Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуді криминалистік қамтамасыз ету және тергеуге қатысушылардың қызметін үйлестіру туралы

КІРІСПЕ 3
1 САХНАЛАУМЕН ЖАСЫРЫЛҒАН АДАМ ӨЛТІРУ ҚЫЛМЫСТАРЫН ТЕРГЕУДІ КРИМИНАЛИСТІК ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ЖАЛПЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ

11
1.1 Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарының криминалистік сипаттамасы
11
1.2 Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеу кезінде тергеушінің анықтама органдарымен өзара әрекетінің ұйымдастыру.тактикалық ережелері

34
1.3 Тергеудің алғашқы кезеңіндегі типтік тергеу жағдайлары және тергеу болжамдары
47
2 САХНАЛАУМЕН ЖАСЫРЫЛҒАН АДАМ ӨЛТІРУ ҚЫЛМЫСТАРЫН ТЕРГЕУГЕ ЖӘНЕ БОЛДЫРМАУҒА БАҒЫТТАЛҒАН ТАКТИКАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРЫ

60
2.1 Тактикалық операция сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуге қатысушылардың қызметін үйлестіру құралдарының бірі ретінде

60
2.2 Сахналаудың белгілерін табуға бағытталған ақпаратты жинау тактикалық операциясы
68
2.3 Жәбірленушінің жеке басын анықтау, оның тұлғалық қасиеттерін сипаттайтын ақпаратты жинау тактикалық операциясы
97
2.4 Қылмыскерді анықтау мен әшкерелеу тактикалық операциясы 104
2.5 Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын болдырмау тактикалық операциясы
126
ҚОРЫТЫНДЫ 133
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 138
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Зерттеу жұмысында сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуді криминалистік камтамасыз ету және тергеуге қатысушылардың қызметін үйлестіру жайлы ғылыми ой-пікірлер көрініс тапқан.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Өткен ғасырдың 90-жылдарында Қазақстанда басталған саяси-құқықтық, экономикалық өзгерістер еліміздің егемендігін, тәуелсіздігін алуымен, азаматтық қоғамның қалыптасуымен, экономиканың нарықтық жолға бет алуымен, әлемнің барша өркениетті елдерімен дипломатиялық қарым-қатынастарды орнатумен сипатталады.
1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданған Казақстан Республикасының Конституциясы мемлекетіміздің беріктігін нығайтып, мемлекет пен қоғамның даму жолын анықтады, адамның және азаматтың құқықтарының, бостандықтарының қорғалу кепілдіктерін бекітті. Негізгі заңның 1-бабында [1] бекітілген демократиялық, зайырлы, құқықтық, әлеуметтік мемлекетті орнықтыру әлеуметтік, экономикалық, құқықтық және саяси міндеттердің кешенін одан әрі жеделдетілген қарқынмен жүзеге асыруды талап етеді.
Тәуелсіздікті алғаннан соң елімізде орын алған көптеген жақсы өзгерістермен бірге, өкінішке орай, ТМД мемлекеттеріндегі қылмыстылықтың өсуі, жаңа қылмыстардың пайда болуы, ұйымдасқан қылмыстылықтың қалыптасуы, кейбір республикалардағы содырлардың ату және жарылғыш заттарын пайдаланып лаңкестік іс-қимылдарын жасауы, әлемдік трансұлттық қылмыстық қауымдастықтарының еліміздің кеңістігін қылмыстарды жасауға, есірткі, қару-жарақты тасымалдауға әрекеттенуі көрініс тапты. Қазірдің өзінде адам өлтіру, пайдакүнемдік-зорлық қылмыстарын тергеуді жетілдіру, қылмыскерлердің қылмыстың ізін жасыру мақсатында орындаған сахналауларды әшкерелеу, тергеуге қарсылық көрсетуіне және басқа да әрекеттеріне тосқауыл қою құқық қорғау органдары қызметкерлерінің, ғалымдардың алдында тұрған күрделі мәселелердің бірі болып табылады.
Қылмыстылықтың өршіп тұрған қауырт жылдарында мемлекетіміздің басшылығымен қабылданған нормативтік-құқықтық актілері мен мемлекеттік бағдарламаларында көрініс тапқан қылмыстық-құқықтық іс-шаралары қылмыстылықпен күрес жүргізу бағытын айқындап, криминогендік жағдайдың едәуір төмендеуіне үлкен септігін тигізіп, адамның құқықтары мен бостандықтарының берік қорғалуын мүмкін етті.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев: "Жоғарғы заңды қорғауды қамтамасыз ете отырып, заңды сыйлайтын азаматтарды қылмыстан қорғауға жете мән берілсін және заңға қарама-қайшы іс-әрекет жасайтындарға билік пен заңның ең қатаң түрі қолданылсын", - деп атап өтті [2, 15 б.].
1 ҚР Конституциясы, 30 тамыз 1995 ж. қабылданған (өзгерістер мен толықтырулармен бірге). – Астана, 2009. – 40 б.
2 Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы: проблемалар және оларды шешудің жолдары. – Алматы, 1997. – 94 б.
3 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы: Жеті жарғы, 2009. – 212 б.
4 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. – Алматы: Жеті жарғы, 2008. – 187 б.
5 Герасимов И.Ф. Криминалистические характеристики преступлений в структуре частных методик // Криминалистические характеристики в методике расследования преступлений. – Свердловск, 1978. – С.3-5.
6 Гавло В.К. Теоретические проблемы и практика применения методики расследования отдельных видов преступлений. – Томск, 1985. – 333 с.
7 Лузгин И.М. Некоторые аспекты криминалистической характеристики и место в ней данных о сокрытии преступлений // Сб.: Криминалистическая характеристика преступлений. – М., 1984. – С.26-35.
8 Селиванов Н.А. Сущность методики расследования и ее принципы // Социалистическая законность. – М., 1976. – № 5. – С. 61.
9 Сенчик Н.Я. Криминалистическая характеристика преступления // В кн.: Криминалистика и судебная экспертиза. – Киев, 1983. – Вып.26. – С. 29.
10 Танасевич В.Г., Образцов В.А. О криминалистической характеристике преступлений // Вопросы борьбы с преступностью. – М., 1976. – Вып.25. – С. 94-95.
11 Васильев А.Н. Проблемы методики расследования отдельных видов преступлений. – М.: Издательство МГУ, 1978. – 72 с.
12 Коновалова В.Е., Колесниченко А.Н. Теоретические проблемы криминалистической характеристики // Криминалистическая характеристика преступлений. – М., 1984. – С.17.
13 Драпкин Л.Я. Предмет доказывания и криминалистические характеристики преступлений // Криминалистические характеристики в методике расследования преступлений. – Свердловск, 1987. – С.17-20.
14 Джакишев Е.Г. Криминалистическая характеристика и ее роль в поиске доказательственной информации // Проблемы программирования, организации и информационного обеспечения предварительного следствия. – Уфа, 1989. – С.110-114.
15 Исаев А.А. Применение специальных познаний для квалификации преступлений. – Алматы, 1997. – 234 с.
16 Мозговых Г.А. Криминалистическая характеристика преступления. – Алматы, 2002. – 48 с.
17 Сергеев Л.А. Криминалистика. – М., 1971. – 425 с.
18 Зуйков Г.Г. Криминалистическое учение о способе совершения преступления. – М., 1970. – 181 с.
19 Гельманов А.Г. Сущность, криминалистическое значение и методы установления способа сокрытия преступлений против жизни, здоровья граждан. – М., 1982. – 158 с.
20 № 1572340 қылмыстық іс, Оңтүстік-Қазақстан облыстық сотының мұрағаты, 2008 жылғы қылмыстық іс құжаттары; ҚР Жоғарғы Сотының Бюллетені 2008 ж. №9, №2а-235-08 қаулы.
21 Яблоков Н.А. Криминалистическая характеристика преступления и типичные следственные ситуации как важные факторы разработки методики расследования преступлений // Вопросы борьбы с преступностью. – М., 1979. – Вып.30. – С. 121.
22 Кирсанов З.И. Маскировка как способ сокрытия следов преступления // Способы сокрытия следов преступлений и криминалистические методы их установления. – М., 1984. – С.83-87.
23 Кручинина Н.В Проблема алиби на предварительном следствии: автореф. канд. юрид. наук. – М., 1988. – 27 с.
24 Якимов И.Н. Криминалистика. Уголовная тактика. – М., 1929. – 44 с.
25 Ратинов А.Р. Судебная психология для следователей. – М., 1967. – 290 с.
26 Криминалистика / Под ред. И.Х. Максутова – Л.: ЛГУ, 1976. – 316 с.
27 Лузгин И.М. Методологические проблемы расследования. – М.: Юрид. лит., 1973. – 216 с.
28 Васильев А.Н., Мудьюгин Г.Н., Якубович Н.А. Планирование расследования. – М.: Госюриздат, 1957. – 78 с.
29 №1003617 қылмыстық іс, Оңтүстік-Қазақстан облыстық сотының мұрағаты, 1998 жылғы қылмыстық іс құжаттары.
30 Молчанов В.И., Попов В.Л., Калмыков К.Н. Огнестрельные повреждения и их судебно-медицинская экспертиза. – Л., 1990. – 131 с.
31 Крылов И.Ф. Криминалистическая характеристика и ее место в системе науки криминалистики в вузовской программе // Криминалистическая характеристика преступлений. – М.: ВНИИ Прокуратуры СССР, 1984. – С. 32.
32 Шевченко Б.И. Научные основы трассологии. – М., 1981. – 115 с.
33 Колмаков В.П. Следственный осмотр. – М., 1969. – 79 с.
34 Шаламов М.П. Теория улик. – М.: Госюриздат, 1960. – 88 с.
35 Винберг А.И. Осмотр места происшествия // В кн.: Криминалистика. –М.: Госюриздат, 1959. – 237 с.
36 Белкин Р.С. Криминалистика: тенденции, проблемы, перспективы. От теории к практике. – М.: Юрид. лит., 1998. – 227 с.
37 Бурданова В.С. О понятии и значении негативных обстоятельств // В кн.: Вопросы предупреждения преступности. – М.: Юрид. литература, 1965. –Вып.2. – С. 63.
38 Лисицын В.П. Значение негативных обстоятельств при осмотре места происшествия. – Алма-Ата, 1959. – С. 69.
39 Шавер Б.М., Винберг А.И. Криминалистика. – М.: Изд-во НКЮ СССР, 1940. – 258 с.
40 Сергеевский Н.Д. Немые свидетели (практика осмотров) // Вестник полиции. – М., 1907. – №2. – С.36.
41 Евгеньев М.Е. Методика и техника расследования преступлений. – Киев, 1940. – 78 с.
42 Кривицкий С.Г. Установление симуляции в преступлении // Социалистическая законность. – 1937. – №5. – С. 55.
43 Познышев С.Г. Косвенные улики и их значение при расследовании преступлений // Ученые записки ВИЮН. – М.: Юриздат, 1941. – Вып.2. – С.60.
44 Вологин М.В., Порошин Г.Н. К вопросу о понятии негативных обстоятельств в криминалистике // Проблемы предварительного следствия. – Волгоград, 1980. – С. 128.
45 №1203617 қылмыстық іс, Алматы қалалық сотының мұрағаты, 2001 жылдың қылмыстық іс құжаттары.
46 Бородулин А.И. Методические и тактические основы расследования убийств, совершаемых наемными лицами: дис. канд. юрид. наук. – М., 1996. – 139 с.
47 Дулов А.В. Судебная психология. – Минск, 1975. – 462 с.
48 Гавло В.К. О следственной ситуации и методике расследования хищений, совершаемых с участием должностных лиц // Вопросы криминалистической методологии, тактики и методики расследования. – М., 1973. – С. 90.
49 Белкин Р.С., Корухов Ю.Г. Криминалистическое обеспечение деятельности криминальной полиции. – М.: Новый юрист, 1997. – 212 с.
50 Белкин Р.С., Корухов Ю.Г., Аверьянова Г.В., Россинская Е.Р. Криминалистика. – М., 2000. – 990 с.
51 Балашов А.Н. Прокурорский надзор за исполнением законов в процессе взаимодействия следователя и органа дознания. – М., 1987. – 143 с.
52 Дубинский А.Я. Взаимодействие следователя с органами дознания. – Киев: Киевская высшая школа МВД СССР, 1970. – 99 с.
53 Белозеров Ю.Н., Чугунов В.В., Чувилев А.А. Дознание в органах внутренних дел и его проблемы. – М., 1972. – 103 с.
54 Герасимов И.Ф. Взаимодействие органов предварительного следствия и дознания при расследовании особо опасных преступлений: автореф. канд. юрид. наук. – Свердловск, 1966. – 28 с.
55 Криминалистика: учебник для вузов / под ред. Р.С. Белкина. – М., 1999. – С. 401.
56 Джакишев Е.Е. Криминалистическое обеспечение и координация деятельности участников расследования налоговых преступлений: дис. канд. юрид. наук. – Алматы, 2000. – 148 с.
57 Михайлов И.В. Советский уголовный процесс. Методические разработки по изучению курса советского уголовного процесса (Сост. по УПК УССР) / сост. И.А. Крючатов, И.В. Михайлов. – Одесса, 1968. – Ч.1. – 89 с.
58 Трусов А.И. Основы теории судебных доказательств. – М.: Госюриздат, 1960. – 176 с.
59 Белкин Р.С., Винберг А.И. Криминалистика и доказывание. – М.: Юрид. лит., 1969. – 216 с.
60 Ларин А.М. Расследование по уголовному делу. Планирование, организация. – М.: Юрид. лит., 1970. – 223 с.
61 Мешков В.М., Попов В.Я. Оперативно-розыскная тактика и особенности легализации полученной информации в ходе предварительного следствия. – М.: Изд-во Щит, 1999. – 80 с.
62 Руководство для следователей / под ред. Н.В. Жогина. – М., 1971. – 752 с.
63 Викторов Б.А. Общие условия предварительного расследования в советском уголовном процессе: учебное пособие. – М., 1971. – С. 58.
64 Возгрин И.А. О структуре методик расследования отдельных видов преступлений // Вопросы теории и практики борьбы с преступностью. – Л., 1974. – С. 82.
65 Белкин Р.С. Курс советской криминалистики. – М., 1987. –Ч.2. – 366 с.
66 Осипов А.Ф. Вопросы соотношения уголовно-процессуальной и оперативно-розыскной деятельности. – М.: Изд. Московской ВШ МВД СССР, 1976. – С. 29.
67 Досбол Г.Г. Психология предварительного расследования. – Алматы: Қазақ университеті, 2000. – 126 с.
68 Ломов Б.Ф. Методологические и теоретические проблемы психологии. – М., 1984. – 311 с.
69 Теплов В.М. Проблемы индивидуальных различий. – М., 1961. – 406 с.
70 Аврах Я.С. Психологические проблемы защиты по уголовным делам. –Казань, 1972. – 88 с.
71 Быховский И., Захарченко Н. Этика проведения следственных действий // Социалистическая законность. – 1973. – №12. – С.39-40.
72 Васильев В.Л. Психологические основы организации труда следователя: учебное пособие. – Волгоград, 1976. – 175 с.
73 Кузьмин В.С., Волков И.Н., Емельянов Ю.Н. Руководитель и коллектив: социально-психологический очерк. – Л., 1974. – 51 с.
74 Белкин Р.С., Винберг А.И. Криминалистика. Общетеоретические проблемы. – М., 1973. – 66 с.
75 Темірболат Н.С. Криминалистикалық болжау және оның тергеуде атқаратын ролі: заң ғыл. канд. дис. – Алматы, 2008. – 128 б.
76 Шурухнов Н.Г. Следственная ситуация, тактическое решение и комплекс тактических приемов в расследовании // Криминалистика (актуальные проблемы). – М., 1998. – С. 95.
77 Кулибаев Т.А. Роль криминалистических категорий при расследовании преступлений: автореф. д-ра юрид. наук: 12.00.09. – Алматы, 2007. – 45 с.
78 Соя-Серко Л.А. Организация следственного действия / Библиотека следователя. – М., 1974. – 55 с.
79 Пантелеев И.Ф. Методология криминалистики: учебное пособие. – М.: ВЮЗИ, 1982. – 90 с.
80 Жәкішев Е. Криминалистік тактика. – Алматы: Жеті жарғы, 1997. – 55 б.
81 Теребилов В.И. К вопросу о следственных версиях и планировании расследования // Советская криминалистика на службе следствия. – 1955. – №5. – С.112.
82 Колесниченко А.Н. Роль следственных версий и построение их при расследовании преступлений / Ученые записки. – М., 1957. – Сб. 9. – 165 с.
83 Нургалиев Б.Б. Тактические основы изобличения лиц, противодействующих расследованию преступлений путем дачи ложных показаний: автореф. канд.юрид.наук. – Алматы, 2006. – 23 с.
84 Белкин Р.С. Очерки криминалистической тактики: учеб. пособие. – Волгоград: ВСШ МВД РФ, 1993. – 116 с.
85 Дулов А.В. Тактические операции при расследовании преступлений. –Минск, 1979. – 128 с.
86 Шиканов В.И. Теоретические основы тактических операций в расследовании преступлений. – Иркутск, 1983. – 200 с.
87 Джакишев Е.Г. Проблемы совершенствования криминалистических приемов и средств борьбы с хищениями и иными корыстными преступлениями в сфере экономики: автореф. д-ра юрид. наук. – Алматы, 1994. – 38 с.
88 Кулибаев Т.А. Роль криминалистических категорий при расследовании преступлений: дис. д-ра юрид. наук. – Алматы, 2007. – 273 с.
89 Драпкин Л.Я. Особенности информационного поиска в процессе расследования и тактики следствия // В кн.: Проблемы повышения эффективности предварительного следствия. – Л., 1976. – С.54-56.
90 Баев О.Я. Основы криминалистики: курс лекций. – М.: Экзамен, 2001. – 288 с.
91 Яблоков Н.П. Криминалистика: учебник для вузов. – М.: Изд. группа НОРМА-ИНФРА-М, 2000. – 384 с.
92 Образцов В.А. Выявление и изобличение преступника. – М.: Юрист, 1997. – 336 с.
93 Коновалова В.Е. Организация расследования хищений государственного и общественного имущества: учеб. пособие. – Харьков: Юрид. ин-т, 1984. – 44 с.
94 Лагутин А.В. Тактические операции при расследовании преступлений // Криминалистика и судебная экспертиза. – Киев: Высшая школа, 1980. – Вып.20. – С. 16-19.
95 Стояновский М.В. О классификации (систематизации) тактико-криминалистических средств // Воронежские криминалистические чтения / под ред. О.Я. Баева. – Воронеж: Изд-во Воронеж. гос. ун-та, 2001. – Вып.2. – С. 62-67.
96 Бояров В.И. Убийства, совершаемые в процессе противостояния организованных преступных группировок (особенности расследования): метод. пособие. – Харьков: КримАрт, 1997. – 132 с.
97 Яблоков Н.П. Расследование организованной преступной деятельности: практ. пособие. – М.: Юристъ, 2002. – 172 с.
98 Самыгин Л.Д. Расследование преступлений как система деятельности. – М.: Изд-во МГУ, 1989. – 180 с.
99 Волчецкая Т.С. Криминалистическая ситуалогия: монография / под ред. проф. Н.П. Яблокова. – М.; Калининград, 1997. – 343 с.
100 Антонян Ю.М. Убийства ради убийства. – М.: «Щит-М», 1998. – 232 с.
101 Ищенко Е.П. Проблемы первоначального этапа расследования преступлений. – Красноярск: Изд-во Красноярского университета, 1987. – 168 с.
102 Лузгин И.М. Моделирование при расследовании преступлений. – М.: Юрид. лит., 1981. – 152 с.
103 Терликбаев К.Т. Криминалистикалық модельдеу қылмыстарды тергеу кезіндегі танымның әдісі ретінде: заң ғыл. канд. дис. – Алматы, 2007. – 125 с.
104 Якимов Н.И. Криминалистика / Уголовная тактика. – М.: Изд-во НКВД, 1929. – 150 с.
105 Медведев С.И. Негативные обстоятельства и их использование в раскрытии преступлений. – Волгоград: ВСШ МВД СССР, 1973. – 72 с.
106 Кривошеев А.С. Изучение личности обвиняемого в процессе расследования. - М., 1971. – 50 с.
107 Крылов И.Ф. Как наука помогает раскрывать преступления. – Л., 1959. – 47 с.
108 Шиманова З.Е. Пожарно-техническая экспертиза. – М., 1963. – 44 с.
109 Барон Л.Б. Особенности назначения судебной экспертизы при расследовании дел, связанных с сожжением трупов // Вопросы криминалистики и судебной экспертизы по делам о тяжких преступлениях. – Караганда, 1985. – С.126-131.
110 Стрелец Н.Н. К вопросу использования рентгенно-структурного анализа при экспертизе золы в случаях криминального сожжения трупа // Судебно-медицинская экспертиза и криминалистика на службе следствия. –Ставрополь, 1971. – Вып. 6. – С.35.
111 №0910346 қылмыстық іс, Астана қаласы сотының мұрағаты, 2006 жылдың қылмыстық іс құжаттары.
112 Судебная медицина / под ред. В.В. Томилина. – М., 1978. – 208 с.
113 Сапожников Ю.С. Криминалистика в судебной медицине. – Киев, 1970. – 223 с.
114 Оразалиев М., Еркінов С., Есболаев Ғ. Тергеушіге арналған анықтамалық кітап. – Алматы, 2009. – 332 б.
115 Гинзбург А.Я. Основы оперативно-розыскной деятельности: учебное пособие. – Алматы: ТОО «Аян-Эдет», 1997. – 80 с.
116 Шиканов В.И. Использование специальных познаний. – Иркутск: Иркутский гос. ун-т, 1976. – 175 с.
117 Эйсман А.А. Критерий и формы использования специальных познаний при криминалистическом исследовании в целях получения судебных доказательств // В кн.: Вопросы криминалистики. – М., 1962. – Вып.7. – С.126.
118 Дулов А.В., Нестеренко П.Д. Тактика следственных действий. – Минск, 1971. – 272 с.
119 Арсеньев В.Д., Заболоцкий В.Г. Использование специальных знаний при установлении фактических обстоятельств уголовного дела. – Красноярск, 1986. – 84 с.
120 Галкин В.М. Средства доказывания в уголовном процессе // Заключение эксперта. – М.: ЦНИИСЭ, 1968. – Ч.2. – С. 91.
121 Глазырин Ф.В., Кругликов А.П. Следственный эксперимент. –Волгоград, 1981. – 72 с.
122 №1272649 қылмыстық іс, Оңтүстік-Қазақстан облыстық сотының мұрағаты, 2004 жылғы қылмыстық іс құжаттары.
123 №1401625 қылмыстық іс, Алматы қалалық сотының мұрағаты, 2005 жылғы қылмыстық іс құжаттары.
124 №1302841 қылмыстық іс, Оңтүстік-Қазақстан облыстық сотының мұрағаты, 2006 жылғы қылмыстық іс құжаттары.
125 Поврезнюк Г.И. Криминалистические методы установления личности погибших и розыска без вести пропавших лиц. – Алматы, 1997. – 25 с.
126 Розенблит С.Я. Тактика допроса свидетелей // Советская криминалистика на службе следствия. – М.: Госюриздат, 1955. – С. 113-150.
127 Карнеева Л.М., Ордынский С.С., Розенблит С.Я. Тактика допроса на предварительном следствии. – М.: Госюриздат, 1958. – 125 с.
128 Коновалов В.Е. Тактика допроса свидетелей и обвиняемых. – Харьков: ГУ, 1956. – 113 с.
129 Шурухнов Н.Г. Криминалистика: курс лекций. – М., 2006. – 620 с.
130 Белкин Р.С., Лившиц Е.М. Тактика следственных действий. – М., 1997. – 176 с.
131 Соловьев А.Б., Центров Е.Е. Допрос на предварительном следствии: методическое пособие. – М., 1986. – 62 с.
132 Порубов Н.И. Научные основы допроса на предварительном следствии. - Изд. 3-е. – Минск: ВШ МВД СССР, 1978. – 60 с.
133 Карацев К.М. Основные процессуальные и криминалистические положения допроса обвиняемого. – Алма- Ата, 1969. – 178 с.
134 Китаев Н.Н. Вопросы теории и практики изобличения лиц, совершивших умышленное убийство: дис... канд. юрид. наук. – Иркутск, 1993. – 227 с.
135 Бахин В.П., Когамов М.И. Допрос на предварительном следствии (уголовно-процессуальные и криминалистические вопросы). – Алматы: Оркениет, 1999. – 208 с.
136 Леви А.А., Михайлов А.И. Обыск. – М., 1971. – 91 с.
137 Криминалистика: учебник / под ред.И.Ф. Герасимова и Л.Я. Драпкина. – М.: Высшая школа, 2000. – 671 с.
138 Кузнецов Н.Ф. Преступление и преступность. – М., 1969. – С. 90.
139 Лекарь А.Г. Некоторые вопросы деятельности органов МООП по предупреждению преступлений // Вопросы предупреждения преступности. – М.: Юрид. лит., 1965. – Вып.1. – С.36.
140 Каиржанов Е.И. Криминология (общая часть). – Алматы: Республиканский издательский кабинет, 2000. – 198 с.
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
ӘОЖ 343.98 (574) ... ... ... УСКИМБАЕВИЧ
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуді криминалистік
қамтамасыз ету және тергеуге
қатысушылардың қызметін үйлестіру
12.00.09 − қылмыстық іс жүргізу; криминалистика және сот ... ... ... ... ... ... дәрежесін алу үшін
дайындалған диссертация
Ғылыми жетекші
заң ғылымдарының докторы,
профессор Исаев А.А.
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2010
МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ |3 |
|1 ... ... АДАМ ... ... ... | |
| ... ... ЕТУДІҢ ЖАЛПЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ | |
| | |11 ... ... адам ... ... криминалистік | |
| ... |11 ... ... адам ... ... ... ... | |
| |тергеушінің анықтама органдарымен өзара әрекетінің | |
| ... ... |34 ... ... ... ... тергеу жағдайлары және тергеу| |
| ... |47 |
|2 ... ... АДАМ ... ... ТЕРГЕУГЕ ЖӘНЕ | |
| ... ... ... ... | |
| | |60 ... операция сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын| |
| ... ... ... үйлестіру құралдарының бірі | |
| ... |60 ... ... ... ... ақпаратты жинау | |
| ... ... |68 ... жеке ... ... оның ... ... | |
| |сипаттайтын ақпаратты жинау тактикалық операциясы |97 ... ... мен ... ... ... |104 ... ... адам өлтіру қылмыстарын болдырмау | |
| ... ... |126 |
| ... |133 |
| ... ... ... |138 ... жалпы сипаттамасы. Зерттеу жұмысында сахналаумен жасырылған
адам өлтіру қылмыстарын тергеуді криминалистік ... ету және ... ... ... ... ғылыми ой-пікірлер көрініс тапқан.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Өткен ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... алуымен, азаматтық қоғамның ... ... ... бет ... әлемнің барша өркениетті елдерімен
дипломатиялық қарым-қатынастарды орнатумен сипатталады.
1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданған Казақстан
Республикасының Конституциясы ... ... ... ... ... даму ... анықтады, адамның және азаматтың құқықтарының,
бостандықтарының қорғалу кепілдіктерін бекітті. Негізгі ... ... ... ... ... құқықтық, әлеуметтік мемлекетті
орнықтыру әлеуметтік, экономикалық, құқықтық және саяси ... одан әрі ... ... ... ... талап етеді.
Тәуелсіздікті алғаннан соң елімізде орын алған көптеген ... ... ... орай, ТМД мемлекеттеріндегі қылмыстылықтың
өсуі, жаңа ... ... ... ... ... қалыптасуы,
кейбір республикалардағы содырлардың ату және жарылғыш заттарын пайдаланып
лаңкестік іс-қимылдарын жасауы, ... ... ... ... ... ... ... есірткі, қару-
жарақты тасымалдауға әрекеттенуі көрініс тапты. Қазірдің өзінде адам
өлтіру, ... ... ... ... ... ізін жасыру мақсатында орындаған сахналауларды
әшкерелеу, тергеуге қарсылық көрсетуіне және басқа да ... ... ... ... ... ... ... алдында тұрған
күрделі мәселелердің бірі болып табылады.
Қылмыстылықтың өршіп тұрған ... ... ... ... ... ... мен ... көрініс тапқан ... ... ... жүргізу бағытын айқындап, ... ... ... ... септігін тигізіп, адамның құқықтары мен
бостандықтарының берік ... ... ... Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев: "Жоғарғы ... ... ете ... ... ... азаматтарды қылмыстан
қорғауға жете мән берілсін және заңға қарама-қайшы іс-әрекет ... пен ... ең ... түрі қолданылсын", - деп атап өтті [2, 15 ... ... ... ... ... ... ... құқықтары
мен бостандықтарын мығым қорғауға, мемлекеттік институттардың қалыпты
қызметін қамтамасыз етуге, қоғамдық ... ... ... ... күресті күшейтуге арналған.
Қылмыстардың санын тіркеу жөніндегі статистикалық деректерге назар
аударсақ, Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының ... ... ... ... жөніндегі комитетінің мәліметтері бойынша республикада
1998 жылы 142100 қылмыс тіркелсе, 1999 жылы – 139431; 2000 жылы – ... жылы – 152168; 2002 жылы – 135151; 2003 жылы – 118485; 2004 жылы ... 2005 жылы – 146347; 2006 жылы ... 2007 жылы – 128064; ... – 121667 қылмыс тіркелді. Соның ішінде адам өлтіру қылмыстары 1999
жылы - 2466; 2000 жылы – 2294; 2001 жылы – 2072; 2002 жылы – 1924; ... – 3212; 2005 жылы – 1804; 2007 жылы – 1656; 2009 – ... ... ... ... ... динамикасы 1999
жылдан бастап 2005 жылға дейін ауытқып тұрғанын, одан кейінгі ... ... қоса ... азайғаны көрінеді. Адам өлтіру қылмыстарының істелуі де
біртіндеп азайып келгені ... ... ... тез ... дамуы,
қылмыстықтың себептерін жоюға бағытталған оңтайлы кең ... ... ... ... ... ... болдырмаудың нәтижелі
іс-шаралардың жүргізілуі өмірге қарсы зорлық қылмыстарының сандық көрсеткіш
динамикасының төмендегенін көрсетуде. Оның үстіне құқық қорғау ... ... ... ... қылмыстылығымен ... ... және ... ... ... ... ... жабдықталуымен түсіндіріледі.
Криминалистік ғылымның жедел қарқынмен дамуы, ... ... ... ... ... ... да құқық қорғау
органдарын криминалистік қамтамасыз етуге өзінің ... ... ... санының статистикалық көрсеткіштерінің ауытқып ... ... ... ... ... ... талап
етеді. Осыған орай, әзірленген диссертациялық зерттеудің ұсынымдары
қылмыстылықпен, нақты айтқанда, адам ... ... ... ... арналған.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қазіргі кезде қоғамымызға қауіп ... ... дерт ... ... қылмыстар жетерлік және де оларды
құқық қорғау органдарының ... ... ... ... ... ... ... Сол себептен, қазақстандық заңгерлердің
мемлекет дамуының осы кезеңінде орын ... ... ... жүргізуіне
терең көңіл бөліп, ішкі ... ... ... ... етуге мән беру қажет.
Ішкі істер органдарының қызметі қоғамдағы тәртіпті қамтамасыз етуге,
бұзушылық пен ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу кодексінің 8-бабына сәйкес ... ... ... тез және толық ашу, оларды жасаған адамдарды
әшкерелеу және қылмыстық жауапқа тарту, әділ сот ... және ... ... ... ... ... ... орай, сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеу
кезінде ... ... ... ... қарсы әрекет
етушілерді әшкерелеу, тактикалық операциялардың шеңберінде орындалатын
оқиға ... ... ... ... алу, ... тергеу эксперименті,
көрсетулерді өз орнында тексеру мен нақтылау, басқа да ... ... ... ... ... ... ету, тергеуге
қатысушылардың өзара әрекетін сауатты үйлестіру қылмыстылықпен тиімді, ... ... ... ... ... Міне, осындай жағдайларға
қарамастан, бұл үлкен, мәнді мәселелер төңірегіндегі әңгімелер жеткілікті
деңгейде әлі де ... ... ... ... ... ... болдырмау жөніндегі жетістіктер алдын
ала тергеу органдарының қызметін жетілдіруге, ... ... ... ... нәтижесімен тығыз байланысты. Қылмыстарды
тергеуді криминалистік қамтамасыз ету мәселесі жеткілікті ... ... ... ... дегенмен, сахналаумен жасырылған адам өлтіру
қылмыстарын тергеу кезінде тергеу ... ... ... ... қамтамасыз ету, тергеуге қатысушылардың өзара әрекетін
үйлестіруге байланысты ... ... ... ... ... мәселесі әлі өз шешімін толық тапқан жоқ. Адам өлтіру
қылмыстарымен күрес мәселелеріне ... ... ... ... құқықтық ғылыми әдебиеттерде орын алады. Қылмыстарды тергеу
әдістемесіне, жеке тергеу әрекеттерін ... ... ... ... ... ... мәселелерге А.Ф. Аубакиров, ... ... ... ... А.Г. Видонов, А.И. Винберг,
А.И. Возгрин, А.Ф. Волынский, В.К. Гавло, ... ... ... ... ... ... В.П. Колмаков, ... ... ... ... В.П. Лавров, А.А. Леви,
И.М. Лузгин, В.Н. Мудьюгин, ... ... ... ... ... ... сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуді
криминалистік қамтамасыз ету және ... ... ... адам ... ... ... ... саласындағы тың
тақырыптардың бірі болып табылады. Тергеу тәжірибесі айғақтағандай, адам
өлтіру қылмыстармен күрестің ... ... ... ... ... іздестіру бөлімдерінің бірлескен күштерін пайдаланып, өзара әрекет
етуді нақты үйлестіріп, қазіргі ... ... ... ... ... қолдануға тікелей байланысты.
Зерттеудің мақсаты және міндеттері. Зерттеудің мақсаты – сахналаумен
жасырылған адам өлтіру қылмыстарын ... ... ... ... ... ... ... үйлестірудің теориялық және
әдістемелік негіздерін әзірлеу.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесі ... ... ... ... адам өлтіру қылмыстарының криминалистік сипаттамасын
әзірлеу және адам ... ... ... ... ... ... мазмұнын әзірлеу және сахналауды ... ... ... ... ... жағдайларын және болжамдарын
типтендіру;
сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеу кезінде ... ... ... әрекетінің ұйымдастыру-тактикалық негіздерін
дайындау;
сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарының ... ... ... ... операциялардың кешенін әзірлеу және қолдануы бойынша
ұсынымдарды дайындау.
Диссертациялық зерттеудің объектісі – ... ... ... ... ... криминалистік қамтамасыз ету және тергеуге
қатысушылардың өзара әрекетінің құқықтық, ... және ... ... ... – сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын
тергеудің ... ... ... ... ... базасын – философия, заңгердің этикасы, заң
психологиясы, сондай-ақ қылмыстық құқық, қылмыстық іс ... ... ... сот ... сот ... ... ... саласындағы ғалымдардың еңбектері құрайды.
Зерттеудің әдістемелік негізі және ... ... ... жетуде таным
теориясының жалпы заңдары мен категорияларына сүйену, әлеуметтік-құқықтық
құбылыстарды материалистік-диалектикалық жағынан таным процесін жүргізу.
Зерттеудің нормативті-құқықтық ... ҚР ... ҚР ... іс
жүргізу кодексі, ҚР Қылмыстық кодексі, өзге де заңнама актілері, құқық
қорғау органдарының нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының,
Оңтүстік-Қазақстан облыстық сотының, Алматы және ... ... ... 258 ... ... ... зерттеудің нәтижелері,
Қазақстан Республикасы Бас ... ... ... және ... жөніндегі комитетінің статистикалық деректері, ... адам ... ... ... ... ету ... қатысушылардың өзара әрекеті мәселелері бойынша сұхбат алу
нәтижелері құрады.
Диссертациялық зерттеудің ғылыми ... ... ... рет ... ... ... ... жасырылған адам
өлтіру қылмыстарын тергеуді криминалистік қамтамасыз етудің және тергеуге
қатысушылардың қызметін үйлестірудің теориялық және ... ... ... тұжырымдар теориялық жағынан маңызды болып табылады:
сахналаумен байланысты адам өлтіру қылмыстарының криминалистік сипаттамасын
дайындалып жатқан немесе жасалған қылмысты және бұл ... ... ... ... ... екі ... бірыңғай процесс ретінде
анықтау;
қайшылықты мән-жайлардың мазмұнын қылмысты ... ... ... ... ... нәтижелерін өзгертуге бағытталған әрекеттердің
бейнеленуді қамтитын із түзілу процесі ретінде ... ... ... жағдаяттық талдау және тергеу жағдайлары мен ... ... ... ... ... органдарымен
өзара әрекетін ... ... ... ... ... ... ... жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеудің міндеттерін шешу
үшін қажетті тактикалық операциялардың кешенін анықтаудың негіздері.
Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар:
1. Сахналаумен ... адам ... ... ... ... ... ретінде қылмыстық сахналау қамтылып, оның
мазмұны адам өлтіру қылмыстарын тергеу кезінде ... ... ... ... кешенімен ашылып көрсетіледі.
Із түзілу механизмі сахналауды әшкерелеуге көмектесетін криминалистік
сипаттаманың негізгі элементі болып табылады. ... ... із ... өз ... бар. ... ... жерде мезгілдік реттілікпен
екі іздік жай-жапсар ... ... ... ... ... ... іздік жай-жапсары қабаттастырылатын өзіндік беткей ... ... ... ... ... етудің негізгі нысаны саналып,
қылмыскердің әшкереленуден және қылмыстық жауаптылыққа және ... ... ... ... ... ... ... сахналаумен жасырылған адам өлтіру
қылмыстарының негізгі ... ... ... ... дегенімізде
оқиғаның дамуын түсіндіруге бағытталған тергеушінің болжамына ... ... ... ... яғни ... ... әдістерінде, белгілі
жағдайларда болуы тиіс іздердің, заттардың жоқтығы, немесе ... тиіс ... ... ... ... ... бұл фактілі
деректер, олардың тергеушінің құбылыстар туралы болжамына ... ... ... ... ... ... ... Бұлар
қылмыстарды тергеу, ашу кезіндегі тергеушінің танымдық қызметі процесінде
табылады. Қайшылықты ... ... із ... екі ... біріншісі – қылмысты істеудің шынайы процесінің дамуы, екіншісі
– қылмысты жасыру және қылмыстың анықталуына қарсы ... ету үшін ... ... бойынша орындалатын әрекеттер.
3. Типология зерттеу объектісінің сапалық белгісінің ... ... ... жасырылған адам өлтіру қылмыстарының әдістемесінде
тергеу ... ... оның ... элементі ретінде
қарастырылады. Типтік тергеу жағдайларын және ... ... ... ... ... көпфакторлы талдау нәтижесіне негізделуі
тиіс.
Тергеу жағдайлары және болжамдары типтендірілді: жәбірленушінің болуы
немесе жоқтығы ... – күш ... ... ... ... – жәбірленушінің жоғалу фактісі (хабар ошарсыз) орын алған;
сахналаудың түрлері бойынша:
1 жағдай - ... ... ... ... ... ... суға
бату, өзін өртеу, суық, атылатын қаруды қолданып өзіне өлім келтіру ... - өз ... өлу ... мәйіт табылды;
3 жағдай – жазымдық жағдай белгілерімен мәйіт табылды (көліктегі,
тұрмыстағы, өндірістегі, үйдегі);
4 жағдай - күш қолдану ... ... ... ... ... ... – сахналаудың жасалғанын куәландыратын анық материалды-
бекітілген іздер табылды;
2 жағдай – сахналауды жасаудың анық іздері ... ... ... ... ... ... артықшылықтар, сондай-ақ
сезіктінің жүріс-тұрысындағы артық іс-қимылдар (атиптілік) байқалады.
Қылмыстың оқиғасына, ... ... ... ... ... және оны жасырудың механизміне байланысты болжамдар шығарылады.
Қылмыстың оқиғасына қатысты ... ... ... ... адам
өлтіру қылмысы жасалды; қылмыс деп ... ... емес ... ... ... сахналау субъектісіне қатысты: адам өлтіру жақын
туысқанымен, ... ... ... ... ... жұмыстағы әріптесімен, ұйымдасқан қылмыстық топтың
мүшелерімен жасалды; кінәнің нысанына ... адам ... ... адам ... қасақаналықпен жасалды; қылмыстың ниетіне ... ... ... ... ... ... тергеу әрекеттерінің, жедел іздестіру және
ұйымдастыру шараларының жиынтығы ретінде сахналаумен жасырылған адам өлтіру
қылмыстарын ашудың және ... ... ... ... ... бірге тергеуге қатысушылардың қызметін үйлестірудің ең ... ... ... ... ... ... әрекет ету бұл қылмыстарды анықтау,
тез және толық тергеу, кінәлілерді ... ... ... ... ... және ... да ... нормативті-
құқықтық актілерге негізделген және ... ... ... және ... ... ... үйлестіруге бағытталған
уақыты, орны, мақсаттары, функциялары, ... ... ... қызметі болып табылады.
Тергеуші өзара әрекет етудің ұйымдастырушысы ... ... ... ... ету деңгейін жоғарылату үшін келесілер қажет:
тергеуге ... ... ... ... әр ... мақсатын топ қатысушыларының дұрыс түсінуі; әр мүшенің ... ... топ ... ... нақты бөлу; келіспеушіліктерді
болдырмау мақсатында психологиялық ғылымның ... ... ... ... ... ... түсіндіру; кәсіби этиканың
ережелерін және нормаларын бұлжытпай сақтау.
5. Сахналаумен жасырылған адам ... ... ... ... ... жөніндегі тактикалық операциялар
сахналаудың белгілерін анықтау үшін ақпаратты жинауға; ... және оның ... ... ... ... ... анықтау,
ұстау және әшкерелеуге; сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын
болдырмауға, ... ... адам ... қылмыстарын тергеуді
криминалистік қамтамасыз етуге және тергеуге ... ... ... тиіс.
Сонымен қатар келесі тактикалық операцияларды ... ... ... әзірленіп, берілді: ... ... ... ... ... ... жеке басын анықтау,
оның тұлғалық қасиеттерін сипаттайтын ақпаратты ... ... мен ... «Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын
болдырмау».
Диссертациялық ... ... және ... ... автордың
тұжырымдаған теориялық қорытындылары және тәжірибелік ... ... ... және ... ... ... дамытып, тергеулік, прокурорлық және ... ... ... түсіндіріледі. Автордың ұсынымдары кейінгі
ғылыми-зерттеу жұмысында, оқу ... ... және ... іс жүргізу құқығы» пәндерін оқу барысында, қылмыстық сот өндірісі
тәжірибесінде және қылмыстарды ... ... ... ... ... ескерілуі мүмкін.
Тәжірибеге енгізу деңгейі. Диссертацияның қорытындылары мен ... және ... ... ... жеті халықаралық ғылыми-теориялық,
ғылыми-тәжірибелік конференцияларда баяндалды. Диссертацияның мазмұны әл-
Фараби атындағы ҚазҰУ ... және сот ... ... ... ... ... криминалистиканың жекелеген
қылмыстарды ... ... ... ... оқу ... ... ... туралы бағдарлық жорамалдар. Диссертацияда
қарастырылатын мәселенің теориялық және тәжірибелік аспектілері қызметтің
әртүрлі салаларына қатысты (саяси, ... ... және ... ... ... және ... ... сондай-ақ адам өлтіру
қылмыстарының басқа түрлерімен күрес ... ... ... ... ... қолданылуы мүмкін.
Апробация және зерттеу нәтижелерінің сыннан өтуі. ... ... ... мен қорытындылары халықаралық және
республикалық ғылыми-теориялық және ... ... ... ... апробацияланды: «Қазақстан Республикасының
мемлекеттік тәуелсіздігі туралы ұлттық идеясының өмірден көрініс табуы»
(Алматы, 2002 ж.); ... ... ... ... өзекті
мәселелері» (Алматы, 2002 ж.); ... Азия ... ... ... ... (Алматы, 2003 ж.); «Орта Азия аймағындағы
мемлекеттерде ұлттық ... ... ... ... 2003 ж.); ... ... өзекті мәселелері» (Алматы, 2003 ж.); «Тиімді
мемлекеттік басқару: халықаралық тәжірибе және ... ... ... ... ... 2008 ... Зерттеудің маңызды нәтижелері баспасөз беттерінде, соның
ішінде ҚР БҒМ Білім және ... ... ... ... ... ... 10 ғылыми мақалада көрініс тапты.
Диссертациялық жұмыстың құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі
бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған ... ... ... ... ... АДАМ ... ҚЫЛМЫСТАРЫН ТЕРГЕУДІ КРИМИНАЛИСТІК
ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ЖАЛПЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1 Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарының криминалистік
сипаттамасы
Қазақстан ... адам мен ... ... мен ... ... және ... дамуы мемлекеттің, қоғамның негізгі байлығы.
Адамның өмірі қасиетті құндылықтардың бірі, ол өзінің ... ... ... ... ... ... және ... құқықтары мен
бостандықтарын қорғаудың, ... ... ... көрсетіліп,
мазмұны конституциялық нормаларда нақты айқындалған. Негізгі ... ... ... өмір сүруге құқығы бар екендігі сипатталып, ешкімнің өз
бетінше адамның өмірін қиюға ... ... ... ... және
азаматтың жеке, әлеуметтік, саяси ... мен ... ... оларды қорғауды қамтамасыз ету, ... ... ... ... құрудың негізгі алғышарты
есептеледі. Осыған орай, мемлекеттік және құқық қорғау органдардың ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге
бағытталған.
Құқық қорғау органдары еліміздегі құқықтық тәртіптің және заңдылықтың
орнығуын қамтамасыз етеді. Адамның өмірі мен ... ... ... ... ... ішкі істер органдарына келіп түссе, олардың
негізділігі тексеріліп, ... ... ... ... ... жөніндегі әрекеттер орындалып, қылмыскердің қылмыстық
іс-әрекеттері қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... кодекс 1997 жылдың 16 шілде
күнінде қабылданып, 1998 жылдың 1 қаңтарында заң ... ... ... ... ... ... мен сол үшін қылмыстық жаза шаралары
көзделген. Қылмыстық заңның ... адам ... ... ... қылмыстық жазалардың түрлері анықталған. Қылмыстық заңның
нормаларында кісі ... яғни ... ... ... ... қасақана қаза
келтіру түріндегі анықтама берілген [4]. Адам өлтіру қылмысының ... ... ... ол ... ... қол ... ... зиян
әкеліп, тұрғындарды үрейлендіріп, қорғаусыздық сезімін күшейтіп, ... ... ... ... ... ... ... сенімін
әлсіретеді. Адам өлтіру қылмысы кезінде қоғамның мүшесі болып табылған қаза
болған ... ... ... ... дәрігерлік жолмен өмірге қайта алып келу
мүмкін емес. ... ... ... ... ... олар ауыр ... батады.
Құқық қорғау органдарының алдында қылмысты тергеу мен ашу, қылмыскерді
әшкерелеу, әділсоттылықты жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... адам ... қылмыстарын тергеудің тиімді
және нәтижелі әдістемелерін әзірлеу болып табылады.
Қылмыстық-құқықтық зерттеулерді ... ... ... соның
ішінде адам өлтіру қылмыстарының ... ... ... ашып ... ... ... алу,
тергеу, кінәлілерді әшкерелеу, қылмыстарды саралау, қылмыстық жауаптылық
мәселелерін нақтылау ... ... ... ... етеді.
Заң ғылымында аталған құқықтық сипаттамалардың өзара ... ... одан ... арақатынасы орын алады. Қылмыстық-құқықтық сипаттама
қылмыстарды дұрыс саралауға, ... ... ... істеу
себебін, шарттарын түсіндіруге, криминалистік сипаттама қылмыстарды тергеу
мен ашу үшін қажетті маңызды белгілерді анықтауға, сипаттауға көмектеседі.
Қылмыс құрамында оның ... ... ... ... қоғамға
қауіптілігін сипаттайтын белгілер көрініс табады. Қылмыстық заңның ... ... ... ... қылмыс құрамдарының белгілері
сипатталған. Қылмыс құрамы белгілерінің жиынтығы оны ... ... ... ... ... ... нормаларды
талдау, барлық қылмыс құрамдары, ең ... бір ... ... ... ... ерекшеленетінін көрсетеді.
Мәселен, Қылмыстық кодекстің 96-бабында көрсетілген адам өлтірудің
құрамы, жаңа туған сәбиді анасының өлтіруі ... жан ... ... адам өлтіру (98-бап), қажетті ... ... шығу ... кісі ... (99-бап), қылмыс жасаған адамды ұстау үшін қажетті
шаралардың шегінен шығу ... ... кісі ... (100-бап), абайсызда
кісі өлтіру (101-бап), өзін-өзі өлтіруге дейін жеткізу (102-бап) секілді
қылмыс құрамдарынан өзгеше болып ... Бұл ... ... ... белгілеріне қарай бір-бірінен ерекшеленеді.
Дегенмен, қылмыстарды саралау үшін қажетті белгілер мен сипаттамалар
қылмыстық заңның нормаларында көрініс тапса да, ... ... мен ... ... болып келетін тергеу жағдайы, қылмысты істеудің механизмі,
қылмысты жасырудың әдіс-тәсілдері, қылмыс ... ... ... ... ... уақыты секілді белгілер қылмыстық заңнама нормаларында көп
жағдайларда ескерілмейді.
Объективті ... ... ... ... бар ... ... қылмыстық заңға енгізу мүмкін емес. ... ... ... ... ... жол ... ие. Екіншіден, тергеу тәжірибесі көрсеткендей, әдетте, қай қылмыс
болмасын ... ... ... ... ... орын ... ... ғылым мен техниканың даму үрдісінің әсерімен өзгереді,
әрі күрделенеді.
И.Ф. Герасимов [5, 4 б.], В.К. Гавло [6, 201 б.] және ... да ... ... ... ... ... мән-жайларын
анықтауға маңызды қылмыстық іс-әрекеттің барлық ерекшеліктерін қамти
алмайтыны туралы ... ... ... білдірген болатын. Бұл
ғалымдардың ... ... ... ... ... негізгі мән-мағынасы қылмыстарды саралауға бағытталатынын
және қылмыстарды тергеу мен ашуға арналмағанын айту қажет.
Осыған орай, қылмыстарды тергеу мен ашу үшін ... ... ... ... ... арта ... ... криминалистік
сипаттамасының ұғымы өткен ғасырдың 60-70 жылдарында ... ... ... ... мен ... ... мен ... туралы ғалымдардың еңбектерінде берілген анықтамалардың көптігі
және көзқарастардың әралуандылығы зерделенетін объектінің ... ... ... еңбегінде криминалистік, қылмыстық-құқықтық,
криминологиялық сипаттамалардың арақатынасын, ... ашу ... ... ... ... оның, сөзсіз, қылмыстық-
құқықтық, криминологиялық тұжырымдарға сүйенетінін, бірақ қылмыстық-
құқықтық сипаттаманы ... ... ... ... ... ашу үшін ... көптеген факторларды құрайтынын көрсетті [7,
26 б.].
Профессор ... ... ... ... ... байланыста болатынын, ал тергеу ... ... ... ... мән-жайларын толық және нақты анықтау үшін, ең дұрыс
тәртіпте жүзеге асырылатын тергеу әрекеттерінің ... ... ... ... Бұл ... ... мойындай отырып, криминалистік
сипаттаманың негізінде тергеу ... ... айту ... ... сипаттамасын ашып көрсетуде тергеу мен ... ... ... ... ... ... Қылмыстарды
тергеу, қылмыстық істерді сотта қарау тәжірибесін қорытындылау мен ... ... ... ... құнды ақпаратты береді. Осы бағыттағы
ғылыми ізденістер криминалистика ғылымын одан әрі ... ... ... әдістемелерін дайындауға мүмкіндік жасайды.
Өзінің ой-тұжырымын жалғастыра отырып, Н.А. Селиванов ... ... ... ... ... толықтырылып,
нақтыланып, тергеу әрекеттерін қай ... ... ... туралы
мәселелерді шешуге мүмкіндік беретіндігіне, сонымен қатар, сипаттаманың
белгісіз ... ... ... ... ... болатынына назар аударды [8, 61 б.].
Заң әдебиетінде криминалистік сипаттаманың құрамы туралы ғалымдардың
көптеген ... орын ... ... ... криминалистік
сипаттаманың элементтерін нақты және толық көрсете білу өте маңызды,
өйткені, ... өзі ... ... мен ашуға, құқық қорғау органдары
қызметкерлерінің біліктілігін жоғарылатуға тікелей әсер етеді.
Н.Я. Сенчик жасалған қылмыстарды тергеудің ең дұрыс ... ... ... элементтері қаншалықты толық ... ... ... ... іс бойынша тергеу ережелерінің
тиісті түрін таңдауға бағыт-бағдар беретінін ... ... және ... ... ... ... іс-
әрекет механизмі туралы объективті деректердің жүйесі, қылмысты жасау
процесінде өзара ... ... ... ... және ... криминалистік құралдарды, әдістерді, тәсілдерді ... сот ... ... ... ... ақпараттың ерекшеліктері
мен қайнар көздері ретінде қарастырады [10, 94 б.]. Бұл анықтама жеткілікті
түрде ұзын ... ... ... ... ... көрсетілмейді. А.Н. Васильев криминалистік сипаттамаға
қылмыскердің әрекеттері, қылмыс іздерінің пайда болу ... ... ... ... ... ... жәбірленуші болуы мүмкін
тұлғалардың шеңберін анықтауға қажетті мәліметтерді ... ... және ... ... ... ... ... бар белгілердің жүйесі, бұл белгілердің
арасындағы заңды байланыстарын бейнелейтін ұғым екенін атап ... ... ... ... ... – бұл
ғылыми санат, мұнда жеткілікті дәрежеде нақтылылықпен ... ... ... ... бір ... ... қоғамға қауіпті іс-
әрекеттердің жасалу механизмі, тәсілі, қоршаған ортасы, дәлелдемелердің
пайда болу, ... ... ... типологиялық қасиеттері,
кінәлілердің, жәбірленушілердің жүріс-тұрысы, сондай-ақ қол ... ... ... ерекшеліктері суреттелетіні туралы
тұжырымдайды [13, 20 б]. Профессор Е.Ғ. Жәкішев криминалистік ... ... ... ... ... ... қылмыстардың жасалу
механизмін, мұндай істер бойынша әдеттегі ... мен ... ... ... ... ... ... кейбір
виктимологиялық аспектілерді енгізеді [14, 112 б.]. ... ... ... процесінде дәлелдеуге жататын дәлелдемелердің тізімін
анықтаудың тәсілі ретінде қарастырылады. ... ... ... қылмыстарды тергеу әдістемесінің құрылымында
дербес жүйе бола ... оның ... ... тәсілі, құралы ретінде
сипатталатынын көрсетеді [15, 156 б.]. Криминалистік сипаттама тергеу
процесін ... ... ... ... ... ... ... процесінің маңызын дұрыс бағалауға мүмкіндік береді. Г.А. Мозговых
қылмыстың криминалистік сипаттамасы ғылыми ... ... ... бір ... ... ... криминалистік жағынан маңызды өзара
байланысты белгілер мен ерекшеліктердің ... ... ... ... ... ... бір ... (тобын) табысты ашу, тергеу және алдын
алу үшін қажет екенін көрсетеді [16, 14 б.].
Л.А. Сергеев криминалистік сипаттаманың ... ... ... ... ... ... істеу тәсілі; қылмысқа қатысушыларды,
олардың байланыстарын сипаттайтын мән-жайлар; қылмыстың объективтік жағы,
уақыты, орны, қоршаған ортасы, қылмыстық қол ... ... ... ... ... ... ... [17, 337 б.]. И.М. Лузгин
қылмыстардың криминалистік сипаттамасын ... ... ... және ... ... ... ... бір түрдегі
оқиғалардың ақпараттық моделі ретінде қарастырып, ... ... ... және ... ... ... ... қылмыс құралдарын; әрекетсіздік сипатын, іс-әрекеттің
кезеңділігін; қылмыстық ... ... ... ... ауа райы ... жағдайлар/; қылмысқа дайындалу, істеу, жасыру әдісін ... ... ... ... ... мен ... ... дайындауға, жасыруға әсер ететін қол сұғушылық объектісінің
/заттың/ тұрақты ерекшеліктері; ... ... ... ... әдеттегі іздер, құжаттар, олардың пайда ... ... ... ... өзара байланысын; куәлер; қылмыскер, жәбірленуші,
куә тұлғасының ерекшеліктері, олардың жауаптарының қалыптасуына, ... ... әсер ... ... ... сипаты мен
мөлшері секілді элементтерін енгізеді [7, 34 б.].
Біздің пікірімізше, криминалистік ... ... ... ... ... ... қылмыстық оқиғаны дұрыс талдауға
көмектеседі. Тергеуші ... ... ... ... ... ... қылмыстарды тергеудің әдістемесінің түріне сүйене
отырып, нақты қылмысты тергеудің жеке әдістемесін әзірлейді.
Қылмыстардың криминалистік сипаттамасы танымдық ғылыми санат ... ... ... және ашу үшін ... алғышарттарды
анықтап, қылмыстың моделін көрсете отыра, өз бойында қылмыс туралы негізгі
жүйелі ақпаратты жинақтайды.
Криминалистік сипаттама қылмыстарды тергеу ... ... ... ... болып келеді, ал ақпараттық жүйелеуде ... ... ... ... ... үлкен маңызға ие. Тергеу
міндеттерінің жүйесін анықтау кезінде тергеу ... және ... ... ... анықталады.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарының ... ... ... ... ... қылмыстылықпен күрес
жөніндегі қызметті дұрыс ұйымдастыруға көмектесіп, қылмыстық іс-әрекетті
жүзеге асырудың ерекшеліктерімен таныстырып, қандай объектімен ... ... ... ... ... бастапқы ақпараттық негіз ретінде
саналады.
Криминалистік сипаттама сахналаумен ... адам ... ... ... ... көмектеседі: бұл қылмыстарды тергеуді бағдарлауға
және тергеу әдістемелерін дайындауға атсалысады; дербес әдістеменің пәні
болып ... ... ... ... ... анықтауға әсер етеді.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарының криминалистік сипаттамасы
тергеушінің кәсіби ... бір ... және оның ... ... жүзеге
асыру барысындағы дәлелдемелерді жинау, зерттеу және ... ... ... ... әрекеттерді орындауға мүмкіндік береді.
Криминалистік сипаттаманың түпкілікті ... ... ... ... ... зерттеудің және бағалаудың қажетті және жеткілікті
шегін анықтау саналады.
Жоғарыда аталған және заң ... ... ... ... да ... талдау, сондай-ақ тергеу мен сот
тәжірибесін ... ... ... адам ... ... ... беруді мүмкін туғызды. Біздің пікірімізше,
сахналаумен жасырылған адам ... ... ... ... ... ашу, тергеу, алдын алу үшін қажетті қылмысты істеудің және
қылмысты жасырудың тәсілі мен ... ... ... және ... ... ... және ... ерекшеліктері, қылмыс іздерінің
түзілу механизмі және шоғырлану орны, жәбірленуші мен ... ... ... ... тергеу әдістемесінің құрылымдық элементі
болып табылатын, қылмыстың ... ... ... ... ... ... адам ... қылмыстарының криминалистік
сипаттамасының негізгі элементтерін, біз мыналарды есептейміз:
қылмысты істеудің және ... ... ... мен ... ... және ... орындаудың орны, уақыты және жай-
жапсарының ерекшеліктері;
қылмыс іздерінің түзілу механизмі және ... ... мен ... ... ... байланыстары туралы
мәліметтердің жиынтығы.
Қылмыстардың криминалистік ... ... ... ... ... ... ... жасау және жасырудың ерекшеліктерін
ашып көрсете отыра, қылмыстарды тергеудің және ашудың ең ұтымды ... мен ... ... ... ... ... адам ... қылмысын істеудің және қылмысты
жасырудың тәсілі мен құралдары. ... ... ... істеудің және жасырудың тәсілі мен құралдары кіреді. ... ... ... және ... ... ... тығыз өзара
байланыста болып, тұтастай алғанда нақты қылмыстың тәсілін құрайды.
Г.Г. Зуйковтың пікірінше абайсыз қылмыстарда ... ... ... ... жасалғаннан кейін жүзеге асырылады және ... ... емес ... ... абайсыздық нысанымен жасалған
адам өлтіру қылмыстары кезінде қылмыскердің ойында жәбірленушінің ... не оған ... ... жол беру, сол сияқты адамды өлтіру қылмысын
жасыруды күні бұрын жоспарлау әрекеттері ... ... адам ... ... ... қылмыскердің
қылмысты жасыруға бағытталған әрекеттері қылмысты жасауға дейін және қылмыс
жасалғаннан ... де ... ... береді.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстары кінәнің тікелей
қасақаналық ... ... ... қылмыстың механизмін ойластыру,
адам өлтіру ... іске ... үшін ... ... ... қылмыс
құралдарын, қылмысты істеу уақытын, орнын анықтау, қажет болса ... ... ... ... шараларын әзірлеу, алибиді дайындау
қамтамасыз етіледі. Қылмысты жасыру тәсілін ... ... ... ... ... және жасыру тәсілдерінің ыңғайлығына
байланысты болады. Мәселен, қылмыс қалалық аймақта жасалса, онда ... ... оны сол ... ағып ... ... су қоймаларына
лақтыру; қылмыс теміржолға жақын жерде жасалса, мәйітті теміржол торабының
үстіне тастап ... ... ... ... ... ... ... биік
құздан, жардан мәйітті лақтыру; қылмыскерлерде көлік құралдары бар болса,
мәйітті сол көлікке салып, қылмыс жасалған жерден ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа дайындалудың, істеудің және жасырудың негізгі
мақсаты - қылмыстық нәтижеге жету деп тұжырымдайды. Ол өз ... ... ... ... ... өзі ... шараларынсыз мүмкін
емес екенін айтады. Қандай-да бір ... ... ... әрі ... ... болуы мүмкін, егер қылмыскерге ... ... өте ... ... ... ... жағдайда [19, 13 б.]. Адам ... ... ... ... ... ... өте аз ... ниетімен қылмысқа дайындалу, істеу әрекеттерін, әрі қылмысты жасыру
әрекеті етіп орындайды. Мәселен, биік үйдің жоғары қабатында ... ... ... ... биік ... ... ... жүріп жатқан тұрғын үйдің жоғарғы қабатында тұрған құрылысшыны ұрып-
соғып биіктіктен ... ... ... адамның қан тамырына
күштеп көп мөлшерде есірткіні ... ... ... ... ... үстінде тастап кету немесе су ... ... ... ... әрі ... ... әрі ... жасырудың
әрекеттері болып табылады. Дегенмен, бұл әрекеттердің нәтижесінде
жәбірленушінің денесінде және ... ... жаңа ... ... болып,
қылмыстарды ашуға мүмкіндік береді.
Қылмыс іздерін жасыру таңдап алынған қылмысты жасау ... ... ... ... ... ... ... кезінде қол іздерін қалдырмау
мақсатында қолғаптарды кию, иіс ... жою үшін ... ... ... жайларда себу, оқиға болған жердегі қол-аяқтың іздерін,
басқа да ... жою және ... ... ... адам ... қылмысы болғаны
анық көрініп тұрған жағдайда, жалған күрестің іздерін жасау, жәбірленушінің
денесіндегі көптеген жарақаттарды жасыру ... ... үйді ... ... ... ... ... рельстерінің үстіне тастап
кету секілді қылмысты жасыру немесе тергеуді басқа бағытпен жаңылыстыру іс-
әрекеттері істелуі мүмкін. Әдетте, ... ... ... немесе қылмыс
орнында болғанын дәлелдейтін, оның жеке ... ... ... қан болған киімін, қан шашыраған қоршаған ортаның бөліктерін жуады;
сызаттарды және қанталаған жерлерін гриммен жасырады, жыртылған ... ... ... ... ... ... қояды.
Қылмыскер адам өлтіру қылмысын жәбірленушінің мойнын қолмен, тұзақпен
қылқындырып; суық ... ... ... бас ... ... ... ... тандырып немесе өлтіріп, биік жерден лақтыру,
электропоездың рельстеріне жатқызып кету, қылмыстың себептері мен ... үшін ... ... не ... ... болғанын көрсетуге
әрекеттенуі мүмкін.
Қылмысты істеуге ... ... ... ... ... орын ... ... келтіретін болсақ, 2008 жылғы 13 ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
істері жөніндегі алқасы Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының 2008 жылғы 27
мамырдағы ... ... ... ... ҚР ... ... қаулысымен өзгеріссіз қалдырды. Бұл қылмыстық іс бойынша сот
үкімімен ... А. мен А. ... ... ... ... ... А. мен ... кездесіп, көңілдес болып жүргенін, Қ.-ның одан жүкті
екенін ... ... ... өздерінің бірге жинаған ортақ мүлкінен
айырылып қалмау мақсатында екеуі бірге адамдар ... ... ала ... ... ... ... салдарынан, пайда табу мақсатында,
басқа ... ... алу ... жалдап, өздеріне жүкті екендігі белгілі
адамды ... ... ... ... ... қаза ... ... Т. мен К.-ні сатып алу жолымен 2000 АҚШ долларын беріп, Қ.-ға
2007 жылғы 15 қарашада құқыққа қарсы қасақана қаза ... ... ... ұйымдастырғаны үшін айыпты деп танылған.
Сот үкімімен сотталған Т. басқа адамның жалдауымен, ... ... ... сотталған К.–ні азғыру арқылы жалдап, қылмысқа айдап
салып, оған қару құралы, «ТОЗ-34Р» ... қос ... ... №12426 ... аңшы ... 6 ... қоса беріп, қылмыстың жасалуы мен
ізін жасыруға күні ... уәде ... ... 2007 жылғы 15 қарашада
сағат шамамен 21.00-де екеуі адамдар тобы болып, алдын ала сөз ... табу ... ... Қ.-ға және ... жасыру үшін,
қылмыстың куәгері болған Қ.-ға құқыққа қарсы қасақана қаза ... ... ... одан да көп ... ... ... келісіп, біріншісіне
құқыққа қарсы қаза келтіріп, екіншісіне байланысты қылмысты өзінің еркіне
байланысты емес мән-жайлар ... ... ... ... ... құқыққа
қарсы қасақана қаза келтіруге оқталғаны үшін ... деп ... К. сот ... 2007 жылы қараша айында Т. өзіне біреудің
отбасын бұзып жүрген жезөкше әйелдің ... ... ... керектігін
айтқанын, өзінің келісім бергенін, сосын 14 қарашада Т. – мен ... ... пен ... беріп, базардан спорттық қара түсті бас киім, қолғап, бір
қорап лезвие алып беріп, Қ.-ның ... ... оның ... тағы бір
қыздың бар екенін білгенін, сол кезде Т. «Қ.-ны атқан соң оқиға ... ... ... ... кассадан ақшаларды алып кетесің, артыңды
тазалап, куә қалдырмайсың» ... сол күні ... ... ... алмай
кетіп, ертеңіне, 15 қарашада 18.00 шамасында қайта келіп, Т. ... өзі 2 ... ... қасында күтіп, бетіне бетперде киіп, мылтықты
алып, дүкенге кіргенін, ішінде М. мен М., ... ... ... ... М.-ны ... Т-ға қыздарды өлтіргенін айтып, жолдан мылтық, маска,
қолқапты Арнасай су ... ... ... ... ... басқа сотталғандардың алдын ала тергеудегі, беттестіру
кезіндегі, оқиға болған жерде ... ... ... және де ... айғақ заттарды алу хаттамаларымен толық қуатталады.
Сот мәжілісінде жәбірленуші Қ. 2007 ... ... ... ... Қ. ... ... – А. қалалық телефон арқылы қоңырау соғып, сені және ... ... деп ... ... жүкті екенін білетінін, бұл
жөнінде олардың үйінде үлкен айқай-шу болғанын, олардың ... ... алты ... ... ... ... біршама көрініп тұрғанын көрсеткен.
Сонымен қатар куә А. Қ. екеуінің арасындағы жақын қатынас ... де, ... да ... ... ... Қ.-ға ... қылмыстық әрекеттер жасау үшін Б.-мен
келісуге барып жүргенін, оған пакет тастап кеткенін куә Б. сот ... ... ... және ... ... Қ.-ға А.-мен екеуінің
арасындағы жақын қатынас үшін оған өшпенділікпен қарап, қылмыстық әрекеттер
жасауды ұйымдастыруының дәлелі болып табылады [20].
Жасырылатын мән-жайларға, жасырудың ... ... ... ... ... ... ... қылмыскердің қылмысты
жасыруға бағытталған әрекеттерін шартты түрде келесі ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін жоққа шығаратын
әрекеттерді орындау (мәйітті жерге ... ... ... ... жерлерге
апарып тастау; мәйітті тұтас не бөлшектеп өртеу; мәйіттің денесіне ауыр
заттарды байлап су қоймаларына ... ... ... ... ... ... құралдарын, ату іздерін жою және т.б.); ... ... тек ... ... ... ... ... қармен көмкеріп
тастау; мәйіт денесін су қоймасына лақтыру; заттай дәлелдемелерді оқиға
болған жерден әкетіп, ... ... ... және т.б.), ... қылмысты
мұқият жасыруға уақыты болмағандықтан жүргізіледі; ... ... ... ... ... әрекеттер: жаңа іздерді қалдыру,
шынайы іздерді жою, дәлелдемелерді бұрмалау (сахналау) жатады.
Сахналаудың барлық ... ... адам ... ... болжамды
тергеушіге жеткізуге ұмтылады. Осыған байланысты, қылмыскердің ... ... ... ... ... яғни дене ... ... болған жердің қоршаған ортасына өзгерістер ... ... ... мәлім болған фактілерді жасыру, өз ... ... ... ... ... ... болады.
Қылмысты жасыру тәсілдерін зерттеудің дербес криминалистік маңызы бар.
Себебі қылмысты ... ... көп ... ... ... құрамдас
бөлігі болғандықтан кінәлінің тұлғасы, оның дағдылары, білімінің деңгейі,
тәжірибесі, сондай-ақ қылмысты істеудің мән-жайлары туралы маңызды ... ... ... анықтау оқиғаның механизмін көз алдында
елестетіп оны ... ғана ... ... жасады деген сезікті
тұлғалардың шеңберін тарылтуға да мүмкіндік береді.
Қылмысты ... ... ... әртүрлі себептерге байланысты
қылмыстың орнын сахналау арқылы өзгертуді бірінші орынға қоймайды. ... ... оның ... ойы ... ... және жазадан
қашып қутылуға көшеді. Осы кезден бастап бұл мақсат ... ... ... ... кейінгі іс-әрекеттерін және жүріс-тұрысын
айқындайды. Қылмыстық жауапкершіліктен ... ... ... ... ... ... ... мақсатына, ниетіне ... оның ... ... ... ... ... өзгерістерді
енгізу, қылмыстың іздерін жасыру, жаңа ... ... ... ... ... ... ... ниетімен жаңадан қылмыс ... ... ... ... ... ... сот ... тергеушінің
өміріне, денсаулығына қастандық жасау. Демек, қылмыстық сахналау кінәліге
жазадан құтылуға мүмкіндік беретін, өзін-өзі қорғаудың ... ... ... ... ... ... Н.П. Яблоковтың жасыру бойынша іс-әрекет
қылмыс жасалған құралдарды, заттарды, ... ... жою, ... ... болған жерде әртүрлі сахналау ... ... ... ... ... келісуге болады [21, 121 б.].
Г.А. Гельманов қылмысты жасыру бойынша әрекеттер қылмысты ... ... ... одан тыс та ... ... [19, 15 ... айтылғанды талдау нәтижесінде, біздің ойымызша қылмысты жасырудың
белгілеріне қылмыскердің іздерді жоюға, бұрмалауға, өзгертуге бағытталған
әрекеттері; бұл ... ... ... ... ... ... жатады. Қылмысты жасыру іс-әрекеттерінің әсерімен бірқатар
кездерде із қабылдаушы объектінің тұтастығы, ... ... ... ... Тіпті із қабылдаушы объектідегі іздер жойылғанның
өзінде ... ... ... жаңа ... ... бұрмалау фактісі орын алғанын куәландырады.
Қылмысты жасырудың тәсілі дәлелдемелердің пайда болуының маңызды
факторларының ... ... ... ... ... ... жасаудың
тәсілі, қылмыскердің тулғасы туралы ой-тұжырымдарын құруға ... ... ... ... ... бір ... тәсілін
қолдану қылмыскердің белгілі бір саладағы ... ... ие ... ... ... деңгейі, жалпы дамуы мен психикасында ауытқулары бар
екенін куәландырады.
Қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... бүркеу дегенде қылмысқа жасырын дайындалу, оны жасау үшін
қылмыскердің арнаулы әдістер мен құралдарды ... ... ... ... ... ... ... [22, 84 б.]. Н.В. Кручинина
бүркеуді қылмыстың оқиғасын, оған өзінің қатыстылығын немесе тергеудегі
құқық ... ... ... анықтауға маңызы бар басқа да мән-
жайлар жайлы құқық қорғау органдарын жаңылыстыру үшін ... ... ... ... ... [23, 22 ... ... (симуляциясы) туралы ақпаратты Қазан
төңкерісіне дейінгі әдебиеттерде, ең ... ... ... ... ... ... қылмыскердің қылмыстың қоршаған
ортасын өзгертіп, жиі ... ... әр ... жүгінетінін арнайы
көрсетеді [24, 35 б.]. Жиырмасыншы ғасырдың алпысыншы жылдардың басында
сахналау термині криминалистік ... ... ... ... ... ... рет А.Р. Ратинов сынға алып, өте ... ... ... ... ... ... өлтірудің, жазымдық
оқиғаның симуляциясы деп аталып, бұлардың осылай аталуы дұрыс ... ... бұл дені сау ... ... жоқ ауру ... ... өзін ... жатқандай болып көрсету, өзінің сезімдерін ... ... ... ... ... атап ... ... сахналаудың анықтамасын берді. Ол қылмысты
сахналау дегенімізде қылмыскердің іздерді жою ... ... ... ... ... ғана ... ... болған жердің жалған қоршаған ортасын
құруды түсіну керектігін айтқан болатын ... ... ... ... ... ... ... бір қоршаған ортаны
қолдан жасау ретінде анықтады [11, 60 ... ... ... ... ... ... болған жердің
суретін қолдан жасау ретінде түсінеді [26, 273 б.]. ... ... біз ... ... бұл ... ... тұлғасы
көрсетілмеген, өйткені кейбір жағдайларда сахналау криминалдық ... ... үшін де ... ... ... құқық қорғау
органдарының тергеу тәжірибесінде өмірін сақтандырған адамдардың ... адам ... ... ... ... немесе мәйітті тапқан
жәбірленушінің туысқандары қомақты ақшалай сақтандыру ... алу ... ... ... кездеседі.
И.М. Лузгин сахналауды шынайы іс-әрекетті жасыру мақсатында және сол
арқылы тергеу ... ... ... ... үшін ... ... құрастыру ретінде анықтайды [27, 172 б.]. Біздің
пікірімізше, профессор И.М. Лузгиннің анықтамасы толықтыруды қажет ... ... ... ... қалай, қандай жолмен жасайтыны
көрсетілмеген. Ал, сахналау кезінде сахналау ... ... ... қоршаған ортасына жасанды жолмен өзгерістерді енгізіп, сол арқылы
болған оқиға жайлы адамдарда қате пікір ... ... ... оқиғаның материалдық іздері, әрқашан, қолдан, жасанды түрде
жасалады.
Сонымен бірге, көп ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерінде жалған жүріс-тұрысы,
хабарламалары, ... орын ... Бұл ... ... ... ... тергеушіге қатысты ... ... ... ... ... ... ... Сахналауды жасаушы
адамның жалған жүріс-тұрысы, жалған ... ... ... ... ... ... қосымша сипатта болады. Қылмыскер
сахналауды жасау нәтижесінде тергеушіні өзіне қолайлы бағыт бойынша, жалған
жол бойынша жүргізгісі ... ... ... ... ... келіп, бақилыққа кеткен адамның ... ... ... ... ... ... айту ... жауап алу тергеу әрекеті кезінде
жалған көрсетулерді береді.
Қылмысты сахналау шынайы болған оқиғаға сәйкес ... ... ... ... жасалған қоршаған ортаға ... ... ... бар ... да тұлғалардың жалған
хабарламаларымен, жүріс-тұрысымен толықтырылуы ... алу ... ... ... ... айыпталушының жалған
көрсетулерді беруі қылмысты жасыру әдістерінің бірі және ... ... ... ... ... қылмыстық қасақаналықпен
біріктірілген әрекеттердің жүйесіне кіреді. Сонымен ... ... ... ... мақсаты қылмыстық нәтижеге жетуде қорытындылады
[28, 68 б.]. И.М. Лузгин сахналаудың мақсаты қылмысты жасыру ... [27, 173 ... ... жасырылған адам өлтіру қылмыстарының криминалистік
сипаттамасының негізгі элементі ретінде қылмыстық сахналау қамтылып, оның
мазмұны адам өлтіру ... ... ... ... ... түсіндірілетін факторлардың кешенімен ашылып көрсетіледі.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру ... ... ... ... ...... ... және
тергеушіні жаңылыстыру мақсатындағы, қылмыстың уақыты, орны, субъектісі,
оқиға ... ... ... ... ақпаратты өзгерту, дәлелдемелерді
қолдан жасаумен, сондай-ақ тергеушіге жалған көрсетулерді берумен және
тиісті ... ... ... жалғасатын сахналау субъектісінің
қасақана қызметі болып табылады.
Қылмыскер сахналауды жасаған кезде оқиға ... ... ... ... ... ... ... жасау, өліктің орнын ауыстыру, жатқан тұрысын
өзгерту, заттарды тасымалдау түрінде өзгерістерді енгізеді. ... ... ... жердің қоршаған ортасы қайшы келмеген жағдайда ғана
ешбір өзгеріс енгізілмейді.
Алдын ала ... ... ... тәжірибесінде адам өлтіру
қылмыстарын өзін-өзі өлтірумен сахналау жиі ... Бұл мына ... ... ... ... ... ... қылмыскер сол
уақытта жәбірленушінің жанында болмағанын айта алады, сондай-ақ бұл кезде
өлікті оқиға ... ... ... ... жоқ, оқиға болған жердің
қоршаған ортасын өзгертуге уақыт жеткілікті болады.
Тергеу ... ... ... да ... ... ... құрылыстағы немесе көліктегі жазымдық оқиғалар кездеседі. Кейде
қылмыскер түрлі себептермен ... ... ... өлтіруді
сахналаумен жасыра алмаса, қылмысты жазымдық ... ... ... ... қылмыс оқиғасын, оқиғаның қылмыстық сипатын немесе ... ... ... ... ... ... ... түрлерін білу, куәландыратын белгілерді табу қылмысты ашу,
кінәлілерді ... үшін ... ... тәжірибесін қорытындылау және
талдау, криминалистік, сот-сараптамалық ғылыми еңбектерді зерттеу тергеуге
қарсы әрекет ету мен қылмыстың ізін жасыру ... ... ... ... ... келесі түрлерімен жасыратынын көрсетеді: өз
өлімімен өлуді сахналау; өзін-өзі өлтіруді сахналау, келесі ... ... ә) ... ... б) суға бату; в) суық қаруды қолданып; г)
атылатын қаруды қолданып; д) өзін-өзі өртеу және т.б.; ... ... а) ... ә) ... б) ... в) ... адам
өлтіру қылмысын жасауды сахналау: а) басқа ниеттер бойынша; ә) басқа
тұлғамен; б) ... ... в) ... ... ... ... ... криминалдық емес оқиғаны сахналау кездеседі.
Сахналауды төмендегідей негіздер бойынша да жіктеуге болады: мақсаты
бойынша: қылмыстың ізін ... ... емес ... ізін
жасыратын; объектісі бойынша: қылмысты сахналау; криминалдық емес оқиғаны
сахналау; субъектісі бойынша: ... ... ... ... ... ... бойынша: оқиғаның материалдық іздерін ... ... ... ... оқиғаның материалдық
іздерімен байланыстырылуы; сахналауды істеу орны бойынша: қылмыс ... ... ... ... уақыты бойынша: қылмысты істегенге дейін жүзеге
асырылған; қылмысты ... ... ... емес ... ... қылмыс жасалып біткеннен кейін жүзеге асырылатын.
Сахналаумен жасырылған адам ... ... ... ... ... істі ... ... Оңтүстік-Қазақстан облыстық
сотында 1998 жылы Мырзабаевты ... ... ... іс ашық сот
отырысында қаралып, айыптау үкімі шығарылды. Іс ... ... ... ... 1997 ... 7 ... ... ... ... ... 1997 ... ... айынан бері
олар Шымкент қ. 18 шағынаудан 20 үй №7 ... ... өмір ... ... сүру ... ... арасында келіспеушіліктен туындайтын ұрыс-
керіс, тұрмыстық дау-жанжалдар жиі ... ... 18 ... ... 7 ... 50 ... ... әйеліне шай дайындауды және оның шешесі Мырзабаева Шарипаның
қаза болған күніне жыл толуына орай ... ... ... ... ... ... ... бас тартып, шелпек пісірмейтін
себебі оның шешесі жеңіл ... әйел ... ... ... ... және ... арасында қалыптасқан жек көрушілік қарым-
қатынастарының ... ... ... Д. Сулейменова өзінің жұбайын
және оның туған-туысқандарын кемсітіп, оларға қатысты ауыр ... ... Мұны ... ... әйлінен ауызын жабуды және өзіне, әке-
шешесіне қатысты жаман ... ... ... ... ... ... ... сөздеріне құлақ салмай, оның өзіне және ... ... ... ... ... жек көрушілік қарым-
қатынастардың негізінде, Сүлейменованы қасақана өлтіру мақсатымен, оның ... ... ... ... біле ... ... басынан соғып, оны
диванға арқа ... ... ... ... ... ... қылмыстық ой-
пиғылын соңына дейін жеткізу мақсатымен Сүлейменованың бетін жастықпен
жауып, тыныс алу ... - ... және ауыз ... ... ... Сүлейменова қарсылық көрсету үшін басын жан-жаққа бұрып, қолымен
бетіндегі жастықты түсіріп тастауға әрекеттенді, ... ... ... ... ... ... ... жеткізуге ұмтылып, өзінің күш-қуаты
жәбірленушіге қарағанда әлдеқайда асып түсетінін пайдаланып, сол қолымен
Сүлейменованың ... ... ... ... ... ... қолымен
денесінің бүкіл салмағын салып, жастықты ... ... Сол ... ... мен ... ... алу жолдары толық жабылып, ол есінен
танып қалды. Жәбірленушінің есінен танғанын ... ... ... ойын ... ... ... сол ... оның ауызын ашып, оң
қолымен ауызына сүлгіні тығады. Тыныс алу ... ... ... ... ... ... өліп қалады.
Кейін Мырзабаев Сүлейменованың өзінің және қаза болған шешесінің ар-
намысын, қадір-қасиетін ... ... үшін ... ... ерін бояу ... қабырға бетінде «Сен қаншық 1=1»
сөздерін жазып, кекті қайтарғанын көрсету үшін екінші ... ... ... ... ... Яғни ... оның қаза болған
шешесіне қатысты айтқан жаман сөздерін жазбақ болды.
Сосын өзіне ... ... ... жоққа шығару мақсатымен Мырзабаев
қылмыстың басқа тұлғалармен істелгенін сахналаудың жай-жапсарын ... яғни ... ... екі ... ... ... алтын
шынжырды шешіп, қалтасына салды, үйдегі заттарды шашып тастады, әйелінің
денесіне жамылатын ... ... ... ... киімдерді лақтырып,
заттарды бөлменің ішінде шашыраңқы етіп лақтырды, ... ақ ... ... ... жеріне қойып кетті, бейнетаспаны басқа да заттармен
бірге қаптың ішіне салып, оралған кілеммен ... ... ... ... ... ас ... ... газ пешінің бұрамаларын ашып кетті.
Осыдан кейін Мырзабаев пәтерге кіретін ... ... ашық ... ... өзіне алибиді қамтамасыз ету үшін институтқа барды. Институтқа
барар жолда, ол Шымкент қал. ... ... ағып ... жанында өсіп тұрған ағаштың түбіндегі жерге қаза болған әйелінен
шешіп алған алтын бұйымдарды көміп, институтқа ... ... ... [29].
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарының ... ... ... ... және ... ... заттары жөнінде айту ... Адам ... ... ... заттары алуан түрлі болатыны ескеріледі. Бұл суық және атылатын
қару, әртүрлі тұрмыстық заттар, көлік құралдары, ... ... ... ... заттары және т.б. болуы мүмкін. Қылмысты істеу іздері
қылмысты жасыру іздерімен біріктіріліп, анықталуы қиынға соғатын ... ... сот ... ... ... ... ... зерттеу көп жағдайларда адам өлтіру белгілері бар немесе жоқ ... ... ... ... ... ... ... қылмыскерлер
адам өлтіру қылмысын көмекші ... ... ... ... ... ... ... денесіндегі сыдырылу,
көгеру, теріге қатты батырылу түрінде қалдырылған ... ... ... керек.
Істелген қылмысты сахналаумен жасыру кезінде көптеген құралдар мен
заттар қолданылу мүмкін. Мәселен: оқиға болған жерді тез ... ... ... ... асып қоюдың құралдары, заттары; атылатын немесе
суық қарулар; улы заттар, қылмыс жасау көлік құралы және ... адам ... ... жасыруды мәйітті өртеу арқылы көздеген
жағдайда өртеу әдіс-тәсілін ... ... жану ... ... ... ... мезгілін, тәуілік сағатын, ауа-райын, өртеу
объектісінің орналасу орнын, басқа да объективтік ... ... ... қылмыскердің психикасының ахуалы, дене күші, ... ... ... дағдылары, біліктілігі және т.б. оның қылмыстық ... ... ... ... тауып, іздердің нақты адамға жататыны
туралы ойлауға ... ... ... өзіндік қылмыстық қолтаңбасын
түзеді.
Қылмысты істеудің және сахналауды орындаудың орны, уақыты және ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетті істеу орнын, уақытын сипаттайтын факторлар; қылмысты ... ... ... ... мен ... қылмысты
жасырудың орны, уақыты, ауа-райы; қылмысты жасыру орнына қатысы ... өмір сүру ... ... ... ... ... таңдауға
әсер ететін факторлар болып табылады. Сонымен бірге, қылмысты жасырудың
тәсілін таңдауға әсер ... ... ... ... қасиеттері
(мінезі, дағдылары, әдеттері, біліктілігі, тапқырлығы, қиялы) жатады.
Қылмыстық бағыттағы дағдылар қылмысты бүркеуге, бұрмалау ... ... ... жүзеге асыруға әсер етеді.
Жалпы алғанда, қылмыстың жасалу орны мен уақыты ... ... өте ... ... сол арқылы жасалған қылмыстың ... ... және ... ... ... ... қоршаған ортасы – қылмысты жасыру тәсілінің элементі.
Ол қарудың түрімен, қылмыскердің тұлғасымен ... ... ... болады.
Қылмысты жасаудың әдіс-тәсілі қылмыс келешекте орындалуы мүмкін ... ... алып ... және ... ... ... ... жағдайды ескеріп нақтыланады [31, 32 б.]. ... ... ... ... және ... ... ... жай-жапсары
түсінігіне кіреді. Қылмыстың уақыты ... ... ... ... ... ... таңдалады. Күні бұрын әзірленген, жан-
жақты ойластырылып жоспарланған сахналаумен ... адам ... ... ... ... ... және сахналаумен жасыруды
орындаудың орнын, уақытын таңдау кезінде өзінің қауіпсіздігін, ешкімнің
көзіне ... ... ... ... және кейінірек оқиға болған жерге
қандай өзгерістер енгізетініне байланысты жүзеге ... ... орны ... ... ... ... ... сахналаумен
жасыру кезінде сахналауды жүргізу орнымен сәйкес келеді. ... ... ... ... ... ... Мәселен: адам өлтіру қылмысы
үйде жасалып, өзін-өзі өлтіруді ... үшін ... ... ... ... ... денесі биік құздан лақтырылады, су қоймасына
батырылады.
Сонымен, қылмыстың оқиғасын сахналау ... ... ... ... ... ... ... орынмен байланысты. Сахналау ... ... ... іздік жай-жапсарды құру түріндегі әрекеттерді
жүргізетін кеңістік аумағы болып табылады. Сахналаудың жай- жапсары кеңірек
ұғым есептеліп, ... ... ... ... жануарлар, жәндіктер,
өсімдіктер, ауа райының жағдайы, ... ... ... ... ... ... жасаушының денесі және оның үстіндегі киімі
танылады. Аталған ... ... ... ... ... де көрінуі
мүмкін.
Қылмыс іздерінің түзілу механизмі және шоғырлану орны. Криминалистік
сипаттамадағы қылмыстық сахналауды әшкерелеуге әсер ... ... ... ... ... іздерінің түзілу механизмі болып табылады.
Сахналаумен жасырылған қылмыстарды істеу кезінде қылмыскердің ... ... ... және ... ... ол ірі ... ұсақ ... тергеуші іздерді түзілу механизмін зерттеу арқылы шынайы
оқиғаның белгілерін табады. Қылмыстарды тергеу кезінде ... ... ... оларды жинау, зерттеу бойынша типтік әрекеттерді
білу: әрбір іс бойынша анықталуға ... ... ... ... мен дұрыс құру үшін ... ... ... ... ... құрылған болжамдардан қажетті ... ... ... ... тексеру арқылы болжамдарды мақұлдауға ... ... ... ... және ... әрекеттердің тізбегін белгілеуге
мүмкіндік береді.
Криминалистикада іздердің түзілу ... ... із ... із қабылдаушы объектінің өзара әрекет ету барысында бейне түріндегі
іздің ... ... ... ... ... Б.И. Шевченконың
пайымдауынша іздердің түзілу механизмі келесі ... ... ... түзу ... әсер ету ... ... әрекетіне алып келіп,
нәтижесінде іздік түйісу орнатылады. Өз жағынан іздерді түзу ... ... ... ... ... нәтижесіндегі іздік түйісу
іздің қалыптасуына алып ... Бұл ... ... ... ... ... және ... да қасиеттерін материалды
бейнелейтін, із-бейне түзіледі [32, 113-115 ... ... ... ... ... материалды бейнеленген
іздер қалыптасады, ал тірі табиғат аясында, ... ... ... ... ... ... бейнеленетін
объектілердің, құбылыстардың және әрекеттердің ой бейнесі ... ... ... ... ... оқиғасының фактісі туралы ойлау нысаны
зияткерлік іздер болып табылады. Олар ... ... ... ... сақтауы
түрінде көрініс табады.
Қылмыс оқиғасын сахналау кезіндегі іздердің түзілу механизмінің өзіндік
ерекшеліктері бар. Бұл кезде оқиға ... ... екі ... ... ... ... ... жай-жапсарының үстіне сахналаудың іздік
жай-жапсары қабаттастырылады. ... ... ... ... ... механизмі объективті және субъективті себептерге байланысты
шынайы қылмыстың іздік ... ... ... ... міндетті түрде шынайы қылмыс ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қылмыс оқиғасын сахналау
кезіндегі іздердің түзілу механизмінің атиптілігі қайшылықты мән-жайларды
табу кезінде ... ... ... ... мен ... байланысты криминалистік
әдебиетте көптеген ғалымдар ... ... ... ... ... екі топқа бөлуге болады.
Бір ғалымдар қайшылықты мән-жайлар деп оқиға кезінде орын алуы ... ... ... ... ... ... ... мән-жай деп белгілі бір болжамға сүйенгенде орын алуы тиіс,
бірақ нақ сол ... ... ... ... анықтайды [11, 56 б.].
В.П. Колмаков қайшылықты мән-жайлар дегенімізде оқиға ... ... ... ... ... ... пайда болуы тиіс іздердің жоқтығын
түсінеді [33, 59 б.]. ... ... ... дегенімізде олардың
әдеттегі жағдайда болуы тиіс құбылыстардың жоқтығымен сипатталатынын айтады
[34, 8 ... ... ... ... деп, ... ... тән заттардың жиынтығы тергеушінің ойындағы көзқарасына қарама-
қайшы ... ... ... Осыған байланысты, ... ... яғни ... ... ... ... ... әдеттегі барысына сәйкес келмейтін мән-жайларға көңіл аудару
қажеттігі туралы айтады [35, 230 б.]. Р.С. ... ... ... деп ... ... жерді тексеру негізінде қалыптасқан оқиғаның
белгілері мен қалыпты барысы туралы көзқарасқа ... ... ... ... [36, 141 б.]. ... ұқсас анықтамаларды В.С. Бурданова
[37, 63 б.], В.П. Лисицын [38, 69 б.], Б.М. Шавер [39, 153 б.] ... ... ... яғни ... мән-жай - оқиға кезінде орын
алуы тиіс іздердің, заттардың, фактілердің болмауы деген анықтаманы ... ... ... ... ... кесу ... бар ... оқиға болған жердің жай-жапсарында шашыранды қан іздерінің жоқтығы
анықталып, мәйіттің жатқан жерінде аз ғана қанның ... ... ... оқиға болған жерде өлім алдындағы хат табылып, оның мәтінінде
жәбірленушінің өз еркімен ... ... ... ... ... өзін-өзі олтіру оқиғасы ... ... ... ... келетін
қайшылықты мән-жай ретінде мойынында үлкен кесу жарасына тән болатын оқиға
болған жердің жай-жапсарында шашыранды қан іздерінің ... ... ... қан тамырларын кесу жарасы кезінде қан қатты қысыммен
атқылайды және дер ... ... ... ... аз ... ... ... көп қан жоғалту салдарынан қаза болады.
Бірақ, мәселен, екінші бір жағдайда ... ... күш ... ... әйел ... ... ... Тергеуші ең алдымен әйел адам өз өлімімен
өлді деген ... ... ... ... ... ... ... мәйіттің денесін мұқият тексеру кезінде оның сүт бездерінің астыңғы
жағында аздап қанталаған кішкентай жара табылды. ... бұл ... ... ... бігізбен сұғу арқылы жасалғаны
белгілі болады. Яғни, сүт бездерінің ... ... ... ... ... жара ... өз өлімімен өлу болжамына қарсы
келетін қайшылықты мән-жай болып табылады. Сол ... ... ... ... ... өлімі жөніндегі болжамға қайшы ... қол ... ... ... тән ... дақтары; жаңадан
туылған сәбидің шетінеп кетті деген болжамына қайшы келетін оның қатаймаған
бас сүйегінде табылған жарақаттар; асылу ... ... ... ... ... қаза болған адамның мойнында ені, көлемі жағынан екі әртүрлі
странгуляциялық сайдың табылуы; ату жолымен өзін-өзі өлтіру болжамына ... ... ... ... алып ... ... жарақаттың табылуы
және т.б. қайшылықты мән-жайлар болып табылады.
Жоғарыда аталғанды ескере отырып, ... ... ... кемшіліктер бар екені анықталды. Осыған ... ... ... ... қайшылықты мән-жайлардың мәнін тереңінен
ашып көрсететінімен келісуге болады.
Криминалистік әдебиетте ... ... ... да ... ... өткен ғасырда оларды «артық заттар»,
«ұқсассыздықтар» деп атаған [40, 36 б.]. ... ... сөз ... қайшылықты мән-жайлардың мәнін толық ашып көрсететін секілді.
М.Е. Евгеньев [41, 60 б.] қайшылықты ... ... ... ... ... ... ... С.В. Познышев
[43, 60 б.] - аталған фактінің кейбір басқа да мән-жайларға сәйкес ... ... ... сөзі ... ... қайшылықты, жоққа шығару
мағыналарында аударылады. Біздің пікірімізше фактілер, іздер әрқашанда
объективті құбылыстар, ал олардың ... деп ... ... ... ... ... болжамына қайшы келетінінен туындайды. ... орыс ... ... ... ... қазақ
тіліндегі аудармасы «қайшылықты мән-жайлар» болуы тиіс.
Қайшылықты мән-жайлар ... ... ... ... ... ... қайшы келетін фактілі ... яғни ... ... ... белгілі жағдайларда болуы тиіс
іздердің, заттардың жоқтығы, немесе керісінше болмауы тиіс ... ... ... мән-жайлар бұл фактілі деректер, олардың
тергеушінің құбылыстар туралы ... ... ... ... ... ақиқатқа сәйкессіздігінен туындайды. ... ... ашу ... ... ... қызметі процесінде
табылады. Қайшылықты мән-жайлардың мазмұны із түзілудің екі процесімен
қамтылады: ...... ... ... ... дамуы, екіншісі
– қылмысты жасыру және қылмыстың анықталуына қарсы ... ету үшін ... ... ... ... ... ... білімі, ойлаудың және қабылдаудың заңдылықтары
зерттелетін мән-жайлардың санасында біржақты бейнеленуіне алып келеді. ... біз ... және ... ... ... ... ... пайда болған қайшылықты мән-жайлар тергеу
оқиғасын толық ... ... ал ... ... бағалау кезінде
олардың толығымен немесе бір бөлігінде шындыққа ... ... ... ... тергеушінің санасымен қабылданып болған
оқиғының суретін жаңадан, ... ... ... ... ететін өзіндік
ақпараттық қоңырау болады» деген тұжырымымен келісеміз [44, 128 б.].
Қылмыстық сахналаудың белгілеріне оқиға ... ... ... ... ... ... ішінде кінәлінің бұл жай-жапсарына қажет ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа жетуде мұндай
артық әрекеттерді істеу сәйкессіздіктерді қалыптастырып, ... ... ... Мұндай жағдайда мүдделі тұлғалардың тергеушіге ... ... ... ... емес, керісінше оқиғаның шынайлығына күмән
тұдырады. Екінші жағдайларда оқиға болған ... ... ... ... жоқтығы орын алады.
Қылмыскердің қылмыс оқиғасын сахналауды қателіксіз жүзеге асыруына
объективті және ... ... ... ... ... ... ... мән-жайлар жатады: жалпы және жеке белгілері бойынша
шынайы қылмыстың іздерімен сәйкес ... ... ... ... ... ... алмауы, қылмысты істеген кезде көптеген объектілерде
іздердің түзілуі. Субъективті себептерге келесілер жатады: ... ... ... және ... ... ... ... ерекшеліктері мен ұсақ ... ... ... ... ... қылмыскердің қорқу, үрейлену
жағдайына байланысты ұстамдылығының төмендеуі; кездейсоқ ... ... ... ... ... және ... тұратын жері бойынша шоғырланады. Қылмысты істеу барысында
мынадай қылмыстың іздері қалуы мүмкін: қылмыскердің киімінде, ... және ... ... шаштың, терінің және іш ... ұсақ ... ... ... сезіктінің киімінде, аяқ-
киімінде, қылмыс құралында жәбірленуші киімінің микроталшықтарының қалуы,
кінәлінің ... ... оның ... ... ... ... ... топырағы бөліктерінің болуы; киімнің ... дене ... ... ... мен ... ... ... ұрланған заттар. Қылмысты істеу ... ... ... ... улы заттардың, газдардың іздері,
тез өртенетін сұйықтардың іздері, қылмыскер мен жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... мәліметтерді келесі
іздерден: заттардан (киім, ... ... ... ... да ... ... ... іздерінен, табанның, қолдың, еріннің, тістің
іздерінен; көлік құралдарының іздерінен; биологиялық іздерден (қанның,
сілекейдің, тердің, ... ... ... ... ... шаш ... алуға болады.
Қайшылықты мән-жайлардың табылуы қылмыстық істі ашуға мүмкіндік бергені
жайлы сот-тергеу тәжірибесінен мысал келтірейік: Алматы ... ... ... 2001 жылы ашық сот ... С.Б. ... ... ... іс қаралып, келесі мәселелер анықталды:
С.Б. Әбілдаев күні бұрын жүктілігі белгілі болған әйел ... ... ... ... ... келесі мән-жайларда өлтірген:
С.Б. Әбілдаев 1995 жылдан бері ... ... ... ... ... өмір ... туылған 1995 жылғы Анель есімді қызы
бар. 1999 жылдың наурыз соңында С.Б. Әбілдаев жұбайының ... шөп ... ... ... ... соз ... ... Осының нәтижесінде
ерлі-зайыптылар арасындағы қарым-қатынас күрт өзгеріп кетті. ... ... іше ... ... ... дау-жанжалды көтеріп, әйелін
ұрып-соғатын болды. А.Д. Буянбаева отбасыны сақтап қалу үшін, бала туып
алуды ... ... 3 ... ... ... және
А.Д. Буянбаева дастархан жайып, спирт ішімдіктерін ішкен. 4.09.2000 жылы 00
сағат 30 минөт аралығында ... ... ... ... аса ... күші ... болғандықтан, жәбірленушінінің
жүктілігін біле тура, оны қол аяғымен ... адам ... ... Буянбаеваның бетін, кеудесін, қарнын, денесін қолымен ұрып, аяғымен
тепкіледі. Белгісіз өткір жүзді затпен Буянбаеваның ... сұғу ... ... өліп қалғанын сезіп, істеген іс-әрекетінен қорқып ... ... ... үшін мәйітті Алматы қаласы, Ақсай-4
шағынауданы, 42-үй, ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің өзін-өзі өлтіру сахналауын жасаған.
Әбілдаев тергеудің бастапқы кезеңінде жалған көрсетулерді беріп,
3.09.2000 жылы 19.00 ... үйге ... ... ... асты ... ... айтқан соң, осы оқиғаны жуу үшін Буянбаевамен ... ... ... сол ... танымайтын бір қыз үйге телефон
соғып, оның ... мен ... ... ... деп ... ... ерлі-зайыптылар арасында ұрыс-керіс өршіп кеткенін, әйелінің
«сен менің көзіме шөп салып ... деп ... оның ... ... ... және ... терезенің үстіне шығып, «өзімді-
өзім өлтіремін» деп айтқан соң, оның ... ... ... бірақ еш
нәтиже шықпаған соң, жағдайды ушықтырмас үшін екінші бөлмеге кіріп кеткенін
айтты. Буянбаеваның ... ... ... ас ... ... кезде
Буянбаева терезеден құлап түскенін көрген. Болған оқиғадан қатты қорқып,
көшеге жүгіріп шығып, көрші Асташкинаны ... және ... ... ... сұрағанын көрсетті.
Оқиға болған жерге келген тергеуші мәйітті сот ... ... ... ... ... ... тұрысындағы жәбірленушінің денесіндегі көптеген
жарақаттардың биіктіктен құлап түсу жарақаттарына ұқсамайтынын байқап,
оларды қайшылықты ... ... ... болатын [45].
Жәбірленуші мен қылмыскер, олардың арасындағы байланыстары туралы
мәліметтердің жиынтығы. Адам ... ... ... және сахналаумен
жасыруды әдетте 18-55 жас аралығындағы ер адамдар ... Олар ... ... ... ... ... ... құштарлығымен, жеке пайдакүнемдігімен, әйелдерді
сыйламаушылығымен, бұрын құқық ... ... ... ... ... адам ... ... әйелдер де істейді.
Қылмыскер қоршаған ортаның қолайлы жағдайларын өз ... ... оған ... ... жағдайларды жасау үшін өзгерістер енгізеді.
Қылмыскер қылмысты жоспарлаған кезде келешекте жасайтын ... ... ... ... ... ... ойлау моделінің мазмұны, ұсақ-
түйегіне дейін барлығын пайымдау қылмыскердің қиялына; ... ... ... ... ... топты басқару оның ... ... ... ... ... ... білуге байланысты
болады. Сахналауды жасаған кезде ... ... ... ... ... ... ... сахналауға тиісті сенімділікті беру үшін
осы ... ... көз ... ... өз ойында барлығын
тұжырымдайды.
Негізінен, ... ... ... ... ... қаза ... ... туыстары, жақын араласатын ... ... ... топтың мүшелері жүгінеді. Әдетте жәбірленушімен жақын байланыста
болмаған адамға қылмысты жасырудың қажеттілігі жоқ. Бұл ... ... ... қылмыс оқиғасын жасыруға емес, қылмысқа қатыстылығын дәлелдейтін
дәлелдемелерді жоюға бағытталады. ... ... адам ... ... ... ... ... болған жерді сахналау әрекеттері
қылмыскер мен жәбірленушінің бір-біріне туысқандық, өте ... ... ... ... ... бірге тұратын азаматтар, бірлескен
кәсіпкерлік қызмет субъектілері) болған ... ғана ... [46, 126 ... ... жолымен жасыру ойы қылмыскерде күні-бұрын
туындаған жағдайда оның жүріс-тұрысының келесі өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... алиби қамтамасыз
етуі; қылмыскердің беретін ... ... ... ... қарым-қатынасына, жәбірленуші өлімінің түріне байланысты
таңдалуы; өлтіру өзін-өзі өлтіру сахналандыруымен ... ... ... ... ... ... ауырып жүргенін
айтуы; қылмысты жасырын істеуі үшін қылмыскердің ... ... ... ... бұл ... ... ... өлген адамның
өлігін басқа адамдардың қатысуымен табуға тырысады.
Қылмыскерді ... ... ... негізгі фактор -
әшкереленуден, жасалған ... үшін ... ... ... Адам өлтіру қылмысын сахналаумен жасырудың келесі себептері: ауыр
қылмыс жасағаны үшін ұзақ уақытқа бас ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық сөгістен
қорқу, жұмысынан босатылудан, сотталғандықтың өмірлік жолында ... ... ... және т.б. ... ... ... ... жасауға адам өлтіру қылмысын жақын ... ... ... ... ... ... азаптаумен
жасаған кезде ел алдында ұятты болу сезімдері басқарады.
Кейде қылмыскерлер сахналауды өздерінің ... ... ... ұзақ ... ... ... жолмен күнкөрістен айырылмау
үшін орындайды. ... ... ... ... ... ... ... элементі болып, қылмысты жасау күні бұрын арнайы ... ... ... болмаған жағдайда істейді.
Қылмыскер қылмысты істеуге қатысы жоқ адамды айыптау мақсатында жалған
дәлелдемелерді қолдан ... ... кек алу, ... ... ... ... орындауы мүмкін. Мұның өзі қылмысқа қатысы жоқ адамды қылмыс
жасады деп ... ... ... ... ... жала ... ... ретінде қарастырылып, қылмыстың ... ... ... Жала ... бұл ... ... қауіптілігі қылмыстық заңда
көрсетілген. ҚР ҚК 351-бабында адамды ауыр немесе аса ауыр қылмысты жасады
деп айыптаумен, не жасанды ... ... ... ұштасқан әрекет
көрінеу жалған сөз жеткізу қылмысының ауырлататын белгісі ... адам ... ... жасыруға кінәлімен бірге басқа да тұлғалар
қатысса, ... бұл ... ... ... ... ... қатынастар, қылмыстық байланыс, жалған түсінілетін
жолдастық борыш, елге ұятты болу, ... ... ... ... ... ... жасалуы мүмкін.
Адам өлтіру қылмысын қылмыскер қаншалықты жақсы жасырғанымен сахналауды
білдіретін кемшіліктер әруақытта аз болса да ... ... ... ... ... шынайы оқиғаның белгілерін ажыратады.
А.В. Дулов дұрыс жазғанындай барлық ... ... ... жерде тек
қылмыскер ғана ізді қалдырмайды, қылмыстың өзі де оның ... ... ... ... ... ... ... тұрақты
өзгерістерге алып келеді [47, 215 б.]. Сол өзгерістердің нәтижесінде
қылмыскер қылмыстық ... ... ... ... ... ұқсас
әдістерін, тәсілдерін, құралдары мен заттарын, қылмысты ... ... ... Қылмысты жасау тәсілін білу арқылы
қылмыскердің тұлғалық сапасын ... жеке ... ... дене күші,
мәдени деңгейі, кәсіби және басқа да дағдылары анықталынады. Қылмыскердің
сахналау жолымен ... адам ... ... ... ... ... ... сахналау субъектісінің теріс мінездемесі, оның
өтірік айтуға, қиялдауға қабілеті; сахналау ... ... ... ... ... негізсіз ой-тұжырымдарын келтірудегі шектен
шыққан табандылығы; ... ... ... ... ... және ... айтылған артық
сөздері; сахналау субъектісінің атиптік жүріс-тұрысы, ... ... ... ... ... ... ... көңіл-күйін білдірудегі жалғандық).
Жәбірленуші туралы мәліметтер. Жәбірленушінің тұлғалық қасиеттері,
«қылмыскер-жәбірленуші» байланысының ... адам ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Жәбірленуші
туралы тікелей ... ... ... сипаттамасының
мазмұнында болуы керек [11, 38 б.]. Көп жағдайларда қылмыстың жасалуына,
қылмыс ... өзі ... ... Ол ... ... ... ... итермелейді. Алкоголь ішімдіктерін үнемі ішу,
мас күйінде айналысындағыларды балағаттау, соның негізінде ұрыс ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайларда адам
өлтіру бойынша жасалған қылмыстың ... ер ... ... ... ... ... болуына ер адамдардың жыныстық құштарлығын
қоздыру, пайдакүнемдік ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастары үзілу үстіндегі ерлі-зайыптылардың,
көңілашарлардың қылмысты істеуі. Негізінен қылмыс құрбандарының ... ... ... ... алаңғасарлық, сондай-
ақ арандатушылық, азғырушылық қасиеттерімен сипатталады. Өз ... ... кері әсер ... қылмыс жасауға әкеп соқтырады.
Жәбірленуші туралы ең маңызды мәліметтер мыналар ... ... ... жынысы, жасы, білімі, тұратын жері, оқу орны, жұмыс орны, ... ... ... және алыс ... ... ... ... әдеттері; өмір сүру салты, шарттары мен ... ... ... ... және ... ... ... мен шешу нысандары, ұрыс-керістің салдарлары туралы
мәліметтер [48, 90 б.]. Жәбірленушінің тұлғасы, ... ... ... ... ... ... мүдделері, қызығушылықтары, әлеуметтік
және материалдық жағдайы, отбасы ... ... орны мен ... бабы
бойынша қарым-қатынасы мұқият зерттелу керек. Бұрын сотталғаны ... бас ... ... ... сезіктінің,
айыпталушының жүріс-тұрысы, қылмыстық атқару ... ... өмір ... ... ... үлкен маңызға ие. Мұндай мәліметтерді
жинау сезіктіні анықтауға, сонымен бірге қылмысты ашудың ең ... ... ... ... ... ... ... адам өлтіру қылмыстарын тергеу кезінде
тергеушінің анықтама органдарымен өзара әрекетінің ... ... ... ... ... ... ауыр
қылмыстармен күрестің тиімді жүргізілетінін көрсетіп, қылмыстылықты
болдырмау, алдын алу ... ... ... мен ... ... де ... ... орындалу қажеттігін айғақтайды.
Сөзсіз, мемлекеттегі қылмыстылықтың төмен деңгейі қоғамның ... ... ... ... ... ... ... айқын бейнесі. Қылмыстылықтың азаюына көптеген
экономикалық, әлеуметтік, рухани, құқықтық факторлар әсер етеді. Олардың
құрамына ... ... ... ... ... ... тергеу, ашу, алдын алу, болдырмау бағытындағы
сапалы, тиімді қызметі де кіреді.
Қоғамдық өмірде өріс алатын ... ... ... өзгерістер әр
адамның санасында терең із қалдырып, рухани ... ... ... техниканың дамуы, озық технологиялардың шығарылуы, олардың қалың бұқара
халықтың арасында кеңінен пайдалануы да осындай ... ... ... ... өз ... ... ... жүзеге
асыруға жаңа үлгідегі техникалық құралдарды қылмыскерлердің де пайдалануы
орын алуда. Осыған байланысты, ... ... ашу ... ... ... криминалистік техникалық, криминалистік тактикалық
ғылыми ... ... ... ... тәжірибесінің іс материалдарын зерттеу соңғы кездері қылмыстарды
жасау, жасыру күрделі әдістермен орындалатынын айғақтайды. Қылмыскерлер өз
қылмыстық мақсатына жету, ... ... және ... үшін ... істеуде, іздерді жасыруда әртүрлі құралдарды,
ғылыми-техникалық жетістіктерді қолданып, тергеуге қарсы әрекет етеді.
Мұның өзі, ... ... ... мен ... ... және
жедел іздестіру органдары қызметкерлерінің қылмыстарды тергеу, ашу кезінде
өзінің мүмкіндіктерін, күштерін, білімін ... ... ... ... ... ... дәлелдемелік деректерді заңмен рұқсат
етілген әдіс-тәсілдермен жинау, зерттеу және ... одан әрі ... ... ... ... адам өлтіру қылмыстарын ... ... ету ... және анықтама органдары қызметкерлерінің біліктілігін
жоғарылатуды, тергеуге қатысушылардың криминалистік білімін тереңдетуді,
тәжірибелік жаттықтыруды, ... ... ... жоғары
деңгейде қолдануды қажет етеді. Осы орайда, құқық ... ... ... ... ... ... ету ұғымына
қылмыстарды тергеуді ... ... ... ... ... криминалистік қамтамасыз ету кіретінін айтуымыз
керек.
Көрнекті ғалымдар Р.С. Белкин, ... ... ... ... ... ... ... ету - қылмыстарды
болдырмау, анықтау, ашу мен тергеу мақсатында қызметкерлердің криминалистік
білімді, оған ... ... ... ... ... ... технологияларды қолдануды түсінетінін
атап көрсеткен [49, 12 б.]. Өз пікірлерін дамыта келе, олар ... ... ... ... ... тергеу қатысушыларының
қызметін криминалистік қамтамасыз етудің элементі ретінде қарастырады ... ... ... ... ... етудің субъектілері өз қызметінде
бірлескен жедел-тергеу шараларын ... ... ... ... ... ... ... криминалистік
техниканың барлық мүмкіншіліктерін табысты қолдану керек. Тергеушінің жедел
іздестіру бөлімдерімен, басқа да тергеу қатысушыларымен ... ... ... қамтамасыз ету осымен анықталады.
Қылмыстарды тергеуді ... ... ... ету
дегенімізде қылмыстарды тергеу мен ашу, қылмыстан сақтандыру үшін ... ... ... криминалистік құралдар мен тәсілдерді
дайындауға және құқық қорғау ... ... ... ... бір субъектілердің ұйымдық және орындау қызметі түсініледі.
Қылмыстарды ... ... ... ... алу, ... ... ... басқа да дәлелдемелік ақпаратты ... ... ... пайдалану арқылы мүмкін болады. ... ... мен ... ... алғашқы сатысында қолдану
тергеушіге әдеттегі ... ... ... оқиғаларды,
фактілерді қабылдауға, істі ... ... ... ... қорытындылауға мүмкіндік беріп, еңбек нәтижесін жақсартады.
Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... қысқарады.
Тергеуді криминалистік қамтамасыз ету шеңберінде өзара ... ... өз ... ... ... ... даярланған
криминалистік тәсілдерді жоғары біліктілікпен қолдану қажет. Сахналаумен
жасырылған адам өлтіру ... ... ... ... мен ... ... ... техникалық криминалистік құралдарды
пайдаланып, оларды қолдану ... ... ... басшылыққа
алады. Криминалистік қамтамасыз етудің мазмұнына тергеуге қатысушылардың
криминалистік құралдарды пайдалануы ғана ... ... ... жүргізу
кезінде тиісті мамандарды қатыстыруы да кіреді. Сахналаумен жасырылған адам
өлтіру қылмыстарын табысты ... ... ... бар ... ... ... кеңінен пайдалану, сот медицинасы, химия,
техника салаларының ғылыми жетістіктерін, мүмкіндіктерін тиімді ... ... ... ету ... ... ... қамтамасыз ету
сонымен бірге жедел іздестіру және тергеу әрекеттерін үйлестіру ... ... ... қолдану, бұл әрекеттерді рет-ретімен өткізу,
сондай-ақ кейбір тергеу әрекеттерін орындау кезінде тактикалық ... ... ... ... ... ... негізделген ұсынымдар болып табылады,
олардың табысты қолдануы көптеген қылмыстарды ашуға ... ... ... ... ... криминалистік қамтамасыз етуді
ұйымдастыру қызметіне жедел іздестіру шараларын, әрі ... ... ... ... ... ... мен ... жөніндегі
криминалистік ұсынымдарды қолдануды жатқызуға болады.
Сахналаумен жасырылған адам ... ... ... ... тергеуге қатысушылардың табысты қызметі криминалистік санаттардың
маңызын түсініп, оларды табысты қолдану арқылы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... тактикалық комбинация, тактикалық тәуекел, тактикалық шешім,
тергеу жағдайы, криминалистік болжамдар теориясы және ... ... ... ... ... ... ... кезде, қандай
нақты тергеу жағдайында екенін бірден анықтап әрекет етудің ең тиімді, әрі
ұтымды ... ... ... ... алдына қойылған міндеттердің
дұрыс тактикалық шешімін табады.
Криминалистік техникалық құралдарды және ... ... ... ... жасырылған адам өлтіру істері ... ... және ... ... ... ... мен ... сондай-
ақ оларды жан-жақты зерттеу, ... ... ... ... ... ... әрекет етуімен жүзеге асырылады. Өзара
әрекет ету нысандары жетілдірілген жағдайда қылмыстарды ашу мен ... де ... ... ... түсінігі көп қырлы және ғылымда оның әр ... ... ... көптеген көзқарастар бар. Айталық, ... ... ... ету ... ... ... объектілердің бір-
біріне әсер ету процестерін бейнелейтін, өзара тәуелділігін және ... ... ... ... ... әрекет ету қозғалыстың,
дамудың объективті және әмбебапты ... кез ... ... ... және ... ұйымдастырылуын анықтайды.
Криминалистік ғылыми әдебиеттерде тергеушінің анықтама органдарымен
өзара ... ... ... ... ғалымдардың пікірлері
көрініс тапқан. Мәселен, А.Н. Балашов өзара әрекет етудің маңызын көрсетіп,
тергеуші мен ... ... ... ... ... ... ... болмағандықтан, біршама қылмыстар ашылмай қалатыны ... ... ... ... біз ... өйткені кейде тергеушінің
қылмыстық істерді тергеу ... ... ... ... ... ... түсініп білуі, зерттеуі, дәлелдемелік ақпаратты жинау
бағытындағы ... ... ... ... ... ... істеуі, өзінің жоспарларымен мейлінше аз адамдарды таныстыруы,
қылмыстарды ... ... ... қылмысты жасыру әрекеттерін орындауы
және қылмыстық жауапкершіліктен жалтару үшін тиісінше жүріс-тұрысты таңдауы
тергеуді қиындата түседі. Сол себептен, ... ... ... ... ... шараларының мүмкіндіктерін пайдалануы және жедел
жолмен алынған ақпаратты дұрыс, тиімді қолдануы ... дер ... ... ... ... танымдық қызметі іс бойынша жүргізілген
әртүрлі тергеу әрекеттері, жедел іздестіру шаралары, басқа да ... ... ... бірте-бірте түсіну, соңында объективті шындыққа
жетумен сипатталады. Сондықтан тергеуге маңызды ... ... ... ... ... үрдісі, орындалатын
әрекеттердің, шаралардың сапалы, әрі ... ... етіп ... ... ... Ю.Н. Белозеров [53, 73 б.] ғалымдар өз
еңбектерінде тергеушінің анықтама органдарымен ... ... ... ... тергеуші қызметінің бір элементі деп ... ... ... ... мен ... іздестіру органдарының бірлескен
қызметінің барысында қылмысты тез арада ашуға, қылмыскерді дер ... ... ... дәлелдемелерді толық жинап алуға болатынын айтқымыз
келеді.
Тергеу ... мен ... ... ... ... өзара әрекет
етуді профессор И.Ф. Герасимов заңға, сот өндірісінің ортақ міндеттеріне
негізделген, қылмыстарды ашу, ... ... ... ... ... ... тән қызмет нысандарын, құзыреттерін, ... ... ... ... қолдану мен ақылмен үйлестіру ретінде
анықтайды [54, 16 б.]. Расында да сот ... ... ... ... жедел іздестіру қызметкерлерінің алдына қылмыстарды тез және толық ашу,
кінәлілерді әшкерелеу мен ... ... ... секілді бірдей
міндеттерді жүктейді. Аталған лауазымды тұлғалар қылмыстылықпен ... ... ... ... ... ... әрекеттенеді. Олардың
ынтымақтасқан қызметі қылмыстылыққа ... ... ... ... ... Қандай қылмыс тергелсе де бұл екі органның
алдында тұрған ортақ міндет – кінәлілерді әшкерелеу, қылмыстың ... ... ... мен ... анықтап, оларды жоюға арнайы жедел
шаралар қолдану. Қылмыстарды болдырмау, қылмыстарды ... ... ... де өзара әрекеттің жоғары деңгейде болуымен
түсіндіріледі.
Қысқа құрылымды, ... ... ... ... ... етудің түсінігі
Р.С. Белкиннің редакциясымен ... ... ... ... мұнда өзара әрекет ету қылмыстық іс бойынша ақиқатты
анықтау процесіндегі мақсаты, міндеті, ... ... мен ... ... қызметі деп анықталады [55, 357-361 бб.].
Е.Е. Жәкішев өзара әрекет ету тергеу процесінде тергеу ... ... ... ... ... ... өз құралдары,
тәсілдері көмегімен қылмыстарды тез, толық ашу, қылмыстық істерді ... үшін ... ... [56, 14 б.]. А.Н. Балашовтың пікірінше
өзара әрекет ету ... ... ... ... лауазымды
тұлғаларының құзыреттері шегінде жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... негізделген қызмет [51, 62 б.]. И.В. Михайлов
өзара ... ... ... анықтау, тез және толық ашу, кінәлілерді
әшкерелеу, қылмыс ... ... әділ ... ... ... ... ... тартқызбау, соттамау, заңның дұрыс қолданылуын
қамтамасыз ету міндеттеріне жетуге бағытталған ішкі ... ... ... ... қорғау органдарының қарамағындағы күштерді, құралдарды,
тәсілдерді бір рет немесе ұзақ ... ... ... түсінеді [57, 37
б.].
Жоғарыдағы анықтамаларды, сондай-ақ заң әдебиетіндегі ғалымдардың басқа
да ... ... ... анықтама органымен өзара әрекеті ұғымының
құрылымына келесі элементтер кіретінін көрсетеді: өзара әрекет ... ... ... орындау; тергеушінің ұйымдастырушы рөлі,
оның анықтама органымен өзара әрекеті кезіндегі процессуалдық ... ... ... ... ... ... алынған ақпаратты
тергеушіге хабарландыру міндеті; дәлелдеу пәніне кіретін ... ... мен ... ... уәкілеттеріне, құралдарына
байланысты айырмашылықтар; жасалған ... ... ... ... зерттеу үшін маңызды фактілер туралы ақпаратты алуға
анықтама органының іздеу мүмкіндіктерін кешенді қолдану.
Өзара әрекет ету объективті қажеттілік сипатына ие, ол ... ... ... субъективті құбылыс емес, онсыз қылмыстарды ... ... ... тергеу кезіндегі өзара әрекет ету бұл қылмыстарды
анықтау, тез және толық ашу, ... ... ... жедел іздестіру қызметкерлерінің және басқа да субъектілердің
нормативті-құқықтық актілерге негізделген және ... ... ... және ... ... ... үйлестіруге
бағытталған уақыты, орны, мақсаттары, функциялары, өкілеттіктері ... ... ... ... ... қатысушылардың өзара әрекет ету нысандары мен ерекшеліктері
тергелетін әрбір істің ерекшелігіне байланысты. Әр ... ... тән, ... ... ... бір ... ... қылмыстық іс-
әрекеттердің ұқсас, ортақ белгілері де жетерлік.
Кез келген қылмыстың табысты тергелуі тергеуге ... ... ... ... ... ... құлшыныспен орындауға
байланысты. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... ... тергеушінің, жедел қызметкерлердің қылмысты
тергеуге, ашуға қатысты танымдық ... ... ... ... оқиғаны
зерттеу, қылмыстың мән-жайын, механизмін білуге бағытталады.
Барлық криминалист-ғалымдар ... іс ... ... ... танымдық сипатта жүретінін толық қолдайды.
Мәселен, А.И. Трусов дәлелдеу қаншалықты мәнді болғанымен, ол танымдық
қызметтің бір түрі, ... оның ... ... ... ... айтады [58, 49 б.]. Р.С. Белкин дәлелдеу процесін қылмыстық сот
өндірісі субъектісінің танымдық ... түрі ... ... ... ... сот ... дәлелдеу процесіндегі
танымды заңда бекітілген ақиқатқа жетудің ерекше ... ... ... [60, 132 ... ... орын ... ... пікірлерін талдау қылмыстың
қалай болғанын танып білу бойынша тергеуге ... ... ... шарттары мыналар екенін көрсетеді: өзара әрекет ету субъектілерінің
қызметінде заңдылықтың қатаң ... ... ... ... бөлінуі, функцияларды жүзеге асыру барысында әдістерді,
тәсілдерді қолдану дербестігі; ... ... ... ... ... құралдарды кешенді қолдану; ақпаратпен
дер кезінде алмасу. Тергеу ... ... ... ... ... ... алмайды. Жедел уәкілетті қызметкер тергеушінің
тапсырмаларын орындау үшін ... ... ... ... ... жеке анықтайды. Кейде тергеушінің тапсырмаларынсыз қажетті
жедел іздестіру шараларын жүргізу шешімін дербес қабылдауға құқығы бар ... б.]. ҚІЖК ... ... ... ... мен ... іздестіру
бөлімдерінің қызметкерлері арасында процессуалдық қатынастар тек тергеліп
жатқан іс бойынша туындайды. ... істі өз ... ... ... ... ... жедел іздестіру әрекеттерін орындауды тапсыруға
құқығы жоқ. Бірақ тәжірибеде тергеушінің жедел іздестіру бөлімдерімен ... етуі ... ... ... істі ... ... басталады.
Осы сатыда қылмыстық істі қозғау мәселесін шешу үшін ... ... ... ... ... жасырылған адам өлтіру қылмыстары жедел-тергеу тобымен
тергелген жағдайда, тергеудің сапасы, ... ... ... Өйткені мұнда жедел-тергеу тобы мүшелерінің ... жеке ... ... ... Бұл ... ... бір ... бірнеше бағыттарда жүргізуге болады. Бірнеше тергеу
әрекеттері мен жедел іздестіру шараларын бір уақытта ... ... ... ... жүруіне әсер етеді. Мәселен, ұйымдасқан қылмыстық топпен
жасалған сахналаумен жасырылған адам ... ... ... ... және ... ... операциялардың
шеңберінде жедел-тергеу тобы ұстау, тінту, жауап алу тергеу әрекеттерін бір
уақытта, бірнеше жерде жүргізгенде ... ... ... ... күні ... келісуі орындалмайды.
Қылмыстарды табысты тергеу мен ашу, істің барлық мән-жайларын толық,
жан-жақты зерттеу, алдын-ала ... ... ... ... ... ... емес. Қазіргі таңда жедел-тергеу тобын құру ... ... ... ... тиімді, әмбебапты түрдегі нысаны болып
табылады.
Тергеу ... ... ... мүмкіндіктерін қолдану
бірқатар артықшылықтарды береді. Өзара әрекеттің мұндай нысанында ... ... ... ... ... әрекеттері мен жедел іздестіру
шараларының келісілген жоспарларын құруға қолайлы жағдайлар ... ... ... ... тез ... ... ... толық
орындалуы жоғарылайды, топтық тергеу тәсілінің артықшылықтары ең ... ... [62, 418 б.]. ... топ ... ашу ... ... ету үшін ... тергеушінің басқаруымен жұмыс
істейтін, өзіне тән жұмыс ... ... ... ... анықтама органының, арнаулы білімі бар тұлғалардың өзара
әрекетінің ұйымдастыру-басқарушылық нысаны болып табылады. Жедел-тергеу ... ... ... қасақана адам өлтіру қылмыстарын тергеу бойынша
мол тәжірибесі бар қылмыстық ... ... ... ... ... топтың басшысы ретінде өзінің жұмысы, ... ... үшін жеке ... ... аса ауыр ... ... ... түскен кезде жедел-тергеу тобы
шұғыл әрекет етеді, дәлелдемелерді табу, жинау, қылмыскерлерді ... ... ... ... шараларын өткізеді. Мұның барлығы қысқа
мерзімде қылмысты ... ... ... ... ... [63, 58 б.]. Криминалистикада тергеу процесін үш кезеңге – ... және ... деп бөлу ... ... ... адам ... ... тергеудің әр кезеңінде ... ... ... өзгерістеріне байланысты жедел-тергеу тобы
қызметінің мазмұны өзгеруі, ал ... тобы ... ... мүмкін.
Қылмыстардың жасырын жасалуына байланысты алғашқы тергеу кезеңінде
жедел-тергеу топтың қызметі, негізінен, ... ... ... тактикалық операциялардың шеңберінде адамдардың ... ... ... ізін ... ... ... жария және жасырын жедел іздестіру шаралары ... кім ... ... ... ... ... ... оны
процессуалдық бекіту жөніндегі бір ... ... ... жұмыстар
атқарылып, тергеуге қатысушылардың бірлескен, келісілген жұмысы қажет.
Профессор Р.С. Белкиннің пікірінше ... ... және ... ... ... ... ... кең, тізбекті, әдістемелі
түрде жүргізуге бағытталады [65, 298 б.]. Топтың басшысы үнемі ... ... және ... іс ... ... ... ... сайын
тактикаға өзгерістерді енгізу, барлық шаралардың жүзеге ... ... ... барлық әрекеттерін дер кезінде үйлестіреді.
Қазіргі кезде қылмыстылықпен күрес жүргізу тәжірибесінде қызмет ететін
жедел-тергеу топтарын келесі негіздер ... ... ... ... ету уақыты бойынша: тәуілік бойы, яғни тәуілік бойы кезекшіліктегі
немесе кезекші бөлімінің жанында кезекшілік ететін қызметкерлер ... ... ... яғни ... бір ... ... бір
бөлігінде кезекшілік етуші (кешкі немесе түнгі уақытта) жедел-тергеу ... ... ... ... қылмыс туралы хабар түскенде, сондай-ақ бірнеше
қылмыстар туралы хабар ... ... ... болған жерді тексеру үшін
құрылатын жедел-тергеу топтары; ә) ... тобы ... ... ... ... тергеушілермен, жедел іздестіру
қызметкерлермен, учаскелік инспекторлармен, сарапшылық-криминалистік ... ... ... қамтылған тұрақты жедел-тергеу
топтары; бөлімдер мен ... ... ... тұрақсыз болып
келетін уақытша жедел-тергеу топтары; б) топ құрамының толықтығы бойынша:
толық құрамды жедел-тергеу топтары ... ... ... ... ... ... ... қызметкері, кинолог
құрамымен қамтылған топ); толық емес ... ... ... ... мен жедел уәкілетті қызметкер, тергеуші мен сарапшылық
криминалистік бөлімнің қызметкері және т.б. ... в) ... ... мамандандырылған (мәселен, адам өлтіру қылмыстары бойынша
оқиға болған жерді тексеру; пәтерлердегі ұрлық қылмыстары бойынша ... ... ... үшін құрылған жедел-тергеу топтары және ...... ... ... ... ... ... ашу үшін құрылатын жедел-тергеу топтары.
Қолданыстағы қылмыстық іс жүргізу заңында іс күрделі ... ... ... ... ... ... ... тобымен тергеу
мүмкіндігі көрсетілген. Өзінің қызметінің сипаты бойынша тергеу тобы бірдей
функцияларды орындайтын, ... ... ... ... ... ұйымдасу, яғни еңбекті ұйымдастырудың жәй нысаны болып табылады.
Жедел-тергеу тобына еңбекті ... ... ... тән. Мұнда тергеу
әрекеттері және жедел шаралар табысты үйлестіріледі.
Өзара әрекет етудің барлық нысандарында тараптар келесі қағидаларды
басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... актілерге
негізделуі; тергеушінің жедел-тергеу топты басқаруы, өзара әрекет етудің
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... бойынша анықтау органдарының іздестіру материалдарымен
танысу, оларға жазбаша нысанда атқарылуға ... ... ... беру ... ... ... және ... іздестіру шараларын
бірлесіп жоспарлау; өзара әрекет етуді орнатуда тергеушінің белсенділігі,
сондай-ақ мұндай ... ... ... да ... ... ... өзара әрекетіндегі кең өкілеттігі; өзара әрекет
етушілердің бір-бірінің мүмкіндіктерін ... ... ... ... дұрыс қолдануы; қылмыстық істің ерекшеліктеріне
байланысты өзара әрекет етудің созылуы; сахналаумен жасырылған адам өлтіру
қылмыстарының күрделігіне байланысты өзара ... ... ... ... ... тараптардың өз міндеттерін дербес орындауы және нәтижелері
үшін ... ... ... ... ... табылған мәліметтерді
тараптардың жарияламауы.
Топ мүшелері жұмысының үйлесімділігі еңбектеріне, іс бойынша тергеудің
жай-күйіне байланысты ... ... ... ... топтың
басшысы, ұйымдастырушысы ретінде тұтастай тергеудің жай-күйі туралы топтың
барлық ... ... ... ... және ... ... ... жақсы алмасса, өзара әрекет етудің нәтижесі,
ұйымдастырылуы жоғары ... ... ... ... ... әлі ... ... олар
тергеу әрекеттерін жүргізу ... ... ... ... ... адам өлтіру қылмыстарын тергеуде тергеушінің жедел іздестіру
қызметкерлерінің жұмыс бабында алған ... ... ... ... ... алдын ала тергеу мәліметтерімен тікелей
танысуы ақпаратпен өзара алмасудың ең тиімді нысаны саналады.
А.Ф. Осипов тергеушінің жедел ... ... ... ... ... келмейтіні, керісінше заңнан туындайтыны туралы айтады
[66, 29 б.]. ҚР ҚІЖК 64-бабының 7-тармағына ... ... ... ... ... ... ... жатқан іске қатысты жедел
іздестіру материалдарымен танысуға, осы ... ... ... ... қосу үшін ... сұратып алуға, анықтау органдарына жазбаша, атқару
үшін міндетті іздестіру және ... ... ... ... мен ... беруге және олардан тергеу іс-әрекеттерін
жүргізуге жәрдемдесуді талап етуге құқығы бар.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ала тергеу органдарының міндеті болса, соншалықты дәрежеде
ол анықтама органдарының да ... ... ... ... ... ... ... ортақ міндеттер күштерді біріктіруге,
әрекеттерді келісімді жүргізуге ... ... ... ... ... ... А.Н. Васильев тактикалық
әдіс ретінде қарастырады [11, 70 б.].
Біз аталған көзқараспен келісе алмаймыз. «Тергеу ... ... ... ... ... тергеу әрекетінің даму кезеңі деп
қарастыру керек. Қажетті күштерді тарту және ... ... ... ... ... ету нысандары, қажетті техникалық құралдармен
қамтамасыз ету және т.б. ... ... ... шешу ... дайындық кезеңінде жүргізіледі. Бұл сұрақтарды шешудің тактикалық
маңызы бар болуы мүмкін, бірақ ол тактикалық әдістердің ... ие ... - ... ... - ... Р.С. Белкиннің қисынды ой-пікірі
біздің жағымыздан қолдау табады [65, 278 б.].
Біздің пікірімізше, өзара әрекет ету ... ... ... ... қажет, өйткені олай болмаған күнде тергеу әрекеті қатысушыларының
іс-қимылдары бытыраңқы, шашыраңқы болып, ... ... ... ... болған мән-жайларды қайталап анықтауға, тапқан
мәліметтерді дер кезінде қолданбауға, артық күш ... ... ... әкеп ... әдіс ... ... жедел қызметкерлердің ең тімді, ең
ұтымды әрекет ету амалы болып табылады. Сол себептен, ... ... ... әдіс ... ... сәйкес келмейді. Ол тергеуші мен жедел
іздестіру қызметкерлерінің келісілген қызметі.
Сол сияқты өзара әрекет ету тергеу тәсілі де емес. Криминалистік ... ... ... ... танымның, зерттеудің, зерделеудің, шынайы
танымның жолы. Өзара әрекет етудің орнатылуы іс ... ... ... бола алмайды. Ол мақсат пен міндеттерге жетудің алғышарты, әрі шарты
саналып, қаншалықты дұрыс ұйымдастырылса, соншалықты нәтиженің тиімділігін
жоғарылатады.
Өзара ... ... ... ... ... ... және ... қолдану тергеуге қатысушылардың арасында жоғары
деңгейдегі іскерлік қарым-қатынасты орнатуға көмектеседі.
Тергеуші ... ... ... ... органы, сараптама бөлімі
қызметкерлерімен тергеу әрекеттерін жүргізу ... ... ... ... ... ... сот ... жүзеге асыру қызметінде
қалыптасатын психологиялық қатынастардың барлық ерекшеліктерін зерттеуде
сот ... пәні ... ... [47, 382 б.]. Осыған ұқсас пікірді
А.Р. Ратинов [25, 102 б.], Ғ.Г. Досбол ұстанады [67, 104 б.].
Қылмыстарды тергеу барысында ... ... ... ... мен жедел
қызметкерлер әруақытта бір-бірімен қарым-қатынасқа түсіп, араласып, олардың
байланыстары кезінде ... ... ... қалыптасады. Сол
себептен, оларды зерттеу қажет. Қылмыстарды тергеу кезінде өзара әрекетке
түсетін тергеуші мен ... ... ... ... ... ... ... кейде мүдделерінің бірыңғайлығы
қылмыстық іс жүргізу заңнамасында бекітілген функционалдық міндеттерден,
азаматтық жауапкершіліктен ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық
психологиялық қатынастарды қалыптастырады. Осы арада тергеу ... ... ... ... ... әлеуметтік-
әділеттілік қағидаларынан көрініс табатын іскерлік ынтымақтастыққа, ... ... ... ... ... ... ... психологиясы өзара әрекет етуші
тұлғалардың психикалық қасиеттерін, бағыттарын, сенімдерін, ... ... ... ... ... психикалық құрылысын анықтайтын маңызды қасиеті өмірлік бағыты
болып ... ... ... ... субъективті қатынасы,
мінездемесінің бүкіл жүйесі сол өмірлік ... ... ... [68, ... ... бағыты оның ойлау жүйесіндегі психикалық процестеріне,
психикалық ... ... әсер ... ... ... ... ... қарым-қатынасымен, өзінің ... ... ... ... анықталады. Адамдардың қарым-қатынас психологиясы ... ... ... Темпераменттің кез келген
типінде адам үлкен әлеуметтік жетістіктерге жету ... ... ... біз ... ... ... қажет жағдайларда зейінін бір мәселеге ... ... ... да кері ... ... тәртіпке салу,
өз еркін күшпен басқару, өзіне оң көзқараспен ... ... ... ... ... ... қатынас өнеге қағидаларына,
адамгершілікке, әдептілікке, ... ... ... ұнату-ұнатпауға, тартымдылыққа, жағымсыздыққа, сенімділікке
негізделеді [70, 71 б.]. ... ... ... іс ... ... маман ретінде арнаулы білімі бар білікті, қағидашыл, ісіне адал,
қылмыстық істің нәтижелеріне мүдделі емес адамдарды тартуды талап ... мен ... ... ... бір-бірінің іскерлік
қасиетін бағалау барлық жағдайларда бірінші орынға ... ... ... сай ... ... ... ұнатпау сезімі кейінге қалдырылуы
тиіс.
Өзара әрекетке түсетін ... жеке ... ... қарым-
қатынастың тиімділігіне әсер етеді. Біздіңше, қылмыстарды тергеу мен ашуға
қажетті маңызды қасиеттерге: ... ... ... ... ... ... ... батылдық, басқалардың пікірін түсіне
білу және басқалар жатады. Аталған қасиеттер бірдей ... ... ... ... ... және өзге де ... қажет.
А.Р. Ратинов тергеушіге тән болуы тиіс келесі зияткерлік касиеттерді:
зеректілік, ... ... ... ... есте сақтау, орынды
сөйлеу, елестетушілік, жылдамдық, дербестік, мақсаттылық, ... ... атап ... [25, 112 б.]. ... ... ... ... еріктілік, табандылық, ұйымдастырушылық қабілет,
күрделі жағдайларда адамдарды басқара білу ... ... ... ... ... адам өлтіру қылмыстарын тергеу барысында
тергеуші барлық ... ... тез ... ... жұмысын
ұйымдастырып, өз еркіне бағындырып, әрбір қатысушының ... ... ... құру ... ... іскерлік, нақтылык, ұйымдастырушылық,
талаптылық, өнегелік қасиеттері жедел-тергеу тобы ... ... ... ... көрініс тапса, онда оның беделі жоғары болады. Жедел-
тергеу тобының ... ... ... қаншалықты дәрежеде жақсы
көрсете білсе, соншалықты деңгейде басқа қатысушылар да оның ... ... ... ... ... ... орындайды.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеу кезінде тергеу
қатысушылары бір-бірін құрметтеуі керек. Тергеуші мен ... ... ... ... ... ... болған кезде қылмыстық істі
тергеу жөніндегі ... ... ... ... ... ... әдептілік нормаларын сақтау тергеушінің,
тұтас тергеу органдарының беделін ... ... ... ... ... бар ынтасын қызметке жұмылдырады» [71, 39 б.]. ... ... ... ... ... ... ... әсер етіп, оларды ең
жоғарғы ... ... ... ... қоюмен ұштастастырылу керек.
Ұйымдастырушылық қабілетке ие адамдардың мінездері әртүрлі ... ... тән ... ... ... ... жұмысына
жауапкершілік, адамдардың ішкі жан дүниесін танып, әр адамның көңілін табу,
батылдық пен ... атап ... ... Бұл ... тұлғасы болуы мүмкін емес [72, 126 б.]. Кейбір жағдайларда
өзара әрекетке қатысушы тұлғалардың арасында ... ... ... Бұл ... ... ... қатысушылардың бір бөлігі
бірлескен қызметтен тікелей бас ... ... ... ... ... не ... орындаған жағдайда орын алуы мүмкін [73,
40 ... ... ... ... ... қызметкерлері қызметін атқару
барысында криминалистиканың техникалық, тактикалық және әдістемелік
ұсынымдарын ұқыпты ... ... ... ... арттыра
түседі.
Барлық өзара әрекет ету қатысушыларының қызметін толық криминалистік
қамтамасыз ету осы санаттағы қылмыстық істерді дер ... ашу мен ... ... әсер ... және А.И. Винберг ортақ мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... бір ... күресті жүргізудің және ұйымдастырудың жалпыға танымал қағидасы
болып табылатыны жөнінде пікірлерін білдіреді [74, 65 б.].
Тергеушінің маманмен, сарапшымен ... ... ... ... а) ресми және бейресми қарым-қатынас (сарапшыға сот ... ... ... ...... ... даму жағдайындағы ғылымның
мүмкіндіктері туралы білікті тұлғамен, білімді маманмен ... ... ә) ... және ... қарым-қатынас (тергеушінің сарапшымен
бетпе-бет кездесіп, жүргізілетін ... ... ... ...
тікелей; сарапшылық мекеменің басшысы арқылы ақпаратты жеткізу - жанама);
б) ... ... ... ... ... ... ... тергеу мен қылмыстан сақтандыру қызметіндегі қарым-қатынас.
Тергеуші мен ... ... ... ... ынтымақтастық,
жолдастық өзара көмекке негізделуі керек. Тергеуші ... ... ... ... ... ... ... басшысы арқылы оның білімі,
біліктілігі, құзыреті, ... ... ету ... жұмыс істеу тәжірибесі
туралы ақпарат алады. Олардың кейінгі ... ... ... ... шығу, тінту, сот сараптамасын ... мен ... ... ... ... (сарапшымен, маманмен) қарым-қатынасын
келесі кезеңдерге бөлуге болады: 1) қарым-қатынасқа психологиялық дайындық;
2) өзара әрекет етуші тұлғалардың тікелей психологиялық ... ... ... психологиялық талдау.
Қарым-қатынасқа психологиялық дайындық тек қана тергеушіге ғана емес,
тергеу әрекетінің басқа да қатысушыларына қажет. Тергеу әрекетінің дайындық
кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... керек: тұтас тергеу әрекетіне жалпы психологиялық ... ... ... ...... ... ... қызметкерлердің және т.б. жалпы дайындық кезеңі белсенді
қызметпен ... ... ... ... қою және оған ... әзірлеу, тергеу әрекетін жүргізу жоспарын құру және т.б.). ... ... ... ... ... етудің жай-жапсарын талдау,
білікті тұлғаның жеке қасиеттерін зерттеу арқылы көрініс табады.
Процессуалдық әрекетке ... ... ... ... ... ... ... білікті тұлғаға қандай тергеу
әрекеті, қай ... ... ... және ... ... оқиға болға жерді тексеру орманда, қырда, қоныстанған елді мекен-
жайдан шалғай жерде, кешкі уақытта және т.б. жағдайларда) ... ... ... ... кері ... ... ... күрделі жағдайлардағы қызметке дайындау.
А.В. Дулов дұрыс көрсеткендей: ... ... ... шақырылған
тіпті өте жақсы маманның өзіне сол жердегі жағдайлардың ... тыс ... ... оған өз ... мен дағдыларын толық көлемде қолдануына кедергі
келтіру мүмкін [47, 86 б.]. ... ... ... ... ... ететін сұрақтар бойынша кеңестің, ... ... ... ... және ... ... ... етеді. Бұл сарапшылардың
өзінің кәсіби міндетіне байсалды, жауапкершілікті, турашыл ... ... ... ... тергеуде және ашуда тергеуге қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... біліктілікпен қызметін атқарумен жүргізілуі тиіс.
Жоғарыда аталғанды талдау негізінде сахналаумен жасырылған адам өлтіру
қылмыстарын ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынасын жетілдіруге бағытталған психологиялық ... ие ... ... ... ... тергеуге қатысушылардың біліктілік
деңгейінің жоғары деңгейде болуы; топ қатысушыларының әрбір мүшенің қызмет
мақсатын дұрыс түсініп, қабылдауы; әрбір мүшенің ... ... ... міндеттерін нақты бөліп, тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... ... топ
мүшелерінің өзара емін-еркін араласуын қалыптастыру; пікірлер әралуандылығы
кезінде әр мүшенің түсінігін жан-жақты талқылап, ... сын ... ... жақсы ниетпен айту; кез келген жағдайда ... ... ... ... топтық пікірді қалыптастыру; кәсіби мәдениет ережелері мен
нормаларын бұлжытпай ... ... ... ... ... ... жағдайлары және тергеу
болжамдары
Қылмыстарды тергеуде тергеушінің қалыптасқан тергеу жағдайларын ойланып
талдаудың маңызы үлкен. ... ... адам ... ... барысында қалыптасатын тергеу жағдайларын зерттеуге аса көңіл
бөлінеді, ... ... ... ... тергеу процесін бағдарлауға
мүмкіндік туады.
Тәжірибеде тергеу жағдайларын алдын ала есепке алудың ұтымдылығының
маңызы ... ... ... ... ... іске асыру кезінде
қателікті жіберу мүмкіндігі азайтылады [75, 36-37 бб.].
Криминалистік әдебиетте ... ... ... ... ... ... тергеу жағдайын қылмыстардың қандай-да
бір ... ... ... ... ... ... фактілі
деректердің жиынтығы түрінде анықтайды [48, 90 б.]. Тергеу жағдайы тергеу
процесінің қайнар көзі болып табылады. Оны ... ... ... ... ... жоққа шығаратын фактілер туралы дәлелді және бағдарлаушы
ақпаратты алуға, куәлер, жәбірленушілер ... ... ... ... осы ... іс ... ... тергеу,
жедел іздестіру жұмысының көлемін, толықтығын анықтауға болады.
Қалыптасатын тергеу жағдайын талдау және ... ... ... ... олар ... ... істеу жолдарын анықтауға; тергеу
әрекеттерін, ұйымдастыру және жедел іздестіру шараларын ... ... ... ... ... ... сай ең ... тактикалық
әдістерді, ұсынымдарды таңдауға; қылмысты дер кезінде ашу үшін қажетті
қосымша күштер мен ... ... ... ... ... ... ... етуінің ең тиімді бағыттарын анықтауға; қылмыстарды
тергеу кезінде арнаулы білімдерді қолданудың нақты ... ... ... және ... таңдауға; қылмысты жасауға
көмектесетін себептер мен шарттарды анықтауға көмектеседі; тергеудің нақты,
өзіне тән ... ... ... ... [76, 95 ... ... ... жағдайлары жеке және типтік болып
бөлінеді. ... жеке ... ие, ... мән-жайы туралы түсінікті
уақыттың нақты бір кезеңінде береді. Типтік тергеу жағдайлары көп тараған,
өзінің мәні ... олар ... ... қорытындысы болып табылады.
Кейбірі қылмыстардың белгілі бір түріне, ... ... ... ... ... ... ... тән болады [21, 121 б.]. ... ... ... ... ... нақты кезеңінде тергеуші
қызметінің тактикасын анықтау, жалпы және жеке болжамдарды шығару ... ... және ... ... ... қорытындылады.
Қылмыстардың жекелеген түрлерін тергеу әдістемелерінде ... ... ... ... ... ... тауып,
криминалистиканың пәнін тануға ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір кезеңінде өзіне тән ортақ
белгілердің болуымен сипатталып, көптеген нақты жағдайлардан ... ... ... бірыңғай болып, қалыптасуының қайнар
көздері және жағдайлары тергеуге қолайлы бағыттағы құралдары мен тәсілдерін
өзгертудің ерекшеліктерін ... ... адам ... қылмыстарын тергеу әдістемесінде
тергеу жағдайы келесі ... ... ... ... ... ... ... шеңберін анықтау, тергеу ... ... ... шараларын, тактикалық операциялардың және тактикалық
комбинациялардың кешенін белгілеу, ... ... ... үшін ... ... жағдайын өзгертуге және тергеу міндеттерін шешуге бағыттау
жөніндегі ақпаратты жүйелеу функцияларын орындайды.
Қылмыстарды тергеу ... ... ... ... ... ... қарай; 2) қылмыс механизмінің ... және ... ... бойынша; 3) қылмыс мән-жайларының жүйесіне сәйкес;
4) айыпталушының (сезіктінің) бар-жоқтығы; 5) ... ... 6) ... ... тән ... ... және тактикалық әдістердің,
тактикалық ... және ... ... ... ... ... және т.б. ... жіктеледі.
Тергеу жағдайлары түгелдей тергеу процесіне қатысты, олар тек тергеу
әрекетін тактикалық қалыптастыру үшін ғана пайдаланылмайды, яғни ... ... ... ... ... ... ... жағдайы
криминалистикалық ғылым санаты бола тұра, жеке қылмыс түрлерін тергеудің
криминалистикалық ... ... ... тергеу
процесін қолайландыруға бағытталған әдісі ретінде қарастырыла алады [77, 18
б.].
Н.С. Темірболаттың тергеу ... ... ... ... ... ... жатпайды және оның орнын баса
алмайды, себебі ол ... ... ... емес, тергеу процесін
сипаттайтын санат деген ойымен келісуге болады [75, 45 б.].
Тергеудің бастапқы және ... ... ... ... ... ... ... болжамдары құрылып, оларды ... ... ... ... ... шаралары, тактикалық
операциялар, тактикалық комбинациялар жоспарланады.
Тергеуді ... ... ... ... ... ... мерзімін
белгілеуге, бақылауға, қажетті ақпаратты мақсаттылықпен жинауға, ... ... ... іздестіру шараларын, тактикалық операцияларды дер
кезінде жүргізуге көмектеседі.
Тергеуді жоспарлау танымның, іс бойынша ақиқатты анықтаудың шарттарының
бірі. ... ... ... ... ... ... кезектілігін, күтілетін нәтижелерді анықтайтын ойлау ... ... [25, 116 ... ... маңызын анықтай отыра, жазбаша жоспар
тергеушіні ұсақ-түйекті үнемі есінде ... ... ... зейінін
тергеу әрекетін сапалы жүргізуге, психологиялық ... ... ... тексеруге салатынын, сондай-ақ ... ... мен ... ... бірден және анық көрінетінін айтады
[78, 43 ... ... ... ... нәтижеге жетуге әрекеттілік
сипатын беріп, тергеудің барысы мен нәтижелері туралы тергеуші мен ... ... ... ... ... күшейтіп, жедел
іздестіру әрекеттерінің нәтижелерін дер кезінде пайдалануға жағдай ... ... адам ... ... тергеуді жоспарлау
келесі сұрақтарға жауап алуға бағытталуы тиіс: өзін-өзі өлтіру, адам өлтіру
немесе жазымдық оқиға ... ма; ... ... ... ... сахналау қалай жасалды; қандай ұқсассыздықтар мен қайшылықты мән-
жайлар объективті түрде бар; оқиғаның жалған қоршаған ортасын кім ... ... ... қай ... ... ... ... уақытта
жасалды?
Тергеуді жоспарлаудың түйінді мезеттерінің бірі – болжамдарды құру, ол
дәлелдеу процесінің негізі және ... ... ... ... ... бір ... ... жекелеген,
кейбір әрекеттердің тізіміне айналар еді. ... ... ... ... 1) болжамдарды шығару; 2) шығарылған ... ... ... ... ... ... 3) жорамал фактілердің шынайы өмірде
орын алатынын тексеру бойынша ... ... ... ... [79, ... Егер бұл ... ... өмірде орын алмайтыны дәлелденсе, онда
шығарылған болжам шынайлыққа сәйкес келмейді ... ... ... тактика оқулығында тергеу болжамы тергеудің белгілі бір
кезеңдерінде туындаған ... ... ... ... ... ... оның болу механизмі және қылмыстың басқа да мән-
жайлары жөніндегі тергеушінің ой-пікірі ретінде түсіндіріледі [80, 12 б.].
А.Н. Васильев болжамдарды ... ... ... ... ... түсіндіретін жорамалдау түріндегі ... ... ... [28, 34 б.]. В.И. Теребилов қылмыстың сипаты, оны жасаған ... ... және ... ... қылмыстың ниеттері, жасалған қылмыстың
мән-жайлары туралы ... ... ... ... ... ... ... тергеу болжамдары деп аталуға мақсатқа сәйкес
келетінін ... [81, 112 ... ... ... ... оның ... отырған
оқиға мен мән-жайлары, адамдардың әрекеттері, ол әрекеттерде белгілі бір
қылмыс құрамы бар ма, жоқ па ... ... ... ... [82, 165 б.].
Болжамдау көбіне тергеуді ұйымдастыру, жоспарлау мәселелерімен ажырамас
бірлікте қарастырылатынына ... оның ... ... рөлі ... ... ... ... тергеуші тек
із іздестіру шеңберін анықтап қоймай, олардың ... ... көз ... ... (адамдардың есінде сақталған оқиға бейнелері, оқиға орны мен
заттардың физикалық белгілері, құжаттар және т.б.).
Тергеу әрекетін таңдауда болжамдар ... әрі орны ... ... ... болжамдарды тексеру мақсатында тергеуші ... ... ... ... адам ... қылмыстарын
тергеуде дұрыс емес әрекет жасау ... ... ... ... емес ... ... ... қаражат шығындалады, негізді мәліметтерді алу және
бекіту ... ... ... ... жойылады, азаматтардың құқықтары
негізсіз шектеледі.
Сахналаумен ... адам ... ... тергеу барысындағы
тергеу жағдайлары тергеу әрекетінің міндеттерін орындау және ... ... ... ... ... ... үшін қолайлы жағдай қалыптастыру
мақсатымен, тактикалық, стратегиялық сипаттағы шешімдерді қабылдаумен
байланысты болады. Бұл ... ... мен ... ... ... ... белгілейді.
Тергеуші нақты тергеу жағдайын ескере отыра, барынша тиімді бола алатын
тергеу әрекеттерін таңдайды. ... ... ... ... ... ... ... тұратын көпфакторлы жағдай, ол келесілермен: а) оқиғаның
қоршаған ортада бейнелену ерекшелігімен; б) ... ... ... оңай алынуымен; в) айыпталушының, жәбірленушінің және тергеу әрекетіне
басқа да қатысушыларының ішкі ұстанымымен; г) тергеудің бастапқы сатысында
тергеуші ... ... ... ... ... ... адам ... қылмыстарын тергеуде
тергеушінің болжамдық қызметі ... ... ... адам ... ... ... ... адам өлтірудің
криминалистік сипаттамасы (қылмыскер, жәбірленуші туралы мәліметтер,
қылмыстық қолсұғушылықтың ... адам ... ... ... іске асыру
механизмі, іздік суретін, адам өлтіру ... ... ... ... ... тергеудегі оқиға болған жердің жай-жапсарында
табылған қайшылықты мән-жайлардың ... ... ... ... ... қалыптасқан нақты жағдайлар; криминалистикада жинақталған
іздер туралы криминалистік ақпарат; қарсы әрекет ... ... мен ... ... қалыптастырылған тактикалық ... және ... ... ... ... ... әрекеті.
Тергеу жағдайларының жіктемесі криминалистік әдістемеде, негізінен,
тергеудің дәлелдеу нысанымен кезеңділік және кезектілік ... ... ... және аяқталу сатыларына сәйкес құрылуы тиіс,
бірақ қазіргі уақытқа дейін ол, дәстүрлі түрде, негізінен, бастапқы ... ... Б.Б. ... ... ... ... ... ішінде оның барлық кезеңдерінде, сатыларында орын алатыны –
тергеуге қарсы әрекет жасаумен байланысты жағдайлар жөнінде айтады [83, ... ... ... сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын
тергеу әдістемесінде оның құрылымдық бөлігі ретінде көрініс тауып, ... ... ... ... санаттар жүйесіне кіреді де,
тергеушінің тергеу ... ... ... ... ... және ... сәйкес болжамдарды жасауға септігін тигізеді.
Криминалистік ғылыми әдебиеттердегі мәліметтерді зерттеу, сот-тергеу
тәжірибесінің ... ... мен ... ... ... өлтіру қылмысын тергеу барысында тергеулік жағдайлардың бастапқы
кезеңде әртүрлі болып, келесідей типтік түрлерге жүйеленетінін ... 1 – адам ... Адам ... ... ... өйткені мәйіт
табылмаған. Адамның жоғалғанын түсіндіретін тергеудің бастапқы ... ... адам ... ... ... ... ... істегені үшін қылмыстық құдалаудан жасырынып ... өлді не ... ... ... ... айналысуда, заңсыз жұмысқа салу үшін ұрланған және т.б. Адам
өлтіру қылмысы болғанын айқындайтын ... ... ... жәбірленушінің
жеке тұлғасын, өмір салтын, оның басқалармен ... ... ... ... ниеті, уақыты, орны және қылмыскердің тұлғасы
жөнінде болжамдар жасауға мүмкіндік береді.
Жағдай 2 – адам ... ... ... ... ... белгілі;
тергеудің бастапқы сатысында сахналаудың белгілері бірден ... ... ... ... бар ... ... ... кінәсін мойындады; адам өлтіру қылмысын ... ... ... өз ... ... ... ... іс-
әрекетіне өкінеді. Құрылатын болжамдар негізінен қылмыстың себебі, ... ... ... ... ... ... ... тексеру
келесідей тергеу әрекеттері арқылы мүмкін: оқиға ... ... ... ... ... экспериментін жүргізу, қылмыскерден алынған
заттар мен басқа да объектілерді тексеру; ... жеке ... ... мен ... тексеру; сезіктіден жауап алу; одан үлгілер алу
(қолының жуындысын, ... асты ... және т.б.); ... ... жеріне
(жұмыс орнында) тінту жүргізу; сот сараптамасын тағайындау.
Жағдай 3 – адам өлтіру ... ... ... ... оның ... ... Мәйіттің тұлғасы анықталды. Өзін-өзі өлтірудің,
абайсызда өзін-өзі жарақаттаудың, жазымдық оқиғаның ... ... ... ... ... ... ... күдік бар,
өйткені оқиға болған ... ... ... ... ... жарақаттар, зақымдар, белгілер кейбір ... ... ... бар, кейде бекітілген іздік суретте болмауы тиіс
қарама-қайшылықтар орын алады. Оқиғаның қалай өрбігені туралы болжамдар
құрылады. ... ... ... ... ... пайда болғанын,
қылмысты ашудағы маңызы зерттелінеді, жәбірленушінің өлтірілгені жөнінде
болжам ... соң, ... ... мен ... тұлғасы, қылмыстың
механизмі жөніндегі дәлелдемелік ақпарат тактикалық операциялар көлемінде
жиналады.
Жағдай 4 – жеке басы анықталмаған мәйіттің ... ... орай ... ... денесіндегі жарақаттар өлтіру ... ... ... ... ... ... ... сыртқы белгілері
бойынша тану қиынға соғады. Мұндай жағдайларда, қойылатын негізгі ... ... жеке ... ... ... құрып тексеру .
Жағдай 5 – жасырын көмілген жерде, су қоймасында, орманда мәйіттің
қаңқасы, үй-жайды ... ... ... ... ... ... ... сүйектері табылған, тергеудің бастапқы сатысында өлімнің
себебі ... ... ... бері көп уақыт өткен.
Жәбірленушінің тұлғасы белгісіз болғандықтан оның жеке ... ... мәні ... ... ... операциялар шеңберінде
тексеріледі.
Жағдай 6 – ... ... ... ... криминалистік
ақпарат қылмысты жасыру тәсілін, мәйіт бөлшектерінің табылған орнын ғана
қамтиды. Ең ... ... ... мен жәбірленушінің тұлғасы
жөніндегі болжаулар тексеріледі. Қаза ... ... ... ... ... істегенін анықтауды «Мәйттің атрибуциясы», «Сезіктіні
іздестіру және ұстау» тактикалық ... ... ... 8 – жаңа туылған нәрестенің, емізулі ... ... ... ... оның туыстары, таныстары қылмыскер болуы мүмкін. Тергеудің
бастапқы кезеңінде қылмыстың ... ... тірі не өлі ... ... ... ... анасы іздестіріледі.
Адам жоғалған кезде іздестірілушінің жағдайына қарай, тергеу жағдайлары
келесідей түрлерге бөлінеді:
Жағдай 1 – кәмелетке толмаған бала жоғалды. Ол ... ... ... ... оралмаған. Жоғалған бала тірі, оның әке-шешесінен өмірі үшін
құн төлету, бопсалау, қорқыту, баланы қылмыстық әрекеттерге тарту ... алу ... ... 2 – ... ... ... бала өлтірілген, мәйіті
жасырылған. Жыныстық азғындық әрекеттері істеліп, ... ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін өлтірілген. Баланы
және қылмыскерлерді шұғыл іздестіру жүргізіліп, қылмыстық іс тергеледі.
Қылмысты істеуі мүмкін ... ... ... ... ... күштер
жұмсалады.
Жағдай 3 – жоғалған ересек адам тірі, оның тұрақты тіркелген ... ... ... ... ... ... кетуі; туристік
жолдамамен демалуы; амнезиядан есін жоғалтып, ішкілікке салынып, психикалық
аурумен ауырып басқа ... ... ... ... ... ... бұзушылығы үшін ұсталуы және басқа да жағдайлар; ... ... ... ... ... ауыстырды. Біраз уақыттан соң жоғалған ... ... ... 4 – ... ... адам ... оның өлімі аурудан, қартайғаннан,
өзін-өзі өлтіруден болды. Өзін-өзі өлтірудің себептері: ауыр ... ... ... ... психикалық бұзылыстар.
Тактикалық операцияның шеңберінде орындалған оқиға ... ... ... іздестіру шараларының, сот-медициналық ... ... ... ... оның ... адам ... емес, басқа жағдайлардан
болғаны анықталды.
Жағдай 5 – жоғалған ересек адамның ... ... ... болған: кездейсоқ ... ... ... ... адамның жол немесе қауіпсіздік ережелерін бұзуынан.
Жазымдық оқиғалар альпинистің таудан құлауы, су қоймасында шомылып ... суға бату ... ... ... ... ... дәлелдемелік
маңызы бар істің барлық мән-жайлары анықталынады.
Жағдай 6 – жоғалған ересек адам өлтірілген. Жәбірленушіні өзіне жақын
адам ... ... ... ... ... ... жасыру тәсілдері,
сахналандырулар жөнінде болжамдар құрылады. ... ... ... ... ... Адам өлтіру қылмысының механизмі,
қылмысты істеудің ... ... ... ... орындалғаны,
қылмысты жасыру тәсілдері, сахналандыру кезінде оқиға болған жердің іздік
суретіне енгізілген өзгерістер, қылмыстың не себептен жасалғаны ... ... ... ... ізін жасыру мақсатында
мәйітті өртеу, химиялық ерітінділермен еріту, жерге көму, су ... ... ... ... ... басқа тәсілмен жою кездеседі.
Мәйіт табылған кезде оның өлімінің себептері мен табылған жері бойынша
тергеу жағдайларын топтастыру:
Жағдай 1 – ... ... жаяу ... ... ... ... ... құлап қалуы нәтижесінде келтірілген дене
жарақаты бар мәйіт ... ... ... ... ... ... болжамдары: автокөліктің жүргізушісі немесе қозғалыс
қауіпсіздігіне жауапты адам автокөлікті жүргізу немесе пайдалану ережелерін
бұзды; көлік ... ... ... ... ... ... қасақана әрекеттері келесі жолдармен жасалған: жәбірленушіні
басып кетті ... оны ... келе ... машинадан, вагоннан
лақтырды; жәбірленушіні жылдамдықпен келе жатқан жеңіл, жүк ... ... ... ... ... ... басқа
жерде өлтіріліп, қылмыстың ізін жасыру мақсатында тас жолға не темір жолдың
рельстеріне ... ... ... ... мен қауіпсіздігін басқа
тұлғалар бұзды; ... ... ... ... ... ... тоғысуы жағдайында болды (автокөлік есігін жас бала, мас
жолаушы және басқалар ... ... жаяу ... жол ... ... ... қызыл түсіне өтіп кетті, рұқсат етілмеген
жерлерде автомобиль жолдарынан немесе темір рельстерден ... ... ... ... ... ... бұзылуынан өзін-өзі
өлтірді.
Жағдай 2 – жолдың бойындағы биік ғимараттан, құрылыс ... ... тау ... ... жарақаттары бар жәбірленушінің өлігі табылған.
Оқиғаның себептерін түсіндіретін болжамдар: ғимараттың жоғары ... ... ... ... ... ... краннан
жәбірленушінің техника қауіпсіздік ережелерін бұзуынан абайсызда ... ... ... құлауынан өлімге әкелген жарақат алған;
жәбірленуші көпқабатты ... ... ... ... нысанында,
таулы аймақта қасақана не абайсызда өлтіріліп, не ұрып-соғу салдарынан есін
білмейтін күйге ... ... ... биік көпірден, тау жотасынан,
құздан жерге лақтырылған; ... ... ... ... ... қажетті қорғаныс шектерін асыру жағдайында адам өлтіру
жасалып, қылмыстың ізін жасыру ... ... ... ... ... ауыр ... жағдайлардың тоғысуынан, оған
қатысты басқа адамдардың қатыгездікпен қарау (әскери борышын өтеу кезінде,
тұрмыстық ... ... ... ... ... ... жүйке
ауруына шалдыққан адамның психикасының бұзылуынан өзін-өзі өлтіруі.
Жағдай 3 – денесінде ату ... ... ... бар ... ... Қару мәйіттің жанынан табылған. Жорамалданатын ... ... ... істелген, мысалы, қаруды қолайсыз,
ұқыпсыз ұстау немесе күтпеген жағдайлардың ... ... ... ... болуынан, өздігінен атылуы нәтижесінде (жазым) және ... ... ... ... ... ... ... өлтіру;
өзін-өзі өлтіруге жеткізу немесе психиканың ауыр бұзылысы); адам ... ... ... танитын немесе бейтаныс ... ... ... мақсат: жәбірленушіні өлтіру немесе өлімге әкелетін ауыр
дене жарақатын келтіру; қылмыскер қылмыс ... бой ... ... ... ... ... ... жасалғаннан кейін өзгерістер
енгізілмеген, сахналандыру орын ... ... ... ... ... ... жасалып, жәбірленушінің өзін-өзі өлтіруі, оны басқа
адамдардың, басқа ниетпен өлтіруі, ... ... ... үшін ... болған жердің жай-жапсарына өзгерістер енгізіліп,
сахналандырумен бүркеленген; ... ... ... ... кезінде қажетті қорғаныс шектерін асыру жағдайында
адам өлтіру болды; оқиға болған жерде өзгерістер ... ... орын ... ... ... ... ... абайсызда
адамды өлтіруі және қылмыс болған орнынан бой тасалап кетуі);
Жағдай 4 – су ... суға бату ... ... ... ... болжаулар: су қоймасында шомылу кезінде малтуды
білмей, денсаулығының ... ... ... ... ... ... ... қан құйылуы), су қоймасының ерекшеліктеріне
(су түбінің батпақты, су балдырлардың өсуі, жағалауға жақын ... ... ... ... байланысты кенеттен суға батып кетті; ... ... ... жүйкесіндегі психикалық бұзылыстардан
жәбірленушінің суға ... ... ... су ... жағалауда
қасақана не абайсызда адам өлтіру қылмысы жасалып, қылмыстың ізін жасыру
мақсатында өлік суға ... адам ... ... суға ... ... ... ... жазымдық жағдайлармен батып кету түрінде сахналанды;
Жағдай 5 - өрт ... ... ... қора жайдың, заттарды сақтау
қоймасының ішінде өртену белгілері бар ... ... ... ... не ... ... ... абайсыздығы,
техника қауіпсіздігі ережелерінің сақталмауы (темекінің, электрплитаның,
газплитаның өшірілмеуі, бір ... ... ... ... электрсымдарының бір-біріне сапасыз жалғануы,
отынмен жылыту пеші есігінің ашық қалуы, газ баллондарының сапасыздығы)
салдарынан ... ... ... ... мас ... әрекет
етуге дәрменсіз кезінде өрттің шығуы; қылмыскердің жәбірленушіні қасақана
не абайсызда өлтіріп, қылмыстың ізін ... ... ... жазымдық
жағдайлармен, басқа адамдардың қарақшылықпен шабуыл жасағанын, әйелді
зорлап ... ... ... ... үшін ... болған жердің жай-
жапсарына өзгерістерді енгізіп, үй-жайды, мәйітті ... ауыр ... ... ... ... ... үй-жайды өртеп, өзін-өзі өлтіруі; жәбірленушінің қоғамдық
қауіпті қолсұғушылығынан қорғану ... ... ... ... ... адамды өлтіріп, қылмыстың ізін жасыру мақсатында үй-жайды өртеу.
Жағдай 6 – үйдің, пәтердің, қора жайдың, бау-бақшаның, ... ... ... тұрған мәйіт табылды. Жорамалданатын болжаулар: ауыр өмірлік
жағдайлардың ... оған ... ... ... ... (әскери борышын өтеу кезінде, отбасылық, қызметтік жағдайларда),
қинау, азаптау, ар-намысын қорлау салдарынан, ... ... ... ... мойнына тұзақ салып, өзін-өзі өлтіруі; қылмыскердің
қасақаналықпен жәбірленушіні қолмен, мойнына арқан салу ... ... ... асып қою ... ... өлтіруді сахналауы;
азаматтардың арқанмен биік қора жайға шөп ... ... ... биік ... ... ... ... жұмыстарын жүргізу кезінде
кездейсоқ жазымдық жағдайлармен мойнына тұзақ түсіп, асылып қалуы.
Жағдай 7 – жолдың ... ... ... қора жайдың, бау-бақшаның,
орманның ішінде денесінде күш қолдану белгілері жоқ ... ... ... ... ... ... ішіп, улы
саңырауқұлақтарды, жидектерді жеп, ... ... ... ... ... ... ... уланып өлу; адамның ауыр
өмірлік жағдайлардың тоғысуынан, оған қатысты басқа адамдардың қатыгездікті
көрсетуі (әскери борышын өтеу кезінде, ... ... ... ... ар-намысын қорлау салдарынан, жүйке ... ... ... көп ... ... улы ... ... уландырып өлтіруі; қылмыскердің жәбірленушіні тыныс алу
мүшелерін жұмсақ затпен жабуы, мойнын қолмен буындыру ... ... ... ... не ... өлтіріп, қылмыстың ізін жасыру мақсатында
адамның өлімін жазымдық жағдайлармен улануы, өз ... ... не ... ... ... ... сахналауы.
Жағдай 8 – жолдың бойында, үйдің, пәтердің, қора жайдың, бау-бақшаның,
орманның ... ... ... шабу ... бар мәйіт ... ... ауыр ... ... ... ... ... көрсетуі (әскери борышын өтеу кезінде, отбасылық,
қызметтік жағдайларда), қинау, азаптау, ар-намысын қорлау салдарынан, жүйке
ауруына шалдығып, ... ... ... кесілген, жүрек тұсына
шаншылған, бас сүйегіне шабылған ... ... ... ... ... ... қолсұғушылығынан қорғану кезінде қажетті
қорғаныс шектерін асыру ... ... ... ... ... шаншу, шабу жараларын келтіріп өлтіру; ... ... ... ... ... ... шабу ... келтіру арқылы өлтіріп,
қылмыстың ізін жасыру мақсатында адамның ... ... ... ... өлтіруі не басқа ... ... ... ... ... ... ... отырып, тергеу жағдайлары және
болжамдары келесідей ... ... ... ... ... 1 ... – күш ... белгілерімен мәйіттің табылуы; 2 жағдай –
жәбірленушінің ... ... ... ... орын ... ... бойынша: 1 жағдай - өзін-өзі ... ... ... ... суға бату, өзін өртеу, суық, атылатын қаруды қолданып ... ... және т.б.); 2 ... - өз ... өлу ... ... ... жағдай – жазымдық жағдай белгілерімен мәйіт табылды ... ... ... 4 ... – күш ... ... мәйіт
табылды; бастапқы ақпараттың сипаты бойынша: 1 ...... ... анық ... ... ... 2 жағдай
– сахналауды жасаудың анық іздері табылмады, бірақ сахналаудың материалдық
жай-жапсарын жасаудағы кейбір артықшылықтар, ... ... ... ... іс-қимылдар (атиптілік) байқалады.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеу кезінде
қылмыскердің тұлғасы ... ... ... ... іс-әрекетті жәбірленушінің отбасы мүшесі, жақын туысқаны,
көңілашары ... ... ... ... ... ... болжамдар: ортақ бірлескен меншікті иелену, басқадан қызғану
себебімен жұбайлардың бірі жасады; көңілашарлардың бірі ... ... ... мүлікті иеленіп қалу ниетімен екіншісін өлтіруі; ... ... ... ... ... ауыртпалықтан құтылу
мақсатында отбасы мүшесінің өлтіруі; маскүнемнің, нашақордың ... ... ... ... ... үшін өлтіруі; жек
көрушіліктен, спирт ішімдіктерін ішу кезінде табан асты пайда болған қатты
ұрыс-керістің ... ... ... ... ... қылмысын, басқа
да ауыр қылмысты жасыру мақсатында өлтіруі; ... ... ... ... ... ... туысқанын өлтіруі.
2. Адам өлтіру жәбірленушінің қызметтестерімен, бәсекелестерімен, жақын
таныстарымен келесі себептер бойынша жасалды: қылмыс ... ... ... оның орынбасарымен немесе сол лауазымды орынды алуға
ниеттенген бәсекелесімен көреалмаушылық ниетімен ... ... ... ... ... ... мүмкін қызметтесін өлтіруі; шағын
не орта кәсіпкерлік субъектісі бәсекелестікті болдырмау үшін ... ... ... ... немесе тауар түрінде алған несиені,
қарызды қайтармағаны үшін ... ... ... ... кек ... ... ... ішімдіктерін ішу кезіндегі таныстардың біреуінің
басқасын бұзақылық ниетпен өлтіруі.
3. Сахналаумен ... адам ... ... ... ... ... ... қылмыстық тәжірибесі бар қауіпті қылмыскермен
келесі себептер мен ... ... ... ... басқа бәсекелес
қылмыстық топтың ұйымдастырушысын не белсенді мүшесін өлтіруі; кәсіпкердің
қымбат жаңа шетел ... ... ... ... ... иелену
ниетімен өлтіруі; туған-туысқаны жоқ, қартайған адамдарды пәтерлерін,
үйлерін заңсыз ... ... ... құқық қорғау органдарына ауыр
қылмыстарды істеуге қатыстылығын ... ... ... ... ... ... ... ақшалай не басқа түрдегі қарызды
қайтармағаны үшін борышқорды ... ... ... ... ... бір бұзушылық жасағаны үшін басқа адамды өлтіруі.
Тергеу тәжірибесінде сахналаумен жасырылған адам ... ... ... ... жасалған фактілер де кездеседі.
Сонымен, сахналаумен жасырылған адам өлтіру істері бойынша оқиға ... ... ... ... жағдайлары орын алады: тұзақта асулы тұрған
мәйіттің ... суға ... ... ... ... бас ... ... тұсында бір немесе бірнеше атылған жарақаттары бар мәйіттің
табылуы; денесінде өзін-өзі өлтіруге ұқсайтын кесілген, шабылған, ... бар ... ... ... ... автомобиль
жолдарында мәйіттің табылуы; денесінде күш қолдану ... ... ... ... денесінде күш қолданудың анық белгілері бар
мәйіттің табылуы; өртенген үйдің ішінде денесінде ... ... ... ... бар ... ... үйді ... өртеу белгілері
бар, бірақ денесінде анық ... күш ... ... жоқ ... ... ... жерді және мәйітті тексеру кезінде өлімнің
себебін бірден айта ... ... ... ... қоршаған ортасы мен
жәбірленушінің денесіндегі жарақаттарды үстірт тексеру кезінде ... ... өз ... өлудің, жазымдық жағдайдан болған өлім
белгілеріне, ... ... күш ... ... ... ... ұқсас келуі мүмкін. Мәйіттің денесіндегі жарақаттарды ... ... ... себебін бірден анықтау сирек ... ... ... бірден қылмыстық істі қозғау қиыншылықтарды тудырады. Сол
себептен, тексеру әрекеттерін ... ... ... техника және
басқа салалардағы арнаулы білімі бар ... ... ... сот сараптамаларын тағайындау қажет болады.
Аталған тергеу жағдайларын көрсетіп талдау, нақты мәселені шешу үшін,
тергеуші әрекеттерінің ... ... ... ... алдында тұратын
ойлау міндетін шешуге қажет уақытты қысқартып, тергеудің кейінгі кездегі
мәселелерін шешудегі ойлау күш-жігерін ... және ... ... ... деп ... ... ... АДАМ ӨЛТІРУ ҚЫЛМЫСТАРЫН ТЕРГЕУГЕ ЖӘНЕ БОЛДЫРМАУҒА
БАҒЫТТАЛҒАН ТАКТИКАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРЫ
2.1 Тактикалық операция сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын
тергеуге қатысушылардың қызметін ... ... бірі ... ... адам ... ... ... қызметі
қылмыстардың жасырын жасалатынымен, қылмысты көргендердің аз ... ... ... ... ... ... ... күрделі
міндеттерді шешу қажеттілігімен сипатталады. Мұндай кездерде ... ... ... ... ... ... ... іздік
суретті тікелей көзбен қабылдауымен, оқиға болған жердің жай-жапсарында,
мәйіттің денесінде ... ... ... ... ... ... ... алғашқы жорамалына қайшы келуімен, іздердің ... ... ... ... ... кезінде қарсы әрекет
етумен сипатталып, шұғыл түрде келісілген тергеу ... ... ... ... кешенін қолдануды талап етеді. Тергеудің ... ... ... ... ... ... қандай ниетпен
істелгенін, қалай жасырылғанын білу және осыған байланысты ... ... ... ... ... тұратын күрделі мәселелердің бірі
болады.
Қылмыстарды тергеу әруақытта танымдық, іздестіру сипатында жүргізіліп,
қылмыстық іс жүргізу мақсатына жету үшін ... ... ... ... ... мен ... ... талап етеді.
Сонымен бірге күрделі, ұйымдасқан нысандағы қылмыстарды ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің, жедел
іздестіру шараларының және және басқа да ... ... ... ... ... кезде қылмыскерлердің қылмыстарды істеуде, оның іздерін,
құралдарын жасыруда неше түрлі құлықтарды ... ... ... ... ... ... қылмыстық кәсібилігін көрсетуі жиі кездесуде.
Көптеген ... ... ... ... ... қылмыстың іздерін жасырумен, тергеуге қарсы әрекет ... өзі, ... ... ... әдістемелер жүйесін
әзірлеуді және қылмыстарды тергеудің жолдарын одан әрі ... ... ... Осы ... ... ... қылмыстарды
тергеу кезінде қолданылуына, олардың құрамына қандай әрекеттер және шаралар
кіретінін анықтауға, сол арқылы ... ... ... ... оның маңызын сипаттауға назар аударылуда.
Криминалистикадағы тактикалық операциялардың мәселесіне өз ... ... ... болатын. Ол сол кездің өзінде, қазіргі ... ... ... ... сай ... ... жеке
тергеу әрекеттеріне ғана арналған ұсынымдарды дайындаумен шектеледі.
Әйткенмен, жиі жағдайларда ... ... ... ... ... басқа әрекеттерінің тізбегін қатарлап жүргізгенде ғана жауабы
табылатын міндеттерді ... ... [ 84, 101 ... ... ... және оның ... жүйесіндегі орнына
қатысты мәселелерді зерттеу мен ... ... ... ... ... ... ... және басқа ғалымдардың еңбектерінде орын
алған. Қазақстан Республикасында тактикалық операциялардың ұғымын және
мазмұнын зерделеу ... ... ... ... жұмыстарында көрініс тапқан.
Криминалистикаға алғаш рет ... ... ... ... ... ... болатын. Өзінің еңбегінде тактикалық операцияның
мазмұнын ашып ... оның ... ... ... және ... ... ... олардың қылмысты тергеу процесінде
тергеушінің басшылығымен бірыңғай жоспармен ... ... ... ... жеке ... ... ... шешілмейтін тактикалық
міндетті жүзеге асыру мақсатында жүргізілетінін атап ... [85, 44 ... ... ... ... ... криминалистиканың басқа
санаттарынан ажырататын бірқатар белгілерді көрсетіп, оның ... ... ... ... ... операцияны «әрекеттер жиынтығы» арқылы
түсіндіруді дұрыс деп айта алмаймыз. Өйткені тактикалық операция ... ол ... ... ... ... ... ... кешені.
Тергеуші қылмыстық істі тергеуді үнемі ... ... ... ... әрекеттерінің нәтижесі қандай болуы мүмкін екенін
күні бұрын білмей, модельдеу арқылы жорамалдайды. Сол ... ... ... ... ... ... ... бастапқы
кезеңіндегі ақпараттың жеткіліктілігін не жеткіліксіздігін ескере отырып,
тергеуші тактикалық операцияны жүргізу жеке тергеу ... ... ... беретінін жорамалдап, оны тергеу әрекетіне балама
ретінде ... ... ... ... тактикалық шешімді
қабылдайды. Тактикалық операциялардың маңызды бөлігі ... ... ... ... пайдалану. Жедел бөлімше қызметтерінің
жедел іздестіру шараларын ... көп ... ... ... ... күштерді, құралдар мен тәсілдерді қолдануы қылмыстарды
тергеуге үлкен әсерін, ... ... ... ... ... ... тактикалық операцияны тергелетін қылмыстық іс ... ... ... ... ... үшін өкілеттік ... ... іске ... ... іс ... ... толық сәйкестілікте жүргізілетін өзара келісілген әрекеттердің
жүйесі ретінде түсіндіреді ... ... ... сөздік мағынасын талдау жедел іздестіру шараларының
тактикалық ... ... ... ... өзі ... ... ... шектейді. Анықтаманың мағынасынан
заңдылық қағидасының сақталу талабы қойылатыны ... Оның ... ... артығырақ болып тұр. Өйткені барлық криминалистік
әдістер мен тәсілдер заңдылық талаптарына жауап беруі қажет.
Е.Ғ. Жәкішев ... ... ... ... ... жеке ... тактикалық әдістерін және тергеу жағдайын ескеріп, белгілі
бір реттілікте ... ... ... жедел-іздестіру,
ұйымдастыру және басқа шаралардың кешенін тактикалық комбинациялық операция
деп атауды ұсынады. ... ... ... және ... ... ... келмейді, керісінше бірін-бірі
толықтырып, тергеу ... ... ... ... ... мүмкін [87, 11 б.].
Аталған көзқараспен біз толықтай келісе алмаймыз, өйткені ... және ... ... ... ... ... әртүрлі
мазмұндары, сондай-ақ әртүрлі міндеттерді шешуге бағытталуы екеуін ... ... ... жоқ ... ... ... Т.А. Кулибаевтың тактикалық комбинация тергеу әрекеттерін
жүргізу кезінде жүзеге ... ... ... ... ... ... және ... білдіретіндігі жөніндегі
ой-пікірі біздің жағымыздан қолдау табады [88, 120 б.].
Л.Я. Драпкин тактикалық операцияны салыстырмалы түрде қысқа мерзімде
бірыңғай ... ... ... және қылмыстық істі тергеудің ... ... аса ... және ... аралық міндетті шешуге
бағытталған үйлесімді тергеу, ұйымдастыру, ұйымдастыру-дайындық және ... ... ... ... ... ... [89, 54 б.].
Автордың өзінің анықтамасында тактикалық операцияның ... ... ... ... ... ... ... кешені деп енгізгені біздің жағымыздан қолдау табады.
О.Я. Баев ... ... ... міндеттері бір немесе бірнеше
тергеу әрекеттерін жүргізу ... ... ... ... ... ... өзінде шешілмейді, оларды түпкілікті түрде ... ... ... ... ... міндетті орындау үшін
күрделі, әрі кешенді ... ... ... ... ... ... [90, 215 б.]. ... тергеу барысында тергеу әрекеттерінің
міндеттері мен тергеу әдістемесінің міндеттері бір ... ... ... ... бағалау процесінің бөліктері ретінде бірін
бірі толықтырып, ал тергеу әрекеттері тергеу ... ... ... ... ... ... криминалистік әдебиетте
тактикалық операцияны әртекті тергеу және жедел іздестіру әрекеттерінің
бірлестігі деп ... ... та бар. Бұл ... орын ... басқа да пікірлермен сыйымсыздығы, ... ... ... түрде тергеу және жедел іздестіру әрекеттері
деп түсініледі. Ал криминалистика теориясында тактикалық операцияға ... ғана ... ... ... ... де енгізу мүмкіншілігі
туралы айтылады. Мәселен Г.П. Яблоков тактикалық операцияны жеке немесе
бірнеше, бірақ ... ... ... әрекеттерімен немесе тактикалық
және жедел іздестіру әдістерімен шешілмейтін тергеу міндеттерін шешу үшін
бірыңғай ... және ... ... ... ... ... ... әрекеттері ғана емес, жедел іздестіру шараларын ... ... деп ... [91, 191 б.].
В.О. Образцов тактикалық операция анықтамасында келесі мәселелерді
ескеруді ... 1) ... ... ... сот ... іздеу-
танымдық қызметінің құрамдас бөлігі болып табылатын күрделі ұйымдасқан
құрылым; 2) ... ... ... міндетін шешу үшін
жүргізіледі; 3) криминалистік операцияның көлемінде іске асырылатын ... ... ... ... ... ... ... толықтыратын және дамытатын белгілі бір түрдегі реттестірілген
кешенді ... 4) ... ... ... тек ... ... ... етілетіндер ғана кіреді; 5) ... ... ... оның ... басшылығымен жүргізіледі;
6) белгіленген операцияны жүргізген кезде тактикалық ... ... ... аяқталмаған өндірістің барысында қалыптасқан ... ... [92, 54 ... ... автор анықтамада ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулық етуден бас
тартып, жалпыға түсінікті тергеу жағдайын ... Бұл ... ... ... ... жорамалдап, ал соңғысы тергеу жағдайының
тергеуге ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мәні бойынша әртүрлі
әрекеттерді енгізеді: процессуалды және бейпроцессуалды. Осыған ... ... ... ... ... бірмезетте немесе
қойылған мақсатқа жету үшін ... ... ... ... асырылатын
бірнеше әрекеттерді біріктіретінін дұрыс анықтайды. Тактикалық операциялар
біртекті, сондай-ақ әртекті әрекеттерді ... ... Олар өз ... ... ... ... ... жүзеге асыруды жинақтап, сондай-
ақ аралас сипатын иеленуі, яғни жедел-тергеу әрекеттерінен де ... [93, 36 б.]. Бұл ... ... ... бөлу критерийі
негізіне не жатады деген сұрақ туындайды. Осыдан тактикалық операциялар
біртекті тергеу ... ... ... шараларынан құрылуы мүмкіндігі жайлы
ой туындайды. А.В. Лагутин дұрыс анықтағандай тактикалық ... және ... деп ... ... [94, 17 ... ... бұл ... байланысты бірдей көзқарастар
жоқ. Біздің пікірімізше тактикалық операциялар әртекті, сондай-ақ біртекті
әрекеттерді біріктіретін ... ... ... Бұл тергеу
әрекеттерінің жүйесі немесе жедел ... ... ... ... ... ... жазғанындай, қылмыстардың жекелеген түрлерін
тергеу әдістемелеріне қатыссыз ... ... тек қана ... ... ... ... жүйесіне және әртекті әрекеттер
жүйесіне топтастырылуы мүмкін [89, 54 б.].
Тактикалық операция ... ... ... ... біртекті
әрекеттерден: тактикалық міндетті орындауға бағытталған бірнеше жауап
алулардан; бірнеше жерлерде немесе ... ... ... жайларында
жүргізілетін, тергеудің іздеу міндеттерін шешуге көмектесетін, бірқатар
тінтулерден және басқалардан ... ... ... ... операция
(жедел іздестіру шараларының кешені), сондай-ақ біртиптес ... ... ... тактикалық міндеттің шешілуіне көмектесетін сұраунамалардың
тізбегін; әралуан жедел бақылаулардың кешенін және т.б. ... ... ... ... ... ... оның тек ... жедел шараларының кешені емес, басқа да шаралардың кешені ... ... ... ... ... ... ... әрекеттеріне
және жедел іздестіру шараларына қатысты көмекші рөлді атқаратын ұйымдастыру
немесе дайындық сипатына ие ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарын қолдану бойынша шаралар,
қоғамның көмегін қолдану бойынша шаралар, ... ... ... бойынша шаралар, патруль қызметтерінің және «Күзет»
бөлімдерінің және жеке ... ... ... бойынша шаралар жатқызылады.
Осыған байланысты В.О. Коновалованың тактикалық операцияға берген мұндай
кеңейтілген ... ... ... өйткені кейбір жағдайларда ол
тек жүйемен немесе тергеу және жедел іздестіру әрекеттерінің ... және ... да, ... ... ... ... енгізуге мұқтаж болады [93, 37 б.].
Тактикалық операцияның мазмұнын анықтау мәселесі ... ... ... көздейді. Тергеу әрекетін талқылауға қатысты әртүрлі
көзқарастар бар. «Тергеу әрекеті» ... кең ... ... белгіден - қызметті жүзеге асыру субъектісінен, яғни тергеушіден
бастама алып, оның барлық процессуалды әрекеттерін ... ... ... ... тар ... түсіндіру дәлелдемелік ақпаратты
жинаумен, зерттеумен, бағалаумен және қолданумен байланысты әрекеттерді
қамтиды. ... ... ... ... ... тергеу әрекеттері
процессуалды болып ... ... ... ... ... ... ... [95, 64 б.].
В.И. Бояровтың кез келген тергеу әрекетінің құқықтық табиғаты және мәні
оның тактикалық мүмкіндіктерінің сипатымен, ... ... ... және ... ... ... және рөлімен
анықталады деген көзқарасы дұрыс екенін мойындауға болады. Тактикалық ... ... ... бағытталған ғана әрекеттерге тән келіп, оларға
әсер етеді [96, 19-20 бб.].
Көрнекті ғалым Г.П. Яблоков ұйымдасқан ... ... ... қылмыстық қызметін ашып әшкерелеу жиі жағдайларда жария
емес жедел ... ... ... және ... ... ... бар ... анықталып, қылмыстық қызметі туралы мәліметтер
жиналатынын көрсетеді. ... ... ... ... үшін ... ... ... ұзақ уақытқа созылатын қылмыстық қауымдастықтың
қылмыстық қызметін анықтауға ... ... ... ... ... ... оның ... мүшелерін қылмысты істеу
орында ұстаумен жалғасатын жедел-тергеу, криминалистік операциялармен
аяқталады [97, 108 ... ... ... тактикалық операцияның құрылымына
кіретін элементтердің сипатын ескере отырып, оның мазмұны ... ... ... жүйесі (жедел-тактикалық операция); жедел
іздестіру және ұйымдастыру шараларының кешені; екі және одан да көп ... ... ... ... кешені; тергеу және жедел іздестіру
әрекеттерінің кешені; тергеу әрекеттерінің және ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... аралық міндеттерін шешу үшін
қалыптастырылады. Жеке ... шешу ... және ... ... ... немесе әдісі болып келеді. ... ... ... ... алу ... міндеттер биік деңгейге, қайсылар-
төмен қойылатынын; қай жерде басты міндеттер, яғни мақсаттар, ал қай жерде
аралық, яғни ... ... ... ... көру үшін маңызды [98,
39 б.].
Тергеу міндеттерін алдына қою жасалған ... ... ... ... ... Шешілетін міндеттердің
реттілігі мен олардың сипаты жасалған қылмыс туралы ақпараттың көлеміне
және ... ... ... әзірленуі және қолдануы тергеу жағдайларына
негізделеді. Күні бұрын ойластырылған адам өлтіру қылмыстарын ... ... ... ... ... ... ... тергелудегі адам өлтіру қылмыстарының
типтік моделін үш бөлімге сәйкес ... ... сай ... ... ... ... ... негізгі элементтері: уақыт, қылмыскер
туралы ақпарат (жынысы, ... ... ... ... ахуалының
ерекшеліктері және басқалар); оның қылмысқа ... ... ... ... ... және сол сияқтылар); қылмысқа дайындалуға қатысуы
мүмкін ... ... ... ... ниетін білуі, олардың
әрқайсысының рөлі); қылмысты ... ... ... ... ... ... және жәбірленушіні көрген тұлғалар), жәбірленуші
(анкеталық мәліметтер, отбасы құрамы, оның ... күні ... ... ... соңғы рет оны кім және қай ... ... ... әрекеттерге қандай себептер және жағдайлар итермеледі); жағдайға
қатысушалардың әрекеттері (оқиға орнына қылмыскердің және ... ... ... жасағанға дейінгі олардың жүріс-тұрысы, өзара ... ... ... болды ма және т.б.); 2) бөлімнің ... ... ... ... ... ... ... қылмыскер және жәбірленуші
қаншалықты ұзақ уақыт болды; қылмысты жасау уақыты, өлімнің болған уақыты);
қылмыскер (ол туралы ақпарат, ... ... және ... ... жасау тәсілдері мен құралдары; қылмысқа қатысушылар (егер болса,
онда олардың әрқайсысының рөлі); қылмысты көргендер (қылмыстың ... ... ... ... ... ... істеу кезінде оның жүріс-
тұрысының ерекшеліктері); қылмыс орнында жүргізілетін әрекеттер; ... ... ... қатысушыларының барлығының өзара орналасуы,
олардың әрекеттерінің механизмі); 4) «қылмыстан кейінгі жағдай» бөлімінің
ақпараты: ... ... ... ... ... ... мәйітті жасыруға,
бөлшектеуге қашан әрекет етті); қылмыскер, оның қылмысты істегеннен кейінгі
әрекеттері: а) қылмыстың ... ... ... б) ... ... арыз ... кінәсін мойындап келуі; в) қылмысты жасыру
бойынша әрекеттері (мәйітті жасыру, қылмыстың құралдарын ... ... ... ... ... мүмкіндігі; қылмысты жасыру
құралдары; қылмысқа қатысушылар (қылмысты жасыруға, оның ... ... кім ... ... ... ... орнында болуы мүмкін
қылмысты көрген куәлар [92, 62-63 ... ... ... ... ... жағдайлары мен тактикалық
операциялардың арасында белгілі бір байланыс ... ... ... ... ... ... іздестіру
шараларының және ұйымдастыру әрекеттерінің нақты кешені тергеу ... ... ... ... ... ... ең алдымен
тергеу барысында қандай тергеу жағдайында екенін анықтап алуы ... ... ... ... ... операция күрделі санат болғандықтан,
ғалымдардың арасында әлі де болса ... ... ... ... ашып ... ... көзқарастар бар екенін ескере
отырып, ұғымның әртүрлі терминдермен аталып жүргенін де айту қажет. Кейде
оны тергеу әрекеттерінің ... ... ... ... ... криминалистік операция деп те атайды. Мұндай терминологиялық
әралуындылық белгілі бір ... ... ... ... ... және даму ... қандайда әрекеттердің немесе
шаралардың жиынтық мазмұны мен маңызын ашып көрсетумен, ... ... ... тауып, ғылыми-құқықтық мәртебені иеленуімен байланысты.
Сонымен, тактикалық операция криминалистік әдістеме санаттарының бірі
ретінде тергеудің аралық міндеттерін шешу үшін ... ... ... және оның бірыңғай ойымен, жоспарымен қамтылған
тергеу әрекеттерінің, жедел іздестіру шараларының және ... ... ... ... ... ... адам ... қылмыстарын тергеу кезінде
тактикалық операциялардың шеңберінде ... және ... ... ... ... өзара әрекет ету барысында ақпаратпен
дер кезінде алмасуына, тергеу жағдайын тергеуге қолайлы ... ... ... ... септігін тигізеді. Тергеуші тактикалық операцияларды
жүргізудегі маңызды тұлға, ол операцияны басқарып, орындалатын әрекеттерді
жоспарлайды, тергеуге ... ... ... ... жедел іздестіру қызметкерлеріне тапсырма береді. Тергеушінің
тактикалық операцияны басқару қажеттілігі ... ... ... ... ... ... және ... жағдайын тергеуге қолайлы
бағытта өзгертуге бағытталады. Осыны ескере отырып, қылмыстарды тергеудің
криминалистік әдістемесінің ... ... және ... ... бір ... болып табылатын тактикалық операцияны жүргізуді басқару
тергеушіге жүктеу керек. Бұл кезде ұйымдық-техникалық және ... ... ... оны ... ашу және ... құралдардың бірі деп қарастыруға болады.
Типтік болжамдары тергеу міндеттерін шешумен қисындық байланыста ... ... ... ... ... ... ... тактикалық
операцияны жүзеге асыру тергеушінің ... ... ... ... ... ... ... немесе жоққа шығаруға, ал сонымен бірге
тергеудің нәтижелігін, тездігін, арттырады.
Әр типтік жағдайға сәйкес ... ... ... ... ... ... міндеттері, тергеу әрекеттерінің және ... ... ... де ... жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеудің тиімді
құралдарының бірі типтік тактикалық операцияларды қолдану ... ... ... және ... ... ... ... тергеу жағдайына байланысты аралық тергеу міндеттерін шешу үшін іске
асырылады.
Криминалистік әдебиетті ... мен ... ... ... ... келесі негіздер бойынша топтастырылатынын
көрсетеді: тактикалық операцияны ... ... ... ... ... тактикалық операциялар; ... ... ... ... ... ... байланысты адам өлтіру
қылмыстарын, ұрлықты, қарақшылықты тергеу кезіндегі тактикалық операциялар
және басқалар; қылмыстарды тергеу міндеттеріне ... ... ... ... ... ... «Қылмыскерді анықтау»,
«Жәбірленушінің жеке басын анықтау, оның тұлғалық қасиеттерін сипаттайтын
ақпаратты жинау», ... ... мен ... ... «Қылмыстың құралдарын анықтау», «Қылмыскерді әшкерелеу» тактикалық
операциялары және басқалар; ... ... ... сипатына байланысты: біртекті немесе әртекті ... ... ... ... ... және ... іздестіру
шараларының кешені; жедел іздестіру шараларының жүйесі; жедел іздестіру
және ұйымдастыру шараларының ... ... ... ... ету ... ... бірмезеттік және ұзақ операциялар; қылмысты
тергеу кезеңіне байланысты тергеудің бастапқы, кейінгі және ... ... ... ... ... бағытталу
сипаттына қарай танымдық тактикалық ... ... ... ... және ... ... ... жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуді келесі
тактикалық операцияларды қолданып жүргізу ұсынылады:
1. «Сахналаудың ... ... ... ... ... операциясы;
2. «Жәбірленушінің жеке басын анықтау, оның тұлғалық қасиеттерін
сипаттайтын ... ... ... ... ... мен әшкерелеу» тактикалық операциясы;
4. «Сахналаумен жасырылған адам ... ... ... операциясы.
2.2 Сахналаудың белгілерін табуға бағытталған ақпаратты ... ... ... адам ... ... тергеудің бастапқы
кезеңінде қылмыс ... ... ... ... оның ... ... ... болғандықтан, тергеуші тактикалық операцияны
жүргізу жөнінде шешім қабылдайды. Тергеудің бұл кезеңінде ақпаратты жинауға
бағытталған тактикалық ... ... ... ... Осы кезде
тергеушінің қандай-да бір қылмыстың істелу заңдылықтарын ... ... ... және мұндағы тактикалық операциялардың рөлін нақты
түсінуі, жүргізілетін операцияның шеңберінде орындалатын тергеу ... ... ... ... негізгі бағыт-бағдарын анықтауға, тергеуді
жоспарлауға мүмкіндік береді.
Зерттелінетін қылмыстарды тергеу кезінде жүргізілетін тактикалық
операциялар ... ... ... ... ... ... істеу механизмін, қылмысты жасыру тәсілдерін анықтауға және басқа
да ... ... ... ... ... жолымен жасыру белгілерін анықтау, қылмысты істеу
және жасыру механизмі туралы ақпаратты жинау жөніндегі атқарылатын негізгі
жұмыс оқиға болған ... ... ... ... ... ... іс-әрекет болып табылатындықтан оның қалай жүзеге асырылғаны
туралы алғашқы ақпаратты ... ... ... ... ... ... ... арқылы алады. Оқиға болған жерде қылмысты тергеуге
және ашуға өте маңызды ақпарат ... ... ... кезінде
тергеуші әрбір ұсақ-түйекке мән бере отырып ... ... ... ал
мұның өзі жиналған алғашқы мәліметтердің ... ... ... жасырылған адам өлтіру қылмысын ... және ... ... бірі ... ... ... адам ... қылмысының
әртүрлі сахналаулармен жасырылғанын анықтау болып табылады. Мұның өзіндік
қиындықтары болады. Өйткені адам ... ... ... ... оқиға
болған жерге өзгертулерді енгізеді, ... ... ... жаңа ... Сол себептен, мұндағы оқиға болған жердің іздік суреті күрделенген
болып келеді. Қылмысты істеудің ... ... ... ... бойынша
іздерден ажырату қажет болады. Оқиға болған жерде жиналған дәлелдемелер
мұқият зерттеліп, ... ... баға ... ... тергеушінің
бастамашылығымен және басшылығымен тактикалық операциялардың шеңберінде
басқа да тергеу әрекеттерін жүргізудің, ... ... және ... ... ... негізі қаланады. Бұл әрекеттердің және
шаралардың барлығы бір оймен қамтылып, ... ... ... ... ... ... және жедел қызметкерлердің жұмысы
тергеудің алғашқы кезеңіндегі негізгі және шешуші буын ... ... ... мен ... ... үлес ... Тергеу тәжірибесінде
дайындалған ұйымдастыру шараларын қолданып, ... ... ... білу оның ... арттырады. Осыған байланысты Е.П. Ищенко
бұл операцияның маңызын көрсете отырып, мұндағы жіберілген ... өте ... ... ол ... дәлелдемелерді және қылмыскердің іздерін
табуға, оның дағдыларын, жеке ... ... ... ... ... ... да ... анықтауға, куәларды және қылмысты
көргендерді іздеп табуға, сол арқылы қылмыс жасаған адамды анықтауға ... ... ... ... ... ... ... болатын [101, 93 б.]. ... ... ... істердің нәтижелі тергелуі оқиға болған жерді тексеру
тергеу әрекетін тиянақты, әрі мұқият жүргізілуімен ... ... ... ... ... тактикасы ғылымда кеңінен зерттелгенімен,
бұл санаттағы қылмыстық істерді тактикалық ... ... ... ұсынымдарын дайындау, жинақталған білімді жүйелеу қажет.
Тактикалық операция жедел-тергеу тобымен ... ... ... оны ... адамдар хал-ахуалына қарап, жедел медициналық
жәрдемді шақыртады не полиция органдарына хабарлайды. Оқиға болған ... ... ... ... ... жәбірленушінің тірі екеніне ... ... ... ... ... медициналық көмекті көрсетуі
тиіс. Арнаулы медициналық көлікте келген дәрігерлер жәбірленушіні тез арада
ауруханаға жеткізеді. Егер полиция органдарына ... ... ... ... ... ... операцияны жүргізу ұйымдастырушылық міндеттерді
шешуден басталады. Осыған орай, оқиға болған жердің кеңістігін ... ... ... қылмыскерлердің ізін ... ... ... ... ... болған жерді тексеру дереу,
кешіктірілмей жүргізіледі. Өйткені ... ... ... ... ауа ... ... да жағдайларға байланысты өзгеру, кейде жоғалу
ықтималдығы күшейе түседі. Сондықтан ... ... ... ... ... тергеуші шұғыл түрде оқиға болған жерге жедел-іздестіру
қызметкерлерімен барып, қажетті жағдайларда арнаулы білімі бар ... ... ... ... мән-жайына, хабардың келіп түсуіне
байланысты күндізгі уақытта да, түнде де өткізіле береді. ... ... ... ... түсетін жарықтандырудың нашарлығынан ұсақ-
түйегіне дейін ұқыпты қарап шығу ... ... ... ... ... тобының құрамына қылмыстың жасалған аумағына
қызметтік бөлініспен бекітілген ... ... мен ... уәкілдер
қатысып, тергеушінің тапсырмасымен істелген қылмыс ... ... ... ... орындайды.
Оқиға болған жерді тексеру тергеу әрекетін ... ... ... ... ... ... ... қызметін үйлестіруші
тергеуші болып табылады. Тергеуші оқиға ... ... ... ... алдын ала
белгілі болған мәліметтерге сүйене отырып, операцияға қатысушыларға жалпы
нұсқауларды беріп, оқиға болған ... ... ... ... ... нақтылайды.
Қылмыстарды тергеу кезінде тергеушінің криминалистік маңызды ақпаратты
жинау, зерттеу, бағалау жұмысында сипаттау, бақылау, салыстыру, ... және ... ... жалпығылыми тәсілдерінің маңызы жоғары
болатынын айту қажет. Табылған іздерді оқиға ... ... ... ... ... ... назар аударылады.
Оқиға болған жерді тексерудің тиімділігі көп ... ... көз ... ... оқиғасының қалай болғанын қайта жаңғыртуы,
іздер түріндегі дәлелдемелік ақпаратты өз бойында сақтаған заттарды ... ... ... Сол себептен оқиға болған жерді тексеру
барысында жасалған қылмыстың механизмі қалай орындалғаны ... ... ... ... ... ... көз ... елестету түріндегі
оймен модельдеуі ерекше маңызға ие. Қылмыстарды ... ... ... ... ... тергеуге танымның ізденушілік
сипаты тән. Уақыттың өту факторы іздерге ... ... ... ... оның
жойылуына, жасырылуына, сондай-ақ құқық бұзушыны жасыруға және қылмыстың
фактісін жасыруға ... ... ... ... немесе бұзған
заттарын тікелей, тура ... ... ... ... ... ... арқылы ғана олардың қайта қалпына келтірілуін және ... ету ... ... оның эвристикалық (іздеу) функциясын
орындайтыны негізгі тәсіл екендігі ... ... ... [102, 17-18 ... ... тану – ... ... шығармашылық міндеттердің бірі,
оны орындаудың ... ... ... ... етіліп, тергеушінің санасында
бақыланған оқиғаның бейнесі пайда болады.
Модельдеу белгілі бір процестердің немесе ... ... ... ... ... құру ... басқа бір
зерттелінетін зат немесе құбылыс туралы пайымдау үшін жиналған ... етуі үшін ... ... ... ... ... тән. Модельдеу
зерттелінетін оқиғаның ой нұсқаларын, жолдарын және оны тану ... ... ... Бұл ... ... ... ... бағыттаумен сипатталады. Оймен модельдеу ... ... ... ... ... ... оның ... белгілеріндегі
тікелей қабылданбайтын байланыстар жөніндегі түсінікті ... ... ... ... ... ... құрады. Сондықтан,
оймен модельдеу – болжамдарды құру мен тексеруге арналған таным ... ... ... олардың арасындағы логикалық байланыс орнығады.
Оймен модельдеу тергеудің барлық маңызды ... ... ... оның ... ... ... нысандарын, ниетін анықтауда
маңызы ерекше. ... ... ... ... ... ... модельдеуге тән, өйткені модельдеудің ... ... ... ие ... ... ... ... криминалистік модельдеу төмендегідей
жағдайларға: қылмысты құқықтық жағынан дұрыс ... ... ... ... және ... белгілеріне криминалистік диагностика
жасауға; тергеу кезінде зерттеліп жатқан қылмыстарды ашуға және ... ... ... жасырынған адамдарды анықтауға және әшкерелеуге;
мәйіттің жеке ... ... ... ... жері ... мен ... анықтауға; ұрланған заттарды іздеуге, қылмыс
кезінде пайдаланылған құралдарды іздестіруге; қылмыстың жасалуына ықпалын
тигізген және ... ... орын ... ... ... қылмыстық
мінез-құлықтың мақсатын, себебін, жағдайын және ... ... ... ... ... ... фактілер арасындағы
байланыстар мен олардың пайда болуын, уақыттағы және ... ... ... ... қарама-қайшылықтарды жоюға;
тергеушінің танымдық ... ... ... ... және ... ұйымдастырушылық, басқарушылық міндеттерді құрастырып
белгілеуге, оларды шешудің құралдарын, ... және ... ... [103, 71 ... ... жерде қызмет ететін тергеуші болған оқиғаның мәліметтеріне
сүйеніп қылмыстың іздерін іздеуі, белгілі бір ақпаратты ... ... ... ... ... қажет. Осыған байланысты И.Н. Якимов
басты мәселені қосымшадан, маңыздыны ... ... ... ... дағдысын қалыптастыру үшін зейін салуды өз бойында
баптап дамытып, жетіктендіру керек. Ұзақ ... ... ... ... ... өйткені жиі жағдайларда қарау бірнеше сағат ішінде жүргізіледі. Бұл
кездегі ең басты, құнды қасиет - ... ... ... ... аса ... ... ... зерттеуге, яғни ізденуге құмар
болумен сипатталатынын айтқан ... [104, 77-78 ... ... ... ... ... ... және тиянақты, әрі
асықпай тексеру маңызды, нәтижелі болады. ... ... ... ... ... тексеру күрделі, орны толмас ... алып ... ұсақ ... ... ... ұқсассыз, әрі
түсініксіз мәселелерге күмән келтіріп, болжамды құру барысында оқиға ... ... ... ... өз ... елестеткені дұрыс болады.
Оқиға болған жерді тексерудің жалпы ережелеріне келесі ... ... сай ... оқиға болған жерді тексеру мақсаттарының
тізіміне қайшылықты ... ... және ... ... ... ... ... тексеру барысында келесі сұрақты қойып, шешуі тиіс:
оқиға болған жердің қоршаған ортасы шынайы ма, ... емес пе; ... ... ... ... ... ... анықтау үшін
зерттеудің арнайы тәсілдерін ... ... ... ... ... пайда болған сахналау туралы болжам осы тергеу әрекетінің
барысында тексерілуі ... ... ... ... ... ... отыра және қайшылықты
мән-жайларды анықтағанда келесі ойлау ... ... ... болған
жердің орнында шынында жасалған және кейінірек сахналаумен жасырылған
әрекеттердің моделі (фактілі ... ... ... ... ... ... сахналауды құру үшін тұлғаның ... ... ... ... ... ... моделін құрған кезде тергеуші келесі мән-
жайларды міндетті түрде ескереді: қылмыстың объектісі, ... ... ... ... ... қылмысты істеу орны және
уақыты, қылмыстың зардаптары.
Объективті және субъективті факторлардың күшіне байланысты қалдырылған
қайшылықты мән-жайларды ... ... ... ... ... растайды. Қайшылықты мән-жайлардың жиынтығы тергеу
болжамдарын құрудың негізі ретінде өз ... ... ... ... ... ... мән-жайлардың анықталуына байланысты тергеу
тәжірибесінен келтірілетін мысал: тергеуші тұзақта асылған адамның ... ... ... ... ... болғаны туралы туралы тергеу
болжамын ... ... ... ... ... ... оқиғаны
ретроспективті түрдегі қайта жаңғыртуда жәбірленуші іс-әрекеттерінің
реттілігін көз ... ... ... елестетеді: жәбірленуші асылып өзін-
өзі өлтіру үшін орындықты жылжытып, үстіне шыға ... ... ... ... ... салып, орындықты аяғымен құлату қажет. Орындықтың
бетінде аяқ киімнің іздері, едендегі орындықтың ... ... ... ... ... ... жерде орындықтың болмауы, ... ... ... ... ... жоқтығы тергеушінің алғашқыда
құрған жәбірленушінің өзін-өзі өлтіруі ... ... ... ... ... адам өлтіру қылмысы кезінде қылмыскерлердің орындықты ... ... ... ... ... тұлғалардың кездейсоқтықтан
орындықты басқа жерге қойғаны жөніндегі тергеу болжамдарын шығарады.
Болжамдар тактикалық ... ... ... ... сол ... табылуына байланысты Е.П. Ищенконың тергеуші
оқиға болған жерді жәй ғана тексерумен шектелмей, оны ... ... ... және ... өзара байланысын зерделеп,
заңдылықтарды түсініп, іздерді және заттай дәлелдемелерді іздеумен бірге,
негізгі сұрақтарға жауаптарды тауып, ... ... ... сезіктелетін
тұлғаның тарапынан өзін қорғау әрекеттері болатынын болжамдауы керек деген
сөздерімен келісеміз [101, 94 б.].
Тексеруді ... ... ... оқиғаның сипатын, қылмыскердің
тұлғасын, қылмыстың ниеті мен ... да ... ... ... болған жердегі материалды объектілердің қасиеттерін, жай-күйін,
белгілерін анықтау, ... ... мен ... міндеттерін атқарады.
Біздіңше, оқиға болған жерді тексеру дегеніміз іздерді, айғақ заттарды
іздеп табуға, оларды алуға, бекітуге, зерттеуге бағытталған, ... ... ... ... оны ... механизмін, сондай-ақ қылмысты
жасыру әдісін анықтау мақсатымен қылмысты ашуға, кінәлілерді әшкерелеуге
бағытталған заңда көрсетілген тергеу ... ... ... ... ... ... табуға арнаулы
білімі бар маман көмектескен жағдайда іздеу жұмысының сапасы жоғарылайды.
Маманның тәжірибесі, ғылыми ... мен ... ... ... ... ... ... мақсаттылықпен жүргізілуін мүмкін
етеді.
Тактикалық операцияны жүзеге ... ... ... ... ... ... техникалық ... ... ... ... ... ... нәтижесіне
жауапты болады. Тексеруді техникалық ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлері мен
криминалист-мамандар кіреді. Криминалист-маманның ... ... ... қатысуы және тергеушімен бірге бірегей ықыласпен өзара әрекет
етуі тергеуге қатысушылардың іздермен ... ... ... ... заттарды табуды, бекітуді және алуды жақсартады.
Оқиға болған жерді тексеру әрекетін жүргізу кезінде келесі ... ... ... ... - ... ... ... құралдар - тұрмыстық, өндірістік және криминалистік арнайы жарық
түсіруші құралдар; іздегіш құралдар мен ... - ... ... ... ... ... ... іздегіш тепловизорлар мен
газоанализаторлар, іздегіш сұқпа темірлер, сүйретпелер; фотоаппараттар мен
олардың ... ... жазу ... ... құралдар;
дактилоскопиялық ұнтақтар мен пленкалар, «К» силикон пастасы, пластилин,
парафин, каучук, ... ... ... ... ... ... ... өзге криминалистік құралдар және т.б.
қолданады.
ҚР ҚІЖК 224-бабына сәйкес адам ... ол ... ... ... ... ережелерін сақтай отырып және сот медицина саласындағы
маман ... ал оның ... ... ... ... - ... ... түрде қатысуымен жүргізіледі. Мәйітті тексеру үшін
басқа да мамандар тартылуы мүмкін. Оқиға ... ... ... нақты
тергеу жағдайына байланысты сот баллистика, биология, химия, автотехника,
өрт-техникалық ... ... ... ... ... ... ... құнды дәлелдемелер алынады, өйткені, қылмысты
жасау кезіндегі іздердің, ... да ... ... болу ... және ... ... ... қылмысты сахналандыру
кезіндегі іздердің және белгілердің ... болу ... ... ... [105, 53 б.]. Сол ... іздестіру қызметін сахналандырудың
іздерін табуға бағыттау ... ... ... ... барысында тергеуші қылмыс өзін-өзі өлтіру
түріндегі ... ... ... ... ... ... ... жауап алуы қажет: адам өзіне өлім келтіргенде ... ... ... ... ... басқа адаммен күресі болды ма; ... ... ... ... ... ... келтіруге тән белгілер бар
ма; өлікте немесе қоршаған ортада адам өлтіруге тән ... бар ... ... қол жұмсауына не себеп болды? Оқиға болған жерді
зерттеу кезінде қылмыскерлердің санын ... ... ... ... ... қол ... ... әртүрлі темекі қалдықтарының болуы; дастарханда
бірнеше асхана аспаптарының болуы (бірнеше қасықтар, кеселер, т.б.); мәйіт
денесіндегі жарақаттарды келтіру қаруларының ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері және т.б.
Қылмыскер мен жәбірленушінің арасында күрестің жүргенін сол аймақтағы
тапталған өсімдіктер, жер ... ... ... ... ... киімі қаралып, сарапшылық әдістермен зерттелінеді.
Адам өлтірудің мақсаты және ниеті қандай болғанына келесі белгілер
көрсетуі мүмкін: жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... түскеннің белгілері (адам өлтіру зорлау мақсатында
жасалып, басқа түрде сахналандырылса); шкафтардың, сейфтердің ... ... ашық ... ... ... ... аса бағалы емес заттардың
шашылып қалуы (адам өлтірудің пайдакүнемдік мақсатта жасалуы), ... ... анық ... ... ... ... табылуы немесе жерде
шашылып жатуы қылмыстың ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Қылмысты істеу және қылмысты жасыру әдістерін зерттеудің негізінде
қылмыскердің күші, ... ... ... ... ... ... әрекеттерінен: оның психикалық процестерінің ерекшеліктері
(көзбен көру, есте сақтау, ойлану), қылмыстық іс-әрекетті істеген ... ... ... ... ... ... мінезі,
кәсібі, әдеттері, немен айналысатыны, қабілеті, дағдылары, ниеті, өмірге
көзқарасы ... А.С. ... ... ... жерде қалдырылған іздер
бойынша қылмыскердің мінез-құлқын, жүріс-тұрысын, көңіл-күйін, тіпті оның
кейбір сыртқы пошымы туралы жорамал ... ... ... ... 29 б.].
Қылмыс орнындағы қылмыскердің әрекеттері психологиялық жағынан
зерттелген ... оның ... ... ... ... ... ... бөлшектенген мәйітті тексеру ... ... ... ... ... оның ... ... (хирург, қасапшы)
болжамды құрып, сезіктілердің шеңберін айқындайды.
Оқиға болған ... ... ... ... ... ... абайсызда қалдырған, жоғалтқан немесе әдейі қалдырып кеткен
заттары олардың тұлғасы жөнінде ақпарат ... ... ... ... ... ... киімнің бөлшектері, бас немесе аяқ қиімдер, ... ... оның ... белдіктің бөлшектері, қолхат, тілхат,
қысқаша жазылған жазулары бар парақтар, жыртылған газет ... ... ... ... хат ... хат, жол ... билеттері,
фотосуреттер, цифрлік фотоаппараттағы суреттер, бейне және дыбыс таспалары,
бейне дискілер, жәбірленушінің компьютеріндегі ақпараттар, ... ... т.б. ... ... ... ... ... жұмыстары,
сараптамалық зерттеу жүргізіледі. Тергеуді жалған жолға түсіру, ... ... ... үшін ... ... ... ... заттарды,
құжаттарды әдейі тастау мүмкіндігі де ескеріледі.
Қылмысты істеу ... ... ... әртүрлі
субъективті және объективті кедергілердің болуы, мәселен, қылмысты істеу,
қылмыстың іздерін жасыру кезінде ұсталып қалу ... ... ... ... ... ... көрсетуі, жүйкенің
қозуына, эмоционалды шиеленіс ахуалы оның ойлану иілімділігін, қоршаған
ортадағы ... ... ... ... ... жай-жапсардағы
өзгерістерге, өзінің әрекеттерінің қисындылығына назар аударуын ... Сол ... ... күні ... ... ... ... әрекеттерді орындау мүмкіндігі де жоғарылайды.
Мәйітті тексеру барысында төмендегілер анықталады, оның: оқиға болған
жердегі ... ... ... ... ... жағдайы мәйіттің
орналасу жай-күйі, сондай-ақ басының (оның қай ... ... ... қалпы (етпетімен, шалқайып, бүйірімен жатқаны),
қолдарының әрқайсысының ... ... ... не ... ... бүгілуі), аяғының (бір-біріне қатысты жатуы,
созылуы, бүгілуі, алшақтығы) ... ... мен ... ... ... ... ... және кейіпін суреттеу міндетті түрде
фототүсірілімнің тәсілдерімен толықтырылады.
Қылмыстың жасалған жерін немесе мәйітті жасырған жерді, жәбірленушінің
мамандығын анықтауға ... ... ... мәйіттің денесі
мен киімдерінен табылуы мүмкін. Микрообъектілерді табу ... оның сол ... болу ... ... ... ... және т.б. анықтауға мүмкіндік береді. Осыған орай, И. Крыловтың
нақты осы жағдайда ақиқатты анықтаудың, қылмысты ашудың ... не ... ала білу ... ... Жиі жағдайларда мұндай кілт қылмыскер алдын ала
ескеруге, оны жоюға мұршасы ... ... ... табылатындығы
туралы көзқарасы орынды айтылған [107, 5 б.]. Микрообъектілерді анықтау
кезде қылмыскердің әрекеттерін ... ... ... ... ... ... ала ... сол жерге мұқият назар аударылады. Іздердің
шоғырлануы мүмкін жерлердің периметрі ... ... ... ... ... болған жердегі тергеуге қатысушылардың қозғалысын қатаң
тәртіппен реттеп, микрообъектілердің жойылуын және ... ... ... ... ... ... ... жанасқан, тиіп кеткен жерлерінде киімнің ұсақ талшықтары
және басқа бөліктері, ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Аяққиімнің табылған іздері және
оқиға болған жердегі басқа да қапталу іздері трассологиялық ... ... ... ізді қалдырған заттың материалдық субстанциясын
зерттеу үшін ... ... ... ... ... ... ... микрокомпоненттері, құмның, қиыршық, әк тастың
микробөлшектері анықталуы мүмкін.
Мәйіттің ... ... ... оның ... ... ... ... және жәбірленушінің дәл осы кездегі физикалық
жағдайына аса ... ... ... ... мұқият тексеріліп,
табылған заттар, сондай-ақ ... ... ... ... қол
дақтарының іздері, басқа да биологиялық іздер, балшық т.б. ... ... ... формасы, нақты орналасқан жерлері толық көрсетіле отырып
сипатталады. ... ... ... тексеру кезінде оптикалық құралдарды
(стереоскопиялық микроскоп, лупа және т.б.) пайдалану көзге ... ... және ... ... анықтауға мүмкіндік
береді. Инфрақызыл сәулелерді шығаратын құралдарды қолдану әртүрлі қапталу
іздерді, атудың, қанның іздерін ... ... ... ... тексеру кезінде мынандай мәселелер анықталады: жынысы;
дене бітімі; шамамен жасы; терісінің түсі; ... ... ... және
соңғы кезеңіндегі денесінің температурасы; мәйіттік құбылыстардың көрінісі
мен оның дәрежесі; өлік ... ... дене ... (қан ... ... ... ... өзара орналасуы, өлшемі, түр-түсі денесіндегі
бөгде іздер мен басқа да бөлшектер нақты ... ... ... ... ... ... ... өзара орналасуына,
өлшеміне, формасына, киімінің жай-күйіне, ... ... ... ... ... ... ... қорғаныс іздерінің болуына аса назар аудару қажет.
Атыс жарақаттарында штанцмарканың ... ... ... ... қару майларының іздері мен ... ... ... ... және ... ... аумағы хаттамада көрсетіліп
бекітіледі. Судан шығарылған мәйітті тексеру ... ... ... ... да, ... сондай-ақ мәйіттің аузы
мен мұрнының айналасында көбіктердің болуына көңіл аударылады.
Сот медицина дәрігері өлім уақытын, жарақаттардың сипаты мен ... сот ... ... үшін ... ... бойынша
кеңестер береді, қанға, ... ... ... да ... ұқсас
іздерді, шаштарды, заттарды, құралдарды, басқа да объектілерді табуға
көмектеседі.
Өлімнің уақытын ... ... үшін ... ... кешенді
тәсілдерді қолданып, әртүрлі белгілерге: көз ... ... ... ... ... реакциясына, өлік дақтарының сипатына,
көрінісіне мән береді. Бірінші тәуілік ... ... ... ... сағат
дәлдікпен айтуға болады.
Табылған қан іздері, олардың саны, мөлшері, көрінісі, ... ... ... ... із, қанның жиналуы, қанның тамшысы, шашырауы, ... және ... ... ... ... ... хаттамаға бекітіліп
жазылады. Әдетте заттардың үстінде, жәбірленушінің киімінде, ... және ... ... ... ... болады.
Оқиға болған жерді тексеру кезінде адам өлтіру қылмысы өрт қою ... ... Үйді ... ... адам өлтіру қылмыстарын
табысты тергеу өрт-техникалық маманның қатысуымен ... ... ... ... ... ... ережелерін,
электрқондырғыларды орналастыру, өрт қауіпсіздігі, жанудың арнаулы химиясы,
өрт сөндіру тактикасы, өрттің ... алу, ... ... ... мен
автоматика ережелерін қамтиды. Адам өлтіру қылмысының іздері ... ... ... ... болған оқиғаның мән-
жайын, сипатын анықтау мақсатында өрт болған жердің материалдық қоршаған
ортасын зерттеу, ... өрт ... ... ... ... ... іздердің шоғырланған түйінді жерлерін анықтау, ... ... 26-31 ... ... және ... ... ... мен заттарды екі
топқа бөлуге болады: 1) қылмыс жасау орнында ... ... ... ... ... ... мен заттар. Алдын-ала дайындалған
көмекші құралдар мен заттарға: керосин, бензин, ... ... ... тез ... ... және ... жатады. Бұл заттармен
өртеудің белгілері: бастапқы жану үрдісіндегі ... тән ... ... ... тән түсі, түтіні, иісі және т.б. белгілердің байқалуы;
оттың тез, интенсивті таралуы; өрт ... ... ... заттың ыдысы,
жанғыш сұйықтықтың өзіне тән ізі, ... ... ... ... ... заттары іздерінің қалуы.
Өрттің қасақана іс-әрекеттерден туындау мүмкіндігін көрсететін мән-
жайлар: ... ... ... емес ... ... ... өрт қоюға қолайлы жерде
өрттің шығуы; өртеу ... мен ... өрт ... ... ... ... ... кіру белгілерінің болуы; қайшылықты ... ... ... ... ... ішінде болуы, ал үй есігінің
сыртынан ... ... ... ... ... арнаулы дайындық
әрекеттердің байқалуы (мәселен, отқа қауіпті, жарылғыш заттардың ... ... ... ... ... ... заттардың алдын-ала ұрланғаны;
басқа қылмысты жасыратын мән-жайлардың болуы [109, 127 б.].
Өрт сөндірілген кейін жанған үйді тексеру кезінде ... ... ағаш ... ... ... астында табылу мүмкін.
Еденнен топыраққа түскен бензин, керосин толық жанғанның өзінде, 1,5-2 см
тереңдіктегі ... ... өз ... ... Тез жанатын
сұйықтықтарға батырылған маталар иісті өз бойында жақсы ұстайды, ал бензин,
керосин ... шыны ... ... және ... ... ... өзінде көп уақытқа дейін өзіне тән иісті, әсіресе
керосиннің иісін сақтайды [110, 35 б.].
Өртенген, тіпті едәуір ... ... ... денесінде атылатын
қарумен, шаншу, кесу құралдарымен келтірілген жаралар, арқаннан қалған
странгуляциялық сайлар ... ... ... ... жану ... жоғары
температура ағза улпаларының өзіндік бекітушісі болады. Мәйітті өртеумен
қылмыстың ізін жасыруға бағытталған сот-тергеу ... орын ... ... ... ... келтіріп көрелік: Астана қаласының сотында
2006 жылы адамды ... ... ... ... ... ... жөніндегі
қылмыстық іс қаралып, келесі мән-жайлар анықталды: ... ... ... жоқ 40 ... Б., ... ... қыс ... түнеуге
жарамды жылы жайды іздеп, көппәтерлі үйлерді жылытатын құбырлардың бетонмен
қоршалған кең ... ... ... ... Бұл жерге тұрғын үйі жоқ,
қаңғыбастықпен ... А., және В., ... екі ... та ... ... ... оның кеңістігі барлығына сол жерде ... ... ... ... ... ... ... аяздың ызғарынан тонғанынан
айтып, көңілді көтеру үшін спирт ішімдіктерін ішеді. Әртүрлі тақырыптардағы
әңгімелер ... ... ... Б. және В. ... ... ... иесі кім ... екеуінің де КСРО кезінде Тәжікстанда
әскер ... ... ... ... ... ... ... «бачо»
екені, бұл жерде кімнің беделі жоғары екеніне байланысты келіспеушіліктер
туындап, нәтижесінде ұрыс-керіске ушығып кетті. Б., және В., ... ... ... Б. деген азамат В. азаматты басынан жалпақ темірмен
ұрып, өлтіріп қояды. Қылмыстың ізін ... ... ... ... сол ... ... қағаздарын, жәшік тақтайшаларын, ағаш
бұтақтарын үйіп, мәйітті өртеген. Мәйітті сот ... ... ... ... ... бас ... ... затпен келтірілген жарақат болғаны,
сондай-ақ денесіндегі көптеген жарақаттардың бар екені анықталған. Мәйіттің
денесі жартылай жанғанымен қол саусақтарының іздерін ... ... ... ... ... табылған жағдайда, жәбірленуші өлімінің
себебін келесі ... ... өлік ... ... ... ... уланған жағдайда өлік дақтары қызғылт-қызыл түсті, өлімнің себебі
өзгеше болса - көгілдір-көк түсті); өлімнен кейін жану процесі орын ... ... ... ... түсті, эпидермис құрғақ, алынып тұрады;
мәйіттің терісіндегі қанның іздерінен; адамның тірі ... ... ... ... сараптама жүргізілгенде анықталады); мәйіттің
мойынындағы тұзақтың астындағы странгуляциялық сай; ... ... ... ... қалған жарақаттар бойынша; өліктің үстіндегі
жартылай жанған киімде керосинмен, бензинмен өртеу ... ... ... ... оның денесінің бөлшектерін немесе тұтасымен өртеу жолымен
жасалады. Бөлшектелген мәйітті өртеу кезінде ыстық ... ... ... ... мүмкін. Тактикалық операцияны жүргізу кезінде
тергеушінің бастамашылығымен тергеуге қатысушылар пешкінің ... ... ... қалдықтарын зерттеу кезінде жанбаған сүйектерді,
тістерді, тіс протездерін, ... ... ... ... және т.б.
таба алады. Қоқыс жәшіктері, жуынды ... ... ... мұқият қаралады,
өйткені мәйіттің жанбаған сүйектері сол жерде де табылуы мүмкін.
Өртеумен жасырылған өлтіру ... ... жиі ... ... ... ... зерттеу объектілері ретінде жанғыш,
жарылғыш заттар, жанғыш сұйықтықтың ізі бар ... ... ... ... адам ... қылмысын өзін-өзі өлтіру, жазымдық оқиғаны
сахналандырумен жасырылғанын анықтау. Тексеруді сот-баллистикасы маманымен
және сот-медициналық ... ... ... ... ... ... ... назар аударылады: қарудың өлікке және қоршаған ... ... ... шүріппенің, бекітпенің, сақтандырғыштың орналасуы;
шүріппені басуға қолданылуы ... ... ... қан іздерінің
болуы, олардың сипаты мен ... ... ... ... ... май ... іздерінің табылуы, патронникте, магазинде
оқтардың ... ... ... ... ... [112, 13 ... денесіндегі және киіміндегі атудың іздері, сондай-ақ
анықталған ... да ... ... ... ... ... Қару ... ұшында қан іздері, ми ... ... ... ... ... адам өзін-өзі атса, онда оның қолында микробөлшектер
түріндегі атудың ... ... ... ... және т.б. ... ... алу үшін ... батырылған мақта тампондары ... ... ... ... ... Атудың продуктілері нейтрондық-
активациялық талдау тәсілімен табылады. Ол үшін жәбірленушінің оқ ... ... ... ... тәсілімен суретке түсіріліп, алынады.
Жәбірленушінің денесіндегі және киіміндегі атудың іздері мұқият суреттеліп,
құжаттарда бекітілуі ... ... ... ... үшін ... ... ... жерін, жатқан тұрысын, оқ жарақатының жолын, ... ... ... ... ... ... қабырғасына және қатты заттарға
тиген іздері бекітіледі. Оқ екі қоршауды тесіп өтсе визирлеу тәсілімен оның
қай жерден ... ... ... ... ... ... ... гильзалар алынады. Сараптама
әдістерімен қарудың бір түрінен атылған ба деген сұраққа жауап ... ... ... ... ... ... ... оқ пен ыстық газдың күшімен немесе қылмыстық ... ... ... ... ... сақталған жартылай
бөліктері бойынша аңшы мылтығынан бытырамен атқан жерді, атудың қашықтығын,
бағытын анықтауға болады. ... ара ... ... ... ... ... ату ... материалындағы көлеміне қарай, оқтың кірген
жердегі күйеге байланысты ... ... ... ... ... талдау, авторадиография, эмиссиондық-спектрлі
талдау.
Атылатын қарумен өлтірудің өзін-өзі ... ... ... ... ... ... мән-жайлар көрсетуі мүмкін:
өлген адамның қолынан және денесінен қару-жарақтың алыс қашықтықта жатуы;
жарақат арнасының бағыты анықталған ... ... ... келмеуі; оқиға
болған жерде табылған қару-жарақтың сақтандырғышқа қойылған түрінде
жәбірленушінің ... ... ... оқ ... оқиға болған жерде
табылған қарудың калибріне сәйкес келмеуі; біроқпанды шолақ мылтықтың
ауызында атылмаған оқ ... ... ... ... оның
мылтықты қайталап оқтау үшін белсенді әрекеттерді жасай алмағанын (мәселен:
мәйітте әрқайсысы өлімнің себебі бола алатын бірнеше зақымдардың ... ... ... мен қару ... ... сәйкессіз келуі:
мылтық оқпанының ұзындығы жәбірленушінің ол мылтықтан өзін-өзі ... ... ... ... оқпанында атудың іздері ... ... ... ... өлімнің себебі болған оқтың ... ... ... ... ... ... ... жерде табылған өзін-
өзі өлтірудің қаруы ретінде саналатын қарудан атылмауы; ... ... ... ... ... және ... мәйіттің жанында табылған кезде оның мәйіттен қандай қашықтықта,
қай жағында, оқпаны қай ... ... ... ... ... ... ... немесе жанында болса, онда қол саусақтары мен ... ... ... ... ... ... тиіс. Тергеу
тәжірибесі өзін-өзі өлтіру кезінде ... ... ... қолында
қалмайтынын, ату кезінде кері соғу салдарынан қолынан түсіп ... ... ... ... ... профессор Ю.С. Сапожниковтың
пікірінше мұндай қаруды қолға ұстатып қойып, өзін-өзі өлтіру ... ... ... ... ... Өзін-өзі өлтіру кезінде қару көп
жағдайларда мәйіттің жанында, кейбір кездерде 2 ... ... ... ... ... ... қанның шашырандылары, мидің
немесе басқа ... ұсақ ... және ... ... ... ... іздері қалуы мүмкін [113, 120-135 бб.].
Оқиға болған жерде ... ... ... қаза ... ... жарақаттарға, қанталаудың, сызаттардың іздеріне, күрестің басқа
да іздеріне, өліктің жатқан тұрысы мен жатқан жеріне, өлік ... ... және ... құралдармен келтірілген зақымдары бар мәйітті тексеру
кезінде жатқан тұрысын анықтап, қылмыстың қалай жасалғанын көз ... ... ... ... жарақаттарды өз қолымен істей
алуы туралы болжамды құруға не ... ... ... болады. Тергеу
тәжірибесі өзін-өзі өлтірушілер ... ашық ... ... Мойынның кесілген жаралары кезінде киімнің жағасын шешу және
сұгу ... ... ... ашу ... ... тән. Сұғу ... ... сыртынан өз қолымен жүрек төңірегіне салу әдетте кездеспейді
[113, 135-138 бб.]. Өзін-өзі ... ... ... ... ... жанында сондай-ақ бірнеше кішкентай беткейлі ... ... ... ... ... Өз ... ... салу әдетте мойынның төңірегінде, кеңірдек ... ... ... ... бар ... ... Ірі қан ... кесілгенде, мәйіт
қолдарының қанмен былғанбауды, сондай-ақ кесу, шабу, сұғу ... өз ... ... ... емес ... ... ... қайшылықты мән-жай ретінде қарастыруға болады. Өлік табылған жердегі
қанның ... қан ... ... ... ... кісі ... ... өлік табылған жерде емес, басқа жерде болғаны
анықталынады. Тергеуге қатысушылар ... ... ... ... жер қылмыс болған жерге жатпайтын белгілерді табуға назар аударады.
Бұл белгілерге мыналар ... ... ... көп қанның төгілуін
тудыратын жарақат көлеміне қатысты мәйіт табылған жерде қанның аз ... ... ... ... ... ... оның сүйретілгеннің белгілері
болуы; мәйітті тасымалдайтын белгілі бір құралдың ... ... ол ... ... ... (мысалы, топырақ, әк және
басқа да заттар) болмауы; мәйіт ... ... ... қайшы келетін
жәбірленуші киімінің ластанбауы және т.б.
Тұзақта асылған мәйітті тексеруде адам өлтірудің болғанын ... ... ... ... есінен тандырудың соққы іздері,
сондай-ақ мәйітті сот медициналық сараптаманы ... ... ... органдардың жарақаттарынан білуге болады. Сонымен бірге,
жәбірленушінің тыныс ... ... ... ... ... ... мақта,
мата, қалың сүлгі және тағы басқа заттар іздестіріліп, олардың бетіндегі
сілекей, шырыш, қан үлгі ... ... ... ... ... ... сызаттар, тістің, тілдің жарақаттары және
т.б. зерттеледі.
Асылу ... ... ... ... ... әртүрлі болуы мүмкін:
аяқтың табандары жерге толық тиіп, тізесінде тұрып, ... ... ... ... ... болуы мүмкін [113, 138-143 бб.]. Ілмекке асылған мәйіт
анықталған жағдайда тексеру жүргізу ... ... ... анықталады:
дарға асылып тұрған мәйіттің аяқ астындағы орындықтың ... ... ... тұзақ пен бекітпеге байланған жеріне дейінгі ұзындығы; мәйіт ... ... ... және ... ... ара қашықтығы; орындықтың биіктігі;
жәбірленуші денесінің, қолдарының ... ... ... ... қалған
іздің көрінісі мен оның бағыты; кіші немесе ... ... ... қою ... шашу (ер ... ... және ... тіреуге байланған жері, оның материалы, байлау ... ... ... ... ... ... ... кесіліп, тұзақ
мойыннан босатылғаннан кейін, кесілген арқанның ұштары ине ... ... ... ... ... ... түйіндердің және тұзақтардың арнаулы кестелері бойынша ... ... ... жасаған адамның кәсібі анықталуы мүмкін.
Адам өлтірудің ... ... ... ... ... ... ... мүмкін: тұзақтың жібі және
тіреуге байланған жіптің бөліктері бұрын біртұтас жіп болмаған; тік ... ... ... ... ... ... және ... мәйіт мойнында тағы да қылқындыру іздерінің табылуы; басқа да
өлім жарақаттарының болуы; өлік дақтарының ... ... ... ... қалыпына сәйкес келмеуі; страгуляциялық сай рельефінің түбі ... ... ... ... сәйкес келмеуі; жіптегі және тіреудегі
талшықтардың ... ... ... асылған адамнан шыққан қандардың
көлденең (горизонтальды) түрде ағуы; ... ... ... күрестің
болғанын куәландыратын іздердің табылуы; қоршаған ортаның лас ... ... ... ... аяқкиімдері немесе аяқтарының ластанбауы;
аяғы жерге тимей, тік асулы тұрған ... ... ... ... ... оның жұқа не ... тұрған тіреуге
байланғаны, жәбірленушінің салмағын көтере алмайтынын көрсетуі және ... алды ... ... адам ... ... ... туралы болжам
құрудың негізі болады. ... ... ... өлтірілген адамның
мәйіті табылған кезде бұл ... адам ... орын ... ескерілуі керек.
Тактикалық операция шеңберінде тергеуге ... ... ... ... ... ... құлап өзін-өзі өлтіру,
суға батып өзін-өзі өлтіру, электрпоезд доңғалақтарының астына түсіп өзін-
өзі өлтіру сахналандыруды әшкерелеу үшін мәйітті ... ... ... ... қолымен келтірілу мүмкін жарақаттарды, зақымдарды, жараларды
іздеуі қажет. Олардың табылуы құрбанның қылмыскермен ... ... ... не жапа ... ... ... қарастырылуы
мүмкін. Сахналауларды әшкерелеуге мүмкіндік беретін қайшылықты мән-жайлар:
мәйіттің денесінде күресу, ... ... ... ... ... құралдармен қаруланып шабуыл жасаудан қорғанған кезде
жәбірленушінің алақанында, қолында ... ... ... және т.б.);
өзін-өзі өлтіруге тән болып ... ... ... ... қосымша
жаралардың жоқтығы; шашыраған, аққан қан іздерінің жарақаттардың ... ... және ... ... кейіпіне сәйкессіздігі; биіктіктен
құлап өлу кезіндегі мәйіттің табылған жерінің ғимараттың қабырғасынан ... ... ... су қоймасында табылған мәйітті сот-медициналық
сараптамалық зерттеудің нәтижесінде оның ... суға ... ... ... ... ... су ... шығарылған мәйіттің қол-
аяқтарының байланған түрде табылуы және де байлау ... ... ... өзі ... ... ... ... аяз болған күні
рельстердің үстінде ... ... ... не үй ... ... ... ... табылған жаншылған адамның мәйітін зерттегенде
атылатын қарудан келтірілген жарақаттың табылуы; құрбанның ... ... алды ... оның ... жазылмауы; оқиға болған жердің ... ... ... удың ... және сот-химиялық зерттеу
нәтижесінде мәйіт ағзасынан табылған у құрамымен ... ... ... ... ... улы ... қалдығы бар ыдыста басқа адамның ... ... және т.б. Егер қаза ... әйел ... ... ... ... ішкі жағында кішкентай, жарты ай тәрізді
жарақаттар және дөңгелек тәрізді ... ... онда ... ... зорланғаны туралы болжамдар құрылады. Қанталаулардың
болмауы, сыдырылған ... ... ... ... жасауға тән
еместігі, олардың өлімнен кейінгі сипаты, ұрық ... ... ... табылмауы зорлау түріндегі сахналау жасалғаны ... ... ... ... ... ... өзгерістерге қарап шамамен
өлімнің уақытын айтып бере алады. ... мен ... ... суға ... денесі су түбіне түседі және қатты ағыс ... бір ... ... ... ... су ... (жазда 2-3 күн, қыста 10-20 күн аралығында)
қалқып шығады.
Шамамен мәйіттің суда қанша уақыт ... оның ... ... ... 2-6 ... кейін саусақ ұштарының терісі аздап ісініп,
ағарады; 2-5 тәуіліктен ... ... ... барлық беті ісінген,
әжімденген сияқты болады, ақ ... ... 7-15 ... соң ... сыртқы
терісі түсе бастайды. Аталған өзгерістер судың температурасына байланысты
өтеді. Мәйіттің денесі ... ... ... оның өлімі туралы дәлелді
пікір сот-медициналық зерттеу жүргізілгеннен кейін алынады.
Куәлерді анықтау мен олардан жауап алу.
«Сахналаудың белгілерін табуға бағытталған ... ... ... ... ... және ... да куәлерді анықтаудың маңызы
жоғары. Тактикалық операцияға қатысатын жедел қызметкерлердің негізгі
міндеттеріне тексеру барысында ... ... ... ... ... шараларын ұйымдастыру мен жүргізу, сондай-ақ қылмысты ашу ... да ... ... ... Адам өлтіру қылмыстары куәлерсіз,
жасырын түрде жасалатындықтан, оларды ... ... ... қолданбай
іздеу қиынға соғады. Мұны ескере ... ... ... іздестіру
қызметкерлеріне қылмысты көргендерді және басқа да куәлерді ... ... ... адам ... қылмыстарының мән-жайлары
жөніндегі негізгі деректі мәліметтерді жауап алу ... ... ... ... болғандықтан, куәлерден жауап алу кейінге қалдырылмайтын
тергеу әрекетіне ... ... ... ... куәлердің қатарына қылмысты көзімен
көрген куәлер, мәйітті бірінші болып тапқан тұлғалар, сондай-ақ қаза болған
адамның ... ... ... ... ... ... көрсетулері жасалған қылмысқа қатысты фактілерді түсіндіруге,
болған оқиғаның суретін толықтыруға мүмкіндік береді. Куәлерді анықтау және
олардан жауап алу ... ... ... ... қандай ақпаратты және
кімнен алу қажеттігін нақты білген ... ... ... ... адам ... ... ... куәлер негізінен екі ... ... яғни ... ... ... және қылмыстың нақты
оқиғасына қатысты. Жәбірленушіге қатысты куәлерді оның туыстары, ... ... ... бірге оқитын азаматтар, әскерде ... ... ... және ... да ... тарапынан анықтауға
болады. Қылмыстың нақты оқиғасына қатысты куәлердің қатарына мәйітті ... ... ... ... ... оқиға орын алған жердің
ерекшелігіне байланысты табылуы мүмкін. Оқиға ... орын ... ... ... ... ... жақын орналасқан ұйымдардың
қызметкерлері, дүкендегі сатушылар, оқу ... ... ... ... ... ... оқиға орын алған жердің сипатына
байланысты куәлердің анықталуы мүмкін бағыттары мына ... ...... ... ... көліктерінің жүргізушілері, диқандар);
мал жайылымы жерлерде – малшылар; орманда – ... ... ағаш ... ... ... ... ... немесе өндіріс
орындарында – құрылысшылар, ... ... мен ... да ... бойында – автокөлік жүргізушілері, автокөлік ұйымдарының қызметкерлері,
жол бойындағы кәсіпорындардың жұмысшылары (кафелер, жедел-техникалық қызмет
көрсету орындары, жанармай ... және т.б.); ... жол ... ... жүргізушілері, поезд жолаушылары, жол бойындағы тексерушілер
немесе темір жол жөндеушілер, су ... ...... ... ... және өзендегі немесе теңіздегі көлік
бөлімдерінің қызметкерлері, су спортшылары [114, 49 б.]. Ең алдымен ... ... ... анықталып, кейінірек оқиға болған ... ... ... шығу ... ... ... ... байланысты қандайда ақпаратты білетін тұлғалардың табылғаны жөнінде
кідіріссіз тергеушіге хабарланады.
Куәлердің ... ... ... ... ... алудың
түрлері: жәбірленушіні немесе оның мәйітін бірінші болып тапқан тұлғалардан
жауап алу; жасалған қылмысты көргендерден жауап алу; жасалған қылмыс ... бір ... ... ... ... алу; ... ... көршілерінен жауап алу.
Жәбірленушіні немесе мәйітті тапқан куәлерден жауап алу кезінде
төмендегідей мәселелер ... ... ... ... олар не ... мәйітті қашан, қандай жағдайларда тапты; жәбірленуші өлі, әлде тірі
еді ме; оған алғашқы ... ... ме; ... ... ... ... еді; оқиға болған жерде басқа адам болды ма; жәбірленуші ... ... ... ... не ... полицияны кім шақырды; мәйітті бірінші
тапқан адамның ... ... ... ... ... ... болды;
мәйіт тұзақта қалай асулы тұрды; аяғы жерге тиді, әлде тимеді ме; тұзақтан
мәйітті кім босатты; тұзақтың жібі ... ... ... оқиға болған
жерге өзгерістер енгізілді ме; мәйіттің жатқан қалыпын кім өзгертті; мәйіт
су ... ... ... оны кім ... және ... ... мәйіттің
денесінде байлаулы заттар болды ма, мәйіттің қол аяғы байлаулы еді ме; ... ... ... ... ... қару ... ма, оның жатқан
жерін ешкім өзгертпеді ме?
Жасалған қылмысты көргендерден жауап алу кезінде ... ... адам ... қылмысы қандай тәсілмен және қандай ... адам ... ... ... ... ... қолданды; қылмыстың
ізіні жасыру үшін әрекеттер орындалды ма; жәбірленуші күресіп, қарсылық
көрсетті ме; куә қай ... ... не ... ... ... (ауа райы,
жарықтандырылу, т.б.) қылмысты бақылады; оқиға қалай өрбіді; қылмысты жасау
үстінде ату қаруы ... ол ... еді; ... неше рет оқ ... ... киімі қандай еді; қылмыскер қылмысты жасыру үшін ... ... ... ... ме; ... қай ... қандай бағытта кетті, оның автокөлігі болды ма; автокөлігі болған
жағдайда, қандай еді, қай жерде ... ... ... ... ... ма; қылмыскердің сыртқы белгілері қандай; қылмыскер куәні ... куә ... ... ма, ... оның ... ... қай жерде
жұмыс істейді?
Жәбірленушінің туысқандарынан, таныстарынан, көршілерінен ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің көңіл-күйі қандай
еді, өмірден түңіліп, өзіне тұйықталу болды ма; бұрын ... ... ... ма; ... өліміне кім мүдделі болуы ... ... ... кім ... жәбірленуші соңғы рет кіммен
уақытын өткізді; ... ... ... ... ... өткізуі қандай еді; кіммен тұрақты немесе жиі ... ... ... ... ... еді; ... ... қатысты орын алды; қатынас қай жерде, қандай уақытта жүргізілді;
жәбірленуші алкоголь ішімдіктерін ішті ме, ішсе ... ... ... ... ... ... ... ойы болды ма; жәбірленуші
дөрекі, ашушаң адамдармен араласты ма; жәбірленушімен кектенген адамдар
болды ма; ... ... ... ... қаза ... күні ... қалай жоспарлады; жәбірленушінің ақшалай қаражаттары, бағалы
заттары болды ма; жәбірленуші өзін-өзі өлтірді деген ... кім ... ... ... ... ... ... дәлелдемелік ақпараттың қайнар
көзі болып табылады. ... ... ... ... ... жүргізу нәтижесінде болған оқиға туралы ... ие, ... ... ... анықталады. Аталған іздестіру шарасы келесі мақсатта
орындалады: қылмыскерлердің келген және кеткен ... ... ... қолданған қылмыс құралдары, қылмысты жасыру, іздерді
жою, өзгерту, бұрмалау бойынша орындаған әрекеттері, қылмыстың оқиғасы, ... ... ... ... алу, ... қол ... ... анықтау; сезіктілер, куәлер және т.б. жөнінде
ақпаратты жинау.
Іздестіру ... ... ... ... ... ... сауалдар алу нысанында жүргізіледі. Мұндағы орындалатын
амалдар: оқиға ... ... ... ... ... ... шығу; пәтерде, үйде отырған адамдардың барлығынан сұраулар жүргізу;
әңгімелесуді ... ... ... ... ... ... қою; қызығушылық тудыруы мүмкін кез келген ... ... ... ... ... ... ... адамдар туралы мәліметтерді
ықыласпен тыңдау; алынған ақпаратты тексеру [115, 45 б.].
Жедел іздестіру шараларының қорытындылары бойынша ... ... ... ... және оның ... қылмысты тергеуге
және ашуға маңызды қандай мәселелердің анықталғанын ... ... ... ... жауап алу тергеу әрекетінің негізінде
қылмысты тергеуге және ... ... ... және ... ... ... түрде бекітіп, заңмен көзделген дәлелдемелік нысан түріне
айналдырады.
Сахналандырудың белгілерін анықтаудағы ... ... мен ... ... адам ... ... ... тергелуі және
ашылуы сараптамаларды жүргізетін арнаулы білімге ие тұлғалардың тергеуге
қатыстырылуының негізінде мүмкін ... ... ... ... ... ... арнаулы білімнің
ұғымы – күрделі жиынтық, оның мазмұнына жалпыға ... яғни ... ... ... құқық саласындағы, істің фактілі мән-
жайларын бағалауға, процессуалдық шешімді қабылдауға байланысты ... ... ... ... келісуге болады [116, 4 б.]. Қылмыстық іс
жүргізу заңына сәйкес арнаулы білім ... ... ... ... ... зерттеу және бағалау, сондай-ақ ... ... ... ... ... үшін ... ... (ҚР ҚІЖК 84-бабы)
және сараптаманы тағайындау жолымен (ҚР ҚІЖК 240-бабы) екі ... ... ... ... сот сараптамалардың түрлерін ... ... ... ... криминалистік; медициналық және
психофизиологиялық; инженерлік-техникалық; инженерлік-көліктік; ... ... ... ... ... деп он ... ... қолдайды [15, 103 б.].
Сараптамалардың тағайындалатын жағдайларына ... ... ... ... факт тек қана ... ... ... нәтижесінде анықталуы мүмкін болған кезде ... ... ... болатын [117, 126 б.].
Қазақстан Республикасы ҚІЖК-ң 83-бабында іске ... емес ... ... бар адамның сарапшы ретінде шақырылу мүмкіндігі көрсетілген.
Сараптаманы жүргізу тапсырылуы мүмкін адамға қойылатын өзге де ... ... ... белгіленеді. ҚІЖК-ң 240-бабында
сараптама сарапшы ... ... ... негізінде жүргізетін іс
материалдарын зерттеу нәтижесінде іс үшін ... бар ... ... жағдайында тағайындалатыны көрсетілген. Сараптаманы ... ... ... ... ... алу ... шешу үшін
сарапшының көмегіне мұқтаж болып, сараптамамен анықталатын фактілердің іс
үшін қандай маңызға ие болу ... анық ... ... ... ... және ... ... туралы сұрақты дұрыс шешу үшін екі ... ... ... ... және ... сараптаманың мүмкіндіктерін білу қажеттігі пікірімен
толықтай келісуге болады [118, 251 б.].
Сарапшының ... ... ... бірі ... ... сарапшының қорытындысы - дәлелдеменің бір түрі және дәлелдеу
құралы. Оның қайнар көзі - ... ... бар, ... ... сарапшы деп айтқан болатын [119, 5 б.]. Сараптама құжаты
алғашқы және дербес ... ... ... ... ... ... қорытындысының алғашқы (туынды емес) сипаты оның
маңызын күшейтеді, өйткені тергеу органдары және сот әртүрлі ... ... ... көмегімен, соның ішінде сарапшы
қорытындысының көмегімен фактілерді анықтауға ... ... - ... 91 ... медицина әдебиетінде жәбірленушіге өлімді күштеп келтіру туралы
мәселені шешу ... ... ... ... ... ... Ю.С. Сапожников дәрігер-сарапшы түпкілікті түрде бұл жерде адам
өлтіру қылмысы, өзін-өзі өлтіру немесе жазымдық оқиға болғанын ... [113, 65-67 бб.]. Біз бұл ... ... өйткені сот-
медицина сарапшысы өз білімдерінің негізінде ... ... ... ... ... алды ма, әлде бұл ... бөгде адамның қолымен келтірілу мүмкіндігін ғана ... ... ... ... ... ... ... ешбір мәліметтерге ие емес, себебі
қылмысты тергеу және ашу үшін маңызды дәлелдемелік ... ... ... ... ... ... шараларының нәтижелерінде белгілі
болады. Осыған орай, дәрігер-сарапшының қылмысты саралауға да құзырлығы
жоқ.
Сот-медициналық ... ... ... криминалистік
сипаттамасының көптеген элементтерін, әсіресе қылмыстың орны, уақыты, жасау
тәсілі туралы бірқатар мәліметтерді анықтауға мүмкіндік туады.
Сот-медициналық сараптама оқиға ... ... ... ... ... сараптамалар орталығының сарапшыларына
тапсырылады. Сот-медициналық сараптама сот медицина маманы ретінде ... ... ... ... ... ... шұғыл түрде
жүргізілуі тиіс. Егер ... ... ... жағдайлармен
мәйітті тексеруге қатыспаған сарапшыға тапсырылса, тергеушінің мәйітті сот-
медициналық зерттеуге қатысудағы маңызы артады, ... ... ... ... ... ... тергеушіден алады. Сот-медициналық ... ... ... ... ... маңызы үлкен. Сот-медициналық
сараптаманы тағайындау туралы ... ... ... ... ... ... Сарапшыға міндетті түрде қойылатын сұрақтар:
жәбірленуші өлімінің ... ... ... ... ... қандай;
жәбірленушінің денесінде қандай жарақаттар бар және олардың қайсылары
өлімге алып ... ... ... келтірілген жарақаттар мәйіттің денесінде
бар ма; мәйіт қанының тобы және түрі ... ... ... ... ... ... жәбірленушіні қылмыс болған жерден басқа жерге тасымалдау
мүмкіндігін анықтау үшін ... ... ... ... ... жерде немесе басқа жерде болды ма; өлік денесінде ... ... ма; ... ... ... ме; өлік табылған жердегі қанның мөлшері
жарақаттар сипатына сәйкес келе ме; ... өлім ... ... ішті ме және одан бері ... ... өтті? Кейбір кездерде
жарақат алған жәбірленуші қандай да бір ... ... ... ... ... ... жарақаттарды алған жәбірленуші дербес қозғалуы
мүмкін бе; қанша уақыт қозғалуы мүмкін еді?» – ... ... ... ... ... ... келесі сұрақтар қойылады:
жәбірленушінің өлімі асфиксияның нәтижесінде болды ма; ... ... ... өлімі туындады; жәбірленуші өлімінің себебі асылу
ма, әлде мәйіттің денесі өлімнен кейін асылды ма; егер ... өлі ... ... онда өлім не ... ... ... ... қанша уақыт
асылып тұрды; мәйіттің мойынындағы странгуляциялық ... ... ... ... ... жұмсақ затпен жабу нәтижесінде болса ... ... ... бере ... өлім ... жолдарын қандай затпен жабу
нәтижесінде туындады; жәбірленуші ... ... өзі ... ма, әлде ... ... қолымен жасалды ма?
Мәйіттің денесінде атылатын қарудан келтірілген ... ... ... ... ... ... ... қарудан келтірілді ме;
атылатын қарудың түрі қандай; атылатын ... ... ... ... ... ... тұйық, жанап өткен); мәйіттің денесінде ... және ... ... ... ... ... арнасы мен атылған
оқтың бағыты қандай; атудың ара ... ... ... ... ... алды ма ... бұл ... басқа тұлғамен жасалды ма;
атылатын қарумен келтірілген жарақаттардың қайсысы ... алып ... ... ... ... жағдайда мынадай сұрақтарды
қоюға болады: қаза болған адамға келтірілген жарақаттардың ... ... ... өлік ... ... қарудың қай түрімен келтірілді;
жарақаттар оқиға болған жерде табылған немесе ... ... ... ме; жарақаттар бір қарумен бе, әлде әртүрлі қарудың түрлерімен
келтірілді ме; қанша жарақаттар келтірілді, олардың ... ... ... күші ... ... ... қайсысы өлімге алып келді;
жәбірленушінің қолында оның қорғанғанын көрсететін іздер бар ма; ... адам ... алып ... жарақатты өзі жасай алды ма; жарақаттарды
келтіру кезінде қылмыскер мен жәбірленуші қалай орналасқан еді?
Жанып кеткен мәйітті сот-медициналық ... ... ... ... ... адамның өлімі оттың жалынынан, көмірқышқыл газдың
сыртқы әсерінен не басқа себептен болды ма; ... ... ... ... ... ма; жәбірленуші денесіндегі күйіктердің сипаты өзін-
өзі өртеуді куәландырады ма; мәйіт денесіндегі ... ... от, ... ... ал қайсылары басқа себептерден пайда болды?
Сот-медициналық сарапшы күлдің ішінде табылған сүйектер мен тістер
бойынша өртелген мәйіттің ... ... ... ... Арнаулы білімі
бар тұлғалардан келесі сұрақтарға жауап алынады: пештің бұл түрінде ... ... ма; бұл ... ... ... үшін қанша уақыт керек
(өлтірілген адамның жынысын, бойын, салмағын ... ... ... ... отын ... өртеніп жатқан мәйіт денесінің иісі көршілерге не
қоршаған аулада ... ... бе? ... сұраққа жауап беру үшін жылдың
мезгілін, желдің ... ... ... ... ... ... орыннан ара
қашықтығын ескеру керек.
Жәбірленуші дене ... ... ... ... ... түрде қанды немесе зәрді, ал олар жоқ болған жағдайда асқазан
құрамы ... ... ... ... ... зерттеудің арнаулы және лабораторлық тәсілдері
қолданылуы мүмкін. Стереоскопиялық ... ... ... ... ... әншейінде көзге көрінбейтін жарақаттарды,
микрообъектілерді және микроіздерді таба аламыз. ... ... ... ... ... ... ... көзге көрінбейтін
іздерді анықтауға болады (мысалы, ату күйесі, қанның іздері және ... ... ... ... оның ату қаруынан күйген жерлерін,
сондай-ақ майлы заттардан қалған іздерді және ... ... ... ... ... ... ... арқылы киімнің металмен түйіскен
жерлерін, қатты ... ... әсер ... ... құрылымы бұзылған
жерлерін анықтауға болады.
Мұқият түрде ... ... ... ... және ... ... зерттеліп, термиялық әсер етудің іздері ізделінеді. Күйе
іздерінің сол жерде табылуы адамның тірідей өртке түскенін білдіруі ... ... ... табылған кезде мыналар ескеріледі:
адамның өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... карбоксигемоглобин 10-12 пайызды құрауы мүмкін; өрттің
ішінде қаза болған адамдарда карбоксигемоглобин 60-70 және одан да ... ... [109, 127 б.]. ... ... ... арқылы атылатын қарулардан келтірілген жарақаттарды,
доғал және өткір заттармен келтірілген жарақаттарды, ... ... ... ... ... қаза болған жағдайларда зерттеулерді
жүргізуге мүмкіндік береді.
Отта сүйек улпаларын анықтау, ... ... ... ... ... сүйектердің адамға немесе жануарларға жататынын анықтау
макро-микроэлементтердің физилогиялық құрамын зерттеу арқылы білуге ... ... ... білу ... және ... тұлғаның идентификациясын жүргізуге мүмкіндік береді.
Адамның мүшелерін, ұлпаларын ... ... ... ... ... сипаттамаларын анықтау, өлімнің
себебін, ... ... ... ... ... өлімнен кейін
келтірілгенін анықтау ... ... ... эмиссионды-спектрлі талдау арқылы жәбірленуші
денесіндегі жарақатта, киімде ... ... ... ішінде сүйек
улпаларын анықтауға болады [109, 129 б.]. Егер ... ... ... ... ... ... сүйектердің бөліктері көрінбесе, онда мәйіттің жанып
кеткенін анықтау ... ... ... күлді зерттеудің кешенді
тәсілдерін және ... ... ... ... ... ... кеткені анықталынады. Улпаларда ... ... және ... ... ... ... ... немесе жануардың жанып кеткені белгілі болады. Жасушалардың
микроскопиясы бойынша және ... ... ... ... жынысын,
салмағын және кейбір жағдайларда жасын (ересек адам ... ... ... [110, 35 ... ... ... өлік ... барлық жерінде алуан түрлі,
көп мөлшерде жарақаттар ... ... ... деп ... келе ... ... немесе ішкі бөліктерінен, сондай-ақ жүріп келе жатқан
автокөліктен құлаған жағдайда денеге түсетін ... ... ... ... ... не ... ... ажырату жарақаттардың пайда болу ... мен ... өте қиын ... ... келе жатқан автокөліктің адамды соққанын сахналандыруды анықтау
кезінде келесі сұрақтар қойылады: жарақаттардың ішінде автокөлік ... емес ... бар ма; ... ... ... ... қайсысы
өлімге дейін келтірілді; өлік денесінде автомобиль ... ... ... ... ... жарақаты ма, әлде ... ... ... соғуынан салынбаған жарақаттар қандай затпен салынуы мүмкін;
жарақаттар жәбірленушінің қай ... ... ... ... ... ... шешіміне келесі сұрақтар
қойылады: жәбірленуші өлімінің себебі улану ма, әлде ... ... ... ... ... ... уланды, денедегі улы зат өлімнен кейін түсу
мүмкін бе; ... ... ... ... ... улы заттың
біртіндеп аз мөлшерде енгізілуі мүмкін бе еді; ... ... ... у білдіртпей салынды ма; куәлардың берген жәбірленушінің өлім
алдындағы клиникалық суреті сот-медициналық және сот-химиялық сараптамалар
нәтижесінде ... ... ... ... сәйкес келе ме; өлікте
табылған у өлімнен ... түсу ... бе (бұл ... ... ... ... аса ... алынған мәйіт зерттелген жағдайда келесі сұрақтарды қою ... ... суға ... ... ма, әлде суға ... ... ма;
адам қашан өлді; жәбірленуші суда болған кезде кенеттен суда өз ... орын алды ма; ... суға ... қандай мән-жайлар (жасы,
маскүнемдігі, денсаулығының жай-күйі және т.б.) әсер етті; өлік суда ... ... өлік ... ... бар ма, бар ... мәні ... ағзасында есірткі заттардың, алкогольдің іздері бар ма?
Баллистикалық сараптама келесі сұрақтарға жауап береді ... ... ... атуға жарамдылығын; мәйіттің денесінен алынған оқтар және
оқиға болған ... ... ... ... ... ... бөліктері,
оқтар қарудың қандай түрінен, типінен және маркасынан атуға арналғанын; іс
бойынша ... ... ... ... бір ... ... әртүрлі
қарулардан атылды ма; оқиға болған жерден немесе айыпталушыдан алынған ... ... ... ... ол ... жағынан жарамды ма; оқиға
болған жерден немесе ... ... ... техникалық
сипаттамасы қандай?
Қолжазбатану сараптамасы оқиға ... ... ... және алынған
жазбалардың, тінту кезінде айыпталушыдан алынған ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік
береді.
Микробөлшектерді зерттеудің криминалистік ... ... ... ... қойылуы мүмкін: ... ... ... ... ... ... бар ма; ... объектілер материалдардың немесе бұйымдардың микробөлшектері ме;
салыстырылатын микробөлшектер біртекті ме; үстінде ... ... ... ... ... етуге түспеді ме.
Криминалистік одорология адам өлтіру қылмыстарын ... және ... ... ... алу, ... ... және қолдану арқылы жүзеге
асырылады.
Сахналаудың белгілерін анықтаудағы тергеу экспериментінің маңызы.
Алдын ала тергеу - ... ... ... ... оның ... ... ... оқиғаны тергеушінің бүгінгі күнде тапқан іздері бойынша
қайта жаңғырту болып табылады.
ҚР ҚІЖК 239-бабының ... ... ... ... іс ... бар ... ... отырған оқиғаның белгілі бір әрекеттерін,
жай-жапсарын, мән-жайларын қайта жаңғырту және ... ... ... мен ... ... ... Эксперимент жүргізу кезінде,
атап айтқанда, әлдебір фактілерді қабылдау, жекелеген әрекеттердің жасалу,
әлдебір ... болу ... ... сондай-ақ болған оқиғаның
реті және іздердің пайда болу тетігі анықталуы мүмкін делінген. ... ... ... ... ... ... бұл тергеу
әрекетінің өзіне тән ерекшелігі мен мәнін ... ҚІЖК ... ... қылмыс ізін, өзге материалдық объектілерді анықтау, сондай-
ақ іс үшін маңызы бар жағдайларды ... ... ... және ... дұрыс көрсеткендей, оқиға болған жерді
тексеру тергеу әрекетінде іс үшін маңызды ... ... ... ... материалдық заттарды біз қабылдаймыз және тани бастаймыз, ал тергеу
экспериментінде белгілі бір тәжірибе жүргізу әрекеттері қабылданып, олардың
нәтижелері бекітіледі. ... ... ... ... ... материалды
сипатқа ие болмауы мүмкін (мәселен, атылған оқ ... ... ... ... ... ... затты көру мүмкіндігін анықтау) [121, 11 б.].
Тергеу эксперименті кезінде тергеуші көбінесе шынайы заттарды ... ... ... ... ... және т.б.) ... Ал оқиға
болған жерді, заттарды тексеру кезінде ол сол күйінде ... ... ... ... ауыстыруға рұқсат етілмейді. Айғақтарды оқиға болған
жерде тексеру мен нақтылаудан тергеу экспериментінің ... бұл ... ... мен ... ... ... алынған дәлелдемелердің
негізінде сезіктінің, айыпталушының, куәнің, жәбірленушінің жауап ... ... ... ... ... Сонымен бірге,
тергеу экспериментін жүргізу кезінде оған сезіктінің, ... ... ... ... емес. Бірақ тергеушінің рұқсатымен
олар тергеу әрекетін жүргізуге қатыстырылуы мүмкін.
Тергеу экспериментінің келесі ... ... ... а) ... ... сезіктінің, жәбірленушінің) және куәлердің
айғақтарын ... б) ... іс ... ... дәлелдемелердің немесе
жедел іздестіру қызметінің нәтижесінде алынған мәліметтердің негізінде
тергеу болжамдарын, ... ... ... экспериментінің
хаттамасында көрініс тапқан жаңа ... алу, ... заң ... ... ... ... ... орай, тергеу экспериментінің мақсатына қылмысты істеуге әсер
еткен себептер мен шарттарды анықтауды ... ... ... бұл міндет
басты сипатқа емес, туынды сипатқа ие екенін айтуымыз қажет. ҚР ҚІЖК 117-
бабына сәйкес ... ... ... ... іс ... ... мән-жайлардың тізіміне кіреді. Мұндай ... - ... ... әрекеттерінің ортақ мақсаты. Осыдан, тергеу
экспериментіне тән міндеттерді жүзеге асыру арқылы аталған мақсатқа ... ... ... мәнін құрайтын негізгі белгілерді
анықтап көрсетейік: ... ... ... – іс үшін ... ... ... мен ... сондай-ақ жаңа дәлелдемелерді алу;
тергеу экспериментінің мәні: оқиғаның әлдебір әрекеттерін, ... ... ... сол ... ... ... әрекеттерін жүргізу
түрінде көрініс табуы; тергеу эксперименті – дербес тергеу ... ... ... іс ... ... ... көзі.
Тергеу экспериментін жүргізу үшін келесі шарттар болуы қажет: 1)
әлдебір оқиғалардың, ... ... ... ... ... ... ... туындау мүмкін болса; 2) күдік туғызатын әрекеттер, оқиғалар
немесе құбылыстар іс үшін маңызды болса; 3) ... ... ... ... ... мәселе тәжірибе жүргізу арқылы
шешілсе; 4) тексерілетін оқиға қандай мән-жайларда ... не ... ... ... ... тергеушіде бар болса. Әрине,
тергеушіде күдік тұғызатын ... ... ... ... ... ... ... бірге, бұл мән-жайлар туралы жеткілікті
мәліметтердің бар болуы мен ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Объективті ақиқаттың негізгі мазмұны – қылмыс ... ... ... ... ... ол ... күнмен, ағымдағы
танымдық қызметпен бақыланбайды. Дегенмен ... күн ... ... ... Бүгінгі күн өткен күннің, болған оқиғаның нәтижесін көрсетеді, осы
тұрғыдан алғанда ... ... ... ізі» ... қаралады. Өткенді
қайта қалпына келтіру әдістері және өмірде шынайы орын ... ... ... ... рөл ... ... ... мәйітін
тексеру кезінде тергеуші оның мойынан бірнеше странгуляциялық сайларды
көріп, санасында қылмыскердің қалай ... ... ... ... ... көз ... ... жәбірленушінің өзін-өзі өлтіру
мақсатымен ... ... ... ... ... жорамал ойға келіп,
тексеруді талап ... ... ... жаңа мән-жайлар туындайды. Адамның
ойлау табиғатына үздіксіз даму, өзгеру, ... тән, ол ... ... ойлардың қасиетін де ... ... ... ... ... ... қарай, олар жаңа мазмұнмен толыға түсіп
дамиды.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын ... ... ... арқылы сахналауларды әшкерелеуге мүмкіндік туады. ... ... ... ... үнемі тергеу болжамдарын құру, оларды
тергеу әрекеттерінің нәтижесінде тексеру жұмысын жүргізеді. ... ... ... әрекет ету барысында маманның, ... ... ... ... іс бойынша жиналған
дәлелдерге негізделген пікірлерін ... ... сын ... ... тексереді. Оқиға болған жерді тексеру кезінде анықталған ... ... ... қайшылықты мән-жайлардың іс үшін дәлелдемелік
маңызын тергеу эксперименті кезінде тексеріп анықтауға ... ... ... жүргізу арқылы қайшылықты ... ... ... ... ... болғанын біле алады. Тергеу
экспериментінің нәтижесінде алынған жаңа дәлелдемелер бұл жерде қылмыс,
өзін-өзі ... ... ... және т.б. ... ... ... растауы не теріске шығаруы мүмкін.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеу барысында тергеу
экспериментін криминалистік қамтамасыз етудің және тергеуге ... ... ... ... болып табылады. Тергеу экспериментін
криминалистік қамтамасыз ... ... ... ... ... ету және ... ету ... экспериментіне мамандардың қатысуы болған оқиғаны ... ... ... кезінде қолданылатын макеттерді, ... ... ... дыбысжазбаны, бейнетаспаны, басқа да ғылыми-
техникалық құралдарды қолдануға, тәжірибе жүргізуді зерттеліп ... ... ... өткізуге көмектеседі.
Тергеушінің тергеу экспериментін жүргізу орнына шыққанға ... ... ... ... ... ... зерттеу мен
талдау, қажет жағдайларда жедел мәліметтермен танысу; ... ... ... тергеу әрекеттерімен нақтылауға жататын сұрақтарды дайындау;
тексеру мен ... ... және ... жүргізу арқылы шешілуі мүмкін
жорамалды, күдіктіні ... ... ... үшін маңызды болатын
қылмыстың криминалистік сипаттамасы ... ... ... және ... ... ... туралы қолда бар мәліметтерді
олардың жеткіліктілігі көзқарасы тұрғысынан бағалау; экспериментті жүргізу
және оның ... ... ... ... ... ... ... экспериментті қандай жағдайларда жүргізу шартын анықтау;
тәжірибе жүргізу әрекеттерінің ... ... ... ... ... және ... экспериментті жүргізу орнына жеткізуді
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... дәлелдемелерді және басқа заттарды дайындау; ғылыми-
техникалық құралдарды дайындау; көлік ... және ... ... жатады.
Тергеушінің тергеу экспериментінің жүргізілетін ... ... ... ... кезде жүргізілетін дайындық әрекетінің екінші
кезеңінде келесілер орындалады: экспериментті ... ... ... ... ... ... анықтау, қажет болғанда оны қайта жаңғырту;
эксперимент қатысушыларының ... ... ... ... мен
құралдарын анықтау; экспериментті жүргізу орнын күзетуді ұйымдастыру, оны
жүргізу кезінде қатысушылардың, басқа да ... ... ... ... ету; ... және ... ... басқа да
қатысушыларды шақыру; қажетті жағдайда тергеу экспериментінің орнына келген
уақыттағы жай-жапсарды суретке ... ... ... тергеу
экспериментінің мақсатын, мазмұнын және әрқайсысының рөлін түсіндіру;
қатысушылардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... болған жерді тексеруде анықталған қайшылықты мән-жайларды
модельдеу тәсілінің негізінде ... ... ... ... ... тексерудің маңызы үлкен. Сол ... ... ... кездейсоқтықтан пайда болғаны не оның пайда ... ... бар ... ... Қайшылықты мән-жайларды ... ... ... ... ... кейбір тергеу
болжамдары расталып, жоққа шығарылып не күмәнді болып ... ... ... өзін-өзі өлтірумен сахналандыруды әшкерелеу.
Сот-тергеу тәжірибесінен мұрағаттық қылмыстық іс құжаттарынан ... іс ... ... ... ... ... ... Сайрам ауданы ішкі істер органдарына адамның асылып өлгені туралы
хабар келіп ... ... ... жерді тексеру кезінде тергеуші С. деген
азаматтың мойнындағы странгуляциялық сайдың горизонталды тұйық орналасқанын
тұзаққа ... ... ... ... ... мән-жай екенін түсінді.
Мәйітті тапқан Қ. деген куә қора жайдың ішінде тұзақта ... ... ... ... үшін ... ... денесін жерге түсіргенін айтты.
Тергеуші ... бір ұшы ... ... ... қараған кезде, оның
шіріген ағаш тіреуге қағылып, жәбірленушінің салмағын ... ... өлік ... орналасуы да әдетте ... ... ... ... дақтарға ұқсамай, қайшылықты мән-жай деп
қарастырылды. Тергеу экспериментін жүргізу ... ... ұшы ... ... ... ... тең ... манекенге тұзақ салынды.
Манекеннің астындағы үстел төңкерілгенде темір ілгек манекенді көтере алмай
ағаш тіреуден жұлынып жерге ... ... ... ... ... ... ... темір ілгек тіреуден жұлынды. Тергеу эксперименті
бірнеше рет қайталанғанғанымен ... ... ағаш ... жұлынып
кететіні айғақталды. Тергеу экспериментінің нәтижелері бойынша тергеуші
жаңа болжамдарды құрды. Кейінгі тергеу әрекеттерін ... ... ... ... істеген қылмысын мойындады [122].
2. Адам өлтіру қылмысының ... ... ... Алматы қаласы Бостандық ауданының ішкі істер басқармасына үйдің
ауласында ... ... ... жөнінде хабар келіп түсті. Оқиға болған
жерді тексеру барысында жердегі қанның іздері, мәйіттің ... ... ... ... ... ... жатқандығы, денесіндегі жарақаттары
тексерілді. Сол маңайдағы тұрғындардан қаза болған ... кім ... ... ... тану тергеу әрекетінің нәтижесінде
көпқабатты үйдің 9-шы қабатында тұратын В. деген ... ... ... ... ... сәйкес жәбірленуші В. мас күйінде ... ... ... ... еңкейіп, сыртқа құлап түскен. Оқиға
болған жерді тексеру тергеу әрекетін жүргізген тергеуші мәйіттің ... ... тым алыс ... ... ... ... күресу
жарақаттарын, қол-аяғында сақина түріндегі көгеру ... ... ... болжамына қайшылықты мән-жай болатынын ұғынды. ... ... ... дене өлшемдері мен салмағына сәйкес
келетін манекеннің тәжірибе ... ... ... ... қабырғасынан
қандай қашықтыққа құлайтыны тексерілді. Адамның муляжын терезенің үстіне,
жанына бірнеше қалыпта қойып, жерге бірнеше рет ... ... оның ... ... ... және ... табылу орнынан едәуір алшақ
болатыны белгілі болды. Жедел іздестіру ... ... ... ... ... ... ... бар анықталған. Ұсталған
сезіктілер тергеу ... ... ... ... есінен
тандырып, оның қол-аяғынан ұстап, 9-қабаттағы ашық терезеден лақтырғанын
мойындап, қылмысты қалай істегенін ... өз ... ... ... ... ... ... өлтіру қылмысы басқа тұлғалармен жасалды деген сахналандыруды
әшкерелеу. Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ... ішкі ... ... мәйіті табылғаны жөнінде хабар келіп түсті. ... ... ... ... кеуде тұсында сұғу жарақаттары бар мәйіттің жолдың бойында
жатқаны анықталды. Өлім кешкі 20.30-да болғанын сот ... ... ... іздестіру қызметкерлері көрші маңайда тұратын үйлерді
аралап шығып, азаматтардан сұраунама ... ... ... ... ... Куә үйдің терезесінен қылмыскердің жәбірленушіні өткір ... ... оның ... ... ... автокөлігіне мініп,
оқиға болған жерден бой тасалағанын хабарлайды. Жолдың бойында ... ... ... қылмыстың қалай болғанын көрмегенін айтты. Өйткені
сол уақытта жолдың бойында бір топ ұзын жүк тасушы «Камаз» көліктері ... ... ... ... ... ... уақыттағы ұқсас
жағдайларда оқиғаны қайта жаңғырту үшін жолдың бойына ... жүк ... ... ... ... ... кезінде бірнеше рет тәжірибе
жүргізуді қайталау жүк тасушы ауыр ... тұру ... ... ... болған оқиғаны куәнің көру мүмкіндігін жоққа шығарды. Аталған
тергеу әрекетінің нәтижесінде куәнің ... ... ... ... ... ... ... жүргізу кезінде оның қылмысқа
қатыстылығы әшкереленді [124].
Тергеу эксперименті арқылы қайшылықты мән-жайлардың ... да ... ... Тергеу тәжірибесінде суға батқан жәбірленушінің өлім
алдында қол-аяғындағы түйіндерді соншалықты деңгейде қатты қысып, әрі ... ... ... ... мүмкін еместігі; жәбірленушінің аяқтары
былғанбай ... ... ... ... ... мүмкін еместігі, жақын
қашықтықтан өзін-өзі атып өлтіру кезінде мәйіттің денесінде міндетті түрде
штаңмарканың не ... ... ату ... ... және т.б. ... ... тексеріліп, кінәлілерді әшкерелеуге септігін
тигізген көптеген фактілер орын алады.
2.3 Жәбірленушінің жеке ... ... оның ... қасиеттерін
сипаттайтын ақпаратты жинау тактикалық операциясы
Сахналаумен жасырылған адам ... ... ... қылмыскерлер
қылмыстың ізін жасыру, оның ашылуын болдырмау мақсатында мәйіттің тұлғасын
анықтауға кедергі келтіру мүмкін. Қылмыскердің ... ... ... және ... ... екені басқа адамдарға белгілі ... ... ... ... қиындату үшін төмендегідей шаралар
орындалады: жәбірленушінің куәлік-құжаттарын алып кету, басқаның ... ... ... ... ... ... жанғыш
сұйықтықтармен өртеу, денесін бөлшектеу, ... ... ... ... ... ... маңызды мәліметтер жиналмайды. Мұндай
ақпаратсыз қылмыстың қандай ... ... ... ... ... ... Жәбірленушінің туысқандары, достары, таныстары
қылмысты жасауы, ... ізін ... ... себептен, сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын ... және ашу үшін ... ... дер ... ... қажет. Осыған
орай, тергеуші тактикалық операцияның шеңберінде жедел ... ... ... ... ... ... туралы тапсырма
береді. ҚР ҚІЖК 228-бабы 1-бөлімінің мазмұнына сәйкес ... ... ... ... ... немесе айырманы анықтау мақсатында
тергеуші тану үшін куәге, жәбірленушіге, ... ... ... ... ... ... ... жеке басын анықтау, оның тұлғалық ... ... ... тактикалық операциясы оқиға болған ... ... ... ... Жәбірленушінің тұлғасы оқиға
болған жерді тексеру кезінде ... ... онда ... ... Жәбірленушінің тұлғасын анықтауға құнды ... ... ... ... келесі түрлерге бөлінеді: жәбірленушінің киімі, аяқ
киімі, мәйіттің жанында табылған заттар; бөлшектенген мәйіттің ... ... ... ... мен ... ... басқа да құнды
не құнсыз заттары; өлік денесінің жеке ... ... ... ... ... ... ... заттарға, сонымен бірге
мыналар жатады: тарақ, ерінді бояу ... т.б.; ... ... ... (сіріңке, визиттік қағаз, банктың пластикалық ... ... ... ... от тұтандырғыш, қалам), әшекей бұйымдар
(сырға, сақина, мойын алқасы, моншақ т.б.), ұсақ заттар мен ... ... бас ... дене ... іш киімін және аяқ киімін тексеру кезінде
олардың келесі жеке ерекшеліктеріне назар аударылады: бұйымдарды дайындаған
киім тігу ... ... ... ... жөндеуге
қабылдаған тігінші ательеленің, етікшінің, химиялық ... ... және ... Осы ... ... ... ... бас
киімнің, аяқ киімнің үстіндегі әртүрлі дақтарға, жамауға, тігіске ... ... ... ... жағдайларда тұлғасы анықталады. Тиісті
сот-медициналық, криминалистік сараптамалар жүргізілгеннен кейін қажетті
жағдайларда ... ... ... бас ... іш киімі қаптаулы түрде
мөрленіп, кейінгі танытуға сақталуы керек.
Мәйітті тексеру кезінде мынандай ... ... ... ... ... ... тыртықтар, дене кемістігі, тістердің жай-
күйі және т.б. Өлген адамның тұлғасы, кәсібі, ... ... ... ... қарап білуге болады. Қолының қажалған тері қатпарлары бойынша
жәбірленушінің қандай спорттың ... ... ... ... ... не ... кәсіппен айналысқаны белгілі болады. Қол
терісінің қара түсі, оның ... ... ... ... ... сары түсі оның ... ... фотограф болғанын; ортаншы және
сұқ саусақтары ... ... ... ... ... ... ... мәйіт тырнақтарының астынан және құлақтарынан шаң-тозаң
қырып ... ... ... ... ережелерімен мәйіттің барлық
белгілерінің жазылуы; моргта мәйітті ... ... ... түсірілуі, қажетті жағдайда медицина қызметкеріне мәйіттің туалеті
тапсырылуы; сот ... ... ... ... ... қолының
іздері алынуы; мәйіттің жеке басы ... үш дана ... ... толтырылуы тиіс.
Г.И. Поврезнюк ғалымның идентификациялық белгілердің нақты бекіту
тәсілдеріне мыналарды ... ... ... ... және ... тәжірибеде бет-келбеттің, дененің басқа бөліктерінің жұмсақ
нақнұсқа-маскаларын дайындау және енгізу; қаза ... ... ... ... көрсететін белгілерді дайындау; мәйіттерді зерттеу кезінде
олардың тірі кезіндегі әртүрлі аурулары, ... ... ... ... ... соның негізінде амбулаторлық карталарда,
аурудың өрбу тарихында ... ... ... жұмыстары денсаулық сақтау
мекемелерінде жүргізілуі [125, 3 б.]. Қылмыс ... ... ... ... ... ... ... Өліктің денесі жеке көрсетіліп,
шіріген, бұзылған, бөлшектенген жағдайда, арнайы сот-сарапшылық жұмысы
жүргізіліп, кісі ... ... ... ... бет-әлпеті, дене
мүшелері, денедегі тыртықтар, меңдер, ... ... да ... ... ... үстіндегі киімдер, өзге де заттар бөлек ... ... ақ ... жабулы түрінде көрсетіледі.
Өртеу арқылы жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеу ... ... ... ... анықтау ең негізгі мәселелердің бірі ... Егер ... ... ... ... ... кетпесе, онда тергеуші
жартылай жанған мәйіт саусақтарының ... ... ... ... ... ... отқа түскен жәбірленушінің ағзасы сусызданып,
саусақтары өздігінен жұмсақ ... ... ... ... ... ... сақтанатынын көрсетеді. Сол себептен, мәйіттің денесі
жартылай жанғанның ... ... ... ... ... ... жасырылған адам өлтіру қылмыстары бойынша мәйіттің жеке
басын анықтау мақсатында тактикалық операция шеңберінде тергеуші және жедел-
іздестіру ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде жақын туысқандарымен байланысты жоғалтқан
тұлғалар, ... ... ... ... ... ... балалар үйінен және басқа мекемелерден кетіп қалған кәмелетке
толмағандар, арнаулы мектептерден, арнаулы училищелерден, ... ... ... ... ... ... ... бұзушылар, үйінен
немесе медициналық мекемелерден кетіп қалған психикалық жағынан ... ... ... ... ... ... полиция органдарына
адамдардың жоғалғаны туралы келіп түскен арыздарды қайта қарап, ... ... ... ... қайсылары әлі де іздеуде екенін
анықтайды.
Тергеуші жоғалған адамдар туралы мәліметтерді жинау ... ... ... ... алу ... ... адам туралы келесі
мәліметтер: аты-жөні, ... ... айы, ... ... кезде тұрғылықты
тұрған жері; білімі, жұмыс орны және атқаратын лауазымдық қызметі; жоғалған
адамның отбасы құрамы, оның сол ... ... ... жерде тұратын
туысқандарының нақты мекен-жайы анықталады. Жоғалған ... ... ... ... рет қашан көргені, не жөнінде сөйлескені, оның
көңіл-күйі, жоспары, мақсаты қандай болғаны, соңғы ... ... ... ... ... ... рет кіммен, қандай себептермен
қатты ұрысқаны зерттеледі.
Жоғалған адамның сыртқы бет-келбеті, пішіні, ... ... ... ... ... алу ... ... дене құрылысы, шаштың, көз
жанарының түсі, мұрынның кескіні, маңдайы, құлағының пішіні, мойнын, иығын,
кеудесін, арқасын, әжімдерін ... ... ... ... ... дене кемістігі, бетінде анық көрінетін тыртықтар, ақ не ... ... тері ... белгілері, татуировкалар, операциялар мен
жарақаттардың іздері; жоғалған адамның қандай аурулармен ауырғанын, ... ... ... операциялар жасалғанын; тістерінің жай-күйі, қандай
тістерінің жоқтығы, протездің ... ... ... ... қай ... және қашан тістерін емдегені; ... ... ... ... ... ... тіркелген-
тіркелмегені, бала туғаны, қашан және қанша рет босанғаны туралы ... ... ... жарақаттардың, шірудің және т.б. нәтижесінде
бұзылған жағдайда аталған мән-жайларға сәйкес іздестіру жүргізіліп, ... ... ... ... ... таныстарының
тұратын мекен-жайы бойынша жедел-іздестіру ... ... ... ... ... ... ... арыз беруші көршісі, танысы,
қызметтесі болса, олардан келесі мәселелер анықталуы тиіс: адамның ... ... олар ... ... және ... жағдайларда естіді;
жоғалған адаммен бірге тұратын отбасы мүшелері, туысқандары жоғалу ... ... және ол ... үйлеседі ме; жауап берушілер жоғалған
адамды соңғы рет қашан көрді, онымен не туралы ... оның ... ... ... еді?
Куәлер жоғалған адамды нақты қылмыскер өлтірді деп жорамалдарды айтқан
жағдайда, олардың күдіктері қандай себептерге ... ... ... ... ... қатынасының сипаты туралы жауап алынады.
Тергеуші істің мән-жайына байланысты жедел іздестіру қызметкерлерімен
бірлесіп, жауап алу ... ... ... ... ... ... түрінде енгізе алады. Сұрақтарды күні ... ... ... ... дерек көзін ашып көрсетуге алып келуі мүмкін. Сол
себептен ... ... ... ... ... ... жолмен алынған
ақпаратпен бірге қолдану сезіктінің, ... ... ... ... ... ... керек.
Жауап алу барысында қылмыстық іс құжаттарында бекітілген оқиға ... ... ... сот ... ... істің
басқа да материалдары қолданылады. Тергеуші жауап ... жеке ... ... ... ... ... ... болады.
Жедел жолмен алынған ақпарат тергеушіге дайындық ... ... ... ... мақсаттылықпен орындауға көмектеседі.
Тергеу әрекеттерінің тактикалық амалдары арқылы ... ... ... асырылады. Олар сот дәлелдемелерімен бірге пайдаланып, толықтырады.
Мәліметтер кең ауқымды мәселелерді қамтуы мүмкін.
Жәбірленушімен туыстық қарым-қатынаста болмаған ... ... ... ... Олар қаза ... ... ... отбасы
мүшелерімен, басқа адамдармен қандай қарым-қатынаста болғанын, өлімге
дейінгі ... ... рет ... ... қандай жағдайларда
кездескендері туралы айтып бере алады.
Сонымен бірге, ... ... ... есіне түсіруге көмектесу
үшін қажетті ... ... ... ... ... қою, еске
түсіруді жақсартатын әртүрлі объектілерді ... ... ... жерге
тергеушінің куәмен бірге бару тактикалық әдістерін қолданады [47, 118 б.].
Куә көрсетулерді беруден бас тартса немесе жалған ... ... ... ... оның ... бағыты дұрыс емес екенін,
оның толық және шынайы көрсетулерді беруі тергеу үшін ... ... ... ... ... ... құнды ақпарат сот-медициналық
сараптаманың нәтижесінде алынады. ... ... ... ... жөн: ... жасы нешеде; жәбірленуші тірі кезінде
қандай аурулармен ауырды; өлген адамға тірі ... ... және ... ... жасалды; мәйіттің денесінде ескі жарақаттар жоқ па,
егер бар болса, олар қашан ... ... ... ... көрсететін мәйіттің денесінде белгілер жоқ па? ... ... ... ... бір ... аурумен ауырғаны
белгілі болса, тергеуші оның іздеудегі хабар-ошарсыз жоғалған адам ... жеке басы ... ... ... міндеті
тактикалық операцияның шеңберінде оның тұлғалық қасиеттерін сипаттайтын
мәліметтерді анықтау. Қажетті ... ... ... ... ... ... алыс-жақын таныстарынан
алынады. Тергеуге ... ... ... ... ... ... ... дұрыс болады. Жәбірленушінің тұлғасын үстірт зерттеу
қылмыстық істерді талдау тәжірибесі ... ... ... Сол ... сахналандырумен жасырылған адам өлтіру
қылмыстарын тергеу ... ... ... ... өмір ... туралы
толық ақпаратты жинау қажет. Жауап алу кезінде жәбірленушінің өмірінің
барлық ... ... ... ... ... ... қажет
[126, 119 б.].
Жәбірленушінің әрбір ұсақ-түйек әрекеті немесе басқа адамдармен
әңгімелесу кезінде қозғаған ... ... ... ... ... ... және ... істеу мән-жайларын көрсетуі мүмкін. Барлық
куәлерден жауап алу кезінде міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... қашаннан бері таниды және екеуінің арасындағы ... ... ... ... ... ... ... кезде
жәбірленуші ызаланып, уайымдап жүрді ме, мұндай көңіл-күйінің себебі ... ... ... жүрді ме; жәбірленуші нашақорлықпен не
маскүнемдікпен ауырды ма; ... ... не ... ... ... сөз ... ма; ... жағдайларға душар болды ма; ... ... ... ... ниеті болды ма; жәбірленушінің
біреуге қандай ... ... ... мүліктік қарызы болды; құмар
ойындарын ойнауға қызығушылығы болды ма; өзінің ... ... ... ... сөз қозғады ма; жәбірленушінің психикалық
ауытқушылығы, жүйке қозуы, ауыр отбасылық, өмірлік, жеке ... ... ма; ... бос ... ... ... ... өзара байланысы болды ма, неге қатысты ... ... ... ... ... ... қатынаста, кіммен жақын қатынаста
болды; мінезі ... ... ... ... ... ... ... әрекеттері болды ма?
Жәбірленушінің мәйіті суда ... ... ... куәлерден
анықталатын мәселелерге мыналарды ... ... ... ... ... ... ме; көктем не күз уақытысында да суда шомылатын ба;
суда жүзу, ... ... ... еді; ... аурулармен ауырды және суда
шомылу кезінде олар асқынып ... ... еді ме; суға ... ... және қай ... баратын; судың астына сүңгуді жақсы көретін бе;
қанша уақыт судың астында демсіз ... су ... ... ... бар ма, ... себебін сипаттап беріңіз; спирт ішімдіктерін ішіп
суда шомылған кездері болды ма; суда шомылу кезінде ... ... ... ... ... ба; қыста су қоймасындағы суаттан балық аулайтын
ба, не дене ... ... ... ... ... ... биік ғимараттың, құрылыс нысанының,
құрылыс мұнарасының жанында табылған ... ... ... ... ... ... жәбірленуші биік ғимараттың нешінші ... ... ... ол ғимараттың жоғарғы қабатындағы терезенің есігін жиі ашатын
ба, әлде балконда тұрып темекі ... бе; ... ... ... ... соңғы рет қашан ашты, балконда тұрып әдетте кімдермен
бірге темекі шегетін; мінезі жағынан ұстамсыз, ... ... ма, ... еңкейіп ғимараттың ауласын тамашалайтын әдеті болды ма; ... ... ... ол ... ... ... түсу ... құрылыс нысанындағы жұмысшы өз қызметіне байланысты ... ... ... ... бе; ... ... нысанынан құлап түсу
ықтималдығы қандай; жұмысшы сақтандыру ... ... ба; ... ... оның ... міндеттеріне кірді ме?
Жәбірленушінің денесі жанған үйде табылған тергеу ... ... ... ... өрт шығу ... көздерінің техникалық
жағдайы қандай еді; отынмен үй ... ... ... қандай болатын;
отынмен үй жылыту пеші қысқа дайындалды ма; ... ... ... қалай сипатталды; бірнеше электрқұрылғыларын бір электрнүктесіне
қосу фактілері кездесті ме; үйде жанғыш заттар, газ ... ... ... отқа ... ... еді; ... ауласында отты жиі жақты
ма; ... ... ... ... ... ... болды ма; телевизорды
көрген уақытында оны сөндіруді ұмытып, ұйықтап қалатын фактілер жиі ... ... ... ... не ... ... ... табылған
жағдайда анықталатын мән-жайлар: жәбірленуші теміржолдан қандай қашықтықта
тұрады; ол теміржолдың бойымен ... бе; ... ... ... бірге жүретін; не себептен ол жермен ... ... ... тас ... ... ... қандай жылдамдықпен жүреді;
жәбірленуші жүргіншілердің жол жүру ережесін сақтайтын ба?
Жауап алу көзбе-көз ... ... ... ... психологиялық
қарым-қатынасты орнатуды талап етеді. Тергеу әрекеті барысында нақтылаушы
сұрақтар ... ... ... жаңғыртуға көмектесетін тактикалық
әдістер қолданылып, кейбір мән-жайлар егжей-тегжейлі сұралады. Қаза ... ... ... ... заттар, кітаптар, жазбалар, суреттер,
тұрмыстық заттар) көрсетіп, соған байланысты сұрақтарды қою ... көп ... ... ... ... береді. Жауап алудың соңында ... еске ... ... не жаңа ... ... жағдайда куәнің
тергеушіге, жедел қызметкерге хабарласу қажеттігі ескертіледі.
Куәлерден алынған көрсетулер іс үшін аса маңызды болған жағдайда ... ... алу, ... ... ... және ... ... арқылы тексеріледі. Көрсетулерді тексеру қажеттігі
мұндағы ... ... ... ... және ... қосымша ақпаратты алу мақсатында орындалады [127, 120 б.].
Жауап берушілердің адал ниеттегі жаңылысуы, қылмысқа ... ... ... ... ... да орын алуы ... ... қарсылық көрсету мақсатында қылмысқа қатысушылар тергеушіге
жәбірленуші туралы ... ... оң ... беруі; қылмыстың басқа да
ниетпен ... ... ... айтуы; тергеуге басқа да түрде қарсы
әрекет ету мүмкіндігін ... ... ... ... ... туысқандарынан, достарынан жауап алынғанда
келесі ... ... ... ... ... ... өте ... және не себепті; соңғы кезде психикалық аурулармен ауырып жүрді
ме; жүйке қозуы болды ма; ... ... ... ... қандай
болды; мінезі қандай еді; достары кімдер; уақытты ... ... ... неге ... ... ... істеді; кімдермен өте жақын араласты
және не себепті; соңғы кезде психикалық аурулармен ауырып жүрді ме; ... ... ма; оның ... ... пайдалы болуы мүмкін; туысқандардың
арасында жәбірленушінің өлімінен кейін ... ... ... ... ... қылмыстарын әшкерелейтін құжаттары, ниеті болды ма;
біреулер соңғы кезде оны қорқытты ма және не ... олар ... ... ... ... соңғы күндері біреулерге ызаланып, уайымдап
жүрді ме және себеппен?
Жәбірленушінің қаза болған күнге дейінгі жүріс-тұрысы келесі сұрақтарды
қою арқылы нақтыланады: куә ... ... рет ... қайда және
кіммен бірге көрді; жәбірленуші қаза болған күні уақытты ... ... қаза ... күні жәбірленушіде қандай құнды ... ... ... еді; жәбірленушінің құнды заттары, құжаттары, киімдері,
іскерлік жазбалары оқиға болған ... ... ма; ... сол ... ... кездесу қандай фактіге байланысты орын алды ... ... ... ... шұғылданса немесе мемлекеттік
қызметте жұмыс ... оның ... ... ... Мұндай
тұлғалардан жауап алынғанда жәбірленушінің міндетіне ... ... ол ... ... қалай атқарғаны анықталады. Жәбірленушінің
жұмыс орны бойынша ... ... ... ... басқа да азаматтармен жанжалдық қатынастары болғаны не
болмағаны сұралады. Егер жанжалдар болған жағдайда олардың себептерін ... ... ... ... ... жағдайларда кәсіпорынның қаржылық-
шаруашылық қызметі тексеріліп, ревизия, инвентаризация, аудиттік тексеру
жүргізіледі.
Егер қылмыс құрбанының қылмыстық топтарға ... бір ... ... криминалистикалық есептер бойынша оның сотталғандығы туралы
мәліметтер, қашан және не үшін ... ... қай ... өтегені
тексеріледі. Ішкі істер бөлімдерінің жедел ... ... ... ... ... байланысы, оның қылмыстық әрекеттерді
орындаудағы рөлі ... ... ... ... туралы мәліметтер сонымен бірге жәбірленушінің
жұмыс істеген немесе тұрған пәтерін, ... ... ... ... ... ... ... Пәтерді тексеру кезінде жәбірленушінің
суреттері, жеке заттары, жеке күнделіктері, блокноттары, ... ... ... ... бар ... ... ... арқылы жәбірленушінің кімдермен жақын ... ... ... ... ... ... мәліметтер алынады.
2.4 Қылмыскерді анықтау мен әшкерелеу тактикалық операциясы
Қылмыскерді анықтау мен әшкерелеу тактикалық операциясы кезінде тергеу
үшін маңызды ... ... ... заттарды және мән-жайларды
анықтау, ұстау және ... ... ... ... ... және ... да ... кешені жүзеге асырылады.
Қылмыскерлер қылмыстарды істеу кезінде дайындық әрекеттерін жүргізеді,
материалды қоршаған ортаның қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... бағытталған іс-
әрекеттерді орындайды. Мұның барлығы материалды қоршаған ортада іздер түрде
бейнеленеді, өйткені барлық құбылыстар, ... ... ... болады және
бір-біріне әсер етеді.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеу мен ашу кезінде
қылмыскерлердің қылмысты істеуге дейін ... ... ... ... және ... уақытта қылмысты жасыру әрекеттерін орындайтындығы
ескерілу қажет.
Қылмыстардың бұл санаты ... ... ... кезде қылмысты
істеу механизмі, қылмысты ... ... ... қылмыс
істелгенге дейінгі жүріс-тұрысы мұқият зерттеледі.
Барлық ... және ... ... ... ... ... ... деңгейде тексерістер жүргізіліп, қылмыстың
құпиясын ашуды және қылмыскерді анықтауды мүмкін ... ... ... ... ... ... орындалады.
Тергеу тәжірибесі және қылмыстық істерді талдау сахналаумен жасырылған
адам өлтіру қылмыстары ... ... ... ... ... ... ... тиімді нәтижелерді беретінін ... ... ... ... ... қылмыскерді анықтау
мен іздестіру; оқиға болған жерде табылған материалды-бейнеленген іздер
бойынша қылмыскерді ... және ... ... ... ... көлік құралдарын анықтау және іздестіру; жәбірленушінің
тұлғасын ... ... ... ... ... ... ... анықтау.
Аталған тактикалық операцияға барлық тергеуге қатысушылар мұқият
дайындалып, атқарылатын ... ... ... ... ... ... жағдайда оның тиімділігі әлдеқайда жоғарылап,
жақсы нәтижелерді береді.
Куәлердің, қылмысты көргендердің хабарламалары ... ... және ... ... әрі ... іс-шаралардың бірі ретінде
саналады. Қылмыстың істелгенін өз көзімен көрген адамдарды, қылмыстық ... ... ... ... ... ... жасыруға қатысты
кейбір мән-жайлары бойынша құнды ақпарат беруі мүмкін куәлерді анықтау,
қылмыс істелгенге ... және ... ... ... ... ... тұғызғанын анықтау қылмыс болған жердің, оқиға ... ... ... ... ... көршілерінен,
таныстарынан, достарынан сұраунама жүргізу нәтижесінде мүмкін болады [127,
91 б.]. Бұл мақсатта ... ... және ... ... ... ... ... сондай-ақ оның жанындағы үйлерге,
пәтерлерге кіріп азаматтардан ... ... ... үй ... ... ... сол жердің аумағында, шағынауданында, учаскесінде
орналасқан ... ... ... ... көп ... ... қылмысты тергеу және ашу үшін маңызды ақпараттың
алыну көлемімен және ... ... ... тәжірибесі көрсеткендей,
қалалық және ауылдық елді-мекендерде ... ... ... қарт
кісілер үйдің ауласында отырып, көп мәселелерге ... ... ... бұл ... қандай пәтерлерде кімдердің тұратынын, олардың ... ... ... ... автокөлікті мінетінін, жұмысқа шамамен сағат
нешеде баратынын және ... ... ... ... ... қылмыстың ерекшелігіне, қылмыстық істі тергеудің күрделілігіне
байланысты үй пәтерлерді аралап шығатын және сұраунама ... ... ... ... Бұл ... орындауға қатысатын жедел
қызметкерлердің, учаскелік уәкілдердің санын ұлғайту, сондай-ақ орындалатын
әрекеттердің ... ... ... маңызды ақпаратты бере алатын
тұлғаларды дер кезінде анықтау және алынған ақпараттың негізінде «қылмыстың
ізін суытпай» ... ... ... ... ... ... етеді.
Тактикалық операцияға қатысушылар сол төңіректегі тұрғын үй ... ... ... ... ... ... объектілерге кіріп-шығып, оқиға
болған жердің ... ... аула ... ... ... ... ... жүрген азаматтардан, мектептерде оқитын
оқушылардан, автотұрақтардың қызметкерлерінен, кафелердегі ... ... ... жолдың бойындағы,
автотұрақтардағы ... ... ... ... ... ұстап жүрген азаматтардан, басқа да келіп-кетушілерден
сұраунама жүргізуді қамтиды. Іске байланысты елеулі ақпарат түскен ... ... ... тергеушіге хабарлап, жауап алу ... ... ... ... ... ... алынған уақытта сол
ауданды «електен өткізу» үшін ішкі істер органдарының ... ... ... жол ... қызметкерлеріне және басқа да
қызметкерлерге іздестіру сипатындағы шараларды ... ... ... ... ... бойы, салмағы, дене құрылысы,
ерекше белгілері, автокөлігінің маркасы, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... полиция қызметкерлеріне
қауіпсіздік шараларын қолдануды мүмкін ету, ұстаудың тиімділігін арттыру
үшін істелген ... ... ... ... ... ... мәліметтер хабарланады.
Қылмысты көзімен көргендердің көрсетулері бойынша қылмыскердің суреті
жасалады. Қылмыскердің сыртқы белгілері туралы ... ... ... уақытта олардың субъективті қайнар ... ... ... ... яғни сол ... есінде сақталған ой (психофизиологиялық) бейнелер
түрінде көрініс табатыны ескеріледі. Адамның ... ... ... ... ... ... ... түсініледі. Адамның сыртқы
бейнесі элементінің түсінігіне төмендегілер кіреді: жеке ... (ең ... басы ... ... ... ... денесінің тұтас бөліктері (кеудесі, арқасы); бет-келбетінің жеке
бөліктері ... ... ... және т.б.) ... ... элементтеріне функционалды белгілер (жүрген жүрісі, мимикасы,
сөйлеу мәнері, жестикуляция), ... ... ... ... балдақ
және т.б.) жатады. Анатомиялық және функционалдық белгілердің ішінде өзінің
ауытқушылықтарына байланысты идентификациялық жағынан құнды ... ... ... қызметінде маңызға ие белгілерді атап өтуге болады.
Криминалистік ... олар ... ... деп аталады. Ерекше
белгілер туылғанынан (қол-аяқтарының келтелігі, меңдер, бүкірлік және ... ... ... ... ... ... күйгеннен, өткір заттан кесілгеннен
пайда болған тыртықтар, татуировкалар, мұрын шеміршегінің қисаюы және т.б.)
болып бөлінеді.
Куә ... ... қай ... ... ... оның суретін
ұсынған немесе оның көрсетулері ... ... ... ... ... ... ... объективті нысандағы қайнар көзден алынған
болып есептеледі [126, 133 ... ... ... ... ... бекіту және бағалау ерекше
ынталылықты талап етеді. Өйткені адамның ой бейнесінің есте ... ... ... ... ... Ол ... ... олардың әрқайсысы ақпараттың шынайлылығына әсер ... ... ... ... ... ... есте ... жаңғырту.
Куәмен әңгімелесу немесе жауап алу кезінде объектіні қабылдаудың
жағдайлары, ... ... есте ... ... және оның есте ... ... жаңғырту мүмкіндігі ескерілуі және бағалануы тиіс. ... ... ... ... ... ... тыңдалады.
Куәнің жеке ерекшеліктеріне байланысты сурет салу дағдысы бар екені
анықталған жағдайда оның өзіне ... ... ... ... бойынша
адамның бейнелік суретін салу ... ... құру ... ... ... ... суреттері
қолданылып, адамның қандайда бір ... ... ... ажыратылатын
бейнелердің бірнеше кескіндерін құруға мүмкіндік береді.
Адамның фотороботын, яғни ... ... ... ... ... әртүрлі адамдардың суреттерінің бөліктерін бір-
біріне жалғау қолданады [129, 161 б.]. Суреттердің бөліктерін ... ... ... жынысы және басқа да белгілері бойынша куәлардың берген
көрсетулеріне негіздеп құрады. Компьютердің мониторында адамның ... ... ... ... бейнелердің бөліктерін бірі-
бірімен құрастыру үшін ... ... ... ... ... ... адамның субъективтік фотокомбинациялық
суреті дайындалып, сезіктіні іздестіру үшін ішкі ... ... ... болған жерде табылған адамның материалды ... ... ... ... ... ... бірге идентификациялық
міндеттер де шешілуі мүмкін. Оқиға ... ... ... келесі іздері
қалдырылуы мүмкін: қолдың, еріннің, маңдайдың, мұрынның іздері, аяқтың және
аяққкиімнің іздері, қанның, шәуеттің, сілекейдің, ... ... ... адамның иісінің іздері.
Адамның қолының іздері оқиға болған жерде ... ... ... ... Олар ... идентификациялаудың маңызды құралы. Оқиға болған
жерде табылған адамның ... ... ... ... ... ... ... жүргізіліп, сондай-ақ жедел-криминалистикалық
есептер бойынша бұрын ашылмаған қылмыстың орындарында ... ... ... ... ... ... ... және тері қабатының басқа
жерлерінің іздерін табу қылмыстардың ... ... ... Оқиға
болған жерді қолайлы жағдайларда қарау кезінде ... ... ... ... ... іздері табылуы мүмкін. Еріннің
іздері көп ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Еріннің іздері жақсы көрінетін, нашар көрінетін және көрінбейтін түрде
болуы ... ... ... ... кездесуі із қалдырушы заттың –
сілекейлік-майлық ... ... және ... ... ... ... тері ... тамақтың қалдықтары, ерін помадасы басым болған
жағдайда, іздер із қабылдаушы ... ... анық ... ... ... табылған еріннің ізін зерттеу бойынша оның әйел
адаммен немесе ер ... ... ... ... ... ... ... таңдайтындығы анықталады.
Оқиға болған жердің нақты жай-жапсарына байланысты кейбір ... және ... ... ... ... ... беткейі
қаралады. Мәселен, қылмыскер қылмысты ... ... ... ... ерінін, маңдайын, мұрнын әйнекке немесе жиһаздың жылтыр беткейіне
кездейсоқтықтан тигізуі мүмкін.
Тістердің іздері темекіде, ... ... ... ... ... брынзаның бетінде табылуы мүмкін. Оқиға болған жерде
табылған тістің іздері бар ... ... ... ... Кейбір жағдайларда оларды бірден жіберу мүмкін болмағандықтан
тістің іздерінен гипс, стиракрил, тиодент, алебастр, силикондық ... ... ... ... ... ... ... болған жерде табылған аяқтың және аяқкиімнің ... ... ... ... ... ... ерекшелігі туралы мәліметтер
алынады.
Органикалық сипаттағы адамның қанының іздері ерекше маңызға ие. Оны
зерттеу арқылы ... ... жас ... ... ... ... ... қан дағының сол жерде пайда болған уақытын; дақты түзген
қанның қанша мөлшерде ... оның ... ... ... енді босанған
әйелге тиесілі екенін; қанның етеккірлік сипатын; ... ... ... ... тірі адамның немесе мәйіттің ... ... ... ... [107, 30 б.].
Адамның материалды-бейнеленген іздерін ... ... ... сүйене отырып, тактикалық операцияның қатысушылары ... ... ... ... адамдардың шеңберін белгілеп, тексеруді
жүргізеді.
Қылмысты істеу, жасыру кезінде қолданылған автокөлік құралдарын анықтау
мен ... ... ... ... ... ... жиі
жағдайларда қылмыскерлер өздерінің жеке меншігіндегі автокөлігін, туған-
туысқандарының, ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерді орындайды.
Көліктің сыртқы белгілері жөніндегі ақпаратты оқиға болған жерде
қалдырылған ... ... ... ... ... негізінде
белгілі болған мәліметтерді талдау арқылы алуға болады.
Куәлерден жауап алу кезінде автокөліктің ... ... және ... ... ... жеке ... анықталады.
Қылмыскерлердің автокөлікпен қай бағытта бой ... ... ... жерде көлік құралдарының табылған іздерін: жылжымалы
бөліктерінің іздерін, шығыңқы бөліктерінің ... ... ... ... ... материалдардың және ... ... ... ... ... ... жиналады.
Жылжымалы бөліктердің іздері бойынша қозғалудың бағыты және режимі
(қозғалуды тежеу, тоқтап ... ... ... түрі (жүк ... ... көлік), оның модификациясы анықталып, сондай-ақ нақты көлік құралы
идентификацияланады.
Оқиға болған жерде табылған ... ... ... түскен бөлшектер
көлік құралын іздестіру үшін және оны ... үшін ... ... ... ... ... ... әйнектерінің ұсақ бөліктері;
бояу қабатының бөліктері; ... ... ... көліктің кейбір
құрамдас бөліктері және олардың бекіту түйіндері.
Қылмыскердің автокөлікті қолданғаны және оның белгілері, қозғалысының
бағыты ... ... ... жағдайда жол полициясының, патрульдік
полиция бөлімдерінің қызметкерлерінің қатысуымен қылмыстың ... ... ... ... ... қоршаулық бекеттер қойылып, автокөлік
тоқтатылған кезде қылмысты ... ... бар ... ... ... ... ... полиция қызметкерлері, жедел
іздестіру қызметкерлері, жол полициясы, патрульдік полиция ... ... ету ... ... ... ... ... кәсіпорындардың және мекемелердің
гараждарын тексереді.
«Қылмыскерді анықтау мен әшкерелеу» тактикалық операциясы шеңберінде
қылмысты істеген ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу заңнамасында қылмыс жасады деп сезік келтірілген
адамды ұстау – оның қылмысқа қатыстылығын анықтау және оған ... ... ... ... ... ... мәселені шешу мақсатында
қолданылытын іс жүргізушілік мәжбүрлеу шарасы ретінде анықталады. Қылмысты
жасауға сезіктелген тұлғалар ... ... ... ... ... шешімді қабылдайды. Жиналған ақпаратты талдау және ұстауға дайындалу
уақыты бар ... ... ... ... әрекеттерін және оның
тактикасын әзірлейді.
Тергеу ... ... ... ... ... ... топтық; өткізілетін орны бойынша пәтерде, жеке үй құрылысында, поездың
вагонында; самолетте, қалалық көлікте, қоғамдық жерде, көшеде және ... ... ... ... күні ... ... ... қарудың болуына қарай қарулы және қарусыз болып
бөлінеді.
Ұстауды жүргізу ішкі істер ... ... ... сақтықты, батылдықты, жақсы дайындықты, шығыс жекпе-жек күрес
тәсілдерін және ... ... ... ... ... ... және заңдылықты қатаң түрдегі сақтау негізінде
кез келген ортада дұрыс шешімді қабылдауды талап ... іс ... ... ... жүргізуде келесі тактикалық
мәселелер ескерілуі ... ... адам және оның ... ... ... алу; ... адамның сыртынан бақылауды
қамтамасыз ету; ұстаудың ... және ... ... ... орны және ... туралы алдын ала мәліметтерді алу; тергеу ... ... ... белгілеу; ұстауға қатысатын қызметкерлердің
орындайтын әрекеттерін макеттерде, сызбаларда көрсету арқылы ... ... ... ... арнаулы, ғылыми-техникалық және көліктік
қамсыздандыру; ұстаудың тосыннан өткізілуі; ... ... ... етіп ... ... ... ... тергеу әрекеттерін жүргізу және т.б.
Сезіктінің дене құрылысы, күші, шымырлығы, шығыс жекпе-жек күрестің
түрлерін білуі, ... ... ... ... ... ... эмоционалды және еріктілік қасиеттері, ... ... ... ... және ... болуы, сезіктіні
ұстауға қарсылық көрсететін басқа тұлғалардың болу мүмкіндігі, сезіктінің
ашынып, тайсалмай қорғану ... және т.б. ... ... ... ... ... ... құрылуы тиіс [129, 214 б.].
Ұстаудың орнын және ... ... ... ... ұстаудың
тиімділігін және қауіпсіздігін қамтамасыз етуге; сезіктіні ұстауды ... ... ... ... ... ... тұлғаларға мейілінше қолайлы
жағдайларды туғызуға, ептілікпен, жылдамдықпен әрекет етуге және қосымша
күштерді, құралдарды іске ... ... ... оның ... ... қарсылық көрсетуін және ұстау орнынан бой тасалауын
болдырмауға әсер етеді.
Ұстаудың орнын және ... ... ... ... ... ... кездейсоқ жағдайлармен сол жерге барып қалған басқа да тұлғалардың
қауіпсіздігін қаматамасыз етуге ... Жиі ... ... ... оның ... бару не қайтып келу; автокөлікке отыру; лифтіден
шығу; өндірістік қызметтерін орындау кезінде ... ... ... ... жүргізудің өзіндік ерекшеліктері
болуы мүмкін, бірақ әмбебап сипатындағы төмендегі ... ... ... ... тиіс: жасырын бақылау тобын қою; ұстауға жақын
аумақты қоршауға алу; ұстауға қатысушыларды белгіленген ... ... ... ... ... ... ... өткізу; сезікті орналасқан
жерге кіру; сезіктіні күшпен ұстау; ұсталған тұлғаны жеке ... ... және ... аймақты қарау және т.б.
Жасырын бақылау тобы жедел ... ... ... ... Олар ... орнын, көліктің қозғалысын, күдік
туғызатын адамдардың және ... жүру ... ... ... ... ұстауға жақын аумақ патруль қызметкерлерімен, учаскелік полиция
қызметкерлерімен, шұғыл әрекет ету ... ... ... қоршауға алынады. Ұстау орнына жету әртүрлі жағдайларға
байланысты жаяу ... ... ... бару ... ... ... ... түсетіндіктен) арқылы орындалады. Автокөлік едәуір
алшақ жерде қалдырылып жедел топ ұстау орнына ... ... ... ... ... үйде ... ... жоғарғы немесе томенгі
қабатта түсіп калу және қажетті қабатқа жаяу жету ... ... ... шараларына ішкі істер органдары қызметкерлерінің
пәтерге «жедел медициналық жәрдемнің» ... ... ... ... және т.б. ... кіру жатады.
Пәтердегі қылмыскерлерді ұстау барысында тұрғын үйге кірудің көптеген
түрлері кездесіп: қылмыскерлерге белгісіз немесе олармен бақыланбай тұрған
шығу ... ... үй ... ... жерасты коммуникациялар
(коллекторлар, үй жылыту құдықтары), балкондар (арқанға байланған темір
ілмектердің, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... құбырлар арқылы, терезелерді, үй есіктерін,
қабырғаларын бұзып кіру жолымен жүзеге асырылады [129, 227 б.].
Кейбір жағдайларда ұстауды ... ... ... ұйымдастыру әсер
етуі мүмкін. Торуылды ұйымдастыру белгілі бір ... ... ... ... сондай-ақ сол жерге келуі мүмкін сезіктіні ұстау ... Көп ... ... ... ... ... ... барлық кездерінде топтың қызметкерлері ең алдымен
қарулы ... ... ... ... ... ... қолдарын
кісендеп, жеке тінтуді жүргізіп, қаруды алып қояды.
Сезікті ұсталғаннан кейін жаңа дәлелдемелерді алуға бағытталған келесі
тергеу әрекеттері орындалады: ... жеке ... ... алу, ... және ... орнында тінтуді жүргізу, тану, сараптаманы тағайындау.
Сезіктіні куәландыру.
Куәландыру адамның денесінде қылмыстың іздерін және ... ... ... ... тергеу әрекеті болып табылады. Куәландыру
тергеу ... ... - ... ... ... ... ерекше
белгілерді және тергелудегі қылмыспен байланыс бар екенін ... ... ... ... [130, 78-79 бб.]. ... ... байланысты
куәландыру кезінде дененің барлығы немесе оның жеке бөліктері: қолдары,
аяқтары, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... маманның қатысуымен тергеуші жүргізеді.
Куәландыру кезінде қылмыстың мынандай әртүрлі іздері және ... ... ... ... ... оқиға болған жерде
орындалған әрекеттерді орындау барысында ... ... ... ... ... ... ... жаралар, соғылған, көгерген
жерлер, терінің сыдырылған, тырналған, күйген ... ... ... ... ... ... ... ату қаруын пайдалану кезінде
қалған күйе, ыстың, оқ-дәрінің түйірлері; темірдің тот ... ... ... ... ... ... құралы ретінде пайдаланған
заттардың үйкелу, қажалу іздері; оқиға ... ... ... болғанын
куәландыратын әртүрлі заттардың микробөлшектері – шаң-тозаңның, бордың,
ұнның, көмірдің, металдың немесе ағаштың үгінді түйірлері және ... ... ... ... ... ... жағдайда атқан адамның
қолында және бетінде іздер қалады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... оқ-дәрінің түйірлерін, қару майының,
металдың түйірлерін жатқызуға болады. ... ... ... ... ету ... куәландыратын тұлғаның алақандарының бетінде сыдырулар
және қанталаулар қалуы мүмкін. Қысқа оқпанды қарумен адам ... ... ... ... күйенің және ату кезіндегі оқ-дәрінің
микробөлшектері табылуы мүмкін. Тексеруді лупаны пайдалана отырып, күндізгі
жарықтандыруда ... ... ... ... ... керек.
Ұзыноқпанды қарудан ату кезінде атқан адамның қолдарында, бетінде және
киімінде қарудың түрін және жүйесін ... ... ... ... ... көрген куәлар қылмыскердің ерекше белгілері
болды деп көрсеткен жағдайда куәландырушының бетіндегі ... ... ... ... қара не ақ түстегі пигментік дақтары, дене
кемістігі, аяғының ақсаңдауы және т.б. зерттеледі.
Сезіктінің киімін ... ... ... ... тергеу әрекеттерінің бірі
болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мүмкін микробөлшектердің, іздердің уақыт ... ... ... Сезіктінің киімін ... ... ... жерлерді, жәбірленушімен арпалысу кезіндегі
киімнің үстінде қалуы мүмкін ерін помадасының іздерін, ... ... ... ... ... ... дақтарын табу, қылмыс
орнындағы әктің, құмның, топырақтың қиыршықтарын табу, атылған қарудан
қалатын ... ... ... ... ... ... ... киім матасының өң жағын, кейін тыс жағын, содан соң
қалталарын, ... ... ... ... әрбір бөлігін қарау кезінде астына таза матаны не ақ қағазды
қойып ... ... ... да ... ... болады.
Сезіктіден (айыпталушыдан) жауап алу.
Қылмыс оқиғасының сахналанғанына сезіктінің ... бар ... ... ... болады: жүріс-тұрысындағы түсініксіз
ерекшеліктер, нақтырақ ... ... ... ... ... үрейленуі, қорқуы (сезімдердің артықтығы, өз сезімдерін ... ... ... арыз берушінің өз болжамының ... ... ... ... оның ... ... ... білдіру түрінде көрініс табуы; арыз берушіге, ... ... ... оның өтірік айтуға, қиялдауға жақындығы; жауап берушінің
байқаусызда ... ... ... ... ... ... айтуы.
Жауап алу маңызды, әрі күрделі тергеу әрекеті ... ... ... ... жүргізу тергеушіден адамдардың психологиясын терең түсінуді,
қалыптасқан қайшылықты немесе қайшылықсыз жағдайларға қатысты тұлғааралық
қарым-қатынасты орнатуды талап етеді. ... ... ... ... ... ... және жауап берушілердің ұстанымы жалған ақпаратты
беру, әшкереленбеу үшін дәлелдемелерді жасыру, жала жабу және т.б. ... ... ... ... ... алу психологиялық күрес сипатында
өтеді.
Сол себептен тергеуші жауап алуды жүргізуге мұқият дайындалуы ... ... ... ... ... арқылы қылмыстың мақсатын
және ниетін анықтауға байланысты мәліметтерді жинауға; күдіктінің шындықты
айтуға ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің бағытын нақтылауға мүмкіндік туындайды.
Тергеушінің тапсырмасымен жедел ... ... ... ... ... ... ... жасалған қылмыс туралы
ақпаратты білу деңгейін барлау, жүріс-тұрысы зерттелетін тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... мүддесі бар екенін анықтау; ... ... ... ... ... ... механизмі мен жасыру тәсілдерін ... ... алу ... ... ... тексеру жөніндегі
бағыттарды жорамалдауы үшін жинауы мүмкін.
Сезіктінің қылмыс ... ... ... ... ... үшін ... жедел қызметкерлерге оның үстінен ... ... ... ... ... ... ... жедел қызметкерлер
сезіктінің қай жерге баратынын, кімдермен ... ... ... ауытқушылықтар болатынын, қылмыстық құдалаудан бой тасалап,
шет мемлекетке қашып кетуге әрекеттенген-әрекеттенбегені ... ... ... қызметкерлері сезікті адамды ... ... ... ... ... ... ... асырылғанын
дәлелдемелердің негізінде жорамалдап білуі; адам ... ... ... ... ... іс-әрекеттің кейбір мән-жайларын, қылмыс
қаруы қайда жатқанын, қылмысты істеу себептерін, шарттарын білу ... ... ... ... ... жағдайы, тәрбиесі, жеке басынан
өткізген оқиғалардың кері ... ... ... ... ... отбасыдағы, жұмыстағы, әскери қызметтегі, ... ... ... ... ұйым мүшелерімен қарым-қатынасы, туған-
туысқандары мен таныстары туралы мәліметтерді жинаудың маңызды бөлігі болып
табылады [25, 210 ... ... ... өтуі, маңызды және дәлелді көрсетулерді алу ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... ... тиімді және шебер қолданумен байланысты [131, 37 б.].
Толық және ... ... ... ... ... ... алудың
мақсаттылықпен жүргізілуін қамтамасыз ететін тактикалық әдістер жауап ... ... ... алу ... ... жүзеге асырылатын
әдістердің жиынтығы. Оның мақсаты жауап берушінің санасында қабылданған
оқиғаны ... ... ... және ... алу ... ... алу тергеу әрекетін жүргізу кезінде тактикалық әдістерді
істің барлық ... ... ... ... ... ... жағдайына байланысты таңдайды
Сезіктінің өмірбаянын зерттеудің, басқа адамдардың оған ... ... ... ... ... Оның ... жазбаларын,
күнделіктерін, хаттарын, еңбек құжаттарын, емдеу-оңалту, ... ... ... оқу ... ... беру ... ... өмірбаян сипатындағы мәліметтер зерттелінеді. Акпараттың бұл қайнар
көздерінің мазмұны біркелкі емес, сол себептен осы ... ... ... ... сын ... ... ... Дегенмен, мұндай
мәліметтердің маңызын төмендетуге де болмайды, өйткені ... ... ... ... ... ... қандай өмірлік
жағдайлардың әсері тигенін білуге болады.
Сезіктелген тұлғалардан жауап алу келесі тергеу жағдайларында ... ... ... ... ... мойындады және тергеу органдары
қызметінің ... ... ... ... ... ... ... өзінің кінәсін жартылай мойындап, қылмыстық іс-әрекеттің
кейбір бөліктеріне қатысты жалған көрсетулерді айтты; ... ... ... жалған көрсетулерді беруден немесе жауап беруден бас
тартты.
Бірінші тергеу жағдайында айыпталушы өзінің ... ... ... бұрынғы берген көрсетулердің толықтығына және көлеміне қарамастан
өзіне белгілі істің барлық мән-жайлары бойынша жауап ... ... ... ... жауаптан кейін тергеуші сұрақтарды қоюы мүмкін.
Тергеуші істің барлық маңызды мән-жайларын, қылмыстың қандай мақсатпен,
ниетпен жасағанын; ... ... ... ... оның ... ... ... істеуге қандай құралдарды пайдаланғанын
және олардың сипатын, ерекшеліктерін, жеке белгілерін; қылмысты ... ... ... қылмысты істеу тәсілін; қылмысты жасыру қалай
жүзеге асырылғанын; ... ... ... ... ... ... ... өзгерістердің сипатын; қылмысты жасырудың мұндай
түрін таңдау ойы қашан пайда болғанын және оған не әсер ... ... ... ... ... өткізгенін және сол жердегі әрекеттерінің
реттілігін; адам өлтіру ... ... ... ... қылмыскердің
денесінде, киімінде, аяқкиімінде қалған іздердің сипатын және оларды жою
бойынша орындалған іс-шараларды анықтайды [133, 142 ... ... ... ... ... тиіс. Қойылған
сұрақтарға нақтыланған жауаптарды алу ... ... ... ... ... тікелей қатысқанын және мұндай мәліметтерді оның
қылмысты істемесе ешбір жағдайда беруі мүмкін емес екеніне тергеуші ... Іс үшін ... әрі ... мәліметтер оқиға болған ... ... ... тергеу экспериментін жүргізу кезіндегі
жиналған дәлелдемелік ақпаратпен сәйкестендіріліп тексеріледі. Жауап ... ... ... барысында тергеуші оқиға болған жерді тексеру
кезінде табылған «қайшылықты мән-жайлардың» пайда ... ... ... ... ... ... ... жауаптылықтан жалтару мақсатында жалған
көрсетулерді беру ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетіне тойтарыс беру үшін криминалистік ғылыммен әзірленген ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді береді.
Тактикалық әдісті таңдау бірқатар жағдайларға негізделеді. Олардың
ішінде ... ... ... ... психофизиологиялық қасиеттері,
тергеу барысындағы ұстанымы; жасалған қылмысқа қатыстылығының деңгейі және
қылмысты істеген кезде атқарған рөлі; жауап ... ... ... болуы.
Қайшылықты жағдайларда тактикалық әдістерді қолдану тергеушінің ой
жоспарымен үйлесімді, бірінен соң бірі ... ... ... ... ... ... әдістің қай түрін таңдауы анықталынатын
сұрақтарға да ... ... ... адам өлтіру қылмыстарын тергеу кезінде тергеуші
іс үшін маңызды барлық мән-жайлар ... ... ... ... ... ... ниетпен, кінәнің қандай нысанымен ... ... адам ... ... ... кезеңінде айыпталушы
немесе қылмысқа қатысқан басқа да ... ... ... ... кім және ... ... жасады, адам ... ... ... ... ... ... ... іздерін,
қылмыстың құралдарын кім және қалай жасырды.
Жауап алу кезінде бейнежазба, дыбысжазба ... ... ... тергеу әрекетінің сапалы, әрі жоғары деңгейде
жүргізілуіне ... ... ... ... көмегімен тергеу
әрекетінің барысы және нәтижесі бекітіліп, сұрақтарды қою ... ... ... өзгерістер, қол-аяғының қимылы, сөйлеген кездегі
дауыс ырғағының, ... ... ... ... ... көру ... ... жауап алу тергеу әрекетінде
қандай мәселелерге көңіл бөлу қажеттігін, тактикалық әдістердің қай түрін
қолданатынын жоспарлайды.
Тергеуші жауап алу ... ... ... ... қолдануы
мүмкін: жауап алуға дейін әңгіме барысында жауап ... ... ... ... ... ... ... түрінде тыңдау;
қарама-қайшылықтарды анықтау мақсатымен және берілген ... ... ... әр ... ... егжей-тегжейлі жауап алу; жауап
берушіге аңыз айтуына мүмкіндік ... ... ... ... қарқынмен жауап алу; жылдам қарқынмен жауап алу; жанама сұрақтарды
қою; кері тәртіппен қайталап жауап алу; ... ... ... ... ғылымның және техниканың, басқа да ... ... ... ... ... ... ... қарама-
қайшылықтарды қолдану; ассоциативті байланыстарды пайдаланып ұмытылғанды
есіне түсіруге көмектесу; қылмысқа қатысушылардың ... алу ... беру ... ... ... кенеттен қою немесе
дәлелдемелерді кенеттен көрсету; айыпталушының қате ұстанымды ... өз ... ... шын жүректен өкінудің маңызын ... ... ... әрекетін бейнетаспаға түсіру; оқиғалардың
қалай ... ... ... ... ... ... ... маңызын түсіндіру; тергеушінің қылмыстық істің ... ... ... ... ... ... қалыптастыруды [132, 45-48
бб.].
Сахналаумен жасырылған адам ... ... ... ... ... анықтау мақсатымен және көрсетулерді кейінгі егжей-тегжейлі
жауап алуды жүргізу тиімділігі тактикалық әдістердің бірі болып табылады.
Сезікті (айыпталушы) қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... ... ... іс ... ... басқа бағытта іздестіру
керектігіне сілтеуі мүмкін. Қылмыстық істі тергеу ... ... ... күні ... дайындалу, кінәсіздігін дәлелдейтін жасанды жалған
фактілерді жинау, өзінің ... ... ... шығару үшін ақтау
сөзін дайындап, тергеушіге ... ... ... ... ... ... жауап берушіге жалған аңыз айтуына мүмкіндік
беру тактикалық әдісімен үйлестіру нәтижелі тактикалық комбинация ... ... аңыз ... ... беру ... ... жауап алудың
бастапқы кезінде қолдануда сезіктіге (айыпталушыға) ... ... ... ... ... ... ... дұрыс қолдана білген тергеуші қылмыстық
істің мән-жайлары, жауап берушінің қылмысқа дейінгі және ... ... ... ... ... ... алу ... әрекетінің нәтижесі
тергеу хаттамасында бекітіліп, бейнежазбаға түсіріледі. Сезікті қаншалықты
көп жалған мәліметті берген жағдайда өз ... ... ... ... ... ұстауы қиынға соғады. Тергеуші әрбір ұсақ-түйек мәселеге
байланысты егжей-тегжейлі сұрақтарды қойған ... ... ... ... ... ... ... түсінген сезікті
(айыпталушы), сұрақтарға жауап бергенде алаңдап, қарама-қайшылықтарды қалай
түсіндіретінін білмей, қатты ... ... ... ... басқаша тәртіпте қою, жанама сұрақтарды қою тактикалық әдістерін
қосымша түрде пайдаланған уақытта жауап берушінің ... ... ... ... Тергеушінің тергеу ... ... ... ... ... ... жалған екенін дәлелдеп, оларды шынайлығын жоққа шығаруға, ... ... ... ҚІЖК 219 ... ... ... ... алу аяқталғаннан кейін
дыбыс- және бейнежазба толығымен жауап алынып отырған адамға ... ... ... ... ... ... және бейнежазбаға толықтыру
ретіндегі айғақтары да дыбыс жазу мен бейнежазуға енгізілетіні көрсетілген.
Сезікті (айыпталушы) бейнежазбадан өзінің жалған көрсетулерін ... ... ... қалғанын, шындықты айту керектігін түсініп,
шынайы болған оқиғаны сипаттайды.
Қайшылықты ... ... ... алу ... іс бойынша
ақиқатты анықтауға мүмкіндік беретін кең ... ... ... бірі ... ... (заттай дәлелдемелерді,
құжаттарды, тергеу әрекеттерінің ... ... ... ... және т.б.) жауап берушіге көрсетуі танылады.
Сезіктіге дәлелдемелерді көрсету тактикалық әдісін ... ... ... ... ... толық білетіндігі жөнінде
пікірді қалыптастыру тактикалық әдісімен үйлестіруі мақсатқа сай келеді.
Аталған ... ... ... ... ... алу ... қылмыстың кейбір жақтары ... ... ... ... қылмысқа қатысушылардың құрамы және т.б.) жөнінде ... ... ... қылмыстың мән-жайлары жөнінде тергеуші барлығын білетіні
жөнінде ой-пікірді орнықтырады [134, 112 б.].
Тергеуші жауап ... оның ... ... ... және ... ... өмір сүру салты, қызығушылықтары, достары, қызметтестері туралы
мәліметтерді ... ... ... ... ... ... көрсетулерді беруі тиімсіз екенін түсіндіруі,
кінәлілерді әшкерелеуге көмектеседі деген ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
тергеушіде дәлелдемелердің жиынтығының болуын талап етеді. Аталған
криминалистік-тактикалық ... ... ... қандай дәлелдемелердің
жиынтығы бар екенін, олардың қайсысы бірінші кезекте, кайсылары ... ... алу ... ... ... ... көрсетуі қайшылықты жағдайдағы жауап берушінің психологиялық
жағынан тығырыққа тірелуіне әкеп соғады. ... ... ... ... әшкерелеп, психологиялық күрестің іс бойынша ақиқатты
анықтау мақсатында жүргізілетінін көрсетеді. Тергеушінің ... алу ... ... ... ... тиісті дәрежеде ... ... тез ... ашуға мүмкіндік туғызады.
Тергеуші оқиға болған жерде табылған заттай дәлелдемелердің, ... ... және ... істі ... мен ... ... сот-биологиялық, сот-химиялық, ... және ... да ... ... куәлардан
жауап алу және басқа да тергеу әрекеттерінің нәтижелерін, жедел-іздестіру
шараларының нәтижесінде алынған дәлелдемелерді ... ... ... ... көрсетеді.
Тінту тергеу әрекетін жүргізу.
Қылмыскер қылмыстың ашылмауына, қылмыстың іздерін жасыруға бағытталған
әр түрлі әрекеттерді орындап, айғақ заттарды, дәлелдемелерді тығады, жояды.
Оның ... ... ... ... ... ... қылмысқа
қатыстылығын дәлелдейтін кейбір іздерді басқа жерде тығуы мүмкін.
Мұқият жүргізілген ... ... ... барысында сезіктінің,
айыпталушының тұрғын үйінде, қызметтік кабинетінде, шаруашылық қора-жайда,
астық қоймасында қылмысты тергеуге және ... ... ... ... ... бұйымдары, былғары киімдері, тері тондары, ... ... ... ... ... ... ... қылмыс
орнында, жанында табылған іздік суретке сәйкес келетін аяқ-киім; мәйітті
тасымалдауға пайдаланған көлік құралы және оның ... ... ... ... ... әкетілген ұялы телефондар, құжаттар іздестіріледі.
Жәбірленушіні тұншықтыруға ... ... ... ... улы ... сұғу, кесу жарақаттарын келтіруге қолданған пышақ,
балта, суық қару, оқтар, гильзалар табылуы мүмкін.
Тінту кезінде оқиға ... ... ... ... ... ... ... түймені зерттеу арқылы соған ұқсас жыртылған матаны, түймелері
жоқ киімді, қолғаптың екінші данасын және т.б. іздестіру керек.
Тергеуші және ... ... ... ... қызметкерлері қылмысты ашуға керекті ... ... тез ... ... алғаны жөн. Тінтуді жүргізудің тактикасын білу,
тергеу ... ... ... ... криминалистік-техникалық құралдарды
пайдалану, тергеуге қатысушылардың тиімді және ... ... ... қылмыскердің қылмысқа қатыстылығын, кінәсін дәлелдейтін ... тез ... ... ... ... ... арта түседі.
Тінту тергеу әрекетін жарық түсіруші құралдарды, оптикалық ... ... мен ... ... ... ... жоғары.
Көлемі жағынан көп еңбекті, шыдамдылықты талап ететін күрделі ... ... ... өткізуге күні бұрын дайындалып, жедел топ
мүшелерінің қызметін үйлесімді ету ... ... және ... ... ... ... ... үйлестіруді тергеуші
атқарады. Тергеуші нені, қайдан, қалай, қандай техникалық құралдарды,
тәсілдерді қолданып ... ... ... назар аударады. Оның жедел
қызметкерлермен, мамандармен өзара әрекет етуі тінтудің ... ... ... ... жалғасады. Тергеуші дайындық сатысында тінтуге
қатысатын тұлғаларды анықтау, тінтілетін объекті және ізделінетін ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын орындайды. Тінтуді жүргізетін жедел-тергеу тобының
құрамына ... ... ... ... ... ... ... орынды күзетуге, тінтуді жүргізу барысында
қоғамдық тәртіпті ... ... ету ... ... ... ... ... инспекторлары шақыртылады.
Жедел іздестіру қызметі барысында тінтуді сапалы етіп ... ... ... қандай заттың қай жерде болуы, ізделінетін ... ... ... ... ... қарудың болу мүмкіндігі анықталады.
Іздестіру жолымен алынған мәліметтерді ... ... ... қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... басқармасының жедел уәкілдері
мұндай мәліметтерді хаттар түрінде толтырады. Сонымен бірге, бағдарлаушы
сипатындағы мәліметтерді ... ... ... ... нәтижесі туралы
жедел уәкілдер тергеушіні жеке таныстырып өтеді.
Бағдарлаушы сипатындағы ... ... ... ... алу ... алынады. Жауап алу кезінде тінту объектісінің орналасқан жері, оның
құрылымы, тұрғын жайдың ... ... ... ... ... ... екені, олардың жұмысқа барып-келу мезгілі, күні бойы уақытты
қалай өткізетіні, немен айналысатыны, мінез-құлқы қандай екені, ... не ... ... және т.б. ... алуға болады. Алынған
мәліметтерді талдау негізінде тінтудің жоспары құрылады. Жоспарда әрбір
қатысушының ... ... ... ... ... ... қандай кезеңінде, тәуіліктің қай бөлігінде және қанша уақытта
жүргізілетінін анықтау маңызды ... ... ... ... бұл
тергеу әрекетін кейінге қалдыру қылмыскерге іздерді жоюға, дәлелдемелерді
жасыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... сапасыз өтуіне әсер етеді. Тінту әрекетіндегі ең маңыздысы ... ... ... ... кенеттен өткізілуі.
Тінтудің дайындық сатысында тінту тобының техникалық құралдармен, соның
ішінде криминалистік чемоданмен, ... ... ... ... ... ... қажет жағдайларда
мәйіт іздегіш тепловизорды, газоанализаторды, іздегіш сұқпа темірлермен
қамтамасыз етілу мәселесін күні ... ... алу ... ... ... дейін тергеуші тергеу чемоданындағы құралдардың және басқа да
құралдардың жұмыс істейтінін ... ... жөн, ... қазба жұмыстары
жүргізілу мүмкін жағдайларында жерді ... ... ... ... ... ... мен ... заттарды алу барысындағы бүкіл атқарылған ... оның ... ... және ... ... ... ... біткеннен кейін тергеуші және жедел- тергеу
тобына кіретін ... ... үйге ... кіреді. Тінтілетін
үйдегі адамдарға тінту аяқталғанша өз ... ... ... қозғалуға,
кетуге рұқсат етілмейді. Бірнеше бөлмедегі ... ... ... ... өзі ... ... ... тінтуді жедел қызметкерлерге тапсырады.
А.Р. Ратинов дұрыс көрсеткендей «қай жерде іздеу керек?» ... ... ... ... ... ... жүргізетін тұлға тергелетін істің ... ... ... сипатын, тінтілетін тұлғаның ерекшеліктерін
ескеруі керек. Мұның өзінде тінтілетін объектінің жай-жапсарында ... ... ... ... бар ... және оның іске ... көз ... елестету қажет [25, 166 б.].
Тінтуді жүргізу барысында тінтілетін адамның өмір сүру және ... ... ... ... зейін салу керек.
Мұндай мән-жайларға: қажетті тұтыну мөлшерінен көп ... ... ... ... ... ... ... мәдени
деңгейіне, сәйкес келмеуі; табылған заттардың тінтілетін адамның заттары
емес екенін куәландыратын белгілер (жалғыз ... ер ... ... ... ... киімдері табылуы және т.б.); табылған
заттарды сақтаудың күдікті түрі ... ... ... бір затпен
бүркемелеп); кейбір заттардың ... ... ... ... алған күні, ерекшеліктері жөніндегі күдікті түсіндірмелері; мүдделі
тұлғалардың затты жасыруға, жоюға бағытталған әрекеттері.
Тінтілетін адамның тұлғалық ерекшеліктерін, өмір сүру ... ... ... оның ... ... әрекеттерін жорамалдауға мүмкіндік береді.
Мынандай мәселелерді ескеру қажет: ... сақ, ... ... ... және мұқият тығады; өзіне сенгендер, жеңілтектер күрделі ... ... ... ... ... арнаулы тығатын жерлерді
жасағанның өзінде оны табуды мүмкін ететін қателіктерді жібереді; сараң
және ... ... ... ... жерге тығады, қажет кезде оларды
сол жерде екенін тексереді; арнаулы жасырын жерлерді іздестіргенде не ... ағаш ... ... ... ... ішінде; тас қалаушы
кірпіштердің арасында; ... аула ... ... бал араларды
ұстаушы ара ұясында дайындайды; ... зат ... ... ауру ... ... ... қоқыс жерлерде жасырылуы
мүмкін [129, 263 б.].
Жасырын, құпия ... ... ... ... ... паркет тақтайшаларының астында және үй жиһазында болуы
мүмкін. Жасырын жерлер ізделінгенде ... ... ... ... ... де ... құпия жердің заттың сипаттамасы мен көлеміне
байланысты есте ұстау қажет. Мәселен: іздестірілудегі айғақ зат у ... ... ... да ... ... ... қылмыскерлер ұсақ-түйек
заттарды жылыту радиаторларында, терезе ... ... ... ... жерлер жуыну бөлмесіндегі қабырғалар мен еденде, сантехникалық
ыдыстарда анықталады.
Заттардың жасырылған жерлерін ... ... үй ... ... ... түсқағаздардың жабыстырылуы, ... ... және үй ... түсі ... ... үй
қабырғаларын соғу кезінде бір бөлігінде дауысты дыбыстың, ал бір бөлігінде
дауыссыз дыбыстың шығуы, тақтайлардың ... бояу ... ... т.б. [136, 63 б.].
Еденді қарау кезінде көңіл аударылатын мән-жайлар: еден тақтайларында
жаңа ... ... ... ... ... ... ... тақтайлардың кейбір шеттерінде балғаның, ломның сыдырылған
іздерінің қалуы, тақтайлардың арасында ... ... ... цементтік
және балшық еденде жаңадан цементтің, балшықтың жағылған жерлерінің ... үй ... ... не ... еңкіш болуы және т.б.
Қылмыстың іздерін және заттай дәлелдемелерді жасыруға құпия ... ... ... психологиялық факторларды ескереді. ... ... ... ... ... ... қоқыс
жерлерде, жуынды шелектерде тығады; рақымы келіп тексермейді деп ... ... ... жасырады; ұқыпты қарамайды деп стол жәшігінің
екінші қабатына салады; тәжірибесі жоқ деп жас балалардың ... ... ... ... ... деп жердің астына көмеді, үстін ағаштармен үйіп
қояды [137, 279 б.].
Үй жиһазын қарау кезінде оның ішкі және сыртқы өлшемдерінің ... ... ... ... ... ... бар ... Киімдегі жасырын жерлер матасының негізсіз дөңбекшіп тұруынан
аңғарылады.
Тінтілетін адамның көңіл-күйі, іс-әрекеттері, психологиялық өзгеріс
құбылыстары бақыланып, сын ... ... ... ... адам ... ... ... жасыра алмай, заттың тығылған жерін білдіріп
қоюы мүмкін. Ол тергеуші жасырын, ... ... ... ... ... қобалжып, бойындағы өзгерістер дауысының, сөйлеу
ырғағының, іс-қимылының өзгеруі, бет-әлпетінің қызаруы не ... ... ... бұрқ ете ... түрінде байқалады.
Тергеушінің тәжірибелігіне қарамастан бір уақытта ... ... сол ... тінтілетін адамның жүріс-тұрысын, бет-әлпетіндегі
өзгерістерді мұқият зерттеу қиынға соғады. Тінту барысында тергеуші іздеу
әрекеттерін жүргізуде ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Біздің пікірімізше тергеуші тінту тергеу ... ... ... бір объектілерді (бөлмелерді, олардың бөліктерін, сандықтарды,
жиҺазды немесе басқа заттарды) қарауға көшкен ... ... ... ... атын ... сол ... ... жедел іздестіру
қызметкерлеріне, тергеу қатысушыларына тапсырып, үй ... ... ... ... ... ... қажет. Тергеуші,
тіпті, тінту тергеу әрекетін жүргізудің ... ... ... түрде
жедел-тергеу тобының кейбір ... ... ... ... ... ... психологиялық өзгерістерді
бақылауға бөліп қоюы мүмкін. Олар ... ... ... ... өзгерістерді талдау нәтижесінде ... ... орны ... өз ... айтып тұруы керек.
Қылмысты тергеу және ашу үшін маңызды болып келетін іздестірілудегі
заттар ... ... ... ... ... сканердің,
принтердің қуыс жерлерінде), ... ... қуыс ... және ... орындықтарының астында, қосалқы доңғалақтың
ішінде және т.б.) тығылуы мүмкін.
Іс үшін ... ... ... кезде куәгерлердің көңілін
іздестірілудегі зат қалай және қай жерде ... ... ... Тек ... ғана ... олардың тығылу тұрған құпия жерлерді де суретке түсіріп
алу ... ... ... ... ... ғана назар аудармай, олардың
қай жерде және қалай жасырынғанын көзбен көруі тиіс. Жиі ... ... ... ... іс ... ... маңызға ие
және бұл мән-жайды ешқашан да назардан тыс жібермеу керек. Тінтуді жүргізу
хаттаманы ... ... ... ... табу, алу, қораптау
бойынша барлық әрекеттер, ... ... ... ... ... ... әрекетіне қатысушылардың барлығының қолдары
қойылады.
Айғақтарды өз орнында тексеру мен нақтылау.
Дәлелдемелерді алуға ... ... ... бір ... өз ... ... мен нақтылау тергеу әрекеті де жатады. Тергеу
және сот тәжірибесін ... бұл ... ... ... ... бірі саналып, істі дұрыс шешу үшін үлкен маңызға ие.
ҚР ҚІЖК 238-бабының 1-бөлімінде жәбірленушінің, күәнің, ... ... ... ... жерде берген айғақтарын
тексеру мен нақтылау: айғақтардың растығын ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет болған бағытты
және орынды анықтау; жаңа нақтылы деректерді анықтау мақсатында жүргізіледі
делінген. ... ... ... ... ... мен ... бұрын жауап
алынған адам зерттеліп отырған оқиғаның жай-жапсары мен мән-жайларын оқиға
болған жерде жаңғыртуы; іс үшін ... бар ... ... ... ... белгілі бір іс-қимылды бейнелеп көрсетуі; ... ... ... ... қандай рөл атқарғанын көрсетуі; оқиға
болған орынның өзгеруіне назар ... ... ... ... және ... ... ... ғылымында айғақтарды өз орнында тексеру мен нақтылау
тергеу әрекетінің тактикасын зерттеуге ... ... ... А.А. Левидің, Н.А. Селивановтың,
М.Н. Хлынцовтың және т.б. еңбектері арналған. ... ... бұл ... сахналандырумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеудегі
кейбір жақтары ашып көрсетіледі. ... ... ... ... және ... ... бағытталған.
Тергеуші тергеу әрекетін жүргізуге мұқият дайындалуы тиіс. ... және ... ... ... болған жерге келгенде, одан
алдымен жауап алынады. Жауап берушінің ... ... өз ... ... ... ... ... іздерін қалай жасырғаны, сахналауды
жасау іс-әрекеттерін қалай орындағанын оқиға болған ... ... ... ... ... ... ... хаттамада бекітіледі.
Дайындық кезеңінде тергеу ... ... ... ... ... ... ... реттілігін бейнелеу үшін бейнежазба және
дыбысжазба ... ... ... ғылыми-техникалық құралдардың: іздермен жұмыс істеу құралдары;
талдау және іздегіш ... ... ... ... макет;
жарықтандыру және байланыс құралдары; құрал-саймандардың дайындығы, қалыпты
жағдайда істейтіндігі ... ... ... ... ... және ... ... керектігі, әрқайсысының ғылыми-
техникалық құралдарды пайдалануы, жазбаларды кім ... ... кім ... ... кім ... ... Тергеу
әрекетінің толықтығын, жан-жақтылығын және объективтілігін қамтамасыз ету
мақсатында оны жүргізуге қорғаушы ... ... ... айғақтарды тексеру мен нақтылауды ұйымдастыру
кезінде ұсталған адамды күзету мен жеткізуді ... ету ... ... ... ... ... мен ... тергеу әрекетін
жүргізуде келесі тактикалық ережелерді сақтауға мән берілуі тиіс: тергеу
әрекеті ... ең ... ... ... ... ... тексерілетін адамға өз бетімен айтуға, жүруге, көрсетуге
мүмкіндік ... ... ... адамның айғақтарын жеке тексеру;
айғақтарды оқиға болған жерде тексеру мен нақтылауда реттілікті ... ... ... ... ... ... ... айғақтарын және әрекеттерін нақтылау; ... ... ... ... ... тұлғада болып жатқан ойлау
процестерін ... ... ... ... ... ... ... материалды іздерін анықтау мақсатында қажетті іздестіру
әрекеттерін өз орнында жүргізу; тексеруді көрсетілген ... ... ... үйлестіру; тексерілетін тұлғаның айғақтарын нақты
жердің жай-жапсарымен және іс ... ... ... ... ... ... жерде тексеру мен нақтылау орнына шығу ... ... ... тағы да ... ... мен ... әрекеті кезінде белгілі болған мәліметтерді ... ... сол үшін ... ... ... Тергеуші
ғылыми-техникалық құралдарды, макеттерді, көліктерді кімдер қолданатынын,
статистердің қатысу қажеттілігін, мамандардың дыбыс- және ... ... ... кім және ... ... ... тәртіпті
қамтамасыз ететінін ескертеді. Айыпталушыға куәгерлер мен басқа ... ... не ... ... сұрақ қойылып, олардың өзара
қарым-қатынасы анықталады. Жауап бергеннен ... ... ... ... ... бар ма, егер бар ... кімге қарсылығы
бар екенін және қандай негіздерге байланысты ... ... ... ... алып ... ... жасырылған адам өлтіру
қылмысының орнына келген кезде келесі сұрақтарды қойылады: біз ... ... бұл жер ... байланысты; бұл жерде қашан және не болды; қылмыс
істелгеннен ... ... ... ... ... жай-жапсарында әлдебір
өзгерістер жасалды ма.
Жауаптарды тыңдағаннан кейін айыпталушыдан оқиға болған кезде істеген
әрекеттерді сол ... ... ... ... ... ... ... көрсету ұсынылады. Әдетте келесі мәселелер
анықталады: жәбірленушінің қарсылығын басамын деп, ес-түсін білмейтін күйге
жеткізу үшін ... ... ... орындалды; қылмыстық іс-әрекет
қылмысқа қатысу нысанымен жасалса, қатысушылардың рөлі мен ... ... ... ... ... анықталады; жәбірленуші
қашан және қалай өлтірілді; жарақаттар жәбірленушінің қай ... ... ... ... ... ... мен шабуыл жасаушының
өзара орналасуы қандай болғанына көз жеткізіледі.
Қылмыс сахналандырумен ... ... ... ... оның ... ... ... үшін қандай құралдар пайдаланылғаны, оқиға
болған жердің жай-жапсарында қандай өзгерістер жасалғаны анықталады. ... атыс ... ... ... ... ... қару ... неше рет оқ атқанын, жәбірленуші денесінің қай жеріне ... ... ... ... ... ... ... ме; қозғалған
жағдайда қанша қашықтыққа қозғалғаны көрсетіледі. ... ... ... оның қай жерден, қалай және кімдермен лақтырылғаны анықталып,
іс-әрекеттерді манекенді ... ... ... ... ... ... ... тұзаққа асылған болса, онда жәбірленушіні жіппен
қалай буындырғанын, тұзақтың материалы қандай ... оны қай ... ... ... ... әдісін көрсету, жіптің екінші ұшын қандай
тіреуге және кім ... ... ... ... кім ... ... қай ... қалдырылды, оның жатқан тұрысы қандай еді;
оқиға болған жерден кеткен кездегі ... ... ... ... еді; ... ... ... қай жолмен және қалай ... ... ... нақты мән-жайларына және орын алған жағдайға бйланысты
басқа да сұрақтар қойылады. Барлық сұрақтарды қойып ... ... ... ... ... сұрақтары жоқ па, қажет болса кезде
сұрақтарды қою ... ... ... не ... алып ... жауапты еркін әңгіме түрінде берген дұрыс. Нақтылаушы сұрақтарды
осыдан кейін, әрі жауап беруші тұлға барлығын көрсетті ме, оның ... жоқ па ... ... соң ... Бұрын айтылған сұрақтарды
қайталаудың қажеті жоқ. Жөнсілтеуші сұрақтар мен оның түрі ... ... ... бар ... қоюға болмайды. Айғақтарды оқиға болған
жерде нақты іс-қимылмен көрсетумен байланысы жоқ ... ... ... ... бұл ... ... ... жауап алу тергеу ... ... ... ... ... айғақтар мен тергеу барысында
көрсетілген айғақтардың арасында кейбір қарама-қайшылықтар болса, ... ... ... Жауап беруші өзінің ойын айтқан кезде дәлелдемелік
ақпараттың толықтығына және бағалауға әсер етпейтін кейбір ұсақ ... оны ... ... ... жоқ. ... ... істегенін,
қылмыстың іздерін қалай жасырғанын, ... ... ... ... ... ... жай-жапсарына қандай өзгерістерді енгізгенін
көрсету кезінде жауап берушіні ... ... жоқ. ... ... ... отырып ұсақ-түйегін есіне түсіруге
көмектесу қажет.
Айыпталушы ... ... ... кезінде оларды қандай белгілер
бойынша танитынын, әсіресе ... ... ... ... ... ... нақты
орналасқанын айтуы керек. Олардың сол ... ... ... ... қажет, өйткені сол арқылы танудың дәлелдемелік маңызы
күшейе түседі. ... ... ... ... ... ... ... көмектесуі мүмкін.
Суретке түсіру немесе бейнежазба кезінде ... ... ... басқа қатысушылары айыпталушы үнемі кадрда бейнеленіп тұруын
бақылау ... ... және ... ... ... ... ... және әрбір жауап беруші бейнетаспамен бекітілуі
керек. Жүру кезінде қозғалыстың ... ... ... үшін ... ... емес, оның жанынан түсіру керек. Сұрақтар қысқа ... ... ... ... ... ... беру ... болмауы тиіс. Толық жауап берілгеннен кейін кейінгі ... ... ... сұрақтарды қоюға, айыпталушының орнына сөйлеуге, оның
айғақтарын толықтыруға, айтқан сөзіне ... ... ... көп ... ... ... ... берушіге көмектесуге, оған
қысым жасауға рұқсат етілмейді. Тергеу әрекеті қатысушыларына іске қатысы
жоқ әңгімелерді ... ... ... у-шу шығаруға рұқсат
етілмейді. Артық қойылған сұрақтар не дұрыс ... ... ... ... немесе түзетіліп отырады [130, 42 б.].
Тергеу әрекетін жүргізу кезінде тергеушінің сөзі орта темппен, ... ... әрі ... ... керек.
Айыпталушы бұрын берген айғақтарын өзгерткен немесе олардан бас тартқан
жағдайда оған қатысты тергеу қатысушыларының дөрекі, жиіркеніп, ... жек ... ... басып, жаңылтпаштап сөйлеуіне жол берілмейді.
Тергеушінің сөзінде мадақтау, бағалау, сөгіс айту, қыстырма сөздерді
(әрине, дұрыс айтасың, бәрекелді, иә, есте ... ... ... ... ... қош ... бізді жаңылттың ғой, кімді алдап тұрсын және
т.б.) қолдануға болмайды. ... бұл ... ... нәтижесінің
дәлелдемелік маңызын төмендетіп, жауап берушіге әсер етті, қысым жасалды
деп ... ... ... ... ұзақ ... ... ... болмауы керек. Оқиға болған жерде
әрекеттерді ... ... ... ... айыпталушыға (сезіктіге) және
басқа да қатысушыларға ... ... ... ... сөздері,
өзгерістері, ескертулері, шағымдары мен арыздарының бар-жақтығын сұрайды.
Жауапты тыңдап болғаннан ... ... ... ... ауа райы,
жарықтандырылу қандай болғаны, тергеу қатысушыларына бейнежазбаны ... және ... ... ... мен ... толтыру үшін
бейнетаспаға түсіруді тоқтату ескертіледі. Тергеу әрекетінің қатысушыларына
дыбыс, бейнежазба синхронды түрде теледидардан ... ... ... және бейнежазба көрсетілді, оқиға ... ... ... ... көрсеттіңіздер ме; барлығы дұрыс па; нақтылау, қосымша,
өзгеріс, ескерту, арыз, шағымдарыңыз бар ма; тергеу әрекетінің ... ... ... ... ме; бейнежазбаның арасындағы ... ... ... ... орын алды ма ... ... қойылады.
Кейін айыпталушыға келесі сұрақтар: айғақтарды және іс-қимылды өз
ықтиярыңызбен, ... және ... ... ... ба. Сізге қандай да бір
әсер ету, не қысым көрсетілмеді ме.
Барлық сұрақтарға жауап алынғаннан кейін тергеушінің өтініші ... ... ... ... мен оның ... қол ... ... жасырылған адам өлтіру қылмыстарын болдырмау тактикалық
операциясы
Криминологиялық ғылыми әдебиеттерді зерттеу қылмыстылықтың адамзаттың
дамуының сатысында пайда болып және ... бері ... ... ... ... зардап әкелетін құбылыс екенін көрсетеді.
Кеңес дәуірінде қылмыстылықты құбылыс ретінде түпкілікті түрде жоюға
бағытталған әрекеттердің, ғылыми ... ... сол ... ғылыми еңбектерден аңғаруға болады. Бұл ой-пікірлердің кемшіліктері
бар екенін уақыттың өзі айғақтады.
Американдық ғалым ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда анықтап берді «...қылмыстың табиғаты
қоғамға ұқсас мәңгі... Біз фактілердің ... ашық ... ... ... ... тек қана ... утопиялық арман ойларында ғана
түбегейлі жойылуы мүмкін. Қылмыс адамның өлімі, есінен адасу, ... келе ... ... құбылыс. Ол көктемге ұқсас мәңгі гүлдеп, және
қыс мезгіліндей үнемі келмей қоймайды» [138, 8-9 бб.]. ... ... даму ... қылмыстылықтың себептерін зерттеп,
ежелден келе жатқанын көрсетіп, онымен күрес ... ... ... ... ... ... көптеген себептерін
әлеуметтік, экономикалық саясаттағы кейбір келеңсіз ... ... ... қорғау органдарының қылмыстылықпен күрес тәжірибесінде алатын
олқылықтардың, тергеу мен ... ... ... ... ... де ... керек. Сонымен бірге, қылмыстылықтың
кейбір себептері мемлекеттің ... қиын ... мен ... уақытта тез
арада шешуді талап ететін мәселелерде екенін ... жас ... ... ... ... етіп ... қоғам мүшелерінің өмірде
кездесетін қиыншылықтарды еңбек ету арқылы жеңе білуге ... оң ... ... ... ... ... мүшелерінің жіберген кейбір
кемшіліктерінде екені ескерілу қажет.
Қылмыстылықты болдырмауда, онын санын сапалық ... ... ... ... ... ... ... тергеушінің қылмыстарды жасауға көмектескен мән-
жайларды анықтау, жою ... ... ... ... ... құрамына енгізілмеуі тиіс [139, 36 б.].
Аталған тұжырыммен біз келісе алмаймыз және де қылмыстың ... ... ... ... қылмыстану ғылымының пәніне ... ... ... ... ... ... ... анықтау, зерттеу және оларды болдырмау тергеудің ... ... ... сақтандыру жұмысының тәсілдері,
соның ішінде қылмыстарды ... ... ... мен ... ... болдырмау әдістері тергеу әдістемесінің шеңберінде
қалыптасатынын көрсетеді [140, 132 б.]. ... да ... ... ... қылмыстарды тергеудің әдістемесін ғана емес, оларды алдын
алу жөнінде ұсыныстарды да береді.
В.Г. Танасевич криминалистік сақтандыруды криминологиялық ... ... бұл ... ... ... ... ... мен
шарттар ретінде нақты қылмысты жасауға әсер ... ... ... ... ... ... білдіреді [10, 95 б.].
Көптеген қылмыстарды істеу кезінде қайталанып және кеңінен таралып кеткен
жағдайдағы ... ... ... әлеуметтік қубылысқа
түрлендіріліп кетсе, криминологияның пәніне енеді.
Заң әдебиетінде ... ... ... ... ... ... терминдері жиі қолданылады. Аталған терминдерге қатысты заңгер-
ғалымдардың ... ... ... ... ұқсастығын
көрсетеді.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын алдын алу ... ... ... ... ... ... ... алу
мен болдырмауға бағытталған жедел іздестіру жұмысының маңызы күшті екенін
ескеруі қажет.
Тергеуші, жедел ... ... ... ... адам
өлтіру қылмыстарын істеуге әсер еткен себептер мен жағдайлар ... ... ... ... ... процессуалды емес
жолдармен анықтайды. Қылмыстылықпен күрес жүргізуде ішкі істер органдарының
қызметкерлері ... ... ... ... ... ... аталған қылмыстарды істеуге көмектескен себептер мен жағдайларды
анықтауға сүйене отырып жүргізіледі. ... ... ... міндеттерін атқарған кездегі қызметі қылмыстардың себептері мен
шарттарын жоюға бағытталған жалпыпрофилактикалық іс-шаралардың орны елеулі.
Тергеу тәжірибесі көрсеткендей, ... ... мен ... ... қылмыстан сақтандыру жұмысының арнайы жоспарын дайындауға аса
көңіл ... Жиі ... ... ... ... ... жасауға көмектескен себептер мен шарттарды анықтау жөніндегі
сұрақтарды ... ... ... ... Тергеу тәжірибесінде орын
алатын сахналаумен жасырылған адам өлтіру ... ... ... ... ... ... ... жай-жапсарын өзгертетіні мәлім. Сол
себептен, тергеуші қылмыстан сақтандыру жұмысының жоспарына қылмыскердің ой-
пиғылын жүзеге асыруға көмектескен себептер мен ... ... ... ... ... ... ... қайшылықты мән-жайлардың
негізінде құрылған тергеу болжамдарын жатқызады.
Тергеуші қылмыскердің нақты қылмыстарды істеуге дайындалуы ... ... ... оқиғаның өрбу мүмкіндігі жөнінде ой тұжырымдарды
құрып, ойлаудың қисынды тәсілдеріне, ... ... ... ... ... ... жөніндегі қандай әрекеттерді орындау
қажеттігін шешеді. Тергеу органдары өмірдегі ... ... ... ... ... не ... ... нақ сол тұлға істегенін
анықтауға көңіл бөлуі тиіс. ... ... ... ... қылмыскердің мінез-құлқына, айналасындағы ... ... ... ... ... ... Қылмысты жасырудың нақты
түрін таңдаудың себебі не екенін ... ... ... ... ... ... талдау көп жағдайда адамның өмірі ... ... ... ... ішімдіктерін жиі ішетін, есірткі
және есеңгірететін заттарды ... ... және ... ... тәрбие алмаған, бұзақылық іс-әрекеттерді жасайтын азаматтардың
ортасында кең етек жайғанын көрсетеді.
Тергеу тәжірибесін ... ... ... ... қылмыстардың көпшілігі
әдетте үзіліссіз алкоголь ... ... ... жасалатынын
көрсетеді. Спирт ішімдіктері үнемі тұтыну барысында сананың улануы, ойлану
қисындылығының бұзылуы орын ... ... ... ... ... ... ұстамдылық секілді қасиеттерден ажырауы
қалыптасады. Олардың басқалардың мүддесімен санаспауы, мінездерінің дөрекі,
қатыгез болуы жиі ... ... ... ... әсер ететін келеңсіз құбылыстардың
қатарына нашақорлық та ... ... - ... және ... орасан
зиян алып келетін ауыр әлеуметтік дерт. Есірткілер адамның ағзасына кері
әсер етіп, орталық жүйке ... ... ... ... тіпті ауыр
психикалық ауруларға әкеп соғады. Есірткі заттарды үнемі тұтынатын тұлғаның
жақсы қасиеттері ... ... ... ... ... ... жеке
басының пайдасын ойлау, басқаның құқықтарын сыйламау, ... ... жету ... ... Көп ... тұйықталып, туған-
туысқандарымен, еңбек ... ... ... ... ... қалай болса табуға әрекеттеніп, қаражаты болмаса
ұрлық, тонау, қарақшылық, адам өлтіру қылмыстарын жасаудан да ... ... адам ... ... ... әрі ... ... виктимологиялық аспектілері ескеріледі. Жасалған
қылмыстардың статистикалық деректері жалғызбасты, жеңілтек әйелдердің, ... ... ... азаматтардың, дене кемістігі мен
психикалық ауытқушылығы бар ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Ұстамсыз,
ашуланшақ адамдардың, нашақорлардың, маскүнемдердің, жүріс-тұрысы қалыпты
нормадан ауытқитын адамдардың қылмыстың субъектісі не ... ... ... ... ... ... өзінің қызметтік не қоғамдық
ерекше жағдайына байланысты ... ... ... қылмыстың жәбірленушісі болады. Кейде ... ... ... ауысуы кездеседі. Күнделікті ұрып-соғуға, қинауға,
азаптауға шыдай алмаған әйел адам өзінің жұбайын ... ... ... оның ... ... ... денсаулығына
ауыр дене жарақаттарын келтіреді. Вокзалдарда көшеде адамдардың мас ... ... ... ер ... ... ... ... ірі
сомадағы ақшаны өзінің жанында ұстап, ... ... ... ... факторлар болып табылады [94, 17 б.].
Ішкі істер органдары ... ... ... адам
өлтіру қылмыстарын алдын алу және болдырмау қызметінің ... ... ... ... адам ... ... істеуден жалпы
сақтандыру, яғни азаматтардың тұлғалық қасиеттерін дұрыс қалыптастыру,
өнегелі, құқық ... ... ... үшін мектептерде құқықтық
тәртіп орнығуы, қылмыстылықтың қоғамға қауіптілігі жөнінде дәрістерді ... ... ... ... мәселелеріне байланысты
мақалаларды жариялау, адам өлтіру қылмыстарының ... және ... ... ... әзірлеуге көмектесу, қылмыстардың
істелгені немесе әзірленіп жатқандығы туралы ақпарат белгілі болса ... ... ... ... өтіну;
ә) сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстардың нақты түрлерін алдын
алу үшін тергеу әрекеттерінің, жедел ... ... ... ... ... іс-әрекетті жасауға ниеті бар ... ... ... ... ... болдырмау, қылмысты
жасауға ниеттенген адамға қатысты құқықтық шараларды қолдану;
б) сахналаумен жасырылған ... ... ... яғни ... жалғасуына және аяқталуына жол бермеу.
Құқық қорғау органдарының ... адам ... ... ... туралы хабарламалар, сондай-ақ арыз берушінің аты-жөні
көрсетілмеген «домалақ арыздар» келіп түссе, тергеуші мен ... ... ... істеуге дайындалып жүрген тұлғалардың іс-әрекеттері
туралы ақпараттың шынайлығын ... ... ... ... ... ... ... сипатына ие болғанымен, оны мұқият зерттеу
үстінде негізді күдік ... ... ... үшін ... шаралар
қолданылады.
Алынған мәліметтердің шынайлығы тексеру шараларының нәтижесінде
расталса, ішкі ... ... ... ... істеу
сатыларындағы әрекеттердің өрбуіне қарай, қылмысқа қатусышылардың тұлғасын,
қылмысты аяғына дейін жеткізуге ... ... ... ... ... ... ... отырып, оны болдырмау үшін тактикалық
операцияны әзірлейді. ... емес ... ... ... ... ... ... шеңберінде жедел іздестіру
шараларын жүргізуге жете мән беріледі.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру ... ... ... ... ... криминалдық полиция бөлімі басшысымен өзара
әрекет етіп, операцияның ... ... ... ... бөлімінің
басшысы жедел іздестіру қызметкерлеріне адам ... ... ... ... әрекеттерін орындауға бағытталған тұлғаларды елді-
мекендердегі ... ... ... ... ... қайшы жүріс-
тұрысымен көзге түскен азаматтардың, коммерциялық ұйымдарда бәсекелестіктің
тыйым салынған нысандарын қолданатын ... ... ... қатыстылығы бар адамдардың арасында анықтауды тапсырады.
Сахналаумен жасырылған адам ... ... ... ... шеңберінде келесі жедел іздестіру ... ... ... ... қою; азаматтармен жария және жасырын қатынастар орнату,
құпия ... ... ... ... ... жедел іздестіру
қызметін жүзеге асырушы органның қызметкерін не онымен бірге қызмет істеп
жүрген көмекшіні жедел ... ... ... шешу үшін ... ... ... отырған объектінің төңірегіне жасырын енгізу;
қылмыстық іс-әрекетті имитациялайтын мінез-құлық таныту; арнаулы ... ... ... ... жасаушы немесе жасаған адамның
ізіне түсу, оны ұстау және т.б.
Ішкі істер ... ... ... ... ... ... ... тактикалық операциясы барысында келесі мән-
жайларды анықтауы ... ... ... ... ... түсіп, адам
өлтіру қылмысын істеу мүмкіндігі ... ... ... ... түскен жағдайда
күдіктелетін тұлғаның адам өлтіруге шынайы ниеті бар ма; ... ... ... ... ... жері, жұмыс орны; қылмыскердің
қылмысты қандай іс-әрекетпен жүзеге асыруды ... ... ... ... ... ... ... орындаушыны не басқа да
қылмысқа қатысушыны іздестіріп жүрген жоқ па; ... ... ... ... ... істеудегі рөлі қандай болуы тиіс; қылмыскерді
қылмысты істеуге не себептер итермелеп тұр; қылмысты істеудің белгіленген
орны, уақыты. Күдіктелетін ... сол ... ... ... ... ... туралы ақпарат жинауға көңіл бөлінеді. Адам
өлтіру қылмысын істеуге дайындалған басқа да ... ... ... ... ... ... онда ... істеуге дайындалған басқа да
қылмысқа қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның өмірінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету
үшін ... ... ... ... ... ... жөніндегі ақпаратты ғылыми-техникалық құралдарды пайдаланып,
бекітіп алу қажет.
Тактикалық операция ... бас ... ... ... ... ... ... ауыр немесе аса ауыр қылмыстарды
істегені үшін сотталса, жария, жария емес ... ... ... ... ... жасауға, өзінің сотталғаны үшін кек алу,
кісі өлтіру, қаржы-қаражатты қылмыстық жолмен табу, жалданып адам ... ... ... ... ... ... сипатталған азаматтардың, қадағалаусыз
қалған кәмелетке толмағандардың ... ... ... беделді
мүшелерімен қарым-қатынас орнатқаны ... ... ... түскен кезде
оларды қылмыстық қызметке кімнің кіргізгені, кәмелетке толмағанның мінезі,
психологиялық ерекшеліктері туралы ақпарат жиналып, ... ... ... қылмыстық топ мүшелерінің қандай қылмыстарды істегенін, соның
ішінде адам ... ... ... ... ... ... ... жасырғанын, топ мүшелерінің қылмыстық әрекеттерді істеуді
жоспарлап, қылмысты істеуге дайындалып жүргенін ... ... ... ... ... іздестіру, тергеу әрекеттерінің,
басқа да әрекеттердің негізінде ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық шаралар қолданылады.
Адам өлтіру қылмыстарын істеуге қылмыскерлердің әзірленіп жатқаны
туралы ақпарат расталған жағдайда, ... өрбу ... ... адам ... ... ... ... мүмкін тұлғалардың
психологиялық ерекшеліктеріне, адам өлтіру қылмысы ... ... ... мен ... ... қылмыстық пиғылын жүзеге асыра алмау үшін адам
өлтіру қылмысын істеуге дайындалған, оқталған ... ... ... жағынан әсер етіп, қылмысты істеуден туындауы ... ... ... істеуден толығымен бас тартуға көндіруі;
қылмысты істеуі мүмкін тұлғалардың іс-әрекетінде қылмыс ... не ... ... болса әкімшілік-құқықтық шараларды, ... ... ... атынан үстінен шағымдар түскен психикалық ауруға,
маскүнемдікке ... ... ... ... қолданылуы мүмкін қару-
жарағы, оқ-дәрілері, жарылыс ... және ... ... ... да ... ... сақтау, тасымалдау ережелері бұзылған жағдайда
алынып қойылады.
Тергеуші, криминалдық полиция қызметкерлері суық ... ... ... дайындау, сақтау, өзімен бірге алып жүру фактілерін анықтау,
бұл қарудың қандай мақсатта дайындалғанын, істелген қарулардан адамдардың
өлтірілген-өлтірілмегенін, ... ... адам ... ойы бар ма және
оның қандай дайындық әрекеттерін жасау түрде көрінгенін анықтайды.
Сахналаумен жасырылған адам ... ... ... есірткі
саудасымен, жеңгетайлықпен, заңсыз құмар ойындарын ұйымдастыратын қылмыстық
топ ... ... ... ... ... операцияны жүргізу
кезінде жезөкше әйелдермен, тыйым салынған құмар ойындары ... ... ... ... қарым-қатынас орнатылады. Бұл
тұлғалардан жезөкшеліпен айналысуға, ... ... ... есірткіні
тұтынуға кімдердің тартқанын, есірткі сатушылардың аты-жөнін; ... ... ... ... өліммен қорқытқан жағдайларда, не себептен
бұл оқиғанын орын алғанын, қылмыстық ... ... ... ... ... білетінін; ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелерінің қылмыстарын
әшкерелейтін дәлелді фактілердің ... бар ... ... сол ... ... шынайы қауіп төніп тұрғаны хабарлаған ... ... ... шаралар қолданылады.
Адам өлтіру қылмыстарын болдырмауға бағытталған шаралар негізінен жедел
іздестіру шараларымен қамтылатынын ескерсек, жедел ... ... ... ... ете ... ... ... оқиғасын анықтауды,
әзірленіп жатқан қылмыстарды болдырмауды тұтас жедел іздестіру шараларының
кешенімен қамтамасыз ... айту ... ... ... рет ... зерттеу нәтижесіне сәйкес
төмендегідей қорытынды жасалды:
1. Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарының ... ... ... ... ... ... ... қызметті дұрыс ұйымдастыруға көмектесіп, қылмыстық іс-әрекетті
жүзеге асырудың ерекшеліктерімен таныстырып, қандай объектімен кездескенін,
әрі ... ... ... ... ... ... негіз ретінде
саналады. Сахналаумен жасырылған адам ... ... ... ... ... ... ... сахналау қамтылып, оның
мазмұны адам ... ... ... ... ... ақпараттың
жалғандығымен түсіндірілетін факторлардың кешенімен ашылып ... ... адам ... ... криминалистік сипаттамасы
– қылмыстарды ашу, тергеу, алдын алу үшін қажетті қылмысты істеудің және
қылмысты жасырудың ... мен ... ... ... және ... ... уақыты және жай-жапсарының ерекшеліктері, қылмыс іздерінің
түзілу механизмі және шоғырлану орны, жәбірленуші мен қылмыскер, ... ... ... ... ... құрылымдық элементі
болып табылатын, қылмыстың моделі туралы бастапқы жүйеқұрушылық ... ... адам ... ... ... мазмұнындағы қылмыстық сахналау – ақиқатты жасыру және
тергеушіні ... ... ... ... ... субъектісі,
оқиға болған жердің жай-жапсарына қатысты ақпаратты өзгерту, дәлелдемелерді
қолдан жасаумен, сондай-ақ тергеушіге жалған ... ... ... ... ... ... жалғасатын сахналау субъектісінің
қасақана қызметі болып табылады.
Қылмыскер ... ... ... ... ... ... ... іздерді
жою, жалған іздерді қолдан жасау, өліктің орнын ауыстыру, жатқан тұрысын
өзгерту, заттарды тасымалдау ... ... ... ... оқиға болған жердің қоршаған ортасы қайшы келмеген жағдайда ... ... ... Криминалистік сипаттамадағы із түзілу механизмі
сахналауды әшкерелеуге көмектесетін негізгі элементі ... ... ... із түзілу механизмінің ерекшелігі оқиға ... ... ... екі іздік жай-жапсар бейнеленіп, мұндағы қылмыстың
іздік жай-жапсары ... ... ... жай-жапсары қабаттастырылатын
өзіндік беткей болып табылатынымен түсіндіріледі.
Қайшылықты мән-жайлар ... ... адам ... қылмыстарының
негізгі белгісі есептеледі. Қайшылықты ... ... ... түсіндіруге бағытталған тергеушінің болжамына қайшы келетін фактілі
деректер түсініледі, яғни ... ... ... ... ... тиіс ... заттардың жоқтығы, немесе керісінше болмауы тиіс
іздердің, заттардың ... ... ... бұл ... ... ... құбылыстар туралы болжамына сәйкессіз келуі, тергеуші
болжамының объективті ақиқатқа сәйкессіздігінен ... ... ... ашу ... ... ... ... процесінде
табылады. Қайшылықты мән-жайлардың мазмұны із түзілудің екі ... ...... ... ... процесінің дамуы, екіншісі
– қылмысты жасыру және қылмыстың анықталуына қарсы әрекет ету үшін ... ... ... ... ... ... әшкерелеуге
мүмкіндік беретін қайшылықты мән-жайларға келесілер жаттады: ... ... ... көрсету жарақаттарының, зақымдарының табылуы
(өткір құралдармен ... ... ... қорғанған кезде жәбірленушінің
алақанында, қолында кесілген жаралардың болуы және т.б.); өзін-өзі ... ... ... негізгі жараның жанында қосымша жаралардың жоқтығы;
шашыраған, аққан қан іздерінің жарақаттардың сипатына, табылған қаруға ... ... ... ... ... ... өлу кезіндегі
мәйіттің табылған жерінің ғимараттың қабырғасынан тым алыс қашықтықта
жатуы; су ... ... ... ... сараптамалық
зерттеудің нәтижесінде оның өлімі суға туншығудан емес, басқа ... ... су ... ... мәйіттің қол-аяқтарының
байланған түрде табылуы және де ... ... ... ... өзі ... алмағанын көрсетуі және т.б.
3. Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеу ... ... және ... ... ... ... немесе жоқтығы бойынша: 1 жағдай – күш қолдану белгілерімен ... 2 ...... ... ... ... ... орын
алған; сахналаудың түрлері бойынша: 1 жағдай - өзін-өзі ... ... ... ... суға ... өзін ... суық, атылатын қаруды қолданып
өзіне өлім келтіру және т.б.); 2 ... - өз ... өлу ... ... 3 ... – жазымдық жағдай белгілерімен мәйіт табылды
(көліктегі, тұрмыстағы, өндірістегі, үйдегі және т.б.); 4 ... - ... ... мәйіт табылды; бастапқы ақпараттың сипаты бойынша: 1
жағдай – сахналаудың ... ... анық ... ... 2 жағдай – сахналауды жасаудың анық іздері табылмады, бірақ
сахналаудың материалдық жай-жапсарын жасаудағы кейбір артықшылықтар, ... ... ... ... ... ... ... жағдайын ескере отырып және алынған криминалистік ақпаратты
талдап ... ... ... ... ... ниетіне,
қылмысты жасаудың және оны жасырудың ... ... ... ... ... ... құрылатын болжамдардың түрлері:
сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмысы ... ... ... ... емес ... орын ... ... сахналау
субъектісіне қатысты: адам өлтіру жақын ... ... ... ... ... бәсекелесімен, жұмыстағы
әріптесімен, ұйымдасқан қылмыстық топтың мүшелерімен ... ... ... адам ... ... ... адам өлтіру
қасақаналықпен жасалды; қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі өзара әрекет ету бұл қылмыстарды
анықтау, тез және ... ... ... ... мақсатындағы
тергеушінің, жедел іздестіру қызметкерлерінің және басқа да субъектілердің
нормативті-құқықтық актілерге негізделген және ... ... ... және ... ... тиімді үйлестіруге
бағытталған уақыты, орны, мақсаттары, ... ... ... ... ... ... ... өзара әрекет етудің ұйымдастырушысы және үйлестірушісі
саналады. Топ мүшелері ... ... ... іс ... ... ... ... Сондықтан тергеуші жедел-тергеу
топтың басшысы, ұйымдастырушысы ретінде тұтастай тергеудің жай-күйі туралы
топтың барлық қатысушыларына ақпарат ... ... және ... ... ... ... алмасса, өзара әрекет етудің нәтижесі,
ұйымдастырылуы жоғары деңгейде болады.
Қылмыстарды тергеу кезінде тактикалық операцияға қатысушылардың өзара
әрекет ету ... ... үшін ... ... тергеуге
қатысушылардың біліктілігінің жоғары ... әр ... ... топ ... ... ... әр мүшенің пікіріне құрметпен
қарау; топ мүшелерінің міндеттерін нақты бөлу; келіспеушіліктерді болдырмау
мақсатында ... ... ... қолдану; барлық
жағдайларда жасалған қателіктердің себептерін түсіндіру; ... ... және ... бұлжытпай сақтау.
5. Адам өлтіру қылмыстары негізінен жасырын жасалатындықтан, қылмысты
көргендерді табу және ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешу қажеттілігі туындайды. Тергеуге қарсы
әрекет ету іс-қимылдары орындала отыра, сахналауларды жасау ... ... ... ... ... ... ... болған жердегі өзгертілген,
бұрмаланған іздік суретті тікелей көзбен қабылдауымен, оқиға болған жердің
жай-жапсарында, мәйіттің денесінде табылған кейбір іздердің ... ... ... ... ... ... ... келуімен, іздердің
арасындағы ұқсассыздықтармен, мүдделі тұлғалардың қылмысты тергеу кезінде
қарсы әрекет ... ... ... ... ... ... жедел және басқа шараларының кешенін қолдануды талап етеді.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын ... ... ... ... ... өткізу және мұндағы
тергеу әрекеттерінің, жедел іздестіру және ұйымдастыру шараларының ... ... ... ... ашудың және тергеуді ұйымдастырудың
маңызды құралдарының бірі, ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуге қатысушылардың
қызметін үйлестіру жөніндегі тактикалық операциялар сахналаудың белгілерін
анықтау үшін ақпаратты жинауға; ... ... және оның ... ... ... қылмыскерді анықтау, ұстау және әшкерелеуге;
сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын ... ... адам ... қылмыстарын тергеуді криминалистік қамтамасыз етуге
және тергеуге қатысушылардың қызметін үйлестіруге ... ... ... ... жасыру белгілерін анықтау, қылмысты істеу
және жасыру механизмі туралы ақпаратты жинау ... ... ... ... ... жердің орнында жүргізіледі. Қылмыс өткен ... ... ... табылатындықтан оның қалай жүзеге ... ... ... ... ... болған жердің жай-жапсарын,
мәйіттің денесін тексеру, қылмысты көзімен көргендерді, ... ... ... алу, ... ... ... ... жүргізу
арқылы алады. Сахналаудың белгілерін анықтауға бағытталған ақпаратты жинау
тактикалық операциясы кезінде қайшылықты ... ... ... ... ... мәйіттің денесінде кездейсоқтықтан түзілгенін, ... ... ... және ... ... ... кезінде бірінен кейін
бірі орындалған әрекеттерден туындап қылмыстың болғанын ... ... ... ... ... ... мән-
жайлар сараптамаларды тағайындау, куәлерден жауап алу, тергеу экспериментін
жүргізу және басқа да ... ... ... тексеріледі.
Адам өлтіру қылмыстарын тергеу ... ... жеке ... оның ... ... ... ... жинау қылмыстың
тергелуіне және ашылуына үлкен ... ... ... ... кім екені анықталған жағдайда қылмысты істеуі мүмкін тұлғалардың
шеңбері тарылып, қылмыстың оқиғасы, қылмысты ... ... ... ... ... істеуге итермелеген себептер және басқа да маңызды
криминалистік ақпаратты алуға мүмкіндік туындайды.
Қылмыскерді анықтау мен ... ... ... ... ... ... ... табылатын тұлғаларды, заттарды және мән-жайларды
анықтау, ұстау және ... ... ... тергеу, жедел
іздестіру және басқа да шаралардың кешені жүзеге асырылады.
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру ... ... алу ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін алдын алу
мен болдырмауға бағытталған жедел іздестіру жұмысының маңызы үлкен.
Тергеуші, жедел іздестіру ... ... ... ... ... ... әсер еткен себептер мен жағдайлар туралы
мәліметтерді тергеу барысындағы процессуалды, сондай-ақ ... ... ... ... қылмыстарын болдырмауға бағытталған шаралар негізінен жедел
іздестіру шараларымен қамтылатынын ескерсек, жедел бөлімдердің ... ... ... ете ... ... ... ... өлтіру қылмыстарын істеуге дайындалу, оқталу әрекеттерін ... ... ... қайшы жүріс-тұрысымен көзге ... ... ... аса ауыр қылмыстар үшін ... ... ... ... ауытқитын тұлғалардың,
бәсекелестіктің тыйым салынған ... ... ... ... ұйымдасқан қылмыстық топқа қатыстылығы бар адамдардың ... ... ... ... ... ... тұтас жедел
іздестіру шараларының кешенімен қамтамасыз етеді.
Қойылған міндеттер шешімінің ... ... ... ... ... ... мазмұнында өзінің шешімін тапты, мұның өзі
жұмыстың аяқталған сипатын көрсетіп, ... ... адам ... ... ... және ... ... мен тергеуге
қатысушылардың қызметін үйлестіруді әзірлеу түріндегі қойылған ... ... ... нақты қолдану бойынша ұсынымдар. ... ... және ... ... ... ... адам ... тергеу және ашу бойынша келесі ... ... ... ... ... органдарының тергеу бөлімдерінде сахналаумен жасырылған
адам өлтіру қылмыстары бойынша тергеушілерді дайындауды және мамандандыруды
жүзеге асыру;
- заңгерлерді дайындау жөніндегі оқу ... оқу ... ... адам ... қылмыстарын тергеу мәселелері бойынша
арнаулы курстарды енгізу;
- сахналаумен жасырылған адам ... ... ... түрде анықтау үшін ... және ... ... ... тақтасын бағдарламалық қамтамасыз
ету.
Дайындалған жұмыстың ғылыми ... ... ... ... ... ... адам ... қылмыстарын тергеудің
теориялық және әдістемелік мәселелерін, тергеуге қатысушылардың өзара
әрекетін монографиялық ... ... ... ... ... табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚР Конституциясы, 30 тамыз 1995 ж. ... ... ... ... – Астана, 2009. – 40 б.
Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның 2030 ... ... даму ... және ... ... ...... 1997. – 94 б.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ...... ... 2009. – 212 ... ... ... кодексі. – Алматы: Жеті жарғы, 2008. –
187 б.
Герасимов И.Ф. Криминалистические характеристики преступлений в структуре
частных ... // ... ... в ... ... – Свердловск, 1978. – С.3-5.
Гавло В.К. ... ... и ... применения методики
расследования отдельных видов преступлений. – ... 1985. – 333 ... И.М. ... аспекты криминалистической характеристики и место в
ней ... о ... ... // Сб.: ... ... – М., 1984. – ... Н.А. Сущность методики расследования и ее принципы ... ... – М., 1976. – № 5. – С. ... Н.Я. ... ... ... // В кн.:
Криминалистика и судебная экспертиза. – Киев, 1983. – ... – С. ... В.Г., ... В.А. О ... характеристике
преступлений // Вопросы борьбы с преступностью. – М., 1976. – ... ... А.Н. ... ... расследования отдельных видов преступлений.
– М.: Издательство МГУ, 1978. – 72 ... В.Е., ... А.Н. ... проблемы
криминалистической характеристики // Криминалистическая характеристика
преступлений. – М., 1984. – ... Л.Я. ... ... и ... ... // Криминалистические характеристики в методике расследования
преступлений. – Свердловск, 1987. – С.17-20.
Джакишев Е.Г. ... ... и ее роль в ... ... // Проблемы программирования, организации и
информационного обеспечения предварительного следствия. – Уфа, 1989. ... А.А. ... ... познаний для квалификации преступлений. –
Алматы, 1997. – 234 с.
Мозговых Г.А. Криминалистическая характеристика преступления. – ... – 48 ... Л.А. ... – М., 1971. – 425 ... Г.Г. ... учение о способе совершения преступления. –
М., 1970. – 181 ... А.Г. ... ... ... и методы установления
способа сокрытия преступлений против жизни, здоровья граждан. – М., 1982. ... ... 1572340 ... іс, Оңтүстік-Қазақстан облыстық сотының мұрағаты, 2008
жылғы қылмыстық іс құжаттары; ҚР Жоғарғы ... ... 2008 ж. №9, ... ... Н.А. ... ... ... и типичные
следственные ситуации как важные факторы разработки методики расследования
преступлений // ... ... с ... – М., 1979. – ... – С.
121.
Кирсанов З.И. Маскировка как способ сокрытия следов преступления // Способы
сокрытия следов преступлений и ... ... их ... ... 1984. – ... Н.В Проблема алиби на предварительном следствии: автореф. канд.
юрид. ... – М., 1988. – 27 ... И.Н. ... ... тактика. – М., 1929. – 44 с.
Ратинов А.Р. Судебная психология для следователей. – М., 1967. – ... / Под ред. И.Х. ... – Л.: ЛГУ, 1976. – 316 ... И.М. Методологические проблемы расследования. – М.: Юрид. лит.,
1973. – 216 с.
Васильев А.Н., Мудьюгин Г.Н., ... Н.А. ... ...
М.: Госюриздат, 1957. – 78 с.
№1003617 қылмыстық іс, Оңтүстік-Қазақстан облыстық сотының мұрағаты, 1998
жылғы қылмыстық іс ... В.И., ... В.Л., ... К.Н. ... ... и ... ... – Л., 1990. – 131 с.
Крылов И.Ф. Криминалистическая характеристика и ее место в системе ... в ... ... // Криминалистическая характеристика
преступлений. – М.: ВНИИ Прокуратуры СССР, 1984. – С. ... Б.И. ... ... ... – М., 1981. – 115 ... В.П. ... ... – М., 1969. – 79 с.
Шаламов М.П. Теория улик. – М.: Госюриздат, 1960. – 88 с.
Винберг А.И. ... ... ... // В кн.: ... –М.:
Госюриздат, 1959. – 237 с.
Белкин Р.С. Криминалистика: тенденции, проблемы, перспективы. От теории к
практике. – М.: ... лит., 1998. – 227 ... В.С. О ... и ... ... обстоятельств // В кн.:
Вопросы ... ... – М.: ... ... 1965. ... С. ... В.П. ... негативных обстоятельств при осмотре места
происшествия. – ... 1959. – С. ... Б.М., ... А.И. ... – М.: ... НКЮ ... 1940. – 258
с.
Сергеевский Н.Д. Немые свидетели ... ... // ... ... ... 1907. – №2. – ... М.Е. ... и техника расследования преступлений. – Киев, 1940.
– 78 с.
Кривицкий С.Г. ... ... в ... // ... – 1937. – №5. – С. ... С.Г. ... ... и их значение при расследовании преступлений
// Ученые записки ВИЮН. – М.: Юриздат, 1941. – Вып.2. – С.60.
Вологин М.В., ... Г.Н. К ... о ... негативных обстоятельств в
криминалистике // Проблемы предварительного следствия. – ... 1980. ... ... ... іс, ... қалалық сотының мұрағаты, 2001 жылдың
қылмыстық іс құжаттары.
Бородулин А.И. Методические и ... ... ... ... ... лицами: дис. канд. юрид. наук. – М., 1996. – 139 с.
Дулов А.В. Судебная психология. – Минск, 1975. – 462 ... В.К. О ... ... и ... ... ... с ... должностных лиц // Вопросы криминалистической
методологии, ... и ... ... – М., 1973. – С. ... Р.С., ... Ю.Г. ... ... деятельности
криминальной полиции. – М.: Новый юрист, 1997. – 212 ... Р.С., ... Ю.Г., ... Г.В., ... Е.Р. ... М., 2000. – 990 с.
Балашов А.Н. Прокурорский надзор за ... ... в ... ... и ... дознания. – М., 1987. – 143 с.
Дубинский А.Я. Взаимодействие следователя с органами ...... ... школа МВД СССР, 1970. – 99 с.
Белозеров Ю.Н., ... В.В., ... А.А. ... в ... ... и его ... – М., 1972. – 103 с.
Герасимов И.Ф. Взаимодействие ... ... ... и ... ... ... опасных преступлений: автореф. канд. юрид. наук. –
Свердловск, 1966. – 28 ... ... для ... / под ред. Р.С. ... – М., 1999. – ... Е.Е. ... обеспечение и координация деятельности
участников расследования налоговых преступлений: дис. ... ... ... ... 2000. – 148 ... И.В. ... ... процесс. Методические разработки по
изучению курса советского уголовного процесса (Сост. по УПК УССР) / ... ... И.В. ...... 1968. – Ч.1. – 89 ... А.И. Основы теории судебных доказательств. – М.: Госюриздат, 1960. ... ... Р.С., ... А.И. ... и доказывание. – М.: Юрид. лит.,
1969. – 216 с.
Ларин А.М. Расследование по уголовному делу. Планирование, ... ... ... лит., 1970. – 223 ... В.М., ... В.Я. ... ... и особенности
легализации полученной информации в ходе предварительного следствия. – М.:
Изд-во Щит, 1999. – 80 ... для ... / под ред. Н.В. ... – М., 1971. – 752 ... Б.А. ... ... ... расследования в советском
уголовном процессе: учебное пособие. – М., 1971. – С. 58.
Возгрин И.А. О структуре ... ... ... ... ... Вопросы теории и практики борьбы с преступностью. – Л., 1974. – С. ... Р.С. Курс ... ... – М., 1987. –Ч.2. – 366 ... А.Ф. Вопросы соотношения ... и ... ... – М.: Изд. ... ВШ МВД СССР, 1976. – С. 29.
Досбол Г.Г. Психология предварительного расследования. – ... ... 2000. – 126 ... Б.Ф. Методологические и теоретические проблемы психологии. – М.,
1984. – 311 ... В.М. ... ... ... – М., 1961. – 406 ... Я.С. ... проблемы защиты по уголовным делам. –Казань,
1972. – 88 с.
Быховский И., ... Н. ... ... ... ... ... ... – 1973. – №12. – С.39-40.
Васильев В.Л. Психологические основы организации труда ... ...... 1976. – 175 ... В.С., Волков И.Н., Емельянов Ю.Н. Руководитель и ... ... – Л., 1974. – 51 ... Р.С., ... А.И. ... Общетеоретические проблемы. – М.,
1973. – 66 с.
Темірболат Н.С. Криминалистикалық болжау және оның тергеуде атқаратын ролі:
заң ғыл. канд. дис. – ... 2008. – 128 ... Н.Г. ... ... ... решение и комплекс
тактических приемов в ... // ... ... – М., 1998. – С. ... Т.А. Роль ... категорий при расследовании
преступлений: автореф. д-ра юрид. наук: 12.00.09. – ... 2007. – 45 ... Л.А. ... следственного действия / Библиотека следователя.
– М., 1974. – 55 с.
Пантелеев И.Ф. Методология криминалистики: ... ... – М.: ... – 90 с.
Жәкішев Е. Криминалистік тактика. – Алматы: Жеті жарғы, 1997. – ... В.И. К ... о ... ... и ... // Советская криминалистика на службе следствия. – 1955. ...... А.Н. Роль ... ... и ... их ... ... / Ученые записки. – М., 1957. – Сб. 9. – 165 с.
Нургалиев Б.Б. ... ... ... лиц, ... ... ... дачи ... показаний: автореф.
канд.юрид.наук. – Алматы, 2006. – 23 с.
Белкин Р.С. ... ... ... учеб. пособие. – Волгоград:
ВСШ МВД РФ, 1993. – 116 с.
Дулов А.В. ... ... при ... ... –Минск,
1979. – 128 с.
Шиканов В.И. Теоретические основы тактических ... в ...... 1983. – 200 с.
Джакишев Е.Г. Проблемы совершенствования криминалистических приемов и
средств борьбы с ... и ... ... ... в ... автореф. д-ра юрид. наук. – Алматы, 1994. – 38 ... Т.А. Роль ... ... при расследовании
преступлений: дис. д-ра юрид. наук. – Алматы, 2007. – 273 ... Л.Я. ... ... ... в процессе расследования и
тактики следствия // В кн.: ... ... ... ... – Л., 1976. – С.54-56.
Баев О.Я. Основы криминалистики: курс лекций. – М.: ... 2001. – 288 ... Н.П. ... ... для ... – М.: Изд. ... ... 2000. – 384 с.
Образцов В.А. Выявление и изобличение преступника. – М.: Юрист, 1997. – ... В.Е. ... ... ... ... ... ... учеб. пособие. – Харьков: Юрид. ин-т, 1984. – ... А.В. ... ... при ... ... ... и ... экспертиза. – Киев: Высшая школа, 1980. – ... ... М.В. О ... ... ... средств // Воронежские криминалистические чтения / под
ред. О.Я. Баева. – ... ... ... гос. ... 2001. – ...... В.И. Убийства, совершаемые в процессе противостояния организованных
преступных группировок (особенности расследования): метод. ... ... ... 1997. – 132 ... Н.П. ... ... ... деятельности: практ.
пособие. – М.: Юристъ, 2002. – 172 с.
Самыгин Л.Д. ... ... как ... ... – М.: ... МГУ, 1989. – 180 ... Т.С. Криминалистическая ситуалогия: монография / под ред. проф.
Н.П. Яблокова. – М.; Калининград, 1997. – 343 ... Ю.М. ... ради ... – М.: ... 1998. – 232 ... Е.П. ... первоначального этапа расследования преступлений. –
Красноярск: Изд-во Красноярского университета, 1987. – ... И.М. ... при ... ... – М.: ... ... – 152 с.
Терликбаев К.Т. Криминалистикалық модельдеу қылмыстарды тергеу кезіндегі
танымның әдісі ретінде: заң ғыл. канд. дис. – ... 2007. – 125 ... Н.И. ... / ... тактика. – М.: Изд-во НКВД, 1929. ... ... С.И. ... ... и их ... в раскрытии
преступлений. – Волгоград: ВСШ МВД СССР, 1973. – 72 ... А.С. ... ... ... в процессе расследования. -
М., 1971. – 50 с.
Крылов И.Ф. Как наука ... ... ... – Л., 1959. – 47 ... З.Е. Пожарно-техническая экспертиза. – М., 1963. – 44 с.
Барон Л.Б. Особенности назначения судебной ... при ... ... с ... ... // ... криминалистики и судебной
экспертизы по ... о ... ...... 1985. – ... Н.Н. К вопросу использования рентгенно-структурного анализа при
экспертизе золы в случаях криминального ... ... // ... ... и ... на ... ... –Ставрополь,
1971. – Вып. 6. – С.35.
№0910346 қылмыстық іс, Астана қаласы сотының ... 2006 ... іс ... ... / под ред. В.В. Томилина. – М., 1978. – 208 с.
Сапожников Ю.С. Криминалистика в судебной медицине. – Киев, 1970. – 223 ... М., ... С., ... Ғ. ... ... ...... 2009. – 332 б.
Гинзбург А.Я. Основы оперативно-розыскной деятельности: учебное ... ... ТОО ... 1997. – 80 ... В.И. ... ... познаний. – Иркутск: Иркутский гос.
ун-т, 1976. – 175 с.
Эйсман А.А. ... и ... ... ... ... при
криминалистическом исследовании в целях получения ... ... ... кн.: ... ... – М., 1962. – ...... А.В., Нестеренко П.Д. Тактика следственных действий. – Минск, 1971. ... ... В.Д., ... В.Г. ... ... знаний при
установлении фактических обстоятельств уголовного дела. – ... ... 84 ... В.М. ... ... в ... процессе // Заключение
эксперта. – М.: ЦНИИСЭ, 1968. – Ч.2. – С. 91.
Глазырин Ф.В., Кругликов А.П. ... ... ... 1981. –
72 с.
№1272649 қылмыстық іс, Оңтүстік-Қазақстан облыстық сотының мұрағаты, 2004
жылғы қылмыстық іс құжаттары.
№1401625 қылмыстық іс, ... ... ... ... 2005 ... іс ... қылмыстық іс, Оңтүстік-Қазақстан облыстық сотының мұрағаты, 2006
жылғы қылмыстық іс құжаттары.
Поврезнюк Г.И. Криминалистические методы установления ... ... ... без ... ... лиц. – ... 1997. – 25 с.
Розенблит С.Я. Тактика допроса свидетелей // ... ... ... ... – М.: ... 1955. – С. 113-150.
Карнеева Л.М., Ордынский С.С., Розенблит С.Я. ... ... ... ... – М.: ... 1958. – 125 с.
Коновалов В.Е. Тактика допроса свидетелей и ...... ... – 113 ... Н.Г. ... курс ... – М., 2006. – 620 с.
Белкин Р.С., Лившиц Е.М. Тактика следственных действий. – М., 1997. – 176
с.
Соловьев А.Б., ... Е.Е. ... на ... ... ... – М., 1986. – 62 с.
Порубов Н.И. ... ... ... на ... ... - Изд. ...... ВШ МВД СССР, 1978. – 60 с.
Карацев К.М. Основные процессуальные и криминалистические положения допроса
обвиняемого. – Алма- Ата, 1969. – 178 ... Н.Н. ... ... и ... ... лиц, совершивших
умышленное убийство: дис... канд. юрид. наук. – Иркутск, 1993. – 227 ... В.П., ... М.И. ... на ... следствии (уголовно-
процессуальные и криминалистические вопросы). – Алматы: Оркениет, 1999. ... ... А.А., ... А.И. ... – М., 1971. – 91 ... учебник / под ред.И.Ф. Герасимова и Л.Я. Драпкина. – М.:
Высшая школа, 2000. – 671 ... Н.Ф. ... и ... – М., 1969. – С. ... А.Г. Некоторые вопросы деятельности органов МООП по ... // ... ... преступности. – М.: Юрид. лит.,
1965. – Вып.1. – С.36.
Каиржанов Е.И. ... ... ... – Алматы: Республиканский
издательский кабинет, 2000. – 198 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 201 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуді криминалистік қамтамасыз ету және тергеуге қатысушылардың қызметін үйлестіру32 бет
Қылмыс істеу сатылары10 бет
Қылмысқа қатысу39 бет
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет
«Ашық» архитектура принципі. IBM PC үйлесімді компьютерлері4 бет
«Жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру»61 бет
Іске қатысушылардың сотқа келуін қамтамасыз ету16 бет
Абайсызда кісі өлтіру57 бет
Адам сырт келбеті туралы криминалистикалық ілім5 бет
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь