Қазақ интернеті және құқықтық реттелуі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

I ТАРАУ Интернетті зерттеудің теориялық әдіснамалық негіздері ... ... ... ... ... ... 7

1.1 Интернеттің бүгінгі ақпараттық коммуникациядағы орны мен маңызы ... ... .7

1.2 Интернет.журналистиканың ерекшеліктері және қазақ журналистикасындағы блогинг ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

1.3 Ақпарат кеңістігіндегі қауіпсіздік шаралары және оны реттеу жолдары ... 45

II ТАРАУ Интернеттің заңнамалық негіздері мен даму бағыттары ... ... ... ... ... 53


2.1 Интернет.журналистика және Қазақстандағы дифформация үшін
жауапқа тартуды реттейтін нормативті құқықтық актілер ... ... ... ... ... ... ... ... ...53

2.2 Интернет жүйесіндегі интеллектуалдық меншік құқығын қорғау
мәселелерін реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .67

2.3 Орта Азия елдері кеңістігіндегі Интернетті құқықтық реттеу
және оның қазақстандық тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71



ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .84


СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...87

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 89
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ХХI ғасыр - ақпарат ғасыры болып табылады, адамзат қауымы дамудың жаңа сатысына - ақпараттық қоғамға аяқ басты. 2006 жылғы 27 наурызда БҰҰ Бас Ассамблеясы 17 мамырды Халықаралық ақпараттық қоғамның күні етіп белгілеу туралы ресми шешім қабылдады. Осындай әлемдік ауқымда жүріп жатқан заманауи үрдістен, өркениеттің көшінен біздің еліміз де қалыс қала алмасы түсінікті. Қазақстанның постиндустриалды даму сатысына өту мүмкіндігі туралы мәселені алғаш көтерген Президентіміз Н.Ә. Назарбаевтың “Постиндустриалды қоғам қалыптасуының стратегиясы және өркениеттер серіктестігі” атты жаңа еңбегінде заманауи ғылыми-техникалық, ақпараттық және өзге де инновациялық төңкерістер жалпы адамзат өркениетінің, оның ішінде біздің отанымыздың да келешектегі бет-бейнесін айқындайтынын атап көрсетеді [1].
Қазіргі кезде қазақстандық қоғамның барлық саласында ақпараттандыру процесі қызу жүруде, оның ішінде саясат саласында да жаңа ақпараттық-коммуникативтік технологияларды қолдана отырып, мемлекеттік қызмет пен әкімшілік-басқару істерін әлемдік стандарттарға сай модернизациялауға барынша күш салынып жатыр. Осыған байланысты Қазақстанның саяси жаңғыруындағы аса маңызды факторлардың бірі – электронды үкіметтің қалыптасуы мен дамуы болып табылады. Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев осынау маңызды мәселеге ерекше мән беріп, 2009 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстан Парламентінің үшінші сессиясын ашып сөйлеген сөзінде: “Үкіметке заңдар мен заңнамалық актілерге ғылыми, оның ішінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама жасау, мүдделік қолдау (лоббистік) қызметі, электронды үкімет мүмкіндіктерін неғұрлым кеңінен пайдалану туралы заң жобаларын ең бірінші кезекте әзірлеп, Парламентке енгізуді тапсырамын” - деп электронды үкіметті қалыптастыру мен дамытуды әкімшілік реформаларды жүргізудегі маңызды міндеттердің қатарына қойды [2].
Сонымен қатар, бүгінгі таңда журналистика саласы өмір ағымына орай күн санап қарыштап дамып қоғамның сипатын дөп беретін өмірдің айнасына айналып отыр. Ол түрлі жағдайды сипаттап қана қоймай, онда болып жатқан іс-әрекеттер жөнінде ой тастайды, қоғамға жол сілтейді, бағыт-бағдар алуға көмек көрсетуде. Сонымен қатар журналистика өмірде маңызды қоғамдық-саяси рөл атқарып, жұртшылық арасында әлеуметтік белсенділік туғызып, шындықтың бетін ашып береді. Журналистік қызмет халықтың жалпы қоғамның керегіне жауап беріп, әлеуметтік дамудың жолдарын жариялап отырады. Журналист бұл салада қоғамдық-саяси қызмет жасаудың өнерін игере біліп, әлеуметтік процестерге өз еңбегімен белсене араласады.
1 Жақып Б. Публицистикалық шығармашылық негіздері. – Алматы: Қазақ университеті, 2007.
2 Омашев Н. Қазақ радижурналистикасы: тарихы, тәжірибесі, теориясы. – Алматы: Қазақ университеті, 1992.
3 Бекхожин Х. Қазақ баспасөзінің даму жолдары (1860-1930). – Алматы, 1964.
4 Медианет. Интернет в Казахстане. - Алматы. Medianet. Soros. 2009ж. 14-105 бет.
5 Муслимова К.С. Бұқаралық ақпарат құралдарының әлеуметтану процессіндегі ролі [Text] / Муслимова К.С. - , 2002 // Международная конф. "Журналистика на рубеже веков:проблемы и перспективы". - Караганда:КарГУ, Караганда:КарГУ,2002. - С. Караганда:КарГУ,2002
6 Жапек, М. С. Интернет бұқаралық ақпарат құралы бола ала ма? - Қарағанды, 2006. – 13-24 бет.
7 Барлыбаева С. Масс – медиа и цивилизация Востока. – Алматы: “Қазақ университеті”, 2000. - 79 стр.
8 Барманкулов М. Жанры печати, радиовещание и телевидение. –Алматы: ҚазГУ, 1994.
9 Омашев Н., Бегімбетова Р. Қазіргі шетел журналистикасы. –Алматы: “Қазақ университеті”, 2000.
10 Назарбаев Н.Ә. Стратегия становления постиндустриального общества и партнерство цивилизаций. –Москва: Экономика, 2008. -398 с.
11 «Параграф» Заңдық базасы
12 Борчашвили И. Ш. «Уголовное Право Республики Казахстан (Особен-ная часть)» 1 том.
13 Қазіргі заң аясында қазақстандық БАҚ-ның жұмыс күшін зерттеу
14 «Қазақстан Республикасының Ақпараттық-коммуникациялық желілер мәселелеріне байланысты кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заң жобасына комментарийлер, авторы И.Ю.
15 Лоскутов.«Қазақстан Республикасының Ақпараттық-коммуникациялық желілер мәселелеріне байланысты кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
16 Қазақстан Республикасының Заң жобасына комментарийлер, авторы А. Рихтер.
17 Интернеттегі буқаралық ақпараты еркіндігі бойынша Амстердам конференциясында қабылданған ЕҚЫҰ-ның БАҚ еркіндігі мәселелері бойынша өкілінің ұсыныстары (2004 ж.)/Интернеттегі бұқаралық ақпарат бойынша анықтамалық, Вена, 2004 ж.
18 «Свобода информации: сравнительное правовое исследование», Тоби Мендел. Екінші басылым, өзгертілген және толықтырылған
19 «ЗУБР» әлеуметтік корпоративті Қорының «Қазақстандағы ақпаратқа қолжетімділік» Халықаралық конференциясында жасалған «Мемлекеттік органдар веб-сайттарының сапасын арттыру арқылы ақпаратқа қол жеткізуді жақсарту» презентациясы, 19 қараша, 2009 ж., Астана қ.
20 Алексея Храмковтың «Портальный отчет. Свободный доступ к инфор-мации является основным принципом работы электронных прави-тельств на Западе» мақаласы (Польшалық ІТ-компания өкілі Младек - Кржинскимен әңгіме).
21 «Ақпаратқа қол жеткізу» сараптамалық сурауының нәтижелері, Қазақстандағы БҰҰБД тапсырмасымен өткізІлгене/«Ақпаратқа қол жеткізу» Халықаралық конференциясының материалдары 19 қараша 2009 жыл, Астана
22 «Орта Азия елдеріндегі сөз бостандығы бойынша көмекші құрал», Артикль 19, Лондон, наурыз, 2007 ж.
23 Яман Акдениз. «Кто надзирает за надзирателями? Роль прикладных программ-фильтров в регулировании контента интернета»/ Интернеттегі бұқаралық ақпарат еркіндіп бойынша анықтамалық / ОБСЕ. Вена 2004.
24 Кристофер Т.Марсен «Совместное регулирование и саморегулирование секторов СМИ и интернета в Европе: результаты исследования, проведенного Оксфордским университетом» / Интернеттегі бұкаралық ақпарат еркіндігі бойынша анықтамалық / ОБСЕ. Вена 2004.
25 Бала саудасы, бала жезөкшелігі және бала порнографиясы бойынша Конвенциясына Факультативтің хаттаманы жүзеге асыру мақсатында ҚР қабылдаған шаралар жайында БҰҰ-ның бала құқығы бойынша алғашқы баяндамасы (2004 жыл)
26 Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне баптық комментарийлер (ерекше бөлім)
27 Рассолов И М Право и киберпространство решения и рекомендации/«Конфликты в информационной сфере Материалы теоретического семинара Сектора информационного права 2008 г» Мәскеу, 2009 ж
28 Андрющенко Е С «Юридическая и сетевая ответственность в Интернете сравнительный анализ/«Конфликты в информационной сфере Материалы теоретического семинара Сектора информационного права 2008 г» Мәскеу, 2009 ж
29 Пікір білдіру еркіндігі бойынша стандарттар жинағы/ Артикль 19 - Воронеж, 2004
30 ҚР Президентінің 2004 жылғы 10 қарашадағы № 1471 Жарлығымен бекітілген “Қазақстан Республикасында электрондық үкімет қалыптастырудың 2005-2007 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы” // ҚР Президенті мен Үкіметінің Актілер жинағы. № 45/2004 ж. Б. 4-41
31 ҚР Үкіметінің 2007 жылғы 30 қарашадағы № 1155-1 қаулысымен бекітілген “Қазақстан Республикасында электрондық үкімет қалыптастырудың 2008-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы” // ҚР Президенті мен Үкіметінің Актілер жинағы. 2008 ж., № 44, 472-құжат.
32 Алияров Е.К. Информационная политика Республики Казахстан в условиях глобализации. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. -28-29 б.
33 Кастельс М. Информационная эпоха: экономика, общество, культура. -Москва, ГУ-ВШЭ, 2000. -265 с.
34 Судоргин О. Информационная политика в информационном обществе: тавтология или смысловой детерминант? // Власть. 2008. № 9. –С. 21.
35 Конашев М.Б. Новые информационные технологии в ХХI в.: новый труд, новый человек, новое общество? // Технологии иноформационного общества – Интернет и современное общество. (Труды VII Всероссийской объединенной конференции. Санкт-Петербург, 10-12 ноября 2004 г.). –Спб.: Изд-во фил.ф-та СПбГУ, 2004. –С. 16-18.
36 Овчаренко А.Н. Социальное управление в информационном обществе: новые подходы // Социально-гуманитарные знания. 2006. № 6. –С. 190.
37 Гуронок С.Г. Интернет и политический процесс // Общественные науки и современность. 2001. № 2. –С. 55.
38 Кравченко В.И. Власть и коммникация в информационном обществе: проблемы теории и методологии. Автореф. Дисс. докт. полит. Наук. –Спб, 2004. –С. 10.
39 Сурин В.В. Стратегия развития электронного правительства // Управление. № 2. 2006. –С. 3-14.
40 Masuda Y. The information society as post-industrial society. –Washington: World-future society, 1983. –P. 230.
41 Дауылбаев Т.Ф. Электронное правительство: мировой опыт и Казахстан // “Проблемы формирования цивилизационного сознания”. Материалы международной научно-практической конференции. -Алматы: КазНУ имени Аль-Фараби, 2004. -С. 186-190.
42 Нурмагамбетов А., Алияров Е. Проблема формирования электронного правительства (зарубежный опыт и Казахстан) // Аналитик. № 2. 2005. –С. 34-36.
43 Исин Н. Вопросы формирования электронного правительства // Деловая неделя. № 14(692). 14 апреля 2006 года. –С. 8-9.
44 Ли С. Электронное правительство: история, состояние и перспективы // Наука и высшая школа Казахстана. 1 августа 2005 года. –С. 6.
45 Әбсаттаров Р.Б. Қоғамның саяси жүйесі: концептуалдық талдау // Абай атындағы Алматы университетінің Хабаршысы. Әлеуметтік және саяси ғылымдар сериясы. -2003. -№ 2. -Б. 73-74.
46 Шадиев К.X. Қазақстандағы телекоммуникация қызметі нарығының даму басымдықтары // Саясат. № 6-7, 2009. –Б. 61-63.
47 Ибраева Г.Ж. Медиапространство Казахстана: конфигурация будущего // Безопасность: международная, региональная, национальная (системный подход): Материалы международной научно-практической конференции, посвященной памяти доктора политических наук, профессора М.С. Машана. -Алматы: Дайк-Пресс, 2007. -С. 74
48 Электронды дерек көзі: http://www.russianlaw.net/law/acts/28htm.
49 Электронды дерек көзі: http://www.ecsocman.edu.ru/db/msg/184577.html
50 Электронды дерек көзі: http://www.internetworldstats.com
51 Электронды дерек көзі: http://www.iks-media.ru /news/kz_news/ 2458309.html
52 Сурин В.В. Стратегия развития электронного правительства // Управление. № 2. 2006. –С. 3-14.; Нурмагамбетов А., Алияров Е. Проблема формирования электронного правительства (зарубежный опыт и Казахстан) // Аналитик. № 2. 2005. –С. 34-36.; Исин Н. Вопросы формирования электронного правительства // Деловая неделя. № 14(692). 14 апреля 2006 года. –С. 8-9.; Ли С. Электронное правительство: история, состояние и перспективы // Наука и высшая школа Казахстана. 1 августа 2005 года. –С. 6. және т.б.
53 Досыбаев Б. Интернет көшінен кеш қалмайық // Егемен Қазақстан. 2002 жылғы 27 шілде. –Б. 3.
54 Трудолюбов М. Виртуальное государство // Ведомости. -2001. -9 апреля.
55 Райхард К. Реформирование государственного управления: концепция “активизирующего” государства // Государственная служба за рубежом. Реформы госуправления накануне третьего тысячелетия. – 1999. – № 6. – С. 9.
56 Бачило И.Л. Информационное право: основы практической информатики. -М.: Юринформцентр: Изд. г-на Тихомирова, 2001. -С.161, 166-167.
57 Оффеле Й. Тенденции в административной информатике // Государственная служба. Зарубежный опыт. -Вып. 15. -М., 2006. -С. 93.
58 Дрожжинов В.И. Электронные правительства: причины возникновения и состояние развитости в странах мира // Технологии информационного общества - Интернет и современное общество. (труды V Всероссийской объединенной конференции). Санкт-Петербург, 25 - 29 ноября 2002 г. -СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2002. С. 278-283.
59 Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері”. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың ел халқына арнаған Жолдауы // Егемен Қазақстан. 2010 жылғы 30 қаңтар. –Б. 2.
60 Қазақстан Республикасы Президентінің “ Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары туралы” жарлығына түсініктеме // Егемен Қазақстан. 2010 жылғы 30 қаңтар. 1 бет
61 БҰҰ e-дайындық туралы 2008 жылғы есебі // www.un.e-ready report.com
62 Роговский Е.А., Шариков П.А. Контроль над интернетом и международная стабильность // США-Канада. № 3. -2007. –С. 93-111.
63 Қазақстан Республикасының Ұлттық ақпараттық инфрақұрылымын қалыптастырудың және дамытудың мемлекеттік бағдарламасы // Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2001 ж., № 10, 108-құжат.
64 “Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы”. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Парламент палаталарының бірлескен отырысында сөйлеген сөзі, 2006 жылғы 18 қаңтар // Егемен Қазақстан. 2006 жылғы 19 қаңтар. –Б. 1.
65 “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан”. Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы // Ана тілі. -№ 10. -2007 жылғы 10 наурыз. -9 бет.
66 Шадиев К.X. Қазақстандағы телекоммуникация қызметі нарығының даму басымдықтары // Саясат. 2009. № 6-7. –Б. 61-63.
67 Мұсатаев С.Ш. Қазақстандық азаматтық қоғам: қазіргі жағдайы мен келешегі. Монография. Алматы: “Prіnt-S”, 2007. -240 бет.
68 Гаджиев К.С. Введение в политологию. -М., 1996. -327 с.
69 Чигунов А.В. Политика и Интернет: политическая коммуникация в условиях развития современных технологии: Дис. канд. полит, наук: 23.00.02. -СПБ.: СПб государственный университет, 2000. - С. 67.
70 Шаханов М. Электронды үкіметтің көлеңке бұрылыстары // Ана тілі. 2006 жылғы көкектің 13. № 15. –Б. 3.
71 Балгин Р. Алгоритм отслеживания схем медиа-пирамид на примере алматинского рынка печатных СМИ // Саясат. -2003. -№ 8. -С. 24-25.
72 Ішкі және сыртқы саясаттың 2004 жылға арналған басым бағыттары туралы Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Ел халқына жолдауы // Егемен Қазақстан, 2003 жылғы 4 сәуір. –Б. 1-2.
73 Бокаев С.О. Политические технологии как фактор формирования общественного мнения и электорального поведения: мировой опыт и Казахстан. –Алматы: Эрекет-Принт, 2009. -153 с.
        
        Әл-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЖУРНАЛИСТИКА ФАКУЛЬТЕТІ
МАГИСТРАТУРА
Халықаралық журналистика кафедрасы
Магистрлік диссертация
«Қазақ интернеті және құқықтық реттелуі»
Орындаған магистрант ... ... ... ... ... ... Кәпқызы,
ф.ғ.к.
Норма бақылаушы ... ... ... ... журналистика
кафедрасы меңгерушісінің _________________ Е.И. Дудинова,
рұқсатымен қорғауға жіберілді ... ... 2011 ... ... БӨЛІМ
I ТАРАУ Интернетті зерттеудің теориялық әдіснамалық
негіздері........................7
1. Интернеттің ... ... ... орны мен
маңызы.........7
2. Интернет-журналистиканың ерекшеліктері және қазақ
журналистикасындағы
блогинг.............................................................
........................................................22
3. ... ... ... ... және оны ... ТАРАУ Интернеттің заңнамалық негіздері мен даму
бағыттары....................53
2.1 Интернет-журналистика және Қазақстандағы дифформация үшін
жауапқа тартуды ... ... ... ... ... ... ... құқығын қорғау
мәселелерін
реттеу....................................................................
.................................67
2.3 Орта Азия елдері кеңістігіндегі Интернетті құқықтық реттеу
және оның қазақстандық
тәжірибесі................................................................
............71
ҚОРЫТЫНДЫ.................................................................
........................................84
СІЛТЕМЕЛЕР
КӨРСЕТКІШІ................................................................
...............87
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ХХI ... - ... ... ... адамзат қауымы дамудың жаңа сатысына - ... ... ... 2006 ... 27 ... БҰҰ Бас ... 17 мамырды Халықаралық
ақпараттық қоғамның күні етіп ... ... ... ... ... ... ... жүріп жатқан заманауи үрдістен, өркениеттің көшінен
біздің еліміз де қалыс қала алмасы түсінікті. Қазақстанның ... ... өту ... ... ... ... ... Президентіміз
Н.Ә. Назарбаевтың “Постиндустриалды қоғам қалыптасуының стратегиясы және
өркениеттер ... атты жаңа ... ... ... және өзге де ... төңкерістер жалпы адамзат
өркениетінің, оның ішінде біздің отанымыздың да келешектегі ... атап ... ... ... ... ... барлық саласында ақпараттандыру
процесі қызу ... оның ... ... ... да жаңа ... ... ... отырып, мемлекеттік қызмет ... ... ... ... сай ... күш салынып жатыр. Осыған байланысты Қазақстанның ... аса ... ... бірі – ... ... мен ... ... табылады. Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев осынау
маңызды мәселеге ... мән ... 2009 ... 1 ... ... ... сессиясын ашып сөйлеген сөзінде: “Үкіметке заңдар мен
заңнамалық актілерге ғылыми, оның ішінде сыбайлас ... ... ... ... ... (лоббистік) қызметі, электронды ... ... ... ... ... заң ... ең бірінші
кезекте әзірлеп, Парламентке енгізуді тапсырамын” - деп электронды үкіметті
қалыптастыру мен дамытуды ... ... ... ... ... қойды [2].
Сонымен қатар, бүгінгі таңда журналистика саласы өмір ағымына орай күн
санап қарыштап дамып қоғамның сипатын дөп беретін ... ... ... Ол ... ... сипаттап қана қоймай, онда ... ... ... ... ой ... қоғамға жол сілтейді, бағыт-бағдар алуға
көмек көрсетуде. Сонымен қатар журналистика өмірде ... ... ... ... арасында әлеуметтік белсенділік туғызып, шындықтың
бетін ашып береді. Журналистік қызмет ... ... ... ... ... әлеуметтік дамудың жолдарын жариялап отырады. ... ... ... ... ... ... игере біліп, әлеуметтік
процестерге өз ... ... ...... болып саналады. Өйткені, журналистика ... ... ... ... ... қарастыратын сала. Қандай мәселені
көтермесін, журналистика соның бәрін халықтық тұрғыда қозғауға, ... ... күш ... ... ... ... ... халықтық
позицияны ұстанады.
Бүгінгі қоғамдағы бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... ... ... оларға уақыт кезеңдерінің міндеттерін жан-жақты
түсіндіру, жас ұрпақты тәрбиелеу, тағы да ... ... ... ... ... ... сіңіру болуға тиіс. Осы сан-саладағы
көкейкесті мәселелерді ... ... ... ... ... болжам бойынша жетекші орынға ие болатын – интернет.
Интернеттің бірқатар коммуникация мен ақпараттық ... жаңа ... ... ... түрі – ... БАҚ ... ... келді. Оның дәстүрлі БАҚ-тан айырмашылығы
бірден байқалды. Ол – интернеттің ... ... ... ... еді. Сондықтан көптеген елдердің ғалымдары жаңа бұқаралық
ақпарат құралын зерттеу нысаны ретінде таңдауда. Интернет-БАҚ-тың ... 1987 жылы ... ... ... «The San Jose Mercury News» ... рет ... ... электронды нұсқасын ұсынған болатын. Қазіргі
таңда АҚШ-тағы күнделікті басылымдардың таралымы жарты жылда, 2009 ... ... ... 2010 ... ... ... дейінгі аралықта 2,5%, ал
апталық (жексенбілік) газеттердің таралымы 3,1% азайған. Керісінше, онлайн
БАҚ күннен-күнге қарқынды ... даму ... ... ... газет
қауымдастығы (Newspaper Association of America, NAA) 770 ... ... ... бойынша жүргізген болатын. Қауымдастық мәліметтеріне
сүйенсек, ... ... ... пайдаланушылар аталмыш мерзім ішінде 56
миллионға жетіп, интернетке ... ... 37 ... құраған.
Ал Қазақстанда әзірге 10 мыңға таяу интернет сайттары тіркеліп үлгерді.
Оның 20-25 пайызы БАҚ ... ... ... қалғаны – әр түрлі
бағытта. Оның ішінде банк те бар, ... ... де бар, ... ... ... да ... Ал ... тіліндегі сайттар кенжелеп дамып
келе жатыр десек те, кей сәттері әжептәуір үміт күттіріп қояды.
2006-2009 жылдарға ... ... ... ... ... қабілеттілігін дамыту жөніндегі тұжырымдамада отандық
БАҚ-тардың бәсекеге қабілеттілігін дамытудың бірден-бір тетігі желідегі БАҚ
сапасын арттыру деп ... ... ... ... ... ... ... арттыру кезек күттірмейтін мәселе.
Зерттеу барысында интернет БАҚ-ты теориялық тұрғыдан зерттеген шетелдік
ғалымдарының ... ... ... ... ... ... мақалаларын кеңінен пайдалануға тырыстық.
Қазақстанда интернеттің даму барысы мен болашағы туралы сөз ... ... ... ... ... ... ... туралы мағлұмат бере
кеткен жөн. «Интернет ...... осы сала ...... бүкіл әлемдік топтастырылымының кооперативтік басқару ... ... ... сөйлем құрылымын ә дегеннен кез келгеннің түсіне
қоюы ... Ойды ... етіп ... өз ... ... желісіне қосылған адам әлемнің кез келген нүктесінде ... ... ... ... ... оңай қол жеткізе алмақ. Бұл жүйеде
ақпарат алмасу бірыңғай тәртіпке негізделген. Әрбір ... ... ... үшін ... ... бірінің пайдаланушысы болса
жеткілікті. Мемлекеттік, өңірлік, корпоративтік және ... да ... ... ... ... ... мәлімет тарату арналары арқылы
байланыстырылған. Дәлірек айтсақ, интернетке кіруде ... ... ... ... ... «гейт» деп аталып жүрген трансмұхиттық
талшықты-оптикалық желілер мен ғарыштық арналар ... ... ... ... ... ... ... Жер шарын қамтитын біртұтас
жаһандық желі құрылады. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, ... ... ... ... ... ... қамтып, оның қызметін 500 миллионнан
астам адам пайдалануда. Бұл көрсеткіш ай сайын 7-10 ... өсіп ... ... ... ... ... ... және оның құқықтық
реттелу мәселесі көтерілген. Қазақстандық интернеттің даму ... ... және ... ... ... ... ... интернет сайттар, интернеттегі танымал әлеуметтік желілер,
қазнеттегі қазақ тілі сегментінің проблемалық мәселелері зерттелген.
Бітіру ... ... мен ... ... және оның құқықтық
реттелуін әлемдік және қазақстандық ерекшелігін зерттеу болып табылады.
Қазақстандағы ... ... ... ... мен ... айқындап, қазақтілді блог әлемі және ... ... ... тақырыптық ерекшеліктеріне талдау жасау.
Бүкіләлемдік желідегі түрлі сайттар тарапынан аудитория назарына ... ... жаңа ... ... ... түрі ... ... белгілері бойынша жатқызуға болатындығын теориялық тұрғыдан
қарастыру ... ... ... ... ерекшеліктері
талданады. Сондай-ақ азаматтық ... мен ... ... ... ... Қазақстандағы азаматтық (блогтық)
журналистиканың деңгейін, қазақ блогосферасының жағдайын, оның интернеттегі
қазақтілді сегментіне тигізетін пайдасын және жалпы блог дегенміз не ... ... ... ... ... жаңалығы. Бітіру жұмысында интернеттің құқықтық
реттелуінің маңызы мен ерекшеліктері ... ... рет ... ... ... ... еркін азаматтық журналистика дамуындағы
үрдістер алғаш рет ғылыми айналымға түсіріліп отыр. Интернеттегі қазақ
тілінің ... ... әсер ... журналистика саласының қоғамдық
пікірді қалыптастыру ықпалына терең сараптама ... ... ... тақырыптық ерекшеліктері талданып, кәсіби журналистикаға
салыстырмалы түрде алғаш рет баға беріледі. Сонымен қатар, ... ... ... ... онда кездесетін түрлі
проблемаларға кеңінен зерттеу жасалып, азаматтық журналистиканың ... баға ... ... ... ... жұмысының мақсаты мен міндетіне сай
сипаттамалы, тарихи-салыстырмалы, статистикалық есептеу, ... ... ... тәсілдері қолданылды.
Бітіру жұмысының құрылымы. ... ... ... 2 ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.  
Бірінші тарауда интернеттің пайда болуының алғышарттары, ... ... ... ... ... ... ... маңызы
талданады. Интернет-журналистиканың ерекшеліктері және ... ... ... ... блог ... ... ... тоқталамыз. Интернеттегі азаматтық журналистика ... ... ... ... ... ... тиісінше
азаматтық журналистиканың ерекшеліктері талданады.
Екінші тарауда интернеттің ... ... мен ... және ... айқындалып, қазақ интернеті және оның ... ... ... ... ... интернетке БАҚ-тық сапалық
тұрғыдан талдау ... ... ... ... ... ... даму ... мен болашағы, сондай- ақ, Қазнеттің инвестициялық
тартымдылығы ... ... ... ... әдіснамалық негіздері
1. Интернеттің бүгінгі ақпараттық коммуникациядағы орны мен маңызы
Интернеттің кіндігі Америка Құрама Штаттарында кесілген. Ол – қос ... ашық ... ... ... ... екінші жартысындағы
қырғи қабақ соғыстың бел баласы болып саналады. Тарихты қайта парақтасақ,
1957 жылы КСРО өзінің ... ... жер ... ... басты бәсекелесін
шаң қаптырды. Осыған жауап ретінде АҚШ-тың қорғаныс ... ... ... агенттігін құруға мәжбүр ... ... ... ... міндеті компьютерлерді бір-бірімен қосу ... ... Оның ... әуе ... ... ... болуы ықтимал
зақымдарға төтеп беретін желілердің құрылуы тыңғылықты зерттелді.
Зерттеу шаралары интернеттің бастапқы ... ... ... ... ... ... Желі 1969 жылы әскери тапсырыстарды
орындайтын америкалық бірқатар университеттер мен ... ... ... ARPAnet үлгісі желілік қатынас бойынша ақпарат тарату
мен ақпарат қабылдау негізінде қалыптасқанымен, онда кез ... ... ... кету ... сейілген жоқ. Интернеттің ресми туған
күні – 1969 жылғы 29 қазан болып есептеледі. Сол күні ARPAnet ... ... ... ... ... Лос-Анджелестегі Калифорния
университетіне алғашқы ақпарат жолданған. Желі ... ... ... ... тиімділігіне орай ендігі жерде оған АҚШ-тың
басқа да университеттерінен ... ... ... ... ... желі ... ... азаматтық мәселелердің молынан
топтасуы нәтижесінде 1983 жылы АҚШ-тың ... ... ... ... мәжбүр болды. ARPAnet ғылыми-зерттеу жұмыстарына арналса, жаңа желі
MILnet қорғаныс министрлігінің құзырында қалдырылды.
Дегенмен интернет тек желі ғана ... ол – ... ... ... ... ... бір-бірімен біріктіріп, дүниедегі ең үлкен
компьютерлер торабын ... Оның ... ... нүктелері өкімет
мекемелерінде, университеттерде, коммерциялық фирмаларда, жергілікті
кітапхана жүйелерінде, тіпті мектептерде де ... ... ... – оның ... ... компьютерлер нақты BBS тәрізді жұмыс
істейді. Мұның өзі интернетке қосылу деген – ... ... ... мыңдаған
компьютерлік жүйелермен байланысу деген сөз. Желідегі компьютерлерден
өкімет архивіндегі, университет мәлімет ... ... ... кітапхана каталогтарындағы құжаттық мәліметтерді, суреттерді,
дыбыс ... және тағы ... ... ... ... ... барлық
ақпаратты ала аласыз.
Интернет ақпарат магистралына өте ұқсас, институт, мектеп терминалы
арқылы оған жеңіл ... ... ол үшін ... жүйенің нөмірін теру
керек. Мұнан кейін керекті жердегі (қала, ... желі ... ... ... ... қол жеткізесіз. Керек етсеңіз,
NASA құжаттарын да, айта берсек, соңғы оқиғалар ... ЦРУ ... де ... болады екен.
Интернет желісін сипаттау үшін оны телефон ... ... ... ... компаниясы болмайтыны сияқты интернет
компаниясы да тек ... ... ... ... ... телефон
жүйесінің иесі кім? Ешкім де ... ... оның ... ... ... ... ... ешкім ие емес: бұл жүйе өзара байланыс арқылы
ортақ пайдалануға арналған. Дүниежүзіндегі ірі ... ... ... жүйесі» қалай пайдаланатыны жөнінде келісіп отырады, яғни
әр елдің ... ... ... ... ... ...... қалай
бөлісіп көтеретінін және әр елдің телефон жүйесінің қосылу техникалық
мәселелерін бірігіп анықтап отырады. ... ... де дәл осы ... ... ... интернеттің бүкіләлемдік ресми тарихы 1957 жылдан тарқатылса,
бұрынғы Кеңестер кеңістігінде ол 1982 жылдан бастап ... ... ... Мәскеудегі И. Курчатов атындағы Атом энергиясы институты бірқатар
ғылыми-зерттеу институттарының мамандарымен бірлесіп, ... ... құру ... ... ... үндес біртұтас мобилдік операциялық
жүйе» деп аталған кеңестік желі ... ... ... ... ... ... 1990 жылы 1 ... Курчатов технология
институтында алғашқы отандық компьютерлік желі іске қосылды. Ол ... жаңа ... ... ... құрылымдар, мемлекеттік және
қоғамдық ұйымдарды компьютерлік желімен өзара байланыстырды. 1990 ... ... ... желі ... рет ... ... байланысымен жаһандық
интернет желісіне қосылды. Ал араға ай салып жоғары ... ... ... жылы ... ... ... интернет еліміздің аумағында еркін тарала
бастады. Алматы қаласында тіркелген «Парасат» фирмасы RELCOM ... ... ... орыс ... ... алмасатын электронды пошта
қызметін іске қосты. 1993 жылы қазақстандық желі АҚШ-тың ... ... ... бұл мерзім еліміздегі интернеттің ресми туған күні ... 1994 ... 19 ... ... ... ... ... сайттар шоғырын топтастырған жоғары деңгейлі «.kz»
домені тіркелді. Нәтижесінде ... ... ... аса ... өрістеп дами бастады. Статистикалық мәліметтерде 1995 жылы тұңғыш
рет ... ... ... ... ... ... 1996 ... электронды басылымның тіркелгені жазылады. 1994 жылдың аяғына қарай
елде пайда болып үлгерген сайттардың қатары 15-ке жеткен екен. ... ... ... ... әр түрлі тақырыпты, мысалы, ірі компаниялар,
мекемелер, облыстық-қалалық ... ... ... ... ... жаңалықтарды т.б. қамтыған сайттардың қатары біртіндеп көбейе түсті.
Мәселен, 1997 жылы қазақстандық футбол мен шайбалы хоккейге арналған тұңғыш
спорттық сайт ... ... Ал ... ... ... ... ... елдегі театрлар арасында алғашқы болып Интернетте өз сайтын
жариялады. 1998 ... 30 ... ... ... ... дүкенінің
30 жылдығына арналған мерейтойлық концерттен республикамызда Интернеттің
көмегімен тұңғыш аудиовизуалды ... ... ... ... ... аяқ ... қарай сала қызметкерлері басты екі белгіге
– саны мен сапасына назар аудару ... ... Егер сан ... ... Интернет күн санап өсу үстінде. Кейбір веб-беттеушілердің
пікірінше, елімізде ай сайын 80 мен ... ... ... ... ... ... WWW Казахстан» каталогының осыдан 2-3 жыл бұрынғы
мәліметінде 3422 ... бар ... ... ... 1998 ... ... ... саны не бәрі 333-ті құраған. Демек, осы көрсеткіштерді
салыстыру арқылы-ақ Интернет жүйеміздегі өсімге көз жеткізуге әбден ... ... ... жүйе ... ... және ... ... әлем «жаһандық ауылға» айналды. Бүгінгі ахуалды 1980-ж.ж.
социолог Маршал Маклюэн болжаған еді.
«The medium is the ... – бұл өмір бойы ... ... ... ... қарым-қатынасына әсер етуін зерттеген
социолог Маршал Маклюэннің (1911-1980) сөзі. Өзінің болжамдарын ... ... ... ... ... ... ... сол тұста суреттеген. Ол өзінің шындыққа еш қиыспайтын ойларын
дау туғызатын афоризмдері ... ... 1987 жылы ... бірі
былай деп жазды: «Маршал Маклюэн теориялары – ... ... ... еш ... бола алмайтын болмашы нәрселер».
Соңғы жылдары Маклюэн тарих сахнасынан интернет дәуірінің тұлғасы ... ... ... ... ... теориясы пәнінің
оқытушысы, профессор Пол ... ... ... («Цифровой Маклюэн»)
атты кітабының мұқабасында «Wired» журналының редакторы Кевин Келлинің
“Барлығы Маклюэн ... ... отыр деп ... ... ол 20 ... ... ... болған интернетті сөз еткен еді,” –
деген пікірі жарияланған. Маклюэн өз ... 1962 жылы ... ... ... («The ... ... мен 1964 жылы ... түсіне» («Understanding Media») еңбектерінде жеткізген. ... ... ... ... ... ... жазу мен оқу
қабілеті, сондай-ақ кітаптар сыртқы ортамен қатар адамзаттың ойлау ... ... ... ... ... ... кітап телевидениені
негізгі ақпарат көзі ретінде қабылдап отырған сәтте жарық көрді. ... ... ... одан әрі ... ... ол өз дәуірін өткерді,
кезек электронды дәуірде деген ... ... өзі ... ... есть
сообщение») атты қанатты сөзге өмір сыйлаған «Медианы түсіне» ... ... ... ... ... ... ... станоктары мен
теледидар т.б. технологиялар қоғамдық қатынас пен адамдардың рухани
қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... ... Электронды технологиялар арқылы адамдар қалалардан
қанша қашықтықта болсын шағын топ ... ... кез ... мезетте
өзгелер сияқты ақпараттарға қол жеткізе алатындай мүмкіндіктерге ... ... ... ... ... – таза ... ... компаниясы электр лампочкалары мен жарық жүйелерін ... ... ... ... әлі ... жоқ. Олардың негізгі жұмысы –
ақпаратты тарату». 30 жылдан кейін ... ... ... ... ... оның зерттеулері уақытты озған деп баға ... ... ... интернет пен спутникті телевидение дәуірін дөп басты
дейді олар. ... ... «The medium is the ... ... ... («Средство есть сообщение») сөз тіркесін былайша түсіндіруге болар:
мәселен, біз теледидардан алған ақпараттан гөрі ... ... ... ... яғни ... дерек ретінде бізге анағұрлым көп әсер етеді.
[4]. ... ... ... ... ... ... ... кез келген ақпарат құралының (medium) ... әсер ... ... ... бар. Тарату арнасы таратып отырған хабар
мен оның қабылдануына көп ықпал ... ... ... мен ... ақпаратты бір уақытта тараттық делік. Ақпаратты әр түрлі қабылдайды
және бұл ақпараттың ... ... ... Сондықтан интернеттің негізгі
ерекшеліктерін және оның интернет-журналистикаға әсерін қарастыру қажет.
Сондықтан да Интернеттің тиімді жақтары мен ... ... ... ... - тиімді байланыс құралы
2. Көптеген мәліметтер жинақталған
3. Балама ақпарат көзін табуға болады. Мысалы: үкіметтік емес сайттар мен
үкіметтік сайттар, ... ... ... мен ... ... Толғандырған сауалдарыңның жауабын табасың
5. Кісі есімдері мен лауазымдарын нақтылайсың.
6. Өткен ескі жаңалықтар мұрағатынан ... ... Өзге ... ... ... ... ... қоюға болады
8. Түсінбеген сөзді демде аударуға болады. Мысалы: www.sozdik.kz
9. Электронды пошта қызметі жылдам хабарласуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, интернеттің тиімді ... мен ... бола тұра ... ... ... кемшілік жақтары да бар:
1. Интернетке шығу үшін қаржы керек. Қазақстанда интернет ... ... (120 ... ... жаңалықтарға жазылу керек
3. Кейбір мұрағат қорларына кіре алмайсың
4. Кәсіби ... өте ... ... Мысалы шетелдің белгілі
агенттігінің Қазақстан туралы жасаған зерттеулері.
2004-2007 жылдары экономикалық өсім ... ... ... және жекеменшік кәсіпорындардың инвестициялық өсімін айқындады.
Сонымен қатар, ол ... ... ... ... ие болуға әзір
болуына мүмкіндік туғызды (Интернетке ... ... ... ... және ақырғы тұтынушыға берілетін ... ... ... арқылы). Мемлекеттік уәкілдік етуші органдардың бүкіл
осы уақыт аралығында ... ... даму ... рет ... ... ... ... процестің ілгерілеуіне
белгілі дәрежеде мүмкіндік туғызды. [6].
ҚР республикалық ақпараттандыру және ... (АБА) ... ... 2007 жылы ... таралу дәрежесі 11 пайыз
(1,6миллион) құрады, 2008 – 14 ... ... 2009 ... ... ... операторларының есебіне сүйеніп отырып, ақпараттандыру және
байланыс Агенттігінің төрағасы 30 пайыз (4,7 ... ... ... ... Бұл ... ... ... 1,2 миллион абонент,
коммутирлі қолжетімділікте ... 0,4 млн ... ... қатар
Интернет торына мобильді қолжетімділікте 3,1 млн абонент кірді.
Мобильді Интернет қызметін (WAP, GPRS, EDGE) ... ... ... ... ... ... екі ... қатысты болғандықтан, бұл көрсеткішті дұрыс деп санаудың өзі
қияндау. Күмәнді десек те, ... ... ... ... ... ... ... фактілерін атауға болады: ... ... саны – 2007 жылы 381 ... 2008 жылы 661 ... ... яғни бір
жарым еседей артық болса, 2009 жылы қайтадан екі есеге арта түсті.
Шетелдік ... ... ... ... ... ... ... Сонымен World Star Internet ұйымының санағы бойынша интернеттің
еніп таралу ... 12,3 ... (1,9 млн) ... ... де республика
жұртшылығының Әлемдік ғаламтордағы ... ... ... ... 2000-2008 жылдар аралығында қолданушылар саны 27 есеге артты.
Ipi Budde Comm Интернет-компаниясының мәліметіне сәйкес, қолданушылар саны
1,5 млн ... ... ... ... ... ... есепке
алмағанда таранып ену дәрежесі – 9,8 пайыз.
Hivos қорының (Нидерланды) «Ғаламдық ақпараттық ұйымының» ... ... ... ... ... қазірше жеткілікті деп
санала қоймайды, оның ... ... ... ... ... және ... ... төмендетілуіне қарамастан,
Интернет қызметі тарифы әлі де жоғары болып ... ... ... үйде
пайдалануға мүмкіндіктері бр – аса кең ... ... ... ... Қазақстандағы ауыл тұрғындарының жоғары процентті құрайтындығын
және АКТ мәселесінде көпшіліктің сауатының төмендігін қоса ... ... ... бұл ... ... басқа да институционалдық
параметрлермен үйлесімділікте электрондық даярлық дәрежесін атайды. [15].
Осыған қарамастан, пайдаланушылардың ... ... ... ... және ... ... инвестициясының жалғасуы, алаңда
бәсекелестіктің қыза түсуі, ... ... ... ... ... жүйенің дамуы, еніп таралу дәрежесінің келешекте әрмен
қарай ұлғаятындығына үйғарым жасауға негіз ... ... ... ақпараттық технологияның еніп таралу дәрежесін анықтау
үшін пайдаланылатын электронды даярлық индексі құқықтық, саяси, әлеуметтік
және мәдени ... ... ... т.б. ... ... ... ... критерийлер қатары негізінде айқындалады.
Economist Intelligence Unit 2009-электронды даярлық рейтингі бойынша
зерттелген 70 ... ... ... ... ... ... (69-ыншы)
орында тұр. Мұндағы негізгі түйткіл жалпылай алғанда ИКТ-ні пайдалану
дәрежесінің төмендігінде. ... ... ... ... дәрежесі мен электронды сауаттылықта аздаған серпіліс
байқалады, ал құқытық ортаның көрсеткіші ... ... ... Бүкіләлемдік экономикалық форумы
рейтингісінде биылғы жылы Қазақстан әлемнің 134 елінің ... ... ... Осы ... ... АКТ-ды пайдалануға жеке даярлық ... ... ... ... пайдалануы, сонымен қатар
өндірістің дамуы үшін әлсіз нарықта орта үкіметтің ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... Елдің экономикалық жақтан сәтті дамыған аймақтары ... ... ... ... ме,н ... салыстырмалы
түрде алсақ, жоғары екендігін көрсетті. ҚР статистика агенттігінің
мәліметінде 2008 ... ... ... республиканың 16 субъектісі ішінен
Интернет абоненттерінің саны бойынша Алматы, Астана және ... ... ... ... ... ... 40 пайыздан астамын
қамтамасыз етеді.
Қазақстан ақпараттық технология саласының дамуы жөнінен ТМД елдерінде
алда келеді. Ресей ... іс ... ... түрде жүргізу
бағдарламасын бірінші кезекте Қазақстан Үкіметіне ұсынуы – осыдан. Бір
қызығы, ... ... ... ... қазақыландыруды
кешеуілдетіп жатқанда, ресейлік ІТ мамандар бағдарламаларын қазақ тіліне
аударып қойыпты.
Халықаралық IDC-тің (Халықаралық ... ... ... ... Орта Азия ... ... компьютерді пайдаланушылардың
саны жөнінен алда келеді. 2005 жылы ғана ... ІТ ... ... 36,1 ... ... 2000 жылдан бастап экономикалық
өрлеумен ... ... келе ... ... ... саласына билік
тарапынан да үлкен назар аударылған. Өз ... ... ... ... алып ... шетелдік мамандар жақын арада бұл саланың
дамуында кедергілер болады деп ... ... ТМД ... бірі болып электронды үкімет жобасын енгізуді ... алуы ... ... ... ... Кеңес Одағы тұсында компьютерлік
бағдарлау жөнінен ірі-ірі жаңалықтар ашқан орыс ... ... ... АҚШ ... ... деп ... ... Федерация атанғалы
компьютердің құлағында ойнайтын орыс программалаушыларының жаңа буыны өсіп
шықты. Ресейдегі ақпараттық технология ... ... ... ресейлік
компаниялар алыс-жақын шетелге «жорыққа» шықты. Қазір орыс бағдарламалары
әлемге кеңінен ... ... ... ... саласындағы
бағдарламаларға электронды үкімет жобасын басым ... деп ... ... ... ... ... ... мұнай компаниялары, банк саласы үлкен
қызығушылық танытуда. Себебі, қаржы секторындағы кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... жаңа заман менеджментіне
бейімделуге мәжбүр. Бұл күнде ... ... ... ... ... ... ... жасауда, бухгалтериялық есеп-
қисаптар және салық ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда енді Интернетті пайдаланушылардың да ... деп ... ... ...... жаңашылдықтармен
әрбір қазақ бетпе-бет кездеседі деген сөз. Осы ... ... ... орап ... ресейліктер қазақ электронды
нарығында өз экспансиясын бастап кетті деуге толық ... бар. ... рет ... ... айналымы және ақпараттық басқаруға арналған
Docflow 2007 деген ... ... ... де ... ... ... Көрмеде отандық ақпараттандыру саласындағы компаниялардың
өнімдерінен гөрі, ресейлік өнімнің көп екендігі стендтердің көптігінен-ақ
байқалды. Шетелдіктерге ... төл ... аз ... ІТ ... тек ... ... жатқан болар деген ой қылаң береді.
БАҚ–тың желідегі нұсқаларын, дәлірек айтсақ, интернет – ... онда ... және ... ... тағы бір ... ... «интернет-журналистика» ұғымы пайда
болады. Жалпы журналистика – ... ... ... ... ... ... және бұқаралық коммуникация құралдары ... ... ... кино т.б.) ... ... ... таптырмас бірден-бір пішін болып табылады. Ақпарат аудитория
үшін ағымдағы мәселелер, орын алып ... ... ... ... ... ... ... қоғамның экономикалық, әлеуметтік-
саяси, рухани-идеологиялық өміріне бағыт-бағдар беретіндей қоғамдық пікір
мен көзқарас ... ... ... ... ... былайша
анықтама беруге болар: Интернет-журналистика – ... ... ... ... және ... ... құралдарының бірі
интернет арқылы мерзімді тарату болып табылатын қоғамдық қызмет түрі.
Баспа станогын ойлап тапқанға дейін мәтіндер ... ... ... ... ... көшіру де мүмкін емес еді. Түпнұсқадан көшіру де
біраз уақытты алды. Баспа станогын ... ... ... матрица арқылы
көшірмені жасауға кететін уақытты ... ... – осы ... ... Желі ... ... – мәтін емес ардайым мәтін құрастыратын
электронды пішіндегі матрица. ... ... ... – сервердегі сұраным
арқылы іздеген HTLM-құжаттың өзі ... ... ... ... жіберілген оның көшірмесі. Баспадан ... ... ... ... ... ... яғни тиражы біріншіден, тұтынушының
сұранымы арқылы жүзеге асады, екіншіден, жаңа көшірмені тіркеуді ... ... ... ... ... сақталғандықтан, байттардың
жиынтығы мәтін, графика немесе дыбыс, бейне түрінде көрініс таба ... ... ... ... жеңілдік туады. ... ... ... ... ... ... ... бағасы анағұрлым арзан, яғни ... ... ... бағасы салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... ... арнайы құрылғыны талап
етпейді (телебағдарламаларды дайындаудағы ... ... ... арнайы құрылғыға жатқызуға болмас).
– ақпараттың тиражына қатысты мәселе, сондай-ақ ... ... ... Газет-журналдарда аудиторияның ауқымдылығы кеңейсе,
басылымның тиражы көбейеді. Демек, шығын пропорционалды түрде ... ... ... ... қалауына байланысты. Жалпы интернетте құжат тиражы
ұғымы мүлдем жоқ. Құжат бір жерде орналасқан, тек құжаттың ... ... ... ... ... ... электронды нұсқада болғандықтан,
ақпарат таратушыларға да, тұтынушыларға да ақпаратты өңдеуге қолайлы.
– көлемнің шексіздігі. Баспасөз құралдары тұрақты ... ... Ал, ... ... ... қоғамдағы өзгерістерге байланысты
(төтенше жағдайлар, қақтығыстар т.б.) тұрақсыз. Осындай кездерде ... ... тыс ... кетеді. Оларды қысқарту қажет болады немесе
нөмірден мүлдем алып тастайды. Керісінше болуы да ... ... ... ... ... эфир уақыты мен беттерді немен
толтыруды білмей жатады. Желіде журналист мақалалары ... ... ... Бұл ... ... тәуелсіздігі қанша жазса,
сонша желіге орналастырып, көпшілік назарына ... ... ... ... яғни ... аймағы шексіз (location-
independence). Газет-журналдар сияқты таратып ... Кез ... кез ... ... бар ... ... кіре ... Бұл
Маршал Маклюэннің «жаһандық ауыл» идеясын еске түсіреді.
Интернет ғалымдардың ... ... ... ... ... яғни ... үлгісі бойынша жұмыс істеу мақсатымен іске
қосылды. Интернет – орталықтандырылмаған, ... ... ... ... серверлер тең.
– ақпарат нарығындағы еркіндік, ақпарат таратудағы ... Әр ... ... өз ... ... ... Бұл үшін мәтінді
гипермәтіндік форматқа ауыстырып, құжатты кез ... ... ... серверлер тегін орналастыруға орын береді. Сөз жүзінде сіздің web-
бетінізді желідегі барлық тұтынушылар оқи алады, ал іс ... тек ... ғана ... ...... тарату құралдарының артықшылықтарын пайдалану
мәселен, ... ... ... т.б. БАҚ-тың негізгі ерекшеліктері –
ақпарат ... ... ... ... ...... мен
графикалық ақпарат, телевидениеде – бейнеқатар мен дыбыс, радиода – дыбыс.
Интернеттің негізгі ерекшелігі ... орта ... ... ... бейнеге дейінгі медианың жиынтығын пайдалана аламыз.
Интернет өзге масс-медиа құралдарының артықшылықтарын ... ол ... ... ... деген сөз емес. Біріншіден,
телевизиялық сигналды радиотолқындар ... ... ... арзан
болғандықтан, интернеттен телевидениенің баламасын іздеп, әуре-сарсаңға
түсудің қажеті жоқ. ... ... ... кез ... ... де, интернеттің негізгі функциясына кірмейді. Желідегі
негізгі медиа – гипермәтін, ал қалғандары гипермәтіннің қосымша ... ... ... ... өзге ... ... ... мүмкіндігі
шексіз.
Желідегі сайт – бұл гипермәтіндік құжаттардың жиынтығы ғана ... ... ... ету жиынтығын пайдалана отыра,
тұтынушының сайтқа әсер етуін ... ... ... яғни сайт интерактивті
болады. Интерактивтілік тұтынушының ақпарат ретін өзгертумен ... ... ... ... араласу мүмкіндігін береді. Мысалы,
барлық тұтынушылар форумдарда, «қонақ кітапшаларында» өз пікірлерін білдіре
алады. Бұл ... ... ... (автоматизация) деп аталады.
Автоматтылық желілік БАҚ-қа дәстүрлі БАҚ қол жеткізе ... ... ... ... мүмкіндігін тудырды. ... ... ... деп ... бірнеше қызмет түрлерін
ұсынады: сайттағы іздеу шаралары, электрондық пошта арқылы жаңалықтарға
жазылудан ... ... ... ... ... ... және өзге ... ақпарат құралдарын нақты уақыт режимінде (режим реального
времени) жұмыс істейтін (ТВ, радио) және кешігіп (баспасөз) ... ... ... қарастыруға болады. Алғашқылары оперативтілігімен ұтады, оқиға
мен оның БАҚ-та көрініс табуы аралығында бірнеше секунд уақыт өтуі ... ... ал ... ... ... қажеттілік туған жағдайда
оларға «көмекке» келе ... ... қос ... ... ... нақты
уақыт режимі (live) және/немесе мұрағат режимі (time-shifted). Құжатты
сайтқа орналастырған ... ... ... мұрағатқа енгізіледі. Нақты уақыт
режимі – бұл «тірі бейне» немесе «тірі дыбыс» деп аталатын ... ... ... медиа оқиғаны болған уақытында трансляциялайды
және ол бірден сайтта ... ... ... ... ... режимі желіде
техникалық жағынан кедергілер туындайтындықтан сирек ... ... де бос ... ... ... ... істейді. Егер
ақпарат қабылдаушы (көрермен) ақпарат таратушы оның сүйікті бағдарламасын
эфирге ... ... ... ... ... ол сол санын көре
алмайды. Баспасөз құралдары «біреуі бос емес – ... бос» ... ... ... Газеттің кезекті санын дайындау барысында редакция
бос емес, ал өнім дайын болған ... ... бос ... ... ... бос емес – басқасы бос» принципі негізінде жұмыс істейді: тұтынушы
сайттан құжатқа сұрау салады, яғни ... бос ... ... ... ... ... бос ... Интернет баспасөз құралдары ... бос емес – ... бос» ... ... ... ... ... құралдарынан оперативтілігімен ұтады. Баспасөз құралдарында
мақала дайын ... ... ... ... ... тура ... ал
күнделікті газет болса, тәулік ... ... ... ... ... де оперативті. Интернетте жаңалық бірден көрініс
табады. Ірі жаңалық сайттарында ... ... ... рет ... [20].
2008 жылы Маусымның 24-iнде Алматыда «Интернет-Альтернатива 2008» ... ... ... өттi. ... ... рет ... ... бұл
конференцияның мақсаты – ақпараттық технологиялардың соңғы жетiстiктерiнiң
бiрi болып саналатын интернетке халықтың ... ... оңай ... ... ... жетiлдiру және осы салада жұмыс атқарып жүрген
үкiметтiк емес ұйымдар мен билiк арасындағы ашық ... ... ... ... деп ... ... ... мәскеулiк мамандар
қатысты. Олар Ресейдегi интернет желiсiнiң тарауы жайында сөз ... өз ... ... секция жұмысы «Мемлекет және ... деп ... ... ұққанымыз Қазақстандағы интернет жүйесi толығымен билiктiң жұмса
жұдырығында, ашса алақанында көрiнедi. Демек, ... ... ... интернеттегi кез-келген жазба қатаң қадағаланады. ... ... БАҚ ... тiркелмесе де, оны жүргiзушi әрбiр адам
заңдық шеңберден ... ... ... бұл ... ... ... елiмiздiң заңдары бойынша жауапқа тартылады екен. ... дәл ... көз жұма ... ... ... Яғни,
интернеттi пайдаланушылардың бiр бөлiгi - осы ... ... ... Және олар ... тiлiндегi интернет кеңiстiктiң дамуына зор үлес қосып
келе жатқаны да ... ... ... ... ... ... цензурасына
iлiгетiн болса, онсыз да қалт-құлт етiп отырған сөз бостандығына тағы да
сызат түстi дей ... ... есеп ... ... ... 4500-5000-дай сайт жұмыс iстейдi екен. ... ... ... ... орынбасарының айтуына қарағанда, олардың
тек 2-5 пайызы ғана қазақ тiлiнде ақпарат таратады. ... заң ... ... жатқан әрбiр мекеменiң сайтының мiндеттi түрде қазақша
нұсқасы ... тиiс. ... ... ... мемлекеттiк тiлдiң
интернеттегi үлес салмағы сын көтермейтiн халде.
Конференцияға ... ... бас ... ... және ... ... төрағасының орынбасарлары қатысты.
Бiздiңше, бұл адамдарды ресми билiктiң өкiлдерi ретiнде қабылдауға ... ... ... ... ... ... ... жауап
беруге ынта бiлдiргенi тек Ерлан Дүрмағамбетов мырза ғана болды. Мәскеулiк
әрiптестерiмiздiң бiрi ... ... ... ... ... ... едi, ... оны «қазақстандық» деп түзеттi. Бiздегi проблеманың
өзi осы. ... әлi ... ... ... ... мойынсұнғысы
келмейдi. «Қазақстандық» сөзiнiң ... ... ... тiркес
жасырын тұратын сынды. Сол себептi де ... ... өзге ... ... ... ... отырған Ресейдiң өзi мойындап
отырғанда, бiз оған әлi жатырқай ... ... ... ... ... ... күш салып
жатқандығын танытуға тырысты. Қазiргi ресми ... ... ... тек ... ғана ... сауаты бар және интернеттi
пайдалана ... ... Ал, ... ... ... және ... ... тұжырымдамасы жасалғандығын айтады. [3].
- Осы тұжырымдама бойынша бағдарлама дайындап жатырмыз. Ол ... ... ... ... осы ... аралығында, интернеттiң
нормативтiк-құқықтық базасын жетiлдiру, -дейдi ол.
Ал ... ... ... агенттiкте 2006 жылдың қазан айында
бекiтiлген ... ... ... ... ... ... айтады. Оның басты мақсаты - халықтың интернеттегi сауаттылығын
арттыру. Осы ... ... 2009 жылы ... ... ... ... ету ... бiздегi интернет-сфераның дамуы тым баяу. Ал, ресейлiктер бұл
салада көш ... ... ... «Gallup Russia» ... ... ... ... Михаил Раибманның айтуына қарағанда, Мәскеу
тұрғындарының 60%-ы интернеттi пайдаланады екен, ал 100 мың және одан ... бар ... ... сауалнама қорытындысы бойынша, жалпы
Ресей халқының 40%-ы интернетпен етене ... ... Сол ... де ... ... ... ... беретiн компаниялар саны көбейiп келедi.
Мәселен, Ресейдегi ... ... ... телевизия арқылы жүзеге асса,
қазiр интернет арқылы берiлетiн жарнама көбейіп көрiнедi. Ал 2012 ... ... ... ... ... 6%-ға ... ... Тек былтырғы жылдың өзiнде ... 29 ... ... интернет арқылы жүзеге асқан. Ал, Қазақстанда интернет жарнаманың
0%-дан көп аспай отырғандығын ... ... Сол ... Қазақстан
халқының жалпы қанша пайызы интернет қызметiн пайдаланатындығы да әлi ... ... Оны ... ... ... сан-цифрды көлденең
тартуынан байқауға болады.
Сондай-ақ, Ресейде интернет-телевизияның да өзiндiк орны бар көрiнедi.
«Вести» телеарнасы директорының ... ... ... ... ... ... маңызды рөл атқаратындығын сөз еттi:
- 2006 жылы ... ... ... ие бола ... Яғни,
әуесқойлар түсiрген видео-роликтерiн (видео камера, телефон тағы басқа
құралдармен ... ... ... жұртты қызықтыра бастады. Осы кезде
Ресейде rutobe.ru атты сайт ... ... Мен осы ... баламасын
Қазақстанда да ашуға атсалыспақ ниеттемiн. Интернет телевизия болашақта
кәсiби телевизиямен де ... ... ... Бiз «Вести»
телеарнасында арнайы видео-хостинг жаңалықтарын орнататын жоба ... ... ... ... ... шығып, теле эфирден
көрсетiлетiн болса, олар телеоператорлармен ... ... ... ... ... дамуына түрткi болып отыр, – дейдi ол.
Қазақстанда қазақ тiлiнде видео-хостингтердi интернетке қою үрдiсi ендi
ғана қолға алына бастаған ... ... ... ... төрағасы
Б. Бөтеев «Қазақ интернетi» әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... газетiнде бейне-роликтердi ойнатуға мүмкiндiктер
жасап жатқанын айтады. Бұл – тек талпыныс ғана.
Конференция жұмысының соңына қарай, «Қазақ тiлi ... атты ... ... Секцияда екi мәселе сөз болды. Бiрi – билiктiң қазақ тiлiн
интернетке енгiзуде жасап жатқан қадамдары жайында, ... ... ... ... ... ... үлесi талқыланды. Мәдениет және
ақпарат министрлiгi Тiл комитетiнiң ... ... ... тiлдiң порталы жайында әңгiмелеген Ақпараттандыру академиясының
академигi, «Бимаш» компаниясының бас директоры Еркiн ... ... ... тiлдiң интернетте дамуына қосатын үлесi жайында
айтты. Оның айтуынша, аталған сайт 2007 жылы Тiл ... ... ... ... ... ... сайттағы ең көңiлге қонымдысы – ... – орыс – ... ... жасалғандығы. Онда тiптi мәтiндi аударуға болады екен.
Демек, интернеттегi қазақ тiлiнiң қолданысын ... Тiл ... ... ... ... ... жасалып жатқан шара туралы «Жас қазақ» газетiнiң жауапты
хатшысы қызметін атқарған, «Мінбер» журналистерді ... ... ... ... ... ... ... блогының қазақ тiлдегi
нұсқасының редакторы Асхат Еркiмбай қазақ сайтының осы салада iстеп жатқан
iстерi жайында әңгiмеледi. Ең ... ... ... бiрлесiп «wordpress.
com» платформасын қазақша аударған. Демек, онда өз ... ... ... ... қазақ тiлiнде нұсқаулар бар. Және бұл қадамдардың ... ... ... ... ... асып жатыр. 2008
жылдары қазақ тiлiнде «Massagan.com» порталы аса жоғары сұранысқа ие болды.
Сондай-ақ, «qazaq.kz» және «tanym.kz» ... да ... ... ие болып
еді. Қазiр қазақ тiлiнде 500-ге жуық блог бар ... ... ... ... сөз ... арналған. Атап айтар болсақ, «qogam»,
«minber», «masa», «azattik» және т.б. Егер, ... ... ... жасақталатын болса, оның қыры мен сырын түсiнiп, қолдап кететiн
тұтынушылар да баршылық. Бiрақ, бұл ... ... ... интернет тiлiн
игерiп, оны ары қарай алып кетедi дегендi бiлдiрмесе керек.
Филология ғылымдарының докторы Бауыржан Омардың ... ... ... ... ақпарат алу және пайдалану тәжірибелері
жөнінде бірер сөз) мақаласында айтқан интернет журналистика ... ... ... де баспен қойып кеттік. Ата-бабамыз ғасырлар
бойы компьютермен балық аулап, интернетпен мал баққандай ұлы ... ... ... ... қазір интернет дегенің жанның рахаты болып тұр.
Сайтын білсең, болды, сайтанның үйін де тауып береді. Жөндеп ... ... қызы ... ... ... ... ... орналасқаны жөнінде
де мәлімет ұсынуы мүмкін. Қысқасы, ... ... аясы ... ...... сиыр сияқты нәрсе, оның бұлағы оңайлықпен таусыла
қоймайды. ... ... да ... ... де сүті бар екенін естен
шығармағанымыз жөн.
Шынында да, ... тек қана ... ... ... ... болған тұста мұндай материалдар өте таңсық еді. Журналистердің
қайсысының ... ... ... ... ... жұрт ... Қазіргідей интернет ауылдарға дейін аяқ баса бастаған уақытта
телекөрермен желіден алынған материалдардың ... ... ... ... ... деп ... ... соған қарамастан,
телеарналарда интернет ... ... ... ... ... ... ... сақталып отыр. Журналистер кейде жаңалықтар қызметіне танымдық
сюжет ... ... да ... ... ... [4].
Тумысынан жәдитші Ыбырай атамның атақты «Өнер-білім бар жұрттар» деген
өлеңінде «Айшылық алыс ... ... ... ... ... ұялы ... ... сипатына сай кеп тұр. Әдепкіде интернет мәліметтері
бұлжымайтын қағидадай көрінді. ... жаңа ... ... ... ... да
ерекше болады. Қазір интернетке кірмейтін адам жоқ. Жіті ... ... ... бәрі ... емес ... ... Оның ішінде
құндысы да, қоқыр-соқыры да бар. ... ... ... ... адам ... ... базалық дәстүрлі ақпаратты алмастыра
алмайды. Базалық дәстүрлі ақпарат дегеніміз – адамға ген ... ... ... ... сәби ... құлағына сіңген, өскен ортасынан
алынған ақпараттар. Оған кітаптан оқылып-тоқылған, мектепте мұғалімнен,
университетте ... ... ... ақпарат қосылады. интернет —
мәлімет алудың ... ... ... қабілет-қарымының айқындалуына,
жаратылысынан бір нәрсеге бейімделуіне базалық дәстүрлі ақпараттың әсері ... ... ... мол алған адам академиялық ақпаратты да,
интернет ... де ... ... Ал олай ... ... ... ... жұтып қояды. интернет материалдарын іріктеп алып,
сұрыптап, өңдеп-жөндеп, ... ... пен ... ретінде пайдаланудың
орнына сала құлаш етіп көшіріп алуға бой үйретіп барамыз. ... ... ... Сонда көрермен әлдебір автордың интернеттегі
мақаласының екінші бір адамның авторлығындағы қазақша нұсқасын тұтынады».
Интернет-БАҚ-ты сөз еткенде, интернет-жарнаманы назардан тыс ... ... ... ... бұл түрі жайлы да ... ... ... ... ... 24 сағат бойы жұмыс істеп тұрған ...... ... пен ... ... да, жеке күнделік пен
видео-сервистерде де жарнамаға кезігуге болады. Бұрындары ... ... ... кіші және орта ... ... ... ... бұл кез келген компанияның маңызды құралына
айналды. Әлемтордағы жарнама нарығы басында баннерлік жарнама мен ... ... ... ... интернет қолданушылар саны көбейген сайын ... ... ... ... ... ... бағдарламалар,
мәтіндік жарнама, сапалы сайттар мен кәсіби желілік жарнама агенттіктер
пайда болды.
Google мен Yandex ... ... ... ... ... ... жарнама мүмкіндіктері одан сайын кеңейді. Нарықты сегменттерге бөлу
мен мақсатты аудиторияны іздеу ... ірі ... ... Әлемторды
маркетингтік бағдарламаларының негізгісіне айналдырды. [4]. Ал Қазақстан
Интернетінде (ҚазНет) жарнаманың бүгінгі жағдайы мен даму бағыты ... үшін ... ... ... ... ... әңгімеге
тарттық. Еліміздің Әлемтор кеңістігінде жарнама нарығы қай ... ... ... ... ... ... Рауан Маемиров
төмендегідей пікір білдіреді: «Жарнама ... ... ... ... ... ... ... қарапайым жарнаманы қанағат етер деп
ойлау – дұрыс емес; олар ... ... ... ... ... Жергілікті компаниялар көбінде ресейлік әлеуметтік желілердегі
жарнаманы сатып алуда, бірақ, өз тәжірибем көрсеткендей, бұл ... ... ... ... ... ... ... үйреніп қалды,
яғни оған назар аудармайды». ҚазНет сарапшысы Шыңғыс Крайбеков осы пікірмен
келісіп, жарнама ... алға ... ... ... ... ... соңғы екі жылдың ... дами ... ... ... қазір қайта бұрынғы қалпында, әсіресе
контекстті жарнама. Біздің компаниялар ... бұл ... ... да
бірден кірген жоқ, ал көп ірі компаниялар оған асықпайды да, мысалы, мен
банктердің жаранамасын көрген емеспін (ал БАҚ пен ... ... ... ...... ... ... Иван Богураев интернет сегментінің өсу
деңгейі ... ... ... ... Қазнеттегі интернет-жарнама
нарығының көлемі аз, себебі Әлемторға жүйелі ... ... ... да тым аз. ... ... екі жылдың ішінде интернет-қолданушылар
саны біраз өсті, бұл интернеттегі ... ... ... ... ... ... ... сегментінің өсу деңгейі жайында айтатын
болсам, өкінішке орай, Батыстан ғана емес, жақын көршіміз Ресейден де ... ... бір ... оны ... факт ретінде де қарастыруға болады,
өзіміздің емес, олардың қателіктеріне қарап, үйрену. Дәл қазір қазнетте
баннерлік ... кең ... ... 10 жыл ... жарнаманың осыдан
басқа түрі болған жоқ деп айтуға болады».
Қазақстандық интернет-жарнама берушілер жарнаманың қай түрін және қалай
қолданып жүргені  туралы ... ... ... деп айтады: «Егер де
контекстті жарнаманы қарастыратын болсақ, ... ... ұсақ ... ... екі ... «ойыншы» бар: Adsense ... Гугл және ... ... ... ... ... берушілерді
сіз өзіңіздің поштаңызда немесе сұрау салу бойынша көре аласыз. Гугл мен
Яндекс сіздің сұрауларыңыз бен ... ... ... ... хабарламаны көрсетеді. [1]. Жарнаманың тағы бір түрі
қымбатырақ – баннерлік. ... ... ... ... ... осы ... ... орындарды жарнамалық
агенттіктерге сатады, ал олар ... ... бос ... ... ... Бұны ... сайт та (мысалы «Центр ... ... ... «New Line ... ... ... ... сайт та жасай алады (мысалы, ... mail.ru ... ... «Integrated Marketing and Trinity» агенттігі сатуда).
Кейде қазақстандық ... ... ... ... ... ... CNN.com сайтында Астанада өтетін әлемдік және
дәстүрлі діндер съезіне ... ... ... ... Ал ... соңғы үрдістері жайында Рауан Маемиров ... ... ... ... жаңа ... ... – танымал сайттарда акциялар
мен сайыстар ұйымдастыру. Мысалы, бірқатар жергілікті интернет-дүкендер мен
ірі компаниялар ресурстың ... ... ... өткізіп, демеушілік
ретінде сыйлықтар табыс етті. Олардың ... ... ... ... ... болды».
Рауан Маемиров жарнаманың болашағын видео-роликтермен байланыстыруда:
«Әрине, ... ... ... әкелетінін жоққа шығармаймын, алайда,
шетелдік тәжірибені қолдансақ, одан да ... ... қол ... ... ... ... ... де, жарнаманы креативті, есте қаларлық етіп
жасауға тырысады, себебі жарнаманың өзін ... ... ол ... ... ... оған ... жарнаманы жатқызуға болады. Қазір
ол көпшілікті жалықтырса да, бұл ... мен ... ... әдісіне
байланысты болып тұр. Бізде ондайды әлі байқамадым, ... ... ... жарнамалық баннердің орнына фильмнің трейлерін
ұсынады, осылайша, көрерменнің оны бірден ... ... ... ... осы ... ешкім шағымданбайды, керісінше – қуанады. Осыдан,
бізде қысқа жарнамалық роликтерді жасайтын ... ... ... ... ... ірі жарнамалық агенттіктердің тура осындай қызмет көрсету
түрі үшін алатын сомалардан ерекшеленіп ... ... ... ... Ал Иван ... ... жарнамаға үміт артады: «Менің ойымша,
келешекте баннерлер тек қана ірі ... ... ... болады, ал
баннер алмасу желілерінің танымалдылығы ... ... ... жарнама атты ірі бәсекелесі бар. ... ... ... ... ... ол ... дизайнына сәйкестендіріліп, мәтіндік
блок түрінде жасалынған. ... ... осы ... блок ... мәтініне
орайластырып, контекстке үйлесімді хабарлама ретінде таңдалып, ... ... ... бір ... ... ... ... апаратын сілтеме автодүкен немесе автомобильдер туралы интернет-
ресурс болмақ. Өзіміздің «PodKAZt.kz» сайтымызда біз ... екі ... ...... орындарын сатамыз және контекстті жарнаманы
көрсетеміз. Қазақстандық жарнама берушілер контекстті жарнама желілерін
белсенді ... ... бұл ... жағдай деген үміттеміз,
қазақстандық интернет сегменті өскен ... осы ... ... ... ... да ... [4]. Мүмкін, көптеген жарнама берушілер
интернеттегі жарнаманың қаншалықты табысты екенін ... де ... ... бірақ интернетке кірушілердің пайызы қашан ұлғаятынын күтуде».
Қарап отырсаңыз, еліміздің әлемтор ... ... ... ... саны мен ... ... белсенділігіне
байланысты болып тұр. Сонымен қатар, ҚазНет ... ... да ... ... оң ... тигізетіні сөзсіз. Ал әзірге, жарнама
берушілеріміз әлемтордағы жарнаманың интерактивтілік, ақпараттылық ... ... ... және жарнама тұтынушыларына сапалы, ыңғайлы қызмет
түрлерін ... ... ... ... ... ... ... және қазақ журналистикасындағы
блогинг
Интернет-журналистиканың ерекшеліктері
Интернет - БАҚ тілін сөзсіз өзгертті. ... мен ... ... ... ... ... пайда болды. Тіл тірі организм болғандықтан
әр уақытта дамиды, эволюциядан ... ... ... ... ... ... ... және неологизмдерге көп көңіл
аударады.  Би-би-сидің веб-сайттары корпорацияның басқа да ... ... ... мен ... сәйкес материалдарын
жариялайды. Мұндағы редакциялық прициптерінің ең ...... ... ... ... ... ... ерекшеліктер жайында сөз
қозғайды. Оның «Интернет үшін қалай жазу керек?», яғни дәстүрлі емес ... ... ... ... ... ... де бар. ... да нұсқа жазу, нақты сөйлемдерді қолдану – бұл Интернет журналистер
үшін өте маңызды. Сонымен қатар, оқырманды ... ... ... қызықтыру
да қажет. Аудитория үшін жұмыс істеген жөн. Қарасаңыз, бұның бәрі дәстүрлі
журналистикаға жат ... ... да ... ... жоқ. Сонда да…
Қалай және неден бастау қажет?
Айтып өткендей, алғашқы сөйлем оқырман үшін ... ... ... ... ... ... кез келген жерде орналасуы ... ... ... ... ... сайттарда – сілтеме немесе іздеу
сервисінің берген нәтижесі ретінде. Жаңалықтық ... ... ... ... ... болуы тиіс: кім/ не/ қайда/ қашан/
неге/ қалай. Осылайша автор оқырманға материалды мазмұндап береді және оны
әрі қарай ... ... ... ... материалдарының сөйлемдеріне
назар аударыңыз. Бағалаңыз. Осы сөйлемдер мақаланың мазмұнын бере ме?
http://news.bbc.co.uk/
http://www.bbcrussian.com/
http://www.cnn.com/
http://www.aljazeera.com/
http://news.google.com/
http://www.irishnews.com/
http://www.africadaily.com/
http://www.lankapage.com/
Мақаланың басы
Мақаланы бастар алдында міндетті ... ... кім/ не/ ... неге/ қалай деген сұрақтарға жауап беретін жаңалықтық лидтен ... ... ... емес мақалалар оқиғаға байланысты кішірек әңгімеден
басталуы мүмкін.
Сонымен қатар, мақаланы мекеннің суреттелуі, шиеленіскен мақұлдаулар
немесе ... ... ... да ... ... ... емес мақаланы жаңа ақпарат бермейтін ғибратты
сөздерден бастайды. Бірақ бұл зеріктіріп ... есте ... ... ... ... мысалы: «Таяу Шығыс
бойынша БҰҰ мәртебелі ... ... ... ... күні осы жерде
тастар үйіндісінде тұрып, жан-жақтағы қиратылуларға қараған еді». ... ... ... ... ... В-ге дейін өту – мина құрып
тастаған жердің бойымен серуендеудің жақсы әдісі емес». ... ... ... ... ... болған ба?».
Мақаланы цитаталардан бастамауға тырысқан ... бұл ... тән және ... ... ... ... көңілін өзіне аудару тиіс. Бірақ Интернет ... ... абай ... жөн. ... ... ... кейін басқа
вебсайттарда немесе іздеу серверлерінде орналасуы мүмкін. Сондықтан да
оқырманды бағыттан адастырмас үшін көп ... аз ... ... дұрыс.
Тақырыпты жазған кезде оқырман жайында ұмытпау керек, мысалы, егер де
оқырманыңыз орта ... ... ... онда ... ... ... өз сөзіңнен гөрі зерттеушілердің сөзі түсініксіз
болар. Бірақ жазбаны MTV-дің ... ... ... керісінше түсінеді.
Тәжірибе көрсеткендей, бірінші материалдың өзін, кейін иллюстрация үшін
фото іздеу, ал соңында ғана тақырып ... ... ... ... болса, тіпті жақсы. Интернет үшін ... жазу үшін ... ... ... Якоб ... ... жазулармен
салыстырғанда, онлайн материалды 25% оқу қиын дейді. Осыған ... ... оқу ... де ... ... ... оқудан кейін көзі ауруы
мүмкін. Осыдан шығатын қорытынды: қысқа да ... ... әрі ... ... ... ... әкімшілері мәтінді әдейі қысқартып жариялайды.
Мысалы, Би-би-сидің сайтында мақаланың кейбір бөлігінде сөздердің ... ... ... ... ... ... Интернет-журналистиканың
кейбір эксперттері сайт үшін материал жазған кезде «қағаз» басылымға
қарағанда екі есе аз жазу ... деп ... ... ... ... қысқа және бір ой-пікірден құралу ... ... ... ... ... ал абзацтардың арасында бос жол
қалдырылады.
Кейде журналистердің өзі мазмұнға ақпарат қоспайтын сөздерді қолданады,
мысалы: ... сала ... …» ... «осыдан бұрын сіздерге
хабарлағандай…» Осыларды қолданбауға тырысқан ... ... ... ... ... жөн. Сын ... мен ... де қажетсіз жаза
бергеннен аулақ болу керек, олар мәтінге артық «салмақ жүктейді». Егер ... ... ... ... сайтты/блогты одан әрі оқымайды. Ал
оқығанның өзінде материалдарды қабылдамауы мүмкін.
Канцеляриттен аулақ ... ... жөн. ... ... көбінде
саясаткерлер қолданады, бірақ ол жалықтырып жібереді, ал ... ... ... ой/ ... ... өз ... ... кейде оқырмандарды жаңалысуға итермелейтін сөздерді ... ... ... ... ... да, журналистикада ең бастысы – жақсы жазу. Бұл барлық
ережелерді сақтауға қарағанда маңызды. Ағылшын ... ... ... білу ... – деп ... Батыстық газет және журнал баспагерлері
оқырманы жайлы көбірек ақпарат ... үшін ... ... ... не ... ... мәселе/ проблемалары, қандай тілегі бар деген
сияқты… ... ... ... жазылатын болса, аудиторияның жас шамасын
білу қажет. Егер аудитория жас ... ... ... ... білетін
біраз нәрсені түсіндіруге тура келеді. Оқырман жайындағы ақпаратты сайттағы
чаттар мен форумдар (блогта пікірлер мен ... ... ... ... ... кейде чатта көп отыратын адамдардың пікірі басқа оқырман
пікірімен сай келмеуі ... ... ... ... ... ... ... себебі оқырман оны
гиперсілтеме деп ойлап қалуы мүмкін. Бас әріппен жазуды да ... ... ... ... ... бойынша бұл айқайлауды білдіреді.
Жуандатып жазылған әріптер курсивпен жазылғандарға қарағанда жеңілдеу
оқылады. Леп белгісі кереметтей ... ... ... ... ... ... атын әлде ... жазу қажет), лауазымды,
даталарды (мысалы бір ... ... ... болады 3 қазан 2006 ... ... ... жазу ... ... ... ... саясатты
құрастырған дұрыс. Қай амалды қолдансаңыз да дұрыс ... ... ... ... ... ... ... тәсілді таңдап, оны барлығы
бірдей қолдануы қажет. Сонымен қатар, «тыйым ... ... ... дұрыс. Бұл цензура емес, бұл ереже, ол сайттағы мәтіндердің
стилистикалық бірегейлігін көрсетеді. Беделді жаңалықтық ... ... ... ... стильге талаптарын да жариялайды.
Интерактивтілік
Әрине, қазіргі БАҚ үшін бұл өте ... Егер де ... ... ... ... ... көп ... жазылса және автор
осы пікірлерге жауап берсе/көңіл аударса, оқырман жазбаға өзінің аз ... ... ... ... ... ... ... форумдар бар (блогта қонақтар беті, блог туралы сияқты
беттер болады). Бұл да ... ... ... ... әр ... үшін жауапкершілік сайттың мойнында екендігін есте
сақтау керек.
Мысалы, Ұлыбританияның заңы бойынша, веб-сайттың барлық ақпаратына иесі
жауапты. Яғни, форумдағы ... ... ... көзқарасымен келіспей
жатса да, сырттан келген хабарламаларды қадағалау ... ... ... ішінде Ресей қызметінде форумдағы жазбаларды алдын-ала
қарап, қадағалау функциясы бар.
Материалды жариялау ... оны ... ... ... Бұл ... ... ... редакциядағы журналистер кезектесіп атқарауы
мүмкін. Бірақ редакцияланбаған материалды жариялауға болмайды. Себебі ең
керемет ... ... ... өзі қатесін байқамауы, не ... ... ... ... ... мәтінді өзгертсе, одан
қорықпау керек. Бұл оның ... ... ... ... ... ... қолыңыздан да келуі мүмкін, бірақ кейде автор өз материалына қайта-
қайта қарап, көп уақытын бөлгендіктен, керісінше біраз ... ... ... ... ... емес, стилистикалық қателер де)
байқамауы мүмкін. Редактор ... ... ... алмайтын жағдайда, оны
редакторға түсіндіріп, оқырманға түсінетіндей қылып, қайта жазу ... ... ... ... ... да ... қажет, осылайша
веб-сайт  дау-дамайдан арыздардан аулақ болады. Сөз жоқ, Интернет –
ақпараттың ... ... ... ... ... ... және т.б.
тексеру үшін пайдалы. Бірақ Сізге қажет нәрсенің бәрі осында деп ... ... ... ... ... ... ... Сіздің
сұрақтарыңызға басқа біреудің ... ... өзге ... ... атмосфера туады. [10].
Онлайндық БАҚ-ты екі талапқа байланысты бөліп қарастыру қажет:
1. онлайндық БАҚ дәстүрлі БАҚ-тың электрондық нұсқасы ... ... ... БАҚ пен ... ... ... ... зерттеушілер дәстүрлі БАҚ-тың электрондық нұсқасы және «желідегі
түпнұсқа» деп қарастырған жөн дейді.
Қытай интернетті пайдаланушылар саны ... - ... ... ... ... ... жартысында Қытайда интернетті пайдаланушылардың саны 9
миллионға ... ... ... 103 ... ... ... екен. Интернетті ең көп пайдаланатын ел - АҚШ, онда 135 ... ... ... ... ... 67 пайызы интернетті пайдаланады.
Сапа жағынан сөз болатын мәселелер отандық Интернеттегі дизайн,
көркемдік, ... ... ... ... ... ... мен
қажеттілігі, әсіресе, оның бизнес ретінде өз-өзін пайдалана алуы турасында
айтылып қалып жүр. Мысалы, безендірілуі мен ... ... ... ... ... ... шетелдік сайттармен әлдеқайда
салыстыруға келмейтін тұстары бар екені ... ... ... ... ... мен ... қазақ тілі қаріптерінің оқылу-оқылмауы өз алдына
жеке тақырып. Біріншіден, бұлар елдегі веб-дизайнерлік саланың аз да болсын
енді-енді ... келе ... ... ... ... жыл ... ... жүлдесі сарапқа салынып, ... ... ... ... ... Мысалы, «AWARD.kz» Ұлттық интернет
байқауы жыл ... ... ... ... және әлеуметтік-мәдени тұрғыдан үздіктерін анықтау мақсатында
өткізіледі. Байқаудың ... ... ... ... ... және ... істегі жаңа орта ретінде қалыптасып,
дамуына жәрдемдесу болып табылады. Мағынасы мынадай:
... ... және ... дамыту;
• қоғамның ақпараттық мәдениетін көтеру және жаңа ... ... ... ... ... ресурстарды бүкіләлемдік жүйе қатарына қосылуға
жәрдемдесу;
... ... ... бизнес, мемлекет, білім ... ... ... ... Интернетті пайдалану жолында үздік стратегияларды, әдіс-тәсілдер мен
іскер моделдерді анықтау;
• БАҚ жүйелерін және дәстүрлі БАҚ өкілеттіктерін ... ... ... ашық ... ... веб-технологиялармен айналысатын мамандардың біліктілігін көтеру және
кәсіби этика нормаларын қалыптастыру;
• Интернетте қазақ тілінің пайдаланылу өрісін ... ... ... ... ... дамытуға
бағытталған Интернетті шынайы және эффективті құрал ретінде пайдалану
мәселесіне мемлекеттік және ... ... ... назарын
аудару.
Кез келген дәстүрлі БАҚ-тың электронды нұсқасы болуы, интернет –БАҚ-тың
сапалы дамуы заман талабы. Елімізде газет-журналдарға электронды ... ... ... ... студиясының ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
туралы мағлұмат беру, қазақ тілінде сайттар дайындау және ... ... ... көрсету. CD дискілер және ... ... ... табылады. Материалдық базасы: Қазақ тілінде
Жаңалықтар топтамасы, Кітапхана, Пікірталас-Форум, Қазақ ... ... т.б. ... ... ... ... қызмет ету жүйесін
жасау.
TOR.KZ – Интернет студиясы тарапынан БАҚ үшін сайт ... ... ... ... ... ... негізінде жұмыс істейді.
Қазақстанда және шетелдерде сайтты толық пайдалануға болады. Әрбір ... ... үшін ... арнайы орын белгіленеді. Сол орынға БАҚ өзі
туралы деректер ... ... ... ... ... ... алады. Мақалаларын орналастыру, толықтырып жаңалап отыру,
тиісті түзетулер енгізу әрбір ... өз ... ... ... сайт үшін
арнайы басқарылатын бағдарламалық жүйе дайындалады. Сайттың әрі ... ... өзі ... ... сайт үшін жеке дизайн, түсіндірме
жұмысы ойластырылған. ... үшін ... ... ... Яғни, сайт материалдарын жаңалау, толықтыру үшін келісім
бойынша қызмет көрсетіледі. Бұқаралық ақпарат құралдары үшін ... ... екі ... бар.
1. Сайт-танытым. Сайт http://tor.kz/ серверінде, қазақша ... ... ... ... ... Серверде орналасуы тегін, негізінен
коммерциялық емес жобалар үшін ... ... ... ... жүйе ... БАҚ-тың тақырыптық сипатына сай өз келбеті
болады, яғни дизайны. Арнайы «БАҚ редакциясы» атында 7 беті ... ... ... ... « ... мекен-жайы», « БАҚ-қа жазылу» т.б.
ақпараттар орналасады. БАҚ ... ... ... ... ... қалған беттері дайындалады. БАҚ-тың әрбір нөміріне
жеке беттер дайындалады. Журнал сайтында 1-3 қана ... ... ... Сайт үшін арнайы kz домендік жүйесінен аты ... ... ... ... ... ... арнайы дайындалады.
Интернеттен арнайы сервер, пошта қызметі т.б ерекшеліктері бар. ... ... ... ... ... ... Сайттың адресі: http://sait-aty.samal.kz Яғни болашақ сайттың
аты да осы ... тек қана sait-aty ... ... редакция басшысы
қалаған атау болады.
2. Сайттың негізгі беті болады. Негізгі бет деп аталады. Бұл бетте
оқырманға ... ... ... ... ... ... Сайттағы: Жаңалықтар, Саясат әлемінде, Спорт әлемiнде, Мезгіл
мәселесі, Кәсiпкерлiк, Жастар бетi, Өнер ... ... деп ... ... ... ... Ол ... тиісті тақырыпқа
сай мақалалар орналасады.
4. ... ... ... ... ... арнайы логотип
орналасады. Сайтта қосымша суреттер де ... ... ... ... ... аты көрсетіп тұрғандай
тиісті мақалалары болады. Сайтқа мақалаларды өздері салады, ... ... ... аты: ... Яғни болашақ сайттың аты да осы
сияқты, тек қана sait-aty ... ... ... ... ... ... Сайтты дайындауға арнайы жоба дайындалады. Сайттың Интернеттегі
орны, аты жеке Сайт ... ... ... Сайт жеке меншік деп есептеледі.
Сайттың жасалу, орналасу ... ... ... ... жасалу үшін қызмет тәртібі
1. Сайт жасалуы үшін «Сайт иесі» тапсырыс береді.
2. Тапсырыс негізінде сайттың адресі, дизайны, ... ... саны ... жұмысы жасалады.
3. Сайт дайын болған соң, ... ... ... ... толықтырылады,мақұлданады.
4. Сайт мақұлданған соң, тиісті келісім-шарт жасалады, ақысы
төленеді.
5. Сайт Интернетке ... ... ... ... ... қызмет
Сайт үшін техникалық қызмет дегеніміз екі түрге бөлінеді.
1. Сайт үшін ... ... сайт ... ... ... бағдарламалық негізде сайт жүйесі дайындалады. Сайтқа арнап жеке
дизайн, сайт ... ... ... ... ... ... ... Тиісті барлық қызметтерін
атқару.
3. Дайын болған сайтты басқару жүйесін ... ... ... сайт ... ... ... ... қосу,
орналастыру жұмыстары) Интернет студия тарапынан ... Ол ... Word ... ... ... ... Интернет поштасына
жіберіледі. Материалдарды алып, сайтқа тиісті ... ... ... ... үшін ... келісім-шарт жасалады.
Техникалық қызметтердің ақысы
1. Арнайы басқарылатын сайт жүйесін ... ... үшін бір рет ... ... ... ... Сайт ... толықтырып, өзгерістер жасау үшін төленеді.
Егер БАҚ тарапынан ... ... ... төленбейді.
3. Интернет студия тарапынан сайтты басқару қызметі ... ... ... ... ... жеке төленеді. Бағасы келісім
бойынша.
Төлемақы тек қана сайттың беттерінің дайындалуы үшін және ... ... ... бір ... ... ... Word немесе PageMaker
файлдары түрінде ... ... ... ... алып, сайтқа
тиісті өзгертулер енгізіледі. [10].
Осындай арнайы студиялардың қызметтеріне жүгіне отыра, дәстүрлі БАҚ
өкілдері оқырмандардың, көрермендердің ... ... ... әрі
заман талабына сай бүкіләлемдік көшпен бірге ... ... ... ... келер болсақ, блогинг елдер арасындағы
шекараны ғана жоймай, сонымен ... ... ... ... ат
салысады. Мысалы, тек қана экономикаға, фото өнеріне, ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі бір тақырыпты таңдасаңыз материалдарды қызығып оқисыз,
себебі көп ретте ... ... ... өз ... ... және ... Нақты салада жазылған блог тандалған тақырыпқа сай ... ... ... өз ... ... бөлісіп, кеңес
береді. [8].
Елімізде тәуелсіз журналистер блогшы ретінде өздерін көрсете ... ... ... ... ... ... ... орай, тәуелсіз
журналистер қызметіне жүгінетін БАҚ-тар да пайда ... ... ... ... және ... ... ... жаңа
белестерден көрініп, алға қадам жасай алады. Бұқарамен тығыз байланыста
болған журналист ешқашан ... ... ... көздерін күн сайын
ұлғайта береді. Әр ... ... ... да, ... ... блогшы
бола алады және кез-келген маман иесі оқырман үшін маңызды ... ... ... көзі һәм құлағы болуы тиіс. Қазақтың ұлы
ойшылының мазмұны тым тереңге тартатын осы ... күні ... ... жоқ. ... ... ... тек ... пен журнал қоғам, билік
және қалың ... ... ... ... ... қазір бұқаралық
ақпарат құралдарының қауқары қарымды, өрісі кең, тіпті, «құрығы ұзын».
Бірақ бұл ... ... ... төрт ... сай деген сөз емес.
Тәуелсіз мемлекетімізде қоғамдық және демократиялық үрдістер ... ... ... ... Мұны сөз ... ... қажетті ақпаратпен
қамтамасыз ету мүмкіндігіне ие хабар-ошар құралдарының блогинг қызметінен
айқын көруге болады.
Елімізде ... ... ... саны ай ... ... Ең алғашқы
қазақ тілді блог қашан және қалай пайда болғаны ... айту ... ... тек қана ... ... ғана емес, шет елде тұрып жатқан
қазақ блогшылардың веб күнделіктерін де ... айту ... 2005 ... ... Әлемтордағы қазақ тілді блогтардың ең алғашқыларына
алматылық Эльвираның «Аспаздық» блогын жатқызуға болады. Бұл блог ... ... ... ... ... тек қана ... тақырыбына
арналған. 2006 жылы журналист Асхат Еркімбайдың ... атты ... ... діни ... ... электронды басылымға ұқсас,
бүгінде ең көп оқылатын веблогтардың бірі. Бұл блогтың иесі ... ... ... KZ», «Жас қазақ» сияқты басылымдардың тілшісі ... ... ... ... өзекті екені сөзсіз. Алғаш блогжазбалардың
ішінде Нью-Йорктағы БҰҰ-ның Бас ғимаратындағы Қазақстанның БҰҰ-дағы ... ... ... маңыздылығы жағынан бірден көзге түседі. Бұл
блогтағы жазбалар көп салаларды ... ... ... ... ... ... аптасына 4-5 рет қамтып отырады.
Кейінгі қазақ ... ... ... қазақ ұлттық порталдың
әкімшісі Бақытнұр Бәйтелұлының блогы 2007 ... ... ... ... ... 2007 ... ... Қ. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ-
дың студенті Қуаныш Мағзұмов 2007 жылдың шілдесінде, алматылық Педагогика
ғылымдарының кандидаты Бақытгүл ... және ... ... ... жеке ... 2007 жылдың мамыр айында пайда болды. 2007
жылдың жаз айларынан бастап Асхат Еркімбай мен ... ... ... ... блог ... ... ... Мұндай сабақтарға
кез-келген сала мамандары мен журналистика факультетінің ... ... ... ... тілді Интернет пайдаланушылар арасында
таралып, сапасы, саны жағынан да ... 2007 ... ... айында «Неліктен
блог бастадың?» деген сауалнама қазақ блогшылардың ортақ блогы «Блог туралы
блогта» жүргізіле бастады. Блогшылар ... ... ... ... ... жазу ... адам өзін ... танытумен қатар, менің
қолымнан не келеді деп, өзін-өзі тани біледі. Қазақ ... блог ... ... ... ... қосу ... көмектесе алады», Жанарбек
Матай: «Блогты жеке басымның күнделігі ретінде қолданамын. Бөліскім келген
ойларды, тәжірибелерді, ... және ... осы блог ... не ... ... ... әлемнің әр түкпіріндегі адамдармен ой
пікір алмаса аламын», Бақытгүл Салықова: «Қазақ тілінде блог жазуға ... ... ... ... ... ... бірі ... және
білімдегі ақпараттық - коммуникациялық технологиялар болса, екіншісі дүние
жүзіндегі ... ... ... ... да қызықты «әдеби сыйлықтар»
тақырыбына шолу жасап, қазақ тілді ... әлем ... ... ... ... еді» - деп өз пікірлерін білдірді. Сонымен,
қазақ ... ... ... ... ... ... ... Блогтағы материалдарды жастар да, ересек адамдар да жиі ... ... ... ... ... ... «қазақ
басылымдары», «салт-дәстүр», т.б. сізге қажетті сөздерді енгізіп ... ... жеке ... тап ... ... ... тегін,
ашық. [7].
2008 жылдың басында «Азаттық радиосының» «Жас толқын» бағдарламасында
қазақ блогосферасына қатысты жиі-жиі ... ... ... ... ... ... ... Асхат Еркімбай, Бақытгүл Салықова мен Қуаныш
Мағзұмов блог не үшін ... ... ... ... ... үшін
маңыздылығы жайында сұхбат берді. Ал «BBC» Орта Азия елдері бөлімінің радио
тілшісі Жаңа ... ... ... ... ... ... ... блогосферасына деген қызығушылығын
танытты.
Қазақ блогосферасының дамуы жайында нақты мағлұмат алу үшін ... ... ... сауалнама жүргізген болатыңбыз. ... ... ... 57% ... бір жыл, ал 27% ... жыл, ... ... көп жүргізгенің көруге болады. Келесі сұрақ «Блог ... ... ... ... ... 86% «жеке қызығушылығым» деп жауап
берді. Жеке веб-бет ... ... 57% ... ... ал 43% блогты жиі жаңартуға, басқа блогтарды ... ... ... ... ... - интернеттің қымбатшылығы деп жауап
берген. Жеке ... ... ... ... кезінде
блогшылардың 43% қажетті ақпараттың жоқ еместігін мойындаса, 43% өзіңе
қажетті ақпаратты ... ... ... көрсетті. Бүгінгі қазақ блогтар
әртүрлі бағытта, тақырыпта жүргізіледі. Олардың ... ... ... ... ... өнер, ақпараттық технологиялар, ... т.б.) және ... ... ... да ... ... ... блог жүргізушілердің 71% әлеуметтік хабарлар,
соның ішінде ... ... ... ал қалғаны ақпаратық
технологиялар мен тұрмыстық ... ... деп ... ... ... ... не себепті пайда болды және оның маңыздылығы
қандай екенін осы зерттеу барысында ... ... ... ... ... өз ... басқаларға жеткізу, шығармашылықта немесе
ғылымда өз идеяларды ... және ... ... ... ... себептер
блогтардың танымалдылығына әсер еткендігі анықталды.
Әр блогтың алғашқы веб-беті газет немесе ... ... ... ... ... ... ең өзекті
материалдардың аңдатпасы болса, блогтың алғашқы беті мәтіннен, аудио, видео
немесе суреттерге қатысты ... ... Блог ... ... қандай формада жарияланатының білу үшін блогтың ... ... ... назар аудару қажет. Конте́нт (ағылшын тілінде - content)
– кез келген хабарламалық маңыздылығы бар ... ... ... ... мазмұн. Бұған мәтін, графика, мультимедиа жатады.
Ақпараттық технологиялар саласында бұл терминді вебсайттың ... ... көп ... ... өзін бос ... ... газеттің таза беті
ретінде қарастырсақ, контент – бұл мақала, заметка, репортаж, ... ... Егер ... тек қана бейне файлдардан ... ... оның ... контенті видео, фото, сурет. ... ... де ... кездеседі. Осы тұста Подкастинг жайында
айтып кетсек, ағылшын тілінде ... iPod жəне ... ... сөзінің қысқартылған түрі, блогта аудио жəне бейне материалдарды,
сонымен қатар сандық плейерлерді орналастыру арқылы ... ... жеке ... ... хабарларға ұқсас аудиофайлдар ... ... үшін өте ... ... отырсақ, қазіргі әлемтордағы контент
дәстүрлі БАҚтың барлық ... ... ... ... ... телевизияның өңімдері бір блогта көрініс табады және осылардың
бәріне бір адам жауап бере ... ... ... ... ... әрі ... ыңғайлы жасайды. Ендігі кезекте контенттің
тақырыбы, яғни блогтағы жазбалар, видео мен ... ... не ... ... ... ... ... жекебет жүргізген кезде алдына
қандай мақсат қояды және оқырмандарға қандай ... ... ... ... ... біз контент ... ... ... ...... ең көп ... ... маңызды немесе ешкімге қажет емес, қысқа, не ұзақ ... ... ... ... ... футболшы мен ғылым докторлары жүргізеді
және блогты қандай ақпаратпен толтыратыны – әр блогшының жеке ... ... ... адамдардың блогтары қандай және не жайында? Мысалы,
президенттердің Интернет-күнделіктері блогосферада жаңа ... ... ... ...... ... болу. Иран президенті Махмуд
Ахмади өзінің «Mahmoud Ahmadinejad`s Personal Memos» атты блогын 2006 ... Бұл ... 4 ... ... Блог жазбалардың біреуі
бірінші жақтан жазылған автобиографиядан құрылған. «Trip Notes from the
Middle East» — атты блог Ақ ... ... жеке ... ... пайда
болуы 2008-жылдың басында Джордж Буш пен оның әкімшілігі Таяу ... ... ... ... Бахрейн, БАЭ, СаудовАравиясы және
Египет) сапарымен сабақтасады. Блогты жүргізе бастаған Ақ ... ... Дана ... және ... кеңесшісі Эдвард Глиспен. ... ... де ... ... олардың саны тым көп
болғандықтан, ішінен сұрыпталаған. 16-қаңтарда ... ... ... ... ... ... АҚШ үкіметі келешекте де осындай шараларды
интернетте жалғастырады деген ... ... ... ... иесі
Германия канцлері Ангела Меркель – ФРГ-дағы ... ... ... ... ... А. ... ... айдарын енгізіп,
2006 жылдың 8 маусымынан бастап, саясаттағы өзекті тақырыпқа арналған видео
жарияланымдар ұсынады. Бұл ... ... ... ... таң қалдырып, жеке бетінің статистикасын ашық көрсетеді.
Бірінші видеофайлды 55 мың адам жүктеп алды. Айта кететін бір ... ... ... ... ... ... оппозициядағылар да
«солшылар» фракцияның сайтында тура осындай айдар ... ... ... ... күресте басқа блог түрлері сияқты маңызды құрал
болып қалмақ. Германияның ... ... ... ... «Welt ... газетіне берген сұхбатында: «Видео-подкаст арқылы саясаткер дауыс
берушінің назарын ... ... ... – деп баға ... ... ... ... қадамы өте прогрессивті, әрі
батыл екенің ... ... ... ... ... ... дебаттардың
сайлау алды кампаниялар үшін қаншалықты маңызды екені белгілі, блог ... ... ... жасау немесе дауыс берушілердің сұрақтарына
жауап беру сияқты шараларды жүзеге асырудың жаңа мүмкіндігі видео-блогтың
еншісінде. Мәтінді ... фото ... ... шыншыл көрінсе, кейбір
жаңалықты видео арқылы жариялаған ыңғайлы екенің тағы ұмытуға ... өрт, ... ... ... ... түсіріп, блогқа орнатсаңыз,
оған 2-3 жол коментарий беріп, көп сөзділікке салынудың қажеті жоқ. [8].
Кейбір ... ... ... ... ... видео материал түрінде
жарияланса, заметка немесе аудио-репортаждан гөрі ... ... ... ... ... үрдісі де блогшылар арасында жақсы дамыған. Блогшы
қызықтайтын тақырыпта сұхбат жүргізу ... ... ... ... тақырыпты талқылау подкасттарда көп кездеседі. Ресейдің ... ... үшін ... ... ... ... ... орналасқан Ресей подкаст директориясында аудио-хабар жазам деген
кез келген адам өз подкастын орната алады. Ең көп ... 20 ... ... ... ... ... ... пікір жазып, дауыс
бере алады. Барлық подкасттар бірнеше салаға бөлінген: «кітаптар, кино,
әңгіме, ән, ... ... ... ... ... ... ... сән, дін, спорт, философия, т.б.».
Подкастерлердің болашақ хабар ... ... ... әсер ... ... ... терезесінде авторға сұрақ қойып, ұсыныс жасау арқылы.
Басында блог жай ғана ... ... ... ... бір ... ... өте келе БАҚтың жаңа түріне, ... ... ал ... пен PR дың жаңа ... ... жыл. Жаңа ... бастауы. Студент Джастин Холл\Justin Hall алғаш
интернетте күнделік жүргізе бастады. Кейде блогтың алғашқы иесі ... ... ... Winer ... деп ... ... 1997 жыл. ... дүниеге келуі. Джорн Бэргер\Jorn
Barger «Robot Wisdom» атты интернет-күнделіктің ... әрі ... ... ... рет ... Logging the web (“торда күнделік жүргіземін” деп
аударуға ...... ... ... ... 1999 жыл. Тіл ... ... Мерхольц\Peter Merholz
«Peterme» блогының иесі, weblog сөзін екіге бөлді – we blog (біз ... деп ... ... Blog сөзінің негізінде жаңа баянадауыш
пайда болды – to blog.
Тамыз 1999 жыл. ... ... ... Pyra Labs атты
кішкентай компания  Blogger порталын ашты. Бұл алғашқы тегін, ... ... және ол ... ... баспалдағы еді.
Желтоқсан 1999 жыл. Расти Фостер\Rusty Foster (Pyra Labs компаниясы)
Scoop бағдарламалық ... ... ... және ол Kuro5hin сайтында
қолданылды. Енді пайдаланушылар пікірлерді модерациядан өткізе алды. Бұл
сайт ... мен ... ... ... 2000 жыл. ... ... ... журналист Джош
Маршалл\Josh Marshall «TalkingPointsMemo» атты блог ашты, ... ... ...... Флорида штатындағы дауыс беру кезіндегі
дауыстардың саны қалай саналды және т.с.с. ... ... 2001 жыл. ... алғаш рет үлкен БАҚ үшін маңызды ақпарат
көзіне айналды. Нью-Йорктағы интернет-күнделік ... 2001 ... ... ... ... ... оқиға орнынан репортаж жүргізді, фото
орнатып, ... ... ... Енді ... деген көзқарас күрт
өзгерді. Америка университеттерінің журналистика факультеттерінде блогингті
феномен ретінде зерттей бастады. (Әзірге осы, жалғасы ... жыл. Ең ... ... ... өзі ... ... деген пікір бар. АҚШ Сенатының құрметті мүшесі Стром Турмонд\Strom
Thurmond ұлықтау кезінде сенат көпшілігінің ... ... ... ... ... өтпей қалатын болса, АҚШ ең күшті ел болушы еді деп
жария етті. ... 1948 жылы ... ең ... ... ... еді. ... журналистердің көбісі бұл ақпаратты жариялаған жоқ, тек қана бұндай
шараларды телетрансляциялайтын C-SPAN ... және ... ... ... ... ... білген. Ақыры Трент Лотт сенат ... ... ... ... блогтық соғыс америка әскерінің
Иракқа кіруімен сипатталады. Әскери қызметкердегілер өз күнделіктерінде
соғыстағы ... ... ... Тура ... ... Ирак әскері
де жазып отыратын(солардың ішінде ең танымал Salam Paks блогы болған). 
Қараша. Танымал Интернет – кәсіпкер Дэвид Сифри\David Sifry ... ... ... Technorati-ді құруы.  (жалғасы бар) 
2003 жыл. Оксфордтық ағылшын тілі сөздігі\Oxford English ... рет weblog, ... ... құру ... және weblogger (блог
жүргізуші адам) сөздерін қосты.AOL ірі порталы ( ... әр ... үшін ... ақысыз жеке күнделік ашуға мүмкіндік
берді.
Блогтар саясатқа кіріп кетті. АҚШ ... ... ... Dean блог ашып, сайлау мәселелерін жариялай бастады. Блог аты –
Dean Call To Action, ... Blog To America ... ... ... блог және ... арқылы насихат жүргізіп, сайлау
кампанияларына қаржы жинай ... жыл. ... ... ... ... ... ... компаниясы Wonkette блогын құрды, онда ... ... ... жатқан алып қашпа әңгімелер жарияланатын. Дәстүрлі
бұқаралық ... ... ... шолу ... ... және ... сырт көз, ... айтушы, сарапшы ретінде шақыра
бастады. Дәстүрлі БАҚ және блог ... ... ...  CBS
телекомпаниясы эфирге  президент Джордж Бушты\George Bush ... ... ... еді. Бұл ... ... ... болып
жатқан кезде шығарылды. Бушты жақтайтын блогшылар CBSтің құжаттары шынайы
емес екенін дәлелдеп шықты. Ал CBS ... ... ... ... және Республикалық партиялары өзінің партиялық съездерінде
БАҚ өкілі ретінде бірнеше ... ... ... өткізді.
Үлкен пәрменділігі бар Foreign Policy журналы ... ... ... ... ... ... жүргізіп, олардың көбісі жеке
интернет – журналға  тұрақты кіреді деген қорытындыға келді. Pew Research
Center for the People and the Press ... ... ... бойынша
 4% американдық Интернет қолданушысы ақпарат алу үшін блогқа жүгінеді.
Блогшылар ... апат – ... ... ... ... ... Олар ... апат құрбандарының туыстарын табуға көмектесті.
Блог саны 2.4 тан 4.1 млн құрады.
2005 жыл. Бизнес-журнал Fortune әлемдік бизнес ... ... зор ... 8 ... атын ... Advertising Age журналы
американдықтардың жұмыс уақытының қаншасы блог оқуға жұмсалатынын зерттеген
еді. Белсенді блог ... саны ... 35 млн. ... Бұл ... ... ¼ ... ... блог оқуға орта есеппен әрқайсысы
3.5 сағат ... ... 2005 жылы ... деген қызуғышылықтан АҚШ
экономикасы 5 млрд. ... ... ... ... ... шығарулар Delta Air Lines-та болған (бұрын мына жерде жазған
едім). ... ... жеке блог ... Apple G5 ... ... үшін қызметкерін жұмыс орнынан айырды.
2006 жыл. Technorati-дің баға беруі бойынша блог саны 5,5 және ай
сайын 2 есе ... Күн ... ... 75 мың жаңа ... орта ... ... ... сайын 1 жаңа бет пайда болады. Алайда
жаңа блогтардың жартысы 3 айдың ішінде 1 рет қана ... ... ... түрде шығарылады, көбісі спам (ағылш. spam — ... ... де, ... ... ... ... Алғашқы кезекте,
 »спам» термины электрондық хаттарға ... Pew Internet ... ... ... ... 12% блог ... меншікті блог ашса, 28% – тұрақты түрде ... ... ... ... ... ... жасқа жеткен американдықтар саны
 7%-ды құрайды, 27% – ... ... ... Жеке ... ... мен конгрессмендер ашты. Hostway ... ... ... ¾ ... ... ... ... саны олар
жайында естімеген деген нәтижеге ... ... ... ... ... ... БАҚта қызмет жасайтын журналистермен тең құқылы болуы
тиіс деп есептейді, ... ... ... ... ... деңгейі БАҚқа
қарағанда төмен. Бірнеше ірі ... Sun ... ... өз ... жеке блог ... қарсы емес екенін
жариялады.Қытайда Коммунистік Қытай партиясының басты бағытына ... ... ... ... ... ... Жүйедегі блогардың
жалпы саны 15-18 млн-ға жетті.
2007 жыл.  АҚШ әскері US Army әскери ... ... ... ... ... ... түрі әлі болған емес. Онда маңызды ақпарт бар
суреттер мен бейнелерді орнату кезінде аса ... ... ... ... ... алу ... ... немесе жарақат алғандар
мен мерт болғандарды, қауіпсіздік сақтау жүйелердің суреттерін орнатуға
тыйым салынды.  Бұл ережелерді ... ... ... ... қарулы
күштеріндегі әскери емес адамдар мен әскери  ... ... ... еді. ... ... нақты саны белгісіз. Олардың блогтары
танымал болғаны соншалық, кейбір авторлар ... ... ... ... ... компниясы саяси блогтардың оқырманы – тіркелген
американдық дауыс берушілердің  9%-ын құрайды (дауыс беру үшін АҚШ азаматы
алдын ала ... ... ... тіркелуі қажет). Орташа
статистикалық саяси блог ... 43 ... ... ... АҚШтық орташа
табыстан 2 есе жоғары. Оқырманның 75% - ер ... ... 61% ... ... ... қатысқан саясаткерлерге қаржылай көмек көрсетті.
Сонымен қатар, американдықтардың 18% саяси блогтарды оқып қана қоймай, сол
блогтарды жүргізеді. Олардың 36% ... ... ... әсер ету ... Америка тұрғынының 37% ... ... ... ... ... ... қашанда қоғам деңгейімен қарайлас келеді. Адамның
еркіндігі, оның ойының азаттығы өзі өмір сүретін сол қоғамының өркениетіне
сай болатыны ... да ... ... ... де сол даму
қарқынына сай келіп, ана ... төл ... осы ... ... осыншалықты қарқынды даму үрдісіне сәйкестіру қажет. Әр заманның
өз ерекшелігіне қарай, сол заман ... ... ... ... Алайда, «халықтың көзі, құлағы һәм тілі» ұғымындағы
баспасөздің сыртқы пішіні өзгергенімен түпкі мақсаты ежелден келе ... ... ... етуден айнымаған жөн. Әрине, ақпаратты жылдам, әрі
нақты жектізу ... ... ... ... рас. Ал оны ... БАҚ ... ... байыптылық танытқаны абзал. Қазіргі
қоғамда халыққа ағартушылық бағыт көрсететін жайлар кездесіп жатады. ... ой ... ... ... ... өз ... қалдыратын жайлар
болады. Қазір журналистикада халықты қамти алмай ... сала көп. ... ... ... алу ... БАҚ пен ... ... арасында,
яғни оқырман, тыңдарман, көрермен қауыммен көпір орнату ... ... ... ... ... бұл редакцияға келген хат немесе телефонға
қоңырау шалу ... ... дәл ... ... ... хабарламалар
немесе пікір қалдыру терезелері арқылы жылдам орындалады. [4].
Интернет ... ... және ... ... тақырыптың
қисапсыздығы мен сан алуандығы оны дәстүрлі ... ... ... ... ... айналдырғандай. Тіпті, алдағы уақытта
«бүкіләлемдік өрмек» оларды ... ... ... ... ... те жоқ ... Ал ... электронды басылымдардың деңгейі неге
төмен ... ... ... неге аз ... ... ... ішіндегі
ақпараттың жиі жаңартылмауы себебінен екенін аңғаруға болады. Мысалы,
кешегі жаңалықты сайтта неге ... ... ... ... ... ... демалыста болды, онсыз жаңа материал жариялай алмадық немесе редактор
бұл ... ... ... ... ... естуге болады. Ал
ақпарат оқырманға жедел жетпесе оның ... ... ... ... ... ... ... әкімші де, редактор, корректор, дизайнер
функцияларын ... және ... ... ... ... ... ішінде Интернетке жарияланады және оны қалай, не үшін, қашан
жариялайтынын өзіңіз шешесіз.
Қазақ блогосферасындағы журналистиканың функцияларын орындайтын блогтар
көп және ... ... ... ... мен ... ... ... жазатын басқа сала мамандары. Кәсіби журналистер жайында айтатын
болсақ, бұлардың бәрі дерлік жас журналистер. ... жеке ... ... бірінші орында. Мысалы, мәдениет, тіл мәселесі,
денсаулық, жолақы, тәрбие, ... беру және т.б. ... ... ... ... ... идеология және жастар, жастар саясаты
сияқты тақырыптар көп қозғалады. [5].
Нүркен ... - жас ... оның ... публицистикалық сарында
жазылған материалдар қазақ еліне қатысты ... ... ... ... ... ... ... барар жерін толық білмейді,
ертеңгі күнін ... ... ... «Тіл – ... ... ... ... ине
шаншуға ешкімнің хақысы жоқ» – сияқты ... ... ... ... ол ... ... ... жеткізілген. «Алтыбақан»
блогының авторы да – жас журналист. Оның ... ... рух, ... ... ... жеке зерттеулері және әдеби шығармалары
жарияланады. Блогтың жастар талғамына ... да, ... ... ... ... ... ... «Жаңа Евразия» Қазақстан, Қырғызстан,
Өзбекстан, Түрікменстан мен Тәжікстанның белсенді ... ... ... ... ... ... ... Бұл
блог әр елдің ана тілімен қоса ағылшын және орыс ... ... оны тек қана ... Азия елдері ғана емес, бүкіл әлем оқи алады.
Қазақстандық блогшылар үшін бұл ... ... ... ... ... Ашық хат, ... Баспана, Білім, Дастархан, Жастар саясаты,
Жемқорлық, Көші-қон, ... ... ... Сапар, Экология, Экономика,
Ғылым, Қауіпсіздік, Ұлттық ... ... ... ... ... бұл блог көп
салаларды қамтиды және авторлары мен ... үшін әр ... ... ... көп ... ... блоггерлерінің үздіктері мен көшбасшыларының қатарында журналист,
блоггер Асхат Еркімбай бар. Оның блог жайлы айтқан ойлары мына ... ... не ... ... және ... ... ... Ең алғаш рет блогты Нью-Йоркта аштым. БҰҰ – ның ... ... соң үш ... ... ... ... курстарға
қатыстық, соның бірі осы блогқа, жаңа медияға байланысты ... ... ... ... сайт ... болатынын көрсетті. Мен ол кісіден:
«Қазақша да жазуға бола ма?» деп ... ... сол күні ... ... Еш ... ... жоқ. ... рет Блогспот тұғырнамасынан аштым,
себебі ол Гуглмен байланысты. 1-2 айдан соң ... ... ... ... ... күресе алмағандықтан, Уордпреске көштім. Кейін
уордпресті қазақшалау ісін қолға алдық қой…
Блог жайлы ... ... ... ... ... ... еді
және осыған қызуғышылық танытқандардың ойы, мақсаты не еді?
А. Е.: ... ... соң ... ... істеп жүрген газетім жабылып
қалды, сосын интернетомания дертіне ... ... ... бір күні
«Жаңаеуразияның» хабарландыруын көріп, резюмені жолдадым. Маған бұл жоба
өте қызық көрінді.
Әрі бұл ... ... ... ... өтетені арнайы курсқа қатысасың
деді. Сөйтіп, мен ... ... ал ... ... ... курс ... американдықтар, еуропалдықтар жүргізді. Олар бұл күнде жаңамедияның
аталары саналады ... ... ... ... Көп нәрсеге көзім ашылды. Келе
сала, осы нәрсені қазақ жастарына жеткізуім ... деп ... ... ... білетін, көзі ашық таныстарымды іздестірдім. Форумдарға
«Рамсторда ... ... ... деп хат ... ... ... төрт-бес кісі келді: Бақытгүл, Қуаныш, Әділ, Думан, Рахат.
Блог бастауды көрсеттім, сосын олар ... ... ... ... тағы бір ... ... Күзде Бішкекте семинар болды… Блог
жайлы басқаларға түсіндірген кезде, ... ... ... ... ... ... де: «Маған бұл не үшін қажет? Мен
онда не жазамын? Менің жеке өмірім бәріне белгілі ... ... ... Блогты тек шын ниеті барлар, Қазнетте қазақша мазмұндағы хабарларды
көбейтесек дейтіндер бастады. ... 4-5 ... ... ... қазақ тілінде «Блог жүргізудің қыр-сыры» деген тақырыпта ... ... тек 10 ... ғана әрі ... ... іліп әкетті, осының
өзі мен үшін үлкен жетістік. Блог ... ... ... аз ... бірақ
бір жылдың ішінде бұл жайлы қазақ аудитория көп білетін болды. Себебі ... ... ... сол жаңа ... ... жүгіндік, әрі блогтың жақсы
тұстарын: білімді дамытуға жәрдемдеседі, азаматтық қоғамды қалыптастырудағы
құрал, қазақ тілінің әлеуетін көтерудің бір ... ... ... ... ...... ... жылдары аз болса да дамыды
ма, ... оған не ... ... және оның ... ... Е.: Қазақтілді интернет журналистика болуы үшін қазақ ... ... ... ... Мен әзірге таза ... ... ... басылымды көргенім жоқ. Біздегі интернет басылымдар ... ... ... Сондықтан әзірге бөлек онлайн
журналистика дегенді қарастырып жатқандар ... Ал ...... ... ... менің ойымша кәсіби журналистермен тең
дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... блогтарда көрініс табуда. Сондықтан бұл сала дамиды деген
пікірдемін. Форумдарда ... ... ... ... айтатын бірнеше
дереккөзді сараптай алатын жандар баршылық. Қазақ тілі ... ... ... ... ... ... тілінде онлайн журналистирге нағыз
жұмыс табылады деп ойлаймын. Соңғы жылдары саяси ... ... ... ... ... қазақтар интернетте көбірек тұтына бастады.
Осының өзі таяу ... ... ... ... ... және онлайн
журналистерге сұраныс артатынын білдіреді.
Сіздің өмірлік принципіңіз қандай, алдағы ... ... ... ... көп ... жоқ. ... бар
нәрсеммен бөліссем, ол ұлтымыздың дамуына пайдасы тиіп жатса болғаны. Алда
бірнеше жобалар бар. Жаңаеуразия жобасын әрі ... ... ... 1-2 ... ... ... жатырмыз, жеке өзіме келер болсам, осы
ақпараттық технология саласын тереңірек оқып үйренуді көздеп жүрмін. ... ... ... ... ескі ... ... дамытуға, олардың
сапасын арттыруға пейілді емес.
Кәмшат Тасболаттың зерттеуі («Айқын» газеті)
Қазақ блогосферасы: Тілді сақтаймын десең, Интернет ... ... ... - ... тілінде». Бұл орайда мемлекеттік
тіл заман ағымынан қалмай, ғаламтор мен ақпараттық ... ... отыр ма? ... Ассамблеяның кезекті жиынында Елбасы Нұрсұлтан
Назарбаев қазақтілді интернет ... ... ... баса
тоқталды. Өкінішке қарай, бүгінде әлемдік ғаламтордағы қазақтілді портал,
сайт, блогтардың үлес ... ... ... тамшыдай. Бірақ елімізде
қазақтілді сайттардан ... жеке ... ... - ... ... ... блогтарды «әлеуметтік журналистикаға» ... ... ... ... заң қабылданғалы бері, блогтардың өздері де
дәстүрлі БАҚ-тарға теңестіріліп, құқықтық ... ие ... ... ... біз ... ... дамуына өзіндік үлес қосып,
қазақша ... ... ... ... ... әңгімеге тартқан едік. Оларға ортақ екі сауал қойдық:
1. Қазіргі таңда қазақ блогосферасы қалай дамып келеді?
2. Интернетті ... заң ... бері ... ... ме? Жалпы,
заңнан кейін қазақша блогтардың саны ... ма, әлде ... ... ... ... ... ... блогосферасы дегенде мен қазақтілді блогтар туралы, оның
ішінде wordpress блогтұғырдағылардың жайын ... ... ... ... осы блогтұғыр ғана қазақ әріптерін қолдайды, әрі ... ... ... ... 80 пайызы қазақ тіліне аударылды.
Сондықтан да қазір 100-ден аса ... ... ... ... ... үшін осы ... ... Осыдан санаулы жыл бұрын қазақ
тіліндегі блогтар саны саусақпен санарлық еді. Алайда интернет ... мен ... блог ашуы жаңа ... осы ... ел ... етті. Нәтижесінде, блог саны көбеймесе де, қазақ ... ... саны ... ... ... ... ... көбіне шетелдегі қандастарымыз бен ... ... ... ... ... ... блогтардағы жазбаға үн қатып, пікір
қалдырушылар саны ... ... ... ... ... ... ... maіl.ru тәрізді іздеу жүйелерінің ... ... Көп ... ... тілінде мәлімет іздеген адам қазақ тіліндегі
блогтарға тап болатыны сондықтан.
Екіншіден, ақысыз, өз еркімен қазақ ... ... ... жаңартып
отырған да осы блогшылар қауымы. Ресми сайттарда мәліметтер арнайы ... ... ғана ... ... ... ... болып жатқан оқиғаға
дереу үн қатып, өз ойларын жазады. Оның үстіне қазір қалтафон арқылы блог
жүргізу де кең етек ... ... ... ... жағынан ұлғайған сайын
белгілі бір қиындықтарға ұшырайтыны бар. Қазақ ... ... ... жағдай орын алуда. Оның біріншісі - ... ... ... ... әлі де ... ... ... - жаңа
медияның мақсаттарын айқын ... ... ... ... өте келе,
интернетке қатысты білім көпшілікке кең ... ... ... бірінші
себеп, яғни интернеттегі мәдениеттілік санаға келіп ... ... жеке ... жазбаларды еліміздегі кейбір басылымдар ... ... өз ... ... қоятынын байқадым. Сондай-ақ
интернеттегі өзге тораптар да блогтағы жазбаларға «жиендік» жасауда. Бұл
үдеріс ... ... ... отыр. Себебі бізде Батыс
елдеріндегідей еркін ... ... ... құрылған жоқ. Елімізде интернетті
реттейтін заң болғанымен, блогты ақпарат ... ... ... заң ... Бас ... ... дау туып, блогтарымыз не болады деп дүрліккен едік.
Бір-екі адам ... ... ... ... керісінше, жаңадан блогтар
ашылып жатыр. Бір өкініштісі, ... ... ... ... бейәдеп мазмұндағы
блогтар пайда болды. Менің ойымша, бұл қоғамның сол ... ... ... ... ... ... желілерді қолданушы өзін барынша ... ... ашық ... ғой. Жеке өз ... заңға қарсылар көбейсе,
оған қарсы пікір білдіретіндер де көбейеді деп ойлаймын. Мәселе, тек ... оны ... ... ... Сондықтан заң интернеттің дамуына
тоқтау бола алмайды.
Нұрғиса Асылбеков, аудармашы, блогшы:
1.Ілкі баста қазақ ... ... ... керек десеңіз
шежіресі, менің білуімше, 2005 жылдың 13 ... ... ... қалам тербеп жүрген Эльвира деген замандасымыз шымылдықашар
жазбасында: «Көптен армандағанымды жасауға ... ... ... Расы сол. ... жатырқайтын қазақ емес. Ақыры әлемді шарпып
жатқан трендтерге үйірсек екенбіз, блогты да өз теңіміз қып ... ... ... айту үшін ... шарттарды елемей өту мүмкін емес.
Техникалық, функционалдық кілтипандарды былай қойғанда, ... ... ... ... кәлимасына түсірудің өзі бастауалды шақтарда
не ... ... мұны ... ... ... шұқылаушылар» жақсы
біледі. «Дайын асқа - тік ... деп келе ... жоқ, ... ... энтузиасттар. Бертін келе арнаулы түрде сурет өнеріне,
ақпараттық-танымдық, діни ... ... ... ... ... ... бой көтерді. Бұл енді әлгінде тілге тиек еткендей, саф
энтузиастік бастамасы болғасын, арагідік кей блогтың түрлі ... ... ... да ... ... ашуын ашып алып, кейінгі
«ашуын» кімнен аларын білмей, жарты жолда қолды бір ... тәрк ... ... Бірақ Құдайға шүкір деп айтайық, жалпы, даму ... жоқ ... ... ... ... қоса, контент тұрғысынан сапалық өрлеу мысалдары
бар. Сырт сыншы көзге кейбір тұсы шикілеу боп ... осы ... ... илеп ... ... дамып келе жатқанымызды бек растап
берер. Түсірген авторлық ... бар, әні бар, ... ... көп ұзамай,
қазақ тіліндегі интернет-контентке шөліркеп ... уәж ... ... ... ... ... Әлбетте интернетті қазақи контентпен
қанықтыру айналдырған бес-алтауға жүктелген ... ... ... ... мүдде, тиісінше, жалпы, көптің ісі деп сыныптандырылса
мақұл.
Ал Ассамблеяда Елбасының интернеттің қазақтілді ... ... ... ... қатысты айтарым, интернет - жалпыжаһани құндылық. ... үлес те ... ... ... ... ... мінберлерден
осындай емеурін бар екен, демек, ... ... сол ... ... тіл ... ... мен мұқтаждықтарды
тізіп ап, тиісінше қолдау-демеу тетіктерін ... деп үміт ету ... ... ... - ... дами ... автономды құбылыс. Бірақ
оған қырын көзбен қарап емес, оң ... ... тек ... ... ... ... Көп тұсты заңдастыруға машықтану, бәлкім, керек те шығар. Және
интернет тізгінсіз кетсе, ... ... ... күш боларын топшылау
керемет жұмбақ емес те ... Өз ... бұл ... редакциясымен
толыққанды танысып үлгермедім. Танысып үлгергенім - ... ... ... ... бері арбасын сүйреп келе жатқан ... ... ... Заң үркітуші машина болудан гөрі, қоғамдық дамуға
зор серпін бергіш ... ... ... ... құба-құп. Екеуара
ауызбіршілікке ұйытқы боп, іріткі салушыларға бір жұдырықпен аттанса ... ... ... ... ... Ал ол үшін көп еңбек ету керек
шығар...
Бекжан Толыбай, қаржыгер, блогшы:
1. ... ... ... ... ... бір ... тұр деуге
болады. Оның кең көлемде таралып, санының ... үшін ... ... ... олар ... ... өзіндік ақпарат көздеріне
айналуы тиіс. Өкінішке қарай, қазақ блогтары жеке адамдардың күнделігінен
аса алмай келе ... ... ... ... ... ... да бар. ... Асылбековтің «Аудармашының түрткендері» атты блогын өз басым қызыға
қараймын. Біріншіден, бұл блогты ... ... түсу ... онда ... жаңа ... қазақшалау, неологизмдерді
көрсету ұсыныстары ойға ... ... ... ... ... ... ... қызметі зор, рөлі жоғары ма деймін.
Ал қалған блогтар аптасына бір-ақ рет ... ... бар ... ... рет ... ... ғана ... Мұны қазақ блоггерлерінің өздері де
мойындайды. Жалпы, блогтың қолданылу мүмкіндігі зор: не ол өздігінен дамиды
(қазақ блогосферасы ... жеке ... ... не ... ... кең өріс алады. Коммерциялық тұрғыдан алып қарасақ,
блогтар ақпараттық-танымдық ... ... ... ... ... Бұл тұста кейбір сарапшылар мен ... ... ... ... ... ... ... Блог жүргізуші өз жазуларын кез келген жерден
жеке поштасын пайдаланғандай қолайлы шарттармен өзі ... ... ... ... жазылған нәрсені сол жерде талқылауға мүмкіндік
бар. Бұл өз ... ... ... ... ... береді.
Мәселен, «БТА» банкінің бұрынғы басқарма төрағасы Роман Солодченко ... ... жеке ... ... онда ... мен өзге де ... ... беріп, түскен сауал-ойларға сол жерде жауап беріп
отыр. Сол сияқты Премьер-министр мен өзге де министрлердің ... ... ... ... ... үшін ... ... айналды.
2. Өз басым «Интернет туралы» заңның ешқандай да зардабын көрген
жоқпын, мені ... де ... алып ... жоқ. ... ... ... киноларым, оқыған кітаптарым туралы ғана жазулар жарияланады. Мұның
ұлт қауіпсіздігіне ешқандай да ... ... ... ... ... заң қаралған тұста да, қазір де бір пікірдемін: Ғаламторды реттейтін
заң ... ... ... ... іріткі салу, дінге байланысты
радикалды көзқарасқа ... ... үрей ... ... ... негізсіз
өсек-аяндардың таралуымен өзге де салдарға апаратын себептерге дер ... ... ... Ал ол үшін ... ... заңды тетіктердің болғаны
шарт. Бірақ бұл адам ... ... ... ... Бұл өте маңызды. Тоқ
етері, бұл заңның блогосфераның дамуына ешқандай да кері ... ... ... ... дамитын болса, заңға қарамастан дами ... ... ... жүргізетін блогшылар аз емес. Бұл блогшының блогингке
арнайтын уақытымен ... ... ... ... болсаңыз,
міндеттер де көбейеді. Оқырманмен байланыс, модерация, алға қадамдар жасау,
тақырыптарды іздеу... ... ... ... ... ... Жоспар құрыңыз. Бір аптаға, екі аптаға немесе бір айға келешекте ... ... ... құрыңыз. Идеяларыңызды жазып қойып, оларды
үнемі көз алдыңызда ұстаңыз. ... ... ... ... ... не ... жүргенде келуі мүмкін, сол себепті қойын дәптеріңіз әрдайым
өзіңізбен бірге ... ... бос ... ... ... мен ... блогтарға жұмсаңыз. Әр блогыңызға жазба ... ... ... жаңа блог үшін - аптасына 5 жазба, танымал блогыңыз
үшін - аптасына үш ... ... ... ... дәл қай күні ... ... ... Өзіңіздің көбірек белсенділік таныту уақытын
білсеңіз, яғни шығармашылық пен ... ... ... ... ... жүзеге асырыңыз, ал басқа ... ... мен ... ... ... блог ... ... Бірнеше блог жүргізген кезде кейбір
блогтарымызды негізгі еместерге жатқыза бастаймыз. ... ... ... ... ... ... ... да мынадай
ережені ұмытпау қажет: саны көп, сапасы аздан гөрі, аз болса да, ... ... ... ... мәртебесі блогтардың санымен емес,
қызықтылығымен, пайдалылығымен өлшенеді.
4. Тайм-менеджмент Уақытты үнемдеу және оны ... ... үшін ... ... ... ... ... уақытты бағалай біліңіз.
Мысалы, әлеуметтік желілер мен ридер/RSS-ке бірдей уақыт бөлесіз бе, ... ше, ... ... ... бір ... ... бір ... әдісі
– осыны басқаларға үйрету.
№1 Кесте. Блогтардың дамуы. 2004-2011 жылдар аралығындағы салыстырмалы
көрсеткіші.
|БҰРЫН (2004) ... (2011) ... және БАҚ ... |PR және БАҚ ... кең ... ... тырысады. ... ...... – БАҚ. ... ... | ... блог ... не ... ... ... өз |
|екенін түсіндіру керек. ... бар. ... ... ... жеткізу |Адамдар блогты өздері үшін ... ... ... ... мен кіші ... дәстүрлі|YouTube, Twitter, Blogs сияқты |
|медианы пайдалануға шектеу қойды. |сервистер арқылы дәстүрлі медиалар|
| ... ... ... көп ... ...... өзі. |
|Дәстүрлі ... ... ... ... ... ... |
|PR мақсаты – жолдау жасау. |PR ...... ... және |
| ... ... |
| ... ... ... ... циклды |Әлеуметтік медиа (блогтар, |
|екінші циклға айналдырады. ... ... ... |
| ... мен ... ... |
| ... ... циклды |
| ... ... ... контент алу |Қолданушылар өзінің әлеуметтік ... ... ... (Facebook, Twitter) |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |Контент қолданушыларға |
| ... ... ... ... ... |Блогшылар Spin-нен (қымбат |
|мен қызметтер сатудағы эффективті |тауарлар мен қызметтер ... ... Оны ... ... деп ... технология. Оны “үлкен |
|айтады) қорқады, PR-агенттіктердің |сауда” деп те атайды) қорқады, ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... “алғабасулар” байқалды. |
|Блогтар – топтасқан жазбалар. |Social Media – ... ... ... ... ... ... әлі ... ... мобильді телефон арқылы|
| ... ... ... ... ... ... ... блогингте ер |
|төмен. ... ... ... блогшылары арасында арнайы жүлде-сайыстар жоқтың ... ... ... ... деп тағы ... ... 2007 жылы
Ұлттық «Мәссаған» порталы мен Қарағандылық үкіметтік емес ұйым ... ... ... ... ... номинация арнаған-тын.
Жеңімпаздар – блогшы Қуаныш Мағзуов пен Асхат Еркімбай болатын. 2008 ... ... ... ... ... ... номинациясында 3-
орынды иеленіп, тағы екі ... ... ... атанған блогшы –
Нұрғиса Асылбеков. «Біздің ауыл» үздік ... ... 2009» атты ... қазақ тіліндегі блогтардың мәртебесін арттыру мен олардың
сапасын жоғарылатуға бағытталған. Әрине, әр ... ... ... ... ... арқылы әр блогшы Қазнеттегі өз маңыздылығын сезініп қалар
деген ... ... саны мен ... арттыру да – жоба
мақсаттарының бірі.
Жеңімпаздар мынадай аталымдар (номинация) ... ... ... блог
Тағам дайындау мен соған қатысты ақпаратқа арналған блогтар жүлдесі. Блог
тек қана аспаздыққа арналып жазылмаса да, бірақ осы ... ... ... ... ... мүмкін.
Үздік жалпы блог
Жан-жақты ақпаратты қамтитын блог. ... ... ... ... ... ... жаңарып тұратын, күнделікті тыныс-тіршілік жайында баяндайтын
блог.
Жаңалықтар блогы
Қазақстан және шетелдік түрлі саладағы жаңалықтар жайындағы ... ... ... ... ақпарат көздерінен көшіріп алу арқылы жүргізілетін
блогтар сайысқа түспейді. Автор ең ... ... ойы мен ... ... ... ... ... жазбаларын аударып
жариялайтын блогтар  да қатыса алады (ақпарат агенттігіне сілтеме жасайтын
болса).
Үздік фото-блог
Фотосуреттер мен сурет өңдеу ... ... ... ... ... және діни құндылықтарға арналған блог. Көшіріп алынған жазбаларды
жариялайтын блог сайысқа ... ... ... ... ... ... ... блогтар жүлдеге қатыса алады).
Үздік жаңашыл блог
Қазақ тіліндегі блогтардың ішінде ерекше немесе кенжелеу дамыған туындылары
мен жазбалары (үнхабар, ... және ... ... бар ... ... туралы блог
Спорт тақырыбына арналған блог.
Үздік тақырыптық блог
Аспаздық пен фотосуреттен ... ... ... ... ... ... ... жүлдесі
Бұл жүлде қандай блогқа тағайындалатыны әзірге айтылмайды. Құпия
Үздіктерді анықтаудың шарттары:
• Блогыңызды тіркеуден өтікізудің қажеті жоқ. Белсенді блог көзге бірден
түсетіні анық;
• Блог ... ... мен ... болуы керек. Ай сайынғы жазбалардың
саны кем дегенде 6 болуы шарт;
• Егер бір аталым бойынша ... ғана блог ... ... ... ... ол ... жүлде табыс етілмейді. Жобаның мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... ҚР заңнамалық актілеріне қарсы келетін ақпарат
жарияланбауы керек.
• Бір блогты екі адамнан артық жүргізбеуі керек.
• Бұл жүлдеге БАҚ және ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік шаралары және оны реттеу жолдары
Қазақстандық заңнама туралы әңгіме бастарда, «ақпаратқа қол жеткізуді
айтамыз. Бұл бөлімде келесі ... ... ... органдардың
қарауындағы ақпарат», бұл мемлекеттікоргандардың қарауындағы ... қол ... - ... ... ... ... жіберу
және оны алу ғана емес, мемлекеттің органдардың ақпаратты өз ... ... ... да ... ... ... ... ішінде Интер-нетте де).
«Мемлекеттік орган» - биліктің барлық деңгейдегі заңнамалық, ... сот ... оның ... ... ... басқару, мемлекеттің
қатысуымен құрылған заңды тұлғалар, бұл органдар қоғамдық қызмет түрлерін
ұсынады (жолдарға ... ... мен ... ... ... ... 19» халықаралық ұйымының материалдары бойынша. Бұл сөз бостандығы
үшін Бүкіләлемдік кампания.
Соңғы бірнеше ... ... ... ақпараттық саласын құқықтық-
нормативті реттеуде айтарлықтай өзгерістей болды. ... ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған
Қазақстан Республикасының «электронды үкіметін» ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық
теңсіздікті төмендету Бағдарламасымен қатар ... келе ... ... ... ... қол ... ... жүзеге асыруға байланысты
мәселелерді шешу жолы ретінде «электронды үкіметті» ... ... ... ... ... ... ... жаңа қүқықтық-
нормативтік актілер ойластырылуда (мемлекеттік қызмет стандарттары), ... ... ... ... Тұтынушылық тұрғыдан алып қарағанда ... ... ... ... алуын оңгайландыруға, қоғам та-рапынан
билікті бақылау мен ашықтықты арттыруға, адами ... ... ... ... ... азаматтарды басқаруға ... ... қол ... ... ... сипатқа ие емес, жалпы алғанда
бөлек-бөлек қалып отыр, жеке қолжетімділік элементтері (ақпаратты ... ... ... ... ... қол ... ақпаратқа қолжетімділікті шектеу ушін негіз,
жауапкершілік, шағымдану тәртібі және т. б.) ... ... ... ... (Экологиялық, Азаматтық, Қылмыстық, Әкімшілік құқық бұзушылық,
Жер, Салық, Бюджет, ҚПК, АПК және басқалар),
- ... ... ... Заң,
- Жеке және заңды тұлғалардың өтінішін қарастыру тәртібі туралы Заң,
- Бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... ... ... ... құпия туралы Заң,
- Қуқықтық-нормативті актілер туралы Заң,
- Мемлекеттік қызмет туралы Заң,
- Электронды құжат және электронды сандық қол қою туралы Заң,
- ... ... пен ... ... ... ... ... туралы Заң,
- Байланыс туралы Заң,
- Жергілікті мемлекеттік басқару және Қазақстан Республикасынлда өзін-өзі
басқару туралы Заң,
- Ұлттық ... Қоры мен ... ... ... Жеке ... ... ... Прокуратура туралы Заң,
- Мәдениет туралы Заң және басқа да нормативті актілер.
Сонымен ... ... ... ... ... ... жоқ, «ақпарат», «ақпаратқа қол жеткізу», тіркестірінің ортақ
түсініктемесі жоқ. «Құпия» ... ... де ... ... ... ҚР ... заңнамаларында кездесетін, тіпті заңгердің өзіне олардың ба-
сын ... ... ... ... ... ... құпияның түрлері бар.
Тағы бір мәселе: ұлттық заңнамада ақпараттың белгілі бір түрлеріне
еркіндік не шектеу қоятын ашық және ... ... ... ... ... ... қиын, нақты қай мәліметтің мемлекеттік
құпия, қызметтік пайдалану үшін ақпарат не басқа екенін түсіну қиын.
Ең бастысы ҚР ... ... ашып ... ұстанымы (19
Артикльдің Ұстанымы) керініс таппайды, ұстаным ақпаратқа қол ... ... ... ... ие ... ... ... ашып
көрсету ұстанымы барлық ақпаратты кейбір жағдайларды ескерме-генде ашып
көрсетуде міндеттейді. Және әр ... ... ... т.б.)
дәлелдеуі тиіс. Әрине, ақпаратқа қол ... ... ... ... ... ... үшін, Қазақстанның ақпараттық заңнамасын
құрайтын барлық дерлік ... ... ... ... ... Мұны
ерте ме, кеш пе, біздіңзаңнаманыңхалықаралықтандарттарға сай болуы ... ... ... өз ... ... пайда-лану мүмкіндігіне ие
болуы үшін жузеге асыру қажет.
Бұл мәселелердің бәрі интернет арқылы ... алу ... ие. ҚР ... оны ... ... және мемлекеттік
электронды ақпараттық ресурстарды дамыту арқылы шешпек.
Заңнамалық деңгейде мемлекеттік органдардың ... және жеке ... ... ... ушін ... ... оларды тұрақты түрде
ақпаратпен толықтырып отыру міндеті ... ... ... ... Заң, 15-2). ... ... мен мазмұнына
байланысты талаптар ойластырылды (Қазақстан ... 2007 ... ... №891 «Мемлекеттік органдардың веб-сайттарында орналасқан
мемлекеттік ... ... ... ... ресурстар тізімін
белгілеу» туралы Қаулысы 2007 жылдың 13 ... ... ... №598 ... ... ... ... ақпараттык
ресур-старды орналастыру ережелері» туралы Қаулысы). Мемлекеттік органдар
веб-сайттарында жариялануы тиіс ақпараттардың ... ... ... ... Заңында қарастырылған (15-2). Мемлекеттік органдардың
веб-сайттарында болуы тиіс ... ... ... орган қызметі жайлы жалпы ақпарат;
2. мемлекеттік органның қурылымдық ... мен ... ... ... ... қатар олардың жетекшілері ту-ралы
мағлұмат;
3. территориалдық органдар (олар ... ... ... олардың
міндеттері мен қызметі, сонымен қатар олардың жетекшілері туралы ... ... ... ... ... регистрлер, кадастрлар
тізімі;
5. жеке және заңды түлғаларға үсынылатын жалпыға арналған электрон-ды
ақпараттық ресурстар мен электронды қызмет түрлерінің тізімі;
6. мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... заңмен және өзге де нормативті құқықтық ... ... ... ... арыз-өтініш құжаттарының улгілері;
8. ашық сауда байқаулары (тендерлер, аукциондар), сараптамалар және
басқа да шаралар, ... ... ... ... қатар оларға жеке және
заңды тұлғалардың қатысу шарттары туралы мәліметтер;
9. мемлекеттік ... жеке және ... ... ... ... ... қабылдау кестесі, арыз-шағымдарға шолу
жасау, оларды қарастыру ... мен ... ... ... мемлекеттік органның бос орын жариялағы туралы мағлұмат,
мемлекеттік ... бос ... ... ... ... ... ... органдар мен олардың орынбасарларының сөйлеген сөздері
мен мәлімделерінің мәтіні;
12. «Сұрақ-жауап» қызметінің ... ... ... ... ... Жаналықтар бөлімі;
15. Мемлекеттік органның қүзырына қатысты сала бөлімінің жағдайы мен
даму динамикасын сипаттайтын ... ... мен ... ... ... ... ... сараптамалық баяндамалар мен
ақпараттық сипатқа ... ... ... ... ... ... пошта адресі,
анықтама қызметінің телефондары, оның құрылымдық бөлімдері, ... және ... ... ... Басқа да бөлімдер.
Осы бағытты белсенді түрде дамыта отырып, Үкімет ақпарат саласындағы
ұстаным ... ... ... ... проблемамен кезікті:
«ақпараттың» «ашық немесе халықтық ақпарат» заңцық ... ... ... пайдалыдептабатын критерийлердіңжоқтығы, жеке
мәліметтерді қорғауға байланысты ... ... ... жеке
мәліметтерді қорғау туралы заңды тек келесі жылы ойласты-ру жоспарлануда.
Іс жүзінде мемлекеттік органдардың веб-сайттарына қатысты талаптар ... ғана ... ... көп жағдайда адамдарға қызықты, шын
мәнінде ... ... ... олар ... не сирек
жаңартылады, оның үстінде ақпарат іздеу ете ... ... ... нәтижелері мен жоспарлары, іске асырылып отырған бағдарламалар,
көрсетілетін қызметтер туралы толық ... жоқ, ... ... ... ... құқықтық-нормативті актілерден үзінділерге сілтеме
түрінде беріледі, бұл пайдалану-шыны әрқашан толық қанағаттандыра бермейді.
Сонымен ... ... ... ... бар, ... ... не ештеңе
жазылмаған, не шек-тен тіс ... ... өз ... ... ... ... органдарға қатысты болғанына қарамастан, он-лайн режимде
бүкіл ҚР заңдарының мәтінін (заңға ... ... ... мен
толықтырулар енгізілген актілерді айтпағанда) алу әлі күнге шейін мүмкін
болмай тұр. Бұл ... ... бар ... негізінен ақылы түрде алуға
болады. Әділет ... ... ... айтқан жауабы-на
қарағанда, жақын арада осы ... ... ... ... жаңартылып
тұратын құқықтық-нормативті базаны орналастыру жоспар-лануда. [7].
Оған негіз ретінде РҚАО (Республикалық Құқықтық Ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... орган құру қажеттілігі пісіп-жетілгені ... ... ... ... ... енжарлығын туғызып, ақпарат үшін қуқығын
қорғау ықыласына кері әсерін ... бұл ... қол ... ... ... сот практикасын жүзеге асыруға кедергілер келтіреді.
«Менің ойымша, ақпаратқа қол жеткізу ... ... ... орган
құру - жеке талқылауды ... ... ... бул ... мемлекеттік
органдардың қазірп жүйесін, олардың құзіретін және басқаларды ескеру ... бұл ... ... асыруға деген қажеттілік күмән тудырмайды. Ол жоқ
болса, азаматтар мемлекеттік органдардың ақпаратына қол жеткізу ... ... ... сұрауларын қарастыру құқығына ие болып қалады.
Қазақстандағы ақпаратқа қол ... ... кез ... заң, ... ... ... да, осындай тәуелсіз, осы саладағы жағдайға шын ... ете ... ... ... ... ... ... «Қазақстандағы
Ин-терньюс Нетуорк» Өкілдігінің заңгері Гүлмира Кужукеева.
Осыған байланысты жақында өткізілген Қазақстандағы Б¥¥ДБ тапсыры-сы
бойынша ... ... қол ... ... ... ... ... Мақсаты Қазақстандағы ақпаратқа қолжетімділік жағдайы
бойынша «ҚР ақпаратқа қолжеткізу ... заң ... ... ... ... үшін ... бағалауда алу. Түрлі категориялардан -
бизнес-қауымдастық,
ҰБАҚ, мемлекеттік органдар мен ... ... ... - .ғ ... ойыңызша, Қазақстанда ақпарат алуға ... ... ба?» - ... ... ... ... ... көпшілігі Қазақстандағы ақпарат алу құқығы толықтай
қамтамасыз етілмеген, олардың тек ... бірі ғана ... ... ... ие ... отырғанын айтады.
Ақпарат алуда халық кезігетін кедергілер болып келесілер аталады:
|Ақпарат беру мерзімінің ұзаққа созылуы |55,6 ... ... ... ... |51,4 ... ... қажетті ақпараттың табылмауы |40,3 ... ... ... ... ... ... |33,3 ... органдардың сайтының дұрыс толтырылмауы |30,6 ... алу ... ... ... кезектер |19,4 ... ... ... пункттері жұмыс ісемейді |13,9 ... ... ... ... |1,4 ... |245,8 ... ... ... тең, корреспондент тек бір сұраққа жауап бере
алды)
Бұл жауаптар ... ... ... мемлекеттік органдардың
жұмыс жүйесі айтарлықтай жетілдіруді қажет етеді. ... ... ашық ... алуға қиналады, оған мемлекеттік органдардың веб-
сайттары да, ез әсерін тигізбей ... ... ... ... толығып отырмауын сұралғандардың 30%-ы көрсетті.
«Аталған сайттардағы ақпарат сапасы, сонымен қатар ақпаратқа қоғамдық
қол жеткізу пунктеріндегі ақпарат алу сізді ... ма?» - ... ... ... ... ... ... (81,3%) мемлекеттік органдар сайты
ақпарат алудың қоғамдық пунктері секілді ... ... ... ... ... байланысты кемшіліктері бар, қажетті ақпарат әрқашан
табыла бермейді. [9].
Осылайша мемлекеттік органдардың сайттары ... ... ... қол жеткізудегі жағдайды айтарлықтай өзгеріп ... ... ... және ... ... ... ... құнықсыздық танытандығына бірнеше себеп бар. Солардың кейбірін келтіре
кетсек:
1. ... да бір ... ашу ... ... ... ... қызметкердің қиналуы бірнеше факторға байланысы:
- Ашылуы міндетті ақпараттық нақты тізімінің ... ... ... ... да бір ... ... ... қиындық (үлкен көлемдеп, заңгердің де ... қиын ... ... өзге ... ... ... Заңның 4 бөлімі 13 бабы
жағдайды одан әрі ... Онда ... деп ... ... қызметтік немесе өзге де мемлекет мүддесіндегі ақпарат» деген
түсініктің нақты не білдіретіні анық емес.
- қате ... ... ... тартылу алдындағы қауіп. Біздің
заңнамада шектеулі ақпаратты мемлекеттік қызметкердің ашқаны үшін келесі
жауапкершілік қарастырылған:
|Жауапкершілік ... | ... | | |
| | | ... ... | |
| ... ... ... алу, жария ету, | |
| ... ... ... бар ... | |
| ... ... | |
| ... Адамдардың өміріне немесе денсаулығына | |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... әскери сипаттағы құпия мәліметтерді жария | |
| |ету ... ... ... ... ... бар | |
| ... жоғалту және басқа | ... ... ... және ... ... 1018 | |
| |бап, ... ... заңсыз қолдану үшін | |
| ... | ... ... ... ... ... мен белплеу| |
| |ережелерін ... | |
| ... ... ... ... ету талаптарын| |
| ... | |
| |497-3 ... ... ақпараттандыру | |
| ... ... бүзу және ... | ... ... ... қызметкерлердің жауапкершіліп, | |
| |ҚР 1999 ... 23 ... ... қызмет | |
| ... заңы | ... осы ... ... ... ... ... ішінде бұрыс ақпаратты тарату, үшін де, ескере отырып, қандай да ... ... яки ... ... ... ... ... гөрі оны жасырын күйде қалдыруды жөн көреді.
2. Сайт жұмысына жауап беретін жеке штаттың ... ... ... жөке ... ... бола ... ал ... жұмыс осы мемлекеттік орган мамандарының негізгі ... ... ... ... бұл ... ... ... оны
пайдаланушылар үшін тартымды әрі пайдалы жасауға я күші, я ынта-ықыласы
болмайды.
3. ... ... ... Web-ресурстардан еш пайда көріп отырған
жоқ, себебі олар мемлекеттік қызмет түрлерін (оның ішінде ... ... ... ... толтырып отыру мемлекеттік қызмет түрлерін
пайдаланушыларды тарту үшін ... ... ... мен заң ... ... Осыған байланысты, сайт мазмұны заңнамада көрсетілген
жалаң критерийлерге, ... сай ... ... ... іс ... пайдалы
ақпарат бере алмайды. Ал түрлі рей-тингтер мен ... ... ... ... мемлекеттік орган web-сайтты сапасын
бағалаудың «салмақты» критериі жоқ, бұл да ... ... ... үлес ... ... бәрі ... ... ақпаратқа қол жеткізу са-
ласында ортақ заң қабылдау қажеттілігі ... ... ... ... заңсыз электронды үкіметті жүзеге асыру мүмкін емес. Осындай заңның
қабылдануы мәселесін көтеріп жүрген қоғам, оны ... бел ... ... ... ... мәселесі және ақпаратқа қол жеткізу мәселесін
реттейтін ортақ заңды қабылдау ... мен ... ... жоқ. «Ақпарат және ақпаратты қорғау» заң жобасының Концепциясы
бекітілді, ал заң жобасының өзі ... ... мен ... ... ... Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы заң ... ... ... ... ҚР Үкіметінің заңнамалық жұмыстардың ... ... Заң ... ... ... ... де ... - 2010 жылдың 4
тоқсаны.
Күн тәртібіндегі ендігі мәселе - бұл заң қандай ... ... ... ... ... сай келе ме, ... жүзеге асыру
механизмдері қандай болмақ...
Біздің ойымызша, жаңа ақпаратқа қол жеткізу туралы заңда көрініс табуы
тиіс халықаралық маңызды ... бірі ... ... ... ақпарат
жариялаған тұлға, қорғалуы тиіс». Құқық бұзушылық туралы ақпарат жариялаған
тұлға кез келген құқықтық, ... және ... ... ... Бұл ... ... бұзушылық» деп заң талаптарына сай ... сот ... ... ... ... ... ... аталады. [27] Бұл ұстаным оң ниетпен ақпарат таратқан мемлекеттік
қызметкерді жауапкершіліктен қорғайтын ... ... ... ... ... ... ... зиян тигізу, қауіпсіздік
пен қоршаған ортаға қауіп төндіру де жатады. Мұндай қорғаныс ... өте ... және ... қызметкерге қоғамдық маңызды
ақпаратты еш қауіпсіз жариялауда көмек береді. [26]
II Интернеттің ... ... мен даму ... ... және ... ... үшін ... реттейтін нормативті құқықтық актілер
ҚР Конституциясы азаматтардың ең маңызды жеке ... мен ... ... және ... ... асуы мен ... тиімді қорғауға
кепілдік береді Олардың арасында абырой мен беделді қорғау бар. Бұл құқық
ҚР ... ... ... және ... ... ... сот ісін ... арқылы жүзеге асырылады.
| ... Жала жабу ... ... ... Қорлау |
| ... ... ... |
| ... мен ... қол сұғу және |
| ... ... кедергі жасау |
| ... ... ... мен |
| ... қол сұғу және оның ... |
| ... жасау |
| |320- бап ... ... ... |
| ... Судьяға, алқабиге прокурорға, |
| ... ... ала ... ... |
| ... сарапшыға, сот приставына, соттың |
| ... ... жала жабу [27] |
| | |
| | ... ... Кандидаттар, саяси партиялар туралы |
|құқықбұзушылық туралы |көрінеу жалған ... ... ... ... Лауазымды адамды қорлау, зорлық |
| ... ... ... ... |
| |[28] ... ... ... Мүліктік емес өзіндік құқықтарды |
| ... |
| ... ... ... және |
| ... беделді қорғау |
| ... ... ... өтеу |
| ... ... ... өтеудің көлемі[26].|
| | |
| | ... 1999 ... 23 ... ... шығару құқығы ... ... | ... ... ... | ... | ... шығару деп БАҚ үшін анық емес ақпаратты жариялағаны үшін қолданатын
жаза түрін санауға болады. Интернет-ресурстардың БАҚ – на теңескенін ... ... бұл ... ... да ... ... ... қызметтік беделінің қажеттілігі мен қызметтік беделді
қорғауды қамтамасыз ету қажеттілігінің маңыздылығын ешкім жоққа ... ... ... ... кеңінен таралуы және белсенді түрде
пайдаланылуы қоғамдық маңызды бар ... ел ... ... үлкен
шек қояды. Диффамациялық заңдарды үкімет қызметтік беделді қорғау үшін
қажет деп ақтайды, ал бұл ... ... ... ие ... заңды
өз қалауынша қолдануына алып келеді. Диффамацияны реттеу мәселелерін
кезінде, пікір ... ... мен ... ... ... ... ... керектігін естен шығармау міндет.
Пайдаланушылар мен олардың жала жабу мен қорлау мәселесіне ... ... үшін ... ... байланысты пікірін білмек
мақсатта ҚазНеттің танымал форумдарының бірінде «Желіде пікір қалдырған
кезде, жауапкершілік ... ... жиі ... деген сұрақ қойылды.
Жауап бергендердің басым көпшіліп оң жауап ... ... ... бірнәрсе жазардың алдында ойланамын және басқаларға да осыны айтамын»
«Боқауыз мен Сізді ... ... Ал жала жабу ... ... атауларға келетін болсақ - мұның бәрі қылмыс, ал ол үшін
бастаушы ... ... ... ... ақпаратты жиі қалдыра бермеймін, қалдырсам бәрін сауатты,
да теңбіз»,
«Не және қалай жасап жатқанымда әрқашан ... Ал ... ... ... ең көп ... сайт модераторынан ескерту немесе қуыласың».
Сонымен қатар,көпшіліктің жала жабу және қорлауға қатысты ақпарат
тарату үшін жауапқа ... ... ... ... ... ... және қоғамдық имандылықты қорғауға байланысты
ақпарат таратуға ... ... ... не ... ... тобы
міндетті түрде болады. Осы жерден келіп дау-жанжалдар мен сот ... ... ... ... ... ... ... интернет-ресурстардың БАҚ-
на теңескенін ескерген жөн. Яғни, БАҚ үшін қарастырылған жауапкершілік
интернет-ресурстар мен ... ... да ... ... ... таратуға байланысты сот істерінің де өз
ерекшеліктері бар. Мысалы, 2006 жылы интернеттегі ... ... ... ... бойынша талап-арыз түсті. Алайда шағымданушы ... ... ... ... ... ... алмады. Интернет-
ресурста ақпараттың ұзақ сақталмайтынын ескере отырып, бұл ... ... ... ... сот ... ... жарияланған-жарияланбағанын анықтай алмады. Интернеттің
ақпарат таратудағы шексіз мүмкіндікке ие екенін ескеріп, пайдаланушыларға
сөз бостандығын ... ... білу ... болар, себебі зақды білмеу
жауапкершіліктен босатпайды. ҚР заңнамасында Конституциядан ... ... ... бұл ... ... ... ... жаһандық желі
екенін және әлем елдері пайдаланушыларының көпшіліпн ... ... ... ... ... ... ... халықаралық деңгейде
реттеу қажет, ал интернет-ресурсты жабу тек әділ сарапшылар, ... ... ... не осы ... ... соттардың қорытындысы болған
жағдайда ғана ... ... ... ... ... Сөз»
Халықаралық Қорының заңдық қызметінің жетекшісі.
Қорыта келгенде, ... ... ... қолдануға жол
берілмейді. Заңсыз контент жасаған кінәлілер өз ... сот ... ... ... ... ... заңнамалық және құқыққорғау
органдарының іс-әрекеті тек осындай ... ... ... ... ... тиіс.
Бүгінгі күні Интернеттің азаматтардың ақпаратты еркін таратуы мен алу-ына
бірден-бір ... ... ... ескере отырып, Интернеттің мемлекеттік
органдардың шектен тыс ықпалына ... оның ... ... ... ... ... кезде құқықтық реттеудің қызықты сегменті болып
табылады, оның себебін формалды құқықтық реттеудің ... ... Ал ... ... құқықтық реттеуін қалыптастыру жүзеге
асуда, бірақ, ол жаңа технологиялардың дамуына және ... ... ... мүмкіндіктерінің ұлғаюына ілесе алмауда.
Егер Интернет саласына қатысы бар құқықтық нормативті актілерге келетін
болсақ,оларды келесідей сипаттауға болады. ... ... ... ... ... ... заң жоқ, халықаралық деңгейде Интернет
мәселелерін реттеп ... да жоқ. ... осы ... құқық
нормаларызаңнамалық актілер мен құықтың түрлі салаларына ... және ... жеке ... ... болып отыр. Бұл
мәселені шешідің ең ыңғайлы жолы – бірыңғайланған ұлттық заң, алайда оны
жүзеге ... оңай ... ... ... ... түсінілуінің өзі тұйықтан
шығуға жасалған қадам.
Егер интернет саласын қамтитын заңдық құжаттарды блоктар бойынша бөліп
қарастырсақ, интернет – құқықтың ... ... ... ... үшін келесі
блоктарға қазіргі бар құжаттарды бөліп қарастырсақ: 1) 2000 жылғы заңнама,
2) 2000 мен 2003 жыл ... ... ... ... ... нормативті-құқықтық актілкер, және 3) 2004 ... ... ... актілер.
Егер бірінші блоктағы нормативті актілер жайлы айтатын болсақ (2000
жылға дейін), онда ... ... ... ... Осы ... жасалған құжаттарды сараптай келе, ... ... ... мен ... ... мен ... ... ендіру процесі жүріп жатты деген тоқтамға келуге болады.
Олар мектептерде, денсаулық сақтау орындарындағы және ... ... ... ... ... католог пен кітапханааралық кітап алмасу үшін
Интернетке шығу мәдениетін құру ... ... ... Республикасы Үкіметінің Тұжырымдамасы, № 905 1999 жылдың
30маусымынан, «Салауатты өмір салты» кешенді бағдарламасы жайлы)
- «Жібек жолы ... ... ... ... ... ... жолдарын қорғау бойынша қоғау бойынша шараларды жасау» (1998
жылғы Жібек жолы мәдени тарихи орталықтарын ... ... ... ... мәдени мұрасын сақтау мен ... ... ... ... Республикасының Мемлекеттік
бағдарламасын жүзеге асыру шараларының жоспары)
- ... ... ... ... және оны ... ... жалпы
білім беретін мектептерде информатизациялау» (1998-2000 жылдарға
арналған ... ... ... ... ... ... ... органдарының міндеттері» бағдарламасы бойынша
семинарлардың оқыту-тематикалық ... ... ... ... ... ... сақтау мекемелерін жыл
сайынғы, кезеңді қосылуы» (1998 ... ... ... арналған
Қазақстан Республикасы Үкіметінің әрекет Бағдарламасының шараларын
жүзеге асыру жоспары)
- «Халықаралық байқау жайлы ... және ... да ... ... бастап нормативтік актілер. Осы жыл Интернеттің құқықтық
статусы үшін айтарлықтай маңызға ие, ... ... ... құру туралы
бірнеше құжат қабылданды. Осыдан бастап заңнамалық құжаттар арта бастады,
оны төмендегі №1 ... ... ... сөзі ... ... нормативті құжаттардың саны
№3 диаграмма
Интернет түсінігі кездесетін нормативті-құқықтық актілердің басым
бөлігі «электронды үкімет» мемлекеттік жобасына, оны ... ... т.б. ... ... қатар, пайдаланушылар мен интернет-жобалардың
меншікиелеріне ... ... ... да назар аударуға болады.
2005 жылы Қазақстан Республикасының ақпараттандыру және ... ... ... ... ... ... бөлу ережелерін» бекітті. Бұл ережелер ... ... ... ... ... ниеттенген алғашқы талпынысы деп атауға
болады, себебі құжаю веб-сайттарды ... үшін ... ... ... Домендік атау иесіна қойылатын негізгі талап оның ел аумағында
тұруы болды. Аталған норма 4 ... егер ... ... атаудағы
домендік атауы бар WEВ-сервер Қазақстан Республи-касынан сырт жерлерде
орналасқан жағдайда» домендік атауды тіркеуді ... ... ... ... алу ... ... толтырарда, реги-странт
(жеке немесе заңды тұлға) кем дегенде екі Қазақстан аймағында орналасқан,
желідегі жұмыс ... ... ... ... ... Олай ... тіркеуге алу етініші кері қайтарылады. Ол кез-де ... ... шу ... ... ... сайт ... шет елдік компаниялар
қызметінің тартымды бағасы үшін ... ... ... ... ... ... әрі пайдалы заңнамалық бастама ретінде Алматы қаласы
әкімдіпнің 2007 жылы 27 ... ... адам ... ... ... қалыптастыру жобасын жүзеге асырудың кейбір мәсепелері
туралы» Тұжырымдамасы болды. ОСы акті қабылданған соң бір ... ... ... http://www.hrc.nabrk.kz. мекен-жайы бойынша қолжетімді
болды.
Осы жылы ... ... ... ... ... ... ... Бағдарламасына қол қойылды. Оған әлемдік
тордың ... ... даму ... ... ... ... ... Интернет қол жеткізу тарифтерін төмендету
және халықты қолжетімді бағадағы компьютерлік техникамен қамтамасыздандыру,
ақпараттық-коммуникациялық ... ... ... ... және т.б. Бұл ... ... сауаттылыққа
үйреті процесіне назар аудару ... ... ... ... ... айтылмады. Азаматтардың компьютерлік ... ... ... ... ... ... мемлекет болашақта
электронды қызмет түрлерін кеңінен пайдаланатын аудитория дайындады. [13]
Алайда, ... ... ... бір жыл ... соң ... ... ... бастама» Қорының зерттеу ... ... ... ақпараттық теңсіздікті төмендетуге бай-ланысты ештеңе
білмейтінін, ал 20%-ы бағдарлама жайлы естігенен, ... оның ... ... біле ... анықтады. Әу баста-ақ компьютерлік сауаттылық
курсы қазақстандықтардың заманауи білім мен ... ... ... мен ... сұраныс негізінде ашылу керек болатын. Бірақ аймақтардағы
түсіндіретін ақпараттыңжоқтығы жазғы мерзімде ... ... ... ... ... ... табылмауына әкеліп соқты.
Алайда, халықты жеке компьютерлермен жұмыс тәсілдеріне үйреті ... ... ... оқу ... ... ... қарайтын
болсақ, курс мазмүнында ҚазНет пайдаланушыларының отандық заң қарастыратын
заңдық жауапкершілігі туралы жазылмаған. Осылайша, біздегі пайдапнушылардың
көпшілігі желіде не ... және не ... ... біле бермейді. 2007-
2009 жылдарға арналған Қазақстан Республикасындағы ақпараттық теңсіздікті
төмендеті Бағдарламасының аясындағы «Ұлттық ... ... ... атқарылған жұмысы жайлы Анықтама бойынша «2007 жылы ... ... ... 780 295 азаматы сертификатталған. 1
қыркүйектегі жағдай бойынша 2 512 сынып ... ... және 318 ... ... ... ... оқытушылар өз бетінше сабақ үстінде пайдаланушы-лармен
болуы ... ... ... жайлы әңгіме қылған. Алма-ты облысы
информатика пәнінің ... А.М. ... ... ... мен ... нормалар туралы оқытқан жоқпын, бірақ қада ... ... ... ... фо-румдар мен чаттарда жазуға
болатындығы жайлы, түрлі жарнама мен ... ... аба болу ... ... ... бұл ... өз бетінше көңіл бөліп тәжірибе
жүзінде бекітуге болар еді, уақыт жетпеді».
Және тағы екі ... ... ... бөле ... болады, олар
ҚазНеттің болашақ дамуын анықтады. Бірінші бастама бұл 2008 жылы көктемде
қабылданған «2008-2012 ... ... ... желісінің қазақстандық
сегментінің (ҚазНет) біртұтас ақпараттық ... ... мен ... Бұл құжат жеке түсіндірмелерді талап ... ... бәрі ... ... ... ... 4.2 бөлімге - «Ұлттық
заңнаманы жетілдіру» - назар аудару қажет, себебі ол ... ... жаңа ... актілерді (ҚНА) жасаудың болашақ
қадамдарын анықтайды. ... осы ... ... ... ... заңды
құжаттарды жасаудың ба-сты мақсаты пайдаланушылар, коммерциялық және
коммерциялық емес ... мен ... ... т. б. ... ... Заң ... ... алуы тиіс тұжырымдарға келетін
болсақ, олардың кейбірін сөзбе-сөз келтіру қажет:
•«Интернет ... ... ... де, субъектісі болып
табылмайды. Реттөу негізі болып опратор мен Интернет пайдаланушысының өзара
және ... да ... ... ... ... беру ... арқылы қызмет көрсетуге ... ... ... ... ... тужырым)»;
• «Интернетке байланысты құқықтық қарым-қатынас жаһандық сипатқа ие.
Мұндай қарым-қатынасқа өзге ... ... ... локалды құқықтық
нормаларды қолдану тиімсіз болуы мүмкін. Бұл ... ... ... халықаралық-құқықтық деңгейде, әмбебап халықаралық
келісімдерді бекіту және атқаруға назар аударуды ... ... ... ... ... ... беру ... «Интернеттің жаһандық ақпараттық ресурстарға шектеусіз қол жеткізу
құралы ретіндегі әлеуметтік маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... деген құқықтары мен заңды
мүддесіне қатысты (мысалы, азаматтардың жеке ... ... ... саласындағы мемлекеттің мүддесін қорғау, құқық қорғау) нормалар
мен ережелерді заңнамалық (заңдық) бекітуді талап етеді»;
Сонымен, ... ... ... онда ... ... болашақ заңнамалық бастамалары халықаралық құқық нормаларына
негізделіп демократиялық негіздерге сәйкес келеді.Сонымен ... іс ... ... ... (бұл ... сақталуына байланысты кеңінен
төменде тоқталамыз). [13]
Осы концепция қабылданған соң бір жылдан кейін, 2009 жылдың жазында
Қазақстан ... ... ... ... ... Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы ... тек ... ... ғана ... ... халықаралық деңгейде резонанс
тудырды. Заң жобасын үкіметтік , ... ... ... ... ... ... ... алынған жоқ. Бірқатар қоғамдық ұйымдар
Қазақстан аймақтарында қоғамдық ... ... ... ... ашық ... ... ... заң қабылданып кетті Осы ... ... ... Интернет Ассоциациясының құрылатындығы
жөнінде ақпарат ... Бұл ... ... бірі ... ... ... ... бастамаларды жүзеге асыру
деп мәлімделді
Қазнеттің құқықтық ... ... ... маңызды оқиғалары осылар,
олардың кейбіріне тараудың басқа бөлімдерінде қайта соғамыз
Қоғамның Интернет саласындағы қазақстандық заңнамаларға ... ... сөз ... «Қазіргі заң аясында қазақстандық БАҚ-ның жұмыс күшін
зерттеу» шеңберінде жүрпзілген сұраудың нәтижелерін ... ... ... ... ... ... ... ашықтығын қалай бағалар
едіңіз?»
Бұл сұраққа 9 адам жауап берген
№4 диаграмма
«Сіз Қазақстан Республикасының заңнамалық ... ... ... ... деп ... ... диаграмма
Соңғы кезде түрлі елдерде ... ... ... ... жиі ... бастады. Интернетті құқықтық реттеу зорлық-
зомбылық, ... жала жабу мен ... ... ... ... ... үшін ... шара ретінде қарастырылады. Алайда мұны
адасушылық деп ... ... ... кез ... ... заңнамада
жоғарыда аталған мазмұндағы ... ... үшін жаза ... ... ... имандылық пен оны қорғауға ... ... ... егер ... пен ... ... ... нәсілдік, ұлттық, діни немесе рулық ... ... оған ... ... ... ... сөз ... шектеледі.
Қазақстанның Конституциясының 12 бабында былай ... ... ... өз ... мен бостандықтарын жүзеге асыруы конституциялық
құрылыс пен ... ... ... ... ... ... имандылық» деген түсінік пайдаланыла-ды. Бірақ, ҚР заңнамасында
бұл түсінік пен оны қолдану механизмдері нақтыланбаған.
Қоғамдық имандылықты қорғау ... ... ... және
зорлыққа қарсы заңнаманың көмегімен іске асырылады. Осы мақсатта ... ... ... ... ... іс-әрекеттерді қылмыстық
жауапқа тарту қарастырылған. Имандылықты қорғау БАҚ-да ... және ... ... ... салу ... да ... (ҚР БАҚ
туралы Заңы, 25 бап) және ол бұқаралық ақпарат құралының басылып ... ... ... ... ... ... тастауға негіз болады.
Жарнама туралы Заң да имандылықты қорғайтын нормаларға ие, жекелеп алғанда,
Заңның 6 бабы жарнаманы ... пен ... ... ... қолдануға тыйым салады. [29]
Қазақстанның Қылмыстық Кодексінде имандылыққа қол сұғатын әрекеттер
«Халықтың денсаулығына және ... ... ... (ҚР ҚК 10-
тарауы) тарауында қарастырылған, оған келесі қылмыстар кіреді:
- «жезекшелікпен айналысуға тарту»,
- «жезөкшелікпен ... ... не ... ұйымдастырғаны
немесе ұстағаны»,
- порнографиялық материалдарды немесе заттарды заңсыз тарату,
- «қатыгездік пен күш қолдануға бас ұруды насихаттайтын ... ... және ... жаза ... ... ... имандылыққа қол сұғатын
әрекеттерге қатысты әкімшілік шара да қолданылады. Мысалы, ҚР әкімшілік
құқықбұзушылықтар ... ... ... ... ҚР әқК) 344 ... ... конституциялық құрылысын күштеп езгертуді, оның
тұтастығын бұзуды, мемлекет қауіпсіздіпне нұқсан ... ... ... ... ... ... және рулық араздықты
қоздыруды, қатыгездікті, зорлық-зомбылықты және ... ... ... ... ... мен материалдары бар бұқаралық
ақпарат құралдары өнімдерін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... тартуды қарастырады.
Сонымен қатар, ҚР әқК-де қоғамдық имандылыққа қол ... жеке ... (22 ... «Қоғамдық тәртіпке және имандылыққа қол сұғатын ... ... Бұл ... «Эротикалық мазмұндағы өнімдерді жарнамалау»
(бұл арналмаған орындарда эротикалық мазмұндағы жарнаманы сату, тарату және
жарнамалауды білдіреді), ... және ... ... ... ... ... және т. б. құқықбұзушылықтар қарастырылған.
Халықты сексуалдық сипаттағы материалдардан қорғау мәселесіне келсек,
Қазақстанда «порнографияны» «эротикадан» заңдық тұрғыдан ажыратуға ... ... 1996 ... 24 ... ҚР ... туралы» Заңының
1 бабында «порнографиялық сипаттағы өнімдер» анықтамасы бар, ол ... - ... ... ... ... дүниені ерсілік, аса арсыз
түрде бейнемен беру» деп айтылады. Ал 2006 ... ... ... ... жоқ. ҚР ... ақпарат құралдары туралы» Заңның 1 бабында
«эротикалық сипаттағы өнімдер» ... ... ол ... ... және
үнемі сек-ске әуестенушілікті қаузайтын баспасөз басылымы немесе теледидар
радио бағдарламасы» дегенді білдіреді. «БАҚ ... ... 2 ... ... ... ... сипаттағы материалдар жариялайтын мерзімдік
басылымдарды бөлшек саудада соған арнап әдейі ... ... ... жол ... ... ... жері мен ондағы сату ережелерін
жергілікті атқарушы органдар белгілейді. Порнографиялық және ... ... ... теледидар бағдарламаларының эфирге
шығарылуына, сондай-ақ кино және бейне өнімінің көрсетілуіне, қатігездік
пен ... ... ... ... ... заңнама «арнаулы
сексуалдық-эротикалық сипаттағы» кино және бейне өнімі түсінігінің астында
не жатқанын және оның ... ... пен ... ... ... бар ... түсіндірмейді.
Әр нақты жағдайда шек қою мен бөлу міндеті сарапшылардың қарауына
қалады. ... ҚР ҚК 273 ... - ... ... ... ... тарату» - барлық порнографиялық ... ... ... ... ғана ... ... нақты анықталған. Осы бапқа
берілген ... «осы ... ... ... ... ... заттарды тарату немесе жарнамалау мақсатында заңсыз
жасау, ... ... сол ... ... сипаттағы баспа
басылымдарын, кино - ... ... ... немесе езге де
заттарды заңсыз сату» екенін нақтылайды. Порнографиялық материалдар мен
дүниелердің ... аса ерсі және ... ... ... ... ... және физиологиялық бүге-шігесін тұрпайы табиғи
тұрғыда беруге негізделген. [17] ... ... мен ... ... қатынасқа деген кінәратты қызығушылықты тудыру юолып
келеді, ол жыныстық ... ... ... ... ... және т.б.,
бұл әсіресе кәмелетке толмағандарға қатысты. Қандай да ... ... ... ... ... ... жатқызбау өнертанушылық
сараптаманы қажет етеді. Заңнама жасалған ... тек ... ие ... байланысты жауапкершілік туралы мағұлмат беріп,
аталған ... мен ... ... ... ... үй-жайларда
сатылуы, таратылуы және жарнамалауына рұхсат береді[0] Борчашвили И.Ш.
«Қазақстан Республикасының Қылмыстық Құқығы (Ерекше ... 1 том . Ал ... ... ... ... ... ... Осы
саладағы нақты критерийлердің жоқтығы БАҚ қоғамдықморальға ... ... ... анық ... ... мүкіндігін бермейді, яғни
бұл сұраққа жауап «қоғадық мораль» тіркесін заңмен түсіндіретін құзырлы
тұлғаға ... Ал ... ... ... ... ... алғанда
Интернеттегі сөз бостандыгынашек қоюға алғы шарт ... ... ... ... ҚР заңнамалары тек дәстүрліи БАҚ-на (телевизия, радио, газет) ғана
емес, жаңа Интернет БАҚ-на да ... 2009 ... 10 ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР
Заңына сәйкес БАҚ ... ... ... соңғы өзгерістер бойынша БАҚ-на
енді кез келгенинтернет-ресурс жатады. Ал «интернет-ресурс» термині өте кең
ұғым, оған ... ...... ... ... чаттар, шектеулі желілер және т.б. қосқанда) бәрі кіреді
( Ақпаратқа қол жеткізу туралы ... №3 ... ... ... ... ... ... мақсатына сөз бостандығы шектеудің
заңдылығын мойындайды. Қоғамдык имандылыққа зиянды материалдарға нақты не
жататындығына байланыстыхалықаралық және ... және ... ... ... деп ... Адам құқығ бойынша Еуропалық Сот мүше –
мемлекеттердің ішкі ... ... ... ... табу ... ... ... бойынша БҰҰ Комитеті (АҚК) өз ... ... ... әр ... ал ... ... ... жоқ» деп атап кетті. Алайда мемлекеттің адамгершілікті ... ... шек бар. Кез ... шектеу үш бөлімді
тестке ай болуы керек[0] «Орта Азия ... үшін сөз ... ... ... 19, ... 2007ж., наурыз. Мысалы, азаматтық және саяси
құқық жөніндегі Халықаралық пакттің 3 тарауы 19 ... ... ... ... бірнеше шектеу ие болуы мүмкін, алайда ... ... а) өзге ... ... мен ... беделін сыйлау
үшін, б) мемлекеттік қауіпсіздікті, қоғамдық тәртіпті, халықтың ... ... ... үшін ... ... ... Ол біріншіден, мемлекеттің
араласуы заңмен белгіленуі тиіс, екіншіден, ... ... ... құқыққа сәйкес заң мойындаған нысанаға жету ... ... ... ... осы ... нысанды қорғау немесе қуғындау үшін үшін
қажет» болуы керек екенін белгілейді.
Егер, Қазақстанда заңнама саласында сөз ... ... ... ... қою ... ... тест тұрғысынан алып
қарайтын болсақ, онда ҚР заңнамасы бұл тестті толықтай өте ... ... ... ... ... ... Мунда белгіленген
заңдық тәртіпте шектеу қою, қарапайым заңнамалық акті ... ... ... ... заңдар анықтық пен нақтылықтыңбелгілі ... сай ... ... бұл ... өз ... ... шеңберінде салдарын алдын-ала керу мүмкіндігі болу үшін керек. Бұл
талапқа түсініксіз ... бар, ... ... ... нақты
белгіленбеген заңнамалық актілер жауап бере алмайды. Егер заң түсініксіз
жазылса, оны ... ... ... ... саяси себептерге байланысты,
пайда болуы сөзсіз.
Тестің екінші бөлігіне имандылықты сақтау бойынша ҚР ... ... ... бұл салада қолданылатын шектеулер заңды ... ... және оның ... ... - ... үшінші бөлімінен (заңды нысанды қорғау немесе қуғындау үшін
қажетті шектеулер) қазақстандық заңнама өте ... ... ... алғанда мемлекеттің бұрыс сипаттағы, бірақ ере-сек аудиторияға және
солардың ғана қолы жететін ... өте ... ... білдіреді.
Мысалы,адам құқықтары бойынша Еуропалық комиссия қызтекелерге арналған
эротикалық фильмдерді сатумен ... ... ... ... ... құқығын бұзу деп айыптады. Назарға бұл фильмдердің секс-
шоптарда сатылғаны және оларды көргісі келген ... ... ғана ... ... ... ... ... сатушыны қылмыстық
жауапкершілікке тарту қоғамдық имандылықты ... үшін ... ... [26] ... Азия ... үшін сөз ... ... көмекші»,
Артикль 19, Лондон, 2007ж., наурыз.
Қазақстанда кәмелетке толмағандардың адамгершілікті мен амандылығын
қорғау мәселесіне келер болсақ, ... ... атап ... ... ... бала ... женіндеп Конвенциясын, бала саудасы,
бала жезөкшелігі және балалар порнографиясына қатысты бала ... ... ... ... ... ... Республикасындағы бала құқығы туралы» Заң бар (2002 жылдың 8
ақпаннан), ол БҰҰ бала ... ... ... ... ... оның Конвенция баптарымен келісілгөн баптары бар. Жекелеп алғанда,
Заңның 34 бабы порнографияны тарата-тын ... пен ... адам жеке ... ... балаларға зиянды түрде әсер
ететін және қу.қықбұзушылықтың іске асуына негіз болатын БАҚ-н ... ... деп ... Заңның 39 бабы балаларға порнография мен
бала дамуының рухани және ... ... зиян ... ... ... ... және ... сатылымы,
көрсетілімі, сыйға тартылуы, кобеюі және ... ... ... осы
мазмұндағы әдебиет, газет, журналдар және басқа да бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... таратылуына тыйым салады. Заңның 40 бабы
баланы жезөкшелік пен порнографиядан қорғайды: ... ... ... ... сипаттағы және эротикалық мазмұндағы
мерзімді басы-лымдар, кино және видеоматериалдар, суреттер және де ... ... ... ... ... тарату, жарнама-лау
және сату Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде қарастырылған
тәртәпте жауапкершілік тағайындалатынын» белгілейді.
ҚР ... ... бала ... ... ... мен
заттарды таратуды жеке қарастырмайды. Алайда порнографияны та-рату үшін 16
жасқа толған тұлғаларды жауапқа ... (ҚР ҚК 273 ... ... ... 14 ... толмаған тұлғалар арасында тарату
және оларды осындай материалдармен ... ... осы ... ... ҚР ҚК 273 және 124 ... «Жас ... төрт ... жетпегендігі айқын адамға қатысты күш қолданусыз
азғындық іс- әрекеттерді жасау («Жас балаларды азғындату») ... ... ... ... ... ... ... өнімдерді
дайындау үшін пайдалануға және эротикалық мазмұндағы өнімдерді тарату,
жарнамалау және сату үшін ... ... (ҚР ӘҚК 112 ... (50 АЕК ... ... және ... тәркілеу).
«Интернеттегі порносайттардың (оның Ішіндегі балалар порнографиясы да
бар) ... ... ... ... тұр. Қазақстанда интер-нет
арқылы порнографиялық материалдарды таратуға тыйым салу және шек ... ... ... жоқ». Бұл мемлекеттің бала порнографиясына
қатысты көзқарасы, ол 2004 жылы БҰҰ бала ... ... ... ... бала жезөкшелігі және бала порногра-фиясына қатысты бала құқығы
жөніндегі Конвенциясының Факультативті хаттамасының ұстанымдарын ... ҚР ... ... ... туралы алғашқы баяндамасы
таныстырылған кезде ... Шын ... ... ... (тек шетелдік қана емес, Қазақстандық та бар)ашық қолжетімділік
мәселесі бар. 2007 жылы Павлодар қаласында сұмдық оқиға болды. ... рет жас ... ... ... ... ол ... ... түсіріп, порнографиялық интернет-сайттар арқылы сатқан.
Осы жылдың жазында қабылданған «Ақпараттық-коммуникациялық желілер
мәселелері ... ҚР ... ... мен ... еңпзу туралы»
ҚР Заңы сайттарды тоқтату, домендік атауларды тіркеуден бас ... ... ... ... таратуға мемлекет тыйым салуға мүмкіндік
беретін ... ... ... бұл жерде тағы бір сұрақ бой
көтереді. сөз бостандығы ... ... ... бұл ... сай ... Бұл ... біз ... жауап береміз
2.2 Интернет жүйесіндегі интеллектуалдық меншік құқығын қорғау
мәселелерін ... ... ... ... реттейтін механизмдер әзірге
жоқ. Мысалы, АҚШ-та интеллектуалдық меншік құқығын «көшіру құқығы туралы»
Заң реттейді, ол авторлық ... ... тек ... ғана ... ... ... ... сақтайтын арнайы қорғау құралдарын ай-налып ... ... ... ... ... мәселелерін де
қарастырады. Бұл құжат Интернеттегі авторлық құқықтық бүзылуы үшін жауапқа
тартуды ... әрі ... ... ... ... ... Еуропа елдерінде де осыған ұқсас құқықтық механизмдер
бар.
Қазіргі кезде ... ... ... ... мәселесін Қазақстан
Республикасының «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар ... 1996 ... Заң ... Сол ... ... ... ... пікірінше, нормативті құқықтық актілердің қазақстандық
жуйесінің қалыптасуы сияқталды, ... ол ... ... ... ... ... ... және мәдени ескерткіштерді қорғау
туралы» Берн Конвенциясына сәйкес келетін. Бұл құжатта қорғаудың минималды
түрі ... яғни ... тек мүше ... ... ... құқық нормаларының тек кейбірін анықтайтын. Мысалы, ... ... ... тек шетелдік авторлар туындыларын ғана емес, ... да ... ... ... қажет деп белгілейді. Бұдан
өзге Қазақстан авторлык құқық ... ... ... ... және ... құқыктық екіжақты бірлесіп қорғау туралы ондаған
келісімдерге қол ... ... ... ... ... сақтауға қатысты
мемлекеттік саясаты 2002 жылы қабылданған Интеллектуалды ... ... ... ... Мұнда бағдарлама міндеттеріне назар
аударған ... ... ... қорғау саласындағы заңнаманы
жетілдіру»;
Ғылыми-техникалық прогресс, өнертапқыштық, еркін бәсекелестікті дамыту
ушін жағдай туғызу;
Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... ... ету, интеллектуалды
меншік объектілерін шағын кәсіпкерлік субъектілерімен кеңеюі;
Шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... қаматамасыз ету»;
Құқықтық реттеудің түрлі сегменттерін анықтай отырып, Концепцияда
ҚазНеттегі авторлық құқықты сақтау ... жоқ ... жоқ ... ... Бір ... мұны ... болады, 2002 жылы интернетті пайдалану
деңгейі өте ... және ... ... ... да дәл ... ие бола қойған жоқ. Бірақ, мүрағаттарда ... ... шу ... ... ... құқықты бұзу оқиғасын
табыға болады. 2000 жылы ... ... ... ұйымы БҰҰБД-н
«Қазақстан Республикасы әйелдерінің жағдайы туралы есеп. 1997» ... ... ... ... деп ... ... Жинақ 1998 жылдың басында ағылшын және орыс тілдерінде
жарық көрді, ал бір жыл ... соң ... Лига ... есеп ... ... ағылшын тілінде кезіктіреді. Электронды нұсқада шығарылым
мәліметтері, Феминистік Лига мен тағы 19 ... ... ... ... т. б. ... ... ... жария-ланым
атауы да өзгертілген. Бұл жағдайда көрген авторлар халықаралық заңгерлерден
кеңес алды. ... ... ... ... ... ... ресурс иелері интеллектуалды ... ... ... ... көмегімен шешуге тырысады. Осындай
жағдай «даzеtа.kz» Интернет-газетімен ... Бұл ... ... жеке ... ... ... ... істеп тұрды, ол жерде спорт жаңалықтары
жарияланып ... ... ... ... ... осы сайт үшін
журналистер ... 2006 жылы ... ... ... ... және
күн сайын «Наш спорт» сайтынан ешкімнің келісімінсіз ... 99 -100 ... баса ... ... ... бұл жаңа сайт ... ие ... интернет-жүлдесін ұтып алды. Осыған қарамастан, сайт редакциясы
«даzеtа.kz» тарапынан олардың ... ... ... ... ... ... ... өтініштеріне құлақаспады.
Нәтижесінде «даzеtа.kz» бұл тақырыпты қоғам сотына беріп, өз сайтында
«Қазақстанның спорт порталы» сайтының ... ... ... ... ... ... талабы мен егер мұндай іс-әрекетін
тыймаса, оның құқықтық зардаптарға ... ... ... Соны-мен
қатар, бұл хат 3 мың интернет-пайдаланушыға хат ... ... ... ... ... сайт ... сайтынан ақпарат кешіріп басуды
тоқтатты» [30]. medialawca.org сайтының материалдары бойынша
Ал интернет-журналистердің осы мәселеге байланысты кезқарасын білсек,
онда ... сұра салу ... ... ... интеллектуалдық құқықтарының
бұзылатындығына үйреніп кеткенін және оған аса назар ... ... ... ... де сезінбеймін. Менің ойымша, жарияланымдар
саны 300-ден асып кеткен авторлардың бәріне бәрібір секілді».
«Дұрыс көшірілмеген,кей жерінде мағынасын ... ... ... ... бір ... ... көрдім... »
«Білесіз бе, мақалаларымды көшіріп басу қиынға соғады. Ал ұрлап кетуі
мүмкін. Жеті бұрыс әріптестер. Сондықтан әуелі қағаз ... ... ... ... кейін электронды нұсқаға, оның өзінде қысқа түрін, шығарамыз».
ҚазНеттегі мақалалар мен жаңалықтарды жариялаудың авторлық құқығының
бұзылуы түсінікті жайт. ... ... тұру оңай ... ... ... қызметін, редактордың жұмысын телеу керек,
т.б. ҚазНетте жарнамаға деген сүраныс аса ... ... ... ... ... ... ... көзінсіз жабылуға мәжбүр. Осындай
себеппен дағдарыс шепне жеткен кезде спемз.Кг сайтының интернет-редакциясы
жабылды. Бірақ, ІТ ... ... ... деген сұраныс
жоғары болды.
Материалды сөзбе-сөз алып, авторларын көрсету ... ... ... сөз ... ... заңнамасы сайт иесінің непзп контентке өтер
алдында міндетті жарнама рөлипн көруін немесе ... ... ... ... алынған бетке емес, ақпарат көзінің ... ... ... ... етуге құқығы бар. Бұл талаптар заң жузінде
негізделген: «Электронды ақпараттық ресурс иесі ҚР заңдарымен ... ... ... ... оның ... өз ... шеңберінде электронды ақпараттық ресурстын ... ... ... ... мен қол жеткізуді белгілеу;
3) электронды ақпараттық ресурстарды олардың сақталуы, ... ... ... оның оның ... ... Заңды тұлғалардың меншігі болып табылатын электронды ақпараттық ре-
сурстар, заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... (2-11, «Ақпараттандыру туралы Заң»).
Қазнет сайттарындағы ақпараттарды ... мен ... ... ... ... ... және ... құқықтар туралы» Заң
тұрғысынан отандық заңнаманы ... ... жеке ... бар, алайда
олар өз кезегінде авторлық құқық ... ... ... ... ... Kz ... домендік атауы бар, AWARD ұлттық жүлдесінің
жиі жеңімпазы ... ... ... ... бо-лып отыр (Осы жылы
көрермендер ықыласы жулдесін Мusicland. Kz ... ... ... ... ... ... контрафактілі өнім
мәліметтері сақталған көздерге сілтеме беретін ресурс алса да, бұл ... ... ... ... ... ... айтады.
Сондықтан, мұндай ресурстардың келесі тұжырымды ... ... ... ... және ... ... ... Заңға сәйкес, кез
келген мәліметке (ақпараттық хабарламаға) сілтеме авторлық құқық объектісі
болып табылмайды». Бір ... бұл ... ... ... ... заңдық жайының сипаттамасы берілмеген, ... ... ... ... ... ... шектелді. Ресурс иелерінің де ұстанымдары
қызық болып отыр, ... ... ... алу қиын, хатқа жауап сол күйі
келмеді.
Алайда Жоғарғы сот төрағасы Мусабек ... ... kz ... ... ... ... ... арада өзгереді.
«Бұл ғасырды көптеген сарапшылар канотехнологиялар ғасыры деп атай-ды,
оның ішінде ... ... ... де түрлі формада қалыптасу саласы да
бар. Осыған байланысты, бұл ... ... ... ... ... Интернет-экономика Қазақстандық
Интернет құқық Қазақтілді сегмент сақтау мәселелерін халықаралық масштабта
құқықтық реттеуді қажет ... ... ... ... ... ... ... енпзу
және авторлардың құқығын қорғау мәселесінде жаңа құқықтық ме-ханизмдер
қылмыстық және әкімшілік құқықбұзушылықтарды нақтылап, ... ... ... ... ... ... ... мырза
[31].http://www.logycom.kz/news/ newslin/2009/885
2.3 Орта Азия елдері кеңістігіндегі Интернетті құқықтық реттеу және
оның қазақстандық тәжірибесі
Интернетті құқықтық реттеу саласындағы қазақстандық ... 2009 ... ... ... ... ... айтарлықтай маңызы болды
Республика ... ... ... құқықтық қатынасты реттейтін заң
қабылдады, әрине бұл тек желі пайдаланушыларының ғана ... ... ... мен ... ... ... ... тудырды
Көктемнің аяғы мен жаздың басы интернет-аудитория үшін және ... ... үшін ... кез ... ... ... заңға әлденеше рет са-раптама жасалды Талқылаулар, қоғамдық
тыңдаулар өтті, қоғам ... да бір ... ... өз ... тырысты Желіде жүргізілген ... ... ... ... ... қарсы ... және ... ... заң ... пе?» ... ... келесідей жауап берді
№6 диаграмма
Сонымен қатар, көпшілік заң қабылданғаннан кейін пайдаланушылар желіге
сирек шыға бастайды деп қауіп білдірді және «Егер сіздің ... ... ... оны пайдалану бұрынғыдай болып қала бере ме?» ... ... ... ... ... ұйымдардың өкілдерінің көпшілігі талқылауға заң ... ... ... ... одан еш нәтиже шыққан жоқ. Бұдан бөлек
бұқаралық ақпарат ... ... ... ... мысалдарына
негізделген «Интернет туралы» заң жобасының анализдері ... ... ... ... себептерге байланысты Интернет
желісіне қосылуды бақылайтын ... ... ... саны соңғы
жылдары күрт өсуде. «интелектуалдық иеншік құқығын қорғау», «ұлттық
қауіпсіздікті ... ... ... маен діни ... ... ... порнография мен эксплутациядан сақтау» ... ... ... ... ... желісінің ұлттық
сегменттерін реттеудің улкен практикасын жузеге асыруда.
Бірқатар мемлекеттер балама шараларды ... мен ... ... ... ... ... асыруды талқылауда. Алайда
қазақстандық заң жобасын жасаушылар ұсынған сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... жеткен жоқ.
[13]
Шын мәніндегі бақылау Қытай немесе Сауд Арабиясы секілді тоталитар-лы
және авторитарлы ... ... ... олар ... ... ... әкімшілік шаралар арқылы шектейді. Қазақстан
Конституциясында ... өз ... кез ... заң ... тыйым
салынбаған жолмен алу және тарату ... ... ... мемлекетке
мундай жол тән болмауы тиіс». Нәтижесінде заң қабылданды.
Негізі «Ақпараттық-коммуникациялық желілер мәселелері ... ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
заң жобасын жасалуы бойынша заңшығармашылық ... анық ... ... заң ... ал қазіргі заңның пайда болуынан бір жыл бурын «2008-
2012 ... ... ... ... ... ... біртутас ақпараттық кеңістігін ... және ... қол ... онда интернет саласына ... ... ... ... алу ... ... ... 4.2 бөлімнің аталуына ... ... ... ... оның ... қуқықтық реттеудің заңнамалық бастамасын
тұспалдайтынын көреміз. Бөлімді толықтай ... ... ... ... ... нормативті кұқықтык актілердің
жобаларын дайындауда назарға алуы тиіс устанымдарды еске сала ... ... ... ... ... ... ... негізі болып Интернет операторлары ... ... және ... өзге тулғалармен, мемлекеттік
органдармен ... ... ... ... ... ... сипатқа ие...» Бұл
халықаралық-құқықтық деңгейде ... ... ... жасауды
басымдықта назарға алуды талап ... Ол ... ... ... халықаралық деңгейінің басымдық
принципі) қорытындылау және орындау ... ... ... ... ... ... байланысты нормативті проблемалар саны мемлекеттік-құқықтық
бақылау әдістерісіз шешілуі тиіс, ол сонымен қатар алгоритмдеу ... ... да ... ... ... емес ... ... жаһамдық ақпараттық ресурстарға қол жеткізу құралы
ретіндегі ... ... жеке ... ... мен ... ... мен ... мүдцелеріне қатысты (мысалы, азаматтардың жеке емірін
қорғау, қоғамдық имандылықты бұзуға қарсы күрес, т.б.) Интернет ... ... ... мен ... ... ... ... отандық заңнама Интернет мәселелерін құқықтық реттеу
принциптерінің ... ... ... ... соң бір жылдан кейін пайда болған
«Ақпараттық-коммуникациялықжелілер мәселелері ... ... ... ... актілеріне езгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы» Заңы көп жағдайда ... ... ... ... қана ... ... да ... келеді.
«Ақпараттық-коммуникациялық желілер мәселелері бойынша Қазақстан
Республикасының кейбір заңнамалық актілерін өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы» заңының негізінде НҚА-ге енгізілген өзгерістерден үзінді
«Бұқаралық ... ... ... ... өнімінің меншік иесінің
немесе сот шешімінің негізінде таралуының тоқтатыла тұруы немесе тоқтауы
жағдайында құзырлы ... ... ... ... ... ... немес өнімінің таралуының
тоқтатыла тұруы ... ... ... тұрғандығы жөніндеп куәліктің
жойылуына әкеледі». «Ақпараттық-коммуникациялық желілер мәселелері бойын-ша
Қазақстан Республикасының кейбір заңна-мальщ ... ... ... ... ... ... ... сай келмеуі
1. Меншік иеперін құқығын сот арқылы қорғауға мұмкіндік бермейді, яғни
Конституцияның 13 бабын бұзады: «1. ... ... ... ретінде
танылуына құқығы бар және өзінің құқықтары мен ... ... қоса ... ... ... ... ... тәсілдермен қорғауға
хақылы.
2. Конституцияның 14 бабы, 2 тармақ: «...тұрғылықты жеріне байланысты
немесе кез ... өзге ... ... ешкімді ешқандай кемсітуге
болмайды».
Бұқаралық ақпарат ... - ... ... басылым, радио не
телебағдарлама, кинодоку-менталистика, аудиовизуалды жазба немесе тұрақты
түрде және жалпыға бірдей бұқаралық ... ... ... ... қосқанда («БАҚ туралы» Заң бойынша )
Осылайша жеке хат алмасу, блогтар, чаттар, форумдардағы хабар алмасу
БАҚ өнімі болып табылып, ... 18 ... ... ... ... ... қол ... өзінің және отбасының
қупиясы болуына, ар-намысы мен абыройлы атының қорғалуына құқығы бар.
2. Әркім өзінің жеке ... мен ... ... ... ... ... сөйлескен сөздері-нің, почта, телеграф арқылы
және басқа жолдармен ... ... ... ... ... [32]
Сонымен қатар, заңды кейбір шешілмеген мәселелер бар:
мемлекет пен ... ... ... ... ... юрисдикциясын анықтау,
Интернет саласындағы терминологиялық базаны нақтылап бекіту,
Интернетті реттеу процесінің ... ... ... қызмет провайдерлері, ақпараттық ресурс меншік
иелері, Интернет желісін ... ... ... ... ... анықтау,
Желілік қатынастың әр қатысушысының жауапкершіліп шегін белгілеу
Интернет пайдалануда заңцы маңызы бар іс-әрекеттерді жүзеге асырудың
орны мен уақытын анықтау ... ... ... ... ... ... ... мәселелерден бөлек провайдерлер туралы бөлек айта кетсе ... ... ... ... ... етуімен пайдаланушы-лар туралы
мәлімет беретін Алматы қаласындағы суб провайдерлердің бірінің жуйелік
администраторының сөзіне ... ... ... да ... ... ... міндетті шарты Со-нымен қатар, ... ... ... ... ... екі жыл көлемінде ... ... ... ... ... ... ... шығарып отыр Егер есептен көрсек, заңды сақтау арзанға
туспейді Мысалға алатын болсақ, 50 000 ... бар ... ... ... ... шығарды
50 000$ қызмет көрсету ушін
24 000$екі жүйелік администраторға (бір непзп, ... ... ... ... үшін бір ... ... Баптаулар және қондырғыларды пайдаланумен айналысатын бір жуйелік
администраторды ... ... ... ... ... ... 100$ақпараттық ленталық тасымалдауларына барлығы 85 400$
Шығынның улкендіпне қарамастан заңның қабылданғанына 8 ай өтсе ... өз ... ... ... таң ... ... ... байланысты клиенттер санының кемуінен қорқатын бол-са керек
«Ақпараттық-коммунмкациялық желілер мәселелері бойынша ... ... ... актілеріне өзгерістер мен толықтырулар
енпзу туралы» Заңның кемшіліктері жайында көп ... қол ... үш ай ... соң, елде ... Интернет
Ассоциациясы құрылды Бул ұйым өткізген дөңгелек устелде қу.қықтық аспекті
де қарастырылды
Жекелеп алғанда заңнамаға еңгізілуі өзгерістер туралы айтылды:
Байланыс ... ... ... ... ақпаратты жи-науы
және сақгауын жүзеге асыру Ережелері
Ақпараттандыру саласындағы құзырлы ұйым туралы
Қазақстан Республикасының ақпараттандыру саласындағы ... ... ... 22 ... ... Республикасы Үкіметінің №721
қаулысына өзгерістер мен толықгырулар енгізу туралы
2007жылдың21 қарашасындағы №1124 Қазақстан Республикасы Үкіметінің
жарлығына ... мен ... ... ... ... ... ... мешіндеріне езгерістер
енгізу туралы
2008 жылдың 17 қаңтарындағы №24 Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... Республикасының Ақпараттандыру және байланыс Агенттігінің
Төрағасының м.а. ... 29 ... ... ... ... ... ... бекіту туралы» бүйрығына ... ... ... ақпараттандыру және байланыс Агенттігінің
Төрағасының 2009 жылдың 23қаңтарындағы №33 ... ... ... көрсету
Ережелерін бекіту» туралы бұйрығына өзгерістер енгізу туралы.
Қазақстан Республикасының Ақпараттандыру және байланыс Агенттігінің
Терағасының м.а. 2005 ... 5 ... №88-6 ... ... ... ... ... бөлу Ережелерін бекіту туралы»
бүйрығына әзгерістер енгізу туралы.
Электронды ақпараттық ресурстармен ақпараттық жүйелер, сонымен ... ... ... жүйелерінің өзара қарым-
қатынасы мен эксплуатациясы Ережелерін бекіту ... ... ... ... ... және
нормативті-техникалық құжаттарды беру және сақтау, ... ... бері ... ... жүйелерінде оперативті-іздеу шараларын жүргізу үшін жүйелер
және байланыс ... ... ... ... ... үлкендігіне қарамастан, сарапшылар осы құжаттарға
өзгерістер енгізудің қазіргі заңға ... ... ... заң ... ... мүмкіндігі мол деп санайды. Бірақ осы заңға қарасты актілер
заңды қадағалаудың механизмдаерін ... ... ... ... ... ... ... дейді.
Осылайша, Интернет желісіндегі қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу
мәселесі жалғасуда ... ... ... ... 5 елінің ішінде әзірге Қазақстан ғана ел арасында «Интер-нет
туралы» деп аталып кеткен («Ақпараттық коммуникациялық ... ... ... ... кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер
мен толықтырулар енгізу ... ... ... ... өзге ... ... ... желідегі
пайдаланушылар қызметі мен интернет-жобалардың иелеріне ... ... ... Бұл ... әр ... ез жолымен кетті.
Мысалы, Өзбекстанда web-сайттар ... ... ... ... ... ... Заңның 4 бабы бойынша теңеседі. Сөзбе-
сөз ... ... ... құралы- тұрақты түрде бұқаралық ақпарат
тарататын, тұрақты атауы бар, кем ... алты айда бір рет ... ... және ... ... ... түрде (теле-,радио-,видео-, кинохроникалы не-месе
бағдарламалар, жалпыға бірдей қолжетімді телекоммуникациялық ... ... ... ... эфирде берілетін (ары-қарай шығарылым)
және ... ... ... ... ... басқа да формалар».
Осылайша, егер ресурс иг аймағында алты айда бір ... ... ... түрде БАҚ өкілі болып есептеледі. [33]
Сонымен қатар, Өзбекстан ... ... ... ... дай-
ындауда. Желідегі цензура жайлы баспасөзде жағымда материалдар ба-сылуда.
«Халк Сузи» («Халық сөзі») газетінің бас ... ... ... өз ... ... «пайдасыз сынмен» айналысып жүрген
интернет-сайттардың барлығын бақылауға алу ... ... ... ... ,не ... ол ... ... бұл сайттарға не жататынын ол
көрсетпеді. Ол Өзбекстанда Қытайдағы «Ұлы Қытай қорғаны» ... яғни ... ... ... ... ... ... жүйені жасауға кеңес берді.
Бұдан бұрын осыған ұқсас мәлімдемені Олий ... ... ... ... ... мүшесі, мөмлекеттік заң университетінің
ректоры Мирзаюсуф Рустамбаев жасады. Ол Өзбекстан ... ... ... ... ... ... желідегі ақпаратты тарату
бақылауы туралы заң қабылдауды ұсынады. Осылайша жақын арада цензураның
бәсеңсуі емес, Өзбекстандағы ... қол ... шек қою ... деп
күтуге болады».
Мұндай жағдайдың елде қалыптасуы таңцаныс туғызбайды, ... ... ... шек ... ... ... қатар, Интернетке деген
қоғамның қатынасын жасанды жолмен дамытуда.
Тәжікстанда Интернет «Баспасөз бен басқа да ... ... ... ... ... ... ... болып табылмайды, бірақ БАҚ-на
теңестірілген. 2007 жылы ... ... «ТР ... ... мен ... ... туралы» Заңға қол қойды. Бұл заңда БАҚ
жауапкершілігі қарастырылған тустарына келесі ... ... ... ... ... ТР ҚК келесі бап-тары өзгертілді: 135-Жала жабу,
136-Қорлау, 330-Билік өкілін ... ... ел ... ... 144-
жеке өмір туралы ақпаратты заңсыз жинау және ... ... ... ... ... ... ... медиа заңгері Ирина Симонованың айтуынша
алғашқы келтірілген баптар бойынша Қылмыстық жауапкершілікке ешкім ... ... ... ... ... ма, әлде сервер иесі ме, кімнің
жауапқа тартылатындығы да белпсіз. ТР ҚК ... ... ... ... ... тарту мәселелерін көтеретін бірде-бір заңнамалық
акті қабылданбаған. [34]
Тәжікстан Республикасының заңнамасында ресми түрде БАҚ пен ... ... ... және ... ... ... бұл елде ... БАҚ-на теңеспеген, бірақ бұл
тақырып тұрақты түрде көтеріліп жатыр. 2000 жылы Қырғыз Республикаысының
Үкіметі ... ... ... ... заң ... жарлығымен Жогорку
Кенеш қарауына берді. Үкімет БАҚ қатарына «жалпыға бірдей ... ... ... ... ақпаратты» қосуды ұсынды.
Соңғы 7 жылдың ішінде Интернетп БАҚ-на теңестіру үшін түрлі топтар та-
рапынан 3 рет ... ... ... заңнамалық актілерге келсек, Қырғызстанның Орта
Азияда алғашқы болып АКТ ... ... ... жеке ... Бұл«2010жылғадейінҚырғызРеспубликасының ауылдық
жерлерінде ақпараттық-коммуникациялық ... ... ... ... Бұл ... 20 мақсат бар, төменде тек кейбірі
келтірілген:
Жаңа жұмыс орындарын ... ... ... ... ұсыну (интернет-телефония,
видеоконференциялар және басқа);
Бағдарламалық өнімдер, ақпараттық жүйелер жасау мен енгізу
бойынша шаруашылық ... ... ... ... әдютері мен технологияларын енгізу;
Жалпы, Интернет пен компьютерлік сауаттылықты аймақтарда дамыту ... ел үшін қиын ... ... оның непзінде материалдық жағдай жатыр.
Аймақтардың материалдық жағдайының қалаларға ... ... ... ... ... ... жою қажет. Орта Азия
аймақтарындағы пайдаланушылар ... ... ... зерттеу
компаниясының мәліметтері бойынша, 2008 жылдың аяғында «Орта Азия интернет-
пайдаланушылар экономикалық және демографиялық тұрғыдағы екі ірі ... ол ... және ... ... ... 2009 ... ... 2,5 млн. пайдаланушы есепке алынған (бұл халықтың 9,1%-ы), ... бул ... 2008 жылы 15%-ға ... Бұл ... ... ... ... болып отыр: 2008 жылы
Қазақстанда 300 мың, ал ... 135 мың ... ... ... Жалпы Орта Азияда абоненттердің 82%.ы осы екі елге ... бұл ... 7 ... ... ... Орта Азия ... ... ену денгейіне байланысты
статистиканы қарастырсақ, бүгінгі заңнамалық бастамаларДЫЧ ... ... ... ... ... ... теңізге тамған
тамшыдай деп бағаласақ болады. Ал интернет пен оның қызметі ... ... ... ... ушін ... жазаға
келсек,ұлттық заңнамалар кей жағдайда қылмыстық ... ... Орта Азия ... Қылмыстық Кодекс баптарының
мазмұны
Тәжікстан Республикасының Қылмыстык кодексі келесі ... ... ... қарастырады:
- «2) Көпшілік алдындағы сөздерде, халыққа жарияланатын шығармаларда,
бұкаралық ақпарат қуралдарында немесе интөрнет желісінде жала ... - ... екі жүз ... ... көлеміндегі міндетті еңбек жұмысымен немесе
бес жүзден бір мыңға дейінгі есептік көрсеткіш келемінде айыппұлмен ... ... ... бас ... ... ... ( 2 тармақ, 135
бап)
- «2) Қорлау
а) Көпшшік ... ... ... ... ... ... ... немесе интернет желісінде,
- жүз жиырмадан жүз сексен сағат көлеміндегі ... ... ... екің ... бес ... ... ... көрсеткіш келемінде айыппүлмен
немесе екі жылға дейін түзету жүмыстарымен жазаланады (2 ... ... ... ... ... Көпшілік алдындағы сөзде, халыққа жарияланатын
шығармада, бұқаралық ақпарат құралдарында немесе интернет желісінде қорлау,
- бір мыңнан бір мың бес ... ... ... ... ... екі ... алты айға дейінгі қамауға алу мен екі ... ... ... ... ... (2 ... 330 бап)
-«Қорғалған компьютерлік жүйеге немесе желіге ... ... ... арнайы бағдарламалар мен аппараттық құралдарды пайдалану ... ... ... - екі ... бес жүз ... есептік
көрсеткіш көлемінде немесе екі жылға дейін бас ... ... (302 ... «1) ... жүйені немесе желіні пайдалану ережелерін осы
жүйеге ... ... ену ... бар адам ... және бұл ... ... ... түсуге, компьютерлік ақпараттың
модификациясына, компьютерлік ... ... ... немесе басқа
да айтарлықтай шығынға әкеліп соқса,
- үш жүзден жоғары есептік көрсеткіш көлеміндегі айыппүлмен ... ... ... бас ... ... ... Осы іс-әрекет компьтерлік жүйе немесе желімен жұмыс ... ... ... қатысты болса - үш жүзден бес жүзге дейінгі ... ... ... ... екі ... дейін түзету жұмыстары
нөмесе осы мерзімге бас ... ... ... Осы баптың бірінші және екінші тармақтарында қарастырылған Іс-
әрекеттің абайсыздық салдарынан ауыр салдарларға әкелуі, - бес ... ... ... ... ... көлеміндегі айыппулмен немесе екі жылға
дейін бас бостандығынан айырумен жазаланады». (304 бап),
- «1) Компьютерлік ... желі ... ... тасымалдаушыларлағы
ақпаратты жою, құлыпқа салу, модификациялау немесе көшіру, сонымен қатар,
осындай бағдарламалар бар ... ... және ... ... бағдарламалар жасау немесе бар бағдарламаларға
өзгерістер енпзу, - үш жүзден бес жүзге дейін ... ... ... ... ... мерзімде бас бостандығынан шектеумен жазалау.
2) Осы іс-әрекет ... ... ауыр ... ... ... -
бес жүзден бір мыңға дейін есептік көрсеткіш көлеміндегі айыпқұл немесе үш
жылға дейін бас бостандығынан айыру. (303 ... «1) ... ... ... немесе шығын келтіруге қауіп
төндірген компьютерлік жүйе, желі ... ... ... ... ... оған ... ... енпзу, - үш жүзден бес жүзге
дейін есептік көрсеткіш көлемінде айыппүлмен ... екі ... ... ... немесе бас бостандығынан айыру.
2 Осы іс- әрекет
а) компьютерлік жүйе немесе желіге заңсыз ену,
б) абайсыздық салдарынан ауыр салдарларға әкеліп ... бес ... бір ... ... ... көрсеткіш көлемінде айыппұлмен
немесе үш жылға дейін бас бостандығынан айыру. (299 бап),
- « 1) Компьютерлік ... ... ... жою, ... ... ... жағдайға түсіру, компьютерлік жүйені, желіні ... ... ... екі ... бес жүзге дейін есептік көрсеткіш көлемінде айыппүлмен
немесе екі жылға дейін бас ... ... ... төрт айға ... алумен жазаланады.
2) Осы іс-әрекет
а) компьютерлік жүие немесе желіге заңсыз ену,
б) абайсыздық салдарынан ауыр салдарларға әкеліп соғу, - бес ... ... ... ... көрсеткіш көлемінде айыппулмен немесө үш жылға
дейін бас ... ... ... Компьютерлік жүйе, желі немесе ... ... ... ... бұзу арқылы заңсыз ену,
- екі жүзден төрт жүзге дейін есептік көрсеткіш көлемінде айыппул
нөмесе екі ... ... бас ... ... ... Осы ... ... салдарынан ақпараттың езгеруіне, жойылуына
немесе құлыпқа түсуіне әкелген, сонымен қатар компьютерлік құрылғының істен
шығуы немесе айтарлықтай шығынның болуы
- үш жүзден бес ... ... ... ... ... айыппұлмен
немесе екі жылға дейін түзету жұмыстарымен немесе үш ... ... ... айырумен жазаланады сәуіріңце 2,5 млн. ... ... (бұл ... ... ал ... бұл ... 2008 жылы ... жеткен. Бұл мемлекеттер кеңтарапты ... ... ... ... 2008 жылы ... 300 мың, ал ... 135 мың жылдам
интернет абоненттері тіркелген. Жалпы Орта ... ... 82%-ы ... елге тиесілі. Түркіменстанда бұл көрсеткіш 7 мыңға адамға жетті».
Осылайша, Орта Азия аймағында интернеттің ену деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Сондықтан аймақтағы интернетті теңізге тамған
тамшыдай деп бағаласақ болады. Ал ... пен оның ... ... ... ... қылмыс үшін берілетін
жазағакелсек,ұлттықзаңнамаларкейжағдайдақылмыстықжауапкершілікті
қарастырады. [35]
Жазалауды қарастыратын Орта Азия ... ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексі келесі қылмыстар бойынша
қылмыстық жауапкершілікті қарастырады:
- «2) ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарында немесе интернет желісінде жала жабу, - ... екі жүз ... ... ... ... ... ... немесе
бес жүзден бір мыңға дейінгі есептік көрсеткіш ... ... ... ... ... бас ... ... жазаланады» (2тармақ, 135бап)
- «2) Қорлау
а) Көпшілік алдындағы сөздерде, халыққа ... ... ... ... ... ... ... жүз жиырмадан жүз сексен сағат көлеміндегі міндетті еңбек жумысымен
немесе екің жүзден бес жүзге дейінгі есептік ... ... ... екі ... ... ... ... жазаланады (2 тармақ, 136 бап)
- Өкімет өкілін қорлау. Көпшілік алдындағы ... ... ... ... ... ... немесе интернет желісінде қорлау,
- бір мыңнан бір мың бес жүзге дейінгі есептік ... ... ... ... алты айға ... ... алу мен екі ... дейін бас
бостандығынан айырумен жазаланады» (2 тарау, 330 бап)
- «Қорғалған компьютерлік жүйеге ... ... ... ... ... арнайы бағдарламалар мен аппараттық құралдарды пайдалану немесе
пайдалану мақсатында дайындау, - екі ... бес жүз ... ... ... ... екі жылға дейін бас бостандығынан ... (302 ... «1) ... жүйені немесе желіні ... ... ... ... ... ену ... бар адам бұзса және бұл ... ... ... ... ... ақпараттың
модификациясына, компьютерлік құрылғының жұмысының бұзылуына немесе ... ... ... ... ... - үш жүзден жоғары есептік көрсеткіш
көлеміндегі айыппүлмен немесе екі жылға дейін бас ... ... Осы ... ... және ... ... ... ауыр салдарға әкелуі, - төрт жүзден жеті жузге ... ... ... айыппүлмен немесе төрт жылға дейін бас бостандығынан
айыру. (298бап).
-«1) Компьютерлік желіде, жүйеде немесе ... ... ... ... алу, ... ... ... байланыс арқылы
берілген ақпаратты иелену, - екі жұзден бес ... ... ... ... ... ... екі жылға дейін бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... ... тұлға мен оның жақындарын масқаралайтын мәліметтерді, жәбірленуші
құпия ұстағысы келетін жағдайлар туралы мәліметтерді жариялаумен қорқыту
арқылы жіберуге ... ... ... осы ... бар ... мен ... ... қорқыту, тұлға, оның жақындары және басқа да
тұлғалардың муліпне зиян ... ... - бес ... дейін бас
бостандығын шектеу немесе екідөн төрт жылға ... бас ... ... Осы ... ... ... және екінші тармақтарда көрсетілген
іс-әрекеттер
а) тулға мен оның ... ... ... бір топ ... ... ... жасалуы,
в) жәбірленушіге айтарлықтай шығын келтіру,
г) аса бағалы ақпаратты алу ұшін жасалынса, - бес жылдан жеті ... бас ... ... жазаланады.
4) Осы баптың бірінші, екінші және үшінші тармақтарында ... ... ... топ ... ... асса,
в) адам өліміне әкеліп соқса немесе өзге ауыр жағдайларға алып келсе,
- жеті ... он ... ... бас ... ... жазаланады. (301
бап). [35]
Өзбекстан Республикасының Қылмыстық Кодексі келесі ... ... ... ... «ақпараттандыру ережелерін бұзу, яғни
қажетті қорғаныс шараларын қолданбай рұқсат етілген ақпарат желілеріне ену
немесе заңсыз ену, сонымен ... ... ... алып келген ақпараттық
жүйемен рұқсат етілген жұмыс барысында ақпаратты саналы түрде өзгерту,
жоғалту, алу ... жою, - ... бес ... ... ... ... уш ... дейін түзету жумыстарымен жазаланады.
Сәйкес рұқсатсыз компьютерлік вирустарды және бағдарламаларды
компьютерлік жүйелердеп ... ... ... ... ... және ... сонымен қатар, ақпараттық жүйеге ақпараттық
өзгеруі, алынуы, жайылуы немесе ... ... ... ... ... заңсыз ену, - жетпіс бестен екі ... ... ... ... ... ... үш айдан алты айға дейін белгілі бір қуқыктан
айырумен қамауға алу». (174 бап).
Қырғыз ... ... ... ... ... ... ... тартады
«ЭЕМ-ге арналған бағдарламаларды ақпаратты заңсыз жою, құлыпқа ... ЭЕМ, ЭЕМ ... ... ... бұзу ... жасау
немесе бар бағдарламаларға өзгерістер енгізу, - көпшілік алдында кешірім
сүрау арқылы шығынның орнын толтыру ... бес ... бір ... ... ... ... айыппүлмен немесе үш жылға дейін ... ... ... үш ... ... бас бостандығынан айырумен
жазаланады» (290бап).
1) ЭЕМ-не, ЭЕМ жүйесіне немесе желісіне қолы жететін тұлғаның, ЭЕМ-нің
заңмен қорғалатын ... ... ... ... ... әкеліп соққан ЭЕМ, ЭЕМ жүйесінің немесе желісінің
ережелерін бұзуы, егер бұл ... ... ... - ... ... ... тыйым салынумен немесе бес жылға дейін ... ... ... қүқығынан айырумен жазаланады.
2) Осы іс-әрекет абайсыздықтан ауыр салдарға әкелсе, - төрт жылға
дейін бас ... ... ... (291 ... ... Қылмыстық Кодексі келесі іс-әрекеттер
бойынша қылмыстық ... ... ... ... ... (ЭЕМ,) мәліметтер базасы
және интегралды микросхемалардың топологиясын құқықтық ... ... ... Өзге есімнен алгоритмдер, ЭЕМ арналған бағдарламалар,
мәліметтер ... және ... ... топологиясын шығару, немесе
заңсыз пайдалану немесе тарату, - жиырмадан қырыққа дейін орта айлық ... ... ... бір ... ... түзеті жүмыстарымен
жазаланады. (333 бап)
(1) Заңмен ... ... ... яғни ... ЭЕМ, ЭЕМ ... ... желілеріндегі ақпаратқа заңсыз
ену, егер бұл ЭЕМ, ЭЕМ жұйесі ... ... ... ... ... құлыпқа түсуіне, модификациялануына немесе
көшіруіліне әкеліп соқса, - он ... ... ... орта ... ... немесе бір жылға дейін түзету жүмыстарымен жазаланады
(2) Осы іс-әрекет алдын-ала келісілген бір топ ... ... ... ... немесе ЭЕМ, ЭЕМ жүйесіне немесе желісіне
қолы жететін тұлғамен жүзеге асырылса, - ... ... ... ... ... айлық жалақы көлемінде айыппул немесе екі жылға дейін ... ... (334 ... ... ... ... ... түсіруге,
модификациялауға немесе көшіруге, ЭЕМ, ЭЕМ жүйесін ... ... ... ... соққан ЭЕМ-ге арналған бағдарламалар жасау немесе ... ... ... сонымен қатар осындай бағдарламалары бар
машиналық тасымалдаушылар және бағдарламалардың өздерін тарату, - ... ... ... ... орта айлық жалақы көлемінде айыппүлмен немесе екі
жылға дейін түзету жүмыстарымен немесе бір жылға дейін бас ... ... ... ... ауыр ... ... - екі ... түзету жүмыстарымен немесе екі жылға бас бостандығынан айырумен
жазаланады. (335 бап) ... ... ұзақ ... ... ... ... ... дамыту, оның ... ... ... ... ... белгіленгені мәлім.
Журналистиканың электронды ... ... ... ... ... түсу – ... өзі ... етіп отырған аса маңызды мәселелердің
бірі. Иә, ...... ... ... ... ... алып ... Интернет қойнауы шексіз, алмағайып ... ... ... - мәлімет алудың үшінші бұлағы.
Адамның қабілет-қарымының ... ... бір ... базалық дәстүрлі ақпараттың әсері аз болмайды. ... мол ... адам ... ... да, ... ... ... қорытады. Ал олай болмаған жағдайда, бар жиған-тергеніңді интернет
жұтып қояды», – ... ... ... ... ... ... ... келіспеу мүмкін емес.
Қазір ақпараттық технология заманы. Кеңістік, уақыт, ... ... ... ... ... қусырылған кез. Озық технология саласындағы
түбірлі өзгерістер бар салаға ықпалын тигізуде. Елімізде іске ... ... ... ... жақында ғана Елбасының мектеп
оқушыларымен өткізген ... ... ... ... ... қадамдар. Болашақта қанатын кең жаятын іргелі істердің игі
нышаны.
Интернет желісі ... ... ... қай ... ... ... мен
мазмұны қай деңгейде болады. Қандай ақпарат басымдық танытады. ... ... ... ... сұранысын толық қамтамасыз ете ала ... ... ... ... ... ... болады. Қазақ тілінде
бағдарламалық өнімдер жасауға не кедергі ... Оны ... ... ... мәселе осында. Бұл мәселелер жайын қазір талқыламасақ, кейін
кеш болады. Сондықтан да осынау ... ... ... күннің негізгі
арқауына айналып отыр.
Елде телекоммуникация және электронды ... ... ... оның біреуінде де ақпараттық технологиялар ... ... ... Бұл ... заң және ... база ... Салаға жауап
беретін өкілетті орган жоқ. Керісінше, көптеген әкімшілік кедергілер бар.
Ақпараттық технологиялар ... ... ал ... тарапынан
саланы дамытуға назар ... ... арты ... ... ... шетелдіктер ұлттық қауіпсіздікке кесірін тигізуі ықтимал.
Бұл қауіпті азайту үшін оны заңмен реттеп осы ... ... ... ... Және ақпараттық технологиялар саласындағы компанияларға салық
және кеден жеңілдіктерін беру қажет.
Қазір өркениетті мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... жасап, бір-бірімен байланысып, әлемнің атақты
кітапханаларынан дәріс алып жатқан тұста, біздің жаңа технологиядан толық
хабарымыздың ... ұят. ... жол ... үшін Интернетті пайдалану
тарифін төмендетіп, тұрмысы төмен отбасындағы баланың жағдайына ... ... ... ... ... Интернетке талабын қалай
қанағаттандырамыз? Білім және ғылым министрлігі ... ... ... керек.
Интернеттің Қазақстанда пайда болғанына 15 жыл болғанын ескерсек,
қазіргі ... біз ... ... ... қоғамдық қатынастарды құқықтық
реттеудің жетілдірілмегені қалыпты нәрсе.
Әзірге әлемде бүкіләлемдік тор пайдаланушыларын бақылаудың ... ... жоқ. ... отандық заңнамалық базаны жасақтауда әлемдік
тәжірибені ескеріп отыру маңызды.
Сондықтан; ... ... ... ... енгізу мен
жаңа актілер жасау процесі түсінікті.
Бір ... ... ... ... ... ... бойынша
міндеттерді өз мойнына алды, яғни әр адамның жалпыға бірдей мойындалған
және непзделген құқығын ... Оның ... ... өз ... ... ... ... тәуелсіз түрде ақпарат пен идеяларды іздеу,
алу және тарату еркіндігі, яғни «ақпарат құқығы» бар.
Бұл құқықтар негізгі халықаралық ... ... Адам ... ... ... ... декларация (19 бап)
• Азаматтық және саяси құқықтар бойынша Халықаралық пакт (19 бап)
•Адам құқығы мен негізгі еркіндіктерді қорғау бойынша ... ... Рим, 4 ... 1950)
•БҰҰ-ның ақпаратқа қол жеткізу, шешім қабылдау процесіне ... және ... ... ... ... ... ... қол
жеткізу бойынша Конвенциясы (Орхус, 1998 ж., 2000 ж. ҚР ратиф-ы)
... ... ... ... Еуропа Кеңесінің
Конвенциясы (2008 жылы Министрлер Комитетімен ... және ... ... бөлек ақпаратқа қол жеткізу бойынша, сөз бостандығы бойынша
және ... ... үшін ... стандарттар бойынша негізгі
ұстанымдар анықталады.
Жалпы алғанда, Интернетті реттеу саласындағы ... ... ... барлық елдердің үкіметі ұстануы тиіс жағдайларды
айқындады:
1. Интернет заңнамалық вакуумда ... Көп ... ... ... ... қатынастарды реттей алады және реттеуге
міндетті.
2. Интернетті реттеу саласындағы заңцарды ... ... ... ғана қолданылуы тиіс, бірақ пікір білдіру ... ... ... ... ... аз ... ... Сонымен қатар, олар Адам құқығы бойынша жалпыға бірдей декларация,
Азаматтық және саяси құқықтар бойынша ... пакт және адам ... ... Комиссия құжаттарында қарастырылған тұжырымдарға сай
болуы керек
3. Интернеттегі сөз ... ... ... ... ... ... ақпаратқа Интернетте азаматтардың қол жеткізуін
қамтамасыз етуі қажет
Осы негізде төмендегі мәселелерді шешуді дұрыс жолға қоюды ... ... ... ... ... реттейтін орган құру
2 Қазақстанда ақпаратқа қол жеткізу деңгейін мемлекеттік ... мен ... ... және ... ... ... жетілдіру арқылы дамыту
3 мемлекеттік органдар сайттарының администраторларына қызмет жоспары
мен нәтижелері жайлы құжаттарды толықтай орналастыру, сайттардың мазмұнын
кеңейту ... ... ... ... ... ... жүйесін
жақсарту
4 Барлық Интернет-ресурстарға БАҚ статусын автоматты түрде беруден бас
тарту
5 Қазақстан территориясындағы тұлғалар Интернет арқылы қандай материал
алуды ... ... ие ... тию ... ... ... ... механизмдерін қолдануына жол берілмеуі қажет
6 Заңсыз контентті жасаған және таратқан кінәлілер сот ... ... ... ... ... заңнамалық және құқыққорғау органдарының іс-
әрекеті тек осындай контентке ғана бағытталауы тиіс, бірақ, ... ... ... ... ... кез ... түрі ... қатысты болмауы қажет
Цензураның жаңа формаларын жасауда да қажеттілік жоқ
СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ
1. Жақып Б. Публицистикалық шығармашылық ...... ... ... ... Н. ... радижурналистикасы: тарихы, тәжірибесі, теориясы. –
Алматы: Қазақ университеті, 1992.
3. Бекхожин Х. ... ... даму ... ... – Алматы, 1964.
4. Медианет. Интернет в Казахстане. - Алматы. Medianet. Soros. 2009ж.
14-105 ... ... К.С. ... ақпарат құралдарының әлеуметтану процессіндегі
ролі / Муслимова К.С. - , 2002 // Международная конф. ... ... ... и ... - Караганда:КарГУ,
Караганда:КарГУ,2002. - С. ... ... М. С. ... ... ... ... бола ала ма? ... 2006. – 13-24 бет.
7. Тасболат К. Дәстүрлі ... ... ... желілер
баса ма ? // Айқын -2010. №14. 11-12 бет.
8. Тасболат К. Адам және ... // ... -2009. №16. 11-12 ... ... Ә. ... ... // Қазақстан іскері. 2008. № 15. 4
бет.
10. Аманжол Н. Қазақ ... ... мен ... // ... - 2010 ... 5 ... Cембай.Ә. ... ... ... ... Еркімбай А. http://urimtal.wordpress.com
13. Асылбеков Н. Блог туралы блог http:// ... ... Б. ... ... К. Развитие казахской блогосферы. http://www.awards.kz
16. Бәйтелі.Б. Жаңа медиа жаңалықтары .http://bakytnur.wordpress.com/
17. Мағзуов.Қ. Үнхабар және бейнехабар.http://kuanysh.wordpress.com
18. Кәпқызы Е. ... сөз ... ... www.minber.kz
19. Еркімбай А. Интернет әлемі http://www.abai.kz
20. Қазақ блогшылары ... Қ.Р ... ... http:// blogs.e.gov.kz
22. Наш казнет http://Блоги.extra.kz
23. Блогплатформа ... ... ... ... ҚР Азаматтық кодекс
27. КР қылмыстық кодекс
28. ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық кодексі
29. ҚР Конституциясы
30. http://www.medialawca.org сайты
31. http://www.logycom.com
32. ҚР ... ... ... ... Өзбекстан Республикасы БАҚ туралы заңы
34. Тәжікстан Республикасы БАҚ туралы заңы
35. Тәжікстан Республикасының Қылмыстық Кодексі
36. ... ... ... ... ... ... ... Б. Публицистикалық шығармашылық негіздері. – Алматы: Қазақ
университеті, 2007.
2. Омашев Н. Қазақ радижурналистикасы: тарихы, тәжірибесі, ... ... ... ... ... ... Х. ... баспасөзінің даму жолдары (1860-1930). – Алматы, 1964.
4. Медианет. Интернет в Казахстане. - ... ... Soros. ... бет.
5. Муслимова К.С. Бұқаралық ақпарат құралдарының әлеуметтану процессіндегі
ролі [Text] / ... К.С. - , 2002 // ... ... на ... ... и ... ... Караганда:КарГУ,2002. - С. Караганда:КарГУ,2002
6. Жапек, М. С. Интернет бұқаралық ... ... бола ала ма? ... 2006. – 13-24 ... ... С. Масс – ... и цивилизация Востока. – ... ... ... Жеті ... 1995, ... - 79 стр.
8. Барманкулов М. Жанры печати, радиовещание и телевидение. –Алматы: ҚазГУ,
1994.
9. Омашев Н., Бегімбетова Р. Қазіргі шетел журналистикасы. –Алматы: ... ... ... Н.Ә. ... становления постиндустриального общества и
партнерство цивилизаций. –Москва: Экономика, 2008. -398 с.
11. «Параграф» Заңдық базасы
12. Борчашвили И. Ш. ... ... ... ... (Особен-ная
часть)» 1 том.
13. Қазіргі заң аясында қазақстандық БАҚ-ның жұмыс күшін зерттеу
14. «Қазақстан ... ... ... байланысты кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен
толықтырулар енгізу ... ... ... Заң жобасына
комментарийлер, авторы И.Ю.
15. Лоскутов.«Қазақстан Республикасының Ақпараттық-коммуникациялық желілер
мәселелеріне ... ... ... ... ... ... ... туралы»
16. Қазақстан Республикасының Заң жобасына ... ... ... ... ... ақпараты еркіндігі ... ... ... ... БАҚ ... мәселелері бойынша
өкілінің ұсыныстары (2004 ж.)/Интернеттегі бұқаралық ақпарат бойынша
анықтамалық, Вена, 2004 ... ... ... ... правовое исследование», Тоби
Мендел. Екінші басылым, өзгертілген және толықтырылған
19. «ЗУБР» әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жасалған «Мемлекеттік
органдар веб-сайттарының сапасын арттыру арқылы ақпаратқа қол жеткізуді
жақсарту» презентациясы, 19 қараша, 2009 ж., ... ... ... ... ... ... Свободный доступ к инфор-мации
является основным принципом работы ... ... на ... ... ... өкілі Младек - Кржинскимен әңгіме).
21. ... қол ... ... ... ... БҰҰБД тапсырмасымен өткізІлгене/«Ақпаратқа қол жеткізу»
Халықаралық ... ... 19 ... 2009 жыл, ... «Орта Азия елдеріндегі сөз бостандығы бойынша көмекші құрал», Артикль
19, Лондон, наурыз, 2007 ж.
23. Яман ... «Кто ... за ... Роль ... в ... ... интернета»/ Интернеттегі
бұқаралық ақпарат еркіндіп бойынша анықтамалық / ОБСЕ. Вена ... ... ... ... ... и ... СМИ и интернета в Европе: результаты исследования, проведенного
Оксфордским университетом» / Интернеттегі бұкаралық ... ... ... / ОБСЕ. Вена 2004.
25. Бала саудасы, бала жезөкшелігі және бала ... ... ... хаттаманы жүзеге асыру мақсатында ҚР
қабылдаған шаралар жайында БҰҰ-ның бала ... ... ... (2004 ... ... ... ... Кодексіне баптық комментарийлер
(ерекше бөлім)
27. Рассолов И М ... и ... ... и
рекомендации/«Конфликты в информационной сфере Материалы теоретического
семинара Сектора ... ... 2008 г» ... 2009 ... ... Е С «Юридическая и сетевая ответственность в ... ... в ... ... ... семинара Сектора информационного права 2008 г» Мәскеу,
2009 ж
29. Пікір білдіру еркіндігі бойынша ... ... ... 19 -
Воронеж, 2004
30. ҚР Президентінің 2004 жылғы 10 ... № 1471 ... ... ... ... ... ... 2005-2007
жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы” // ҚР ... ... ... ... № 45/2004 ж. Б. ... ҚР ... 2007 ... 30 қарашадағы № 1155-1 қаулысымен бекітілген
“Қазақстан Республикасында электрондық үкімет қалыптастырудың 2008-2010
жылдарға ... ... ... // ҚР Президенті мен
Үкіметінің Актілер жинағы. 2008 ж., № 44, ... ... Е.К. ... ... ... ... в условиях
глобализации. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. -28-29 б.
33. Кастельс М. ... ... ... ... культура.
-Москва, ГУ-ВШЭ, 2000. -265 с.
34. Судоргин О. ... ... в ... обществе:
тавтология или смысловой детерминант? // Власть. 2008. № 9. –С. ... ... М.Б. ... ... технологии в ХХI в.: новый ... ... ... ... // Технологии иноформационного общества –
Интернет и современное общество. (Труды VII Всероссийской объединенной
конференции. Санкт-Петербург, 10-12 ноября 2004 г.). –Спб.: ... ... ... 2004. –С. ... ... А.Н. ... ... в информационном обществе: новые
подходы // Социально-гуманитарные знания. 2006. № 6. –С. ... ... С.Г. ... и политический процесс // Общественные науки и
современность. 2001. № 2. –С. ... ... В.И. ... и ... в информационном обществе: проблемы
теории и методологии. Автореф. Дисс. ... ... ... ... 2004. ... ... В.В. ... развития электронного правительства // Управление.
№ 2. 2006. –С. 3-14.
40. Masuda Y. The ... society as ... ... ... society, 1983. –P. ... Дауылбаев Т.Ф. Электронное правительство: мировой опыт и Казахстан //
“Проблемы формирования ... ... ... ... конференции. -Алматы: КазНУ имени Аль-
Фараби, 2004. -С. 186-190.
42. Нурмагамбетов А., Алияров Е. ... ... ... ... опыт и ... // ... № 2. 2005. ... Исин Н. Вопросы формирования ... ... // ... № 14(692). 14 ... 2006 года. –С. 8-9.
44. Ли С. Электронное правительство: история, состояние и перспективы //
Наука и высшая ... ... 1 ... 2005 ... –С. ... ... Р.Б. ... саяси жүйесі: концептуалдық талдау // ... ... ... ... Әлеуметтік және саяси
ғылымдар сериясы. -2003. -№ 2. -Б. 73-74.
46. Шадиев К.X. ... ... ... ... ... // ... № 6-7, 2009. –Б. 61-63.
47. Ибраева Г.Ж. Медиапространство ... ... ... ... ... ... национальная (системный
подход): Материалы ... ... ... ... ... ... ... профессора М.С. Машана.
-Алматы: Дайк-Пресс, 2007. -С. 74
48. Электронды дерек ... ... ... ... ... ... ... дерек көзі: http://www.internetworldstats.com
51. Электронды дерек ... ... ... ... В.В. Стратегия развития электронного правительства // Управление.
№ 2. 2006. –С. 3-14.; ... А., ... Е. ... ... ... (зарубежный опыт и Казахстан) // Аналитик. №
2. 2005. –С. 34-36.; Исин Н. ... ... ... // Деловая неделя. № 14(692). 14 апреля 2006 года. –С. ... Ли С. ... ... ... ... и перспективы //
Наука и высшая школа Казахстана. 1 августа 2005 года. –С. 6. және ... ... Б. ... көшінен кеш қалмайық // Егемен ... ... 27 ... –Б. 3.
54. Трудолюбов М. Виртуальное государство // Ведомости. -2001. -9 апреля.
55. Райхард К. Реформирование ... ... ... ... // Государственная служба за рубежом.
Реформы госуправления накануне третьего тысячелетия. – 1999. – № 6. – ... ... И.Л. ... ... ... ... ... -М.:
Юринформцентр: Изд. г-на Тихомирова, 2001. -С.161, 166-167.
57. Оффеле Й. Тенденции в ... ... // ... ... ... -Вып. 15. -М., 2006. -С. ... Дрожжинов В.И. Электронные правительства: ... ... ... ... в странах мира // Технологии информационного
общества - Интернет и современное ... ... V ... ... ... 25 - 29 ноября 2002 г.
-СПб.: ... ... ... 2002. С. 278-283.
59. Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық ...... ... ҚР ... Н.Ә. ... ел ... арнаған
Жолдауы // Егемен Қазақстан. 2010 жылғы 30 қаңтар. –Б. 2.
60. Қазақстан Республикасы Президентінің “ Қазақстан Республикасының ... ... ... даму ... ... ... ... //
Егемен Қазақстан. 2010 жылғы 30 қаңтар. 1 бет
61. БҰҰ e-дайындық туралы 2008 жылғы ... // ... ... ... Е.А., Шариков П.А. Контроль над интернетом и международная
стабильность // США-Канада. № 3. -2007. –С. ... ... ... ... ... ... және дамытудың мемлекеттік бағдарламасы // Қазақстан
Республикасының ПҮАЖ-ы, 2001 ж., № 10, ... ... ... ... ... ... 50 елдің қатарына
кіру стратегиясы”. ҚР Президенті Н.Ә. ... ... ... ... сөйлеген сөзі, 2006 жылғы 18 қаңтар
// Егемен Қазақстан. 2006 жылғы 19 қаңтар. –Б. 1.
65. ... ... жаңа ... ... ... ... халқына Жолдауы // Ана тілі. -№ 10. -2007 ... 10 ... ... ... К.X. ... телекоммуникация қызметі нарығының даму
басымдықтары // Саясат. 2009. № 6-7. –Б. 61-63.
67. Мұсатаев С.Ш. ... ... ... ... ... ... ... Алматы: “Prіnt-S”, 2007. -240 бет.
68. Гаджиев К.С. Введение в политологию. -М., 1996. -327 ... ... А.В. ... и ... ... ... в условиях
развития современных технологии: Дис. канд. полит, наук: 23.00.02.
-СПБ.: СПб ... ... 2000. - С. ... ... М. ... ... көлеңке бұрылыстары // Ана тілі. 2006
жылғы көкектің 13. № 15. –Б. 3.
71. Балгин Р. ... ... схем ... на ... ... печатных СМИ // Саясат. -2003. -№ 8. -С. 24-25.
72. Ішкі және сыртқы саясаттың 2004 жылға арналған ... ... ... ... ... ... Ел халқына жолдауы //
Егемен Қазақстан, 2003 жылғы 4 сәуір. –Б. 1-2.
73. Бокаев С.О. ... ... как ... формирования
общественного мнения и электорального ... ... опыт ... –Алматы: Эрекет-Принт, 2009. -153 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 116 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Журналистік шығармашылықтағы интерактивтілік қырлары45 бет
Интернет және БАҚ6 бет
Қазақ интернеті26 бет
Интернеттің электронды ортасын реттеудің құқықтық аспектілері35 бет
Микроорганизмдер көмегімен инсулин, интерферон және реттеуші пептидтерді өндіру22 бет
Пойыз қозғалысын интервалды реттеу жүйесіне жалпы сипаттама4 бет
"жаңажол" кен орнының автоматтандырылуын жобалау24 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Анықтауыштар және оларды есептеу13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь