Ақ дөңмаңдай балығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1.ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.1.Систематикасы, таралуы және жерсіндірілуі ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Ақ дөңмаңдайдың биологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.2.1. Қоректенуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
1.2.2. Көбеюі, өсуі және тұқымдылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
1.3. Шаруашылық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 18
2. МАТЕРИАЛ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 20
2.1.Зерттеу жүргізілген ауданның сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.2. Әдістеме ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
3. НӘТИЖЕЛЕР ЖӘНЕ ТАЛҚЫЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
ҚОСЫМША МӘЛІМЕТТЕР
Ақ дөңмаңдай тоғанның тұщы суларында өсетін, шөппен қоректенетін, қабыршағы майда, кәсіптік балық болып саналады. Бұлардың шыққан жері – Амур, Сунгари, Усури өзендері, Ханка көлі және Шығыс Азия өзендері. Ақ дөңмаңдай балығы Қазақстанда 6 суқоймаға жерсіндірілген [1].
Соңғы жылдары, ақ дөңмаңдайдың аулану мөлшерінің жоғарлауына байланысты балық тұқымын асылдандыру жұмыстары жүргізілді. 1976 жылы Қарағанды тоған шаруашылығында тұқыммен жұмыс істейтін тұқымды асылдандыру учаскесі ашылса, 1978 жылы осы мақсатта Шымкент балық комбинатының Сырдария тоған шаруашылығында шөппен қоректенетін балықтардың тұқымын сұрыптау мен асылдандыру жұмыстары кеңінен жүргізілді [4].
Шелек тоған шаруашылығында 1978-1979 жылдары дөңмаңдайдың тұқымын асылдандыру іске аса бастады.
Бір айта кететін жай, осы комплекске бөлініп жүрген тоғандардың көлемі жеткіліксіз де оның қажетін толық қанағаттандыра алмайды.
Қазіргі уақытта Қазақстанда Вьетнам ақ дөңмаңдайы мен Қытай ақ дөңмаңдайын будандастырып қарқынды өсетін будан алып отыр. Алайда кәсіптік сапасын әлі де жақсартуды қажет етеді [4,6].
Алматы облысы балық өсірудің 6 - аймағына жататындығынан осы аймақтардың тоған шаруашылықтарында жылы су обьектілері кеңінен өсіріледі. Осы обьектілердің бірі –ақ дөңмаңдай, тоғанның тұщы суларында өсетін, шөппен қоректенетін, қабыршағы майда, кәсіптік балық болып табылады.
Ақ дөңмаңдай балығы шөп қоректі балық ретінде және жоғарғы тағамдық құндылығына байланысты елімізде үлкен сұранысқа ие болды. Ақ дөңмаңдай, сұр дөңмаңдай және амур балықтары өсімдікпен қоректенетін, шаруашылық маңыздылығы жоғары, биологиялық – балық өсіру көрсеткіштері Қазақстанның оңтүстік аудандарына сай болғандықтан, бұл балықтар осы аудандарда кең кең көлемде жерсендіріліп, тоған шаруашылықтарында поликультарының маңызды обьектілері болып табылды [8].
Бітіру жұмысының негізгі мақсаты: тоған шаруашылықтарындағы поликультура обьектісі ретінде ақ дөңмаңдай балығына биологиялық, морфологиялық талдау жасай отырып, биологиялық ерекшеліктерін, шаруашылық маңызын және қазіргі кездегі жағдайын білу.
Бітіру жұмысты орындау үшін келесі міндеттер қойылды:
1. Өсімдікпен қоректенетін балықтардың Қазақстанға жерсіндірілу тарихына шолу жасау;
2. Ақ дөңмаңдайдың биологиясы және экологиясы бойынша әдебиет көздерінен ғылыми – зерттеулерге шолу жасау.
3. Биологиялық, морфологилық талдау жасай отырып қазіргі кездегі жағдайына шолу жасау.
1. Бәйімбетов. Ә.А., Темірхан С.Р. Қазақстаның балықтәрізділері және балықтарының орысша – қазақша анықтауышы, Алматы; 1999. – Б. 53 -56.
2. Рыбы Казахстана. 5 том. Алма-ата; 1982.- С. 200- 220.
3. Привезенцев. Ю.А. Интенсивное прудовое рыбоводство М.; 1991. Агропромиздат. - С. 26 -27
4. Сәрсенбаев. Р.С. Тоған шаруашылығы байлық көзі. Алматы.; 1984. Қайнар. - Б. 16 -18.
5. Күленов. К. Қазақстанның балық қорын молайту. Алматы; 1975. Қайнар.-Б. 19 – 20.
6. Биологические основы рыбного хозяйства на водоемах средней Азии и Казахстана. Алма – Ата; 1966. -С. 214 – 216.
7. Веригин. Д.В. Макиева. А.П. Об естественном нересте толстолобиков и белого амура в.р. Сырдария // итоги и песрспективы акклиматизации рыб и беспозвоночных в водоемах СССР. М.; - С. 28-30.
8. Суханов.К. Тоған байлығы. Алматы; 1984. Қайнар.-Б. 24- 26.
9. Богаевский В.Т. Некоторые данные по биологии амурского толстолобика // Изв. ТИНРО. 1948. Т.27. -С. 221-226.
10. Алиев. Д.С. Суханова А.И. Современное состаяние естественного воспроизводства растительнядных рыб в Каракумском канале. // итоги и перспективы акклиматизации рыб и беспозвоночных в водоемах СССР. М.; 1980. - С. 8-10.
11. Веригин Д.В., Макеева А.П. Об естественном нересте толстолобиков и белого амура в. р. Сырдария// итоги и перспективы акклиматизации рыб и безпозвоночных в водоемах СССР. М.; - С. 28 -30.
12. Фарышев: Н.И. Башунов В.С. Естественное размножение белого амура в.р. Или// Растительноядные рыбы в промышл рыбоводстве. Ташкент.1980.- С.197 – 198.
13. Мартино К.В. Акклиматизация растительноядных рыб в водоемах нижней Волги // Акклиматизация рыб и беспозбоночных в водоемах СССР. Л. 1975.- С. 146-149.
14. Макеева А.П. О созревании самок белого амура и толстолобика и размножение этих видов в бассейне Амура // Проблемы рыбохозяйственного использования растительноядных рыб в водоемах СССР. – Ашхабад: Изд – во ТССР, 1963. – С. 76- 83.
15. Мовчан В.А. Жизнь рыб и их разведение. Изд – во «Колос», М.; 1966. – С. 185-187.
16. Дорохов С.М., Пахомов С.П., Поляков Г.Д. Прудовое рыбоводство. М.; 1958. – С 117 – 125.
17. Макеева А.П. Веригин Д.В. Метод гипофизарных инъекций в практике раведения толстолобиков и белого амура// Вопросы ихтиологии. 1971. т.2. Вып.2. – С. 117 -131.
18. Негоковская И.Г. О результатах и перспективах вселениях растительноядных рыб в естественные водоема и водохрнилищиа СССР.// Вопросы ихтиологии. 1980. т. 20. Вып. 4. – С. 702 – 712.
19. Минц А.Т., Хрисиенко К.С., Сворцова Л.П., Кеслянкова Т.А. Поликультура растительноядных рыб и карпы как метод повышение продуктивности прудов // Поликультура и новые объекты рыбоводство. Т.ХХV.М:Пищ.прм.1976.-С.99-107.
20. Никольский Г.В. Рыбы мелиораторы. М.,1965.-С.23-35; 45-56;58-67;
21. Веригин Б.В. 1963.Проблема биологической мелиораций водоемов-охлодителей тепловых электростанций и их рыбохозйяственного использование. В сб: Пробл. рыбхоз. испол.растительнояд. рыб в вод СССР,Изд-во АН ТССР,Ашхабад.
22. Карпов В.Е., Бекекшов АЮЦ., Глуховцев И.В. и др. Характеристика самовоспроизводящихся стад белого амура и белого толстолобика Балхаш-Илийского бассейна. // Гос НИОРХ.Вып.301.Алма-ата,1989.-С.86-95.
23. Қайымов. Қ. Балықтар әлемінде. Алматы; 1973. Қайнар. –Б. 116-117.
24. Күленов К. Қазақстанның балық қорын молайту. Алматы; Қайнар 1975. – Б. 214 – 215.
25. Правдин. И.Ф. Руководство по изучению рыб. М,; Пищевая промышленность, 1966. – С. 376 -379.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ---------------------------------------------------------------------
----------- 4
1.ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ------------------------------------------------------------
- 5
1.1.Систематикасы, таралуы және жерсіндірілуі-------------------------------
5
1.2. Ақ дөңмаңдайдың биологиясы---------------------------------------------
--- 9
1.2.1. Қоректенуі ----------------------------------------------------------
------------ 10
1.2.2. Көбеюі, өсуі және ... ... ... ... ... ... МАТЕРИАЛ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛЕР-------------------------------------- 20
2.1.Зерттеу жүргізілген ауданның сипаттамасы--------------------------------
20
2.2. Әдістеме---------------------------------------------------------------
------------ 20
3. НӘТИЖЕЛЕР ЖӘНЕ ТАЛҚЫЛАУ---------------------------------------- 24
ҚОРЫТЫНДЫ-------------------------------------------------------------------
---- ... ... ... ... ... ... 32 беттен тұрады, оның құрамына 5 сурет, 1 ... 1 ... 24 ... тізімінен және қосымша мәліметтер
кіреді.
Кілттік ... ақ ... сұр ... ... шөп ... коэффиценті.
Зерттеу обьектісі болып ақ дөңмаңдай (Hypophthalmichthys molitrix)
балығы табылады.
Курстық жұмыста ақ ... ... ... және ... су қоймалар туралы айтылады. Сонымен қатар ақ дөңмаңдайдың
биологиясы мен ... ... ... ... ... тұщы ... ... шөппен қоректенетін,
қабыршағы майда, кәсіптік балық болып саналады. Бұлардың ... жері ... ... Усури өзендері, Ханка көлі және Шығыс Азия өзендері. Ақ
дөңмаңдай ... ... 6 ... ... ... ... ақ ... аулану мөлшерінің жоғарлауына байланысты
балық тұқымын асылдандыру жұмыстары жүргізілді. 1976 жылы Қарағанды тоған
шаруашылығында тұқыммен жұмыс істейтін ... ... ... ашылса,
1978 жылы осы ... ... ... ... ... ... ... қоректенетін балықтардың тұқымын сұрыптау мен
асылдандыру жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... дөңмаңдайдың тұқымын
асылдандыру іске аса бастады.
Бір айта кететін жай, осы комплекске бөлініп жүрген тоғандардың көлемі
жеткіліксіз де оның ... ... ... алмайды.
Қазіргі уақытта Қазақстанда Вьетнам ақ дөңмаңдайы мен Қытай ақ
дөңмаңдайын ... ... ... будан алып отыр. Алайда кәсіптік
сапасын әлі де жақсартуды қажет етеді [4,6].
Алматы ... ... ... 6 - ... ... ... тоған шаруашылықтарында жылы су обьектілері кеңінен ... ... бірі –ақ ... тоғанның тұщы суларында өсетін,
шөппен қоректенетін, қабыршағы майда, кәсіптік балық болып ... ... ... шөп ... ... ... және ... тағамдық
құндылығына байланысты елімізде үлкен сұранысқа ие болды. Ақ ... ... және амур ... ... ... ... ... биологиялық – балық өсіру көрсеткіштері Қазақстанның
оңтүстік аудандарына сай болғандықтан, бұл балықтар осы ... кең ... ... тоған шаруашылықтарында поликультарының маңызды
обьектілері болып табылды [8].
Бітіру жұмысының ... ... ... ... ... ретінде ақ дөңмаңдай балығына биологиялық,
морфологиялық талдау ... ... ... ерекшеліктерін, шаруашылық
маңызын және қазіргі кездегі жағдайын білу.
Бітіру жұмысты орындау үшін келесі міндеттер қойылды:
1. Өсімдікпен қоректенетін ... ... ... шолу ... Ақ дөңмаңдайдың биологиясы және экологиясы бойынша әдебиет
көздерінен ғылыми – зерттеулерге шолу ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі
жағдайына шолу жасау.
1. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1. ... ... және ... Chordata - ... тармағы: Vertebrata (Craniota) – Омыртқалылар (Бас қаңқалылар)
Бөлім: Gnathostomata - Жақтылар
Класс үсті: Pisces - Балықтар
Класс: Ostichthyes – ... ... ... Actinopterygii – Сәуле қанаттылар
Отряд: Cypriniformes – Тұқытәрізділер
Отряд тармағы: Cyprinoidei - ... - ... : ... – Ақ дөңмаңдайлар
Түр: Hypophthalmichthys molitrix – ақ (кәдімгі) дөңмаңдай ... тұщы ... ... үйір құрап жүретін, шөп қоректі балық.
Дөңмаңдайлар тұқытәрізділердің жеке тұқымдас астына ... ... ... ... үлкен басымен, төмен орналасқан көзімен,
сонымен қатар өзіне ғана тән ... ... ... фильтрациялық
аппаратымен ерекшеленеді [2].
Қытайдың ертедегі ихтиофаунистикалық құрамына кіреді. Көптеген ... ... ... Мемелекеттер Достастығы суқоймаларынан:
Днепр бассейініне, Жайық, Днестр, Терек, Кубани, Амудария, Сырдария, Іле
суқоймаларына көптеп ... ... ... ... ... Шу, ... бассейіндерінде интродукцияланған.
Ақ дөңмаңдайдың дернәсілдері алғаш рет ... ... ... Түркіменстанда орналасқан Қараметнияз, Өзбекстандағы Аққорған
және Қазақстанда орналасқан Алматы балық өсіру ... ... ... ... ... Есіл ... жанында орналасқан балық
өсіру шаруашылығынан өздігінен жерсіндірілген. 1964 жылы бұл ... ... ... ... ауланған. Ақ дөңмаңдайды Іле – ... ... ... ... ұзақ ... созылған, бұл су
қоймада ақ дөңмаңдай 1975 жылдан бастап аулана ... ... ... ... 0,4-0,7 кг, 3+ - 4+ ... 578 дана ақ ... Бірақ Балхаш пен Іле өзенінің аңғарында көпке дейін
табылмаған [3].
Ақ дөңмаңдайды Қапшағай су ... ... ... 1973 ... Қапшағай суқоймасында ақ дөңмаңдайдың 1974-1976 жылдан бастап
бір – бірден ұсталғаны туралы ... ... ... ... ... ... зерттеу мақсатымен аулауда 5 – 12 дана ауланған. 1965
– 1972 жылдар аралығында Республикамыздың табиғи су ... (9 ... 2 ... ақ дөңмаңдайдың 7700 дана дернәсілі жіберілгенімен нәтижесі
ойдағыдай болмады.
1972 – 1978 жылдар аралығында бұл балықтың 15 млн. дана ... Осы ... ... 7,1 млн. ... ... қоймасына, Қапшағай су қоймасына 5,8 млн. данасы, ал қалғандары ... ... ... су ... Шардара, Қартомар, Бөген, ... ... ... ... Шардара мен Қарағанды су
қоймасына 0,22 және 0,3 млн. дана екі жастағы даралары ... ... ... ... ... бойынша 1974 – 1975
жылдары ақ дөңмаңдай Сасықкөл ... ... (118,5 мың ... Ал 1982 жылы ... ... ( 158 ... ... біздің елге әкелгеннен кейін, біршама уақыттан кейін
барлық су қоймада шамалы мөлшерде кездесе бастады. Бірақ ақ ... ... тек ... және ... су ... айқын көріне
бастаған [1].
Дөңмаңдайдың табиғи таралу аймағы – Шығыс Азия өзендері және ... ... – Амур ... ... Амур ... ... көп ... осы балық құрайды. Сұр дөңмаңдай ақ ... Амур ... ... ... ... ... арқылы келіп
түскен бұл балық сирек кездесуде. Дөңмаңдайлардың оңтүстікте табиғи таралуы
Оңтүстік Қытайды алады. Шыққан жері ... ... ... өзендері және
Ханка көлі [3].
Дөңмаңдайлар Ақ Амур тәрізді қазіргі кезде кеңінен жерсіндірілген,
олардың қазіргі ... ...... ... ... Европаның оңтүстігі,
Солтүстік американың оңтүстік бөлігі. ... ... Ақ Амур ... ... бірнеше бассйіндерде жерсіндіріліп, өзін көбейте алатын
үйір құраған [4].
Өсімдік қоректі балықтар қиыр ... ... елге 1957- жылы ... ... ал 1958 ... 1963 ... ... Янцызы көлінің
бассейінінен әкеліп жерсіндірген.
А.М. Нуланов ( 1963) ғалымның еңбектерінде алғаш рет берілсе, ал ... ... ... ... ... ... және шаралар – Б.В.
Веригин (1961-1963), Ф.М. Суховерхова (1963), П.С. Вовк және Б.А. Приходько
(1963) тағы басқа ... ... ... Айта ... бір жайт,
Амур бассейінінен алдымен ақ амур және ақ дөңмаңдай, ал ... ... ... су ... ... өйткені бұл балық Амур бассейінінде
болмаған. Бұл түрдің Амур ... ... ... ... ... байланысты. Тәуелсіз Қытай Республикасы құрылған
уақытта Хилуңжиаң облысында тоған шаруашылығын дамыту қолға ... ... ... ... ... ... ... алып келінді. 1957-1959
жылдар арлығында созылған Амур комплексті экспедитция ... бұл ... ... Сунгари көлінде болған апаттардың нәтижесінде ағын арқылы
келіп түскені анықталды.
Нәтижесінде сұр дөңмаңдайдың жоспарланбаған ... ... іске асты ... ақ ... балығы біздің елдегі су қоймалардың ішінде 6
су қоймаға ... ... ...... канал жүйесі;
2) Сырдария өзенінің бассейіні;
3) Іле- Балхаш бассейіні;
4) Жайық өзенінің бассейіні;
5) Дунай өзенінің бассейіні;
6) Кубани өзенінің бассейіні.
Амудария – Қарақұм ... ... ... аналық үйір 1960-1961 жылдары Янцызы өзенінің канал басынан
әкелініп жерсіндірілген 400 мың дана бір ... ... ... Олардың
244 данасын осы ақ дөңмаңдай шабақтары құрады. 1963 жылдың күзінде ақ ... ақ ... ... ... ауға түсе ... ... балықтардың табиғи өрістеуінің басталғандығын көрсетеді.
Одан кейінгі жылдардағы бұл ... хал – ... Д.С. ... және ... ... еңбектерінде егжей – тегжейлі айтылған.
Жерсіндірілген балықтардың өрістеу аймағы каналдың бастауы, ол ... 160-130 м2/с, су ... ... 0,9 м/с, бірақ 1,2 м/с –тан
жоғары емес.
Өндіруші балықтардың су ... ... ... су ... 15-
17ºС-ға жеткенде басталады, алдымен ақ амур, ... соң ақ ... ... сұр ... өрістеуге шығады. Сонымен қатар бұл балықтармен бірге
кездейсоқ жерсіндірілген кәсіптік балық қара амур мен ... ... ... ... бірі ... ... балықтардың Амудария
арнасындағы өрістеуін анықтау болып ... ... ... ... ... ақ ... мен ақ амур ... өрістеуі
болмайтындығын анықтаған [10].
Сырдария бассейіні.
Алғашқы ақ дөңмаңдай балығының үйірі бұл жерге ... ... ... материалы мен тауарлық балық орналасқан сол
жердегі Аққұрғандық балық комбинатының домбаларының ... осы ... ... дами ... Бұл ... комбинаты осы өзеннің Чирчик деп
аталатын сағасында орналасқан. Бұл үйір ... ата – ... ... ... ... ... уылдырығы алғаш рет 1975 – жылы табылған.
Т.В. ... (1984) ... ... ... ... өрістеу
миграциясы Шардара су қоймасынан су температурасы 13-14ºС-та басталатынын
анықтаған. Ең бірінші ақ ... ... ақ және сұр ... ... ... (1978), Солихов (1978), Макиева (1982) мәліметтері
бойынша, өрістеу 1976 – 1981 ... ... су ... ... кезде,
температураның жоғарлауы болған кезде белсенді өтеді [11].
Іле-Балхаш бассейіні.
Бұл жерде ақ дөңмаңдаймен бірге ақ амур ... ... ... 1962 жылы ... бері ... өзенінен 600 дана ақ дөңмаңдайдың шабақтары жерсіндірілген. Бұл
балықтардың өрістеуі 1963 жылы ... Н.И. ... және В.С. ... ... жылдары бұл балықтың өрістеуін зерттеп, өрістеуі мамыр
айында ... ... ... да ... айтқан. Өрістеу үшін су
температурасы 18ºС-ға дейін көтерілуі қажет. Су ... ... ... төмендетеді немесе мүлдем тоқтатады. Өрістеу
мерзімінің ұзақтығы 20-25 күн, ... ... ... ... 80 ... ... ол 250 ... аспайды. Бұл жерлерде су ... 0,6 – 1м/с ... ... дельтасына шөп қоректі балықтарды 1955-1956 және 1961 жылдары
Амур бассейінінен массасы 200-300 г ... ақ ... 2000 ... ... өрістеу нәтижесінде пайда болған ақ дөңмаңдайдың осы
жылғы шабақтары 1971 жылы ұсталынғанған, келесі жылдары ... ... ... бастады [13].
Дунай өзені бассейіні.
Бұл бассейінде өсімдік қоректі балықтардың пайда болуы осы өзенмен
байланысатын елдерде ... ... ... ... ... іске асып отыр. Бұл су қоймаларда табиғи ... ... ... ... су ... ... ... шабақтардың ауланғанынан
байқауға болады. Фильконның мәліметі бойынша ақ дөңмаңдай 70-ші жылдары
байқалған [7].
Кубани ... ... ... қоректі балықтардың аналық үйірі Кубан лиманынан
үш жасар ақ дөңмаңдай мен ақ ... ... ... пайда болады.
Өсімдік қоректі балықтар Қытайдан 1958 жылы ... ... ... ... ... ... ... өсірілген. Барлығы 21909
дөңмаңдай жіберілген. 1963 жылы бұл ... ... ... су алатын
лимандарда, күріш суларында және ... ... ... ... ... ... су температурасы 20,8 ден 23,5ºс
аралығында Тибилинский станциясына дейінгі жерді ... ... Ақ ... ... ... ... ... қабыршағы майда. Көзі денесінің ... ... ... Аузы ... қараған. Қыры денесінің құрсақ
жағында аналь тесікке дейін созылған [5].
Төменде Амур ... ақ ... ... ... ( III ) III 7, A III 11 – 14 ... ... 12,4 бұтақталған сәулесі
бар, бүйір сызығында 109 – 120 қабыршақ кейде 124, орта ... ... ... Бүйір сызығының үстінде 28 – 33, ал астында 16 – ... ... ... тісі бір ... ... (4-4). ... дене ... салыстырғанда 23 – 31 мм (26,1 мм), көзінің
диометрі 2 – 6мм (3,8 мм), ... ... 7 – 11 мм (8,4 мм), екі ... ... 13 – 18 мм (15,4 мм), ... ... 10 – 15 ... мм), ... ең ұзын жері 27 – 36 мм (31 мм), ... ең ... 9 – 13 мм (11 мм), ... қанатының ұзындығы 16 – 23 мм (19,2 мм),
антидорзальды ара қашықтық 49 – 61 мм (33,9 мм), ... 20 – 27 ... мм). ... ... ... 10 – 16 мм (12,9 мм). ... ... 18 – 25 мм (20,7 мм), құрсақ қанатының ұзындығы 11 – 20 мм ... ... ... ... 13 – 26 мм (18,2 ... кәдімгі ақ дөңмаңдайдың атауымен аталатын Ветком дөңмаңдайы
табиғи су ... түсу ... ... соң ... сипаттамасын
беріп өткен абзал:
D III 6 ( 7), A III (II) 14, P I 17 (18), V 17 (8) ... ... саны 83 – 94 , ... 20 – 25, ... 11 – 12 [14].
Ақ дөңмаңдайдың жастық көрсеткіші өте айқын байқалады. Дене ... – 6,5 см ... ... ... ... айырмашылық байқалған.
Жыныстық диморфизм бұл балықтарда дене ұзындығы 20 см ... ... ... әр ... жынысты өнімдер бір – бірімен
антидорзальді және постдорзальді аралық ... ... ... ... анық ... ... ... ірі өндіруші
балықтарда байқалған (60 – 70см) [2].
Н.Г. ... ... және өсу ... ... ... байланысты олардың төрт типін ажыратады:
- жасына байланысты мүлдем өзгермейтін белгілер және екі көз ... , ... жүзу ... ... ... жүзу қанатын
санамағанда және денесінің ең аласа жері.
- жасына қарай кішірейетін белгілер: (басының ұзындығы; көз ... ең биік ... ... ... аналь және арқа
қанатының биіктігі).
- жасына қарай үлкейетін ... ... ... ... ... ... ... ауытқып отыратын белгілер: кеуде жүзу қанатының ұзындығы және құйрық
қанатының ... ... ... соң ... ... ... және ... аралықтарда байқалады.
Осы автормен барлық су қоймадағы және зауыт балықтарының ересек ... 16 ... ... 6 белгісі айқын ажыратылуы туралы
мәліметтер толығымен келтірген ... ... тұщы ... ... ... үйір ... шоғырланып, өзен
жағаларында, шұңқырларда қыстайтын тұқытәрізділердің жеке ... ... шөп ... балық. Дөңмаңдай басқа балықтардан салыстырмалы
түрде ... ... ... ... көзімен, сонымен қатар өзіне ғана тән
қорегін ұстауға ... ... ... ... ... және ақ ... ... көрінісі бойынша дене пішіні мен түсі
бойынша ажыратылады. Сұр дөңмаңдайдың басы ... және ... биік ... Сұр ... ... сұр – ... бүйірі күміс түсті және
дақсыз болады. Ақ дөңмаңдайға қарағанда сұр дөңмаңдай ... ... ... Бұл ... ақ және сұр дөңмаңдайдың бір – бірімен мінез – құлқы
бойынша да ажыратылатынын ... ... ... ... ... ... ... желбезек өскіндері өте ұзын және бір – бірінен алшақ
өседі. Ал ақ дөңмаңдайда ол бір – ... өте ... ... тор құрайды да
өте майда ... ... ... ... Құрамында
диірменнің жоғарғы тасы тәрізді «жерновка» деп аталатын ... бар ... ... орналасқан жұтқыншақ тісі арқылы, желбезек аппараттары
арқылы фильтрацияланған фитопланктон мен детридтерді (көлемі 0,02 ... ... ... ... ... бір – ... түйіршік құрап, ауыз қуысында шырышпен қосылып қортылады. Ал ... ... ... ... ірі зоопланктондардан тұрады [7].
Дөңмаңдайларға тән ерекшелік – дене ұзындығынан көп есе асып түсетін
ұзын ішегінің бар болуы тек ... ең ерте ... ... денесінің
ұзындығы 15 – 16 мм-ге жеткенге ... ... ... ... де, сонан соң ересек дараларға тән қорекке көшеді [8].
1.2.1. Қоректенуі мен қоңдылығы
Ақ дөңмаңдай – ... ... ... Амур ... ... дене ... 2 мм- ге ... көшеді. Дернәсілдердің негізгі
қорегі коловраткалар, аз мөлшерде төменгі ... ... ... ... Eudorina және тағы басқа балдырлар болып саналады.
Дене ұзындығы 13 -15 мм болатын жас ... ... ... ... Daphnia, Alona, ... ... хирономид дернәсілдері құрайды. Дене
ұзындығы 8 – 10 мм ... ... ... ... дене ... 50 ... ... болса, ал біршама ірілерінде (13 -15мм) 100%-ті құрайды.
Ақ дөңмаңдай толығымен ... ... дене ... 15 ... мм –ге ... көшеді. Бұл кезде ішегінің ұзындығы ... 2 ... ... ... ... ... ... тек қана фитопланктонмен
қоректенеді (95%). Ішегіндегі диатомды балдырлардың мөлшері 21 - 100% ... ал ... ... 17 – 66 %-ті және көк – жасыл балдырлар 2 - 20%-
ті құрайды. ... ... ... ақ дөңмаңдай детритпен
қоректенеді. ... ... ... ... ... көмегімен
аулайды. Жіңішке желбезек өскіндері бір – бірімен ... ... ... ... ... ақ дөңмаңдайдың пассивті қоректенуі
желбезек қақпағының тыныс алу барысында қозғалып отыруымен іске асады ... ... Г.В. ... және Б.В. ... (1966) ... желбезек қақпағының қозғалуы тыныс ... ... ... ... ... ... балығы қоректі талғап жейді . Көптеп дамитын диатомды
балдырларды басқа балдырларға ... ... ... ... аппараттары
арқылы фильтрленген балдырлар жұтқыншақ тісінің ерекше бөлігі «жерновка»
арқылы нығыздап түйіршікке айналдырады. Қорек нығыздалған ... ... ... 10 – 13 есе ұзын ... келіп түседі. Тұрақты қоректің
өзіне тән қасиеті бойынша бұл балық өте көп жерге жерсіндірілген [9].
Дөңмаңдайдың жаңа ... ... ... ... айқын
байқалады. өкінішке орай бұл балықтың қоректенуі туралы мәліметтер тоғандық
жағдайда ғана белгілі [10].
Балхаш – Іле бассейінінде осы ... ... ... 1986 ... айында 126 компоненттерден тұрған. Көк – жасыл балдырлардың ... ... ... ... ... қоректік түрлер Moristohedia, hunetata болып
саналады. Қорегінің жоғарғы массасын 51% -ін ... ... ... sp. ... ) ... Диатомды және жасыл
балдырлар 9 - 14% құраған. Бұл уақытта ... және ... ... ... өте жоғары 900,24 және 580,520/000 құраған. ... ... ... ... ... ... түрлілігі 108 таксонға дейін қысқарып,
жасыл балдырлардың 67 түрінің мөлшері жоғарласа, ал диатомды балдырлар ... ... ... ... ... және көк – ... балдырлар басымдылық
көрсетеді. Бұл мезгілде қоректенуге және ішегінің толу индексі 142,69 ... 0/000 ... ... қоректенуінің мезгілдік динамикасы 2 жастық топтарда да
байқалуы мүмкін және жыл сайын өзгеріп отырад [5].
Қапшағай су қоймасында ... ақ ... ... ... ... ... түрінен тұрады. Олардың 27 түрі диотомды, 16 түрі ... және ... ... ... ... тиеді. Арал бассейінінде ақ дөңмаңдайдың
қорегінің 100% төменгі сатыдағы балдырлар құрайды.
Шардара су қоймасында ақ дөңмаңдайдың ... ... 95% ... ... ... жасыл балдырлар, көк - жасыл балдырлар, диатомды
балдырлар құрайды[5].
Ақ дөңмаңдайдың қорегі ретінде саналатын көк – ... ... рөлі ... зор. Бұл ... мен көп қоректенген дөңмаңдай
балығының етінің ... ... ... ... бар. Бұл ... ... ақ ... бұндай нәтиже алынбаған. Қорегінің
тәуліктік рационымен балдырлардың жалпы пайдалану ритмі Г.Р. ... және Н.С. ... ... ... ... отырды. Су
температурасына, балық жасына және фитопланктон концентрациясына байланысты
6,1 – 15,2 % аралығында өзгеріп ... ... пен С.Р. ... (1986) ... ... ... жыныстық және жасына байланысты қоректенуінің өзгеруі байқалады
[4,5].
Балхаш – Іле бассейінінде ақ дөңмаңдайдың сегалеткаларының қоңдылығы
тамыз айларының ... 1,38 – 1,79 ... ... 1,54 ), ал ... 1,1 – 1,36 (орташа есеппен 1,54). Қыстатудан шыққан 1 жасстық
балықтардың қоңдылығы фультон бойынша 1,45 – 1,92 ... ... ... ... 1,14 – 1,52 (орташа есеппен 1,39) болады. Дене ... ... –ге ... жайылым тоғандардағы ақ дөңмаңдайдың қоңдылығы ... 1,96 – 2,32 ... ... 2,08) ... және ... бойынша 1,69 –
1,92 (орташа есеппен 1,75) жоғарлайды.
Шардары су қоймасында ... ... ... ... ... 2 –
2,34 және Кларк бойынша 1,69 – 2,03 – ке дейін ауытқып отырады ... ... шөп ... ... ... ... мен ... жаңа мәселені шешуді талап етеді.
Қазіргі кездегі бірден – бір өзекті ... бірі ... ... ... шөп ... ... шабақтарын өсіру болып
табылады. Шөп қоректі балықтардың осы жылдық шабақтардың оның ... ... осы ... ... ... ... көрсеткендей, жайылым
тоған белсенді қоректенуге жаңа ғана көшкен 4 күндік ... ... оң ... бере ... Бұл ақ дөңмаңдайдың ... ... ... және ... ... әртүрлі түріне
қатынасын анықтауды қажет етеді. Төменде берілген мәліметтер личинкаларды
шарбақтарда қарқынды түрде қоректендіре ... ... үшін ... ... дөңмаңдайдың личинкасының қоректенуі Краснодорск ... ... ... питомнигінде 1964 жылы 1-маусым мен 26-шы
маусым аралығында зерттелген. Әрбір шарбаққа 200-300, 4 ... ... ... ... өсіру 8 – 11 тәуліке дейін созылады. Содан
кейін оларды ... ... жаңа ... үлесін салады. Личинкаларды
қоректендіру үшін шарбаққа басқа тоғандардан аулап әкелінген планктондарды
салып отыру керек [3].
Бұл ... ... ... ... формалар: бұтақ
мұрттылар (Scapholeperis mucronota), ал ескек аяқтардан ... ... ... ... ... Зоопланктонда аз мөлшерде Daphnia,
Condishina, Nauplus, Simocepholys vetulus басымдылық ... ... ... ... ... Scopholeberis mucronota 0,5 – ... ... ... ал ... ... ... 19 – 142 мг/л, жалпы
зоопланктонның биомассасы 4,31 – 1198 мг/л құрайды [7].
Фитопланктонан басымдық көрсеткен ... ... sp, ... Euglena sp. ... ... биомассасы 0,07 – 8,47 мг/л
арасында ауытқып отырады.
Зоопланктон және фитопланктонның жалпы үлесін алу үшін күн ... 10 – 20 ... алып ... ... 3 – 12 ... ... 350 дернәсіл қарастырылады. Сонымен қатар 300 фитопланктон үшін
50 үлгі ... алып ... жаңа ... ... ... Алдымен винакуляр
астына әкелінген дернәсілдің ішегін ... сол ... ... ... заттық шыныдан пипетка көмегімен ... ... ... ... микроскоп астында «Ножота» камерасында
саналынады[6].
Зоопланктонның биомассасы қалыпты киломен өлшенеді. Үш ... ... ... бос ... ... саны 100% ... 4 ... жастағы дернәсілердерде 30% құрады. Өмірінің соңғы ... ... ... ... алғашқы 4-5 күнінде дернәсілдердің ішегінің
толықтығы әлі әлсіз және индекс ... аз ... ... Бірақ
өмірінің 6- күні қоректенуінің жалпы индексі өзінің жоғарғы шегіне жеткен.
Бұндай жоғарғы ... 8 – 9 ... және 12 ... ... ... ... жатқан шарбақта өсімдік және жануар тектес
организмдердің 17 түрі анықталған. 4 – 7 ... ... ... ... ... ... Scopholeberis mucronota,
Nayplus, Cyclop болып табылады. Бұл ... ... ... Дернәсілдердің фитопланктонмен қоректене бастауы
тіршілігінің немесе өмірінің 8 – ші ... ... Бұл ... ... аз ... Euglena, ... ... reficulotum табылған.
Бұл кезде дернәсіл ... ... ... ... кезеңінде
қоректенген формасы кездескен. Сонымен қатар Daphnia, simocephalus,
vetulus, ... monia, ... ... ... ... 4 – 12 күн аралығында ... ... ... ... ... ... 8 – ... олардың өсімдік қорекпен
қоректенуінде зоопланктонның маңызы айтарлықтай жоғары ... ... ... ... кезде, тіршілігінің 8 – күнінен бастап
таңдау индексі ... ... ... ... оң ... Бір
жағынан 9 – күндік дернәсілмен салыстырмалы биомассасы жоғары Coclstrum,
reficulotum аз ... ... ... ... ... ... ... дернәсілдермен желінген, бірақ ішектегі табиғи
басым организмдер scopholeberis mucronota және moina. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... [3,10].
1.2.2. Көбеюі, өсуі, тұқымдылығы
Г.В. Никольскидің мәліметі бойынша (1956) ақ дөңмаңдай балығы Амур
бассейінінде 5+ жасында дене ... 50 см –ге ... ... ... ... және тағы ... (1966) ... бұл балықтың жыныстық
жетілуі 6 – 7 жасында дене ұзындығы 60 – 62 см –ге ... ... ... ... бір – біріне келіспеушілігін көрсетуі төмендегі
көрсетілген бірнеше факторлармен байланысты.
Бұл ғалымдар ақ ... ... ... ... үшін ... жылылық суммасы 2655 тен 3111, орта есеппен жылына 2865 градус
күн ... ... ... 565 ... күні бұл ... ... ... уақытта болу керектігі анықталған (15-45 күнге дейін).
Температуралық жағдай қолайлы болғанда бұл көрсеткіш (565) 650 градус –
күнге дейін көтеріледі. Жыныстық ... ... ... түседі. Бұл
жағдайда популяцияның 30% 4+ - 5+ жасында жыныстық жағынан жетіле алады.
Жыныстық жағынан жетілген ... ... ... ... ... ... ... жоғарыға қарай Болони, Сунгари ... ... Ақ ... Амур ... ... ... ... көбіне бір – біріне қайшы келеді, бұл ... ... ... ... ... ... (1956) ... уылдырық жасына қарай эмбрион
дернәсілдерін зерттей отырып, Блоговиценскаядан, Хабаровская одан ... ... ... ... ... Ал қалған авторлар өндірушілердің
негізгі мөлшері Тәуелсіз Мемелекеттер Достастығы территориясынан тыс Қытай
территориясында өрістейді деп санайды. Ал ... ... ... 5 ... ғана өрістейді деп есептейді [17].
Өрістеу мамыр мен маусымның басында ... ... ... ... ағыс ... екі өзен ... су түбі құмды немесе лайлы грунтты жерде
болады. Ал басқа мәліметтерге сүйенсек Амур бассейінінде ақ дөңмаңдайдың
өрістеуі ... ... 1-ші ... ... 1,5 – 2 ... [11].
Янцызы өзенінде өрістеу сәуірдің 3 – ші декадасында басталып бізбен
салыстырғанда кешірек аяқталады. Яғни 4- 5 айға ... ... ... температурасы 26 – 30 ºС боса, Амур бассейінінде 17ºС тан төмен
болмауы тиіс [3].
Ақ дөңмаңдайдың ... ... ... ... ... ... Кейбір авторлар ақ дөңмаңдайдың өрістеуіне сәйкес келетін су
деңгейінің ... ... ... ... ретінде қарастырып, бұл су
деңгейінің көтерілуі өрістеу мезгілімен сәйкес ... ... ... ... ... уылдырықтарын шашпайтыны туралы ... ... ... ... ... бұндай аналықтар саны Амур
бассейінінде 50 - 70% - ке ... ... , ал ... ... бұл көрсеткіш
4 - 23%-ке дейін түсуі мүмкін. Ал ... ... ... ... ... онша маңызы жоқ деп есептейді және Қытай өзендерінде
ақ дөңмаңдайдың өрістеуі бұл фактор мен байланысты емес [4].
Ақ ... ... ... ... шашуы туралы мәселе толық
шешілген жоқ .
Амур бассейінінде бірнеше рет көбеюге қатысқан балықтардың ооциттерінде
витологенездің ... ... ақ ... ... ... ... жасы ... ересек дараларда бұл
үйлесімді уылдырық шашу болатын шығар [5].
Біршама анық мәлімет берген ғалымдар С.Г. Соин мен А.П. ... ... ақ ... ... екі топқа бөледі: [18].
1. Үйлесімді көбейетіндер;
2. Көбеймейтіндер.
Ал Г.В. Никольский ... ақ ... ... ... көбейетіндігін
атап көрсеткен [2].
Никольский мен Б.В. Веригин өрістеу мезгілінің созылуы мен циклін
үйлесімді көбеюмен байланыстырмай ... ... ... әртүрлі
шығатынын айтады [19].
Амур бассейінінде ақ дөңмаңдайдың ... ... ... бірі ... бұл ... жыл ... ... алуға болады.
Біріші рет көбеюге қатысқан аналықтардың 30% қолайлы жағдайдың өзінде
уылдырығын шашады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... балықтардың
су бетіне секіріп шығуы арқылы шулап өтеді. Аталық ... ... ... баса отырып уылдырықтың шығуын реттеп соңынан еріп
отырады. Әдетте бір ... екі ... еріп ... ... ... балықтар Амур өзенінің төменгі жағына 100-ден 500 км қашықтыққа
миграция жасайды ... ... Амур ... ... ... 3,5 –
4,5 мм, сары уыз 1,2 мм болады. Су жылдамдығы 0,7 м/с – ... су ... ... Су ... 25ºС –та ... шығуы 2 тәулікке созылады. Уылдырықтан шыққан эмбрионның
ұзындығы 6 мм, ... ... ... ... төрт ... соң ... ... пайда
болады және ол желбезек қақпағымен жабылмаған.
Дернәсілдік кезеңге дене ұзындықтары 6,35 – 8 ... ... ... жасында болады. Бұл стадияға тән ерекшеліктерге: пигменттердің
пайда бола бастауы мен сары уыз ... ... ... ... ... ... және ... ауаға толуы жатады. Уылдырық, эмбрион,
дернәсіл активті қоректенуге көшкенге дейін Амур өзені бойымен 500 – ... ... ... ... ... жасайды.
Амур бассейініндегі салмағы 4,8 – 5,0 кг ақ дөңмаңдайдың абсолютті
тұқымдылығы 493,01 –ден 541,8 –ге дейін ... ... ... балықтардың өздігімен қоректенетін үйірлері Тәуелсіз
Мемелекеттер Достастығы территориясында минимум 6 ... бар: ... Іле, ... ... Кубани [2].
Қазақстанда және Орта Азияда ақ ... ... ... ... ... ... зерттелген. Ақ дөңмаңдайдың алғаш рет ... ... ... байқалған. Қазіргі кезде ақ дөңмаңдайдың табиғи
көбеюі ... ... мен ... ... ... өрістеу сәуір – мамыр айларында болады. Өрітеуге су
температурасы 22,8 – 23,8 ºС ... ... ... үшінші декадасында өзенге
келеді. Ал Қарақұм каналында өрістеу мерзімі сәуір айынан маусым ... ... ... ... миграциясы су температурасы 18,5 – 20,4 ºС-та
басталады. Қарақұм каналында өрістеуі айтарлықтай ұзақ (100 күн) ... ... ... уылдырығының айырмашылығы, ақ ... ... сұр ... ... ... кішілеу
келеді [6].
Жерсіндірілген су қоймаларда ақ дөңмаңдайдың көбею экологиясында
айтарлықтай өзгеріс болмаған. Тек ... ... ... мен басталуы
сол жерсіндірілген су қойманың табиғи климатына байланысты қалыптасады.
В.Ф. Кривцов және тағы ... ... ... ... ... ... ... оогенездің басталуы даму кезеңінің созылуына
байланысты болады және оның өзі температураға тәуелді болады ... ... ... ... тимді температураның жиынтығы 2,2 - 3
мың градус күнді құрағандықтан ақ дөңмаңдайдың оогенезінің I - ... даму ... 6 - 7 ... ... Ал осы ... ... су
температурасының жиынтығы 5 – 6 мың ... ... ... атом ... және жылы су электр станциясы суларында бұл балық 3 жылдың ішінде
өрістеуге қатыса алады. Температураның жиынтығы 4 – 6 мың ... ... ... ... және Орта Азия ... ақ дөңмаңдайдың
жыныстық жетілу жасы 2 – 3 ... ... ... ... каналындағы ақ
дөңмаңдайдың жыныстық жетілу жасы 3 – 5 жас, ... ... ... ... жетілу жасы 4 – 5 жас, Балқаш – Іле бассейіндерінде
ақ дөңмаңдайдың дене ұзындығы 49 – 78 см – де ... ... ... ... ... ... 1 – 4 жыл бұрын жыныстық жасына ... ... ... ... өрістеу кезеңіне дейін және
өрістеу миграциясы кезінде кең ... ... ... ... Сырдария өзенінде ақ дөңмаңдайлардың аналықтарында 3 - ... ... 1,8 – 34,6 - ға ... ... ... 0,55 - 2,2
дейін ауытқиды. Амударияда 3+ жасар аналық дарада бұл ... 13,03 ... ... 4+ ... 11,6 – 19,2 дейін, 5+ жасында 8,24 – 17,7 ... ... 16,2 – 19,3 ... ... ... ... ақ дөңмаңдайдың жыныстық жағынан жетілген үйірі
әдетте 9 жасарының (3 – 11) ... 61 -120 ... ... массасы 4 –
43 килограмдық даралар құрайды. Ал Балқаш – Іле ... 5+, 6+, ... ... ... ... балықтар ауланған. Ақ ... ... және Орта Азия су ... өте ... ... ... Арал ... оңтүстік аймағы үшін ол 3+ балықта 312,4
- 541,2 мың ... ... , ал ... ... ... 4+ ... – 718,4 дейін , 3+ жасында 601,3 – 941,3 дейін, 6+ жасында 847,5 ... мың ... ... су ... ... ... 104 см болатын аналық балықтың
минимальды тұқымдылығы 36 – 356 мың ... ... Ал ... ... ... 12,9 кг ... ... максимальды тұқымдылығы
2,5 мм уылдырықты құраған.
Қарақұм су қоймасында, Сырдарияда салмағы 6,4 – 12,1 кг, ... 66 ... см ... ... тұқымдылығы 596,6 – 4329,6 мың уылдырықты құраған.
Орташа есеппен алғанда 1541,2 уылдырық.
Шардара су қоймасындағы ақ дөңмаңдайдың ... өте ... 71 – 87 см, ... 9,4 – 16,7 кг ... ... ... 142,7 - ден 4422 мың ... ... орта ... 3392 ... құрайды. Шардара су қоймасындағы бұл балықтың ... ... 1,35 мм 4+ ... ... 8+ ... ... 4,6 мм уылдырыққа
дейін ауытқып отырады ... ... ақ ... ... ... ...... ареалына ұқсас болып келеді. Өрістеу су тасу мезгілімен ... су ... ... және ... температура жоқ кездің өзінде өрістеу
басталып кетеді. Сырдария өзенінде ақ ... үш ... ... ... ... ... үйірі. Ақ дөңмаңдайдың осы өзеннің
төменгі сағасында көбею туралы ... жоқ. ... ... ... ... жоғары жағына ақпан айының соңы наурыз айының басында өрістей
бастайды. Наурыз айының соңы мен ... ... ... су ... 15 –
16 ºС –та өзен бойымен Ахангаран, Черчик, Келес өзендеріне кіре отырып ... ... ... ... ... да, өрістеу мезгілі аяқталған
соң ... ... су ... қайта оралады. Өрістеу ... ... бір ... сәл ұзақ ... ... ... ірі ... кірсе, сонан
соң 5 – 10 күннен кейін басқа өндіруші балықтар кіре бастайды. ... ... су ... ... арта ... Ақ ... ... барлық өсімдік қоректі балықтардан көп кездеседі және
пассивті миграция жасаған уылдырықтың 80% ... ... ... ... ақ және сұр ... гибридтік уылдырығын да
кездестіруге болады [11].
Ақ ... ... ... су қоймасындағы миграциясы мамыр
айының III - ші декадасынан және ... ... II –ші ... дейін
екендігі байқалады. Уылдырықтың диометрі 4,5 – 5,1 мм ... ... ... пайда болған жас шабақ су қомаға ... ... ... ... ... ареалында салмағы мен дене ұзындығы 1м және 16
кг құраған. Шардара су ... бұл ... дене ... 125 см, ... 36 кг –ға ... ... ақ дөңмаңдайдың сегалеткалары тамыз айында ... 8,4 см ... ... ал бір ... особьтарының ұзындығы 10,6 –
12,4 см дейін жетеді.
Ақ дөңмаңдайдың сегалеткалары жерсіндірілген суқоймаларда ... ... ... Мысалы, Муғаб өзенінде 4 - 12 см (орташа 9,5 см),
салмағы 1,65 – 66,1г ... 24,5 г); ... ... ... 9,6 – ... ал ... 15,7 – 31,02 г; Хауызхан су қоймасында дене ұзындығы 19 – ... ... 384 – 507 г ... ... ... ... ... көрсететін жастық
көрсеткіш 6+ - 9+ аралығында болады.
Өндірістік аулау да ... ... ... немесе тыралды пайдаланып
аулағанда, дене ұзындығы 70 – 10 см ... ірі ... ... көрсеткен. Амур бассейініндегі және ақ дөңмаңдайды жерсіндірген
су қоймаларда өсу сызығы жайылым жерлеріне байланысты ... ... ... жас топтарындағы өсу дәрежесінің ауытқуы айқын байқалған.
Мысалы, бір жасар ақ дөңмаңдайда 8,7 – 27,7 см арлығында болса, екі ... – 38 см ... ... отырған, ал ересек топтарындағы
балықтардың өсу дәрежесінің ауытқуы онша кең ... ... және ... суқоймаларында ақ дөңмаңдай балығы 5 жаста ... 60 – 68,5 см ... ... дене ... ақ ... ... 10 ... келгенде жетеді. Жайылым жағдайы өте ... ... ... және ... су ... ақ ... 2
жасында 26 – 32 см-ге дейін жетеді. 3+ - 4+ ... дене ... 35,8 – ... ... ... ... ... маңызы
Ақ дөңмаңдай көбінесе сапалы өнім беретін балық ... ... ... ... ... етімен, дәмділік сапасының жақсы ... және ... ... 1937 – 1950 ... Ресей су
қоймаларынан дөңмаңдай балығы 67 – 1693,2 тоннаға дейін ауланған. 1936 –
1939 жылдары дөңмаңдайдан ... өнім 5,1 – 7,5 ... ... ал ... ... 40 мың тоннаға жеткен. ... ... ... Амур ... ... ... ұстайды.
Ақ дөңмаңдай балығы Қазақстанда барлық тоған шаруашылығында және ... ... ... ... 11-ші 5 ... ... ... қоректі балықтардың 37 % ақ дөңмаңдай құраған. Өндірісте алынып
отырған ... 1980 жылы 1068 ... 1986 жылы 2007 ... ... ... ... материалы – 3,8 – 9,5 млн дана. Қазіргі ... ақ ... мен ... ақ ... ... ақ және ... ... өсетін буданын алды. 1979 жылы Шардара су ... ... екі ... 85 % ақ ... ... (1989) ең ... ... бойынша ақ дөңмаңдайдың өндірістік
қоры 64 мың дана ... 800 ... 5 – 12 % ... ... ... ... түбінде ақ дөңмаңдайдың саны бірнеше факторға байланыты:
жас шабақтар мен ... ... ... ... ... ... Санының
өсуін шектеуші факторлардың бірі көктем кезінде дене салмағының ауытқуы,
аналығының өрістеу кезінде ... хлор ... ... байланысты [23].
Дөңмаңдай балығының тез өсуімен қатар биофильтратор болуына байланысты,
Қазақстанда көптеген су ... ақ ... ... ... жүргізілді. 1976 жылы дөңмаңдайдың тұқымын асылдандыру жұмысын
жүргізу мақсатында Қарағанды тоған ... ... ... ... ... ... ал Шелек тоған шаруашылығында шөпен
қоректенетін балықтардың (дөңмаңдай , ақ ... ... ... ... ... 1978 жылы осы ... ... балық комбинатының
Сырдария тоған шаруашылығында да ... және ... ... ... сұрыптау мен асылдандыру жұмыстары ... ... ... мен ... ... шаруашылығындағы тұқымды сұрыптау мен
асылдандыру жұмыстары жоғары типтегі ... ... ... ... ақ ... сұрыптау жұмыстары осы кезеңдегі қол жеткен
генетикалық жоғарғы ... ... ... жүргізіледі. Осы жұмыстарға
ғылыми негізде методикалық басшылық ету ... ... ... ... лабараториясының ғылыми қызметкерлерінің қатысуымен жүргізіледі.
Бұл жұмыстарға КазНИИРХ – тың тоған және индустриялық жолмен балық ... ... ... ... Шелек тоған шаруашылығында 1978 –
1979 жылдары дөңмаңдайдың жаңа аталық, аналық бастары құралған еді. ... ... ақ ... саны ... 1340 бас, ... басы 3390 –ға жетті. Сұр дөңмаңдайдың аналық, ... басы ... басы 740 бас. Бір ... ... ... көп басын
ұстап тұру себебі: 1982 жылдан бері осы Шелек тоған шаруашылығында ... ... ... алу комплексінің құрылуына байланысты,
оның бір маусымдағы қуаты 250 млн ... ... ... ... жасалған
ерітіндіні егуді меңгергеннен кейін аналық балықтардың уылдырық беруі
жақсарды [24].
2. МАТЕРИАЛ ЖӘНЕ ... ... ... ... сипаттамасы
Қазақ Өндірістік Жерсіндіру Станциясының қысқаша сипаттамасы.
Республикалық Мемелекеттік Қазыналық Өнеркәсіп Қазақ ... ... ... ... Алматыдан 15 км ... ... ... ... ... ... 312806 кв М немесе 312806
га өндірістік ауданды алып ... Оның ... 2561 кв ... 0,2561 га - ... ... алып ... 42800 кв ... 4,2800 жасыл көкал алып ... 267 200 кв, м ... 26,72 га - ... ... ... ... ... және жерсіндірілген балықтарды, жас шабақтарды өсірумен
айналысады.
Республикалық Мемелекеттік Қазыналық Өнеркәсіп Қазақ ... ... ... ...... жүйелі шаруашылыққа немесе мекемеге
жатады. Балық питомнигінің жоспарланған қуаттылығы 800 мың ... ... ... ... жас шабағын құрайды. Тоғанның
жалпы ауданы 26,72 га ... ... ... ... істейді;
Қысқы кезеңде шаруашылық - қысқы аналық ... ... ... сонымен қатар оттегі мөлшерін, судың гидрохимиялық
жағдайын, ... ... ... ... ... ... кезеңде өрістеуге дайындық ... ... ... ... ... ... ремонттық
тоғандарға отырғызады, сосын балықтарды қоректендіру жүреді, ... ... ... ... ... ... - бұл инкубацияның басталуы, ... ... алу және ... ... ... ... жіберу,
аналық және ремонттық табындарды қоректендіру, тоғандарды ... ... - ... ... ... аулау жүргізіледі.
Балық ауланып болған тоғандарды құрғату және келесі жылға ... ... ... ... ... ... балық отырғызу ... ... ... суқоймаларға жіберу жұмыстары жүргізіледі.
2.2.Әдістеме
Бітіру жұмысының материалы 2007 жылы ... ... ... ... ... ... ақ дөңмаңдай балығының шабақтарын
күздік практика уақытында қыркүйек айында ауладық.
Балықтарды зерттеуге ... ... ... ... ... пайдаланылды [22].
Биологиялық талдаудың сипаттамасы:
Қоңдылық коэффициенті мына формула арқылы анықталды:
F = *100
Сl =
Мұндағы:
l – құйрық ... ... ...... ... – ішкі мүшелерін алғандағы салмағы;
F –Фультон бойынша ... ... ... дене ... Q, г ...... бойынша балықтардың қоңдылығы ішкі органдар
дене массасы ( q,г ) [2].
Зерттеу барысында шабақтарға және бір жастағы ... ... ... оның нәтижелері бойынша олардың ... ... ... ... Правдиннің биоанализ әдістемесі
пайдаланылды (Правдин 1966). Биоанализ әдісі өзіне келесі реттік ... ... ... Су ... ... ... тоған, көл, теңіз немесе теңіз
бөлігі), балық ауланған жерді.
2. алынған уақыты күні, айы, жылы, жинаушының және өлшеушінің аты – ... ... ... жердегі аты. Ғылыми атын (латыншасын), қарап
отырған объктінің балықтар системасында анық анықталған жағдайда ғана ... L – ... ... ... немесе абсолютті ұзындығы. Тұмсығынан
бастап құйрық қанатының ең ұзын жеріне дейінгі ... 1 – дене ... ... ... ... ... қанатының негізіне
дейін, яғни қанатынсыз ұзындығы;
5. ... ... ( г ... кг ). ... ... ... ішкі ... бүкіл балықты өлшейді ( Q – жалпы салмағы ), ... ... ... салмағы ( q – ішкі мүшелерінсіз ).
6. Жынысын анықтау – ... ... ... ... түрде. Аталықтары
♂ белгіленсе, аналықтары ♀ белгіленеді. Егер балық жас және ... ... ... ... онда ... ... juv деп ... ... ), жас ... ... білдіреді (Правдин И.Ф.).[2]
Морфологиялық анализ:
Морфологиялық өңдеуге балықтардың ... ... ... ... ... – денесінің толық ұзындығы.
l – денесінің құйрық қалақшасысыз ұзындығы.
aD – антедорсальды арақашықтығы.
pD – посдорсальды арақашықтығы.
Lca – аналь қанатының ... ... ... басталған жеріне дейінгі
арақашықтығы.
aP – антепектральды арақашықтық.
aV – антевентральды арақашықтық
aA – антенальды арақашықтық.
lc - басының ұзындығы.
ao – ... ...... диометрі.
ap – көзінің артынан желбезек қақпағының соңына ... ... - ... ... ... – төменгі жағының ұзындығы.
io - екі көзінің арақашықтығы.
hCs – көзінің алдынан басының биіктігі.
hZa – көзінің артынан басының биіктігі
H – ... ең биік ...... ең ... ... – арқа қанатының ұзындығы.
hD – арқа қанатының биіктігі.
lA – аналь қанатының ұзындығы.
hA – аналь қанатының биіктігі.
IP – кеуде ... ...... ... ... - ... ... қабақшасының ұзындығы.
lcm – құйрық қабақшасының ортасы.
lci – ... ... ... ... - ... ... ... саны.
над – бүйір сызығының үстіңгі қабыршақтар саны.
под - ... ... ... ... ... - құйрық қалақшаларының басталатын жеріндегі қабыршақтар саны.
D – арқа қанатының сәулелер саны.
A – аналь қанатының ... ...... ... ... ... – құрсақ қанатының сәулелер саны.
Spbr – 1 – ші желбезек доғасының өсінділер саны;
Vert – ... ... - ... толық салмағы.
q – денесінің іш құрылыссыз салмағы.
пол – жынысы.
стад - стадиясы
тамақ – ішектегі тмақ мөлшері.
АИП - уылдырығының саны ... ... ... шөп ... ... ... және ... тағамдық
құндылығына байланысты елімізде үлкен сұранысқа ие болды.
Зерттеу нәтижелері ... ақ ... ... ... ... ... өсіріледі. Алынған шабақтардың орташа ... ... ... ... Q = 14.5 мг; Максимальді дене ұзындығы: L = ... ... Q = 10.2 мг; ... дене ... L = 95 ... ... = 11.9 мг; орташа дене ... L = 115 ... ... ... ... ... жүргізгенімізде алынған
нәтижелер бекітілген нормативке сәйкес келеді.
Бітіру жұмысын қорыта айтатын болсақ, Қазақ ... ... ... ақ ... балығына әдебиет көздерімен салыстыра
отырып бақлау жүргізгенде алынған ... ... ... ... ... оның ... ортасының жағдайы жақсы және қорегі
жеткілікті болғанын білдік.
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... Ә.А., ... С.Р. ... ... ... ... – қазақша анықтауышы, Алматы; 1999. – Б. 53 -56.
2. Рыбы ... 5 том. ... 1982.- С. 200- ... Привезенцев. Ю.А. Интенсивное прудовое ... М.; ... - С. 26 ... ... Р.С. ... ... байлық көзі. Алматы.; 1984. Қайнар. -
Б. 16 -18.
5. Күленов. К. Қазақстанның балық қорын молайту. Алматы; 1975. ...... ... ... ... хозяйства на водоемах средней Азии и
Казахстана. Алма – Ата; 1966. -С. 214 – ... ... Д.В. ... А.П. Об ... ... толстолобиков и
белого амура в.р. Сырдария // итоги и песрспективы акклиматизации рыб ... в ... ... М.; - С. ... Суханов.К. Тоған байлығы. Алматы; 1984. Қайнар.-Б. 24- 26.
9. Богаевский В.Т. Некоторые данные по ... ... ... //
Изв. ТИНРО. 1948. Т.27. -С. 221-226.
10. Алиев. Д.С. Суханова А.И. ... ... ... ... рыб в ... ... // итоги и
перспективы ... рыб и ... в ... ... ... - С. ... ... Д.В., Макеева А.П. Об естественном нересте толстолобиков и
белого амура в. р. Сырдария// ... и ... ... рыб ... в водоемах СССР. М.; - С. 28 -30.
12. Фарышев: Н.И. Башунов В.С. Естественное ... ... ... Или// ... рыбы в ... рыбоводстве. Ташкент.1980.-
С.197 – 198.
13. Мартино К.В. Акклиматизация растительноядных рыб в ... ... // ... рыб и беспозбоночных в водоемах СССР. Л. 1975.- ... ... А.П. О ... ... ... ... и ... и
размножение этих видов в бассейне Амура // ... ... ... рыб в ... ...... Изд – ... 1963. – С. 76- 83.
15. Мовчан В.А. Жизнь рыб и их разведение. Изд – во ... М.; 1966. – ... ... С.М., ... С.П., ... Г.Д. ... ... М.;
1958. – С 117 – 125.
17. Макеева А.П. Веригин Д.В. Метод гипофизарных инъекций в практике
раведения толстолобиков и ... ... ... ... 1971. ... – С. 117 ... ... И.Г. О результатах и перспективах вселениях
растительноядных рыб в естественные водоема и водохрнилищиа СССР.// Вопросы
ихтиологии. 1980. т. 20. Вып. 4. – С. 702 – ... Минц А.Т., ... К.С., ... Л.П., ... Т.А. Поликультура
растительноядных рыб и карпы как метод повышение ... ... ... и ... ... ... ... Никольский Г.В. Рыбы мелиораторы. М.,1965.-С.23-35; 45-56;58-67;
21. Веригин Б.В. 1963.Проблема ... ... ... ... ... и их ... ... сб: Пробл. рыбхоз. испол.растительнояд. рыб в вод ... ... ... В.Е., Бекекшов АЮЦ., Глуховцев И.В. и др. ... стад ... ... и ... ... ... бассейна. // Гос НИОРХ.Вып.301.Алма-ата,1989.-С.86-95.
23. Қайымов. Қ. Балықтар әлемінде. Алматы; 1973. Қайнар. –Б. 116-117.
24. Күленов К. Қазақстанның ... ... ... ... ... 1975. – ...... Правдин. И.Ф. Руководство по изучению рыб. М,; Пищевая ... – С. 376 ... ... ... ... ... ... ауланған ақ
дөңмаңдай (Hypophthalmichthys molitrix) балығының морфологиялық және
биологиялық жағдайы қарастырылып, оларға ... ... ... ... ... биологической и морфологической
характеристики сеголеток белого толстолобика ... в ... ... ... станции.
Сурет 1. Жайылым тоғанынан күздік балық аулау
Сурет 2. Тоғандарды құрғатуға дайындау
Сурет 3. Тоғандарды құрғату
Сурет 4. Тоғандарды тыңайту

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ислам дінінің қоғамдағы орны мен ролі64 бет
Іле өзеніндегі тыран (abramis brama) балығының биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің гистологиялық ерекшеліктері29 бет
Алакөл жүиесіндегі қошқаркөл табан балығының морфо-биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің даму ерекшелігі35 бет
Алакөл суқоймасындағы мөңке балығының сипаттамасы25 бет
Амур жалған теңге – балығының (Abbottina rivularis) морфобиологиясы27 бет
Мөңке балығы23 бет
Шардара суқоймасындағы сазан (Сyprinus carpio aralensis) балығының морфологиясы26 бет
Элеотрис балығының (micropercops cinctus) морфобиологиясы28 бет
Қапшағай су қоймасындағы бозша мөңке (carassius auratus) балығының биологиясы22 бет
Алакөл көлдер жүйесіндегі жыртқыш балықтардың қоректенуі51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь