәжірибеде жүзеге ... ... ... Ана тілі ... 3 ... ... ... жұмыс жасауға қызығуы.
Зерттеу пәні: 3сынып Ана тілі пәні.
Зерттеу әдістері. ... ... ... озат ... ... тест,бақылау, баспасөз материалдары.
Димпломдық жұмыс: Кіріспеден,екі бөлімнен, ... ... ... ... Бөлім. Кіші мектеп жасындағы оқушыларды, оқыту барысындағы ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше жұмыс ... ... ... ... негіздері.
Бүгінгі таңда өскелең ұрпақтың өз бетінше жұмыс ... ... оқу ... қызығушылығын арттыру, оқу тәрбие ісіндегі
жетістіктердің қыры мен сырын білу міндеттерін ... ... ... ... білім мен тәрбие беру тәжірибесіне сүйену ерекше
көкейкесті мәселе. Қоғамдық дамудың қазыргі кезеңдегі ... ... ... ... қалыптасу белесінде әлеуметтік педагогика
ғылымдарының ауқымыдылығы кеңейіп оларды зерттеу жан-жақты толыға түсуде.
ҚР-ң Білім туралы” заңы ... оның ... ... мемлекеттік
бағдарламасы жалпы білім беретін ... ... ... білім
мазмұнының тұжырымдамасы қабылданды. Осыған орай еліміздің қайта өркендеуі,
әлемдік желілерге көтерілуі жағдайында ... ... ... ... ... оны ... ... басқару қазіргі кездегі объективті қажеттілік. Қызығушылығын
дамыту– білім алудың негізі болып отыр. ... бұл ... ... ... ... логикалық ойлау операциялары және жаңаша ... ... ... анықтауды қажет етеді.
Жалпы орта білім беру жүйесінің іргетасы бастауыш ... ... ... Кіші мектеп жасындағы оқушылардың өз бетімен жұмыс
біліктерін қалыптастыруда бастауыш білімінің ... зор. ... ... ... ... жалпы орта білім берудің мақсаты көзделеді.
Кіші мектеп жасындағы оқушылардың оқу ... ... ... ... ... ... оқу ... ісмін
кешенді түрде қарап, ақыл-ой, адамгершілік, эстетикалық тәрбие бірлігін
ұлттық дәстүр, әдет-ғұрыпқа ... ... ... ... қатар, өз
бетіндік жұмысты барлық пәндер арқылы да біліктерін қалыптастыроуға болады.
Білім беру– қоғамдық процесс, ол арқылы алдыңғы ұрпақтың ... ... ... ұрпаққа беріледі. Жалпы білім беру ... ... ... ... ... техника, өнер, туралы ғылыми
білім негіздерін меңгеру. ... ... ... ... ... ... мен идеялардан басқа дүниетанымдық идеялар мен
сенімдер практикалық ... мен ... және өз ... ... ... оқушыларды сабақтан тыс күндері практикалық іс-әрекетке,
өз бетімен қоғамдық пайдалы еңбек етуге даярлау.
Үшінші мақсаты– оқу пәндерін ... ... ... ... ... ... етеді.
Кіші мектеп жасындағы оқушылардың өзіндік жұмысын дамыту және
жетілдіруде ... ... ... ... білім қорының болуы және оларды қолдана білуі;
2. Оқушылардың көрген-білгендеріне байланысты ынта-ықыласы мен өзіндік
мағынасының болуы;
3. Оқушылар өз ... мен ... ... ... жүзеге асыруға дайын болуы.
Көптеген ғалым педагогтардың, практик-мұғалімдердің тәрбиесіне
сүйенсек, ... ... ... ... ... басты
рольді ең алдымен оқушының өз бетімен әрекеті, белсенділігі атқарады.
Себебі ... ... ... ... ... ... ... шеберлігі мол болсын, бірақ бала тарапынан өзіндік белсенділік
әрекет болмаса жұмыстың нәтижелі сапалы орындалуы мүмкін емес. Сол ... біз өз ... ... ... әрекетке бағыттайтын өз бетімен
жұмыс, оның түрлері бала дамуындағы мәселелер ... сөз ... ... жете мән ... ... өзіндік жұмыс жасауға соңғы жылдары
сапалы түрде бетбұрыс жасалуда. Оған дәлел оқушыны ... ... жаңа ... білім мазмұны соның ... ... ... Себебі, бұнда оқушының өз бетімен білім алып, дамуына жете ... ... ... өз ... жұмыстың бала дамуындағы ролін жете
көрген және ол ... ... ... ... зиялылыраның бірі ағартушы ғалым
Ахмет Байтұрсынов.
Ахмет Байтұрсынов оқу-ағарту саласындағы ... ... ... мектеп, “Қазақша оқу жайынан”, “Мектеп ... ... ... ... ... біздіңше ерекше көңіл аударарлық
мәселе–бұл автордың “Қазақша оқу жайынан” автты ... ... ... ... бала ... ... арқылы өз бетімен алуы
керек. Ал мұндағы мұғалімнің қызметі–балаға ... ... ... беру және ... ... жету үшін ... беріп отыру.
Бұдан біз Ахмет Байтұрсыновтың 20-30 жылдардың өзінде-ақ кейінгі жылдары
ресей ғалымдары ... пен ... ... ... теориясын негізі
болған,-өз бетіндік танымдық әрекеттің ролін көре ... оның ... ... өз ... ... байқаймыз.
Бұл тағы да оның өз заманының озық ... ... ... ... оның ... ... ... көтере отырып басты нысанасы
болып табылатын өз бетіндік жұмыстың ролін көре білгендігін көре аламыз.
Бастауыш сыныптарда өз бетімен жұмысты ... оның ... ... сай болуы, түрлі мазмұнда және формада ... ... ... ... ... ... ... сияқты мәселелерге жете мән беріледі. Осыған орай өз бетімен
жұмыс бастауыштың ... тән ... ... ... ... және ... ... Өз бетіндік жұмыс–бұл шығармашылық жұмыстың бастамасы. Сол
себепті де оқушылардың шығармашылық ... ... ... ... ... ... мектепте өзбетімен жұмысты тиімді ұйымдастыруға жол ашатын
қолайлы ... бұл ... жас ... ... ... Өйткені бұл жастағы балалардың ойлау қабілеті жоғары және
қиялдау, елестеу, ... ... ... басым болады.Сол себепті
де тиімді түрде ұйымдастыра білген мұғалімге оның берерлік маңызы зор.
ӨЗ бетімен ... ... ... материалдарды саралау және өз
тәжірибеміздің қорытындысы негізінде біз ... ... ... ... ... арттыра түсетін өз бетімен жұмыс
түрлеріне төмендегі негізгі үш жұмыс түрлерін жатқыза аламыз. Олар:
1. Логикалық ... ... мен ... ... (құрастырмалы
ойындар, ребус, сөз жұмбақ, анаграмма) өз бетімен жұмыс түрлері;
2. Берілген тапсырманы түрлендіру ... ... ... ( кері есеп
құру, мәтіннің мазмұнын өңдеу, т.б.)
3. Өз ойынан еркін тақырыпқа ... ... ... ... ... ... ... әңгіме, шығарма жазу, т.б.).
Мұнда басты назар ... ... бұл ... ауызша, жазбаша
тілдерінің өзара ұштастырыла отырып және ... ... ... ... ... көрініс табуларын талап ету. Соның негізінде ғана біздіңше ,
тіл байлығымол, сауапты да шығармашыл жас ... ... ... ... ... – мұғалімнің қажетті нұсқаулары бойынша
оқушының оқу жұмысының жеке дара және ... ... ... ... ... белсенді ойлау, әр-түрлі танымдық есептерді
шешу талап ... ... ... ... ... ... оларды тапсырылған істі орындаудағы жауапкершілік ... ... ... ... ... жолдастық көмек
қалыптасады. Дидактикалық мақсатына ... өз ... ... жаңа
материалды оқып үйренуге дайындық, жаңа материалды оқып ... ... ... және ... деп ... ... өз ... жұмыстың педагогикалық тиімділігі- мұғалімнің
жұмысқа жасаған басшылығының сапасы мен тікелей байланысты. Егер ... ... ... ... қойылған мақсат да айқын
болса, онда ... ... ... ... да ... ... ... оқытудың маңызды мақсаттарының бірі-оқушыларға өз
бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру.
Білімнің негізгі ... ... ... белгілі. Ендеше, осы
бастауыш сыныптардан бастап, оқушылардың өз бетінше жұмыс ... ... де ... ... Атап ... жаңа ... заңдылықты
ережені түсініп, тұжырымдау есепті талдап, шығара білу, жаңадан өтілген
ұғым бойынша өздігінен ой қорыта ... ... оқу ... ... ... т.б. ... ... қалыптастыру-оқу барысында мақсатты
түрде ұйымдастырылған жұмыстар және ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі – оқушының берілген тапсырманы
мұғалімнің көмегінсіз орындау. Тапсырманы орындауда жақсы нәтижеге жету
үшін,мұғалім оқушының ... ... ... білу ... ... шешу ... ... таңдай білуін байқап көреді. Егер тапсырманы
орындауда қателер жіберілсе, онда мұғалім сол ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жолға бағыттағаны
жөн.
Оқу – мектеп жасындағы балалардың негізгі таным әрекеті. ... ... ... оқу мен ... ... ... ... Баланың
оқу әректі-күрделі, жан-жақты үрдіс, ол баланың ... ... ... ... ... ақыл ой еңбегі белсенді әрекет болуға тиісті. Ол ... ... даму ... ... ... ... ... оның қажеттері мен қызығулары, сезім мен
ерік сияқты т.б. ... ... оқуы ... ... үшін ... дағдыларын қалыптастыру керек. Баланың ақыл ... ... ... ... оның ... мәдениетін арттырып отыруға көңіл аударған
жөн. Ең алдымен баланың өз жұмысының мақсат-міндеттерін ... ... Ең ... ... өз жұмысын (тапсырмасын) не үшін, қандай
мақсатпен жасау керектігін, ол ... жаңа ... ... ... ... ... саналылығы артады. Оқу жұмысының мақсат-міндеттеріне ... өз ... ... ... ... ... дұрыс пайдалануға. Өз
әрекетін қадағалауға, бағалауға, қысқаша айтқанда, өзін-өзі ... ... ... жаңа ... ... ең ... педагогикалық
технология деген ұғымды түсіну керек. ... ... ... алға қойған мақсатқа жетудің тиімділігін
қамтамасыз ететін оқытудың әдіс, құрал және түрлерінің ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, оқыту технологиясында мазмұн, әдіс және
құралдардың өзара байланысы мен себептілігі жатыр, ал қажетті ... ... ... ... білу ... ... байланысты. Педагогикалық технология-оқушылардың жеке басын
дамыту мен ... беру ... жету ... ... ... ... жүйелі дамып отыратын жобасы. Өзіндік жұмысты ұйымдастырудың
негізгі ... ... ... ... оқушылардың
дербестілігінің өзара байланысы, олардың жұмысты өз еркімен және ... және оған әсер ... ... және т.б. Дәлірек, айтқанда, мұғалім
сабаққа дайындалғанда өзінің әрекетін ... ... ... ... ... мән беруі тиіс. Уақытты тиімді пайдаланып,
оқушының өз бетімен ... ... ... ... ... қажет.
Оқу әрекеті барысында оқушылардың өз ... ... ... қалыптастыруға болады.
– Оқушылардың өзіндік жұмысы туралы түсінік беру:
– Оқушылардың өз бетімен тапсырманы орындау әдістемесімен таныстыру.
Оқушылардың өзіндік жұмыстарының ...... жеке ... ... ... Ол үшін мұғалім мына қағидаларды есінде ұстауы
қажет:
1. Баланың бойындағы қамқорлығын, қызығушылығын ... ... оның ... ... ... ... ... сұраныс пен мұқтаждарын ескеру,
шығармашылығын жетілдіру.
2. Білімді өз бетінше іздену арқылы алуға қолайлы жағдай . ... ... ... ... қалыптастыру. Дәстүрлі оқыту балада білім,
білік, дағды алуға қажетті ақыл,сана бар деп есептеп, сол ақылға
дайын ... құþ крек ... ... ал ... ... бала
бойындағы табиғи қабілеттерді жаңа белестерге көтеруді мақсат
тұтатын принциптерге негізделген. ... ... ... ... ал дамыта оқыту дербес жұмыс істеуге, алған білімді ... ... ... ... ... ... “ойша” әрекеттену қабілеттері әсіресе, бастауыш мектеп
жасындағы, яғни ... оқу ... ... ... ... және ... ... шығармашылықпен өзін-өзі
көрсете білу қажеттігі басым. Бұл оның жеке ... ... ... ... ... және оның ... оқушыға
әрқашан қуаныш сезімін тудырады.
В.В.Давыдов оқушыларды осы кезеңде ... ... ... ... ... отырып, былай дейді: “Оқушы өз әректетінде
барынша көп қадам жасаған сайын, ол түрлі ... ... ... ... оқушылар жұмысын әшекейлеп ұйымдастыру формасында
әр оқушы тек өзіне арналған (дайындығына және ... ... ... ... ... ... оқулық пен басқа ... мен ... ... әр ... ... өткізу т.б.
Тапсырма орындаудың жекелеп ... екі түрі ... ... ... сыныпқа бірдей берілген тапсырманы өз алдына,
басқалармен ... ... ... әр ... ... тиіс ... орындайды. Осылай әр баланың дайындығына орай жаттығулар беріп,
оның алға ілгерілеуін қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... өте маңызды мәселе–мұғалімнің тапсырманы орындауға
бақылауы, оқушыларда кездескен қиындықтарға дер кезінде ... ... ... ... ол шәкірттерге жұмыстың дұрыс қолдануға кеңес беріп,
сілтеме сұрақтар ... ... ... ... Ал егер ... ... күші ... сезсе, жеке жұмыстарын ... ... ... ... кеңес береді. Жеке жұмыстарды сабақтың
барлық кездерінде де әр ... ... ... ... ... жөн. Мысалы, жаңа білімдерді игеру және бекітуді
ептілік пен дағдыларды ... және ... ... ... ... ... ... зерттеу – ізденіс әдістерін үйренуде.
Әлбетте, оқушылардың жұмысын ұйымдастырудың бұл формасын бекіту,
қайталау әр ... ... үшін ... өте ... ... ... жаңа ... байланысты өзіндік жұмыстар орындауда, алдағы
болатын сабаққа өз ... ... ... жемісін береді.
Мысалы, сабақта өтілетін көркем шығармаға байланысты әр оқушыға немесе
оқушылар тобына күні бұрын жеке тапсырмалар беріп қоþға болады. Бүкіл ... ... оқып ... ... оқу ... әр оқушы (өз) сұрағына жауап дайындайды. ... орай есте ... ... 1) әр бала өз ... сай ... істеп
бағасын алады. 2) Әркім шығарманың өзіне тапсырған бөлігі ... ... де, ... ... тиісті материалды түсіндіріп береді. Үлгерімі
төмен оқушылар үшін дайындалған тапсырмалар ... ... ... ... әр ... ... ... қабілетін ескере отырып,
олардың оқу процесінде, қадам, қадамнан алға ... ... ... ... ... ... ұжымдық тұрғыда оқыту жүйесі
қалыптасқан. ... да ... сай ... ұжымдық жүйеде оқытудың
пайдасы мол. Алайда, жеке ... ... ... ... ... ... жан-жақты зерттеулер есепке алуды қажет етеді.
Сондықтан, мұғалімнің оқыту барысында ... ... жету ... ... ... ерекшеліктерін жете білуге үлкен мән беру қажет. Мұнсыз оқу-
тәрбие жұмысы іске ... ... ... ана тілі оқулығында берілген
оқу материалдарын мұғалім жеке ... ... ... ... ... – алуан жаттығу түрлерін жасауға болады. Осы оқу ... әр ... жеке ... әр түрлі өзіндік ерекшеліктерін есепке алу
проблемасы. Аса ... әрі ... ... Мұның өзі тек диференциялап
оқытуды ғана ... ... ... бала ... таба ... оны оқуға
қызықтыруды, оқу материалдарынан алынған дидактикалық ... ... ... ... ... ... жұмысын ұйымдастыруда оларды топқа ... ... ... жұмыс жүргізудің маңызы зор.
Мұндай жағдайларда оқушының ынытымақтастық сезімдер мен ... ... ... орай мына сабақты үлгі ретінде көресетемін.
Мектеп табалдырығын аттаған жас бала ертеңгі ел тұтқасы десек, оларды
парасатты, саналы етіп ... ... ... ... ... ... оқушыларына тек білім беріп қана қоймай, оларға хылықтық
педагогиканың нәрлі қайнары мен ... ... ... бойына ұлттық мінез-
құлық, адамгершілік, сыпайлылық пен кішіпейілділік ... ... жан ... ... ... байытуға қазақ
халықыныңы әдет-ғұрпын, салт-дәстүрін меңгертуге тиіс. Алдыңғы қатарлы
тәжірибені жетілдіре отырып, оқу ... жаңа ... ... ... ... өз ... ... ұйымдастырудағы
жалпы дамуын қамтамасыз етуі керек. Бала жаңа жаңалыққа ... ... ... белгісіз нәрсені ашуға тырысатын болғандықтан, бастауыш
сынып мұғалімі олардың осы ... ... ... ... ... ... арттыру мақсатын сабақ барысында тиімсді әдіс-
тәсілдерді енгізіп, оны ұйымдастыру формасын түрлендіріп отыру, мұғалімнің
басты міндеті ... ... ... ... ... орындау тәсілдерін мұғалім өзі
айтып, түсіндіреді, ал оқушы тек орындаушы ретінде жұмыс істейді. Ал ... ... ... өзі ... ... алған білімдерін қодлдануға лайықты
жағдайлар туғызатын болса, онда оқуша өздігінен ізденіп, жатса міндеттерді
шешуге тырысады. Мұндай жағдайда оның ... ... ... ... ... ... әдістемелік қортындыда оқушылардың өзіндік ... ... ... ... жұмыс істеуге дайындайтын
жаттығулардан бастап, кейін мұғалімнің көмегімен ... ... ... ... ... ... жұмыстарға үйрету қажет. Мұғалім мен оқушы
арасындағы қызметіне ... ... ... ... ... ... ... басқару функциясы
1. Тапсырманы анықтап беру.
А) жұмысты орындау туралы әдістемелік нұсқаулар беру;
2. Жұмыс ... ... ... Оқушылар әрекетіне оның жеке амал-тәсілдеріне түзетулер жасау;
4. Жұмысты тексеру, оның нәтижесін талдау, бағалау.
1.1 Оқушылардың өз ... ... ... ... ... ... ... өздігінен жұмыс істеу проблемасын қарастырғанда алдымен
оқушылардың өздігінен істейтін жұмыстарының ... ... ... оның ... ... да іс-әрекеттерімен байланысы, қатысы қандай
деген мәселені анықтап алу қажет болады.
Қазіргі уақытта мектептегі оқыту ... ... ... белгілі
дәрежеде білім беру, қажетті дағдылар мен іскерліктерді ... ... ... ... қабілетін дамыту міндеті қойылған.
Мұғалімдер әр оқушының кішкентай ... ... ... ... ... ... ... біледі. Сондықтан мұғалімдердің баланың қабілетін
тәрбиелеу мен ... ... ... ... ұйымдастыруда
программалық материалдарды меңгерту, дағдыға үйрету, түсіндіру, жаттықтыру,
көрсету, істету оларды қайталау әректтеріне ғана ... ... ... де ... ... мәні де зор. ... , ... дамытуға
негіз болатын фактор–баланың қызығуы дейміз. Ал ... осы ... көзі неде ... ... ... ... қызығу сезімге әсер етуден,
сол арқылы зейінді аударудан басталады. Сондықтан ... ... ... жолын, тәсілін білуі керек. Ал ... ... ... бола
бастағанда педагогтың екінші мәселені ойластыруына тура ... Ол – ... ... ... тереңдету, тұрақтандыру, ... ... Бұл – ... ... ... өздігінен істейтін жұмыстарын
жүргізуін қажет етеді.
Оқушылардың өздігінен істейтін жұмыстарын оқыту процесіне ендірудің
психологиялық негізі мынадан да ... ... мен ... белсенді ой, дербес ой және твор÷естволық ой деп бөледі. Мысалы,
твор÷естволық ой – ... әрі ... ... Бірақ белсенді ойдың бәрі
бірдей твор÷естволық ой бола бермейді.
Оқушының оқудағы белсенділігі дегеніміз оның ... ... ... ... ... ... және оларды өмірде, практикада қолдану
жолындағы саналы ерікті әрі мақсатты ... ... ... ... ... материалын ұғып, түсініп алу үшін, оқушы оған ... ... ... Ал ... ... алған білімін кеңейтіп,
толықтыру үшін өздігінен кітап оқуы, бақылау, тәжірибе ... ... ... ... ... Ал ... ... сапалы қайталау да,
жаңадан білім алуда, оның жолдары мен ... ... де ... ой ... ... емес. Яғни, оқушының белсенділігі ауызша, ... ... ... ... ... бір
сөзбен айтқанда, оқу процесінің барлық кезеңіне қажет. Бұл ... ... ... мен ... істейтін жұмыстары дегенді ажыратып ... шын ... ... ... істейтін жұмыстары олардың
белсенділігіне негізделеді. Бірақ кейбір ... ... ... өздігінен істейтін жұмысына жатқызуға болмайды.
Оқушылардың белсенділігі дегеніміз – олардың колективті ... ... ... ... ... алу ... жасаған іс-әректі
деуге болады. Ол өздігінен істейтін жұмысқа да жатпайды. Себебі ... ... ... ... ой ... ... өздігінен
істейтін, тындыратын жұмыстары жатады.
Екінші бір басын ашып алатын мәселе – оқушылардың өздігінен ... мен ... ... ... ... Оқыту процесіндегі
оқушылардың дербестігі ой дамуының негізінде ... ... ... ... ... ақыл-ой дербестігін
қалыптастырудың жолы ... ... ... ой ... ... (оқуға қызығу, әсерлену, ... ... ... ... т.б.) және ... ... зерттеу әдісі, жаңа ... ... ... ... ... ... схема, таблица жасау сияқты практикалық
істерде ... т.б.) ... ... болады.
Бұдан шығатын қорытынды: 1) Оқушылардың өздігінен жұмыс ... ... ... ... ой ... ... ... 2) Оқушылардың
өздігінен істейтін жұмыстары олардың ой-әрект дербестігін, жұмыс ... ... ... ... өз бетімен жұмыс жасау
біліктіліктерін ... ... мәні мен ... ... ... жағдайы.
Әрбір оқыту әдісі оқушылардың өзіндік жұмысын қамтиды, оқыту әдісінің
міндеті-кіші мектеп жасындағы оқушылардың дербестігін арттыру, өздігінен
жұмыс ... ... ... оқушылардың белсенділігін саналылығын,
білім алу дағдысын қалыптастыруды талап етеді.Адамның қандай да болмасын
әрекеті ... ... ... Осы ... өтеу ... үшін ғана адам ... әрекет жасайды. Оқушылардың ... ... алу ... ұштасып жатады. Кіші мектеп жасындағы
оқушылардың өздігінен істейтін әрекеті анық ... ... ... ... ... қажетті білім мен дағдыны
меңгеру ғана емес оларды ... ... ... біліуге, үйренуге,
істейтін саналы әрекеті.
Мысалы мұғалімнің баяндап тұрған материалын түсіну үшін ... ... ... тыңдауы ал оған білімін кеңейтіп, толықтыру ... ... ... ... ... жасауы жазып, сызуы сияқты
жұмыстар орындау қажет. Өйткені, ... ... ... ... ... дағдыларын үйрену белсенділікті қажет етеді. Яғни, ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Оқу процесінде оқушының белсенділігі екі түрлі
сипатта болады.
1. Сыртқы белсенділік, 2. Ішкі ... ... Олар ... белсенді қимыл қозғалыстары, практикалық
әрекеттері мұғалімге зейін ... ... ... ... ... оның ... түрде ойлау әрекеті жатады. Белсенділік жеке
тен,маңызды бір ... ... ... ... ... бір ... ... жас ерекшеліктеріне және психикалық даму ... ... ... түрі ... ... және ... Ойын және ... тәрбиелеу; Осыдан шығатын қорытынды оқушылардың өзіндік өзіндік
жұмысы оқыту әдісі де, ... ... де ... ... ... бір түрі ... оқу жұмыстарының арнайы бір формасы болып
табылады. Оқушы ... – екі ... ... ... ... ... міндетті түрде мұғалімнің басшылығымен, сонымен қатар
оқушылардың дербесінің, олардың қызығын өз ... ... ... ... ... ... ... сынды педагог,
психологтар оқушылар өзіндік жұмыстарының негізгі ерекшкліктерін ... және өз ... ... ... ... деп ... өзіндік жұмысының маңызын терең түсіну ұшін ... ... мен ... атап айтуға болады.
1. Оқушылардың дербестік қасиетін арттыру;
2. Олардың алған білімінң саналығы мен беріктігін қамтамасыз ету;
3. ... ... ... ... мен дағдыларды қалыптастыру;
4. Оқушылардың таным, ақыл-ой қабілеттерін дамыту;
5. Оқушыларды сыныптан, мектептен тыс дербес білім әзірлеу;
6. Оқушылардың оқуға ынтасын ... ... ... ... ... ... сан ... Оларды топтастыру – өте күрделі
мәселе. Сондықтан оқушылардың өзіндік жұмыстарын таныстару үшін бірнеше
шарттар мен ... ... ... ... ... ... және
пәннің мазмұнына, оқыту әдістерінің ерекшеліктеріне, оқушының ... ... ... ... ... топқа бөлуге болады. Оның
негізгі жиі ... бір тобы – ... ... ... қарай қолданатын
жұмыстың түрлері. Олар мыналар;
1. Жаңа білімді меңгеру;
2. Жаңа білімді бекіту;
3. Білім мен дағдыларды қайталау, бақылау, және тексеру.
Кіші ... ... ... өзіндік жұмысы білік пен дағдыны
қалыптастырудың тиімді жолы болғандықтан ... ... ... ... ... ... меңгеру қажет дейді”. Оқушы міндетті түрде
мынадай біліктілер мен дағдыларға ие болу тиіс:
1. Сыртқы ... ... ... бақылай білу;
2. Ойлай білу;
3. Оқушының көргенін, байқағанын, істегенін, ой тұжырымдарын айта білу;
4. Оқыған материалдардың мағынасына қарай лотикалық ... ... ... ... ... кітапты таба білу;
6. Оқу үстінде мәселеге байланысты материлды ... өз ... ... ... оқи ... ... ... нұсқауларын орындай білу;
8. Оқығаны, көргені, туралы өз бетінше мазмұндама, шығарма жаза ... ... ... мен дағдылар жүйесі болмаса, ... өз ... оқып ... ... ... ... Кіші ... жасындағы оқушылардың өзіндік жұмыстарының екінші
тобына оқу әдістерін байланысты іске асыратын жұмыстардың түрлері жатады:
Оқулық пен оқу ... және ... ... ... ... ... ... жаттығулар, бақылау, эксперимент т.б.
Оқушылардың дербестігін даму ... ... ... өздігінен
істейтін жұмыстары репродуктивтік және шығармашылық болып екі топқа
бөлінеді. ... ... ... дайын үлгіге еліктеу
негізінде жасайтын жұмыстары. Мысалы: жай жаттығу, көшіріп жазу,
мұғалімнің берген сұрақтарына ... ... ... ... сәйкес
оқулықтардағы мәтінмен жұмыс істеу, сабақта ана тілінен өтілген тақырыпқа
ұқсас үйде ... ... оқу, ... жұмысқа – оқушылардың өздігінен ... ... ... ... жұмыстар жасау т.б. жатады.Әрине бұл ... өз ара ... ... Кіші мектеп жасындағы оқушылардың өзіндік
жұмыстарына түгел сынып болып немесе топтарға бөлініп орындайтын дара ... ... ... Осыған орай оның ұйымдастыру формасын жеке
және фронтальды деп топтастыруға болады. ±алым–педагог О.А. ... ... ... ... ... ... ... Психологиялық.
2. Психологиялық–дидактикалық.
3. Дидактикалық.
4. Дидактикалық–әдістемелік.
5. Әдістемелік
6. ұйымдастыру (жұмыстың орындалуын басқаруға байланысты).
7. ұйымдастыру принципі (жұмысты ... ... ... жұмыстарының барлық топтарын мұғалім оқыту процесінде жүйелі
түрде әрқайсысын өзіне тиісті жерінде ... ... және оның ... ... ... ... ... болады.
Өзіндік жұмыстарда жеке оқу процесін оқытуда қолданудың ... ... ана тілі ... ... ... мынандай жұмыстарды
орындауға үйрету пайдалы:
1. Оқу: түсіндірмелі, мәнерлеп, рольдерге бөліп, жаттау, баяндау, сұрақ
жауап, т.б. Бұлар көбінесе ана тілі ... ... ... мазмұндама, шығарма жазу, талдау. Бұл жазбаша жүргізіледі.
Осы жұмыстарды ... ... ... ... оқушылардың
өзіндік жұмыс етіп ұйымдастыру мұғалімнің шеберлігіне байланысты.
Сондай–ақ оқушылардың өзіндік жұмыстарын олардың таным, іс–әрекеттерінің
ерекшеліктеріне ... әр ... ... ... болады.
Кіші мектеп жасындағы оқушылардың өзіндік жұмысын ұйымдастырудың маңызы
өте зор. Бұл туралы Ахмет ... ... ... бала ... ... өздігінен алуы керек. Мұғалімнің қызметі оның білімінің
шеберлігін ұзақ ... ... ... ол ... ... ... оңай өту
үшін, керек білімін кешікпей, өзінде алып отыру үшін, балаға жұмысты ... ... беру мен ... ... ... ... ... отыру керек.
Оқушылардың өзіндік жұмыстарының мән-мағанасы, оны ұйымдастырудың тәсіл
амалдары туралы педагогикалық әдебиеттерде әртүрлі пікірлер айтылады.
Профессор Р.Г. ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың жемісті аяқталуына, оның алдағы
нәтижесіне қызығуы: жұмысты ... өз ... ... ... керек деді. Оқушылардың өзіндік жұмысына мұғалімнің тапсырмасы
бойынша өздері жоспар жасап, істің тәсілін ... оның ... ... жұмыстары жатады.
Оқушылардың таным әрекеті білім алу қажетімен ұштасады. Осыған орай,
олардың дербестігі, ең алдымен, ... ... ол ... ... етеді. Оқушылардың өздігінен істейтін әрекеті оның
белсенділігін арттырады. Бұл екі ... ... ... ... ... ... бар. ... айытқанда, бұлар бір мағанадағы ұғымдар
емес. Белсенділік– дербестікке қарағанда мағанасы кең ... ... ... ... ... ... қолданудың тиімділігін тәжірибе көрсетіп отыр. Мысалы:”Әдеп
әліппесі” пәнін ... ... ... сынып оқушыларына, біз сабақтарда
оқушылардың өзіндік жұмысын орындауда әртүрлі тәсіл-амалдарды қолданамыз.
Солардың ішінде ... ... ... ... ... мазмұндату, түсінігін, не есте қалғанын айтқызу. Көркемдеп немесе
мәтінге жуық мазмұндату. Іріктеп мазмұндату, немесе ... ойды ... ... ... түрінен бастап, күрделі түрлеріне қарай
дағдыландырамыз. Сонымен ... ... ... ... ... олардың өз еркіменжаңа амал– тәсілдер қолданып жасайтын
шығармашылық ... да ... ... сынып оқушыларының ой
шапшаңдығын дамытып, шығармашылығын арттыратын ... ... Бұл ... ... ... ... ... беруге болады. Ең
алғаш “ұйқас” деген ... ... ... ... ... ... ... жазылып тұрғанын талдаудың мәні зор. Содан кейін
өлең құрастыруға мына ... ... ... ... ... Мұғалім: а-а-а
оқушылар: қызыл алма.
Мұғалім у-у-у
Оқушылар: жақсы оқу, деп жалғасырады.
2. Буындар арқылы:
Мұғалім: -ға-ға-ға
Оқушылар: шықты далаға.
3. Бұл ... ... ... жүргізуге болады. Тақтаға ... ... іліп ... ... тән ... ұйқас
түрінде жазуға тапсыруға болады. Мысалы: Арыстан /ақырды/
Әтеш ... ... ... дамытуға, оқыту барысында ... ... ... зор. ... орай ... ... ... “рәміздер”, “ырымтайымдар”, “жөн- жоралғылар”
сияқты тақырыптарға шығарма ... ... Бұл ... өз ... ең бір ... түрі.
Өз бетіндік жұмыс түрлерін сынып оқушыларының жас ерекшелігіне,
психологиялық аралығы, шығармашылық қабілетінің ... ... ары ... ... ... ... Кіші мектеп жасындағы оқушыларды ана тілі сабағында өз ... ... ... ... Кіші ... ... ... ана тілі сабағында өз бетінше
жұмыс жасауға үйретудің ... әдіс ... ... тіл ... да өз бетінше жұмыстың маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... бастауыш мектептердің бағдарламалары аса бай материалдар
береді.
Бастауыш сыныптарда ана тілі пәні – ... ... ... Оқуға
үйрету саут ашу кезеңінен басталады. Бұл кезде оқушылар әрбір дыбыстың
ерекшеліктерімен танысу барысында дыбыстан ... сөз ... оны ... ... ... ... сөз ... дауысты дыбыстардың қасиетіне
ерекше көңіл бөлінеді. Жеке ... ... буын сөз, ... ... анық , ... оқуы ... ... Сондай-ақ мәтінді оқу кезінде
сөз мәніне, мағынасына назар аудару, сөйлемдер ... ... сол ... ... мағынасын түсініп, айтып беруге ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру мақсаты
көзделеді.
Екінші , үшінші сыныпта оқуға үйретуге қойылатын негізгі талап ... ... және ... оқуды меңгерту. Оқушылардың өздігінен оқуына
берілетін тапсырмсалардың көлемі мен ... ... ... түседі.
Оқуға үйретудің сапалы болуы оқу сабағын дұрыс ... ... ... ... ... жеке мәтінмен жұмыс жасауға үйрету
қажет. Оқытудағы ... ... ... ... ... яғни
көркем шығармалар ғылыми көпшілік мақалалар, ертегілер, мысалдар, өлеңдер
ойластырған жөн.
Көркемшығармаларды ерекше ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін, көңіл-күйін дәл бейнелейтін
сөздер мен сөз тізбектерін даралай оқу ... ... ... ... сыныпта да, үйде де өз ... ... ... ... Сондықтан сыныптағы озық және үлгерімі ... ... ... әр ... ... ... отырған жөн.
Бастауыш сыныптарда оқу сабағын жүргізгенде мыналарды ескеру қажет:
1. Бастауыш снып оқушыларыныңоқу машығын жетілдіруді ... ... ... ... ... ... ету. ... оқушының мәтінді толық
түсінуі де қиын болады. Сондықтан ... ... ... ... ... жетілдірумен бірге баланың кітапқа, оны оқуға деген
ынтасын арттыратындай, бір мәтінді ... рет өз ... ... ... ... ... ... Төменгі сынып оқушыларының әсіресе абстрактылы ойлауы жеткіліксіздеу
болғандықтан,оқу сабағында оқушының білімін толықтыра ... ... бір ... ... ... ... ... қарама-қарсы қойып, салыстыра отырып байқампаздығын тануға
баулитын әдіс, тәсілдің сабақта көбірек қолданылуы қажет.
3. Бастауыш сынып ... ... ... шығарманы түсінуге керекті
мәселені – ... ... ... күші ... ... шығармашылық қиялын ұштарлықтай тәсілдер көбірек қолдану қажет.
Затты не оқиғаны өзі көріп, нақты елестете алатындай жағдай жасап ... Оқу ... ... түрлерге бөлінеді:
Өз бетінше дұрыс оқу
Балалар өз бетінше сыныптың екінші жартысында және үшінші сыныпта
бірнеше сөз ... ... сөз ... ... ... ... болады. Бірақ оқу үстінде интонациялық қате жіберу немесе мағынасына
сүйеніп сөз тіркестерін ... ... оқу көп ... ... ... ... ... міндет пен талап сөзді тұтас оқу болғандықтан,
тұтас оқуға ... ... ... болуынан, яғни оқуға деген ынта бар да
машықтың әлі қалыптаспағандығынан белгілі бір ... ... ... ... әлі жетілмегендігінен. Осы себептер әлі ... ... ... дұрыс оқыды ма дегенді тексеріп отыруға міндеттейді.
Бір буынды не бір ... ... ... қайталап оқитынын ілгеріде
айттық. Сондықтан оқушының қайталауын мұғалім қадағалап ескерту жасап отыру
керек. Мұғалімнен ... ... ... естіген оқушы енді ... ... ... ... ОҚЫП ... ... ... мазмұнын саналы түрде меңгерген болса,
онда соның нәтижесінде оқушыда белгілі бір ... ... зат, ... оның ... жөнінде көзқарасы пайда болды. Оқушы оқиғаны мәтіннің
мазмұнын түгел меңгеріп, ондағы негізгі ой ... ... ... ... ... оның ... мен салдарын суреттелген
адамдардың іс-әрекеттерін, оның болу себебін, және ... ... ... ... жеке бір ... ... ... не айтқалы
отырғанын түсіне алады. Сонымен қатар жазбаша тілдің ... ... ... көркемдігін, сөздердің қолдануын, дауыс ырғағын келтіруін
анықтай ... ... ... өз ... саналы түрде меңгерудің бір жолы
балалардың өз өмірінде көрген, білгенін, байқағанын, естігенін, ... ... ... барысында сабақ мерзімін үнемдеп, мәтін мәселесіне
жете көңіл бөлу ... ... ... ... дұрыс қабылдап, оның
мазмұнын саналы түрде меңгерту мақсатына ... ... ... саяхатта
пайдалануға болады. Саяхатқа күні ілгері дайындалу керек ол сонда ... ... Ана тілі ... ... ... ... ... бірден-бір мүмкіндік беретін нәрсе өз бетінше оқуды
байланыстыру, ... бұл ... ... үлкен мазмұндық ұқсастық бар.
Сонымен бірге, ана тілін Қазақ тілі пәнімен байланыстырып оқудың да пайдасы
мол.
Оқушының оқу әдістерін жан-жақты ... ... үшін ... ... ... ... оқу ... шарт. Осыған сүйене отырып, 3-
сыныпта өз ... ... ... ... ... ... болады.
Мысалы: 3-сыныпта .Мұстафиннің “Көктемгі егіс атты” әңгімесін өткен кезде,
оны бөлімге бөлдіріп, әр бөлімге ... ... ат ... ... ... ең ... мәтінді түгел оқып, онда не туралы айтылғаны жөнінде ... ... ... соң, ... ... бөлімдерін өзі көрсетеді де,
оқушыларға тақырып қоþ керектігін ескертеді. Әрбір ... ... ... ... ... ... ең дұрысы,бөлім мазмұнына сай келетіні
қайсы дегенді талқыға салып, бірнеше ... ... ... ... Оқу
сабақтарында мәтіннің білімдік және тәрбиелік мәнін арттыру үшін мұғалімдер
оқушыларды ... ... ... олардың ой өрісін дамытуға
іскерлігін арттыруға мүмкіндік беруге тиіс. Оқушыларды ... ... ... ... ... өтілетін қорытынды сабақтардың ... ... ... оқу ... ... ... әзірлік кезінде осы
жұмыстардың қай түрі оқылғалы отырған мәтіннің мазмұнына, жанрлық түріне
лайық қлдануға ... ... күн ... ... алғанда ғана оқушыны
саналы түрде түсініп оқуға қалыптастырады.
Өз бетінше мәнерлеп ... ... ... ... өз бетінше оқуын жетілдіруде
қойылатын ... ... бірі ... ... ... ... ... оқу – қандай мәтінді болмасын дұрыс оқып, сөздерді бұзбай,
қалдырмай, сөз ... ... ... әрбір сөзді, ондағы дыбыстарды анық етіп
оқу.
Көркемшығарманың ... ой ... ... ... оқығандағы мақсат
айқын болмайынша бірде бір жолды мәнерлеп оқу мүмкін емес.
Оқушыны мәнерлеп ... ... оны ... ... ... айта алмаймыз. Ал мәдениетті сөйлеу дегеніміз-сөйлеудегі,жазудағы тіл
жұмсаудың өнегелі үлгілері, болып табылады. ... ... ... ... ... және ... мектеп есігін ашқаннан бастап-ақ оқыған сөзінің ... ... ... ... Сол ... ... ... оқуға
жол ашып отырады. Мұғалім жеке сөзді, сөйлемдерді оқу ... ... оқып ... ... оның ... ... арналған жұмыстар
жүргізіледі. Яғни оқушы оқып тұрған сөзін, сөйлемін өзі түсініп тұр ... ... егер ... ... ... ... түсіндіреді. Осыдан
кейін мұғалім оқушының берілген сөзді не мәтінді үстірт оқымай ... ... ... отырады. Қазақ алфавитіндегі әріптердің дұрыс,
анық аталуына оқушыны жатықтыру үшін баланың ауыз ... тіл, ... ... ... өз бетінше жұмысын ... ... ... ... және ... жаттығулырды жүргізуге
төмендегідей кестелерді пайдалануға болады:
І кесте
әл,ал,ол,он,күл.
ел,іл,ет,ес,от.
ІІ кесте
ұйыр, үйір, жиыр, сүйір.
Тас, тос, төс, бас, ... ... ... сұр, ... ұшты құрт ... ... ... бойынша оқығанда әуелі баяу, сонан соң жылдамырақ оқуды
талап ету ... ... ... ... ... бар ... орындайды, әрі мәнерлеп оқуға жаттығады. Нәтижеде тіл дамыту жұмысы
іске асып отырады.
Шапшаң ... ... ... мақсат – баланың өзі оқыған сөйлемін, мәтінін толық
түсінуі және ... ... ... ... ... қол жеткізу.
Мұны орындау үшін ... ... ... ... ... анық ... үнемі
қадағалап отыруы шарт. Әрбір сөзді дұрыс анық етіп оқыған бала ... ... ... ... алғы ... ... Осыдан шапшаң оқудың
дұрыс оқумен, түсініп оқумен өте тығыз ... ... ... ... сөзді дұрыс және түсініп оқу үшін мәтінді белгілі бір қарқынмен
оқу қажет. Олай етпеген жағдайда мәтінді ... да, оны ... да ... ... мұғалімі шапшаң оқуды барлық сабақтарда жүзеге асырып
отырады. Бұл жұмысты жүзеге асыру барысында ол ең ... ... ... ... оқуға баса назар аударуға тиіс. ... соң ... ... ... ... ... ара ... белгілі
мөлшерде ұстауға көңіл бөледі және қандай ырғақпен, қай жылдамдықта ... өзі ... оқып ... ... ... ... ... өз
бетінше оқыту арқылы ғана дағдыландырамыз дедік. Ал ... өзі ... ... ... де ... ... Сөйлеу мүшелерінің
жетілуін, дами түсуін арттыру үшін ... ... және қиын ... мен
жаңылтпаштар оқытудың және оларды ойын түрінде ... ... аса зор. ... ... ... оқу өз ... ... оқу
жылдамдығын минутына 58-72 сөз, түсініп оқу жылдамдығы минутына 90-95 ... әрі оқу ... 8-10 өлең және ... ... ... ... тыс ... тілін дамытудың өзекті бір саласы-сыныптан тыс оқу. Сыныптан тыс
оқу ... бала өзін ... ... ... оқиғалар болып
өткендігін, не болуы мүмкін екендігін байқайды, сезінеді. Шығармалардағы
кейіпкерлер іс-әректіне еліктейді, ... үлгі ... ... ... ... ... Осыдан бастап сыныптан тыс оқудың мақсаты да ... Ол ... өз ... кітап оқуға үйретіп, ... ... ... ... ... ... түсу. Олай болса сыныптан
тыс оқу жұмысын неғұрлым ерте бастаса, соғұрлым тиімді де ... ... ... бала ... ... аттағаннан бастап сыныпиан тыс
жұмыстары жүргізілуі тиіс. Себебі, сауат ашудың алғашқы кезінде балалардың
тілін, ақыл-ойын ... ... ... ... ... көрсету, мәнерлеп, дауыстап оқып беру арқылы жүргізіледі.
Сондай ақ сыныптан тыс оқу шәкірттердің өз беттерінше оқу ... және ... ... және ... тілі” оқулықтарында
берілген бағдарламалық көркем шығармалардың идеялық мазмұны ... ... аса зор ... тигізеді. Балаларды өздері
оқыған шығармаларына, олардағы кейіпкерлер іс-әректіне өзінше баға беруге
жетелейді.
Міне ... да ... ... ... ... зор. ... ... кітап-екінші ұстаз. Кітап оқу арқылы бала бүкіл әлеммен, онда
жасаушы адамдармен, олардың сан ... ... және ... ... жан ... ... Солардан тағылым алады. Олай болса мұғалім
барлық ... айла – ... ... ... ... ... қызықтыруға міндетті.
Сыныптан тыс оқуды ұйымдастырудағы басыт да өзекті ...... ... ... ... яғни ... ... сияқты болуы
керек. Бұл байланыстылықты өзара жымдастыра жүргізу ... ... ... ... әр ... ... жүргізіледі. Осыдан барып
әр мұғалім сыныбы әр қилы ... ... ... ... ... ... ... жанымен жақсы көретін өзінің ұстаздық
парызына адал оқытушылардың шәкірттері ұқыпты да тәртіпті білімді болады.
Дәл осы ... ... тыс ... тек қана ... ... ... деп ... нұсқау берудің қажеті жоқ. Себебі, жоғарыда айтқандай
әр мұғалімнің ұяты мен ... ... ... ... тыс ... жоспарлы оқу материалдарына сәйкестенуі, соны кеңейте ... жөн. ... ... ондағы жан-жануарларға байланысты сабақ
өтілгенде сыныптан тыс оқу үшін А.Сейдімбектегінің “Тауға ... ... ... ... ... болады.Атап айтқанда “Айқас”
әңгімесіндегі жыландар мен құрбақалардың жан ... жан ... ... ... бала ... кеңи ... даусыз. Осы арада айта
кететін бір ... ... ол ... арналған шығарма ғой, бала
түсінігіне ауыр болады” ... ... ... ... болу ... ... ғалымдар дәлелдегендей мектеп жасына келген бала тілдің
бүкіл фаналогиялық жүйесін түсінеді. ... ... ... бір ... не ... ... өткенде сол жазушы немесе ақын
туралы балалардың білгісі келетіні даусыз. Сондықтан оқытушы олар ... ... ... ... ... ... қандай шығармалар бар, олардан
қайсысын оқуға ұсыну керек) өзі ... ... ... ... ... ... сынып мұғалімдерінің үнемі есте сақтайтын нәрсесі –
сыныптан тыс жұмыстың тіл ... ... ... ... ... ... түсініксіз сөздер, сөз тіркестер кездесуі ... ... үшін ... ... не ... ... ... Өзі түсінуге тырыссын. Ол үшін:
а) берілген үзіндіні қайта-қайта оқысын;
ә) мәтінді толық оқып шығып, ой қорытсын;
3. сыныптан тыс ... ... ... ... сөз ... ... алдын-ала түсіндіріп жіберсін.
Міне сонда ғана оқушы дүниетанымы кеңейеді, тілі мен ойы, ... ... ... Ал бұл ... ... ... ... дағдысын
қалыптастыруда аса зор қызмет етеді.
Кітаппен жұмыс істеу дағдысын
қалыптастыру
Бастауыш сыныпта балалардың кітаппен ... ... ... тіл ... үшін ... аса зор. ... ... үшін мұғалім:
а. Балалардың дұрыс айтқандарын мадақтап, ... ... ... ... сол ... ... ... суреттеріне назар аударып
отырады;
ә. Көрнекті құралдары, сþжетті суреттерді оқыған шығармаға байланысты
кейбір жекелеген заттардың суреттерін қолданады;
б. Шығармадағы қиын сөздерді оқушыларға ... ... ... оқыған кітаптарынан қаншалықты жаңа білім алғандарын
үнемі ... ... ... Сондай – ақ кітап оқу нәтижесінде балалар қандай
сөздерді жиі, қайсысын сирек қолданатындықтарын да басты ... ... ... ақыл-кеңес беріп отыруы керек.
Балалардың оқу дағдысын қалыптастыруда оларға арналған ... мен ... ... ... роль атқаратынын да ұмытпағанымыз жөн.
Бұларды оқуға қызықтыру үшін мұғалім ... ... ... оқып беріп, әңгіме-кеңес ұйымдастырса нұр үстіне нұр ... ... оқу ... не себепті газет не журнал, болмаса кітап деп атаймыз
деген сұрақ туа ... ... ... ... ... мүмкін), мұғалім
бұлардың бір-бірінен айырмашылығын түсіндіруге міндетті. Сондай-ақ ... ... ... ... ұстау, қадірлеу, оқу керектігін ... ... да ... ... тыс ... ... тыс ... ұйымдастырудың бірнеше жолдары бар. Атап айтқанда:
1. Сабақтан тыс уақытта мұғалімнің дауыстап оқуы.
Балаларды өз бетінше оқуға үйрету, жаттықтыру
барысында мұғалім өзі ... ... ... оқып ... ... ... ... Басым көпшілік жағдайда бастауыш сыныптарда көркем
шығармалардың көлемі шағын, тілі жеңіл, мазмұны ... ... ... ... ... өзіне баурап алатындай немесе әңгіменің оқиға желісін
балалардың көз алдына елестеейтіндей болуы ... ... ... ... даустап кітап оқып беруі бастауыш сыныптың барлық сатысында,
әсіресе, шағын комплекті мектептерде өте ... ... ... ... үстінде оқушыларды дауыстап,мәнерлеп оқытуға үйрету жұмысын ойдағыдай
жүргізуге уақыт жетпейді.
2. ұйымдасқан түрде ... ... ... түрлі жолмен жүргізуге болады:
а) Бірлесіп дауыстап үйде оқу тапсырылады;
ә) Кітапты қай уақытқа дейін қанша бет оқу ... ... ... ... ... оқып ... соң, ... шығарманы талдау,
ол туралы пікір алысу уақыты тағайындалады. Себебі,кейбір оқушылар
ұйымдасып оқуға қатысқанмен, ойы басқа жақта отырады. Міне, ... жеке ... ... ... ... ... ... анықтау үшін, кітаптың мазмұнына орай сұрақ қоþ ... ... ... қызық жерін тыңдамапсың, мына жерін қайтадан тағы
оқып шықшы” деп ... беру ... ... өз ... ... ... беріп отыру қажет. Мұнда зеку, жеку еш ... ... ... ... ... тіл ... сынып оқушыларына ана тілін үйретуде, оны ... және ... ... ... ... ... орны ерекше.
Себебі көрнекілік ойлауды және ... ... мен ... ... ... ... ... одан белгілі-бір логикалық қорытындылар
шығаруға дағдыландырады. Оқу сабақтарында көрнекілікті қолдану аясы өте
кең: айнала қоршаған ... яки тірі ... ... ... ... ... ... жинаған заттары, жеке колекциятүріндегі
гербарийлер, жан-жануарлардың, құстардың тұлыбы, млдельдері, ... ... ... өздері пайдаланады), кинофильмдер, диафильмдер,
мультфильмдер, картиналар, портреттер, оқулықтағы, газет-журналдардағы
суреттер т.б.
Кинофильм, ... ... және т.б. ... өмір
тәжірибесі аз, көп нәрселер мен ... ... ... ... ... балалары үшін орны бөлек. Мұндай ... ... ... ... ... білім-танымын дамытуға,
тіл-байлығын арттыруға, жаңа білімді тез меңгеруіне зор ... ... ... да көптеген зор ойлы ұстаздарымыз ... ... ... мән беруде. Олар балаға таныс емес бес сөз ... ... ... үшін ұзақ ... босқа қиналатынын, ал ... ... ... байланыстырсақ, оны оп-оңай тез меңгеріп біліп алатынын өз
тәжірибелері арқылы дәлелдеп жүр.
Көрнекті ... ... ... ... ... теледидардан көрген фильмнен өз бетінше сурет
салып келуді тапсыруға болады. Мұндай тапсырманы 2-ші, 3-ші ... зор ... ... ... ... көрген фильмнің
мазмұнын эпизодтарға бөліп, оларға тақырып қояды. Тапсырма орындалып болған
соң, ол ... ... ... тақырыптар тақтаға жазылады, оны
оқушылар дәптеріне көшіреді.
Алынған мультфильмдер, диафильмдер ... ... дәл ... ... керек және олардың мәтінді оқу алдында көрсетілгені дұрыс.
Бастауыш сынып оқушыларына диафильм мен ... ... зор. ... тіл дамыту үшін көрсетілген материалды көрнекті түрде
жеке ұғындыру ... жиі ... ... ... ... қолданғанда ғана оқушылардың көру есту ... ... ... оқу ... мазмұнын жақсы түсініп, есінде
берік сақтауға септігін тигізеді. “Егін жинауға”, ... ... ... ... ... т.б. диафильмдерімен мультфильмдерді
пайдалануға болады. Бұл ... ... ... қоþ ... ... ... толық жауап беруін, онда да бір ... ... ... ... ... Өз бетінше жұмыс жасауға үйрету әдістерін
жетілдірудің жаңа жолдары мен тиімділігін арттыру өлшемдері.
Оқушылардың өздігінен ... ... ... көп. Ол ... ... ... оқушының өз бетінше жұмыс істеуі, өз бетімен
жұмыс істеуге үйрету деген сияқты сан құбылтып ... та, ... та ... бәрін сөз болып отырған жұмыс түрінің ... ... ... ... оны сырттай жалпылама түсінуден туған жағдай деуге болады.
Ал атау, әрине, өзі ... ... ... ... ... ... сәйкес болу керек. Оқыту процесіне ендірілетін оқушылардың
өздігінен істейтін жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... көмегінсіз орындалатын жұмыс. Оқушы
тапсырмада қойылған мәселені ... ... ... мен күш-жігерін жұмылдыра
отырып шешуі және өз жұмысының нәтижесін көрсетуі ... ... ... ... ... жай ... ... жазу, кітаптан үзінді оқу
т.б. емес. Біз қарастырып отырған өздігінен істейтін жұмыстар үшін ... ... ... күш- ... ... мен ... жұмсалады. Олай
болса, оқушылардың өз бетімен істейтін ... ... ... т.б. деп ... құбылтып қолдану дұрыс болмайды. Сондықтан
анықтамаға сәйкес көбірек келетін бір ғана ... ... алып ... ... ... балама сөздерді саралап көрейік. Мысалы,
“оқушылардың өздері істейтін ... ... ... Бұл ... жұмыстардың
түрлері де, сипаты да, оған оқушылардың қатысы да айқын танылмайды. Ал “өз
бетімен істейтін ... ... онда бұл ... ... ... ... ... ойларына келген, кез келген
уақыттағы өз еркімен ... ... ... жатады екен деген ұғым
тууы мүмкін . Бұл, ... бір ... ... ... ... ... ... алсақ, онда өздігінен шешуге оқушының ... ... және оны шешу үшін ... ... ... өзінің ақыл-ойын
жұмсап, қимыл-әрекет жасайтыны ескерілмей қалуы ықтимал.
Сондықтан оқушыларға өздігінен жұмыс істеу әдісінің анықтамасы ... ... ... оны ... ... оқушылардың өздігінен істейтін
жұмыстары деп атаған жөн деп ... ... ... ... ... екі жақты мәніне байланысты ... ... ... де, ... ... білім алу мен қажетті жұмыс
дағдыларына үйренуінің тәсілі және мінез-құлықты қалыптастыру жолы ретінде
де ... ... ... айналысушы ғалымдар оқушылардың
оқыту процесіндегі өздігінен істейтін жұмыстарын танымдық әрекет тұрғысынан
талдай келе әрбір оқу пәнінің мазмұндық-логикалық ерекшелігіне қарай ... ... ... Бұл типтер жоғары кластарда қазақ әдебиеті пәнін
оқыту методикасына толық жауап береді. ... үлгі ... ... ... ... . Бұл ... ... әр-түрлі материалдарды пайдаланып ұйымдастырлатын жаттығулар.
Екінші, өзгертіп, қайта құрап жинақтайтын ... ... ... ... ... жұмыстар.
үшінші, өздігінен істейтін вариантты жұмыстар. Бұлар ғылыми білімді
қолдана білуге арналады. ... ... ... ... ... ... ... шығару талаптарын тудырады. Оқушылардың бұл жұмыстары
тақырып аралық, пән аралық сипатта болып келеді.
Төртінші, өздігінен істейтін твор÷естволық жұмыстар. Ол ой мен ... ... ... қажет ететін жұмыс түрі, яғни өздігінен жұмыс
істеудің ең жоғары ... ... ... ... ... ... жұмыстарды әрекет сипатына қарай
жаттығу, зерттеу, твор÷естволық жұмыстар деп топтастыруға болады.
Тіл дамытудағы ойынның ... ... да ... ... ... болады. Тіл дамытуда ойынның
алар орны ерекше. Ойын ... ... тану ... ... және ... ... қалыптасуына жол
ашады. Мұның бала тәрбиесімен айналысып жүргендердің барлығының естерінде
болуы керектігін ... ... ... ... ... талай рет атап көрсеткен болатын. Бастауыш мұғалімдері ... ... өз ... орындалатын жаттығуларға оқушыларды
қызықтырып, әр-түрлі ойындарды пайдалану арқылы тартымды элементтерді
енгізудің ... ... ... ... Дегенмен, ойындардың тиімділігі
мұғалімнің оларды сабақтың әр кезеңіндегі орны мен ... және ... ... оны ... ... мен ... жетік игеруіне,
шеберлік танытуына, қажетті материалдардың жиынтығын күні бұрын дайындап
алуына , ... ... ... ... екендігі үнемі есте
болған абзал.
Дидактикалық ойындардың шартын орындау ... ... ... ... әр ... ... мен ... меңгереді. Кейбір
ойындарды оқушылардың орындау ... ... ... ... ... ... ... ала отырып әрекет етеді.
Шығармашылдық, сþжетті-рольдік, тұрмыстық, спорттық қимылды сөздік
ойындардың ішінен ... ... ала білу ... ... байланысты.
Алайда, ойынның қайсысын болмасын, әр оқушының белгілі бір деңгейде
қатысуына ерекше ... бөлу ... ... ... ... тек қана ... ... шектелу жеткіліксіз. Мұндай да ... және ... ... мол ... да жан- ... ... ... бірге, ойын кезіндегі көрнекілік түрлерін ... ... қай ... ... орай ... ... да ... сабақ процесіне енгізе отырып, мұғалім “ойна, бірақ ойла” деген
халқытық қағиданы үнемі есте сақтауға ... ... ... ... мазмұнының тәрбиелік-тианымдық құндылығы; ойын барысының дұрыс
түсіндірілуі; таңдалып алынған ойын түрінің ... ... ... ... ... жеке балалардың және барлық ... ... ... ойын ... бағыну және соларды басшылыққа ала
білу; ойыншықтар мен ойын материалдарын белгілі бір мақсатқа ... ... ... қарым-қатынастары және көңіл-күйлері
ескеріледі. ... ... ... мұғалім баланың жеке басына, сезіміне,
ерік-жігеріне, мінез-құлқына ықпал жасайды және ... ... ... көп әсер ... ... ... эстетикалық және дене
мүшелерінің дұрыс қалыптасуына, ... ... ... мақсаттары үшін пайдаланады.
Ойын үстінде қайсыбір рольді орындау үшін бала өзінің түсінігін ... ... ... ойын кезіндегі әңгімелеріне құлақ түріп,
дұрыс сөйлеуге, пікірін жатық та анық, дәл бере ... ... ... ... ... білімдері мен түсініктерін баянды етіп қана ... ... ... ... ... ... да болып табылады.
Мысалы, “Кім қандай мамандықты қалайды?” ойынын алайық. Сиқырлы қалтаның
ішіне ... ... ... ... ... салынады. Тақтаға
шығарылған ... ... ... ... ... ... мамандықты
бейнеленген суретті таңдап алады.Қалтада ұшқыштың, жүргізушінуң,
шахтердің, ... ... ... ... ... ... бар. Ойынға қатысушы оқушылар “Бұл кім? Не істейді?” – деген
сұраққа жауап береді. Ойын ... ... ... Соңында мамандық
туралы тақпақтар оқылады.
Ойынның мақсаты: үлкендердің еңбегін құрметтеуге, еңбек сүйгіштікке
баулу. Мамандықтың бәрі ... оқу, ... алу ... ... ... ... ұғымды меңгерту.
Тағы бір ойын түрі “Сөйлем ойла” деп ... Бұл ... ... орын
іздеудің қажеті жоқ. Себебі бұны барлық бастауыш сыныпта өткізуге болады.
Ойынның мақсаты: ... ... ... ... ... ... ... дағдыландыру, яғни сөз таңдап, орынды қолдану, ойды ... ... ... ... былай түсіндіреді. “Мен бір сөз айтып, қасымдағы
балаға доп ... Ол бала мен ... ... ... бір сөйлем айтуы керек.
Мысалы: “қызыл” деген сын есім оқулықта жиі кездеседі.Сол сөзді айтамын. Ол
“Апам қызыл ... ... ... ... де “көйлек” деп допты өз көршісіне
береді. Көршісі: – ... ... ... ... - ... де, кез ... бір сөз
айтып, допты көршісіне ұсынады. Ойын әрі қарай жалғасады. Бұл ойын алғашқы
кезде мұғалімнің басшылығымен өткізіледі де, ... ойын ... ... ... ... соң ... әрі қарай өз беттерімен жүргізеді.
Сþжетті ойындар: “Қай ертегі қонақта?” ... Ойын ... ... ... сабағында жүргізіледі.
Ойын тәртібі: Қатысушы оқушыларға ертегі кейіпкерлеріне жасалған сурет
не ойыншықтар үлестіріп беріледі.
Мақсаты: “Түлкі мен бөдене”, “Қарға мен түлкі”, “Балықшы мен ... ... ... ... және т.б. ... ... балаларға
үйлестіріп беріп, қай ертегінің кейіпкері екенін тапқызу, әр кейіпкердің іс-
әрекеті ... ... ... ... ... ... тиісті кейіпкерді іс-әрекетіне қарай дұрыс сипаттап,
жүйелі әңгімелесе,сол оқушы жеңген болып есептеледі.
Тағы бір ойынның түрі – ... ... ... ... ... сыныптардағы “Қазақ тілі” сабағының қайсысына болса да аз-
кем өзгеріс енгізуге болады. Осы ойын элементтерін сабақта ... ... ... оқушыларының материалды терең де жан-жақты ... көп ... ... сабақтарында грамматикалық ойын элементтері жаңа сабақты
түсіндіру, өткенді қайталау кезінде 2-5 ... ... ... кезде ойынды мұғалім өзі өткізеді. Кейін оқушылар ойынға жаттыққан
соң ойынды өздері жүргізетін болады. Грамматикалық ойынға ... ... ... қол ... ... ... сабақтарында оқушылардың
өздеріне жасатқан жөн.
Сөздік жұмыстары арқылы тіл дамыту
Сөздік жұмыс сөйлем ... ... ... ... ... ... айтуға, шығарма жазуға көмектеседі.
Сөз – тілдің негізгі өлшемі. Сөзбен нақты нәрселер аталады. ... мен ... ... ... ... ... мен “Қазақ тілі” сабақтарында оқушылар ... ... ... таныс емес жаңа сөздерге кездесіп отырады. Мұндай
сөздерді түсіндіру мақсатымен сөздік жұмыстары ... ... ... ... тіл ... тағы ... түрлері сияқты оқу-
тәрбие жұмысының барлық саласында жүргізіледі. ... ... ... ... ... жұмысының мәнісі – оқушыларға таныс емес сөздерді
арнайы дәптерге жаздырып, ол сөздің жанына түсініктемесін жаздыру. Мысалы:
Бөле – анамның әпкесінің не ... ...... ... жер.
Жиен – әпкемнің баласы.
Беймәлім – белгісіз т.б.
Сөздік дәптерлерін бұл сөздерді әліпби (альфавит) ретімен ... жөн. Әр ... ... ... парағын арнап, жаңа ... ... ... ... ... ... жасына қарай әр кезеңде әр-түрлі сөздер ... 3-7 ... – үш ... төрт мың сөз, ... сыныпты бітірген соң оқушылар 7-12
мыңға ... сөз ... ... ... ... 1985). ... орта
есеппен алғанда 5-8 жаңа сөз үйренеді. Бастауыш сыныптың балаларының өлең,
әңгіме, мысал, мақал-мәтелдер, фразелогиялық сөз ... білу ... ... ... де ... қиын сөздер аз емес. ... гүні ... деп ... оқушылар жиі кездеседі. Міне, осындай сөздердің дұрыс
жазылуын сөздік дәптерге тігіп ... ... ... ... ... емес),
жүзік (дүзік емес), аяз (айаз емес) т.б.
Оқу ... ... ... ... ... ... ол үшін
сабақтың өн бойынан орын бергені мақұл, немесе үйде өз бетінше орындайды.
Оқушылардың мәтінді дұрыс ... ... ... жзұмысын жүргізбейінше
мақсатқа жету мүмкін емес. Мысалыға, 1-сыныптың “Әліппе”, “Қазақ тілі”
оқулықтарында кездесетін ... ... ... ... эксковатор,
фонтан тағы сол сияқты сөздерді түсіндірмесе ... ... осы ... ... ... дұрыс қабылдай алмайды.
Сөздік жұмыста сөз мағынасын түсіндіріп қана қоймай, балаларға ... ... ... ... ... ... сөйлеуді үйрету
басты мақсат.
Міне, сондықтан да бастауыш сыныптарда мәтінді кездесетін түсініксіз
сөздер мен ұғымдарды ... үш ... ... ... оқуға дайындық кезеңінде.
2. Шығарманы оқу барысында.
3. Оқып болғаннан кейін.
Мәтінді оқуға дайындық кезінде шығарманың мазмұнын
ұғынуға қиындық келтіретін ... ... ... Ол үшін көбінесе
синонимдер арқылы түсіндірлетін сөздер іріктеліп алынады. Мысалы, 3-сыныпта
“Африкадан хат” әңгімесін оқығанда құрма ағаштары-жеміс ... ... ... ... молда; отаршылар-басқыншылар т.с.с
Алайда, сөз мағынасын оқу ... ... ... ... ... ... ... керек.
Ал енді оқу барысында мағынасы қиын сөздердің ... ... ... ... ... ... да шығарманың негізгі
оқиға желісі үзіледі. Оқушылар зейіні басқаға ... ... ... талдау барысында түсіндірілгені мақұл. Мысалы, плантация, азап
шеңгелі т.б. сөздер.
Сөздік жұмысы мәтінде кездесетін сөздерді түсіндірумен ғана ... жаңа ... ... ... жаңа қасиеттерін табу жаңа көріністер
байқау сияқты жұмыстармен де ... ... ... Бұл ... ... дамытады.
“Ана тілі” хрестоматиясындағы материалдар негізінен оқушылардың өз
бетінше ... ... Ана тілі ... ... елім”,
“Қазақстан”, “Туған жер келбеті”, “Күн ортақ”, “Ай ортақ”, “Жақсы ортақ”,
“Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен”, “Атадан ... асыл ... ... ... ... саяхат”, Оқпық, ойналайық, деген тарулардан тұратын
шығармаларды ... ... ... ... ... өз ... ... тыс уақытта оқып өз білімдерін ... ... ... бейімделеді. Ана тілі хрестоматиясын оқытуда оқушылар
үйде өз ... ... ... ... ... ... тақырыпты
толықтыру мақсатында мұғалімнің нұсқауыменг жетекшілігімен оқып, өз білімін
толықтырыпотырады. Негізінен алғанда хрестоматиямен өздігінен жұмыс ... ... ... ... өте қиын, күрделі болып келеді. Сондықтан
хрестоматиямен өз бетінше жұмыс жасауда ата-аналар, ересектер ... ... ... ... үлгілері
Ана тілі
Сабақтың тақырыбы: А.Байтұрсынов “Ағаш”.
Сабақтың мақсаты:
1. Балаларды ... адал ... ... арам пиғылдан бойларын алыс ұстауға тәрбиелеу;
2. Балаларды бағыт-бағдар бере ... ... ... ой ... ... ... ... қорытынды
шығаруға машықтандыру;
3. Тақырап мазмұнын меңгерту.
Сабақ барысы: 1. ұйымдастыру кезеңі.
Психологиялық дайындық
2. 2. үй ... ... Ой ... ... Ой ... ... жұмыс
-сөздік жұмыс
-топпен жұмыс
5. Ой толғаныс
-Венн диаграммасы
- жаңа тақырыпқа бір шумақ өлең
- сабақты қорыту
- үй тапсырмасы
- бағалау
Сабақтың ... 1. ... ... ... ... ұйымдастырып
психологиялық дайындық жүргізу.
Оң қолымда бес саусақ
Сол қолымда бес ... едім ... ... он саусақ- өлеңін қимылмен айтқызу.
2. үй ... ... ... әңгімесі бойынша жүргізілетін
жұмыстар:
1. Оқушыларды үш топқа бөліп, мынадай тапсырмалар беру.
А) Осы ... ... ... ... ... ... “ақ ... “Қайырымды” дегенді қалай
түсінесіңдер?
Б) Қайырымдылыққа байланысты сурет салу әңгімені мәнерлеп оқу.
2. Жаңа ... ... ... ... ... ... балаларға құстардың даусын естірту.
Құстар туралы өз ойларын айтқызу.
-Біз құстарға қандай қамқорлық жасаймыз?
-Ағаштан ұя және жемсауыт жасаймыз
-Құстар теректердің тағы ... ... ... жиналады екен.
2. Кіріспе әңгіме.
Бүгінгі біздің ана тілі сабағында өтілетін сабағымыздың ... ... атты ... ... ... Бұл ағаш ... ... аударған,
қазақтың дарынды ақыны, көрнекті қайраткері–Ахмет Байтұрсынов.
Мәтінді оқымас бұрын, оқушыларды жалпы ағаш туралы ойларын біліп алу
қажет.
-Ағаш ... не ... тірі ... жасыл өсімдік.
3. Оқулықтағы Ахмет Байтұрсыновтың “Ағаш” әңгімесін мәнерлеп оқу.
4. Ой қозғау.
Оқушылардың кезектесіп оқуы.. Тыңдап ... ... ... ... сөз ... ... белгілеп отыру.
қызғаншық–іші тар, шағымданды–арызданды, өз қамын ойлап–өзімшіл.
Сөздік жұмыс.
-Топпен жұмыс.
І топ. Әңгіменің ... ... ... топ “Ағаш” әңгімесінен сахналық көрініс шығару.
ІІІ топ Әңгімеге байланысты сурет салу.
5. Ой толғаныс.
Венн диаграммасы
Сабақты қорыту.
-Жаңа тақырыпқа бір ... ... ... ... ... ... оны қастерлеп,
Су құй күнде кешке,-шумағын оқушылар өздері ұйқас сөздер ... ... ... ... ары ... балаларды өздерінің өз ойларымен
жалғасытырып жазып келу.
Мәнерлеп оқу.
Бағалау
Қорытынды.
Кіші мектеп жасындағы оқушылардың өз ... ... ... ... ... тиімді әдіс-тәсілдерді енгізіп, оны ұйымдастыру
формасын түрлендіріп отыру–мұғалімнің басты міндеті екені ... ... ... ... ... ... үлкен роль
атқарады.
Кіші мектеп оқушылары үшін мұғалім ... ... үлгі ... жан. Олар ... бар бүкіл іс-қимылоына, жүріс-тұрысына, сөйлеу
мәнеріне, адаммен қарым-қатынасына ... ... ... кіші ... ... оқушылардың өз бетімен
жұмыс жасау біліктерін қалыптастыру– күрделіде шығармашылық жұмысты қажет
етеді. Бұл жастағы оқушылардың тілін дамытуда ... ... ... ... баса ... ... керек:
1. оқушылар орындаған жаттығулардың мазмұндылығы.
2. граматикалық қатесіздігі.
3. орфографиялық , пунктуациялық , орфоэпиялық қажетсіздігі.
Кіші мектеп жасындағы ... ... ... ... ... Ол оқуға ана тілі сабақтары арқылы баланың өзіндік ... қол ... Ана тілі ... оқу арқылы оқушы қоршаған ... ... ... ... не ... мүмкін екендігін байқайды,
сезінеді. Солардан үлгі–өнеге алады, дүниетаным кеңейе түседі. Оқу ... ... ... ... мінез-құлық , іс-әрекет т.б.
қасиеттермен танысады. Ана тілі ... ... ... ... ... ... менгеруіне жол ашады. Мысалы:
1. 3-ші сыныптарда оқу техникасын жетілдіруге көп көңіл ... Ана тілі ... өз ... мәтінді мәнерлеп оқуға жаттығады.
Кіші мектеп жасындағы өз бетінше оқуға үйретудің сапалы ... ... ... ... ... Өз ... жұмысты дамытуда кітап
материалының пайдасы аса зор. Ана тілі сабақтарында өз бетінше ... ... ... Оқушылардың ойлау қабілеттері мен тілін, дүниетанымын дамыту.
2. Оқушы әдеби тіл нормасына сай өз ... ойын ... ... ... жету;
3. Ана тілі, қазақ тілі сабақтарында ... жазу ... ... ... де өзіндік ерекшелігі бар.
4. Тіл дамыту жұмыстары арқылы өз бетінше жұмыс ... ... ... ... ана ... сүþге, нәзік сөз байлығын әсерлі қолдануға
тәрбиелеу.
Қорыта айтқанда тіл дамыту ... ... ... да ... ... ... үйрету және олардың білімін дамыту мақсаттарына
бағынуы ... Ана тілі ... ... тіл ... ... ... ... процес. Бала тілін дамытуда басты назар ... ... ... ... біліктерін қалыптастыруы болып табылады. ... ана ... оқу ... ... және жаңа ... оқу ... ... зерттегіш, шығармашыл, проблеммаларды шеше алады, ... ... шығу ... таба ... есейген, талғамы зор,
білім мен тәлім-тәрбие бастамасын жүзеге асыруды өз бетінше ... ... ... ... байқауға болады. Өздігінен ана тілді
оқу барысында оқу материалының жүйелі түрде менгерту, граматикалық схеманы
шешу, іздену, ... ... ... ... ... ... ... орындау барысында менгереді. Сонымен өзіндік жұмысты
ұйымдастыруға қойылатын талаптар мыналар:
– жұмыстың көлемін ... ... оның ... ... ... ... ... жұмысын оқу жұмысының басқа түрлері мен дұрыс ұштастыра білу;
– оқушының дербестігін арттырып, өзіндік білім алу қабілетін жүйелі ... ... ... ... ... ... ... материалдарды,
хабарларды енгізу;
– оқушыларды алған білімдерін іс-жүзінде қолдана білуге дағдыландыру;
– оқушыларды оқу ... ... ... ... белсенді әрекет
жасауға баулу;
– оқушыда өздігінен жұмыс істеу, ... ету ... ... ... ... ... ... ұрпақты тәрбиелеуде үлкен
де, жауапты міндеттеріміз тұрғаны баршамызға белгілі. Оқыту барысында қол
жеткен жетістіктерді ... ... , ... орындалатын әрбір өз бетіндік
жұмыс өз нәтижесін ... ... бұл ... де, ... да өте ... артады. Мектепте заман талабына сай білім беру ... ... ... Бала ... ... білім көзі–бастауышта
екенін ескере отырып оқушы білімінің сапалылығын арттыру үшін, өз бетінше
жұмысты жолға қоþдың маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... қабілеттерін дамытып, талантын, шығармашылығын
ашуда өз бетінше іздену, талпыну, өз ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға, ізденіп жұмыс орындауға
машықтандыру қажет. Бастауыш сыныпта оқушыларды оқыту барысында өз ... ... ... ... ана ... математика, қазақ тілі,
дүниетану, еңбекке баулу, бейнелеу өнері сабақтарын шығармашылық ... да ... ... ... сыныпта қазақ тілі пәні арқылы
оқушы сабақта, сабақтан тыс кезде үйде ... ... ... ... Мысалы:
І. Бастауыш сыныптардағы қазақ тілі пәнінен оқушының өз ... ... ... ... ... ... ... сөз тудыру жұмысы.
Баланың сөздік қорын молайтып, жаңа сабақты менгеруде өте көп ... ... өз ... ... ... ... ... қыз?
Ә–әдемі, әдепті.
С–сұлу, сүйкімді.
Е–еңбекқор, елгезек, епті.
М–мейірімді, мәдениетті. Осы жұмысты оқушы тақтадағы сұраққа
қарап отырып өз ... ... ... мұғалім оқушыларға Әсемнің
бойындағы жақсы қасиеттерін тауып жаздыру арқылы сын есім ... ... ... ... ... осы ... ... мәтін
құратуды да өз бетінше орындауға таңсырады. ... ... ... деп ... ... ... ... , әрі әдепті қыз. Әсемнің жаны да, өзі де ... ... ... өте көп. Айтар болсам ол епті, елгезек. Ол үлкенге де,
кішіге де мейірімді. Ол мәдениетті қыз. ... ... ... ... дос шығады.
Осы жұмыстан кейін оқыушыларға тағы да өз бетінше мәтіннің ішінен сын
есімдерді ... ... ... сұрақ қоþ т.б. жұмыстарды беруге болады.
ІІ. Салыстыру жұмысы арқылы сөйлем құрату. Тақтаға сиырдың суретін іліп,
өлең шумағын ... ... ... ... ... ... ... жұмыс түрлері арқылы оқушылар біріншіден–сын есімді менгереді,
екіншіден– салыстыру арқылы сөйлем ... ... ... ... Сауаттылығы өз бетінше ойлау дәрежесі арта түседі.
ІІІ. Сөзден сөз ... ... ... ... ... қар, арық ,тарақ, ана, шындық ,
нан тағы басқа. Оқушы өз бетінше осы ... ... ... ... ... ... ... артады.
Іү. Сөйлемдер құрату. Мысалы: Лепті сөйлемдер құра деп өз ... ... ... ... Көктем келді!
Әттең қар еріп барады!
Көктем ауасы неткен
керемет еді! т.б. енді осы лепті ... ... ... ... ... ... айналдыру да жұмысында беруге
болады.
Хабарлы сөйлем: Көктем келді. Қар ери ... ... ... ... ... ... тілі ... оқушыларға өз бетінше жұмыс
орындау біліктерін мұғалімнің шеберлігіне байланысты қалыптастыруға болады.
Жалпыға бірдей ... ... ... оқу ... жұмысының мазмұны
мен сапасын көтеру, жақсарту мәселесі ... күн ... ... ... ... ... процесінде өздігінен орындалатын
жаттығуларға оқушыларды қызықтыратын, тартымды элементтерді енгізудің, әр
түрлі ... ... ... ... ... ... Өз бетінше
жұмыс оқушының сабаққа белсенділігін пәнге қызығушылығын ... ... ... түрлі ойын үстінде ойлау, өлшеу, есептеу,
табу, зерттеу жұмыстарымен ... ... ... отырып халықтық
педагогика элементтерін пайдалана отырып математикалық ... ... ... ... ... құрастыруда өз бетінше жұмыс
орындаудың пайдасы тиеді. Мысалы: Бастауыш сыныптарда ... ... ... үйірмелерге қатысқан оқушыларға карто÷ка, яғни үлестірме
қағаздары арқылы ... ... ... тапсырмаларды орындату барысында да
өз бетінше жұмыс жасау біліктерін қалыптастыруға болады.
Математикалық өлең-есеп.
“Бірге шешу?”
Түйе, бота маң басқан,
Төрт аяғын тең ... ... бес ... ... қос ... ... екі қой,
Бәрін бірге ойлап қой.
(жауабы: он жеті бас мал).
Математикалық жұмбақ.
“Бұл ... Өзі ... ... екі тауы ... түйе).
ә) Екі ағайынды суға қарай үңілер,
Кездесе алмай бірінен-бірі ... өзен ... ... ... топ ... ұшып ... ... бесеу.
Біреуін атып түсірсе, нешеуі қалады?
(жауабы: біреуі, қалғандары
ұшып кетеді.).
Тапқырлықты ... ... ... есеп.
1. “Фигура құрастыру”
Тоғыз шырпыдан 5 үшбұрыш құрастыру керек.
(жауабы: суреттегі).
2. ... ... және 3 ... ... ... литр сүттен 4 литр сүтті қалай
құйып алуға болады.
Жауабы: 6 5 3
3. ... 7 ... ... оның әр ... үш ... таныс болуы мүмкін
бе?
1 2 3 4 ... 3 4 1 3 4 1 2 4 2 3 4 6 7 5 ... (жоқ , ... ... ... Екі ... бірдей тапсырма беріліп, әр топтан бір-бір оқушы
шығарылып, 2 , 2 , 1 , 1 және 3 ... қосу ... ... ... және
тік жолдарындағы сандарды ... үзік ... ... ... 6 болсын. Қай топ бұрын тапса, сол
ұтады.
Жауабы: (суретте).
|3 |1 |2 |
|1 |2 |3 |
|2 |3 |1 ... М.И. ... ... ... ... ұйымдастыру”. Алматы мектеп
1981ж. 247-бет.
3. А.А. ... ... ... ... ... ... ... мектеп 1981. 238-бет.
4. А.А. Лþбинская “Бастауыш кластарда оқытудың ... ... ... 1977. 160-бет.
5. С. Мұқанов “Таңдамалы шығармалары” Алматы жазушы 1980. 412-бет.
6. С. Мұқанов ... ... 15 том 1979. ... Н. Елікбаева “ұлттық психология” Алматы Қазақ университеті 1992. 96-
бет.
8. С. ... ... ... 13 том ... жазушы.
9. ±. Мүсірепов “Таңдамалы шығармалары” 4 том Әңгімелер. ... ... 263-391 ... ... ... ХІХ ... екінші жартысындағы ағарту ісі мен
педагогикалық ойдың дамуы ”. Алматы мектеп 1958. 24-25 бет.
11. Ә. ... “Ы. ... ... идеялары мен ағартушылық
қызметі”. Алматы мектеп 1969. 156 бет.
12. Г. Бегалиев “Бастауыш мектептегі оқу сабағы”. Қазақ ... 1988. ... ... С. ұзақбаева “Тамыры терең тәрбие” Алматы білім. 1995 269-бет.
14. М. Жұмабаев ... 2-3 том ... ... 1996. 512-бет
15. М. Жұмабаев “Педагогика” Алматы Ана-тілі 1992. 160-бет.
16. Қ. Жарықбаев, С. Қалиев “Қазақ тәлім-тәрбиесі” Алматы ... 1995. ... Қ. ... “Дидиктиканың осы кездегі кейбір актуалды мәселелері”.
Қазақ ... 1968. N11. 23-27 ... С. ... ... ... ... тілін дамытудың ғылыми-
әдістемелік негіздері”. Алматы. 1994. 432-бет.
18. Ш.Әуелбаев “Қазақ тілі ... ... және оны ... ... 1980. ... М.Мұқанов. “Жас және педагогикалық психология”. Алматы. Каз.П.И. 1982.
248-бет.
20. Т.Тәжібаев. “Жалпы психология”. Алматы. Қазақ университеті. 1993. ... ... ... ... жылуы”. Алматы. Мектеп. 1978. 222-бет.
22. Амоношвили “Педагогикалық ізденіс”. Алматы. Рауан. 1990. ... ... ... белсенділігінің дидактикалық негіздері”. Мектеп.
1988. 48-бет.
24. Т.Сабыров. “Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары”. ... 1978. ... ... ... ... ... ... Республикалық
кабинеті. 1993. 59-77-бет.
26. Б.Тұрғанбаева “Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту”.
27. Л.А.Төкеева–Бектұрғанова “Ана-тілін жүйелі оқыту және ... ... ... ... 2001. 82-85 ... ... ... мектепте тіл дамыту” Шымкент 1999 166-бет.
29. Қ.Аймағанбетова “Бастауыш ... ... ... теориялық
негізі” Алматы Балауса 2003ж 104-бет
30. Х.Т.Наубаева “Оқушыларды гуманистік негізде бағыттау” Бастауыш мектеп N
1-2 ... ... ... ... ... мектеп N 7 1999 10-
бет.
32. М.Ізмұқанов “Шыңдалған шеберлік” Бастауыш мектеп N11 1990 16-бет.
33. М.Сәтымбекова ... ... ... ... ... N3 ... ... “Шеберліе жсабақта танылады” Бастауыш мектеп N8 3-бет.
35. А.үсенов “Ана тілін құрметтеу-адамгершілік парыз” Қазақ мектебі 1990
N5.
36. ... ... ... ... ... ... ... N11.
37. Т.Сабыров “Оқыту теориясының негіздері” Алматы 1997.
38. ... ... ... тек жаңашыл ұстаз тәрбиелейді” Шымкент 2001.
39. Қ.Ахметұлы “Білім негізі-рухани уыз ... ... ... ... ... ... ... Алматы 2001.
41. Б.Тұрғанбаева “Шығармашылық қабілеттер және дамыта оқыту”. Алматы.
1999.
42. Ш.А.Амоношвили, С.Н.Лысенко, Волков, Шаталов,Ильин т.б. ... 1989ж ... ... ... ... шығармашылық бағытта дамуы” Бастауыш мектеп N7
2001.
44. Бастауыш мектеп N4 2000ж.
45. Құсайынова, Төлегенов ... ... ... ... ... ... 100.
46. Н.Мұқанова “Шығармашылықпен жұмыс істеуге баулу” Бастауыш мектеп N8
2001ж.
47. Ж.Б.Қоянбаев, ... ... ... ... ... мектебі N4 2001ж.
49. Бастауыш мектеп N6 2002ж.
50. Бастауыш мектеп N4 ... ... ... à¹àøòàð
Åìåí
Òåðåê
Øûðøà
²àéû»
Ñåêñåóië
Àëìà
Øèå
´ðiê
Àëì½ðò
Àëìà
Åêåói äå òiði òàáè¹àò.
Àóà, ñó, æûëó êåðåê.
Àäàì¹à ïàéäàëû

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Балалар мен әйелдердің теміртапшылық анемиясы4 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың оқу мотивациясының психологиялық сипаттамасы26 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет
Бастауыш мектептегі оқу-тәрбие жұмысында таным процесін дамыту44 бет
Бастауыш сынып жасындағылардың ерекшеліктері мен дамуы6 бет
Кіші мектеп жасындағы балалардың дамуында ішкі және сыртқы факторлардың өзара әсері5 бет
Кіші мектеп жасындағы балалардың көру бұзылысын зерттеу37 бет
Оқушыларда біртұтас тұлға ретінде қалыптастыру мәселелері42 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь