Кәсіпорынның ұйымдастырылу құрылымын басқаруды жетілдіру

Кіріспе бөлім
1 Тарау. Басқарылу құрылымының теориялық аспектілері
1.1. Басқарудың теориялық негіздері
1.2. Басқарудың функциялары, әдістері және ұймдастырушылық құрылым түрлері
1.3. Казахстан Республикасында басқарудың ұйымдастырушылық құрылымының дамуы мен қалыптасуы

2. Тарау. ЖШС «ЦАСС» .тың шаруашылық қызметінің анализы мен басқарылу құрылымы
2.1. ЖШС «ЦАСС» шаруашылығының жалпы сипаттамасы
2.2. ЖШС «ЦАСС» .тың негізгі технико.экономикалық көрсеткіштері және кадрлық қамтамасыз етілуі
2.3 ЖШС «ЦАСС» .тың басқарылу құрылымының анализы
3.Тарау. Кәсіпорынды басқару тиімділігін арттыру жолдары
3.1 Қазақстан Республикасының нарық жағдайындағы басқарылу құрылымын жетілдіру
3.2 ЖШС «ЦАСС» .тың басқарылу құрылымын жетілдірілуі.
Қорытынды
Пайдаланалған әдебиеттер тізімі
Менеджмент – дәстүрлер тарихы концепцияларды,институттарды,теория мен практиканыы қамтитын бүкіл адам мәдениетінің элементі.Бұл талассыз дәлелденген қағида.Өйткені,тиімді басқару проблемасы адамдарды ұйымдастыру басталған мезетте пайда болды.
Басқару практикасы,ұйымдастыру секілді өте көне.Басқару ісін жетілдіруге мыңдаған жылдар бойы қажырлы еңбек,оны тиімді ұйымдастыру қажет болды,бұған өз уақытында ең озық ақыл-ой жетістіктері жұмсалды.Біздің заманымызға дейінгі үшінші мың жылдықта сазбалшықтан істелген табличкаларды көне жүйелердің коммерциялық келісімдері мен заңдары туралы деректер жазылған.Мұның өзі оларда басқару практикасының болғандығын дәлелдейді.
Үлкен Клод пен кіші Джордждың «Басқару ақыл-ойының тарихы» кітабында біздің заманымыздан 5000 жыл бұрын,шумерлер сына жазуды (клинописьті) ойлап шығарған кезден бастап менеджменттің дами бастағандығы айтылады.
Көне египеттік бізге жазбаша ескерткіштер қалдырды.Онда әңгіме басқару туралы болады.Осыдан 4 мың жылдай бұрын жазылған (Птаххотепа үйретуі) кітабында қазіргі басқарушылар үшін әлі күнге мәнін жоғалтпаған мынадай ойлар айтылады.«Егер сен басшы болсаң байсалды бол.Өтініш айта келген адам саған ойындағысын айтып біткенше сөзін бөлме.Бақытсыздыққа тап болған адам,өз мәселесін дұрыс шешкеннен гөрі,ақтарыла сөйлеп,іштегі шерін тарқатқанды жөн санайды».
Еңбекті басқару проблемасынада көне гректерде көңіл бөлді.Платон еңбек бөлінісінің,жұмыс түрлеріне қарай мамандандырудың қажеттілігіне пікір айтты.Сократ басқаруды іс-әрекеттің (мемлекетті,еңбекті,сауданы,әскерлерді басқару) ерекше саласы ретінде қарастырып,ол да осындай пікірді – қажетті адамды өз орнына қоюды,сөйтіп оларға берілген тапсырманың орындалуын талап етуді жақтайды.
Жұмыскерлер арасындағы бірлесіп әрекет етуге қол жеткізу,сөйлеу мәдениеті жөніндегі ғылыми қағидалар Марка Тулия Цицеронның «Шешендік өнерр жөніндегі трактатында» қамтылды.
Көне римдіктерде мемлекеттік басқару жүйесіндегі қызмет сатысында төмен шенділерге бағыну тәртібі енгізілген.Үлкен Катон басқару міндетін әділ атқару туралы пікірлер айтқан.Жер қожасы өзінің басқарушысына бір жылдық жазбаша жұмыс жоспарын беріп,міндетті айқын қоюы,белгілеген жоспарды нәтижесімен үнемі салыстырып отыруы,талдауы және қорытынды жасауы тиіс. Әсіресе,жедел түрде басқаруға ерекше көңіл бөлген.Басқарушыдан: «Жұмысшының біразы ауру,басқаларын каладағы жұмысқа алып кетті,ауа-райы бөгет жасады...» деген секілді баяндаманы алғаннан кейін қожайыны жағдайды айындап,қажет болған жағдайда тиісті шешім.
        
        МАЗМҰНЫ  тақырыбы   кәсіпорынның  ұйымдастырылу  ...  ... ... Тарау. Басқарылу құрылымының теориялық аспектілері
1.1. Басқарудың теориялық негіздері
1.2. Басқарудың функциялары, әдістері және ұймдастырушылық құрылым
түрлері
1.3. Казахстан ... ... ... ... мен қалыптасуы
2. Тарау. ЖШС «ЦАСС» -тың шаруашылық қызметінің анализы мен
басқарылу құрылымы
2.1. ЖШС «ЦАСС» шаруашылығының жалпы сипаттамасы
2.2. ЖШС «ЦАСС» -тың ... ... ... ... ... ... ЖШС ... -тың басқарылу құрылымының анализы
3.Тарау. Кәсіпорынды басқару тиімділігін арттыру жолдары
3.1 Қазақстан Республикасының нарық жағдайындағы басқарылу құрылымын
жетілдіру
3.2 ЖШС «ЦАСС» -тың ... ... ... ... ... Басқарылу құрылымының теориялық аспектілері
1.1 Басқарудың теориялық негіздері
Менеджмент – дәстүрлер тарихы концепцияларды,институттарды,теория мен
практиканыы қамтитын ... адам ... ... ... қағида.Өйткені,тиімді басқару проблемасы адамдарды ұйымдастыру
басталған мезетте пайда болды.
Басқару ... ... өте ... ісін ... ... бойы қажырлы еңбек,оны тиімді ұйымдастыру қажет болды,бұған
өз уақытында ең озық ... ... ... заманымызға
дейінгі үшінші мың жылдықта сазбалшықтан істелген табличкаларды көне
жүйелердің коммерциялық келісімдері мен заңдары туралы деректер
жазылған.Мұның өзі оларда басқару практикасының болғандығын дәлелдейді.
Үлкен Клод пен кіші ... ... ... ... кітабында біздің
заманымыздан 5000 жыл бұрын,шумерлер сына жазуды (клинописьті) ойлап
шығарған кезден бастап менеджменттің дами бастағандығы айтылады.
Көне египеттік бізге жазбаша ескерткіштер қалдырды.Онда ... ... ... 4 мың ... ... ... (Птаххотепа үйретуі)
кітабында қазіргі басқарушылар үшін әлі күнге мәнін ... ... ... сен ... ... ... бол.Өтініш айта келген адам
саған ойындағысын айтып біткенше сөзін ... тап ... ... ... шешкеннен гөрі,ақтарыла сөйлеп,іштегі шерін
тарқатқанды жөн санайды».
Еңбекті басқару проблемасынада көне гректерде көңіл бөлді.Платон еңбек
бөлінісінің,жұмыс түрлеріне қарай мамандандырудың ... ... ... іс-әрекеттің (мемлекетті,еңбекті,сауданы,әскерлерді
басқару) ерекше саласы ретінде қарастырып,ол да осындай пікірді – қажетті
адамды өз орнына қоюды,сөйтіп оларға ... ... ... ... ... ... бірлесіп әрекет етуге қол жеткізу,сөйлеу мәдениеті
жөніндегі ғылыми қағидалар Марка Тулия Цицеронның «Шешендік өнерр жөніндегі
трактатында» қамтылды.
Көне римдіктерде мемлекеттік басқару жүйесіндегі ... ... ... бағыну тәртібі енгізілген.Үлкен Катон басқару міндетін әділ
атқару туралы ... ... ... ... ... бір ... ... жоспарын беріп,міндетті айқын қоюы,белгілеген жоспарды
нәтижесімен үнемі салыстырып ... және ... ... ... түрде басқаруға ерекше көңіл бөлген.Басқарушыдан: «Жұмысшының
біразы ауру,басқаларын каладағы ... алып ... ... ... ... ... ... кейін қожайыны жағдайды
айындап,қажет болған жағдайда тиісті шешім қабылдайды:тапсырмаға түзету
енгізеді,жұмыс істейтіндерді айтадан бөледі,оларды ... ... ... үнді ... ... ... шаруашылық және басқару
туралы бірқатар қызғылықты ой-пікірлер айтады.Басқаруға қатысты дұрыс және
дұрыс емес,заңды және заңсыз,пайда және зиян ұғымдары ... ... күш ... ... ... ... ғасырдағы үнділердің әдеби тілі) «басқару өнері»,«данданити» деп
аталады,мұны дәлме-дәл аудағанда «таяқпен(данда)төпелеп басқару» болады.
Дегенмен,шығыс ойшылдары бағыныштыларды көтермелеуге де зор ... ... елді және ... басқарудың бірқатар маңызды идеясы 1
Петрзаманына байланысты.Ол мемлекеттік биліктің және терең экономикалық
өзгерістің бірөатар реформасын жүзеге асырды.1 Петр самодержавиялық
басқарудың бас идеясын ... өз ісі ... ... ... ешкімге
жауап беруге тиіс емес».Төрешілдікті қалыптастыруда Габелидіңрангтар турлы
пікірі ... орын ... сл ... ... де ... ... қана ... қойған жоқ.Сол кездегі өндірісті басқару туралы «Сібір
мен Уралдың бас ... ... атты ... ... материал
келтірілген.Онда былай деп жазылған:«Басқарушы
мейрімді,қамқоршы,еңбекқор,салауатты болуы,істі тапсыруы,әрі оның айтылған
сағатта орындалуын қадағалауы тиіс».Аталған кітапта осы ... ... ... ... ... істен гөрі бұйрықтың алынғандығы және
орындалғандығы,жауабы мен түсініктемесі туралы бірыңғай рапорт қабылдаумен
шұғылданса-бұдан келер ешқандай пайда жоқ... Мұның барлығы қағаз ... ... ... 18 ғасырдағы ірі кәсіпорынға ауысқан
өнеркәсіптік революция күшті қозғау салды.Қолөнершінің бармағынан бал
тамған шеберлердің орнына,көбінесе ... ... жоқ ... ... ... басты өкілдерінің бірі-А.Смит пен Д.Рикардо бастаған
ағылшын саяси экономикасы-жаңа жағдайда басқару мәселесіне көңіл
бөлді.Капиталистік фабрикада адамдар еңбегін басқаруға социалис-
утопистер,мәселен,Роберт Оуэн ... ... ... әсіресе қазіргі кезде
біз айтып жүрген «адам факторына» ерекше көңіл бөлді.Оуэн таза теориямен
шектеліп қоймады.19 ғасырдың басында ол өз тоқыма фабрикасында батыл
эксперимент ... ... ... ... ... жаңа ... салынды,территориясы жөнге
келтіріліп,көгалдандырылды.Демек біздің қазіргі күшті әлеуметтік саясатқа
ұмтылуымыздың көне тарихы ,лайықты ізашарлары ... ... ... ... үшін ... ықпалды да
пайдаланған;адамдардың басқалардан кем түскісі келмейтінін білетін
ол,өндірісте жарыс ұйымдастырды,таңдаулы жұмысшылардың станоктарында қызыл
лента,орташасында-көк,нашарында-сары лента пайда болды.Осы келтірілген
деректерден аңғаратынымыз-басқару ... ... ... ... ... ... ... негіздері:басқарудағы ой-
пікірдің дамуы»кітабында мектептің 4 ... ... ... ... және адамдар қарым-қатынасының мектебі
және басқару ғылымының мектебі.Мектептің төртке бөлінуіне ... ... ... ... басқару төрт түрлі көзқараста
қарастырылады.Процестік тәсілде ... ... ... ... ... сериясы ретінде қарастырылады.
Жүйелік тәсілде атап ... ... ... технологиялар секілді ... ... ... ... ... ... сыртқы орта
жағдайында алуан түрлі мақсатқа жетуді көздеуі тиіс.
Ситуациялық тәсілінде басқарудың әр түрлі әдістерінің ... ... ... анықталады.Ұйымдастырудың өзінде де,қоршағн ортада да сан-
алуан факторлар болатындықтан,өндірісті ... ... ... ... ... ... ... Фредерик Уинслоу Тейлордың (1856-1915)
есімімен байланысты.Оның басты еңбектері «Фабриканы ... ... ... ... (1911), ... арнайы комиссиясы
алдында көрсету» (1912).Феладельфиядағы оның зиратының басына ... ... деп ... ... өздігінен инженерлік білім алған американдық ... ... ... ... еңбек процесін өздігінен жүзеге
асатын іс ... ... ... ден ... ... ... болды.
1856 жылы феладельфиялық адвокаттың отбасында дүниеге келген Фредерик
Тейлор жасынан талапкер,ізденгіш ... ... көзі ... ... университетінде оқуды тоқтатып,Тейлор Феладельфиядағы
шағын шеберханаға қарапайым жұмысшы болып орналасты.
Төрт жылдың ішінде ол модельші және ... ... ... ... «Миндвейл Стил Воркста» жұмыс істеп,түнге ... ... оқып ... ... ... ... практикасындағы берекесіздікке қайран қалды.Ол
басқарушымен жұмысшы ... ... ... көре
алмады.Берекесіздік пен ысырапшылдық етек алған еді.Жұмысшылардың өнім
өндіруінің шектелуі кең етек ... ... ... ... қызмет деп
атады.Нашар жабдықталған,әрі жеткілікті үйретілмеген ... ... ... жұмыс тапсырылды.Осыдан ... ... ... ... ... жол ... кірісті.
Ф.Тейлордың ғылыми менеджменті ұдайы бақылау,эксперименттеу және логикалық
топшылау арқылы анықталған нормативтер көмегімен бизнесті ... түрі ... ... ... ... ... кезде Ф.Тейлор ғылыми менеджментті төрт салада дамытты
нормалау,уақыт пен ... ... ... және ... ... ... ... да
молшылық әкеледі.Ол үшін қожайынның да,жұмысшының да психологиясын өзгерту
қажет.Екі жағы да ... ... ... бөлуге назар аудармай,бар күш-
жігерін оны молайтуға жұмсауы тиіс.Ф.Тейлор өз ... ... ... ... ... ... ғылым,қарама-
қарсылықтың орнына үйлесімділік,дербес жұмыстың орнына ынтымақтастық,еңбек
өнімділігін шектеудің ... ... ... барынша арттыру,әрбір
жұмысшының еңбек өнімділігін барынша арттыру,оларға барынша қолайлы жағдай
жасау.
Тейлор концепциясының негізгі қағидалары:
1.Практикада қалыптасқан ... ... ... ... ғылыми
іргетасты құру,оның әрбір элементін ... ... ... ... да ... салу ... асқан дәлдік керек.
2.Жұмысшыларды ғылыми критерий бойынша ... ... ... ... ... ... жүйесін практикаға енгізу
әкімшілік пен жұмысшылар ... ... ... ... және ... пен ... арасындағы
жауапкершілік
Еңбек өнімділігін барынша арттыруды басты мақсат етіп қоя отырып,Ф.Тейлор
жұмысшы еңбегі мен ... ... ... ... ... ... операцияларын
стандарттауды,жұмыс уақытын дәл есептеуді қарапайым ... ... ... ... ... ... бақылау орнатуды,бірыңғайланған еңбек-ақыны қолдануды ... жеке ... ... ... ... отырып, әрбір
операцияны жекелеген құрамдас бөліктерге жіктеуге және де хронометраж
көмегімен жұмыстың ... ... ... ... ... ... жүйесінде еңбек қарқынының артатындығы соншалық,
жұмысшылардың күш қутын ... ... ... ... ... ... ... қозғалыстарды жоя отырып, Ф.Тейлор «ең қолайлы» жұмыс тәсілін
жасды. Осған орай жекелеген жұмысшылардың мамандығын ... ... ... ... ... ... жұмыс амалдарын пайдалану үшін
жұмысшыларды баулу және ... ... ... ... дәл ... ... ... жұмыс операциялары мен
қозғалыстарын стандарттауды, нұсқаулық карталарды енгізуді және ... ... ... ... ... өзі ... жоспарлағанда басқаруға
өзгеріс енгізуге, цехтарды басқаруды қайта құруға мүмкіндік берді.
Тейлор жұмысындағы басты жүйе-жекелеген жұмысшылардың еңбегін ұтымды ... ... және де ... ... ... процесін ұйымдастыруды
қйта құру болды. Тейлор ілімінің дәл осы жағы өнеркәсіп орындарында жаппай
қолданылды.
ХХ ғасырдың 20-шы ... ... ... ... мен бессенді
насихатшылары Генри Гант, Фрек Б.Гилберт, Лилиан Гилберт, Хрис Хеэуй,
Сенфорт, Харригон, ... ... т.б. ... ... ... шығарып, оны микрохронометром деп атады. Оны
1.2 Басқарудың функциялары, әдістері және ұйымдастырушылық құрылым түрлері
Басқару әдістері ... ... ... ... осы
заманғы техниканы пайдалану және еңбек пен ... ... ... үшін жағдайлар жасайды, ... ... ... ... ... ... ... басқару әдістерін мынадай екі үлкен топқа
бөлуге болады:
А) бүкіл ... ... ... ... ... ... жүйесінің жекелеген бөліктеріне жататындар (шағын
ауқымдағы әдістер)
Басқарудың жалпы әдістері:
- кәсіпорын, ... ... ... ... ... ... нақты тәсілдеріне;
- минмстрлітердің, мемлекеттік комитеттердің қызмет әдістеріне;
- белгілі бір басқару функцияларын іске асыру әдістеріне бөлінеді.
Нақты әдіс немесе жұмыс стилі деп ... ... ... ... ... ... олар қайсібір жеклеген басқару ... ... ... ұйымдық- әкімшілік;
- әлеуметтік- психологиялық әдістері бар.
Басқару әдісі дегеніміз- объективті заңдардың талаптарын ... ... ... жету үшін ... жай ғана ... ... сай ... жеткіліксіз. Осы талаптарды өндіріс қызметкерлеріне
ықпал ету әдістеріне айналдырудың жолдарын табу қажет, өйткені ... ... ... ... ... қызметінен тыс өмір
сүрмейді. Сондықтан басқару әдісі оған түрткі болатын әдістердің мазмұнымен
ғана ... ... де ... ... ... ... арқылы іске асырылады және белгілі
бір ұйымдық форма алмй қоймайды.
Басқарудың экономикалық әдістерінің мазмұны ... және ... ... аз ... отырып, мейлінше жақсы өндірістік нәтижелерге
жету мақсатында қызметкерлердің экономикалық ... ... ... ... ... ... ұжымдар мен жеклеген ... бір ... ... ... құн, ... ... ... көтермелеу қорлары) пайдалану жолымен ықпал ету ... деп ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге
болады. Олар:
- шаруашылық механизмі және оның құрылымы;
- әлеуметтік экономикалық даумуды аймақтық басқару;
- экономиканы дамытудағы индикативтік ... ... ... ... ... ... ... қағидаларына негізделген
әдіс. Шаруашылық механизмі ең алдымен өндірушілердің, ... ... және ... ... ... мүдделерін ескере
отырып, әр түрлі еңбек процестерін жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Өйткені бұл орайда ... ... ... ... ... ... ... алу мен гүлдену тілегі өлшем болады.
Шаруашылық механизмі нарықтық механизмге көшетін нарық жағдайында
экономиканы басқару ... ... ... ... ... ... және ... заңдарды мейлінше жақсы
пайдалану жағдайында қоғамдық қондырманың мейлінше ұтымды экономикалық
жағынан дұрыс ықпал жасауы болып ... ... ... ... ... ... процесінде
қызметкерлер рсында қалыптасатын ұйымдық қатынастарға тікелей басқарушылық
ықпал жасау тәсілдері мен жолдары құралдарының ... ... ... ... үш ... ... жасалады:
1. Басқарылатын жүйе елементтерінің арасындағы, яғни техника, технология
және өндіріс пен еңбекті ұйымдастыру, ... ... ... құралдары
мен жұмыс үші арасындағы, сондай-ақ біртұтас өндіріс және ... ... ... ... ... ... ... арасындағы байланыстар мен қатынастарды реттеу үшін .
2. Басқарушы жүйе ішіндегі байланыстар, атап айтқанда бөлу ... ... ... ... ... жасаудың объектісі-басқаратын ... кіші ... ... ... ... формалары болып
табылады.
Басқарудың ұйымдық-әкімшілік әдістерінің ерекшеліктері:
- Ықпал етудің тура сипаты әдетте тікелей жасалады;
- Бөлу ықпалы әдетте актымен ... ... ... ... басқару әдістері жүйесін пайдаланудың
негізі болып табылды.
Ықпал ету сипатына қарай оларды екі топқа бөлуге болады:
- Ұйымдық ықпал етудің тәсілдері мен ... ... ... ... ... ... мейлінше алуан түрлі және басқарудың әрбір
нақты функияларын орындаған кезде олар өз ... ... ... ... ... ... , орналастыру және олармен жұмыс
істеу қызметкерлерге баға ... ... ... ... ... ... кадрларды
есепке алу, оларды аттестациялау жөнінде құжаттар әзірлеу, кадрларды
тұрақтандыру ... ... ... ... ... ... етеді.
Басқаратын және басқарылатын кіші жүйелерге ұйымдық ықпал
ұжымдар мен жекеленген қызметкерлердің жұмысын ... ... Бұл ... ұзақ ... әрекет ететін әкімшілік актілердің,
жарғылардың, ережелердің, қағидалардың, нұсқаулардың көмегімен ... ... ... ... ... ... мен ... функцияларын айқын белгілеуге
мүмкіндік беретін әдіс. Кәсіпорындар туралы заң әрбір кәсіпорын мен
оның ... ... ... ... ... алмайды,
сондықтан соған және өзінің жоғарыдағы ... ... ... ... кәсіпорын өндірістің ерекшеліктері ескеріледі, өзінің
ұйымдық тәптіштеу актілерін әзірлейді.
Құрылымдық бөлімшелер мен лауазымды адамдар турлы ереже нақты
болып, бөлімшелердің ... ... ... ... белгілеуге,
онда бар буындар мен бөліктердің ішкі құрылымы мен құрамын, сол
бөлімше ... ... ... жүйесінің басқа
буындарымен өзара қатынастарын және бөлімшенің жауапкершілігін баянды
етуге ... ... ... ... негізгі мазмұны сол адамның
құқықтары мен жауапкершілігін, оның тағайындалу, орнын басу, орнынан
алыну тәртібін, оған бағындырылған бөлімшелер мен ... ... ... ... ... ... ... бір неғұрлым икемді формасы
нормалау болып табылады.
Немен айналысу керек екенін анықтау мен қатар, белгілі ... ... ... ... орындау керек екенін дәл білу қажет.
Нормативтер объективті факторлардың ықпалымен ғана ... ... бір ... дамуының шекараларын, шектерін
белгілейді. Басқаратын және басқарылтын жүйелер тұрақты жұмыс істеу
үшін ... ... ... топтарын жасап, бекітуді талап етеді.
Ұйымдастырушылық ықпал ... ... ... басқару
процестерін ұйымдастыру үшін негіз жасайды. Алайда екінің бірінде
жұмыстарды орындаудың жоспарларынан, тәсілдерінен ... ... ... құрылымы ескіріп, оның мақсаттарына сай келмей
қалады. Сол кезде түрлі себептер туғызатын ... ... ... өкім ... ... ... ... қажет. Бұл әдістер ағымдағы
міндеттерді де ... ... де ... ... ... ... ... кезде басқарылатын жүйені немесе оның
бөліктерін басқа параметрлерге көшіруге тән әдістер өкім беріп ықпал
жасауды шартты ... ... өкім беру ... ... ... қызмет сырттай ықпал ету. Мысалы, ... ... ... ... Президентінің Жарлығын орындау
нәтижесінде пайда болады.
Әлеуметтік-психологиялық әдістер
Әлеуметтік экономикалық жүйенің негізгі элементі-адам (басшы,
субъект). Басшының ... аса ... ... қабылду,
ол шешімдерге жеке стильдер ықпал жасайды.
Қабылданған ... ... ... ... ... сай келетідігінде ғана емес,сонымен қатар, олрдың
орындалуын ұйымдастыруға, адамдарды іріктеп алуға, бағыныштылар
арасында ... ... ... қажетті ресурстар беруге,
орындауын бақылауға ... ең ... ... ... ... ұйымдастыру
және орындаушылар еңбекте белсенділік көрсеткен жағдайға ғана ... ... ... ... оның ... әсер ете
отырып,адамдарды еңбекке ... ... Бұл ... ... әлеуметтік және рухани факторлардың
күрделі кешені ... ... ... ... ... басқарушылық шешім ең алдымен адам факторының
ролін арттыруға байланысты болады.
Өкінішке орай, көптеген басшылар адамға жай ғана жұмыс ... яғни ... ... ... ... ... жоспарларды,
тапсырмаларды орындау құралы деп қарайды, басқаша ... ... ... ... ... ... көп
көңіл бөледі. Мұның өзі немқұрайлыққа, жұмыс істеушілердің өндіріс
құрал-жабдықтарынан шеттелуіне әкеп ... ... және ұжым ... әлеуметтік-
психлогиялық заңдылықтарын ескермейінше, өз қабілетін толық ашу,
жемісті еңбек ету және ... ... ... ... ... емес ... Мұны сонау 1927 жылы Чикагода, Элтон
Мэйның ... 30 мың ... ... ... ... ... тәжірбиелер дәлелдейді. Олардың нәтижелері оның
«адамдық қатынастар» доктринасының негізінде алынады. Жұмысшыларға
«энергетикалық ... ... ... ... ... ... арттырып, дау-дамацдан арылу үшін
адамдардың психолгиясына ықпал ету, «қатынастарды ... қою» ... ... ... ол ... проблемаларды ешуге «психологиялық
тұрғыдан» қарады.
Басшының маман екені көбінесе оның ... ... ... ... ... ... анықталады.
Басшының моральдық-психологиялық факторларды елемеуі басқару
саласында әкімшілік-әміршілік ... ... ... әкеп ... ... ... факторларды іс-жүзінде
қолдану мен пайдалану меншік туралы, аренда туралы, бірыңғай салық
жүйесі туралы заңдарының қабылдануына байланысты күшейе ... ... ... ... мен ... центрлизм мен демократизм
мүдделерінің сәйкестігін, жүйенің іс-қимыл бірлігін қамтамасыз етеді.
Басшы әлеуметтік-психологиялық ... ... ... жеке ... ... ықпал жасайды. Сондықтан да
ол әлеуметтік-психологиялық факторлардың экономикалық қатынастарға
игі ықпал жсайды. ... да ол ... ... ... игі ... жасайтыннын көре
білуге міндетті.Моральдық-психологиялық ахуал жасауға бағытталған
әлеуметтік әдістер мыналар:
-моральдық жағынан ындаландыру әдістері;
-әлеуметтік жспарлау әдісі ... ішкі ... ... ... ... ... (насихат, иландыру);
-әлеуметтік бастама мен жаңалықтарды жандандыру әдістері;
-қызметкерлер арасындағы ресми және бейресми қатынастар.
Басқарудың психологиялық әдістері:
-шағын топтарды, коллективтерді комплектілеу әдістері;
-еңбекке адамгершілік сипат беру ... ... ... ... ... іріктеу және үйрету әдістері.
Басқару функциясы – бұл ұжымға тиімді жұмыс істеткізу. Басқаруға
мынадай негізгі ... ... ... ... сол ... ... ... жұмысты бақылау, жұмыскерлердің еңбегін қабылдау, бағалау,
қателерін түзету. Басқару функциясын атқарғанда, жұмысты жақсы ... ... ... іске ... ... функциясы
Ол ұйым мақсатының қандай болуы және оның мүшелері осы мақсаттарға қол
жеткізу үшін не ... ... ... ... ... көздейді.
Шынтуайтқа келгенде бүгінгі күні ертеңгі күні не болатынын ойластырып, оған
алдын ала қамдану және ол күні қалай әрекет ету ... ... ... келешектегі жағдайының күрделі әлеуметтік-экономикалық
моделі іспетті. Жоспарлау барысының сатылары ... ... ... ... мен стратегиялар жайында сөз өрбітер ... ... ... ... ... ұйым ... ... жоспар жасайды, бірақ
оның шеңберінде жекелеген кәсіпкерлер нақты мақсаттар мен міндеттерді шешу
үшін әртүрлі әдістер қолданады. Осылайша нақты бір ... үшін ұйым ... ... ... ... ... да ... жүйені құрайды сөйтіп ол жалпы жоспар ... ... деп ... ... ... ... мақсаты - өндірістің
календарлық бағдарламаларын жасау және ... ... ... ... ... ... ұсынылған несиені кең
тарату.
Қысқа мерзімді жоспарлау әдетте жуықтары бірнеше аптаны қамтиды, ал
оперативті - ... ұйым ... ... ... ... ... ... мен аяқтау мерзімін, жаңа заказ болған жағдайда
жұмыс ... ... ... пайда болған дауларды шешу және т.б. ... ... ... ... ... Даулар сәтті шешілсе
шығарылатын өнім көлемінің үнемділігі, ресурстардың шектілігі, орнатылған
мерзімдер, жұмыс күшіне сұраным, ... ... ... ... ... ... процесі тиімді болу үшін ол үзіліссіз болуы тиіс, өйткені
барлық салаларда болатын ... ... өсіп ... Сондықтан
жоспарлар үнемі қайта қаралып тұруы керек. Белгілі бір ... ... 1 жыл) ... ... қайта қаралып, белгіленген мерзімге
ұзартылады.
Жоспарлаудың ... және ... ... ... ... ... фазасының тікелей жалғасы деп қарастыру ... ... ... жоспардың орындалу мәселесін шешу үшін бір ... ... ... ... ... бірі ... мақсат бойынша
басқару әдісін атауға болады. Бұл әдіс бойынша ұйымның ресми перспективалық
жоспарымен ... әр ... жеке ... жасау арқылы
жоспарлаудың үзіліссіздігі мен ... ... ... ... ... қол ... ... жоспарларын үйлестіретін процедураларды
тиісті түрде ұйымдастырылса ықылас, ынта өсіп, "ой туу" интенсивтілігі
елеулі ... ... ... ... ... жағынан мұқият бақылауды
және жеке жоспарларды үнемі қайта қарауды және ... ... ... ... ... ... бейімделген кадрлар біліктілігін
жоғарылату мен оларды тиімді қолдану бағдарламасымен толықтырылады. ... ... ... және ... "мотивациялау"
бағдарламалары жоспарды жақсартуына және оның тиімді орындалуына өз себебін
тигізеді.
Ұйымдастыру басқару функциясы ретінде
Ұйымдастыру процесс ретінде ... және бұл ... ... мен ... ... ... Бұл процесс кезінде түрлі
құрылымдардың салыстырмалы артықшылықтарын ... ... ... Ол "бір ... ... "бірте-бірте дамуы" мүмкін, онымен бір
басшы немесе басшылар тобы ... ... ұйым ... әр ... ... ... ... белгіленген
арабайланыс қатарына жатады. Тұрақты арабайланыстар ... ... ... ... ... ал ... мынаны түсіндіреді:
1. Бөлімнің жалпы тапсырмасы тізбектелген ұсақ жұмыстарға бөлінеді
және оның ... ... үшін ... қызметкерлері маманданады.
2. Жұмыстардың жеке түрлерін ... ... ... ... үшін ... бөлімдерге бөлудің мәні осында жатыр.
3. Бір бастық алдында есеп беретін топтың ... ... ... ... ... ... ... туралы туады.
4. Өкілеттіктер жұмыстар немесе жұмыс топтары арасында үлестіріледі.
Бұл жерде өкілеттіктерді табыстау туралы мәселе ... төрт ... ... ... боп ұйым құрылымы табылады. Ұйымның
тиімділігін қамтамасыз ету үшін жұмыстар дәл анықталып, бірыңғай бөлімдер
және бақылаудың ... ... мен ... ... анық ... ... құрастыру принциптерін бірінші ұсынған ... - ... ... Ол 14 принципті ұсынды, алайда басқа да көптеген принциптер
қолдануға болатынын атап өткен.
Сонымен, ұйымдастыру басқару функциясы ретінде ... ... ... ... ... бұл ... ... бірігіп тиімді қызмет
етіп мақсатқа жетуді қамтамасыз етеді. Мұнда ұйымдастырудың екі ... өту ... ... және ең ... аспект - жоғары және төменгі
деңгейлерді байланыстырып, тапсырмаларды үлестіріп және үйлестіруін қамтуға
мүмкіндік туғызатын өкілеттіктер, ... ... ... және ең ... - ұйымды мақсаттар мен стратегияларға сәйкес бөлімшелерге бөлу.
Басқару құрылымы ... ... ... ... және орындау үшін
еңбекті бөлу формасы. Демек ұйымның басқару құрылымы ең ... ... мен ... ... ... ... мамандалуы, бір
жағынан функциялардың ұсақталуына әкеп ... ... ... жоғарылатып, белгілі-бір салада білімді тереңдету және еңбек
біліктілігін жоғарылатуға негіз құрады. Ал ... бәрі ең ... ... функцияның тиімді орындалуын өсіреді. Екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... ... мұның салдарынан іс-әрекеттің жеке түрлерінің үйлесуі мен
сабақтасуы қиындай түседі. Сонымен қатар, өкілеттер мен ... ұйым ... ... ... ... ... ... де линиялық басшы белгілі іс-кимылдың ... ... және ... ... ... ... басшының ролі
негізінен орынды әдістерді және осы қызметтерді жүзеге асыру процедураларын
анықтауда болады. Сондықтан функционалдық ... ... ... өз ... ... ... болу ... процестер мен құбылыстарды
талдау және тәуелсіз бағалауға қабілетті, сонымен қатар өз қорытындысы мен
ұсыныстарын линиялық ... ... ... жеткізуге ебі болу керек.
Ұйымда линиялық және функционалдық басқарудың параллельді бар болуы,
оның қызмет ету процесінде біраз ... ... Бір ... ... принципінен әрбір бағынышты бұйрық және жарлықты тек бір
басқарушыдан алатын және тек ... ... ... ұйым ... ... ... ... жағынан, егер осы принципті сөзбе-сөз түсінетін болсақ,
онда функционалды қызмет атқаратындар тек линиялық басшылармен іс жүргізу
керек.
Ресми ... ... ... ... ... ... ... ықпал ету жолы тиісті бөлімшенің линиялық
басшысына қажетті ... мен ... ... ұсыну. Осы жолмен
функционалды және линиялық қызметтегілер ... ... ... ... ... ... басқару процесінде көбінесе басқа бейресми
әсер ету ... және ... кең ... ... әсер ... қызметкердің жоғары техникалық жағынан жетіктігі жатады. Мысалы,
білікті конструктордың немесе технологтың ұсынысы цехта ... ... ... жоқ болуынан. Көп жерде әсер ету ... биік ... ... ... ... бас экономистің цех
жоспарлаушысына беретін нұсқауы цех бастығының келісімінсіз ... ... ... ... ... ... функционалдык
мамандарға басқару процесінде кең ерікті береді.
Кейбір жағдайларда басшыға артқан жүкті азайту үшін оған ... ... ... ... ... ... қарағанда
ол белгілі нұсқаулар мен бұйрықтарды өз атынан бере алмайды, және де кез-
келген еш бөлімшелердің ... үшін ... емес ... ... ... ... ... көрсетеді, бірақ ол ... ... ... және ... ... ... Оның ... сипат тән - ол басшыға ... ... ... ... және
зерттеу жүргізеді немесе басқа адамдар дайындаған доқументтерді біріктіріп
жинақтайды және т.б. ... ... ... ... мен есеп
беру жобаларын дайындайды, жеке сұрақтар ... ... ... ... және оның көмекші аппараты жұмысының ең рационалды
тәртібін және процедурасын құрып әртүрлі кеңестерде, комиссияларда хатшы
болуы мүмкін. ... бәрі ... өз ... өте ... ... өз білімінің деңгейін жоғарылатуға, өз ұйымындағы қызметкерлермен
көбірек араласуға және т.б. ... ... ... ... ... ... әр түрлі мақсаттар және
өкілеттіліктің әр түрлі көлемдерімен құрылуы мүмкін. ... ... ... жеке ... ... кеңестерді жасауда,
жауапты басшыларға ұсыныс және ... ... ... ... шешімдерді қабылдауда жатады.
Топтық шешім қабылдау әр түрлі іс-әрекетті қозғайтын мәселелерді
шешерде білікті ... мен ... ... ... ... ... идеяларды сын көзбен қарастыру, болашақ қиыншылықтарды айқындау т.с.с.
жағдайлар да орынды-ақ: ал егер де ол ... ... ... мүшелерінен өте
көп уақыт талап етсе, олар бір-бірінің пікірін ... ... ... ... ... орындаудың әр адамның жауапкершілігі
нақты көрсетілмесе, онда топтық ... ... өте ... ... ... дәстүрлі құрылымы индустриалдық қатынастарды түпкілікті
өзгертуде, ұйымдардың орасан зор ... ... ... ... олардың
шикізат ресурстарын алудан бастап түпкі өнімнің ... ... ... роль атқарады. Бірақ ұйым көлемі өскен сайын линиялық
және ... ... ... ... көріне
бастады. Басқарылу масштабын үлкейту ұйымды ... ... ... ... тік өсуі горизонтальды қатынастардың дамуын ... ... ... аса зор ... ... ... қатынастарға орын
қалмады.
Линиялық-функционалдық схемасы бойынша құрылған ... ... үшін ... құрылым ойлап табылған. Ең алғаш рет ол ... ... 20-ші ... ... ... ... ... іс-әрекетін бір орталықта жоспарлауы мен оны әр тиісті ... ... ұйым ... ... ... оның бөлу ... ... тұтынушы немесе рынок алынады. Сондықтан бұл құрылым көп өнім
өндіру жағдайларында ... көп ... ... ... ... және ... ... құруда кең қолданылады.
Дивизионалды құрылым рынок коньюнктурасының тербелуіне болмашы
ұшырайтын және технологиялық жаңалықтардан аз ... ... ... ... ... ... ұйымға өз өсімін жалғастыруға және
өзіне тән ... ... әр ... рынокта тиімді басқаруға мүмкіншілік
туғызады. Өнім немесе территориялық принципі бойынша соғылған ... ... тек ... ... ғана ... ... қатар "функция"
бойынша үйлестіріп отырады, сөйтіп ол ... ... ... ... ... ... ... бөлу олардың қабылдауын тездетіп,
сапасын жоғарылатады.
Дженерал Электрик компаниясындағы орталықтандырмау тәжірибесі көптеген
ұйымдар орталықтандырылмаған болады. ... ... ... бірі боп ... ... (ДЭ) ... табылады. Ол
100-ден астам операциялық өндірістік бөлімдерге бөлінген болатын. ДЭ-ң 1950
жылы тағайындалған ... ... ... айтуынша компания
өндірістік сферасының бытыраңқы болғандығынан операциялардың орталықтанбауы
қажет. Оның көзқарасы бойынша фирманы ... ... ... ... жеке ... бөлімдерге бөлу қажет.
Ұйымның басқару құрылымын қалыптастыру процесі - бұл, ең алдымен
ұйымды ... ... ... құру ... Сондай-ақ басқару құрылымын құру
- бұл өндірістік құрылым қызметін ... ... яғни ... объектісін
жақсарту.
Басқаруды ұйымдастырудың жетілдіру процесі бір жолғы шара емес: ... ... кері ... бар ... оның ... нәтижелері бастапқы
қабылданған шешімге қатты әсер ете ... Бұл ... ... ... ... ... ... талдаумен, сондай-ақ келесі өзгерістерді жобалаумен
бірте-бірте қабылданады.
Басқару құрылымын қалыптастыру кезінде функцияларды қайталау, ыдыратып
жіберу және вакуум деп ... ... ... керек. Қайталау бір
функцияға әр түрлі құрылымдық ... ... ... ... орын ... бұл сөзсіз болады, бірақ функцияны бір органда ... ... ... ... - бірнеше бөлімшелер (немесе органдар) бір жұмысты
үнемі орындауды айтады. ... бір ... ... ... мүлдем "түсіп қалғанын", құрылымнан тыс қалғанын көрсетеді.
Ынталандыру басқару функциясы ретінде
Ынталандыру. ... ... ... ... ... факторлардың
әсерінен туатын нәтиже. Станоктар және материалдар түрінде ... ... мен ... жаңа ... ... пен ... озық әдістері өнімділікті едәуір жоғарылатты. Әйтсе ... ... ... жансыз болады. Тек адам ... ғана олар ... ... ... факторларымен жұмыс істей отырып, менеджмент кіріс-
шығыстың ара қатынастарын дәл ... ... ... ... жету ... ... ... Адамдарды қарастырғанда
жігер, көңіл күй немесе қалау еркіндгі сияқты ... емес ... ... ... өз ... өнімділікті төмендете ... ... ... адам қасиеттері менеджментте өте ... - ... ... ... ... ... ... деңгейі оның қабілеттілігі және ынтасынан
туындайтын ... ... оның не ... ... ... ... -
ол не істегісі келетінін анықтайды. Өнімділік және ... түрі ... ... ... ... бар. ... ... да көптеген факторлардың
бар болуын ескеру керек. талдау мақсатымен оларға ... ... ... ... ... ... адамдар қатынасы позициясынан
туды. Бұл көзқарастың теоретикалық негізі ... ... ... ... жету үшін ... ... ... бірегей тірі жан боп
қарастырылуы керек; екіншіден, ұйымдар шын ... ... ... ... ... ... ... күш салуын үйлестіретін процесі
болып ... ... ... ... ... өз ... аша ... болады. Бұл көзқарастың олқы жері, жұмысшылардың
қажеттіліктерін қанағаттандыру өнімділікті жоғарылатуға әкеліп ... ... Егер бұл ... ... ... өте ... функция болар
еді. Ал шынында, жұмыспен қанағаттану мен оның ... ... ... ... ... ... ... кездегі теорияларын екі топқа бөлуге ... және ... ... ... ... ... тигізетін факторлар талданады және онда негізгі ... ... ... ... аударылады. Егер мотивацияны адамдар белгілі
мақсаттарға жетуге негізделген ... ... ... ішкі ... ... ... деп түсінетін болсақ, онда бұл ... ... ... ... ... ... ... не
түрткілейді?
Ынталандыру процессуалды теориялары адам әр түрлі мақсатқа жету үшін
өз күш-жігерін қалай бөледі және ... ... бір ... ... ... ... ... А.Маслоудың иерархиялық
қажеттіліктер теориясы, К. Альдерфердің Еrg теориясы, Д.Макклеландтың ие
табылған ... ... ... екі ... ... ... ... теориялардың мазмұнын толық қарастыру үшін ынталандыру мәнін ... оны ... ... болады:
1. Әрбір адам организмінде тұрақты және ... ... ... ... Адамның бүкіл саналы іс-әрекетін адамның жүріс-тұрысын сипаттайтын
терминдермен түсіндіруге болады.
3. Әрбір адамда интенсивтілік және ... ... ... ... ... болады.
4. Осы қажеттіліктерді қанағаттандыру ынталандырылған жүріс-тұрыстың
мақсаты болып табылады.
5. Саналы түрде ... ... ... ... ... ... жетіп, қанағаттанады, ол үшін белгілі ынта
білдіреді.
7. Іс-әрекеттің мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... Мақсатқа бағытталған іс-әрекет нәтижесінде мақсат жүзеге асырылады.
Индивидуумның қажеттіліктері өзіне ішінен тән, ал ынталар сыртқы болып
келеді де, оларды менеджер ... өз ... ... ... тілектер қызметкерлердің мәдени мұрасынан тәуелді болады және оның
сыртқы ортасында ... ... ... құру ... ... ... қажеттіліктердің қалай әсер ететініне жауап бергенімен,
оның айтарлықтай ... ... ... ... ... ... әр ... көрінеді;
- Маслоу бойынша адам қажеттіліктері иерархиялық ... ... ... ... ... ... ... соң келесісі
маңыздылыққа ие болады. Алайда мұндай ... ... ... түрде бола
бермейді;
- жоғарғы топ қажеттілігін қанағаттандыру міндетті ... ... ... ... Маслоу бұл ережеден "өзін көрсетуді"
шығарып тастаған, тәжірибе көрсетуіне қарағанда сыйлау қажеттілігі ... ... ... ... өз ... ... түседі
екен.
К.Альдерфер Еrg теориясы қажеттіліктерді келесі үш топқа бөледі: өмір
сүру қажеттілігі, байланыс қажеттілігі, өсу қажеттілігі.
Бұл қажеттіліктердің үш тобы ... ... ... ... ... ... ... топтарымен сәйкестігі
байқалады. Сонымен бірге маңызды өзгешеліктер де бар: ... ... ... тек ... ... Альдерфер бойынша олар жоғары
жылжиды, егер төменгі дәрежедегі ... ... ... төмен,
егер жоғарғы деңгейдегі қажеттіліктер ... Ал ... ... ... екі ... ... ... қосымша мүмкіншіліктерін ... және сол ... ... ... ие ... ... ... адамның іс-
әрекетіне ықпал ететін келесідей ... ... ... бір іске ... ... ... қажеттілігі және билік жүргізу
қажеттілігі. Бұл қажеттіліктер өмірлік жағдайлар, ... және ... ... ... теориясы бойынша аталған қажеттіліктер бір-бірін жоймайды
және иерархиялық түрде орналаспаған. Бұл қажеттіліктердің адамға ықпал етуі
олардың өзара бір-біріне әсер ... ... Бұл ... ... туралы қорытынды жасауға болмайды, ... ... ... барысында ескермеуге болмайды.
Ф.Герцбергтің екі факторлар теориясы. Ф.Герцберг өзінің ... ... ... іс-әрекетіне ... ... ... ... Мотивациялайтын факторларға
Герцберг мынандай қажеттіліктерді жатқызады: жетістіктерге жету, ардақтау,
жұмыс ... ... және ... ... ... Егер осы
қажеттіліктер қанағаттанса, онда ... өзі ... яғни ... ... роль ... ... ... ортамен байланысты факторларды Герцберг
гигиеналық немесе ... ... деп ... бұл ... болмауы
адамның қанағаттанбау сезімін тудырады, ал бар болған жағдайда міндетті
түрде қанағаттану сезімін ... Бұл ... ... ... ... техникалық басқару, еңбек ақы, басқармамен ... ... ... екі факторлар жағдайында негізінде, қанағаттанбау жоқтығы
жағдайында, денсаулық факторы ... ... ... деп тұжырымдады.
Мотивациялау факторларын жұмысшылардың қанағатгану жағдайына жету механизмі
арқылы іске жарай алады дейді.
Мазмұнды ... ... ... бір зат бар, ол қажеттіліктерді
зерттеп, оларды классификациялады, қажеттілік ... ... ... олардың бір-біріне сәйкестігін анық көруге болады.
Бұл төрт ... ... ... ... ... анализіне көп көңіл бөлгенімен, ... ... ... тең ... ... Ал ... мотивацияның процессуалды теориясы
жасайды, оларға күту теориясы, ... ... және ... ... Бұл жерде іштей мадақтаулар жұмысты бітіруден туған қанағаттанушының
сезімі, өз қызметіне жетік болу және ... ... ... ... - бұл ... ... сыйлық қызмет бабында ... ... ... ... бір ... ... еңбек адамды
қанағаттандырады, бұл көзқарас адамдық қатынас теориясын жактаушылағының
"қанағаттану жоғарғы нәтижелікке ... ... ... ... басқару функциясы ретінде
Бақылаудың мәні және негізгі принциптері. Бақылау жоспарлау процесін
аяқтап және жаңа жоспарлау шешімдеріне ... ... ... ... - ... ... және ... сияқты функцияларымен
үнемі байланысты болу керек. Бақылау функциясының нәтижесі ... ... ... ... ... жетілдіру, мадақтау жүйесін жақсарту т.б.
түрінде болуы мүмкін.
Бақылауды ұйымдастыру қазіргі замандағы басқарудың ... ... ... ... ... ... ... тікелей басшылардың
мойнында бұрынғыша қалып отыр. Американдық басқару әдебиетінде ... ... ... және ... ... жалпы,
стратегиялық) бақылау деп ажыратылады. Егер әкімшілік бақылау күнделікті
операцияларды ... ... ... және ... ... ... ... бақылау мақсаттарға жету барысында ресурстарды
тиімді пайдалануға бағытталған және шешім қабылдау мен саясатты жасаудың
инструменті болып ... ... ұйым ... ... ... ... шешімдерді түзету, күнделікті қызметті реттеу туралы сапалы
информация беру керек. Ол ... ... ішкі және ... ... және ... ... пайдалану тиімділігін талдауды қамтиды. Бұл
жерде сандық көрсеткіштен басқа да бағалау қажет, басқаша айтқанда ... ... ... ... ... ... таңдау және баралау басқарудағы ең күрделі мәселелердің
бірі деп саналады. Әр түрлі учаскелерге және басшыларға қазіргі ... дәл және ... баға беру - ... ... ... ... боп табылады.
Практика жүзінде бақылаудың жалпы ... ... ... ... ... аз ... аударылады. Көп мамандар мұндай
практиканың теріс жағын айтып, ... ... ... ... ... Бұл ... техникалық прогресс, ... ... ... ... және де ... барысында басқару жүйесінің икемділігімен, бейімделінуімен және
жетілдіруімен байланысты.
Жалпы басқарушылық бақылаудың кемшіліктері, жақсы ... ... бар ... ... неге алып ... ... және "Локхид
Эйркрафт" фирмалағының мысалдарында көрсетуге болады. 70-жылдардың аяғында
бұл ... ... ... ... Әр ... ... ... фирма
шаруашылығының нашарлауы жалпы бақылаудың кемістігі, оның ішінде технология
дамуын бақылау, өндіріс шығындарын бақылау кемшіліктерінен болған, ... ... ... тыс ... ... ... ... ұйым тіршілігінде ең
маңызды роль атқарады. ... ... алға ... ... ... ... тұрады, сонымен бірге жоспарланған шешімдерді іске
асыруды ... ... ... ... ... ... Бақылау әртүрлі бөлімшелер жұмыстарының ... ... ... ... және бара береді.
Бақылау процесс ретінде келесі этаптардан ... ... ... ... ... және ... операциялар
салаларында стандарттарды тарайындау;
2. Нақтылы нәтижелерді нормалармен салыстырып ауытқуларды анықтау;
3. Ауытқуларды жоюға немесе жоспар мен нормаларды қайта құру арқылы ... ... ... - мезгіл-мезгіл басшыны күнделікті жұмыстардың
жағдайын, ясни ... ... ... таныстыру болғандықтан, бақылау
функциясы мен жоспарлау функциясы арасында тікелей байланыс бар екенін атап
өту қажет. ... ... ... ... да, оперативті іс-
қимылдарды атқаруда да қажет.
Бақылау түрлері. ... үш ... ... ... алдын-ала
бақылау, күнделікті бақылау, кейінгі бақылау.
Алдын-ала бақылау шешімдердің дайындалуын ... Бұл ... ... орган мен бөлімшелердің бекітілген ережелер мен
нормативтерге сәйкестігін анықтайды. Алдын-ала бақылау негізі ... ... ... ... ... ықпалымен қатар егер де оған көп ... ... ... көрінуі мүмкін.
Күнделікті бақылау алдын-ала бақылауға қарағанда одан гөрі маңызды
орын алады. Бір ... ... ... ... ... себебінен
жоспарды өзгертуге тура келеді. Оеы себептерді уақытында анықтау күнделікті
бақылаудың негізгі ... ... ... ең ... міндеті алдына
қойған мақсатқа жету болады. Бірақ ... өзі де ... ... ... ... ... байланысты т.б. Күнделікті
бақылаудың міндеті мақсаттарды орындау ... мен ... ... нақты жағдайлармен байланыстыру болады.
Әр түрлі деңгейдегі басшылардың жұмысында кейінгі бақылау маңызды ... Оның ... мен ... ... жұмыстық нәтижесі және құрылымдық
бөлімшелердің тиісті есеп беруі саналады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кіреді. Кейінгі бақылау ең
толық және ... ... ... ... ... бұл ... бұрынғы істелген жұмыстың өзгеруіне ешқандай ықпал
ете алмайды, сондықтан оның қорытындысы дұрыс бара ... және ... ... ... көтеруге қолданады.
Алдыңғы алты әдіс бақылаудың дұрыс әдістері ретінде, қалған екеуі
теріс әдіс ретінде қарастырылады, бірақ бұл ... ... ... ... ... өзіне бағынышты адамдарды қадағалауы
оларға үлкен ... ... ... ... ... үйден кетсе, тышкан
ойнайды" деген мәтелдің дұрыстығы бар шығар. Әрине басшының өзі жоқ ... оның ... ... бәрі бір бақылап отырғанын елестету шеберлігі үлкен
роль атқарады. Көп ... ... ... және ... ... ... жұмыс істеуі мүмкін. Сонымен бірге тексерудің кемшіліктері де
бар. Кейде ол жұмысшыны рабайсыз ... бар ... ... жұмыс істеп
жатқансиды. Бірақ осы және де ... ... ... ... ... бақылау құралы болып саналады.
Басқарылу құрылымының түрлері
Ұйымдық жүйелердің тиімді құрылымы тұтастай және басқару жүйелері
жекелей тиімді ... үшін ... ... ... ... Құрылым ұымдағы
байланыстырушы буын болып саналады, жоспарлаудың нышандары мен
ұйымдастрылуына ... бөлу және оны ... ... ... етеді, әрбір
басқару звеносының, әрбір бөлімшенің өз жұмысын қалай істейтіндігін өлшеуге
береді. Құрылым белгілі бір ... ... ... да ... ... ... айналымының жолына және басқаруда техникаларды
пайдалану әдістеріне ықпал етеді, кадрларды іріктеу мен орналастыру жөнінде
міндеттер ... ... ... ... кез ... ... қызметте
басқаруды тиімді ұйымдастыру мүмкіндігіне байланысты. Құрылымдағы қателік
басшылар жұмысын немесе басқару процесін жүзеге асыруды қиындатып қана
қоймай, зерттеушілердің, конструкторлардың, өндірісшілердің ... ... ... жұмыс шығынына ұшыратады. Мұның өзі тек
басқару жүйесінің ғана емес, бүкіл ұйымдық жүйесінің тиімділігін ... да ... ... ... ... етуге тырысу, сөйтіп
басқадай тең жағдайларда ұжым алдында ... ... жету ... неғұрлым тиімді пайдалану қамтамсыз ету қажет.
Кезінде Г.Эмерсон жүйе ... ... ... ... атп ... ... «Мүлтіксіз ұйымдастыру жағдайында-деп
жазды ол, -тіпті нашар басшының өзі шамалы ғана зиян ... ... ... ... нашар басшы міндетті түрде сүрінеді әрі өзіне
бағыныштыларды да сорлатады».
Басқару мәселесі жөніндегі американдық кеңесшілердің пікірінші,
олардың практикасында жұмыстың 75%-ы ... ... ... ... ... атап ... ... құрылымын зерттеудің едәуір күрделі болтын
себебі, практикада оның ресми және бейресми жақтары болады. Ресми деп
басқарудың жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... Оның негізі праволық нормалар.
Ұжымның бейресми құрылымы ұжым ... ... ... ... ... айырмашылығы, жеке саплары мен бейімділігі т.б.
бойынша қалыптасады.
Нақты ұйымдық жүйелерде басқарылу құрылымының ... ... олар екі ... ... ... – сызықтық және
қызметтік типтердің үйлесімі болып табылады.
Басқарудың сызықтық жүйесінің ерекшелігі сол, әрбір бөлімше (немесе
жеке орындаушы) жоғарғы органдағы басқарманың ... ... ... тек ... ғана ... ... алады. Соның нәтижесінде ол өзіне
бағынышты бөлімшені басқаруды қамтамассыз ... ... ... ... атқртын болады.(5-схема).
Бұл құрылым алғаш пайда болды. Ол біршама қарапайым түсінікті,
қисынды. Алайда мұндай типтегі құрылымның кемшілігі сол сызықтың басшысы
өзіне бағынышты ... ... ... ... ... барлық басқару
жұмыстарын атқарады. Мұнда басқару жұмвстарын мамандандыру көзделмейді. Сол
себептен де басқару қызметін жүзеге асыру күрделене түседі.
Басқарудың қызметтік ... ... ... ... ... түрі
ретінде қарастырылады. Бұл онша дұрыс емес. Құрылымдағы қызметтік
элементтердің қажеттілігі ұйымдық жүйелер күрделене бастап, ... ... цех ... ... т.б.) ... ... қажет
болған кезде пайда болады.
Шешім екі бағытта айқындалады.
Бірінші бағыт-басқару шешімдерін, жоспарлауды, басқаруды және
есептеуді әзірлеу жөніндегі міндеттерді орындау үшін ұйымдыұ жүйелерде
басқарудың қызметтік ... ... ... ... ... ... ... бөлімі т.б. құрыла бастады. Бұл
басқару қызметтері (6-схема).
Екінші бағыт-өндірістік және ... ... ... ... ... ... ... сатыларға бөлуді қажет етеді. Егер
өндіріс процентінің құрама бөліктерін қарастыратын болсақ (7-схема), онда
өндірістік еңбектің ... ... және ... ... ... жаңа ... конструкциялау және өндірісті
әзірлеу, негізгі және қосалқы өндірістер, сынау және пайдалану.
Мұның өзі кез келген жаңа өнімді өндіру процесінің логикасы, кез
келген еңбек ... ... ... Басқа да мамандандырулар
ұйымдастырылады: жабдықтау, өткізу, еңбекті ұйымдастыру, өндірісті
ұйымдастыру, кадрларды баулу, жөндеу және басқалары, яғни тұтастай өндіріс
процесінде еңбек бөлінісі ... ... ... бұл ... емес
өндірістегі еңбек бөлінісі.
Өндіріс процесіндегі құрамдас бөліктерді орындау үшін жұмыскерлер
тиісті бөлімшелерге бірігеді: өндірісті әзірлеу, өндірісті ... ... және ... ... т.б. Осы ... басқару үшін арнайы
басшылар бөлінеді. Осы бағыттардың әрқайсысына қызмет лауазымының бір
біріне бағынуына қарай бөлінуі айқындалады.
Өндіріс процестерін ... осы ... ... ... басшыларды белгілі бір дәрежеде мамандандыруды қжет етеді.
Бөлімшені басқаратын, мәселен, өндірісті әзірлеуді немесе жабдықтауды
жүзеге асыратын басшыларды қызметтік ... деп ... ... талдаған кезде ұғмды шатастырмас үшін қызметтік
басшы жетекшілік ететін объектіге басқаша анықтама беру тиімді деп
топшылауға болады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... мен басқару
қызметшілері басқарудың ерекше саласын құрайды. Басқару саласы-бұл басқару
жүйесінің құрылымдық-оқшауланған бөлігі. Ол нақты ... ... сол ... ... ... Сондықтан кәсіпорын
жағдайында өндірісті әзірлеу, жабдықтау, негізгі өндіріс салаларындағы
басқару т.б. туралы айтуға болады. Компьютерлік басқару жүйелері туралы
әдебиеттерде ... жүйе ... ... ... да ... сондай.
Аталған ұғымдарды бұлайша айқындау нақты басқару әрекеті ретіндегі
басқару қызметтері мен саланы басқаратын ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Басқару жөніндегі еңбек бөлінісінен аңғаратынымыз, бөлімшелер немесе
орындаушылар тікелей басшадан ғана емес, мамандандырылған ... ... да ... ... жөнінде нұсқау алады.Өз кезегінде, әрбір
қызметтік орган өзі жауап ... ... ... ғана жауап береді.
Қызметтік органдарды тиімді ұйымдастырудың айқындаушы жағдайы барлық
басқару міндеттерін қамту болып саналады, сонымен қоса міндеттерді
бірлескенде бірін-бірі ... жағы ... ... жүйесінде қызметтік органдарды ұйымдастыру
мамандандыруды,біліктілігін жетілдіруді қамтамасыз етеді, алайда басқару
жүйесінде біршама кемшіліктер жіберуі де мүмкін. Бөлімшелер әрқашанда
үйлесімді нұсқаулар мен даярлықтарды ала ... ... ... ... келіп түскендіктен сенімсіздік туғызады, орындаушының жұмысын
қиындатуы мүмкін. Қызметтік органдарбасқарудағы иесіздікке ... ... ... ... ... ... өзі ... беделін түсіруге түрткі болады. Қызметті бөлу көп жағдайда
талас-тартысқа, дау-дамайға апарып соғады.
Әрине, сызықтық және ... ... таза ... ... олар ... немесе кейінгі әдістермен үйлесіп
отырады. Үйлестіру принципіндетікелей бағынушылар(басшы-бағынушы
байланыстары) сызықтық схема бойынша құрылады. Арнайы ... ... ... ... ақы ... ... ... т.б.) қызметтік схемалар бойынша жүзеге асырылады. Басқарудың
сызықтық және қызметтік құрылымдарын ... ... ... ... мен ... органдардың аралығындағы мақсаттарды праволары мен
міндеттерін қатаң шектеуді ... ету ... ... ... ... тағы бір ... штабтық типі
болатындығын көрсетеді (9-схема). Бұл онша дәл емес. Басқару жүйесі
құрылымның аталған типіндегі ... ... жаңа ... ... ... ... бөлімдер, еңбекті ғылыми
ұйымдастыру топтары т.б. пайда болуына орай қызметтік органдар санының
көбеюі ықпал етті. Жоғары басшылар алдына функционалдық қызмет ... ... ... сызықтың барысын бақылау секілді жаңа
міндеттер қойылды.
Сондықтан да осы жаңа ... шешу үшін ... ... ... отырған сызықтың және қызметтік органдарды сақтай
отырып, жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... органын құру ұсынылады.
Оған жүктелетін жалпы міндеттер-жоғарғы деңгейдегі басшылық
процесіде анлитикалық ақпараттармен, талдау жиынтықтарымен, басқарудың
жекелеген салаларында басқару процедураларын ... ... ... ... жеке ... органдармен қамтамасыз ету.
Бұл идея көкейге қонымды болғанымен, басқарудың штабтық органдарының
құрылымы жөніндегі әдістемелік ұсыныстар әлі жеткілікті ойластырылған жоқ.
Сонымен ... ... ... тағы бір ... ... шындығында
келгенде, сызықтық-қызметтік құрылымды түбегейлі өзгертпейді, басқарудың
күрделеніп отырған барлық проблемаларын шешу үшін ерекше жаңа жағдай ... ... ... ... байланысты басқару
жүйесі құрылымының тағы бір типі қарастырылады. Бұл бағдарламлық-мақсаттық
(жобалық, тақырыптық-бағдарламалық, мақсаттық) құрылым. Мұндай құрылым
тұтастай ... ... ... ... ... болып саналады. Әдетте,
олар күрделі техникалық жүйені құру үшін ұйымдастырылады.
Бұл құрылымда ғылыми-өндірістік ұызметтің барлық саласындағы бүкіл
бөлімшелер ... ... ... ... Құрылымның аталған
типінің артықшылығы да ... деп ... ... ... арасында мамандарды қайта бөлудің қиындығында, демек, ... ... ... шетел әдебиеттерінде осы жөнінде нұсқаулар бар.
Жұмыскерлердің біраз ... ... ... бір ... өткеннен кейін
шығару арқылы мамандарды пайдалану тиімділігін арттыру ұсынылды. ... ... ... ізденістер аяқталғаннан кейін өз ісімен
тікелей шұғылданбайтын ... мен ... ... ... ... ... ұйымдардың, ғылыми-өндірістік және өндірістік
бірлестіктердің негізгі ... ... ... басқаруды ұйымдастыру мақсаты үшін басқару ... ... ... етіп ... ... ... жаңа типті-басқару
жүйесінің матрицалық жүйесін құруға мәжбүр етті.
Егер мақсатқа сай (бағдарламаға сай) ... ... ... сенімді үйлесетін болса, онда ... ... ... ... ... ... ... Мұның өзі басқару жүйесін
матрицалық құрылымында ұйымдастырылғанда қамтамасыз ... де, ... ... ... ... өндірістік сынау басшыларының
сызықтық жауапкершілігімен үйлесуіне әрі ... ... ... ... ... етеді. Бұл матрицалық құрылымның басты
ерекшелігі.
Матрицалық ... екі ... ... ... ... жолымен ұйымдастырылады.
Бірінші құрылымға сәйкес ұйымдағы жәкелеген қызмет ... ... ... тәжірибелік өндіріс, сынау т.б. бойынша
басқару қарым-қатынасы тікелей байланыс түрінде қалыптасады.
Екінші ... ... ... ... ұйымдастырылады.
Бағдарламаларды басқаруды қамтамасыз ету үшін ... ... ... басшысы-бұл типтегі басшы. Ол бір проблема
(бағдарлама) бойынша жұмыс ... ұйым ... ... ... ... Оның ... ... кедергілерді жеңу, линиялық
құрылым элементтеріндегі туындайтын қайшылықтарын жою.
Матрицалық құрылымды ұйымдастыру бағдарлама басшыларының еркін ... ... ... ... ... сай орындау мүмкіндігін
қамтамасыз етеді, бағдарлама басшысының бағдарлама ... ... оның ... ... құнын, ақырғы нәтиженің сапалық
нәтижелерін ің ... ... ... ... бөлімше
басшыларының да рөлі артып, барлық бағдарлама бойынша ... ... ... ... құрылым ауқымында: ғалымдар, мамандар, ... ... ... тікелей бағынады. Көлбеу басшылықтың
қамтылуы нәтижесінде ... ... ... бір ... ... ... ... демек, оларды тиімді пайдалануға мүмкіндік
туады. Мамандарды қажет кезінде осылайша ауыстырып отыру, оларды ... ... ... ... ... етуге болады. Мұның өзі де
аса қажетті, күрделі міндеттердің біріне жатады.
1.3 Казахстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ойлары тарихының тамырлары ғасырлар қойнауынан
бастау алады. Жүздеген жылдар бойы ... ойы ... ... ... қажеттілік адамның және оның біріккен қызметінің ... ... ... ... ... ... ... еліміздің
дамуының әрқилы кезеңіндегі әр түрлі міндеттер өткенімізге үлкен әсер етті
және бүгінгі күні де Қазақстанның ... ... ... мен ... ... ... ... саласындағы алғашқы ойшылдардың бірі Әбу
Насыр Әл-Фараби (870-950) болды. Ол ... мен ... ... ... ... мемлекеттің, шаһарлардың болашағв мен бағыныштылардың
тағдырын болжамдған әміршілердің ... ... ... негізде
дәлелдеді. Оның адамзт қоғамының шығуы, мемлекеттік құрылыс және ... қою ... ... ... ... тудырып отыр. Қазіргі кезде
Қазақстан ғалымдары Әл-Фарбидың ғылыми ... ... ... ... қаласының орнында қазба жұмыстарын жүргізуде.
Тәуке хан (1680-1715) әмірлік құрған дәуірде неғұрлым прогресситі
мемлекет және рухани қайраткерлер Төле би ... ... би ... және ... би ... ... ... жарғы” деп аталатын ... олар ... ... ... өз ... ... орта ғасырлық қазақ қоғамындағы негізгі принциптер мен ... ... ... ... ... адамзаттық және қылмыстық
құқықтардың нормаларын мазмұндаған құжат яғни қазақтардың ... ... ... нормаларының алғашқы жазба жинағы болып тбылады. “Жеті
жарғыға” сәйкес мемлекеттегі ... ... ... қолында шоғырланды.
Басқару халықтық жиналыс-құрылтай арқылы сұлтандардың және ру ... ... ... басқару саласындағы кезекті идеолог және қайта құрушы
Әбілқайыр хан (1693-1748) ... Ол жеке ... ... Қазақстанның далалық
аудандарының ауқымды территориясында қырық жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... мемлекет болған
жоқ, ол бірнеше этнотерриториялқ және этносаяси ... ... ... ... ... ... пен ... басқару
жүйесінің дамуында Қазақстанның территориялық иеліктерін қалпына келтірген
көрнекті мемлекеттік қайраткр Абылай хан (1711-1781) маңызды роль атқарды.
Өзінің ... ... ... ол мемлекетте біраз өзгерістерді жүзеге
асырды.
ХІХ ғасырларда Қазақстанның көрнекті ... ... ... ... ... маңызды орын алды. Ол орыс
ағартушылары мен ... ... ... ... ... бірге патшаның отаршылдық саясатын айыптап, олардың
қоғамдық-мәдени артта қалуын орыс мәдениетінен сусындау ... жеңу ... ... ... пен егін шаруашылығына көшуін насихаттады.
Ш.Уалиханов ағарту ісі мен жеке реформалардың ролін асыра ... ... ... ... ... көшпенді ауылдар өмірінің қайта
құрылуына ықпал етуі мүмкін деп жорамалдады. ... ... ... ... ... ... қазақтың басқа ағартушы
демократтары Ы.Алтынсарин (1841-1889) мен А.Құнанбаев (1845-1904) әрі қарай
дамытты.
ХХ ғасыр мемлекеттік басқару саласындағы қазақ зиялылары ... ... ... ... Ә.Бөкейханов, М.Тынышпаев,
М.Шоқаев, Л.Мирзоян, ... ... ... ... Ғ.Тоғжанов, О.Жандасов, Т.Жүргенов, С.Сейфуллин, Б.Майлин,
І.Жансүгіров және т.б. Торғай облысында-Ә.Бөкейханов, ... ... ... өкілдері уақытша үкіметтің комиссарлары
болып тағайындалды. Бірақ олар отарлаушы басқару жүйесінің шенеуніктері
болып табылғандықтан жергілікті қазақ ... ... ... ... заманғы менеджменттің қалыптасу тарихы мен ... ... 50-ші ... ... ... болады. Алғашқы қазақ инженер-
менеджері, өндірісті ұйымдастырушысы ... ... ... ... ... кеншілердің еңбек өнімділігі мен адамдардың еңбекке деген
мотивация мәселелерін, жұмысшылардың, кәсіподақтардың кәсіпорындармен ... пен ... ... ... комбинаттарындағы еңбек
процестерімен байланысты сұрақтарын шешті. Оның ... ... тән ... ... ол ... ... ... терең ғылыми
жүйелеу мен жалпылау болатын. Бұл жерде нағыз білгірдің әдеттен тыс ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық және мемлекеттік қайраткер Д.Қонев (1912-1993) ерен үлесін
қосты. Ол қырық жылдам астам уақыт бойы ... ... оның ... ... астам елдің бірінші басшысы болды. Д.А.Қонаев Қазақстан
экономикасын басқарған кезеңде республика ... ... ірі ... ... ... ... Мұнда елдегі түсті металлургияның
негізгі базасы орналасты, ауқымды жылу ... ... ... ... өндірудің үлкен потенциалы болды.
ХХ ғасырдың 90-жылдары Қазақстан экономикасындағы басқару ситуациясы
айтарлықтай өзгерді. Нарықтық жүйе ... ... ... ... ... ... ... дербестік пен сыртқы
нарыққа шығу перспективасын алды. Қазақстанда мемлекеттік кдр ... ... ... ... Ел президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2004 жылы 19
наурызда ... ... ... ... ... ... жаңа
жұмыс орындары ашады, адамның өз қабілет мүмкіндіктерін көрсетуге жағдай
жасайды, халықтың табысының ... ... ... ... ... жүзілік Сауда Ұйымына ену қарсаңында біз
басқару шешімдері ... да ... ... ... ... мелекеттік қызметкерлерге мына принциптерді басшылыққа алу қажет
деп есептейді:
А) халық берген ... ... ... оған ... ете білу ... өзін үшін ... ... өзің қызмет ететін қоғамның ... ... ... ... қызметкер қалай тұрып жатырсың?» деген сұрақтн
қорықпай өмір ... ... ... ... ... етіп ... керек;
Г) лауазымға істі кәсіби түрде жүргізе алатындарды ұсыну керек.
Қазіргі жағдайда біздің еліміздің тұрақты дамуының басымды бағыты
Қазақстан ... ... ... ... жөнінде теориялық
тұжырымдама жасақтау болып ... ... ... ... ХХ ... 30-шы ... ... Қазақстанның жоғары оқу
орындарында менеджмент 1992 жылдан яғни нарықтық экономикаға көшу ... ... ... ... ... ... ... жауп
беретін білім саласы бойынша мамандар дайындау жөнінде жұмыс ... ... ... беру мен ... ... ... мемлекеттің
экономикалық стратегиясының құрамды элементтері болып табылады.
Қазақстанда менеджмент пәні ... ... ... ... ... ... негіздері» (1993ж) кітабы болып есптелінеді.
Біздің ... ол ... ... ... ... бірі ... ... Біздің отандастарымыздың арасынан
«Менеджмент негіздері» ... ... ... ... негіздері»
(2001ж.) жұмыстарының авторы К.Б.Бердалиевті де ... ... ... ол қзақстандық кәсіпорындард басқру ерекшеліктерін мазмұндады.
Қазақстанда кадр менеджментінің мәселелерін ... рет ... ... Р.С. ... Одан ... ... менеджмент» (1996ж.),
«Инновациялық менеджмент» (1997ж.) деген еңбектері бар. Ол ... ... атты ... ... ... ... ... жүргізудің отандық тәжірибеін қорытты және біздің еліміздің
кәсәпорындарында позитивті шетел тәжірибесін ... ... ... ұсынады. Қазақстандық кәсіпорындар тұрғысынан өндірістік
менеджменттің теориялық аспектілері ... ... ... (2001ж.) кітабыд келтірілген. Оның еңбегінде стратегияны,
жоспарлауды, еңбекті ... ... ... ұсыныстары көрсетілген.
Нарықтық конъюктура жағдайында қаржы менеджментінің ролі ... ... ... ... де ... ... ... де
көрініс табуда.
Осылайша Қазақстандық менеджменттің теориялық сонымен қатар
қолданбалы аспектілері зерттелініп жатыр және әрі ... ... ... ... тарихын білу менеджердің кәсіби білімі мен басқару ойының
дағдыларын қалыптстыруда үлкен роль атқарады.
2 ТАРАУ. ЖШС «ЦАСС»-тың ... ... ... мен ... ЖШС «ЦАСС» шаруашылығынң жалпы сипаттамасы.
1990 жылы шаруашылықаралық ... ... ... ... екі ... Титов С.М. және Гильманов Г.Г., ... ... ... ... ... ... сала құлдырауға келді.
Облыстағы және қаладағы жолдардың құрылысымен ... №6 ... және ... ... ... ... құратын және жөндейтін ешкім
болмағандықтан, осы ... ... ... ала ... Осы үшін ... ... ... Ақырындап құралдарды көбейтіп және жинағаннан
кейін тағы да катоктар мен асфальт ... ... ... ... ... ... ... үшін, 25
тонн/сағ өндіретін асфальтбетонды зауыт ашылды.
Кәсіпорынды жылумен жабдықтау қалалық ... ... ... ... Энергиямен жабдықтау қосалқы станциямен ҚС –110/10кВт/сағ
(№35)іске ... және ... ... үшін ... ... ... ... етілді.
Административная байланыс бар: ҚТС 5 номерлерге, ... АТС ... ЖШС ... ... негізгі түрлеріне – территорияның жақсы
орналасуы, асфальтобетонның шығарылуы. Кәсіпорынның негізгі емес ... ... ... Кәсіпорындағы жалпы жұмыс істейтін адам саны – 49 адам.
Кәсіпорынның ұжымдық құрылымы
Кәсіпорынды директор басқарады, ол кәсіпорын жұмысын ... оның ... және ... ... және ... алдындағы қызметі
үшін толық жауапкершілікке ие. Директор кәсіпорынды басқа ұжымдар ... ... ... ... ... ... береді, келісім-
отырғызады, кәсіпорын бойынша бұйрық береді, еңбек заңдарымен ... ... ... ... және ... босатады, кәсіпорын жұмысшыларын
қолдау және төлемдер салу амалдарын ... ... ... ... инженер кәсіпорынның техникалық қызметінің жұмысын ... ... үшін ... жоғарғы сапалы өнімнің шығуына, жаңа
техники мен технологияларды қолдануын қадағалайды. Бас инженер кәсіпорынның
өндірістік-техникалық кеңесін ... Оған ... ... ... ... ... техникалық бақылау
Техникалық бөлім жұмысына шығарылған ... ... ... жаңа ... өңдеу, процестердің техника және ғылым, механизация
және автомотизация толық жетілген табыстарын ... ... ... ... ... және де басқа сұрақтар жатады.
Механикалық бөлім өзінің бағынушыларымен ... ... ... және ... ... ... және де жаңа қондырғыны
монтаждау және ескіргенін демонтаждауды қамтамасыз ету.
Энергетикалық бөлім өзінің ... ... ... ... ... ... оттегімен және басқалармен
тоқтаусыз қамтамасыз етеді. Энергетикалық құрылғының жөндеуін және жоспарын
жасау, реконструкция туралы шараларды жасау және жүзеге ... ... ... және ... шаруашылығының перспективті
дамыту, электроэнергия, жылу, отын, ... сығу және де ... ... ... сонымен қатар, олардың экономикасы туралы,
екіншілік энергоресурстарды ... ... ... ... ... жүргізу туралы шаралар қолдану, ... үшін және ... ... ... ... уақыттарын
ұзарту үшін техникалық және ұжымдық шаралар қолдану, өндірістік және
энергетикалық цехтарда ... ... ... ... ... ... жүргізу, әуе бассейнінің ластануымен күрес
шараларын ... және ... ... ... өндірістегі
ағынды суды тазалау, энергетикалық цехтарда еңбектің ғылымды ұйымдары
бойынша жұмыстар ... ... ... ... және ... ... сапасына
бақылау жүргізіледі, бұзылған өнім бойынша ескертулерді ескеру, оның ... ... ... ... ... бақылау. Өнім
сапасы қызметтің ... ... ... ... ... экономист, ол эканомикалық сұрақтар бойынша директордың орынбасары
болып келеді. Ол ... ... және ... ынталандыру
жұмысын басқарады, өндірістік еңбектің өсуін, кәсіпорын ... ... ... ... ... ... Оған бухгалтерия мен қаржы бөлімі бағынады.
Бухгалтерия ақшалай және материалды ресурстары бар ... мен ... ... ... ... ... ... қызметінің шешімдерін шығару және т.б.
Қаржы бөлімі – тұтынушылар мен жабдықтаушылармен дайын өнімнің
орындауымен ... ... ... ... материалдарды алумен
байланысты қаржы есептерін ... Бұл ... ... ... кредит
алу, қарыздарды уақытылы қайтару, мемлекеттік қаражатпен қатынасы ... ... ... ... орынбасары материалды-техникалық
жабдықтау, өнімнің өтімділігі және басқа да сұрақтармен айналысады.
Коллективті жауапкершілікті қолдану ... ... ... ... ... ЖШС ... ... технико-экономикалық көрсеткіштері және кадрмен
қамтамасыз етілуі.
Технико-экономикалық көрсеткіштерді ... ... ... көрініп тұрғандай (қосымша 1), 2009 жылдың соңына дейінгі
өнімді ... ... 2009 ... ... ... 62238 029 ... ... өсті, яғни, 16,63% ке өсті. Және де ... ... 2008 жылы ол 2 768683 ... ... ал 2009 жылы оның ... теңгеге дейін өсті, осы арқылы берілген көрсеткіші 73,33% ... ... ... ... ... ... кәсіпорын өніміне
сұраныс та пайда болды.
ЖШС «ЦАСС»-тің позитивті ... бар, ... ... ... ақы
қорының 2007 жылы 9 167 575 теңгеден 2009 жылы 144655779 ... ... ... өсу 57,79% ... Осы ... айлыққа әсер етті, ол 28,2%
өсті. 2007 ... ... 2009 жылы 25114 ... ... 2009 ... көрсеткішінің өсуі 14465779 теңге болды, бұл құрылыстағы жұмыстың бір
бөлігін өсіреді. Осыдан айта кету ... өсу ... ... 2007 ... ... 2009 жылы дейін 48 адамға дейін өсті. Сонда бір жұмысшының
өндірістігі 1775334 теңгеден 1682388 ... ... ... осыдан түсу
5,24% құрайды. Берілген факт, еңбек ... ... ... 1. ... ... көрсеткіштері
Негізгі құралдарды қолдануын талдау
Берілген кәсіпорында ОПФ ... ... ... ... ... және олардың саны қызмет қорытындысына тәуелді болады. Бұл
өнімнің шығуы болып келеді ... және ... оның ... ... ... ... «ЦАСС» барлық негізгі құралдары қызметтің негізгі түрінің құралы
болады және 01.01.03ж. ... ... ... ескере кету керек, ғимараттар % құрайды, жалпы, ОС көлемінде, ал
машиналар мен құрылғылар %.
ОПФ күйін ... ... ... мына төмендегі көрсеткіштерді
есептеуіміз керек.
- ОПФ жаңарту коэффициенті;
- ОПФ шығу коэффициенті;
- ОПФ ... ... ОПФ өсу ... ... ... Жылдық коэффициенті.
Негізгі құралдардың қозғалыс көрсеткіштері.
Кесте 2
|№ |Көрсеткіштер ... ... |
| | ... | |
| | | |2000 |2001 |2002 |
|1 |ОПФ ... ... ... |8749 |10829 |12151 |
|2 |ОПФ ... ... |2108 |1322 |177,7 |
|3 |ОПФ шығу ... |28 |- |305 |
|4 ... |И |975 |920 |1121 |
|5 |ОПФ ... ... ... |10829 |12151 |13627 |
|6 | ОПФ ... ... құн ... |10829 |12151 |13627 |
|7 | ОПФ ... құн ... |10801 |12151 |13322 |
|8 | ОПФ ... құн ... |9854 |11231 |12506 ... ... ... ... ... периоды кезінде бірнеше
өзгерістер байқалады.
2008 жылы, 2007 жылмен салыстырғанда, ОПФср 12,2 % ... ал ... 1322 мың ... ... жылы, 2008 жылмен салыстырғанда, ОПФср 12,1 % өсті, ал ... 1476 мың ... ... осы түгел талдау периодындаорташа жылдық құн ОПФ 2798 мың теңгеге
өсті, ол 28,8% өсті.
ОПФ күйін сипаттайтын көрсеткіштердің есептеулері
Кесте ... ... ... ... ... |2007 |2008 |2009 |
| | ... | | | | |
|1 |ОПФ ... ... ... |0,195 |0,109 |0,13 |
| ... | | | | | |
|2 |ОПФ ... ... ... |4,15 |8,191 |6,838 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |Кв ... |0,003 |- |0,025 |
|4 |Өсу ... |Кпр ... |0,238 |0,122 |0,121 |
| | | ... | | | |
|5 ... ... |Кизн |Н/ОПФперв |1,090 |0,076 |0,084 |
|6 ... ... |Кг ... |0,912 |0,924 |0,939 ... ... 2007 жылы ... ... басқа периодтармен
салыстырғанда ең үлкен мөлшерге ие, ал 2008 жылы өзінің аз мөлшеріне ... жылы ... ... шығу ... жетті, оны 2008 жылы ОПФ
болмағанымен түсіндіреді.
Өсу коэффициентіне ... ол ... ... мәніне 2007 жылы жетті
(АВЗ зауытын сатып алуына байланысты), содан кейін оның түсуі байқалады..
Кәсіпорындағы ОПФ күйін сипаттайтын бөлек динамикалық көрсеткіштер
Кесте ... ... |Өсу ... ... |Өсу ... |
| ... |% ... |% ... |0,195 |- |- |0,912 |- |- ... |0,109 |-44 |-44 |0,924 |+1,3 |+1,3 ... |0,13 |+19 |-33 |0,939 |+1,6 |+3,0 ... ... ... периодта 33% төмендеді, бұл 2007-2009
жылдар арасында 44% құрады.
2008-2009 жылдары төмендеу коэффициенті 19% ... ... ... ... 2007 жылы оған жете ... Оны АБЗ ... алумен байланысты.
Берілген период үшін жылдық коэффициент уақыт келе өсе ... ... өсуі 3% ... ... ... бойынша, іске асырылып жатқан өнімнің
көлемі ... қор ... ... 0,97 ... ... ал ОПФ-тың
ортажылдық құнының 12151 мың теңгеге өсуі ... қор ... ... ... ... 2008 жылдағы қор қайтарудың жалпы азаюы 1,56 теңгені
құрайды.
2008-2009 жылдардағы ... ... іске ... жатқан өнімнің көлемі
арқасында, қор қайтару мөлшері 0,72 теңгеге азайды. Осылайша, 2009 жылдағы
қор ... ... ... 1,1 ... ... Қоркөлемділік.
Қоркөлемділік, шығарылып жатқан өнімнің 1 теңгеге негізгі өндірістегі
қорлардың құны қаншаға келетінін және кері қор ... ... ... ... Алынған есептеулерден көрініп тұрғандай, 2008 ... 0,05 ... ... ал 2009 жылы 0,17 ... ... ... 2008-2009 жылдар арасындағы СМР көлемінің тез ... ... ... ... ету
Еңбек ресурстарын талдау мақсаты, ол өндіру еңбегінің есебінен өндіріс
эффективтілігінің өсу резервтерін ашу, жұмысшылар санын рационалды ... ... ... ... ... кәсіпорынның ... оның ... өсуі және өнім ... ... ... ... ынталарының максималды дамуын болжайды. Экономика
дамуының заманауи дәуірінде, ең ... ... ... және ... ... ... ... қандай өзгеріс болғанын біліп
алу керек.
Еңбек ресурстары – бұл ... бір ... ол сала ... ... ... ... білімге және еңбек дағдыларына ие.
Кадрлармен бөлімшелерді жинақтау жаңа ... ... ... жоспарын
түзумен, қарапайым кемудің орындалуымен, және де аққыштықтың ... ... ... ... ... сай және ... белгілер
бойынша кандидаттар сәйкестігін бағалау мен оларды жарамдылыққа тексеру
мақсатында қызметшілерді жұмысқа тарту мен ... ... ... ... үшін СМИ ... ... әлеуметтік
сақтау және еңбек бойынша қалалық басқармамен, жұмысты даму орталығымен,
қаланың оқу ... ... ... ... ... ... бос орынға анкетасы» жасалып және
енгізіліп қойылған, оны талап ... ... бар ... ... ... ол жоқ ... уақытша емес талап етілгендерге
бос орын жоқ.
Барлық жұмысқа алынғандарға кадрлар ... ... ... онда ... ... ... ережелері», Коллективті келісім-
шарты, «Қазақстан Республикасының еңбек туралы» заңы көрсетілген
Барлық жұмысқа алынған жұмысшылар сапа ... ... ... ... ... қамтамасыз ету динамикасы
Кесте 5
| ... |Өсу ... % ... өсу ... ... | | | ... | | | |
| | | | |2008 |2009 |2009 |2008 |2009 |2009 |
| |2007 |2008 |2009 |2009 |2007 |2008 |2007 |2007 |2008 ... бойынша |39 |46 |48 |117,5 |123,0 |104,3 |17,9 |23,0 |4,3 ... | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | | ... ... |39 |41 |111,4 |117,1 |105,1 |11,4 |17,1 |5,13 ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |30 |32 |34 |106,6 |113,3 |106,2 |6,67 |13,3 |6,25 ... | | | | | | | | | ... |5 |7 |7 |140 |140 |100 |40 |40 |- ... | | | | | | | | | |
| |2 |2 |2 |100 |100 |100 |- |- |- ... |3 |5 |5 |166,6 |166,6 |100 |66,6 |66,6 |- ... емес |4 |7 |7 |175 |175 |100 |75 |75 |- ... | | | | | | | | | ... ... ... ... ету ... өткізе отыра
қарағанда, 2007 жылмен салыстырғандағы, 2008 жылдың өсу ... ... 2009 ... 2008 ... ... 104,35% құрайды.
2007 жылғы, 2009 жылмен салыстырғанда, адам саны 7 адамға өсуі
асфальтобетонды ... ... ... ... жылдардағы период
бойынша жұмысшылар саны 2 адамға ... Бұл екі жаңа ... ... сатып
алумен тығыз байланысты, ол тез арада СМР көлемінің өсуіне әкелді.
Еңбек ресурстарының құрылымдарының өзгерісі
Кесте ... ... ... ... ... | ... ... |2007 |2008 |2009 | |
| |Чел. |% |Чел. |% |Чел. |% |2009/ |2009/ |
| | | | | | | |2007 |2008 ... ... |35 |100 |39 |100 |41 |100 |0 |0 ... | | | | | | | | ... ішінде: |30 |85,7 |32 |82,0 |34 |82,9 |-2,78 |+0,88 ... |2 |5,71 |2 |5,13 |2 |4,88 |-0,83 |-0,25 ... |3 |8,58 |5 |12,8 |5 |12,1 |+3,61 |-0,63 ... ... құрылымын талдай отырып көргеніміздей, 2007
жылмен салыстырғанда, 2009 жылғы жұмысшылардың салыстырмалы салмағы ... –0,83 ... ал ... саны +3,61 көбейді.
2008 – 2009 жылдар периодында ... ... ... ... ал ... мен мамандар саны, сәйкесінше, –0,25 ... ... ... ... ... ... ... |Абсолютті ауытқу |Өсу темпі ,% ... | | | |
| |2007 |2008 |2009 |2008 |2009 |2009 |2008 |2009 |2009 |
| | | | |2007 |2007 |2008 |2007 |2007 |2008 ... ... |46 |48 |+7 |+9 |+2 |117,9 |123,9 |107,3 ... саны | | | | | | | | | ... |21 |24 |30 |+3 |+9 |+6 |114,2 |142,8 |125 ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |14 |22 |30 |+8 |+16 |+8 |157,1 |214,2 |136,3 ... | | | | | | | | | ... ішінде: |14 |22 |30 |+8 |+16 |+8 |157,1 |214,2 |136,3 ... ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |- |- |- |- |- |- |- |- |- ... ... ... ... ... ... алу
бойынша айналым коэффиценті жоғарылауға тенденциялары бар, оған СМР көлем
мөлшерінің өсуі дәлел бола ... ... ... тұрғандай, 2007 жылмен салыстырғанда, 2008
жылы орта тізімдегі жұмысшылар саны 23,08% ... ал 2001 ... 2009 жылы 4,35% ... ... жұмысшылар санының өсуі
2007 жылы сатып ... ... ... және СМР ... ... ... ... қозғалу сипаттамасы үшін төмендегі көрсеткіштер
динамикасын талдап және есептеуіміз керек.
Жұмысшыларды жұмысқа алу ... ... ... ... = ... = ... = ... шығару бойынша айналым коэффициенті (Кв)
Кв00 = 14:39=0,36
Кв01 = 24:46=0,52
Кво2 = 30:48 =0,63
Кадрлардың ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының қолдануын талдау
Кесте 8
|көрсеткіш |жылдар ... ... |Өсу ... % |
| | |+/- | |
| |2007 |2008 |2009 |2008 |2009 |2009 |2008 |2008 |2009 |
| | | | |к 2007|к 2007 |к 2008 |к 2007 |к 2007 |к 2008 ... |35 |39 |41 |4 |6 |2 |111,43 |117,14 |105,13 ... | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... |77,07 |81,77 |86,27 |4,7 |9,2 |4,5 |106,1 |111,94 |105,5 ... | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |8,11 |8,61 |9,08 |0,5 |0,97 |0,47 |106,17 |111,94 |105,6 ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... |2,202 |2,097 |2,104 ... |0,007 |95,23 |95,55 |100,33 ... еңбек | | | | | | | | | ... мың. | | | | | | | | | ... ... |9,5 |9,5 |0 |0 |0 |100 |100 |100 ... ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... |231,8 |220,7 ... |-10,3 |0,8 |95,23 |95,55 |100,33 ... | | | | | | | | | ... өтеу | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... ... ... ... ... ауытқу +/- |Өсу ... % |
| |2007 |2008 |2009 |2008- |2009- |2009- |2008- |2008- |2009- |
| | | | |2007 |2007 |2008 |2007 |2007 |2008 ... ... ... ... |29 |37 |01 |2 | | | | | ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |39 |46 |48 |+7 |+9 |+2 ... адам | | | | | | | | | ... |35 |39 |41 |+4 |+6 |+2 ... адам | | | | | | | | | ... |0,848 |0,854 |-0,05 |-0,044 |+0,006 |94,53 |95,21 ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | | ... |77,07 |81,77 |86,21 |4,7 |9,2 |4,5 |106,1 ... |
|жұмысшыларм| | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... өтеу | | | | | | | | | ... мың| | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |8,11 |8,61 |9,08 |0,5 |0,97 |0,47 |106,1 ... |
|жұмысшыларм| | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... мың | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |2,202 |2,097 |2,104 |-0,105 |-0,098 |0,007 |95,23 |95,55 ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... адам | | | | | | | | | ... ... |-92946 |406918 |71,84 |94,76 |131,9 ... |4 |0 |8 | | | | | | ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... мың| | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... |197822|150440|196962|-473828 |-8605 |465223 |76,04 |99,57 ... |9 |1 |4 | | | | | | ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... мың| | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... |+218,55 |79,86 |104,2 ... |8 | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... ... ... ... арасындағы өнімді
өңдеу көрсеткіштері төмендеуге тенденциялары ... ... ... ... ... еңбек өтемі 499,8 теңгеге немесе 28,2% азайды, ал
бір жұмысшынікі сәйкесінше 473,8 мың ... ... 24% ... ... айта кету керек, ондағы өңдеу көрсеткіштері
көбейді және олар ... ... бір ... орташа жылдық өңдеуі
406,9 мың теңгені ... 31,9% ... ... орташа жылдық өңдеуі ... мың ... ... 30,9 % ... өсу жұмысшылардың материалды қызығушылық факторларымен
шартталған, оның ... ... ... және ... ... ... арасындағы шынжыр тіреуіш ... ... ... ... ... ... өзгеруінің факторларға әсерін
есептейміз.
Орташа жылдық өңдеу өзгерісіне факторлардың әсері (мың теңге)
Кесте 10
|Көрсеткіш |∆ ... (УД) |-96,9 ... (Д) |-80,4 ... (П) |-0 ... (СВ) |-321,6 ... ... |-498,9 ... ... ... бір ... жылдық өңдеудің төмендеу
себебі, орташа сағаттық өнімді өңдеуінің азаюы екенін көреміз.
Және де осы кестеден, бір жұмысшының жылдық өңдеуінің өсу ... ол ... ... ... өңдеуінің өсуі болып табылады. Ол ... ... ... 406,5 мың ... ... әкеп ... ... талдау
Өнімнің еңбеккөлемділігі
Кесте 12
|көрсеткіштер |жылдар ... ... |
| | ... % |
| |2007 |2008 |2009 |01 |02 |02 |
| | | | |00 |00 |01 ... өнімнің |69238,029|58671,637|80754,601|84,74 |116,63 |137,64 |
|шығарылуы, мың теңге.| | | | | | ... ... |77074 |81769 |86274 |106,09 |111,94 |105,51 ... ... | | | | | | ... ... |1,113 |1,394 |1,068 |125,25 |95,96 |76,61 ... | | | | | | ... 1 | | | | | | ... | | | | | | ... ... |0,898 |0,717 |0,936 |79,86 |104,2 |130,46 ... мың ... | | | | | | ... ... ... 2008 жылы, 2007 жылмен салыстырғанда,
өнімнің еңбеккөлемділігінің өскені байқалады:
1, 394 : 1,113 · 100 = ... –100 = ... ... 2008 ... ... ... тағы ... төмендегенін байқауға болады:
1,068:1,394 · 100 = 76,61; 76,61 – 100= -23,39%
Еңбек өнімділігінің өсуі (сағаттық өңдеу) өнімнің орташа сағаттық
өңделуінің ... ... ... = ∆ТЕ% · 100/100 - ∆ТЕ%
∆СВ (01)= +25,25 · 100/100 – (-25,25) = -20,14
яғни ... ... 20,14% ... ... ... 2008 ... арқасында 2009 жылдың еңбек өнімділігінің нақты
өсу шегі анықтайық:
∆СВ (02)= 23,39 · 100/100 – ... ... ... ... 30,46% өсуі ... , 2008 ... салыстырғандағы, 2009 жылдың
еңбеккөлемділігінің 4,04% төмендеуі қарастырылған, қорытындысында орташа
жылдық өнімді өңдеу 4,2% өсуін аламыз.
Бәрімізге белгілі болғандай, ... ... ... ... ... сондықтан, өнімнің еңбеккөлемділігінің өзгерісін анықтай
аламыз:
∆ТЕ = ∆СВ% · 100/100 - ∆СВ ... (01) = -20,14 · 100/100 – 20,14% ... (02) = 30,46 · 100/100 + 30,46% = ... ... ... СВ және Те ... тәуелділікті
көрсететін суретті саламыз:
| | |0,936 ... | |1,068 | | | | |
| | |0,717 | |
| | |1,394 | | |
| | |0,898 |
| | |1,113 | | | |
| | - ... ... ... ... мың ... |
| | |
| | - 1 мың ... салыстырмалы еңбеккөлемділік. ... СВ және ТЕ ... ... ... өнімділік деңгейі мен өнімнің еңбеккөлемділігі арасында
кері ... ... бар және ... ... ... жұмысшының орташа сағаттық өңдеу факторларына тәуелді.
Жұмысшының орташа жалақысының өзгеруі I (сз) индексімен сипатталады.
Ол үшін 2009 ... 2007 ... ... (сз) = СЗ ... ... (сз) = ... = ... (ГВ) = ГВ(2009)/ ГВ (2007)
I (ГВ) = 1682,4 : 1775,3 = 0,948
Жоғарыдағы есептеулер көрсеткендей, кәсіпорындағы еңбек ... ... ... ... өсу ... алда ... келу ... (Коп.) мынаған тең:
Коп = I (СВ) / I (СЗ) = 0,948/1,282 = 0,739
Үнемдеу сомасын анықтау үшін (-7) ... ... ... өсу
темпі мен оның төлемі арасындағы қатынасқа байланысты ... ... ... (+7) ... мына ... есептейміз:
+ /-7 = Фот. · ((I(СВ) - I (ГВ) / I ... /-7 = 14465 · 8 · ... / 1,282 = 3768,781 мың ... ... қорында 3768,781 мың теңгеге артық шығынболды. тыс. тнг.
Ал енді, 2009 жылмен 2008 жылды салыстырайық:
I (сз) = СЗ (2002) / СЗ ... (сз) = 301,37 : 248,41 = ... (ГВ) = ... / ГВ (2001)
I (ГВ) = 1682,4 : 1275,5 = 1,319
Жоғарыдағы көрсетіп тұрғандай, ... ... ... ... өсу ... еңбек жалақысының өсу темпінен алда ... ... ... Коп. = I (ГВ) тең: I (CВ)
Коп. = 1,319: 1,213 = ... ... ... үнемділігі мынаны құайды
+ 7 = 144,65 · 8 · ((1,213-1,319):1,213) = -1264,117
2.4 Кәсіпорындағы шығынды талдау
Кәсіпорындағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |2007 |2008 |2009 |2008 к |2009 к |2009 к |
| | | | |2009 |2008 |2008 ... ... ... ... ... |+13413,62 |+4127,07 |
|шығын | | | | | | ... |7540 |6873 |8764 |-667 |+1891 |+1224 ... ... |687,3 |876,4 |-66,7 |189,1 |+122,4 ... |975 |920 |1121 |-55 |+201 |+146 ... | | | | | | ... | | | | | | ... беру |- |54,8 |38,1 |+54,8 |-16,7 |+38,1 ... ... |8784,9 |6026,3 |8481,2 |-2758,6 |+2454,9 |-303,7 ... ... ... ... ... 2007 – 2009 ... аралығындағы период
бойынша, толық өзіндік құндылық 5353,9 мың теңгеге немесе 9,9 % өсті. Жалға
беру және басқа да шығындардан ... ... ... ... ... беру ... төмендеді, ол 30,5 % құрайды, ал басқа шығындар 303,7 мың ... 3,5 % ... ... ... ... өзіндік құндылығының құрылымы
Кесте 14
|Элементы затрат|Сома, теңге ... ... % ... % |
| |2007 |2008 |2009 |2007 |2008 |2009 |01 |02 |02 |
| | | | | | | |к 00 |к 01 |к 00 ... ... |66,5 |68,7 |-1,4 |+2,2 |+0,8 ... |99 |44 | | | | | | | ... |7540 |6873 |8764 |13,41 ... |+2,4 |-1,58 |+0,82 ... |754 |687,3 |876,4 |1,34 |1,58 |1,42 |+0,24 |-0,16 |+0,08 ... | | | | | | | | | ... |975 |920 |1121 |1,73 |2,12 |1,82 |0,39 |-0,3 |+0,09 ... | | | | | | | | | ... беру |- |54,8 |38,1 |- |0,13 |0,06 |+0,13 |-0,07 |+0,06 ... ... ... |15,62 |13,86|13,77 |-1,76 |-0,09 |-1,85 |
|Толық өзіндік |562459|434668|61599795|100 |100 |100 |- |- |- ... |31 |31 | | | | | | | ... ... |
| ... ... ... ... % |ауытқу % ... ... |9640,3 |17,35 ... |-1,24 |-0,46 |-1,7 ... | | | | | | | | | ... |46486 ... |82,65 ... |+1,24 |+0,46 |+1,7 ... | | | | | | | | | ... ... ... ... ... ... период
бойынша өзіндік құндылықтың құрылымындағы материалдық шығынның бөлігі 1,4 %
азайды және 2,2% ... ... осы ... ... ... ... 0,8% өсті. Әрбір жылдағы материалды ... ... ... ... ең ... (66% ... ... алады. Бұл, 2008
жылдағы СМР көлемінің ... және 2009 жылы оның ... ... жылдар арасындағы периодында жалақыға кететін шығын сомасы
667 мыңға теңгеге немесе 8,8% ... ал ... ... ... бойынша 189 мың теңгеге немесе 27,5 % өсті. Бұл 2008 жылы ... және оның 2009 жылы ... ... қорындағы бөліп шығару шығын сомасы жалақы өзгеруіне ... 2008 жылы ол 66,7 мың ... ... ал 2009 жылы 189, 1 мың
теңгеге ... ... ... ... ... тегіс өзгермеді; 2007-
2008 жылдар арасындағы периодта 55 мың теңгеге немесе 5,6% азайды, ал 2008-
2009 жылдар раасындағы периодта 201 мың ... ... 21,8% ... жылы ... беру шығыны болмады. 2008 жылы осы шығындар 54,8 мың
теңгегі құрады, ал 2009 жылы - 38,1 мың ... ... ... ... қолдану тарифті ұтыс тігудің өзгерісімен байланысты.
Период бойы жалпы шаруашылық шығындарын жұмсау 303,7 мың ... 3,5% ... Бұл ... ... шығындардың азаюымен
байланысты.
Жұмысшылардың жалақысына кететін шығын бөлігінің өсуі ... ... ... ... период бойыншажалақы 2,4 % өсті, ал ... ... ... 1,58% ... В ... же за период 2007-2009
жылдардағы ... ... ... ... 0,82% ... құндылықтың шығын құрылымы 4, 5, 6 ... ... ... ... ... анализі
1 теңгелік тауарлық өнімнің шығыны өнімнің толық өзіндік құндылығының
(Зобщ.) ... ... және ... өнім ... (VТП) ... ... жылдар арасындағы период бойынша 1 теңгелік тауарлық
өнімнің шығынының өзгерісін қарастырайық.
Зед. =
Берілген үшін 1 ... ... ... ... ... 15
|Көрсеткіш |жылдар |Өсу ... |
| |2007 |2008 |2009 |2008 к |2009 к |
| | | | |2007 |2008 ... ... ... ... ... |-12779,1 |+18132,964 |
|құндылық | | | | | |
|V ... ... ... ... ... ... |+22082,964 |
|1 теңгелік |0,812 |0,741 |0,763 |-0,071 |+0,022 ... ... | | | | | ... | | | | | |
З ед. 00= =
З ... =
Δ З ед. Зобщ = 3 ед. усл. – 3 ед.00 = ... = -0,184 ... З ед. VТП = 3 ед. 01. – 3 ед. усл. = ... = +0,113 тнг.
Δ З ед. общ = Δ 3 ед. общ + Δ З ед. VТП = ... = ... ... ... ... период бойынша толық өзіндік
құндылықтың 12779,1 мың теңгеге азаюы, 1 теңгелік ... ... ... шығынының азаюына әсер етті, ал 10566,392 мың ... ... ... ... шешімдік көрсеткіштің өсуі – 1 теңгелік тауар өнімінің
шығыны 0,113 теңгеге көбеюіне әсер ... ... екі ... ... теңгеге 1 теңгелік тауар өнім шығынының азаюына әкеп соқты.
2008-2009 жылдар арасындағы периодты қарастырайық.
З ед. 01= =
З ед.02. =
Δ З ед. Зобщ = 3 ед. усл. – 3 ед.01 = ... = -0,309 тыс. ... З ед. VТП = 3 ед. 02. – 3 ед. усл. = ... = -0,287 тыс. ... З ед. общ = Δ 3 ед. общ + Δ З ед. VТП = ... = +0,022 тыс.
тнг.
Осылайша, өнімнің өзіндік құндылығының жалпы 18132,96 мың теңгеге өсу
себебінен 1 теңгелік тауар өнім ... 0,309 мың ... ... ал V ТП 22082,96 мың ... өсуі 1 ... ... ... 0,287 теңгеге өсуіне әсер етті. Көрсеткіштердің жалпы өзгеруі – 1
теңгелік тауар өнімнің шығын ... екі ... ... ... 0,022 теңгені құрады.
2.5. қаржы көрсеткіштерін талдау
Кесте16
|Көрсеткіш аты |2007 |2008 |2009 |
| ... ... ... |шығыс |кіріс |шығыс ... ...... |х |80754601 |х ... | | | | | | ... | | | | | | ... өнім|х |56245931 |х ...... ... ... ......... |х |
|Период шығыны |х ......... ............ | | | | | ... | | | | | | ... бойынша|х |- |х |- |Х |- ... | | | | | | |
|- ... ... |- |х |- |Х |- ... | | | | | | ... |4497,559 | |6369,894 | ... | ... ... | | | | | ... | | | | | | ... емес | | |55,881 | |308,636 | ... ... | | | | | ... ... | ... | ... | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ............ ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | ... | |4798,961 | ... | | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | | ... |х | |х | |Х | ... ... | | | | | ... ... ... | ... | |4798,961 | |
Қаржы-шаруашылық ... ... ... ... олардың 2007,
2008, 2009 жылдары кәсіпорын ... ... ... және ... ... 4799 мың ... ... тапқан. Табыстың керекті көрсеткіштері ... ... 16 және 17 ... көре ... ... ... |2007 ж. |2008 ж. |2009 ж. ... кіріс (шығыс) |2768,686 ... ... ... ... - 2007 |2009 - 2008 |2009 - 2007 |
| ... |% ... |% ... |% ... |62,5 |300,918 |6,7 ... |73,3 ... 16 және 17 ... негізгі көрсеткіштерінен мынаны қорытамыз.
2008 жылы өсу ... ... ... 2007 ... ... 1729,357 мың ... жетті. Өсу 62,5% құрады. 2009 жылы ең
үлкен көрсеткіш – 4798,961 мың теңге, ол 2007 жылы оның өсуі 73,3% ... 2030,275 мың ... ... ... ... ... ... өндіру кірісі, білікті кіріс, өнімнің өзіндік құндылығы, период
шығындары, еңбек өнімділігі. Сонымен ... ... ... ... есеп ... тәуелді екенін білуіміз керек. Табысқа бірден-бір
үлкен әсер ететін негізгі көрсеткіштердің бірі – өндіруден ... ... жылы ... ... кіріс, 2007 жылмен салыстырғанда, 10566,392
теңгеге азайды және ол 15% құрайды. 2009 жылы өндіруден ... ... ... ... ... ... ... және ол 39,3% құрады. 2009
жылғы өндіруден ... ... 2007 ... ... қарағанда
11516,572 теңгеге немесе 16,6% көп. Осыдан көрініп тұрғандай, табысқа тек
өндіруден келетін ... ғана әсер ... және де ... да көрсеткіштер де
әсер етеді. Және де таза ... ... ... ... ал ... емес ... ... қызметке, 2007 жылы ол жоқ, ал 2008 жылы ... мың ... ... 2009 жылы – 308,636 мың ... 2009 жылы негізгі
емес қызметтен кіріс, 2008 жылмен салыстырғанда, 452% көбейді. 2008 ... ... ... 2007 ... ... 2779100 мың ... 22,7% азайды, ал 2009 жылы, 2007 жылмен салыстырғанда, 5353864 ... өсті және ол 9,8% ... Және осы ... жыл ... шығындар
көбейе берді. Сонымен, 2008 жылы, 2007 жылмен салыстырғанда, осы көрсеткіш
4% құрады, ал 2009 ... 2007 ... ... ... 2009 ... 2007 ... – 34% немесе 2889,728 теңгені
құрады. Осыдан ... ... тек қана ... келетін кіріске тәуелді
емес, сонымен қатар басқа да көрсеткіштерге ... Таза ... ... әсер ... олар өнім ... және тағы да
басқа шығындардың жалпы сомасына кіреді. Кәсіпорында шығынды эффективті
қолдану ... ... ... ... ... ... ... 7 суреттегі диаграммамен көрсетілген.
7 сурет. ЖШС «ЦАСС»-дың табыстарының өсуі (таза кіріс)
Рентабельдік көрсеткіштер
Кесте 18
|көрсеткіш ... |Өсу ... % |
| |2008 |2009 |2009 |2008 к |2008 к |2009 к |
| | | | |2007 |2007 |2008г. ... |18,76 |25,92 |23,72 |138,17 |126,44 |91,51 ... %| | | | | | ... ... |12,27 |15,06 |14,1 |122,74 |114,91 |93,63 ... | | | | | | |
|% | | | | | | ... |4,0 |7,66 |5,94 |191,5 |148,5 |77,55 ... | | | | | | ... ... талдау жасағанына қарай отыра, жалпы алғанда,
2007 жылдан 2009 жылдар арасындағы ... ... 2007 ... ... ... 18,76% өсуі байқалады. 2000 жылы 23,72% дейін
өседі, 2009 жылы ... ... ... 12,27% ... 2007 жылы
14,1% дейін, 2009 жылы капитал рентабельділігі 4%, 2007 жылы 5,94% ... жылы – бұл ... осы ... ... ... ... түсіндіріледі, ол 2009 жылы, 2007 жылмен салыстырғанда, 73,33%
өсті. осы берілген факт материалдармен ... ... ... ... ... туғызады, және де
-----------------------
Отдел технического контроля
Қаржы бөлімі
Экономист
Энергетический отдел
Механикалық бөлім
Бухгалтерия
Бас инженер
Техникалық бөлім
Шаруашылық сұрақтар жөніндегі директор орынбасары
Директор
Басқару ...

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның таза айналым капиталын басқару және ЖШС «Ұланның» айналым активтерін бағалау және талдау86 бет
Кәсіпорынның қаржысын тиімді пайдалануды талдау74 бет
Ақшалай қаражаттардың кәсіпорынның жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етуіндегі маңызын анықтау және оларды басқару стратегиясын жетілдіру67 бет
Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру33 бет
«Жеті жарғы» атауының мәні мен мағынасы19 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Оралоблгаз» Ақ-да есеп-қаржы жұмыстарының ұйымдастырушылық - экономикалық сипаттамасы және ұйымдастырылуы37 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Аграрлық саладағы инновациялық қызмет73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь