Магнит өрісі жайлы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. Магнит өрісі тақырыбындағы негізгі ұғымдарды қалыптастыру әдістемесі
1.1 Магниттік құбылыстар. Токтардың өзара әсері. ... ... .7
1.2 Магнит өрісі.. ... ...10
1.3 Магнит өрісінің индукция векторы.
Магнит индукциясын өлшеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.4 Магнит индукция сызықтары.
Әртүрлі токтардың магнит өрістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
1.5 Магнит өрісінің ток пен зарядқа әсерлері
1.5.1 Магнит өрісіндегі токқа әсер етуші күш. Ампер заңы ... ... ... ... ... .20
1.5.2 Лоренц күші ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
1.6 Заттардың магниттік қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2. Магнит өрісі тақырыбы бойынша жүргізілетін эксперименттік және зертханалық
жұмыстар
2.1 Эрстед тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.2 Түзу және дөңгелек токтардың магниттік сызықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
2.3 Дөңгелек токтардың өзара әсерлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
2.4 Тұрақты магниттің магнит өрісінің магнит индукциясын Ампер заңымен анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.5 Тұрақты магниттің магнит өрісінің магнит индукциясын магнит ағынын өлшеу арқылы анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
2.6 Жердің магнит өрісін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39
3. Магнит өрісі тақырыбына есептер шығару әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47
4. “.Магнит өрісі. Магнит индукциясы ” тақырыбын оқытуда
компьютер негіздерін қолдану.Компьютер арқылы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
5. Магнит өрісінің техникада қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68
Физика - материя козғалысының жалпы және қарапайым формаларын, қасиеттері мен заңдылықтарын зерттейді. Ол осы заманғы жаратылыстануда жетекші роль атқарады. Мұның өзі физикалық заңдардың, теориялардың және зерттеу әдістерінің барлық жаратылыстану ғылымдары үшін шешуші мәні барлығымен байланысты.
Қазіргі заманғы физика ғылымы жаратылыстану білімі мен ғылыми-техникалық прогресстің іргетасы болып табылады. Электротехника, автоматика, радиотелеметрия және техниканың басқа да көптеген салалары физиканың сәйкес бөлімдерінен дамып өрістеді. Ғылым мен техниканың ары қарай дамуы физика жетістіктерінің техника мен өндірістің түрлі салаларына одан әрі неғұрлым терең енуіне алып келеді.
Жаратылыстану үшін және техниканы дамыту үшін физиканың мәні арта беруіне байланысты,физиканы білу қазіргі коғамның әрбір адамына қажет бола түсуде.
Адамның табиғи ақыл-ой қабілеті оның дамуының қуатты қозғаушы күші болып табылады. Білім берудің негізгі мақсаты - жеке тұлғаның ақыл-ой қабілетінің көзін ашу және оның үздіксіз дамуы мен жетілуін камтамасыз ету. Физиканы оқытудың бүкіл оқу-әдістемелік жүйесі осы негізгі мақсатты жүзеге асыруға қызмет етуі керек.
Жұмыстың көкейкестілігі
Мектептік физикалық білім берудің нақты мақсаттары оқушылардың ақыл-ойын, олардың танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту, физиканың қазіргі қоғам өміріндегі және жалпы адамзаттық мәдениеттің дамуындағы рөлі жайлы түсініктерін қалыптастыру, табиғатқа ғылыми көзқарасты, адамның дүниеге қатынасына жеке түлғаның құндылык жүйесіне, білімді түрлі проблемаларды шешуге шығармашылықты қолдану біліктілігіне алғы шарт болатын әлеуметтік мәні бар бағдармаларды қалыптастыру болып табылады.
1. Аққошқаров Е.А. Физикалық үғымдарды қалыптастырудың кейбір
тәсілдері. - А, "Мектеп", 1976ж. - 72 бет.
2. А.А.Покровского. Дамонстрационный эксперимент по физике в средней
школе. -М. "Просвещение" 1978г.
3. А.А. Покровский. Орта мектептің 6-7 сыныптарында физикадан жасалатын
демонстрациялық тәжірибелер. - А. "Мектеп", 1979ж. - 267 бет.
4. Аққошкаров Е.А. Физикалық үғымдарды қалыптастыру және терминдерді
меңгерту тәсілдері. - А: 1986ж.
5. Әбдрахимов Ерғазы. Қазақ мектептерінде физиканы оқыту методикасыньщ
кейбір мәселелері. - А. "Мектеп", 1976ж.
6. Буховцев Б.Б. и другие. Физика. Учебник для 9-го класса средней школы. -
М. "Просвещение", 1977г .
7. Б.САрызханов. Физика - А. "Рауан" 1994 ж - 256 бет
8. Ванеев А.А. и др. Преподавания физики в 10 классе средней школы - М:
1984г.
9. Глазунов А.Т. и др. Методика преподавания физики в средней школе:
Электродинамика нестационарных явлений - М: 1989г.
10.Ю.Каменецкий С.Е. Пустинник М.Г. Электродинамика в курсе физики средней школы. М: 1978г.
11.П.Разумовский В.Г., Шамаш С.Я. Изучение электроники в курсе физики средней школы - М. 1968г.
12.Глазунов А.Т. Орта мектептің физика курсындағы техника. - А: 1980ж.
1З.Перышкин А.В. Курс физики. Учебник для средней школы. Часть - 3.
Электричество. М: 1967
14.Л.И.Резников, С.Я.Шамаш, Э.Е.Эвенчик. Методика преподавания физики.
- М."Просвещение", 1974г.
15.Методика преподавания физики в средней школе. Под.ред. Бабанский и
Агабаева - М. "Просвещение", 1968г. - 191 стр

16.К.Н:Елизаров. Вопросы методики преподавания физики в средней школе -
М. .'ТІросвещение", 1962г. - 240стр.
17-З.Ж.Жанабекова, Ш.Б.Тынтаева, Ж.Б.Жолдасова. Физиканы оқыту
әдістемесі. - А. "Қазақ әдістемесі" 2002ж - 119 бет.
18.Қүдайқүлов М, Жаңабергенов Қ. Орта мектепте физиканы оқыту
әдістемесі. Мүғалімдер мен студенттерге қүрал. - А. "Рауан", 1998ж - 310
бет.
19.Муравьев А.В. Как учить школьников самостоятельно приобретать знания
по физике. - М. "Просвещение". 1990г. - 160 стр.
20.В.П.Орехов, А.В.Усова. Орта мектептің 6-7 сыныптарында физиканы
оқыту методикасы. - А. "Мектел", 1978ж. - 392 бет.
21.А.А.Детлаф, Б.М.Яворский. Курс физики. -М. "Высшая школа" 1989г.
22. Ғылыми әдістемелік журнал. ИФМ №3 2001ж.
23. Ғылыми әдістемелік журнал. ИФМ №4 2001ж.
24. Ғылыми әдістемелік журнал. ИФМ №5 2001ж.
25. Ғылыми әдістемелік журнал. Информатика негіздері. №6 2003ж,
26. Шахмаев Н.М. Физика 11-сыныбы. - А. "Мектеп" 2002ж - 240 бет.
27.Кикоин И.К. и Кикоин А.К. Физика. Учебник для 9-го класса средней
школы. - М. "Просвещение", 1977г - 224стр.
28.С.Е. Каменецкого, Л.А. Ивановой. Методика преподавания физики в средней школе. -М. "Просвещение" 1987г.
29. Сена Л.А. Единицы физических величин и их размерности - М "Наука",
1988г-432стр.
30. Кондратьев А.С., Лаптаев В.В. Физика и компьютер. - Л. "Изд/во" ЛГУ.
1980г-324стр.
З1.Каменецкий С.Е., Орехов В.Г. Методика решение задач по физике в средней школе. Пособие для учителей. - М. "Просвещение" 1971г. - 448 стр.
32. С.Э. Фриш және А.В.Тиморова. Жалпы физика курсы. - А. "Мектеп" 1971ж. -500бет.
ЗЗ.Ж.С. Ақылбаев, М.К.Құрманов, К.А.Абдықалықов. Физика. Оқу құралы. -Қарағанды. ҚарМУ баспасы. 1995ж. - 464 бет.
34. Методика преподования физики в средней школе. Т-3. Электричество.
Колебания и волны. М: 1961г.
35. Методика преподавания физики в 8-10 классах средней школы. Под.ред.
В.Н. Орехова и А.С.Усова. - М: 1980г.
36. Шадиев Д.Ш. Мысленный эксперимент в преподавании физики - М:
1987г.
37. Федотов И.ГТ. Кулина И.Д. Изучение электрмагнитизма в курсе средней
школы. М: 1978г.
38.Шахмаев Н.М. и др. Физика. М. 1993г.
39. Арызханов Б.С. Физика. - А: 1986ж.
40. Перышкин А.В. Физика курсы. Орта мектеп оқулығы 3-бөлім. - А: 1972ж.
41. Орехов В.П., Карж Э.Д. Преподавания физики в 9 классе средней школы -
М. 1986г\
42.Методика преподавания физики в средних специальных учебник заведениях - М. - 1986г.
43. Основы методики преподавания физики в средней школе - М. 1984г.
44. В.А. Шевцев. Физика 8 классе. Для преподавателей. - Волгоград. 2003г.
45. И.И.Мокрова. Физика 8 классе. Поурочные планы по учебнику. А- В.
Перышкина "Физика 8 классе" - Волгоград. 2003г.
46. Иоффе А.Ф. О физике и физиках. - Л. 1985г.
47.Л.С.Хижнякова, А.А. Синявина, М.В. Алексеев. Уроки физики в 9 классе.
Пособие для учителей - М. 2001г.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.........................................3
1. Магнит өрісі тақырыбындағы негізгі ұғымдарды қалыптастыру әдістемесі
1. Магниттік құбылыстар. ... ... ... ... ... өрісі.. .......10
3. Магнит өрісінің индукция векторы.
Магнит ... ... ... ... сызықтары.
Әртүрлі ... ... ... ... ток пен ... әсерлері
1.5.1 Магнит өрісіндегі токқа әсер етуші күш. Ампер заңы
.....................20
1.5.2 ... ... ... ... ... өрісі тақырыбы бойынша жүргізілетін эксперименттік және
зертханалық
жұмыстар
2.1 ... ... Түзу және ... ... ... Дөңгелек ... ... ... ... магниттің магнит өрісінің магнит индукциясын Ампер
заңымен
анықтау.....................................................................
.......................................................................35
2.5 Тұрақты магниттің магнит өрісінің ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тақырыбына ... ... ... өрісі. Магнит индукциясы ” тақырыбын оқытуда
компьютер негіздерін ... ... ... өрісінің ... ... - ... ... жалпы және қарапайым формаларын,
қасиеттері мен заңдылықтарын зерттейді. Ол осы ... ... роль ... ... өзі ... ... теориялардың және
зерттеу әдістерінің барлық жаратылыстану ғылымдары үшін ... ... ... ... ... ... жаратылыстану білімі мен ғылыми-
техникалық прогресстің іргетасы болып ... ... ... және ... басқа да көптеген салалары физиканың сәйкес
бөлімдерінен дамып өрістеді. Ғылым мен техниканың ары қарай ... ... ... мен ... ... ... одан әрі ... енуіне алып келеді.
Жаратылыстану үшін және техниканы дамыту үшін ... мәні ... ... білу ... ... ... ... қажет бола
түсуде.
Адамның табиғи ақыл-ой қабілеті оның дамуының қуатты ... ... ... ... ... ... мақсаты - жеке тұлғаның ақыл-ой
қабілетінің көзін ашу және оның ... ... мен ... ... ... оқытудың бүкіл оқу-әдістемелік жүйесі осы негізгі мақсатты жүзеге
асыруға қызмет етуі керек.
Жұмыстың көкейкестілігі
Мектептік физикалық білім берудің нақты ... ... ... ... ... және шығармашылық қабілеттерін дамыту, ... ... ... және ... ... мәдениеттің дамуындағы рөлі
жайлы түсініктерін қалыптастыру, табиғатқа ғылыми көзқарасты, ... ... жеке ... ... ... ... ... шешуге шығармашылықты қолдану біліктілігіне алғы шарт болатын
әлеуметтік мәні бар бағдармаларды қалыптастыру болып табылады.
Жоғарыда келтірілген мақсаттар ... ... ... және ... нақты талаптар кояды. Бұл мақсаттарға жету
физиканы оқытудың базалық деңгейінде ... ... шешу ... етіледі.
Физиканы оқыту әдістемесінің ең басты мақсат және міндеттерін ... ... ... ... ... ... мен процестерді
диалектикалық - материалистік түрғыдан ... ... ... ... мен техникада колданылуын ... ... ... мен ... ... үшін, физикалық шамалар
мен өлшемдерді меңгеру үшін мектепте физиканы оқыту қажет;
физиканы оқыту процессінде ... ... ... ... оларды талдауға, олардың заңдылықтарын ... ... білу ... ... ... ... ... ойлауға дағдыландырамыз;
физиканы оқыту процессі нәтижелі болу үшін ... ... мен ... ... ... мақсатында, әр түрлі әдіс-
тәсілдерді ... ... оқу ... және ... түрде түсіндіреміз.
Физиканы оқыту үрдісінде оқушыларды физиканың ... ... ... пен ... аса ... ... автоматика туралы түсінік беруге, практикада
кеңінен қолданылатын өлшеу приборларымен және құрал-жабдықтарымен жұмыс
істеу дағдыларын ... ... ... ... ... - окушыларды ғылыми-таным әдістерімен
қаруландыруға, олардың жасына және білім ... ... ... ... ... процестерді өз бетінше зерттей ... ... және ... ... ... бағдарлануы тиіс.
X сыныпта «Электродинамика негіздерін» оқып үйрену ... ... ... бірі «Магнит өрісі» тақырыбы оқытылады. Оқушылар ... ... ... материяның бір түрі «өріс» ұғымымен ары ... ... ... оқу әдетте тұрақты магниттердің өрісінен
басталады."Магнит өрісі" тақырыбын оқушылар оқуда, ең басынан бастап магнит
өрісін электр ... ... ... түсінерліктей етіп және магнетизм
түсінігіне басынан бастап электрон теориясы енерліктей етіп ... ... ... кездестіре бастаймыз. "Магнит өрісін" оқуды электр тогының
магнит өрісіне токтардың өзара әсерленуін ... ... ... керек.
Магнит өрісі туралы алғашқы мағлұматтарды оқушылар физика курсының VIII
сыныбында алады. Сонан соң, ... оқып ... ... X
сыныпта, бұл мағлұматтарды кеңейтіп және жалпылап, оқушыларға магнит өрісі
электромагниттік өрістің дербес ... ... ... ... магниттердің қасиеттері жол-жөнекей, әдетте магнит стрелкасының
индикаторы ретінде және жолақ доға ... ... ... ... айтылып кетеді.
Тәжірибе көрсеткендей тұрақты магниттердің касиеттерінІң жалпы ... ... ... ... ... тиіс. Тұрақты магнит
өрісінің негізгі ұғымдарын білмей, ... ... ... физикалық
эксперименттерді түсіндіруде, есептер шығаруда киналады. Кейде олар магнит
индукциясы сызықтарын графикалық түрде сызып және бағытын анықтай ... ... және ... ... кейбір қасиеттерін айыра алмайды,
магнит полюстерінің әсерімен электр зарядтарының жэне тағы ... ... ... ... ... ... ... зейінді
фундаментальды қозғалыстағы электр зарядтарының арасындағы, кулон күшінен
өзгеше күштің пайда болуын ... ... ... ... ... релятивистік сипатта болатындығын көрсету ... ... ... жұмыс кіріспеден, бес тараудан, ... және ... ... ... ... ... орта мектепте «Магнит өрісі»
тақырыбын оқыту әдістемесі ... ... ... «Магнит
өрісі.Магнит индукциясы» тақырыбына ... ... ... ... ... ... ... есептер шығару
әдістемесі және төртінші тарауда физика сабағында компьютер негіздерін
қолдану ... ... ... ... ... қолдануы
қарастырылды.
1. Магнит өрісі тақырыбындағы негізгі ұғымдарды қалыптастыру
1.1. Магниттік құбылыстар. Токтардың өзара әсері.
Бұл материалды ... ... ... ... магниттік
құбылыстар мен магнит өрісі туралы бар мағлұматтарын қайталау, ... ... ... қарастыру ұсынылады.
Адамның магниттік құбылыстар мен кездейсоқ алғаш танысуы өте ерте
заманда-ақ басталған және ол магнитті ... әр ... ... ... ... ... ... эрамызға дейінгі IV ғасырда Фалес
Милетскийге белгілІ болған. Магнит туралы Платон да ... ... ... ... ... ... философиялық поэмасында Лукреций Кар "магнит"
сөзін, темір ... ... Кіші ... - ... ... ... деп қолданады. Магниттің қасиеттері туралы "Табиғи тарих" еңбегінде
Плиний де жазған.
Физика кабинетінде оның ... ... үшін ... ... ... ... Бұл оқушыларға зор әсер етеді. Магниттерді ең алғаш
компаста колданған. Бірінші ... ... ... III ... ... X сыньш оқушылары компаспен таныс болғанымен де, ... ... ... ... ... ... ... жасанды және электромагниттік
магниттердің бағдарлауын анықтайтын күрделі немесе тәжірибелерді үйде ... ... ... ... біліміне сәйкес, тұрақты магниттердің аттас және әр ... ... ... қысқаша қайталап, электромагниттердің
әсерлесуін көрсету қажет.
Алынған нәтижелер, магнит құбылыстары электр ... ... ... ... ... Бұл ойды ... VIII сынып физика курсынан таныс Эрстед тәжірибесІн
демонстрациялап және ол ... ... әр ... ... токтарға
арнап жасап бекіткен дұрыс.
Өткізгіштердегі ток электрондардың бағытталган ... ... ... ... электр зарядтары қозғалатын барлық жерде
болатындығын ... ... Бұл ... тәжірибелер арқылы
бекітіп
отырған дұрыс.
Электролиттердегі ... ... ... қиын ... Ол үшін ... ток күші (бұл ток ... ас ... ерітіндісі немесе шыны түтікке
кұйылған мыс купоросы арқылы өтсін делік) жеткілікті.
Газдардағы токтың магнит ... ... ... ... демонстрациялық мақсат үшін едәуір үлкен ток күші кажет.
Мектеп жағдайында ... деп ... ... ... ... жарық шамына параллель орналасқан едәуір сезімтал және
стрелкасы үлкен құралдың көмегімен тәжірибе жасауға болады ... ... ... ... үшін, оны горизонталь жазықтыққа қандай
да бір бұрышпен орналастыру ... - ... ... ... вакуумда электр зарядтары қозғалған кезде
магнит өрісі ... ... ... көрсетуге болады. Ол үшін магнит
стрелкасын телевизорға жақындатып, оны қосқаннан ... ... ... ... ... бастағанын бақылаймыз, ол вакуумда электрондар ағынының
магнит өрісінің болатындығын көрсетеді. Сонымен ... ... ... ... ... де ... өрісі болатындығын айту
керек. Осы мақсат үшін, сыныптан тыс сабақтарда қушыларды ... ... ... ... ... Бұл тәжірибеде
электр зарядтары айналмалы дискіде 1 ... ... ... ол 2
гальвонометрмен бақыланады, оның сезгіш элементі тұрақты ... 3 ... 4 ... жібі ... ... Маятниктің бұрылу бұрышы
зайчиктің 5 шкала бойынша анықталады. Барлық эксперименттердің негізінде
оқушылар қозғалған ... ... ... ... ... ... бар параллель өткізгіштердің әсерлесуі негізінде жүргізілген
тәжірибелердің сарапталуы арқылы бұл ұғым ... ... ... ... ... немесе станиол ленталарды қолданған
дұрыс. ... ... ... ... тек ... ... да. Олай болса, ол Кулон күштеріне ... ... ... ... оң және ... ... толық
компенсациялануына байланысты, олардың өзара электрлік әсерін ескермеуге
болатындығын ұғыну керек.
Оқушыларға жалпы жағдайда козғалыстағы электр ... ... күші ... ... қосымша магнит күші Ғм әсер ... ... ... ... "Магниттік күштік пайда болуы, таңдап алынған санақ
жүйесінде ... ... ... v тәуелді" релятивистік эффект
болып табылады. Бұл кездегі зарядтардың өткізгішке ... ... бір ... ... ... ... ... аз болған
сайын магниттік әсер соғұрлым әлсіз болады. ... ... тең ... ... ... ... ... тілшелері және тогы бар рамкалар.
Алдыңғы сабақта көрсетілген тәжірибелер магнит өрісі және оның
қасиеттері туралы ... ... ... ... ... Ол
үшін тәжірибелерді келесі түрде түсіндіреді. Эрстед тәжірибесінен белгілі
болғандай тогы бар ... ... ... ... пайда болады. Ол
тікелей екінші өткізгішке, дұрысы оның қозғалыстағы ... әсер ... ... ... ... үшін ... ... электростатикалық
өріспен салыстырған пайдалы. Оқушыларға ... ... ... ... ... оның ... зарядтарына әсері арқылы байқалады.
Бұл жағдайда электр зарядтары ... ма, әлде ... бола ма ... ... ... өрісі тек қозғалыстағы электр зарядтарына ғана әсер
етеді.
Осы тұжырымды қорыту және ... үшін ... ... көрсеткен
жөн:
Электромагниттің жанына магнит стрелкасын және ... ... ... Токты қосқанда магнит стрелкасы
бұрылады, магнит өрісі пайда болады, ол ... ... ... ... ... оған ... ағынын
түскенін
айқындайтын ашық дақ алады. Осы ... ... доға ... ... ... ... ... қозғалған зарядтардың ығысуын
бақылайды.
Барлық оқылғандардан шығатын қорытынды, магнит өрісінің индикаторлары
болып, магнит стерлкалары, тогы бар ... және ... ... ... ... Бұл ... магнит өрісі оның қозғалыстағы
электр зарядтарына әсер ... ... ... ... ... ... ... стрелкасын жердің магнит
өрісін ... ... тогы бар ... ... ... ал ... қозғалыстағы зарядтарға магнит өрісінің
әсері телевизор киноскоптарында қолданылады. Тогы бар ... ... өте ... ... ... ... тогы бар ... кішкене оқшауланған ... алу ... ... ... ... ... ... тогы бар ... ... ... ... өрісінің
кішкене сезгіш ... ... ... ... ... ... ... пенопластан жасалған рамкаға
диаметрі 0,08-0,13мм лакпен изоляцияланған өткізгіштің 50-200 ... ... ағаш ... ... ... ... ал ... болады. Рамканың жазықтығына перпендикуляр, оның
ортасына пенопласта ағаш спицаны бекітеді (4-сурет).
Құралдың ... ... ... ... ток ... оның Жердің
магнит өрісінде бұралатындығын анықтайды. Жеткілікті ток ... ... ... ... срелкасының S-N осінің бағытымен
орналасатындай болып орналасады.
Стрелкамен нормальдің бағыттарындағы ... ілу ... ... ... мектеп ... ... ... ... ... ... және
катушкаға тұйықталған электролит ... ... ... ... ... жағдайда тұткыр үйкеліс күшінің ерекшелігіне ... ... ... ... ... ... бар ... көмегімен
қайсы бір кеңістікте магнит ... ... ... ... ... ... ... демонстрациялық столдың бетімен қозғалтады да,
магнит жапсырылған картон жәшіктің маңында рамканың тез ... ... ... ... ... де көрсетуге
болады. Олай болса ... ... тогы бар ... ... ... бағыттаушы әсер береді.
Бұл материалды оқу барысында оқушылар
мынаны қатаң үғыну тиіс.Таңдап алынған санақ жүйесінде
қозғалыстағы зарядтың маңайында ... ... ... өріс осы ... ... ... да ... әсер етеді.
Магнит өрісі материалды. Ол көптеген физикалық
құбылыстарға процестерге денелердің ... әсер ... ... ... қозғалыстағы зарядқа әсерін зерттеу магнетизмді ... ... ... ... ... өрісінің индукция векторы. Магнит индукциясын ... ... ... ... ... ... ... оларды
электр өрісіне күштік сипаттамасы болып табылатын Е кернеулік сияқты, бұл
өріс те күштік сипаттамаға ие болу ... ... ... ... ... түрде оқушылардың өздері қолданады. "Күшті"
немесе "әлсіз" ... ... ... ... ... сандық өлшемін
көрсетеді. Қазіргі кезде, орта мектепте ... ... ... ... ... магниттік индукция векторы табылады. Бұл шаманы ендірудің
негізгі екі әдісі бар:
1. Магнит өрісінің әсерін тогы бар түзу ... ... ... және ... ... a = 1 болғанда, магнит индукциясы:
оқушыларға көрнекі түрде, өткізгіштен 1А ток ... ... ... әсер ... күшке сан жағынан тең шама ... ... ... мен тогы бар ... әсер ... ... ұғымын қолдану. Физиканың программасында күш ... ... шама ... ... ... ... анықтайды.
Токтың, не тұрақты
магнит өрісі ... ... ... ... ... индукциясының векторы ұғымын ендірудің екінші әдісі,
электр ... ... және ... ... ... ... көбірек сай келеді.Ток күштері әр
түрлі өткізгіштердің немесе әр түрлі магниттердің магнит өрісінде рамканың
бұрылу бұрышы әр ... ... ... ... ... ... тогы бар рамканы немесе стрелканы бұру арқылы ... қиын ... ... ... табу ... ... ... онымен бірнеше тәжірибелер жасау керек. Осындай ... ... ... ... ... ... Егер ... жібін стрелка жапсырылған айналмалы дөңгелекке бекітсе, жіптің ... ... ... ... ... ... дөңгелек шкаламен
жарақталған.
- векторлық шама болғандықтан, демонстрация қиындайды.
мұңдағы (n- ... оң винт ... ... ... ... моменті. Олай болса, , мұндағы а- және
векторларының арасындағы ... Орта ... күш ... ... ... ... тәжірибелерде нормаль және
векторларының арасындағы ... ... тең деп ... ~ I тәуелділігін көрсету үшін
ең жайлы демонстрациялық гальванометрді қолдану. Тогы бар ... ... ... ... ... мен ... ... қуыста
пайда болатын біртекті радиалды өрісте болады. Осы тәжірибеде қосымша, бұл
құбылысты қарапайым және көрнекі түрде демонстрациялық ... ... ... ... күшті магниттің (немесе электромагниттің)
полюстарының арасына орналастырып, ол арқылы ... ... ... шунттары бар демонстрациялық гальванометрмен) өлшенетін
ток өткізеді. Сонан соң құралдың басын бұрады.Ілінген жіптің иірілу бұрышын
а ... ... ... соң токты екі (үш) есе арттырып, а бұрышымен бұру
моменті М-де екі (үш) есе ... ... M-S ... ... ... әр ... ... бірдей бірнеше орамдар
дайындау керек. Мысалы: ( S= 0, М = 0 ... S1:S2: S3 =3:2:1. Бұл ... ... оған ... ... әсер ... ... оқушылардың
алдында бір орамның формасы мен ауданын ... ... ... ... Бұл ... ... магнит өрісі үшін, тәжірибе жүзінде М1~І1S1
екендігін ... ... ... ... ... қандай да бір коэффициентті қолдану керек. Ол В әрпі ... М1 ... Тура ... қатынасты басқа да, мысалы күшті
магнит ... үшін де ... ... М2 =В212S2 Бұл ... ... | екендігі анық, || >||. ... ... ... В ... ... берілген нүктесіндегі өрісті сипаттайды.
Магнит индукциясы векторының ... ... ... ... магнит стрелкасының S-N осімен және тогы бар
орамның п ... ... ... ... ... ... бірлігін ендіреді, ол тесла деп аталады:
Сонымен қатар магнит өрісі ... ... деп ... ... ... ... ... магнит индукциясының векторы
кернеулік векторымен мынадай қатынас арқылы ... ... ... - магнит тұрақтысы, - ортаның магнит өтімділігін
сипаттайтын шама, яғни ... ... ... ... ... Сонымен, электр өрісін сипаттайтын және шамалары
сияқты , магнит ... және ... ... айту керек.Әртүрлі магнит өрістерін оқып-үйрену сәйкес магниттік
шамаларды өлшеудІ ... ... ... ... және өлшегіштер
ретінде оқушыларға таныс ... ... мен ... ... ... пружиналарға ілінген тогы бар рамкалар қолданылады, олар ... ... ... ... индикаторлар осы принципке
негізделіп жасалған. Өкінішке орай, олар ... аз ... ... бақылауға мүмкіндік бермейді. Қазіргі кезде жасалған индикаторлар
-магнит өрісінің зондтары ... ... ... әсер ... ... ... және әр
түрлі нүктелердегі магнит индукциясын өлшеу үшін, тек қана механикалық
күштер ғана ... ... да ... өріс ... ... ... ... 2) қозғалыстағы өткізгіштерде Э.Қ.К.-нің пайда
болуы; 3) денелердің ... 4) ... ... ... 5) ... өткізгіште Э.Қ.К.-нің пайда болуы (Холл эффектісі); 6) магнит ... ... ... өзгерісі (магнитострукция) және
тағы басқалар қолданылады.
6-сурет
Осы келтірілген принциптердің
біріншісі - ... ... ... ... ... висмут спираль табиғатын қолданылады (6-сурет).Бұл құрал
күшті өрістерді өлшеуге арналған.
Екінші принцип ... ... ... көмегімен айналатын коллекторы бар ... ... ... ... ... ... ... индукциялық ток күші
арқылы сипаттайды. Құрал ... ... ... В ... ... ... ... мүмкіндік береді.Құралдың жұмыс істеу принципі оқушыларға
түсінікті болуы аса маңызды.Қолдануға ең ыңғайлысы ферромагнитті ... оның ... ... түсіндіру күрделі.
1.4. Магниттік индукциясының ... Әр ... ... ... ... ... ... барысында, оқушылардың есіне, олардың
VIII сыныпта алған магнит өрісінің "магнит сызыктары" туралы мағлұматтарды
естеріне түсірген дұрыс.
Осы ... тогы бар ... ... ... ... мен магнит стрелкаларымен тәжірибе көрсеткен дұрыс (7-сурет). Осы
тәжірибелердің және ... ... ... ... оқыған
мағлұматтардың негізінде магнит сызықтары немесе магнит индукциясының
сызыктары деп, әр ... ... оған ... ... ... айтады. Осы жерде тогы бар түзу ... ... ... бағытын аныктау үшін, бұранда ережесін
енгізу аркылы зерттеуге болады (8-сурет). Есептеулер ... ... ... ... өткізгішке перпендикуляр
жазықтықта жатады және центрінде өткізгіш орналасқан шеңберге ... ... ... түзу ... ... ... цилиндрлік
симметрияға ие болады . Өткізгіштің ... өріс ... ... де ... ... модулі
өткізгіштен қашықтаған сайын кері ... ... ... ... ... суретімен салыстыра отырып, индукция сызықтарын графикалық
түрде ... ... ... көп ... ... ... ... векторының абсолют мәні индукция ... ... ... келісілген.
Келесі материалдарды оқығанда, окушыларға магниттік индукция векторларын В
қосу ұғымын берген дұрыс (формалары әр түрлі тогы бар ... ... ... өрісінің суперпозициясына ұқсас, магнит ... ... да ... сияқты геометриялық түрде қосылады. Осы үғымды
бекіту үшін ... ... ... ... Ток ... екі ... ... ... ... ... ... түрде сызып көрсету
қажет: а) бағыттары бірдей; б) бағыттары қарама-қарсы ... ... ... 1 және 2 ... екі ... ... бағытталған
токтар өтеді (9-сурет).
3. Ток күштері бірдей. Графиктік ... ... R ... ... қорытқы өрістің магнит
индукциясы векторын өрнекте.
Шешуі. 1 өткізгішке бұранда ережесін қолданып, осы токтың ... ... деп ... 2-ші ... ... ... ... деп белгілейміз
(10-сурет).
11-сурет
А нүктесі 1-өткізгіштен ... ... үш есе ... ... ... ... ... тәжірибелер
негізінде былай қорытынды жасауға болады.
Үйге тақырып ретінде оқушыларға ... ... ... екі параллель токтар есебін беруге болады.
4. Екі дөңгелек токтардың магнит ... ... ... ... ... көрсету (11-сурет). Бұл есептің шешуін О нүктесіне
магнит стрелкасын не зонд ... ... ... дұрыс. Осы есепті
орамдағы ток бағыттарын өзгертіп те шығаруға болады.
5. Бірнеше тізбектей жалғанған ... және тогы бар ... ... сызықтарын сызып көрсет.Орамның магнит индукциясы
сызықтарын кескіндегенде оқушылар ... ... ... көп жерде тығыз орналастыру ... ... ... ... ... индукциясы сызықтарын кескіндегенде алдымен екі көршілес
орамның магнит өрісін қарастыру жеткілікті. Суреттерді оқушылар ... ... ... ... ... ... ... оқытудың басқа да реті болуы мүмкін: алдымен орам мен
соленоидтың спектрлерін демонстрациялап, сонан соң ... ... ... ... теориялық түрде айқындайды.
Соленоид өрісін қарастырғанда орамдардың ішіндегі темір ұнтақтарының
параллель қатарына көңіл аударады, бұл өрістің біртектілігін көрсетеді. ... ... ... ... веер ... ... яғни өріс
біртекті емес. Соленоид пен жолақ магниттерді салыстырсақ, онда соленоидтың
магнит өрісінің біртекті емес ... ... ... ... ... ... ... сызықтары шығатын, яғни өріс біртекті емес ұшы
магниттің солтүстік полюсына ұқсас, ал қарама-қарсы ұшы оң ... ... ... көп ... ... өрісінің күш сызықтарын еске
түсіреді. Бірақ олардың арасында әжептеуір айырмашылық бар. Бұл ... ... ... мен тогы бар ... ... ... электрлік күштік сызықтар оң зарядта басталып шексіздікке
кететініне көз жеткізу керек. Сонымен қатар, ... ... мен ... ... ... ... козғалатын электр зарядтарының,
электрондардың) ... ... да ... ... жағдайларда (вакуумда, түзу өткізгіште соленоидта және тағы
басқа қозғалатын) В магнит индукция ... ... ... Сондықтан
магнит өрісін құйынды деп атайды.
1.5 Магнит өрісінің ток пен ... ... ... ... ... әсер ... ... заңы
Бұрын анықталғандай қозғалыстағы зарядтарға, оның ішінде өткізгіштің
ішіндегі зарядтарға магниттік күштер әсер ... Бұл ... ... ... бар ... әсер ... күш. Келесі мәселе осы күштің сандық ... ... ... ... эксперимент жүзінде ,
немесе
формуласынан алынады. Тогы бар
г , ал S = ... ... өpici ... (12 - ... ... әсер ... онда
немесе
Егер В векторы өткізгішке ... ... онда оны екі ... ... бipeyi ... ал ... өткізгішке параллель.
Соңғы құраушысы күш моментін тудырмайды. Сондықтан
параллель.Соңғы құраушысы күш моментін тудырмайды.Сондықтан
мұндағы а- l және ... ... ... ... ... кондырғыны көмегімен тексеруге болады. Құралдың негізгі бөлігі
АВ рычагы, оның ... осі О. ... ... рычаг қозғалмалы қарсы
салмақ 1 ... ... ... ... 2 ... оның ... күші және О осіне дейінгі қашықтық негізінен
динамометрдің ... ... ток ... ... ... Рамканың жылжуы
3 см - ден артпауы керек, себебі тұрақты магниттер полюстарының арасындағы
өpic біртекті емес.
13 - сурет.
Магнит ... ... ... күш ... l ... ұзындығына
тәуелділігін аныктауға болады. Рамканы магниттен сәл жоғары орналастырып
және бұра отырып а ... ... ... күш ... де кемиді де нольге тең
болады, бұл кезде ... ... ... ... ... Дәл демонстрациялық мақсатта жасалған тәжіри-белер Ампер
формуласын дәлелдейді.
Осыдан ... ... ... ... ... ... сол ... кайталап, оны жаттығулар арқылы бекітеді.
Бұл жерде токқа әсер ететін магниттік күштерді орталық ... ... ... ... ... бақыланады; магнит күші
ток бағытына тәуелд. Сол қол ережесі - бұл ... ... ол ... ... ... үшін ... ... да ережелер болуы мүмкін.
Бірақ олардың барлығы, магниттік ... ... ... ... тогы бар ... әсер ... бұл күштер В ... мен ... ... ... ... ) ... материалды бекіту үшін, фронтальды лабораториялық жұмысты
жасатады. Көптеген тәжірибелерді оқушылар үй ... да ... Осы ... оқытудың соңында VIII сынып физика курсынан оқушыларға
белгілі электр қозғалтқыштар туралы маңызды ... ... және ... ... ... өрісіндегі тогы бар рамканың бұрылуын көрсетіп,
алдымен құрылғыньң қарапайым коллекторлы қозғалткқышының ... ... соң ... ... ... ... ... және
жасауларға назар аударып, техникалық, қозғалтқыштың моделін ... ... қосу ... ... ... ... айтуға болады.
Тұрақты ток техникалык қозғалтқышты жинаған және жинамаған түрде
көрсеткен дұрыс, мысалы автомобиль стартері.
Номинальді ... ... саны ... ... аралас
Жай жүргендегі ток күші 35 А - ден ... ... 260 ... күйі.....................................................500 А
Жай жүргендегі якорьдің айналу жылдамдығы . . .5000 ... ... ... ... айналу жылдамдығы . . . .1840 об/мин дейін
Айналдырушы момент 1.4 Нм ... ... ... қыздырғыштардың әртүрлі жұмыс жағдайында
өтетін құбылыстарды терең оқып үйренуі үшін ... ... ... ... ... - ... қозғалыстағы электр зарядына әсер
ететін магнит өрiciндегi күштің сандық мәні ... ұғым ... ... 10 ... ... оқулығында келтірілген.
Ампер формуласының негізінде бұл ... ... оның ... ... ... ... ... формулаға сәйкес, , және векторлары
он винт жүйесін құрайды. Оқушыларға
бұл фактіні, сол қол ережесін қолданып
нақты мысалдармен ... ... ... ұғынуы тиіс:
а) Лоренц ... және ... ... б) = 0 болғанда =0.
Магнит өpici ... ... әсер ... ол ... осы
тақырыптың алғашқы ... ... , күш ... ... егер заряд магнит индукциясы В ... ... ... ... күш Fл - пен ... ... В өлшенетін санак
жүйесінде өлшенеді.
Epкін қозғалатын (вакуумдағы) ... ... ... ... ... ... доға ... магнитті жақындатып және
сәулені жан - жаққа ауыстырып көрсетуге болады. Электромагнит
иондарының ... ... ... ... де ... Тәжірибе жасау
үшін мөлдір кристализаторға (14-сурет) ... 1 және ... ... ... оның ... ... ... магнит қояды.
Кристализаторға электролит (мысалы мыс купорыньң ерітіндісін) құяды да,
оның бетіне ... да 6ip ... ... пробка ұнтағы)
себеді немесе қалыпка 3 салады.
Көлеңкелік проекциясында және ... ... ... ұнтақтың қозғалуы анық байқалады. әр таңбалы
иондарға әсер ... ... ... ... ceбeбi ... ... бағытта қозғалады. Ыдыста конвекциялық, ағын пайда болады.
Магнит өрісінде электр доғасының ... ... ... Ол ... ұшын ... ... ... орналастырып, доға
алады. Электромагнит қосқанда доға өшеді, себебі плазмада қозғалып жүрген
электр зарядтары магнит өpicінен тебіледі.
Бөлшек орын ... ... күші ... ... онда ... ... мен ... модулі өзгермейтіндігі туралы
мәселе ерекше түсіндіруді ... ... Бұл ... ... оң ... қозғалысының қарапайым мысалында түсіндіріледі. ... ... ... ... ... ... перпендикуляр бағытта қозғалады. Бұл ... ... күші F л ... ... тұрақты шамалар
болады. Күштің бағыты барлық кезде және В векторларына перпендикуляр
болып өзгереді. Бұл факт оң қол ... ... ... ... күші ... ... ... материалдық, нүктені модулі
бойынша тұрақты жылдамдықпен шеңбер бойымен айналдыруға мәжбүрлейтін жіптің
серпімділік ... ... л күші ... элементар орын ауыстыруына перпендикуляр,
сондықтан да жұмыс атқарылмайды:
Зарядтардың магнит өрісінде қозғалуының маңызды практикалық
жағдайларының бipi болып, оның ... ... ... ... ... ... үшін ... берілген есептерді
шығарған дұрыс. Қорытынды сабақта оқушылардың жеткіліксіз түрде меңгерген
тақырыптарын талдап, негізгілерін жалпылап, олардың практикалық және ғылыми
маңыздылығын көрсетеді. Бұл ... ... ... 2-3 магнетизм
тарихынан магниттік құбылыстарды халық шаруашылығында қолданылуы туралы
қысқаша хабарлама жасағандары дұрыс. ... ... ... магниттік
аномалиялар, Жердің магнит өpici, оның зарядталған космостық ... әcepi ... да ... ... өту ... ... тек электрлік құбылыстар арқылы туындайтындығы
туралы ойды ең алғаш Ампер айтқан және дамытқан. Ол ... ... ... токқа токтың жэне магнитке магниттІң ... бәрі ... ... ... мен ... ... тұрақты магниттер үшін айқын. Оны
түсіну үшін, Амперге сүйеніп магниттер мен ... ... ... ... ... Ампер тұйық ток "магниттік жапырақ"
түрінде көрсетуге болатын элементар магнитке ... ... ... ... бір жағы бір ... ал ... - екінші полюс ... ... ... жұқа ... ... ... орамдары мен магниттің жиынтығының ұқсастығын, ұштарында екі
полюстары бар бір тұтас магнит құрайтын жұқа ... ... ... ... ... ... алғаш Ампер магниттерде олардың бетін орап өтетіні, соленоид
тәрізді макроскопиялық токтар ... деп ... ... ... ... ... жазықтықтардан өтетін электр тогы арқылы
түсіндірді. Сонан соң, Ампер магниттің әр молекуласының маңайында элементар
токтар ... ... ... ... оны ... ... көзқарас бойынша Ампер гипотезасының негізгі идеясы
денелердің магниттік қасиеттерін элементар ... ... ... кез-
келген агрегаттық күйдегі, кез-келген затқа ... Бұл ... ... ... ... магниттік қасиеттері олардың молекулаларының
магниттік моменттеріне тәуелді, ол ... ... және ... ... ... мен ядролардың
магниттік моменттерінің геометриялық қосындысына тең.
Егер ... ... ... нольге тең болса, онда зат
диамагнитті, егер нольге тең болмаса - ... ... ... - магниттік қасиеттері өте айқын
байқалатын заттарды ... ... ... үшін ... ... ... атомдарының электрондарының спині бір - бірін қос-
қостан компенсациялайды, сондықтан олардың магниттік қасиеттері ... ... ... ... ... ... бірі (темірде толтырылмаған N ... ... ... ... бар) толтырылмаған, сондықтан онда компенсацияланбаған спиндер
бар, соның нәтижесінде ... ... ... ... ... ие ... Бұл жағдайда ферромагнетик спиндердің ... ... оның ... ... ... қажетті ең кіші энергияға ие
болады. Ферромагнетиктердің негізгі ... ... ... ... (10"6- 10" см ) ... ... қанығуға дейін өз
бетінше магниттеледі. ... ... ... сыртқы өрістің әсерінсіз
магниттелмейді.
Пара және диамагнетиктерден ерекше, ферромагнетиктер магниттелген
күйін сақтайды, яғни ... ... ие ... ... ... ... ... үйкелуімен түсіндіріледі.
Оқушыларға ферромагнетизм табиғатын жалпы ... ... ... ... ... (спині) нәтижесі ретінде
түсіндіреді, ал олардың негізгі ... ... ... ... ... ... образ тудыру үшін,
пробиркаға салынған болат ... ... ... ... ... ... ... магниттеп, олардың темір заттарды өзіне
тартуын демонстрациялайды. ... ... олар ... ... ... ... ... жоғалтатынын бақылайды.
15-сурет
16-сурет
Жоспар бойынша, ферромагнетиктердің домендік құрылысы Баркгаузен
тәжірибесінде көрсетілуі керек. Ол үшін ... ... ... 30-40см
жіңішке сымның бірнеше мыңдаған орамдарын орайды да, ұштарын ... ... ... ... ... жанында тұрақты
магнитті жылжыта отырып, домендердің қайта магниттелуі кезінде пайда болған
токтар тудыратын дыбыстар мен ... ... ... ... осциллографта да көрсетуге болады.
Оқушылар магниттік қасиеттердің температураға тәуелділігі туралы ұғым
алуы қажет. Температура артқанда ... ... ... ... ... көрсетуге болады. Кесетін араның ұшын газ горелкасының, не
пісіретін шамның жалынына ұстайды. ... ... ... мүмкін,
себебі темір үшін Кюри температурасы 753°С.
Ұстараны ағарғанша қыздырып, оның өз ауырлық күшінің ... ... ... ... яғни ол ... айналады. Суығаннан кейін, ол
қайтадан магнитке тартылады. Бұл ... ... да ... ... Осы ... соң, ... ең негізгі қасиеті M »
1 екеніндігін көрсету керек.
Сапалы түрде, магнит стрелкасының көмегімен тогы бар ... ... ... ... ... ... кейіннен оны арттыру үшін
темір өзекше салады.
Тағы бір түрі ретінде, эмбебап трансформаторға тізбектей жалғанған 1
және 2 катушкалар ... ... ... ... ... магниттік зондтың көмегімен өлшейді. Арнайы ... ... ... (16- сурет).
Құралдың негізгі бөлігі болып, шамамен 100 орам сымы бар ... ... ... 4x4 см тогы бар ... ... Қайтарушы
момент арнайы екі пружина арқылы алынады. Индикаторды ... ... ... ток береді, ол стрелканы 2-3 бөлікке ауытқытады. Сонан
соң магнитсізденген өзекше алып, оларды темір ... ... олар ... ... ... тогы бар ... ... салып, магнит
индукциясының 10-20 есе артатынын бақылайды. Мынадай қорытынды ... ... ... ... ... -ге ... ... (пара және диамагниттерде
тәуелді емес).
Қорытынды да, оқушыларға ферромагниттердің ... ... ... радиотехникада, электроникада политехникалық ... ... айту ... ... аз, ферромагниттер (жұмсақ), трансформаторлар мен
генераторлардың және тағы сол ... ... ... және ... ... ... ... көрнекі түрде трансформатордың конус тәрізді ұштарындағы және
жолақ магниттердің қалдық магнетизмін салыстыру арқылы көрсетуге болады.
Сонымен қатар, оқушыларды жаңа ... ... ... ... ... ... және "магниттік"
әсерлесуімен, үйкелуімен түсіндіріледі.
Осы тәжірибелерден соң, қорғанысты көрсеткен дұрыс. Ол үшін ... ... ... ... ішіндегі магнит өpici аз екендігін
көрсетеді, ce6e6i индукция сызықтары
темірде жинақталады. Сақинаны шынылардың
17- сурет
арасына орналастырып, ... ... ... ... ... ... ... Сонан соң 17- cypeттeri қондырғыны жинайды. Темір
сым 1 егер қажет 2-мен арасына темір ... 3 ... ... ... ... ... магниттермен көрсетуге болады (18- сурет).
Пласмасса ... (1) ... ... 6ip-6ipiнe
аттас полюстармен кигізсек, онда жоғарғы ... ... ... ... соң ... ... ... ендірсек,
онда екінші ... ... ... ... ... ... қайтадан жоғары көтеріледі.
Магниттер мен электромагниттерді
практикаға қолдануға ... ... ... - ... ... болады:
электромагниттік телефон, поляризацияланған реле қоңырау және т.б. Г.И.
Жереховтың кітабын ... ... ... ... іздеу,
магниттік микрометр магниттік дефектоскопия және т.б.) ... ... ... ... ... болады. Сыныптан
тыс сабақтардың қызықты тақырыптары ретінде тipi және өлі ... ... ... болады.
2. « Магнит өрісі » тарауы ... ... ... ... ... ...... 1) тағанға орнатылған демонстрациялық магнит ... ... ... бар ... ; 3) ... ... 4)
демонстрациялық ажыратқыш; 5) жалғағыш сымдар; 6) таған жәшік; 7) екі шырпы
қорабы; 8) түзу магнит.
Бұл тәжірибеге арналған қондырғы 19 – ... ... ... ... ... жалғастырушы сым оны керекті жерлерінде
аздап иіп және түзетіп, стрелканың үстіне горизонталь орналастыру үшін ... ... ... Ең ... ... ... үстелдің бойымен
орналастыру, сонда оның сыртынан ... ... ... ... оңай
болады. Жердің магнит өрісі стрелканы ... осы ... ... ... ... тетіктің керегі жоқ. Алайда стрелка Жердің магнит
өрісінің бойымен ең ... ... ... ... ... ... екі түзу магнитті пайдаланып, ... ... ... ... ... ... бұл деталіна оқушылардың назарын көп аудармау керек, себебі ... ... ... тек ... көрнекті болып шығу үшін ... әдіс ... ... ток күші 3А ... жетеді, сондықтан егер
аккумулятор батареясының Э.Қ.К 3,6В тең болса, ... ... ... керек.
Тәжірибенің мақсаты – тогы бар өткізгіштің магнит стрелкасына әсерін
көрсету. Бұл әуелі тогы бар ... ... ... өрісінің пайда
болуы туралы қорытынды жасауға, содан кейін ... ... әсер ... ... ... ... береді.
Тәжірибені бастамас бұрын, оқушыларға тоқ қосылған ... ... ... ... ... ескерту керек. Сонан соң,
тізбекті тұйықтап 19 – суретте көрсетілгендей, стрелканың солтүстік полюсы
қондырғыда көрермендерден әрі қарай бұрылып ... ... ... ... ... қозғалу бағыты және токтың
бағыты токты ажыратып, стрелка сымның үстінде орналасатындай етіп, магнит
стрелкасының таянышының ... екі ... ... ... ... бірін
қояды.
19- сурет 20 ... ... ... енді ... ... ... ... қозғалатын өзгерісі бойынша стрелканы солтүстік
полюсіне әсер ... ... жаңа ... ... Магнит стрелкасының
таянышының астына қойылған шырпы қорабының біреуін ... ... ... бір ... ... кейін екінші жағымен сыммен қатар қояды.
Стрелканың ... ... ... ... ... ... қарай немесе төмен
қарай байқарлықтай серпіледі.
Түзу және дөңгелек токтың магниттік сызықтары
Құрал – жабдықтар: 1) ...... ... бар сым ... ... ... демонстрациялық магнит стрелкасы; 3) аккумуляторлар
батареясы; 4) демонстрациялық ажыратқыш; 5) ... бар ... ... ... 6) жалғағыш сымдар; 7) үгінді себуге арналған парақ
қағаз.
Егер тәжірибе бір ... ... түзу ... ... ... ... қиындықтар туғызады. Қиындық түзу өткізгіш қосылған электр тізбегінің
басқа бөліктеріне жақын орналасқан ... ... ... ... ... ... жеткілікті етіп алуда болып тұр. Егер мұндай ... онда екі ... бар ... ... ... ... тұратын приборды пайдалануға болады. Орамның ұштары қысқыштарға
оқушылар ондағы ... ... ... ... етіп ... Алмалы
–салмалы ауданша орамға горизонталь қалыпта ... ... ... 21- ... ... токтың магниттік спектрін демонстрациялау үшін ... ... тек бір ... ғана себеді.
Мұндай шектелген учаскеде магнит өрісі
орамның қысқа ғана кесіндісінде пайда
болады деп ... ... ... ... үгінділерін барлық ауданшаға себе
отырып, тәжірибені қайталап, дөңгелек токтың 21 – ... ... ... жүргізген кезде тізбекке ток жібермес бұрын ауданшаға
темір үгінділерін елеуіш арқылы ... ... ... ... үгінділер
бірқалыпты таралу үшін орамды аздап көлбетеді. Сонан соң токка қосады ... ... 3,5В ... ... орамдағы ток күші 1А шамасында болады)
және ауданшаның әр ... ... ... ... ... дейін қарындаш
пен тықылдатады. Тәжірибенің қорытындысын приборды ... ... ... ... ... ... күш ... орналасуының жалпы картинасын
береді. Олардың бағытын анықтау үшін ауданшаны орамнан шығарып алады ... ... ... ... ... ... стрелкасы қойылады.
Прибордың өлшемдері мынандай: стрелка айналып тұратын ұштықтың ... осі мен дәл келу ... ... ... ... ... ... және бірнеше тербеліс
жасайды да, солтүстік полюсымен өрістің күш сызықтарының бағыты бойынша
орналасады. Шыққан ... ... ... ... ... күш ... ... анықтайды және винт ережесін
тұжырымдайды.
Дөңгелек токтардың өзара әсері
Құрал – ... 1) ... ... ... орам сым; 2) магнит
өрісіндегі орам приборының рамкасы; 3) ... ... 4) ... ... ... орам » ... рамкасын изоляциялаушы
стерженге арнаулы жұмсақ шнур арқылы іледі де, оның ... ... ... сым ... орналыстырады. Рамка мен орам алғашында 22 –
суретте көрсетілгендей, біржазықтықта қатар орналастырылады.
Ораммен рамкадағы токтың бағытын қандай да бір ... ... ... алып ( ... ... өткізгіштерді
пайдалануға болады), қысқа уақыт ток
жіберіп, оның бағытына байланысты рамканың
орамға тартылатыны немесе ... ... ... ... ... орамды
180 – қа бұрады.
Бұдан кейін осьтері сәйкес келетіндей етіп,
орамды рамкаға қарсы орнатады. Ток ... 22 ... ... тогы бар ... бір – біріне тартылатынын, ол егер
олардағы ток қарама – қарсы бағытталған ... ... ... өте күшті болған кезде рамка тебіліп барып ... ... де ... ... ток ... ... ... тізбектей қосылады, қысқа
уақыт қосқанда олардың әрқайсысындағы ток 4А – ден аспауы тиіс.
№ 1 ... ... ... магнит өрісінің магнит индукциясын Ампер заңымен
анықтау
Құрал-жабдықтар: 1) техникалық таразы; 2) Г4-210 кір ... 3) ... ... 4) диаметрі 0,1-0,2 мм 20 орамнан тұратын 1,5х10 см өлшемді
тік ... ... 5) ... ток ... 6) АЛ-2.5 лабораториялық амперметр;
7) кілт; 8) ... ... 30 см ... түзу ... ... ток, ... ... индукциясымен ... ... күші Ғ әсер ... - өткізгіштегі ток бағытымен В векторының арасындағы бұрыш.
Бұдан
(2)
Егерде бұрыш 900 –қа тең ... ... ... ... жазылады:
(21)
Магнит өрісінің индукциясын өлшеудің бұл түрінде ... ... ... ... , ... ... және ...
ток күшін өлшеу керек.
Бұл үшін ... ... ... ... болады.
23-сурет
Техникалық таразының иінағашына ұзындығы 10 см, ені 5 см және жіңішке
изоляцияланған 20 орам сым ... тік ... ... ... Штативке
рамканың астына горизанталь жағы В векторына перпендикуляр болатындай ... ... ... ... ... ... тұрақты ток
көзі,амперметрден тұратын электрлік тізбекке қосады.
Рамка арқылы ток күшін жібергенде ... күші ... ... әсер ... де бір-бірін теңейді, ал төменгі жаққа әсер ететін күш
таразыны тепе-теңдік қалпынан шығарады.Кір ... ... ... ... ... күшін өлшейміз.
Жұмыстың жасалу реті
1. Дәптерлеріңізге нәтижелерді жазу үшін ... ... ... |d, м |,м |I,A |F,н |B,тл |
| | | | | | |
|1 |23*10-2 ... |0,6 |4*10-2 |0,014 |
2. ... ... d ... ... және ... ... есепте.
3. Рамканы таразының иінағашына өткізгіш сымдар кедергі ... ... ... ... ток көзін, амперметр , кілт,рамканы
жалғаңдар.
5. Таразыны теңестіріп, рамка ... 0,5А ток ... Ғ ... ... ... (2) ... қолданып тұрақты магнит өрісінің магнит индукциясын
есептеңдер.
7. 1А, 1.5А ... ... ... күшін өлшеуді қайталаңдар.
Алған нәтижелер мен өлшеулерді кестеге толтырыңдар.
№ 2 Зертханалық жұмыс
Тұрақты магниттің магнит өрісінің индукциясын магнит ағынын ... ... ... В ... ... ... ... S контурды тесіп өтетін магнит ... Ф ... ... ... ... индукциясын В анықтауға болады:
Ф = ВS
Контурды тесіп өтетін ... ... Ф ... ... электро магниттік
индукция құбылысын пайдалануға болады: магнит ... ... ... кезде оны тесіп өтетін магнит ағыны Ф мәнінен ... ... бұл ... ... пайда болатын индукцияның Э.Қ.К:
өрнегімен анықталады.
Магнит өрісінен N орамды катушканы шығарғанда ондағы ... ... ға ... N есе ... ... ұштары гальванометрге жалғанып тұйықталса, онда
тұрақты ... ... ... ... ... кезде оның
тізбегінде индукциялық ток ағып өтеді.
Жоғарыда жазылған ... екі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... индукциясы В катушканы магнит өрісінен
алыстатқан кезде ол ... ағып ... ... мөлшеріне ... ... ... ... тура пропорционал және катушканың
көлденең қимасының ауданы мен ... орам ... ... ... ... , ... магнит өрісінің индукциясын В
анықтау үшін, магнит өрісінін зертттеліп отырған аймағынан катушканы жылдам
шығарғанда одан электр ... ... ... Мұны ... ... ... гальванометр арқылы орындауға болады.
Гальванометр жұмысының баллистикалық режимін қамтамасыз еті үшін
электр тізбегіне катушка мен кедергісі 3 – 5 кОм ... ... ... орындалуы
Құрал – жабдықтар: 1) таға тәрізді магнит; 2) катушка орам; 3) М – 273 – ... ... 4) ... М – 471; 5) ... ... бар ... ... 6) резистор 3-5 кОм.
Ескертпе: гальванометрдің орнына фотометрия жиынтығынан алынған микро
амперді М- 2003 пайдалануға ... Бұл ... 1-2 кОм – дық ... ... ... нәтижелерді жазу үшін төмендегі кестені дайындаңдар:
|D,м |S,м2 |N |nорт |q |B,тл |
| | | | | | |
| | | | | | |
2. ... ... D ... оның ... ... ... S
есептеп ондағы орам санын N санап шығыңыздар.
3. 24 – ... ... ... ... жазықтығын
индукция сызықтарына перпендикуляр етіп
орналастырып, оны тұрақты магниттің магнит
өрісіне енгізіңіздер.
4. Магнитті тез ... ... ... n ... ... шкаладан 24 ... ... бес рет ... ... орта ... ... катушка тізбегінен өтетін q зарядты табыңыздар
5. Тізбектің толық кедергісі R үшін, резистор тізбегіне ... ... ... мен гальванометр кедергілері
резистордікімен салыстырғанда өте аз, оларды елемеуге де болады.
6. q зарядтың, R кедергінің , ... ... S -тің және ... саны N- нің табылған мәндерін пайдаланып, тұрақты магниттің магнит
өрісінің индукциясын есептеңіздер.В
Бақылау сұрақтары
1. Гальванометр стрелкасының серпілісі магнит қозғалысының жылдамдығына
тәуелді бола ... Осы ... ... ... ... ... тәсілдермен арттыруға болады?
№3 Зертханалық жұмыс
Жердің магнит өрісін зерттеу
Магнит өрісінің бар екенін адамдар көп ... ... ... ... ... ... 2-3 мың жылдықта адамдар компасты ойлап тауып қолдана
бастады.
Жұмыстың мақсаты:Тангенс-гальванометрдің көмегімен жердің магнит
өрісі кернеулігінің горизонталь құраушысын анықтау.
Қажетті құрал-жабдықтар: Тангенс-гальванометр,реостат, ток көзі ... ...... дайындықты тексеру сұрақтары
1. Магнит өрісі дегеніміз не? Электр және магнит өрістерінің негізгі
айырмашылықтары мен ұқсастықтары неде?
2. Қандай шамалар магнит ... ... ... ... ... қандай?
3. Жердің магнетизмінің ерекшеліктері қандай?
4. Жердің магнит өрісінің горизанталь құраушысын қалай анықтауға болады?
5. Тангенс-гальванометрдің құрылысы және жұмыс істеу ... ... ... ... шар ... ... болып табылады. Жердің айналысындағы
кеңістіктің кез-келген нүктесінде , күш сызықтары 25-шы суретте
көрсетілгендей, магнит өрісі болады. Жердің ... ... ... -N ... ... ... ... ал оңтүстік полюсі -S
солтүстік жарты шарында орналасады.
Жердің ... ... ... оның географиялық полюстарымен
сәйкес келмейді(олар бір-біріне қарағанда 300 ... ... ... тұрақты магнит өрісі токтың магнит өрісіндей құйынды
болмайды, электростатикалық өріс
тәріздес ... ... ... ... ... ... ... бағытталады. Жердің магнит
өрісінде орналасқан магнит стрелка-
сы күш сызықтарына ... ... ... ... ... магнит
стрелкасының солтүстік полюсі орналасқан. Ал оңтүстік жарты шарда магнит
стрелкасының оңтүстік стрелкасы орналасқан ұшы Жерге қарай көлбей
бағытталады. Сондықтан магнит стрелкасы горизонтпен ... бір - ... ... ... Бұл ... ... көлбеулік бұрышы деп
аталады.Магнит стрелкасының оңтүстік және солтүстік полюстарының
горизонттан төмен орналасуына байланысты оңтүстік және солтүстік магниттік
көлбеу бұрыштары болады.
Магниттік экваторда ... ... ... тең, ... ... ... ... әртүрлі болады және Жердің магнит полюсына
жақындаған сайын көлбеу бұрышы үлкейе береді.
Жердің магнит полюстері оның географиялық полюстарымен сәйкес
келмейтіндіктен магнит стрелкасы географиялық ... ... ... ... ... ... вертикаль жазықтық пен
географиялық меридиан арасындағы бұрышы магниттік жіктелу бұрышы
деп атаалады.
Жердің магнит өрісінің кернеулігінің
векторы -ты екі ... ... ... ... және вертикаль құраушы . 26-
сурет
Магнит стрелкасы бос ... ... ... ... өрісі
күш сызықтарына жүргізілген жанаманың бойымен (магниттік меридианның
бойымен) тек қана горизонталь ... ... ... ... ... құраушысы -дің және
бұрыштарының шамасын біле отырып, Жердің магнит өрісінің
кернеулігінің бағытын және ... ... ... Магнит өрісінің
горизонталь құраушысын, магниттік көлбеу және жіктелу бұрыштарын Жер
магнитизмінің элементтері деп атайды.
Компастың магнит стрелкасы Жердің магнит өрісінің кернеулігінің
горизонталь құраушысының ... ... ... ... Егер ... токтың көмегімен стрелканың айналасында тағы бір
магнит өрісін туғызатын болсақ, магнит стрелкасы қорытқы магнит өрісінің
кернеулігінің векторымен бағыттас орналасады. Дөңгелек ... ... ... ... ... ... стрелкасының ауытқу бұрышы - ның шамасы белгілі
болса,Жердің магнит өрісінің кернеулігінің ... ... ... ... құрылысы
Жердің магнит өрісінің кернеулігінің горизонталь құраушысын
анықтау үшін тангенс- гальванометр қолданылады. Тангенс – гальванометр
радиусы R орам саны n ... ... ... орналасқан магнит
стрелкасынан тұрады.
Дөңгелек өткізгіштің бойымен ток жүрмеген ... ... тілі ... жазықтығында орналасады. Дөңгелек өткізгіштің жазықтығында
магнит меридианының жазықтығымен беттестіре орналастыру керек. ... ... ток ... ... мен ... өзара
перпендикуляр орналасады да, магнит стрелкасы бұрышқа ауытқиды.
27-сурет Тангенс-гальванометр құрылысының схемалық құрылысы
2 суреттен бұрышының ... және ... ... ... ... токтың магнит өрісінің кернеулігі:
Мұндағы: R- тангенс-гальванометр оамының радиусы, n- орам саны.(1)
формуладағы Н-тың мәнін ... мына ... ... ... ... үшін және ... ... үшін :
(3)
тұрақты шама , тангенс-гальванометрдің тұрақтысы деп аталады (3) өрнекті
мына түрде жазуға болады:
Бұдан С ... ... ... 450 –қа ... ... ... шамасына тең болады.Бұл тангенс-гальванометр тұрақтысы С
–ның физикалық мағынасы . (3) теңдікті (2) өрнекке қойып, Н0-дің мәнін
табамыз:
(4)
450 болған кезде Н0 үшін ... ... көз ... үшін ... аралық өлшеу әдісімен есептеген
дұрыс.
Жер магнит өрісі тәуліктік, айлық, жылдық және ғасырлық тербелістерге
ұшырып ... ... Жер ... ... ... ... қатар Жердің магнит өрісіне Күннің белсенді тіршілігінің
әсерінен туатын магниттік құйындар ықпалын тигізеді. Жер магнитизмінің
теориясы негізінен екі топқа ... ... ... ... сұйық ядросында құйынды электр токтарының
туғызатын магнит өрісіне негізделген теория;
2. Жер қыртысының кейбір бөліктерінде магнитті тау ... ... ... ... осы кезге дейін Жердің магнит
өрісінің табиғи негізі ашылған жоқ.
Жұмысты ... ... 28 – ... ... схеманы жинаңыз.
2. Тангенс – гальванометридің тұғырын айналдыра отырып, оның орамдарын
магнит меридианының жазықтығына орналастырыңыз. Орам санын 25- ке тең
етіп алып, тумблердің ... ток ... ... Реастаттың тұтқасын жылжыта отырып, стрелканы 450 – қа бұрыңыз да,
миллиамперметрдің көрсетуі бойынша - дің шамасын ... ... ... ... ... ... ... өзгертіп,
стрелканы тағыда 450 – қа бұрыңыз. Орам саны n1=25 ... ... ... ... ... ... токтардың шамаларын 1-
кестенің тиісті бағанына жазыңыз.
5. Тангенс – гальванометрдің ... орам саны n1 =25 ... ... ... (4) ... ... Н0- дің ... есептеңіз. Есептеу
нәтижелерін 1-кестенің тиісті бағанына жазыңыз.
6. Қондырғының дұрыс орналасуын тексеріп алып (2- бап ) , ... = 50, n3 =75, n3 =100 ... үшін ... (3-5 ... . ... есептеңіздер де, -дің орташа мәнін анықтаңыздар:
1 – кесте
|n орам саны |I1 |I2 |I3 |H0 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | |
28 – ... ... сұрақтары
1.Био- Савар – Лаплас заңын тұжырымдаңыз және формуласын жазып ... ... Био- ...... ... қорытып шығарыңыз.
2.Неліктен магнит өрісінің кернеулігінің горизонталь ... ... ... кернеулігін қалай анықтауға болады?
4.Тангенс – гальванометр тұрақтысы С – ның ... ... ... ... ... ... тақырыптық-сабақ
жоспарынан көрінеді:
1-сабақ. Негізгі ... ... ... ... ... ... Магнит стрелкаларымен тогы бар рамкалар - магнит
өрісінің индикаторы есебінде.
3-сабақ. Магниттік ... ... ... ... ... Әр ... ... магнит өрісі.
5-сабақ. Ампер гипотезасы.
6-сабақ. Заттардың магниттік қасиеттері. Магнит ... және ... ... қолданылуы.
8-сабақ. Ампер заңы.
9-сабақ. Магнит пен токтың әсерлесуін бақылау. Лабораториялық жұмысы.
10-сабақ. Қозғалыстағы зарядқа магнит ... ... ... ... Тұрақты ток электр қозғалтқыштары.
12-сабақ. Тапсырмалар мен жаттығулар.
ІЗ-сабақ. Материалды қайталау және ... ... ... ... ... тақырыбына есептер шығару
Есеп шығару физиканы оқыту процесінің ұдайы бөлінбес құрамды бөлігі
болып саналады, өйткені ол ... ... ... ... ... ... және кластан тыс жүмыстарында кездеседі. Есеп шығару, ... ... ... ... ... әр ... ... Әр сабақтың өзінде де физикалық есептерді шығарудың мынадай
маңызы бар: 1) ... ... және ... ... ... ... мен ... орындауға жаттықтырады, физикалық
заңдар мен эксперименттің ... және ... ... ... ... ... мен ... практикалық маңызына және өмірмен
байланыстылығына көз жеткізу; 3) ... ... ... өз бетінше
жұмыс істеуге, еңбек сүйгіштікке, қиындықты жеңу төзімділігіне үйретеді,
олардың ... ... 4) ... ... ... ... мен дағдыларын, шығармашылық қасиеттерін
қалыптастырады; 5) оқушылардың алған ... ... мен ... 6) сабақты проблемалық ситуация қойып, оны шешуге жәрдемдеседі;
7) физикалық құбылыстар мен ... және ... ... ... ... өзара байланыстарды ... 8) ... ... ебдейліктерін, дағдыларын жүйеге
келтіріп, оларды дамытады және тереңдетеді. ... да ... ... ... ... ... оқыту әдістерінін негізгілерінің біріне
саналады.
1-есеп.
Жіңішке сымнан жасалған орам саны п=50- ге тең ... ... қола ... ... полюстерінің арасынан өтетіндей етіп ілінген. Рамка
арқылы I=1 А ток ... ... ... а1 = 15° бұрышқа бұрылған.
Лентаның бұралуы кезінде серпімділік күшінің моменті
М0 =О,98-10-5Нм - ге тең ... сол ... ... ... ... ... Токтың жоқ кезінде рамка жазықтығы өріс бағытына
а0 = 30° ... ... ... S=10 см2 .
Шешуі: Магнит өрісінде ... тогы ... екі ... ... әсер етеді:
М1 моменті өріс күштерінің әсерінен туады, және
М2 моменті рамка ілініп тұрған серпімді лентаның
бұралуынан туады. ... ... ... М1=М2 Егер ... / ... рамканың ауданы S1орам саны п және тепе- теңдік жағдайында рамка
жазықтығы В индукция векторымен а ... ... ... ... ... ... ... моменті аспаның бұрылу бұрышына
пропорционал,
Мұндағы к - ... ... және ... өлшеміне
(формасына, көлденең қимасына) тәуелді ... ... ... ... ... шартынан анықталады, бұрылу бұрышы
- ге тең болғандағы күш моменті Мо - ге тең, яғни ... ... ... ... ... ... кезінде, рамка жазықтықтағы өріс
бағытымен а0 бұрыш жасайды (29-сурет). Сондықтан рамканың екінші
тепе - теңдік орынға ауысу ... (4) ... ... Жіп ... ... бұрылады және рамкаға нормаль өріс бағытымен ... ... (3), (4) және (5) ... және (1) тепе - ... теңдеуін
ескеріп, мына түрге келтіреміз:
осыдан магнит өрісінің индукциясын тауып, сандық мәндерін қоямыз:
B=4*10-3Тл
2-есеп.
U=1000 В потенциалдар айырымымен үдетілген ... ... ... ... ... магнит өрісіне, оның күш сызықтарына перпендикуляр
бағытта ұшып кіреді. Өрісте ... ... ... ... ... ... ... е=1,6-10-19Кл, оның массасы m=9-10-
11кг.
Шешуі: индукция сызықтарына ... ... ... магнит өрісіне
ұшып кірген зарядталған бөлшек Лоренц күшінің әсерінен (жылдамдық векторына
әрқашанда перпендикуляр) нормаль үдеу алады және
өріс бағытына перпендикуляр ... ... ... ... ... ... ... перпендикуляр (бізден ары қарай) магнит өрісіне,
жылдамдығы v ... ұшып ... онда оған ... ... ... ... оң қол ережесімен анықталатын Ғя күші
әсер етеді.
Ғл = evBsina= еVB (1)
(sina = 1 өйткені v ± ... В = сопst ... ... күші өзгеріссіз болады және ауырлық
күшін ескермесек, электрон радиусы Я шеңбер бойымен ... ... ... ... II заңына сәйкес
(2)
(1) және (2) теңдеулер, біртекті магнит өрісінде зарядталған ... ... ... ... үшін ... ... болып табылады. Осы
теңдеулерді жазып, ары қарай есептің ... ... ... ... құру ... ... жағдайда электронның жылдамдығы потенциалдар
айырмасымен үдетілуі арқылы беріліп отыр.
Энергияның сақталу және айналу заңы ... өріс ... ... кинетикалық энергиясының өзгерісіне тең. Потециалдар айырымы
өріс нүктелерінің арасында ұшып өткен ... ... ... ... кинетикалык энергияны ескермейміз). Осы тепе-
теңдікпен есептің шарты толық ... - (3) ... ... R, Fл жэне v ... ... R - ді ... ... В=6*10-2 Тл біртекті магнит өрісінде көлденең қимасы
=1мм2 мыс ... ... орам саны п=80, ... d=8см ... Соленоид = 0,2сек ішінде осы өріс бағыты бойымен
қалатындай болып а=180° бұрылады. Соленоидта қозатын электр қозғаушы ... ... және ... ... ... ... Мыстың меншікті
кедергісі р = 0,017 • 10~6 ... ... ... ... магнит ағынын ... онда ... ... күшті қоздырудың түрлі тәсілдері бар.
Ең оңай тәсілдерінің бірі, магнит өрісінде ... ... ... нормаль мен өріс бағытының арасындағы бұрыш ... ... ... ... ... осы жағдай талданады.
Орам саны п соленоидты тесіп өтетін магнит ағынының ( уақыт ... Ф, ... ... ... қозғаушы күштің шамасы
(1)
катушканың алғашкы орнында оның осі өріс бағытымен ах бұрыш жасаса, ал
осьтің а2 ... ... ... соленоидты тесіп өтетін магнит ағынының
өзгерісі:
(2)
мұндағы S- соленоидтың көлденең қимасының ауданы.
Есептің шарты бойынша ... осі ... ... өріс ... ... (=0), ал ... бұрышы а2 =180°. Бұл ... ... ... ... болады:
Соленоидтың көлденең қимасының ауданы екенін және (1), (2)
формулаларды қосып шеше ... ... ... ... ағынын өзгерту кезінде индукцияланатын заряд
шамасы
Соленоидтың ... ... ... - (4) ... q=1.4K
4-есеп.
Индукциясы B=10-2 Тл магнит өрісінде ... l= 0.2м ... ... ... ... ... Айналу осі магнит өрісі күш
сызықтарына параллель ... шеті ... ... ... ... ... э.қ.к ... Стержень ішінде тосын күштердің пайда
болуы және оның шеткі нүктелерінде ... тууы ... күш ... ... ... ... ... Лоренц күшінің ... ... Егер ... ... ... ... ... бұрыштық
жылдамдықпен айналса және индукция сызықтарын тік бұрышпен қиып өтсе, ... ... ... ... ... бойымен бір шетіне қарай
қозғала бастайды ( 30- сурет). Электрондар , электрлік ... күші ... ... ... ... ... ... қозғалысы
нәтижесінде электрондардың стерженьнің бір шетінде артық, ал екінші
шетінде кем ... ... ... ... потенциалдар айырымы
туады:
Мұндағы - стерженьді уақыт ішінде тесіп өтетін магнит ... ... ... тік ... ... ... ... - стержень сызған сектордың ауданы.
уақыт ішінде стержень бұрышқа бұрылады және ... ... ... ... ағынының өзгерісі
( 1 ) мен (2) қосып шешсек
Сан мәндерін қойып, есептейміз
4. Физика есептерін шығаруда информатика негіздерін қолдану
Қазіргі кезеңде ... ... ... техникада, экономикада
тіпті өндірістің кез келген саласында кеңінен қолданылып келеді.
Қазақстан Респубрикасы орта білім ... ... ... ... ... жаңа ... саяси және
әлеуметтік-экономикалық шарттар білім беру саласында принциптік ... ... ... Қазақстан Республикасы дүние жүзінің дамыған елдері
сияқты орта ... беру ... ... ... ... желіге
негізделген оқыту жүйесін жасау қажет".
Информатика пәні - басқа пәндердің де дамытылуын ... ете ... әрі ... пән. ... ... ... ... барысында
компьютерлерді қолдану оқытудың жаңа технологиясына сай келеді. Қазіргі
кезде компьютердің ... әр ... ... ... ... ... және есептер шығаруға болады. Мұның барлығы
оқушылардың пәнге деген оның ... ... ... ... ... мысал ретінде Паскаль бағдарламалық тілінде есептелінген
бірнеше есептерді ұсынуға болады.
1-есеп. Индукциясы В =0.02 Тл ... ... ... ұзындығы l=0.5м
түзу өткізгішке перпендикуляр орналасқан.Ол өткізгішке Ғ=0.15H күш әсер
етеді.Өткізгіштегі токтың шамасын табу керек?
Есептің Паскаль ... ... ... ... ... I : real;
begin
I:=(‘I=’,I);
Write(‘I=’I);
End.
2-есеп.Радиусы 20см дөңгелек өткізгіштің бойымен 6А ток жүріп тұр. Осы
дөңгелектің центріндегі кернеулікті табыңдар?
Есептің Паскалъ бағдарламалық тіліндегі шешімі:
Program ... ... H : ... ... ... ... полюсі бар?
А) Солтүстік және оңтүстік
Ә) Полярлы және полярсыз
Б) Батыс және шығыс
В) Солтүстік және шығыс
2. Практикалық қажетке жарамды алғашқы ... ... ... ... ... 1834ж орыс ғалымы Б.С.Якоби
Ә) 1820ж дат ғалымы Эрстед
Б) 1831ж ағылшын физигі М.Фарадей
В) 1975ж орыс ғалымы ... ... ... ... бар ... ... 50см . Ол 500 ... Осы орамнан I=10A ток жүріп тұр.Темірдің магнит өтімділігін 183 деп
алып, соленойдтың ішіндегі магнит индукциясын табыңдар?
А) 2.3Тл
Ә) 18Тл
Б) 24Тл
В) ... В =0.02 Тл ... ... ... ... l=0.5м ... перпендикуляр орналасқан.Ол өткізгішке Ғ=0.15H күш әсер
етеді.Өткізгіштегі токтың шамасын табу керек?
А) ... ... ...
5.Радиусы 20см дөңгелек өткізгіштің бойымен 6А ток жүріп тұр. ... ... ... ... 15А/м
Ә) 20А/м
Б) 36А/м
В) 33А/м
6.Тұрақты магнит деп ... ... ... ... ... ұзақ ... ... денелерді айтамыз
Ә) магниттік қасиетін ұзақ уақыт сақтаймайтын денелерді ... ... ... ие емес ... айтамыз
В) дұрыс жауабы жоқ
7. Ток күшін арттырғанда тогі бар катушканың магнит өрісінің әсері
күшейеді.Ал ток күшін ... ... ... 2 есе күшейеді
Б) 2 есе әлсірейді
В) жауаптың барлығы ... ... түзу ... ... I=50A ток өтіп ... ... қашықтықта орналасқан нүктедегі магнит индукциясын табыңдар?
А) 0.0002Тл
Ә) 22Тл
Б) 0.36Тл
В) ... ... 10 см түзу ... ток өтіп ... өткізгішті
біртекті магнит өрісіне орналастырсақ, оған Ғ=0.1H күш әсер етеді.Егер
магнит индукциясы В=0.01Тл болса,онда ток пен ... ... ... ... ... П/2
Б) П
В) П/4
10. Магниттердің әр аттас полюстері біріне-бірі тартылады да, ал ... ... ... тебіледі
Ә) бірін-бірі тартады
Б) жауаптың барлығы дұрыс
В) бірін-біріне әсер ... ... ... техникада қолданылуы
«Магнит өрісі.Магнит индукциясы» тақырыптарын оқушыларға баяндап
болған соң, ... ... ... ... ... ... ... Оқушыларға магнит өрісі қай жерде ... ... ... ... сонымен бірге техникаға деген ... ... мен ... ... ... көз жеткізуіне үлкен дәлел
болады.
Электр двигателінсіз қазіргі ... ... ... ... ... ... ... сіздерге таныс құрылғылардың механизмдер мен
машиналардың мынандай толық емес тізімі: ... ұшақ , ... ... лифт және ... да ... ... ... станоктардың басым көпшілігі электр двигателімен іске
қосылады.
Әртүрлі ... ... ... бар. ... біз ең көп
тараған коллекторлы электр двигателінің құрылысы мен жұмыс істеу принципін
қарастырамыз. Ол ... 3 ... ... ... ... және ... ... қарастыралық.
Статор 1 не полюстік ұштамалары S және N бар тұрақты ... не ... ... Ол ... ... корпусымен бір
тұтас болып құрылады ( « статор» сөзі латынның stator – қозғалмай ... ... ... Коллекторлы двигатель статорын көбінесе индуктор
деп атайды. Бұл магнит өрісін қоздыруға ... ... ... ( ... ... ... двигательдің якоры деп атап жүрген Ротор 2
арнайы болат ... ... ... бір үлгідегі өзекше
31-
сурет
(«Ротор» сөзі латынның rotare – айналу деген сөзінен құрылған).
өзекшеге оқшауланған сымнан орам оралады.
Орамның сыртқы ... ұшы ... мыс ... ал оның өзі ... ... ... ал барабан ротор
осьне бекітілген. Арнайы серіппемен коллекторлы ... екі ... ... ... ... ток ... ... электр двигателіне
кернеу жіберіледі.
Электр двигателінің жұмыс істеу принципін қарапайым ... ... тек бір ... бар ... ... ... электр двигателінің жұмыс істеуіне қажет ... ... ... ... ... ... ағатын токтың өзара ... ... ... рама тік қалпына келеді де онда ток ... ... ... ... емес аралығындағы оқшаулағышқа
жанасады. Алайда, инерция ... ... осы ... ... да ... пластинасына жанасады. Ток қайтадан орам арқылы өтіп, якорь сол
бағытта айналу моментін де ... ... ... ... тогы ... ... ... айналыста болады.
Егер статор ретінде электр магнит жұмыс істесе, онда оның ... ... не ... не параллель қосуға болады якорь мен индуктор
орамы тізбектеп қосылған ... іске ... ... , яғни ... сәтте өте көп шамада күшейеді. Бұл сапа көлік үшін ... ... ... ... ... қажетті жылдамдық алуы тиіс. Сондықтан
орамы ... ... ... ... ... және тағы ... ... параллель қосылатын двигательдердің айналу жиілігі тұрақты
болады, орам қозуындағы ток ... ... ... оны оңай ... Ол үшін орам ... қоса реостатты қосады. Мұндай двигательдер
станок сымдарында пайдаланылады.
Электр двигателінің жылу двигателіне қарағанда бірқатар артықшылығы
бар. Олар ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
істейді.Оның пайдалы әсер коэффициенті 80 пайыздан астам. Оларды пайдалану
ыңғайлы, әрі ... ... ... және ... қолданылуы.
Ферромагнитті денелер табиғатта онша көп емес, ... де, ... ... өте зор. ... не болат өзекше өткізілген катушкадағы
ток күшін арттырмай-ақ ... ... ... ... есе ... , ... электр двигательдерінің т.б
өзекшелері ферромагнетиктерден жасалады.
Ферромагнетиктердің ... ... ... ... ... ... магнит өрісін ажыратқанда ферромагнетик магниттелген күйінде
қалады, яғни қоршаған кеңістікте магнит өрісін тудырады.Элементар токтардың
реттелген бағдарлануы ... ... ... жоғалмайды.Тұрақты
магниттердің бар болуы осының арқасында.
Тұрақты магниттер электр өлшеуіш приборларда, дыбыс зорайтқыштарда
және телефондарда, дыбыс жазу ... ... ... т.с.с ... тауып отыр. Бұл жөнінде 8 сыныптың физика курсында ... ... ... ... ... ... Бұлар-темір оксидінің басқа заттардың оксидімен ... ... ... ... белгілі болғандарының
бірі-магниттік темір –феррит.
Магнит таспа және магнит пленка.Ферромагнтиктерден магнит ... жұқа ... ... ... ... ... ... видеожазылымға түсіру үшін және
магнитофонда дыбысты жазу үшін кең ... ... не ... заттардың жұмсақ негізінен жасалады.Таспаның
бетіне магнит лагі түрінде ... ... ... ... өзі ... ... ұсақ ... не басқа ферромагнетиктен және байланыстырушы
заттардан тұрады.
Дыбыс ... ... ... ... магнитөрісі дыбыс тербелістерінің ырғағымен
өзгеріп отырады.Таспа ... ... ... ... ... әр жерінен
магниттеледі (31-сурет).Дыбысты қайта ... кері ... ... таспа магнит бастиекте электр сигналын қоздырады,ол
сигналдар күшейіп барып магнитофонның ... ... ... ... ... материалдың қабатынан тұрады,
оның қалыңдығы 0,03-тен 10 мкм-ге дейін.
Бұлар электронды –есептеу машиналарының (ЭЕМ) есте ... ... ... жазып алуға , информацияны сақтап қоюға және
информацияны қайта жаңғырту мақсатында пайдаланылады.
Олар жұқа ... ... ... ... ... ... алу және
Қайта жаңғырту процестері жай магнитофондағы сияқты орындалады. ЭЕМ –де
информацияны ... ... ... ... ... да ... X. Эрстедтің ашқан жаңалығы электрмагнетизм саласындағы бірқатар
зерттеулердің бастамасы болды. І820 жылдың ... А. ... және Д. ... ... ... ... 1825 ж. У. Стерджен соленоидтың магнит
өрісі едәуір күшейетіндігін байқады. Егер 33-суретте ... ... ... өзекті енгізсе, осы арқылы қарапайым
электрмагнит алынады. У. Стердженнің замандастары оның
өнертабысын лайықты ... ... ... ... ... ... ... тапқан
марқүм жатыр» деген жазу бар.
33-сурет
1828 ж. Д. Генри ... ... ... ... ... ... сол арқылы едәуір күші бар электрмагнит
жасады. Сонымен, электрмагнитті ойлап табу, шындығына келгенде, ұжымдық
өнер табысы болып, бірқатар кезеңдерден ... оның ... ... ... ... еді.
П. Кез келген электрмагнит мынадай бөлшектерден тұрады: орам 1, ... ток ... ... ... ... ол ... 2 болып саналады және
өзекке тартылатын якорь 34-суретте ... ... ... магнит өрісінің сұлбасы берілген.
Магнит өрісінің ... әсер ету күші неге ... ... ... ... қондырғыны қарастыралық. Якорь мен
өзек аралығына картон немесе плексиглас кесегі ... ... ... ... тиіс.Тізбек түйықталады және реостат көмегімен тізбекке
шамалы ток жіберіледі. ... ... ... біршама күшпен тартылады (Осы
күшті өлшеуге болады, ол үшін якорьді өзектен ажыратып көріңіз).
Электрмагнит орамы арқылы өтетін ток ... 2 есе ... ... ... күші ... Якорьді өзектен ажырататындай етіп
динамометрді көтергенде, динамометр ... ... ... күші бірінші тәжірибеге қарағанда 25 есе ... ... ... ... ... ток ... 3-4 ... дәл осы секілді нәтиже алуға болады.
Осы тәжірибелерден мынадай қорытынды жасауға болды: якорьдің
электрмагнитте ... ... ... ... ... тура ... Орамдағы орам санын арттырып, катушкаға бастапқы ток ... ... орам саны аз ... ... якорьдің
электрмагнитке тартылу күші едәуір көп болады. Тәжірибеде тек орам саны
ғана өзгергендіктен ... ... ... ... тартылу күші
катушкадағы орам санына пропорцинал.
Катушкадан өзекті шығарып алып, тәжірибені ... ... ... ... күші өте әлсіз болады. Демек, якорьдің
электрмагнитке тартылу күші ... ... ... ... Электрмагниттер кеңінен қолданылады. Ол кез келген автомашинада,
телефонда, теледидарда, ұшақта, ғарыш кемесінде, теплоходта, т.с.с. ... ... ... ... пен ... ... қолданылады. Мұндай кранның тиімділігі сол - оған тасымалданатын болат
тетіктерді бекітудің қажет жоқ. Кран машинасы ... ... ... орамға ток қосады да, осы тетіктерді жинайды (36-сурет).
Токты ... ... ... ... ... түседі.
Электромагниттер өңделетін тетіктерді бекіту үшін жалпағынан
тегістейтін станоктарда қолданылады. Тетікті магнит ... ... ... ... жұмысшы оны қажетті қалпында сенімді бекітеді. ... ... ... ажыратады, сонда дайын тетік оп-оңай алынады.
Қорытынды
Қазақстан Республикасындағы білім берудегі негізгі мақсат - жеке
түлғаның ақыл-ой ... ... ашу және оның ... ... ... ... ету. Физиканы оқытудың бүкіл оқу - әдістемелік жүйесі
осы негізгі мақсатты ... ... ... етуі ... ... ... білім беруде мәні зор. Оны
үйрену арқылы оқушылар ... және ... ... ... ... білетін болады, энергияның сақталу және айналу заңдарының
пайда болуын оқып үйренуге қадам жасайды: ... ... ... және ... ... ... энергиясына айналуымен
танысады.
Әсіресе бұл тақырыптың оқушылардың политехникалық ой-өрісін кеңейтуде
ерекше маңызы бар. Мұнда электромагниттердің (қоңырау, телеграф, ... ... ... және ... ... ... ... принципі және индукциялық токты алу ... ... ... ... оқушылардың алған мәліметтеріне сүйене отырып, ... ... ... ... ... мәні бар онша қиын
емес автоматикалық құрылғыларды жасау жұмысын жолға қоя алады. Тақырыпты
оқу ... ... ... және ... ... кең көлемде
мүмкіндік бермейді. Токтың магнит өрістерін оқып үйренуде ток бағыты ... ... ... ... ... ... ... магнит
стрелкалары арқылы, содан кейін бұранда ережесін енгізу арқылы тағайындауға
болады. ... ... ... ... ... ол ... тогы
мен оның магнит өрісінің арасындағы тығыз байланысты көрнекі ... Ток ... ... ... ... байланысты. Индукция
сызыктарының бағытын біле отырып, ток ... ... ... Алайда
окушылар бұранда ережесін жақсы игеру үшін, көп уақыт жұмсау керек. Мұны
жасаудың қажеті бола да ... ... ... түзу ... және ... катушканың магнит өрісін демонстрациялап, көрсетсе ... ... ... ... ... ... ... шешуге болады. Оқушылардың
бәріне осы ережені білуді талап етудің және тез арада ... ... ... ... материалды тек сапалық жағынан ... ... ... ... жасаған демонстрациялық
жұмысынан немесе оқушылардың лабораториялық және практикалық жұмыс ... ... ... ... ... ... ... сипаттайтын баяндаумен ауыстыруға болмайды. Осы тақырыпты оқығанда
көрсетуге тиісті тәжірибелер ... ... оны ... мұғалімдер жасай
алады.
Бұл тақырып бойынша жүргізілетін лабораториялық жұмыстарды орындауға
тұтас академиялық сағаттың қажеті жоқ. ... ... ... ... ... орта мектепте магнит өрісі тақырыбын оқытудың
әдістемесін қарастыра отырып мынадай түжырымдамаға ... яғни ... ... ... ... ... ... үштастыра отырып, бүл
күбылыстың казіргі кезеңдегі маңызын айту ... ... ... ... жете ... үшін және ... деген қызығушылығын арттыру үшін әр
түрлі сызбалар, суреттер, есептер, қондырғылар сонымен бірге бүл ... ... ... ... ... зертханалық жүмыстар
қарастырылды. Оның қазіргі кезде қандай салаларда, ... ... ... ... ... енгізілді.
Магнит өрісі жайлы алғашқы түсініктер ... ... ... ... ... Осы уақыт ішінде олар
электромагниттік индукция қүбылысына тиісті барлык заңдарды, ... ... да ... ... окушының бойына сіңіруге тырысу қажет
Оқушылар тек теориялық түрғыдан ғана емес тәжірибе жүзінде де білім
алуға міндетті болғандықтан дипломдық ... бір ... ... қарастырылды. Құбылысты көзбен көру арқылы ғана олар оның
маңызын түсінеді.
Қорытындылай келе, Моноховтың анықтамасымен айтсақ:оқушы мен ... ... ... ... оқу ... ... және ... педагогикалық әрекетті жобалаудың жан-жақты ойластырылған ... ... ... ... Аққошқаров Е.А. Физикалық үғымдарды қалыптастырудың кейбір
тәсілдері. - А, ... 1976ж. - 72 ... ... ... ... по физике в средней
школе. -М. "Просвещение" 1978г.
3. А.А. Покровский. Орта мектептің 6-7 сыныптарында ... ... ... - А. ... 1979ж. - 267 бет.
4. Аққошкаров Е.А. Физикалық үғымдарды қалыптастыру және терминдерді
меңгерту тәсілдері. - А: 1986ж.
5. Әбдрахимов ... ... ... ... ... методикасыньщ
кейбір мәселелері. - А. "Мектеп", 1976ж.
6. Буховцев Б.Б. и другие. Физика. ... для 9-го ... ... ... ... "Просвещение", 1977г .
Б.САрызханов. Физика - А. "Рауан" 1994 ж - 256 ... ... А.А. и др. ... ... в 10 ... ... ... - М:
1984г.
9. Глазунов А.Т. и др. Методика преподавания физики в ... ... ... ... - М: 1989г.
10.Ю.Каменецкий С.Е. Пустинник М.Г. Электродинамика в ... ... ... М: ... В.Г., ... С.Я. Изучение электроники в курсе физики
средней школы - М. 1968г.
12.Глазунов А.Т. Орта мектептің физика курсындағы техника. - А: ... А.В. Курс ... ... для ... школы. Часть - 3.
Электричество. М: 1967
14.Л.И.Резников, С.Я.Шамаш, Э.Е.Эвенчик. Методика преподавания физики.
- ... ... ... ... в ... школе. Под.ред. Бабанский и
Агабаева - М. "Просвещение", 1968г. - 191 ... ... ... ... физики в средней школе -
М. .'ТІросвещение", 1962г. - 240стр.
17-З.Ж.Жанабекова, ... ... ... - А. ... әдістемесі" 2002ж - 119 бет.
18.Қүдайқүлов М, Жаңабергенов Қ. Орта ... ... ... мен ... ... - А. ... 1998ж - 310
бет.
19.Муравьев А.В. Как учить школьников самостоятельно приобретать знания
по физике. - М. "Просвещение". 1990г. - 160 стр.
20.В.П.Орехов, ... Орта ... 6-7 ... ... ... - А. "Мектел", 1978ж. - 392 бет.
21.А.А.Детлаф, Б.М.Яворский. Курс физики. -М. "Высшая школа" 1989г.
22. Ғылыми әдістемелік журнал. ИФМ №3 ... ... ... ... ИФМ №4 ... Ғылыми әдістемелік журнал. ИФМ №5 2001ж.
25. Ғылыми әдістемелік журнал. Информатика негіздері. №6 2003ж,
26. Шахмаев Н.М. Физика ... - А. ... 2002ж - 240 ... И.К. и ... А.К. ... ... для 9-го класса средней
школы. - М. "Просвещение", 1977г - 224стр.
28.С.Е. Каменецкого, Л.А. Ивановой. ... ... ... в ... -М. "Просвещение" 1987г.
29. Сена Л.А. Единицы физических величин и их размерности - М ... ... А.С., ... В.В. ... и компьютер. - Л. "Изд/во" ЛГУ.
1980г-324стр.
З1.Каменецкий С.Е., Орехов В.Г. Методика решение задач по физике в средней
школе. Пособие для учителей. - М. ... 1971г. - 448 ... С.Э. Фриш және ... ... ... курсы. - А. "Мектеп" 1971ж.
-500бет.
ЗЗ.Ж.С. Ақылбаев, М.К.Құрманов, К.А.Абдықалықов. Физика. Оқу ... ... ... 1995ж. - 464 ... ... преподования физики в средней школе. Т-3. Электричество.
Колебания и волны. М: ... ... ... ... в 8-10 ... средней школы. Под.ред.
В.Н. Орехова и А.С.Усова. - М: 1980г.
36. Шадиев Д.Ш. ... ... в ... ... - М:
1987г.
37. Федотов И.ГТ. Кулина И.Д. Изучение электрмагнитизма в курсе средней
школы. М: 1978г.
38.Шахмаев Н.М. и др. ... М. ... ... Б.С. ... - А: ... ... А.В. ... курсы. Орта мектеп оқулығы 3-бөлім. - А: 1972ж.
41. Орехов В.П., Карж Э.Д. ... ... в 9 ... средней школы -
М. 1986г\
42.Методика ... ... в ... ... заведениях - М. - 1986г.
43. Основы методики ... ... в ... ... - М. ... В.А. Шевцев. Физика 8 классе. Для преподавателей. - Волгоград. 2003г.
43. ... ... 8 ... ... ... по ... А- В.
Перышкина "Физика 8 классе" - Волгоград. 2003г.
45. Иоффе А.Ф. О ... и ... - Л. ... А.А. ... М.В. ... ... физики в 9 классе.
Пособие для учителей - М. 2001г.
-----------------------
12-сурет
29-сурет

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айнымалы магнит өрiсi12 бет
Жердің магнит өрісі10 бет
Жердің магнит өрісін зерттеу20 бет
Магнит өрісі3 бет
Магнит өрісі туралы17 бет
Магнит өрісін оқытудың әдістемесі40 бет
Токтардың өзара әсерi. Бұранда және сол қол ережесi.Магнит индукциясы. Магнит өрiсi9 бет
Электр және магнит өрісі ұғымдарының динамикасы64 бет
«Электрлік тізбек теориясы» пәні бойынша тест сұрақстар14 бет
Айнымалы ток тізбегіндегі индуктивтік катушка17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь