Халықаралық еңбек бөлінісі жайлы мәлімет

бет
Кіріспе 4
1 Халықаралық еңбек бөлінісінің халықаралық экономикадағы алатын орны мен ролі
6
1.1 Халықаралық еңбек бөлінісінің мәні мен ерекшеліктері 6
1.2 Қазақстан Республикасының еңбек бөлінісінің алатын орны мен ролі
13
2 Біріккен кәсіпорындардың Қазақстан экономикасындағы рөлін талдау және бағалау
22
2.1 Қазақстандағы біріккен кәсіпорындардың қазіргі жағдайын талдау 22
2.2 Қазақстандағы біріккен кәсіпорындардың даму деңгейін бағалау 43
2.3 Біріккен кәсіпорындардың Қазақстан экономикасында алатын орны

49
3 Қазақстан Республикасында біріккен кәсіпорындарды дамыту болашағы
59
3.1 Қазақстанның халықаралық еңбек бөлінісінің қатысу болашағы мен кейбір мәселелері 59
3.2 Қазақстан Республикасында біріккен кәсіпорындарды дамыту мүмкіндіктері мен болашағы
62
Қорытынды 65
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 68
Әлемдік экономикадағы құрылымдық өзгерістер интерназионализациялау процесінің белсенділігіне қолайлы жағдайлар туғызды, ол бұл елдердің дамуына әсер етуші факторлар мен жағдайлардың түбегейлі өзгеруіне алып келеді және осы мемлекеттердің ұлттық үлесінің қысқарып, ұлтаралық үлестің өсуіне алып келеді.
Технология деңгейінің тез өсуі мен жаңа қаржылық орталықтардың қалыптасуы кезінде интернационализациялау процесі трансұлттық компаниялар деңгейімен ғана шектелініп қоймай, мыңдаған ұсақ және орта кәсіпорындарды да қамтиды. Оларға тән қасиеттердің бірі экономикалық интернационализацияның әртараптандыру нысандары болып табылады. Олардың ішінде қазіргі кезеңде ең маңыздылысы біріккен кәсіпорындар. Халықаралық біріккен кәсіпкерліктің дамуының кең тәжірибесі оның бейімділік қабілетінің жоғарлығын, біріккен, компаниялардың икемділігі, экономикалық прогрестің жаңа жетістіктерін қолдануда білімділігін, олардың әлемдік нарық өзгерістеріне өз тактикасы мен стратегиясын тез бағыттай алу қабілеттілігін көрсетеді.
Қазақстанда тұрақтылықтың негізгі нақты шамалардың бірі болып әлемдік ғылым мен техника – жетістіктеріне қол жеткізу, өндірісті ұйымдастыру мен басқару тәжірибесін үйрету қойылған. Қазіргі кезеңдегі біздің еліміздің даму кезеңі барлық қоғамдық өрісінде динамикалық және сандық өзгерістермен ерекшелінеді. Жаңарту және демократия процесттері барлық саяси, экономикалық және әлеуметтік институттарды қозғайды. Шаруашылықты әкімшілік-әміршілдік басқару жүйесінен бас тартып, біртіндеп қатаң орталықтан жоспарлану мен шаруашылық қызметкерлерінің кейбір түрлеріндегі монополия үстемдігін жоя отырып, экономикалық қарым-қатынаста және ресурстарды пайдалануда икемделіп туындады.
Нарықтық экономикаға көшу кезеңі басталды. Нарықтық қатынастарды ынталандырып және реттейтін көптеген заңдар мен қаулылар қабылданды.
Халықаралық экономикалық қатынасты, зерттеуде, оның объективті негізгі ұлттық экономикадағы сияқты еңбек бөлінісі және айырбас екендігін, бірақ халықаралық деңгейде қарастырылатынын ескерген жөн. Халықаралық еңбек бөлінісі жекеленген елдер шеңберінде жоғарғы техникалық деңгейде қазіргі өнім түрлерінің бәрін өндіру мүмкін болғандықтан нәтижесінде пайда болды. Ол көптеген елдердің өздерінің артықшылықтары бар салаларда мамандануына алып келді. Өздерінде жоқ өнімдері олар импорттауды жөн көрді. Осының бәрі халықаралық айырбасқа, яғни халықаралық экономикалық қарым-қатынасқа әкеледі. Сонымен, халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуі халықаралық экономикалық қатынас дамуына ықпал етеді деп тұжырымдай аламыз.
1. Ашимбаев Т.А. Экономика Казахстана на пути к рынку: тенденции и размышления. Алматы, 1994 г.
2. Берденов Қ. Қазақстан мемлекет ретінде қалыптасуы мен экономиканың дамуы. – Алматы, 1998 ж. – 216 б.
3. Воловой В.В. Политэкономия. М, 1999.
4. Елемесов Р. Переходная экономика: проблемы методологии и теории. Алматы, 1998 г.
5. Ермекова Э.М. Состояние и перспективы развития социальной сферы в Казахстане: занятость и уровень жизни населения // Вестник КазГУ 2001 №5.
6. Информационно-статистический сборник «Казахстан: 2006-2007годың, Алматы, Агенство РК по статистике.
7. Кубаев Е. Экономичская политика и экономический рост. Алматы, 2000 г.
8. Кенжегузин М.Б., Додонов В.Ю. Шевелев С.А. Формирование и реализация казахстанской модели устойчивого экономического роста. Алматы, 2001 год.
9. Курс переходной экономики. Под.ред. Л.И. Абалкина. М, 1997 г.
10. Казахстан в цифрах за 2007 год. Агентство РК по статистике. 2007.
11. Қазақстан Республикасының Президентінің жолдауы.//Егеменді Қазақстан 2003, 5 сәуір.
12. Қазақстан Республикасының Президентінің жолдауы.//Егеменді Қазақстан 2005, 18 ақпан.
13. Назарбаев Н.А. Рынок и социально-экономическое развитие. Москва «Экономикаң, 1994 г.
14. Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030. Алматы, 1998.
15. Селезнев А. Макроэкономические факторы роста производства // Экономист. 1999 №5.
16. Статистический сборник: Промышленность РК и ее регионов 2006-2007, Алматы, Агентство РК по статистике. 2004.
17. Сидоров М.Н., Федотов А.А. Национальный доход: факторы роста. Структура. Методы прогнозирования.
18. Тодаро М.П. Экономическое развитие. Москва, 1997 г.
19. Оразәлі С. ХХІ қандай экономикамен келем. – Алматы. – Қазақстан. - 1996 ж. 120 б.
20. Общий обзор социально-экономического развития. Агенство РК по статистике // Банки Казахстана 2004 №4.
21. Уровень жизни населения. Агентство РК по статистике, 2007г. Алматы.
22. Экономическая теория. Под. ред. А.И. Добрынина, М, 1999.
23. Экономическая теория. Учебник. Под.ред. И.П. Николаевой. М, 1998 г.
24. Ясин Е. Бремя государства и экономической политики//Вопросы экономики. 2002 №11.
25.Информационно-статистический сборник «Казахстан: 2003-2004годың, Алматы, Агенство РК по статистике.
26. Деятельность совместных предприятий. //Каржы-каражат. Финансы Казахстана 4/98.
27.Закон Республики Казахстан «О государственной поддержке прямых иностранных инвестиций» 24.04.98.
28.Создание и развитие совместных предприятий в Казахстане. Транзитная экономика 1/99.
29.Совместное предприятие: закономерности развития и перспективы. Е. Е.Смирнова. Н
        
        Мазмұны
| |бет ... |4 |
|1 ... ... ... ... ... алатын |6 |
|орны мен ролі | ... ... ... ... мәні мен ... |6 ... ... Республикасының еңбек бөлінісінің алатын орны мен |13 ... | |
|2 ... ... Қазақстан экономикасындағы рөлін талдау |22 ... ... | ... ... ... ... қазіргі жағдайын талдау |22 |
|2.2 Қазақстандағы біріккен ... даму ... ... |43 ... ... ... ... экономикасында алатын |49 ... | |
| | |
|3 ... ... ... ... ... болашағы|59 |
|3.1 Қазақстанның халықаралық ... ... ... ... мен |59 ... ... | ... Қазақстан Республикасында біріккен кәсіпорындарды дамыту |62 |
|мүмкіндіктері мен ... | ... |65 ... әдебиеттер тізімі |68 |
| | ... ... ... ... интерназионализациялау
процесінің белсенділігіне қолайлы жағдайлар туғызды, ол бұл ... әсер ... ... мен ... түбегейлі өзгеруіне алып
келеді және осы мемлекеттердің ұлттық үлесінің қысқарып, ұлтаралық ... алып ... ... тез өсуі мен жаңа қаржылық орталықтардың
қалыптасуы кезінде интернационализациялау процесі трансұлттық ... ғана ... ... мыңдаған ұсақ және орта кәсіпорындарды
да қамтиды. ... тән ... бірі ... ... ... ... табылады. Олардың
ішінде қазіргі кезеңде ең ... ... ... Халықаралық
біріккен кәсіпкерліктің дамуының кең тәжірибесі оның бейімділік қабілетінің
жоғарлығын, ... ... ... ... ... жетістіктерін қолдануда білімділігін, олардың әлемдік нарық
өзгерістеріне өз ... мен ... тез ... алу қабілеттілігін
көрсетеді.
Қазақстанда тұрақтылықтың негізгі нақты шамалардың бірі болып әлемдік
ғылым мен ...... қол ... ... ... ... тәжірибесін үйрету қойылған. Қазіргі кезеңдегі біздің еліміздің
даму кезеңі барлық қоғамдық өрісінде ... және ... ... ... және ... ... ... саяси,
экономикалық және әлеуметтік институттарды қозғайды. Шаруашылықты ... ... ... бас ... біртіндеп қатаң орталықтан
жоспарлану мен ... ... ... ... ... жоя отырып, экономикалық қарым-қатынаста және ... ... ... ... көшу ... ... Нарықтық қатынастарды
ынталандырып және реттейтін көптеген заңдар мен ... ... ... ... ... оның объективті негізгі
ұлттық экономикадағы сияқты еңбек бөлінісі және ... ... ... ... қарастырылатынын ескерген жөн. Халықаралық еңбек
бөлінісі жекеленген елдер шеңберінде жоғарғы техникалық ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде пайда болды.
Ол көптеген елдердің өздерінің артықшылықтары бар салаларда ... ... ... жоқ ... олар импорттауды жөн көрді. Осының ... ... яғни ... ... ... ... ... еңбек бөлінісінің тереңдеуі халықаралық
экономикалық қатынас дамуына ықпал етеді деп тұжырымдай ... ... да ... ... ... ... енген.
Оның орны мен рөлі дамуымен, сонымен қатар табиғи және ... ... ... ... минералды шикізатқа маманданған
және олардың техника-экономикалық көрсеткіштерімен анықталады. Осының
негізінде біздің ... ... ... ... ... экспорты, дайын
өнімдер импорты. Бірақ егер Қазақстан экономика ... ... ... ... өндірісін көтеру қажет, ол елдің ... ... ... ... еді, ал ... біз ... ... елдердің
шикізат көзі болып отырмыз. Ол үшін экспорт-импорт саясатына реформа
жүргізу ... ... ... ұлттық өндіріс деңгейін көтеру тиіс.
Біріккен кәсіпкерлік Қазақстан ... ... ... ... ... мен ... үлкен рөл атқарады және ... ... ... ... ... мен ... өндіріс
процесі кезінде біріктіреді және экономикаға шетел қаржыларын таратады;
екіншіден, өндірісті ... мен ... ТҰҚ ... ... ... ... валюта көзі рөлін атқарады;
төртіншіден, сыртқы нарыққа ену мәселелерін ... ... ... ... ету ... шешеді. Осыған байланысты
біріккен кәсіпкерлік даму процесін және республикадағы ... ... өте ... ... ... табылады.
Дипломдық жұмыстың басты мақсаты - ... ... ... жаңа түрі ... ... ... бөлінісі
кезінде біріккен кәсіпкерліктің экономикалық тетіктерін, сипатын, түрі ... ... ... түрі мен ... зерттеу, оның
транзиттік экономика жүйесіндегі ... ... ... ... жұмыстың негізгі міндеттері мыналар жатады:
- қазіргі ... ... ... бөлінісінің мәні мен
ерекшеліктерін анықтау.
- біріккен кәсіпорындарды ... ... мен ... және ... ... ... ауыспалы экономика
өзгешеліктерін ескере отырып таңдау күштерін ұсыну;
- біріккен кәсіпорындардың жеделдік даму тәжірибесін талдау негізінде ... ... ... ... экономикалық тетіктерін жетілдіру үшін маңдай алды
бағыттарын анықтау, ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуды күшейтуге бағытталған жалпы бағдарламаның
және саяси ұсыныстарды беру.
- Қазақстан ... ... ... ... ... мәселелері
мен міндеттерін анықтау.
Жұмыстың мәліметтік негізін статистика және талдау комитеті деректері
құрайды.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы алатын орны
мен рөлі
1.1 Халықаралық еңбек бөлінісінің мәні мен ... ... ... ... және ... анықтайтын
категориялардың бірі – халықаралық ... ... ... ... еңбек бөлінісіне тартылмаған елдер ... ... ... ...... прогресс әсерімен жедел дамуы халықаралық
еңбек бөлінісі тереңдеуінің ... ... ... ... ... ... мен ... қосымша
экономикалық тиімділік келтіріп, олардың өз қажеттіліктерін неғұрлым ... ... ... жол ... ... ... – ел ... және еларалық бөлінісінің
қорытындысы. Халықаралық еңбек бөлінісінің мәні өндіріс процесін ... ... ... бірлігінен көрінеді.
Өндірістік процестің ойдағыдай жүруі ондағы атқарылатын әртүрлі еңбек
процестерінің бөлшектеніп мамандануына, содан соң кооперацияланып, өзара
жарасымды ... ... ... ... – бұл ... ... ... анықталған жүйесі. Ол
қоғамның даму процесінде іс-әрекеттің сапалық дифференциация нәтижесінде
қалыптасады.
Еңбек бөлінісі тек қана бөлектену ... ... ... ... ... әдісі. Мұндай диалектикалық бірлік халықаралық деңгейде ерекше
көрінеді.
Қоғамдық еңбек бөлінісі өндірістік әрекет түрлеріне байланысты мынадай
нысандарға бөлінеді:
- ... ... ... ... түрі ... ауыл ... ... құрылыс, денсаулық сақтау, білім беру, қызмет көрсету
т.б.);
- ... ... ... дербес түрі (сала ішіндегі еңбек
бөлінісі);
- қоғамдық еңбек бөлінісінің жеке-дара түрі ... ... ... ... ... ел ... бөлініс және еларалық бөлініс
болып келеді.
Халықаралық еңбек бөлінісі дегеніміз - ... ... ... ... сатысы. Ол жекелеген елдердің эконономикалық пайдалы
өндіріске тұрақты түрде ... ... ... және ... ... ... елдермен өндіріс өнімдерімен алмасуы.
Халықаралық еңбек бөлінісінің қазіргі кездегі мәні ... ... және ... процесінің бірігуінен көрінеді.
Өндірістік ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар олармен айырбасын, олардың өзара әрекеттесуін
болжайды. Еңбек бөлінісі тек қана бөліну ... ... ... ... ... де ... әсіресе әлемдік масштабта.
Халықаралық еңбек бөлінісіне қатысатын көптеген елдердің кәсіпорындары
ішкі тұтынушылық ... ... ... ... ... ... тыс анағұрлым көп өндіреді. Әр елдің шаруашылық
субъектілері саналы түрде ... өнім ... және ... ... басқа
елдердегі артық өнімді иелене отырып, оны әлемдік нарыққа өткізеді. ... ... ... бір ... топтарына мамандануды жетілдіре, нығайта
отырып, халықаралық нарықта басқа маманданған елдермен өздеріне ... ... ... ... ... жасау арқылы алады. Нәтижесінде
халықаралық еңбек бөлінісі ... ... ... ... ... яғни ... ... кәсіпорындары белгілі бір тауарлар мен
қызметтер өндіруге маманданады, одан кейін олармен айырбас жасайды.
Дүниежүзілік шаруашылықтағы үдемелі өндіріс ... ... ... ... ... рөлі зор. Ол, біріншіден, осы ... ... ... ... екіншіден, салалық, аймақтық және
еларалық қажетті пропорцияларды ... ... ... ... ... ... ... еңбегі
– “Өндірістік шығындардың салыстырмалы теориясы”. Бұл теориясының негізінде
әр түрлі ... ... ... ... ... өнім
өндіру шығындарын да әркелкі етеді деген идея жатыр. Осы ... ... бір ел ... оның ... жағдайына қарамастан кез келген тауар
өндірісін қалыптастыруға болады.
Өндірістік шығындардың салыстырмалы теориясы бойынша ... бір ... ... басқа бір елдегі сол өнімді өндірудің
басым артықшылықтарына ... ... ... дәлелденеді.
Өндірістік шығындардың салыстырмалы теориясы. Халықаралық еңбек
бөлінісі ғылыми теориясындағы ... ... ... ... туралы экономикалық ілімнің негізгі өндірістік ... ... ... ... артықшылықтар теориясының негізіне әртүрлі жағрафиялық
және табиғи ортада өмір сүретін елдер экономикаларының арасындағы ... ... ... Бір елдер өнеркәсіпті дамыту, басқа бір ... ... ... ... ... ... өзара айырбас
жалпы тұрмыстың жақсаруына әкеледі. Осы ... ... ... ... ... өсуін білдіретін болады. Мысалыға: Шотландияда жүзім
өсіруге болады, бірақ оның құны айтарлықтай ... ал одан ... ... қолданылатын болар еді. Осы және басқа тауарларды өндіруге кететін
шығындарды ... ... ... ... ... бар ... өндірудің орнына, шығындарды аз қажет ететін белгілі бір
тауарларды өндірудің пайдалы екендігі. ... осы ... ... ... ... нарықта басқа барлық тауарларды иемденуге мүмкіндік
береді.
Салыстырмалы шығындар теориясымен белгілі бір тауарды ... бір ... ... бір ел ... тек қана абсолютті артықшылық
шарттарында ғана емес, бұл шарттар болмаған жағдайда да пайдалы ... де ... ... ... ... бір де бір тауар
өндіріле алмайтын болса, онда тауарларды өндіру кезінде біреуінің осы ... асуы ең аз ... Дәл осы ... ... ... ... өндіру шығындарымен салыстыра отырып, мамандану керек. Осы
жағдайдың өзінде де ... ... әсер бере ... ... да ... оған жоғарғы артықшылық әкелетін тауарларды шығаруға мамандану
керек.
Еркін ... ... үшін ... артықшылық теориясының
мәнді, ғылыми және тәжірибелік маңыздылығы бар. ... ... ... ... өндіріс шығындары салыстырмалы төмен тауарларды
сату, ал өз бетімен, бірақ басқа елдерге қарағанда жоғарғы ... ... ... алу пайдалы болды.
Сонымен бірге салыстырмалы артықшылықтар теориясы өзінің тууы ... ... ... оның принциптері тек қана тәуелсіз ... ... ... болды. Колониялы және ... ... ... ... ... олар үшін ... принципі негізінен тиімсіз болды. Өзінің ... ... ... ... халықаралық еңбек
бөлінісінің нақты процестерінің алаңдатылған едәуір абстрактылы модель
түрінде көрінеді. Осы ... ... ... ... ол ... ... принципін абсолюттейді;
- ол тек қана белгілі бір тауарлар мен елдерді қарастырумен шектеледі;
- онда тауардың тауарға тікелей айырбасталуы ... ... және ... шығындар масштабтарына әсер етуі ескерілмейді.
Бұдан басқа халықаралық экономикалық қатынастардың мәнді ... ... ... және ... ... ... ... мемлекеттің және халықаралық корпорациялардың араласуы ... да ... ... ... дамуына әсер етуші факторлар. Бұл
факторларға:
- ... ішкі ... ... дамыған ірі елдерде қажетті өндіріс факторлары мен тұтынушы
тауарларын ... ... ... ... елдің халықаралық мамандану
мен тауар айырбасына қатысу қажеттілігі ... ... Сол ... ... ... ... ... мамандануды кеңейтумен орнын ... ... ... ... ... ... ел ... даму деңгейі.
Елдің экономикалық потенциалы неғұрлым төмен болса, соғұрлым елдің
халықарлық ... ... ... ... ... болады.
- елдің табиғи ресурстармен қамтамасыз етілуі.
Елдің моноресурстармен (мысалы, ... ... ... қамтамасыз
етілуі елдің халықаралық еңбек ... ... ... ... ... ел ... ... негізгі өнеркәсіп салаларының
(энергетика, металлургия, қағаз шығаратын сала) үлес салмағы.
Негізгі салалардың үлес ... ... ... болса, соғұрлым елдің
халықаралық еңбек бөлінісіне қатысу қажеттілігі төмен болады.
Осы ... ... ... ... ... емес ... ескеру
керек. Олардың әсері мынадай жағдайда төмендеуі мүмкін, мысалы, жергілікті
өнімнің халықаралық бәсекелестік ... ... ... ... ... даму процесінде бастығы – бұл әрбір
қатысушының өзінің халықаралық еңбек ... ... ... пен ... ... және ... ... бөлінісінің артықшылықтарына ... ... және ішкі ... ... және ... ... ... пайдаларды да қосуға болады.
Дүниежүзілік еңбек бөлінісіне белсенді түрде қатысу барлық мемлекеттер
үшін пайдалы. Себебі, олар ... ... ... және ... табысты болады. Сонымен, құн заңы дүниежүзілік ... ... ... ... ... қатысу адамзаттың бүкіл әлемдік
проблемалары - қоршаған ортаны ... ... ... ... ... игеру т.с.с. жобаларды шешуге көмектеседі.
Мамандардың болжауы бойынша болашақта өнеркәсібі дамыған ... ... ... ... ... де ішкі сұраныс импорт арқылы
қанағаттандырылатын болады.
Үстіміздегі ғасырдың соңғы онжылдығы дүние ... ... зор ... ... ... ... Олар халықаралық еңбек
бөлінісіне елеулі әсер етті. Бұл ... ... ... бөлінісінің
интеграциялық қуатын бұрынғыдан да арттырып отыр.
Халықаралық еңбек бөлінісі дамуының көрсеткіштері. Халықаралық еңбек
бөлінісінің даму ... оның ... ... мәселелерін алға қояды.
Халықаралық еңбек ... ... үшін ... бірқатар
коэффициенттерді ұсынады. Олардың ішінде:
- өндірілген өнімнің жалпы көлеміндегі экспорттық үлес салмағы;
- экспорттың жалпы құнындағы саланың үлес салмағы;
-мемлекеттің ... ... өсу ... ... ... саласының өсу қарқыны.
Аймақтық деңгейде халықаралық еңбек бөлінісінің даму көрсеткіштері
мыналар:
- әрекеттесуші елдердің ... ... ... ... тауар айналым өсуінің өзу коэффициенті;
- осы елдердің қоғамдық өндірісте өзара тауар ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда өзара тауар
айналым өсуінің озу коэффициенті.
Кейбір экономистердің ойынша халықаралық еңбек бөлінісінің негізгі
көрсеткіштерін ... деп ... ... ... және ... сыртқы сауда квоталары, әр тауар бойынша елдің халықаралық саудадағы
үлес салмағы және т.б.
Халықаралық мамандану және өндірісті кооперациялау. ... ... ішкі ... және оған ... даму ... бар. ... ... және халықаралық кооперациялануы халықаралық еңбек
бөлінісінің ажыратылмайтын белгілері болып ... ... ... екі ... ... ... ... өрбиді. Өз кезегінде өндірістік бағыт:
- салааралық;
- салалық;
- маманданған жеке кәсіпорындар болып үшке бөлінеді.
Өндірістік территориялық мамандануына:
- жеке ... ... ... ... ... ... үшін белгілі тауарлар өндірісін
ұйымдастыруы жатады.
Өндірістің халықаралық мамандануы түрлеріне заттық ... ... ... (өнімнің бір бөлігін жасау), технологиялық, яғни
технологиялық тізбектің жекелеген ... ... ... ... ... ... ... заттық мамандану түрлері ішінен ең
кең тарағаны – дайын өнім өндіруге мамандану. Дайын өнім ... ... ...... ... бөлінісінің динамикалық нысаны.
50-60ж.ж. жетекші орында бастапқы сала ... ... ... ... ... ... радиоаппараттар, подшипниктер және т.б. өндіру)
өндірістің халықаралық мамандануы алды. 70-80 ж.ж. ішкі салалық өндірістің
халықаралық ... және ... ... ... ... ... көзге түседі. ( мысалы, тері және резина аяқ киімі және т.б.)
Соңғы жылдары жекелеген ... ... ... ... ... ... өнімдерді өндіруге мамандануы қазіргі ғылыми-
техникалық прогреске тікелей байланысты. ... ... ... өнім ... үшін ... ... мен
тетіктердің сандық мөлшерін көбейтіп жібереді. Мысалы: жеңіл автомобиль
шығаруға ... ... мен ... саны 20 мыңға, прокат станында ... ... ... – 250 ... ... “Вольво” шведтік автомобилін
шығаруға мамандану осыған мысал бола ... ... ... осы
автомобильді ала отырып, шын ... ... таза ... 1/3-н ... ... ... 60% -ы ... импортталған.
Технологиялық мамандану елдердің дайын өнімді бөлек операциялар
орындау арқылы шығаруы (яғни жеке технологиялық ... ... ... ... ... сырлау, бояу, құйма өндіру және т.с.с.), мысалы,
шетелден глинозем ... ... ... ... және оның қорытпасын
жеткізу.
Өндірістің халықаралық мамандануы қоғамдық байланыстарды есепке ... даму ... ... та ... ... ... және өндірістің
халықаралық мамандануының экономикалық пайдалылығын жүзеге ... ... ... ... ... жету ... оны өндірістің
халықаралық кооперациялануымен толықтыру ... Оның ... ... ... қарқынды дамуы арқылы мүмкін болатын ел ішіндегі, немесе
халықаралық деңгейдегі дербес кәсіпорындардың ... ... ... жатады. Өндірістің халықаралық кооперациялануы фирмаларға,
өндіріске және ... ... ... ... ... ... ... қабілеттігінің жоғарлауы.
Өндірістің халықаралық кооперациялануы, өзінің жетілген формаларында
кооперациялаудың әртүрлі сфераларын қамтиды:
1.Халықаралық өндірістік-технологиялық ... ... ... меншік құқығын пайдалану және лицензиялар беру сұрақтары;
- жобалау-конструкторлық ... ... ... ... ... ... ... сапасы мен техникалық деңгейін анықтау, құрылыс-
монтаждау жұмыстарының көлемін белгілеу, кооперацияланатын кәсіпорындарды
қайта жарақтандыру ... ... ... жетілдіру, стандартизация, сертификация, унификация
жұмыстары кіреді.
Кооперант-елдер бірлескен ... ... ... ... қымбат және күрделі ... ... ... ... ... ... табылады. Бірақ-та бұл
жоспарларды бір елдің компаниялары үкіметтің қолдауымен де ... ... ... Халықаралық консорциумдар авиациялық, ғарыштық
өнеркәсіпте, ... ... ... ... ... ... кейбір басқа да қызмет сферасы мен салаларында құрылады.
2. Кооперацияланған ... ... ... сауда-экономикалық
процестер.
3. Техниканы сатудан кейінгі қызмет көрсету. Мысалы, А300 аэробусының бас
фирмасы “Эрбас индастри” ... ... Онда ... ... ... ... ... Алмания, Ұлыбритания, Испания, Нидерланды,
Бельгия) акция үлестері бар. Бас ... бола ... ... ... ... ... ... ел үкіметтерімен өз
байланыстарын жүзеге асырады, сату сферасында саясатты анықтайды, ... ... ... және ұшу ... ... ... ... байланыстарды қалыптастыру барысында негізінен үш түрлі
әдіс қолданылады, олар:
- бірлескен бағдарламаларды жүзеге асыру;
-келісім шартқа сәйкес мамандану;
-бірлескен кәсіпорындар құру.
Бірлескен ... ... ... өз ... өндірісті
кооперациялардың мердігерлік нысаны мен бірлескен кәсіпорын құру нысанынан
тұрады.
Өндірісті кооперациялаудың мердігерлік нысаны бойынша жұмыс атқарушы
тапсырыс ... ... ... ... ... ... ... мерзімі, көлемі, сапасы, т.т. туралы мәмілеге келтіреді.
Бірлескен ... ... ... ... ... ... сай әріптестерді таңдау, олармен бірлескен кәсіпорын ... ... және ... ... ... жөніндегі
шешімдер қабылдау жатады. ТМД ... ... ... ... ... ... қоғам, жауапкершілігі шектеулі
серіктестік сияқты түрлері кеңінен тараған.
Сонымен, ... ... деп ... ... ... ... ... келісілген мақсаттарды жүзеге асыруды
айтамыз.
Халықаралық өндіріс. ХІХғ. соңында ... және ... ... ... ... ... ... халықаралық өндірістің үдемелі дамуы байқалады.
ХХІғ. Басынан халықаралық өндіріс қазіргі ... ... ... ... ... ... ... ондық және жүз мыңдық
жұмысшыларды қамтитын, бірқатар ел мен аймақтарда жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... табылады.
Халықаралық өнімнің жоғарғы дәрежелі стандартизация, унификация, сапалы
және бәсекеге қабілетті болуы, бұл ... ... ... табылады.
Халықаралық өндіріс “ескі” дәстүрлі халықаралық ... ... ... ... қатынастарда жаңа функциялары бар дамушы елдерді
қатыстыра отырып, жаңа ... ... ... негізделеді. Мұндағы
мәселе, бұл елдерде ең ірі халықаралық корпорациялармен тығыз ... ... ... ... жаңа ... ... электротехникалық, тігін) бірқатар ... ... ... ... ... өз филиалдарын шетелге
шығарады, онда ... ... ... ... ... ... ... шоғырланған елде жүзеге асырылады, сол
құрастырылатын өндіріс дамушы ... ... Бұл ... ... Машиналар мен құралдарды бөлшектенген күйінде
тасымалдау арзан болғандықтан, көлік шығындарын үнемдеуге мүмкіндік ... ... өз ... бәсекелестік қабілеттілігін
құрастырылған машиналарға және ... ... ... бөліктерінің
жиынтығына импорттық баж айырмасы есебінен жоғарылатады. ... ... ... бақылауында істейтін жұмысшылардың еңбек ақысы
халықаралық корпорация ... ... ... ... ... әлеқайда төмен.
Халықаралық корпорациялар шоғырланған елінен тыс өзінің өндірістік
қызметін жетілдіре отырып, ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл ... ... ең ірі ... ... ... ... ... еңбек бөлінісі формасы жағынан
интернационалды бола тұрып, ... ... ... алуда. Бірақ-та бұл
халықаралық еңбек бөлінісінің фирма ... ... алуы ... ... ... ... ... жағынан - ғаламдық
Дамушы елдерде өнеркәсібі дамыған ... ... ... өз ... ... кіші және орта компанияларды тартады,
шағын бизнесті тәуелді жағдайға әкеледі. ... ... ... ... қалыптасады, яғни өндіріс технологиясының, маманданудың,
кооперациялаудың дамуы, өнімді өткізуді ұйымдастыруы, “ноу-хау” ... және ... ... ... ... ... ... шаруашылық байланыстарының, сыртқы сауданың, капиталдар,
инвестициялар жылжыуының, технологияларды тапсырудың негізі және ... ... ... ... ... ... ... басқа,
шаруашылық субъектілер арасында фирмааралық өндірістік кооперациялануы
формасында пайда болатын біріккен ... ... ... ... ... бойынша халықаралық өндірістің көлемі 1970 ж. 4,5 ... ... ... 7 %-ке дейін өсті. Өнеркәсіп ... ... ... 15 %-ке ... ХХІ ғ. ... ... өндірістің мәні
айтарлықтай өсті. Мүмкін, келесі ғасырда оның көлемі әлі де болса өседі.
Бірақ оның ұлттық ... ... айту әлі ... ... ... ... ... өндірушілермен өндіріледі.
ХХ ғ. Ортасында өрістеген ... ... ... реттеу процесі халықаралық еңбек бөлінісін қозғай бастады.
Халықаралық еңбек ... ... ... процеске ауыса
бастады. Халықаралық еңбек бөлінісі жоспарланатын, басқарылатын процеске
ауыса бастады. Халықаралық еңбек бөлінісінің ... және ... ... ... жетіле бастады, әсіресе дамыған және дамушы елдер арасында.
1.2. Қазақстан Республикасының халықаралық еңбек бөлінісінің алатын
орны мен ... ... ... ... ... ел, ... және
экономикалық потенциалына тәуелсіз, өзінің оптималды қызметін сыртқы
экономикалық байланыстарынсыз, яғни ... ... ... ... ... ете ... Бұдан “тәуелсіздік” анық
көрінеді, елдің экономикалық даму дәрежесі неғұрлым жоғары және ішкі ... тар ... ... бұл ел ... ... ... еңбек
бөлінісі жүйесіне тартылу керек.
Қазақстан нарықтық экономикаға өту жолында халықаралық ... ... ... ... ... өзгерте отырып, дүниежүзілік
нарықта жаңа өзгерістерге ие болып жатыр.
Бұрынғы КСРО-да өндірістің ... ... ... ... ... ... ... өзара көмек кеңесі (ЭКК) елдері ... ... ... бейімделеді. Интеграция механизмі келесі элементтер
көмегімен жүзеге асырылады:
- ... ... ... ... жұмыстарын үйлестіру;
-өндірістің мамандануы және кооперациялануы;
-халықаралық еңбек бөлінісі жүйесіндегі сыртқы сауда мына принциптер ... ... ...... ... өнім – ... өнім”.
- “шикізат – дайын өнім” принципі “КСРО – экономикалық өзара көмек кеңесі
елдерінің” қарым-қатынасына тән болған.
Дүниежүзілік ... ... ... өз ... экономикалық
дамуы болашақта дүниежүзілік нарықта дұрыс бейімделуі және ... ... өз ... ... үшін ... ... бар ... қажет
етеді. Бұл үшін біз қандай өнеркәсіп өндіріс салаларында бірінші орындамыз,
қандай салаларда монополист болып ... ... ... ... ... ... керек, ішкі нарықта өніммен қамтамасыз ету үшін қандай
салаларында өндірісті дамыту, ... ... ОПЕК ... ... ... ... аралық кәсіпорындарды құру керек екендігін
анықтау қажет.
Дүниежүзілік өндірісте түсті ... уран ... ... ... өндіру т.с.с. салаларында ... ... ... ... ... шикізатпен жабдықтаушы
ретінде емес, дайын өніммен және ... ... ... ... ... мемлекетаралық кәсіпорындарды құру жолдарын іздестіруіміз
керек. Мұндай жағдайдан біздің республикамыз серіктесінің имиджін пайдалану
арқылы шыға алады. Дүниежүзілік ... - бұл ... ... және оның көңілін
таба білу керек екендігін ұмытпау керек.
Қазақстан Республикасының экономикалық ... ТМД ... ... ... ... ... ... кейін екінші
орында, оның территориясы 2717,3 мың ... ... ... ... ... 240 млн. адам ... сегіз еуропа
мемлекеттері сияды: Франция, Испания, ... ... ... ... және ... Республика 14 облыстан, 198 ауданнан, 82 қаладан
тұрады, ол көптеген жер ресурстары мен пайдалы ... бай. ... ... ... ... ие.
Бұл, ең біріншіден, мұнай. Мұнайдың ... кен ... ... ... ... Ақтөбе, Қызылорда облыстарында шоғырланған.
Зерттелген мұнай қоры – 4,5 млрд.тоннаны; 5,9 трлн.куб.м. газды құрайды.
Тас көмір. Тас ... 200 ... қоры бар. Тас ... негізгі
кен орындары Қарағанды (кокстелген ... ... ... ... ... шоғырланған. Тас көмірдің бірден-бір кен орны
бар. Шұбаркөлдік кен орны, мұндағы тас көмірдің қоры 2 ... ... ТМД ... ... қор ... бойынша (8 млрд.т.)
Қазақстан Ресей мен ... ... ... ... ... қоры ... шоғырланған (Сарыбай, Кашир, Лисаковск). Хром қоры Ақтөбе
облысында шоғырланған (ТМД ... 90 ... ... ... ... 60 % ... облысында
шоғырланған. Шынында да дүние жүзіндегі екі ел ... ... ... ... ... Қазақстан және АҚШ.
Техникалық алмаздардың - 60 %, түсті металдардың - 97 %, ТМД ... - 60 %, ... ... уран ... ... ... ... берілгендері бойынша) Қазақстан ... ... ... ... ... ... вольфрам және т.б. түсті
металдар көп кездеседі. Қазақстан территориясынан Менделеев таблицасындағы
99 элемент табылған. Республика өнеркәсіп ... даму ... ... елдер деңгейімен тең, бірақ та республиканың дамыған елдер әлемдік
жүйесінде өз “тетігін” (ниша) талап ете алатындай өнеркәсіп ... ... - ... кәсіпорындары, Байқоңыр космодромы және басқа ... орны ... ... оның жері ... Жалпы жер
ауданы – 272,5 млн.га., оның ішінде ауыл ... ...... ауыл ... ... ... – 35 ... оның ішінде бидай
дәнді дақылына 23 млн.га. жер берілген.
Қазақстанда ғылыми және техникалық потенциалы, ... ... беру ... ... ... ... ... сыртқы сауда және халықаралық еңбек
бөлінісіне қатысу саясаты құрылған болатын. Республиканың қазіргі кезде не
нәрсе ... ... ... ... оның рөлі мен ... ... ... экспорттың потенциалын қарастырайық.
Қазақстанның экспорттық потенциалы. Көптеген елдер ... ... ... ... ... ... өндірісінің
бәсекелестік қабілеттілігін жоғалатушы ... екен ... ... ... ... жолы ретінде экспорттың дамуына бөлді. Бұл
жағдайда Қазақстан Республикасының қандай мүмкіндіктері бар?
Қазақстанның экономикалық жағдайы оның ... яғни ... да ... ... бәсекелестікке түсе алатын және әлемдік
нарыққа шыға алатын ресурстармен анықталады.
Ең алдымен, әлемдік ... ... ... ... ... бөліп
алған және де онда бос “тетік” жоқ, тек қана ... ... ... ... ... әлемдік нарыққа төмен бағалармен шығарылады,
сонымен қатар қазақстаандық ... ... ... жоқ, және ... ... ... ... сәйкес келмейді. Әлемдік тұтынушы
шикізатты тура белгіленген ... және ... ... ... сатып
алуға әдеттенген. Сондықтан да, әлемдік нарықта өз “тетігін” табуы ... күш ... ... ... республика мынандай жағдайда болды: соншама ... ... ... ... түсті металдар және т.б. өндіре отырып, өз
тұтынушыларымен қарым-қатынасқа да, ... ... ... де
түспеген, сонымен қатар дүниежүзілік нарық конъюктурасын зерттемеген.
Бірақ, тәуелсіздік алғаннан кейін, республика өз ... ... ... ... ... ... конъюктурасын
зерттеуде алғашқы қадамдар жасай бастады.
Экспорттық -импорттық операциялар - ... және ... және ... экономикалық даму ... ... және ... да маманданған ұйымдармен үкіметаралық келісім
негізінде, мемлекеттің ... үшін ... ... ... ... ... мен шикізат, ... ... ... мен ... ... ... ... тіккелей тауар
өндірушілер – біріккен, шағын, жеке кәсіпорындар, кооперативтер негізінде
жүзеге асырылады.
1992 жылдан бастап Қазақстан ... ... ... байланыстарын өз
бетінше жүзеге асыра бастады.
1999 жылдың бірінші жарты жылдығында енгізген ... ... ... республика 89 қиыр шет елдерімен ... ... оның ... ... - 40,8% ... - 28, ... - 12,
Американың - 9, сонымен қатар ... және ... ... ... ... ... Қытай, Швейцария, Алмания, АҚШ,
Ұлыбритания, Швеция, Турция, Чехия, Оңтүстік ... ... ... ал Азия ... ... сыртқы сауданың - 28 % тиеді.
Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 2009 жылы жалпы 59539.5 млн. ... ... бұл 2008 ... ... 4406,2 млн. АҚШ доллар. Бұны
біз келесі кесте арқылы көре ... ... біз ... ... сауда айналымының жалпы көлемінде
экспорттың үлесі – 64,4 % ... және ... ... – 35,6 ... ... отырмыз. Сонымен қатар біз бұны мына диаграмма ... ... (1 - ... жылы ... ... ... шетелге 48 %, таяу ... – 52 ... ... ТМД ... ... бойынша Ресей (84,7 %) мен
Украинадан (5,9 %) кейін үшінші (2,9 %) орында.
Қазақстан экспортының ... ... ... үлес ... ... ... және химиялық өнімдер, ал машина мен құралдардың
үлес ... ... ... ... ... ... АҚШ доллар)
| |2007 |2008 |2009 ... ... ... | | ... ... |15085.1 |16254.3 |21335.4 ... елдері | | | ... ... тыс |5954.1 |5237.6 |6912.8 ... ... оның |9131 |11016.7 |14422.6 ... |8639.1 |9670.3 ... ... ... | | | ... ... тыс |2644.6 |2194.4 |2980.5 ... барлығы оның |5994.5 |7475.9 |9946.2 ... |6446 |6584.0 |8408.7 ... ... | | | ... ... тыс |3309.5 |3043.2 |3932.3 ... ... оның |3136.5 |3540.8 |4476.4 ... |1086,2 |1911,5 |4087,4 ... ... | | | ... елдерінен тыс |109,9 |-105,6 |-336,9 |
| |976,3 |2017,1 |4454,3 ... 1 – ... ... ... ... ... көлеміндегі
экспорттың және импорттың үлесі
Табиғи күйінде жеткізілетін өнімдер ... мыс, қара ... ... мырыш, мұнай, мазут, отын және тыңайтқыштар жатады.
Осы тоғыз шикізат өнімдерінің үлесіне экспорттың 54 % келеді.
Бұдан біз Қазақстан ... ... ... шикізат және
материалдар экспортына бейімделгендігін және табыстарға жетуде ... ... ... бар ... көре ... Республикасының серіктес елдермен және тауарлар топтары
бойынша экспорттың құрылымын келесі диаграммалар ... анық көре ... ... және 3 - ... 3 – Қазақстан Республикасының 2009 ... ... ... ... ... ... 4 – ... Республикасының 2009 жылдың қаңтар-қараша
айындағы тауар топтары бойынша ... ... ... ... ... ... маманданған, яғни
арзан ресурстарды жабдықтаушы ретінде, ... ... ... рөлі мен ... ... ... Егер де ... импортын
қарастырсақ, онда келесі тенденцияларды көруге болады.
Сурет 5 – Қазақстан Республикасының 2009 жылдағы тауардың ... ... ... ... ... тауар бойынша негізгі үлесін машиналар мен ... ... анық ... ... саясат ең алдымен импортты қатаң түрде бақылауға бағытталуы
керек.
Қазіргі кезде республика ... ... ... ... төменгі сапалы тауарлар енгізіледі, сондықтан бұларға тосқауыл ... ... ... зиян ... ... ... жанама әдістер
арқылы шектей отырып, халықаралық тәжірибеге сәйкес импортты тергеу керек
және Қазақстан өз ... ... ... ... ... ... ... керек. Импорттық тауарларды сатып алуға валюталық кірістердің және
импортық несиенің едәуір ... ... ... ... ... ... ... біз Қазақстанның импортындағы негізгі үлес салмақты Ресей
Федерациясы алып ... ... - 49%, ... - 7%, АҚШ- ... - 4%, ... - 26%.
Бұдан біз минералды ресурстар шығаруға ... яғни ... ... ... ... еңбек бөлінісіндегі
Қазақстанның рөлі мен орнын қамтамасыз етеді. Егер де ... ... онда оң және ... ... ... ... Республикасының халықаралық еңбек бөлінісіне ... 1987 ... ... одақ ... ... ... өз бетімен жасады және оларға сыртқы нарыққа шығаруға
ресми түрде рұқсат берілген.
Осыған дейін сыртқы ... және ... ... ... және ... ... ... құрамында
қалыптасқан. Одақ мемлекеттерінің кеңесі экспорт бойынша ... ... ... ... өндірілетін өнімдерге
белгіледі. Негізгі экспортер-кәсіпорындар одақ министрлігінің қарауында
болды және ... ... ... ... ... ... ... Осындай қарым-қатынас жүйесі импорттық операциялар
кезінде де жүргізілді.
Тыңшы органдарының шешімімен кәсіпорындардың, салалық, ... ... ... мен ... ... және олардың
құрылымында сыртқы экономикалық байланыстар жөнінен арнайы бөлімшелер
құрылды.
1987 жылы ... ... ... ... ... 1989 жылы Сыртқы сауда мемлекеттік комитет құрылып, 1991 ... ... ... ... ... ... құрылды. 1993 ... ... оны ... ... ... ... ... потенциалы тиімді пайдалану, нарық қажеттілігін
қанағаттандыру, республиканың әлемдік шаруашылық ... ... ... 1994 жылдың маусымында Сыртқы экономикалық байланыс
министрлігін, Қазақстан Республикасының Өнеркәсіп ... мен ... ... ... ... ... Сауда және
өнеркәсіп министрлігі құрылды. Министрлер кабинеті аппаратында, Экономика,
Қаржы министрліктерінде, Ұлттық банкте арнайы ... ... ... комитеті мен Сыртқы экономикалық банк (Алембанк) ұйымдастырылды.
Шетел мемлекеттерінің несиелерін тарту жөніндегі жұмыстарын үйлестіру
және қауырт мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... комиссия құрылды.
Қазақстан Республикасы шетелдік несиелерді тарту, пайдалану, қызмет
ету және өтеу процестеріне ... ... ... және ... ... ... үшін 1994 жылдың шілде айында Қазақстан-
Алембанкісінің барлық халықаралық ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік экспорттық-импорттық
(Эксимбанк) банкісі құрылды. Алембанк-Қазақстан дүние жүзінің 170 ... ... ... бар: 13 бас ... желілерге
қызмет көрсетеді; бірқатар ірі объектілерді қаржыландырады; валюталық
несиенің 85 өндіріс сферасына ... ... ... ... ашық 24 кредиттік желілер шеңберінде шетел несиелерін
қолдануға ... ... оның ... 19 ... және 5 ... 260 млн. АҚШ доллар соммасына шетел капиталының қатысуымен 15 ірі
инвестициялық жоба жүзеге асырылу ... ... және ... тыс ... ... ... ... болып Қазақстанның сауда-өндірістік палатасы табылады.
Ол 1959 жылы ұйымдасқан және 1989 жылдан бастап өз ... ... ... ... оның ... ... ... аса ұйым кіреді, және оның
қарауында “КазЭкспо”, “Казнешсервис”, ... ... ... құрылды. Облыс орталығында республикалық палаталық
уәкілдігімен дербес сауда өндірістік ... ... ... ... ... ... құру ... мақсатты жұмыстар
жүргізілуде. Франциямен біріккен сауда палатасы құрылды. 9 елде ... ... ... ... ... отандық экономиканың
дүниежүзілік шаруашылық байланыс интеграциялануына жағдай жасау мақсатында
Алматы қаласында ... ... ... ... ... ... ... фирмаларының 160 өкілдіктері тіркелді, шетел
капиталының қатысуымен 10 банк жұмыс істейді, 6812 ... (2008ж. ... ... ішінде Қазақстан бірінші болып егеменді ... ... ... ... құжаттарды қабылдады.
Осының барлығы Қазақстан Республикасының қазіргі кездегі дамуының
халықаралық экономикалық қарым-қатынастар сферасында ... ... ... болмау керек. Егер біз мемлекетіміздің дамуын, халықаралық
еңбек бөлінісіндегі рөлінің ... ... онда ... ... ... ... ... пен импорттың құрылымын өзгертуіміз
керек.
2 Біріккен кәсіпорындар- халықаралық еңбек бөлінісінің негізгі нысаны
2.1 Қазақстандағы біріккен ... ... ... ... ... ... ... күштердің даму кезеңі дамыған
материалдық-техникалық негізін, халықаралық еңбек бөлінісі ... ... ... ... ... қоса алғанда экономикнаың
интернационализациялану процесін ... ... ... ... экономистері “экономиканың интернационализациялануы” түсінігін
бірқатар факторлардың ... ... ... ... ... ... ... халықаралық деңгейдің әсер етуі,
капиталға ... ... т.б. ... ... көрінісі өндірістің жағрафиялық орналасу ... ... ... ... ... факторларының орналасуын, ұлттық ... яғни ... ... ... ... объективті негізінің халықаралық еңбек бөлінісінің
тереңдеуі екендігін көрсетеді, яғни тарихи және логикалық ... ... ... ... ... табиғи-жағрафиялық ерекшеліктер,
климаттық жағдайлар, пайдалы қазба қорлары, құнарлық жерлер, территория
көлемі, тұрғындар саны және т.б. ... ... ... ТҰҚ ... ірі
шаруашылық бірлестіктердің қызмет ету қажеттіліктерімен байланыстырады.
Бірақ, ... ... ТҰҚ ... ғана ... қатар оның басқа да формалары бар.
Біріншіден, бұл ... ... ... ... ... ... халықаралық экономикалық бірлестіктер мен одақтар;
Екіншіден, БҰҰ Бас Ассамблеясы резолюцияларымен ... ... ... ТҰҚ ... ... ... ... еркін экономикалық аймақтар;
Төртіншіден, мемлекетаралық немесе трансұлттық қаржылық өндірістік
топтар;
Бесіншіден, біріккен банктер түріндегі ... ... ... бір ... ... ... формасы болып
табылатын шетел инвестициялары;
Жетіншіден, қазіргі кезде экономика интернационализациялауының формасы
ретінде негізгі мәнге ие болатын біріккен ... ... ... халықаралық айырбастың жаңа
жолдардың бірі ретінде біріккен кәсіпкерліктің тез ... ... ... ... ... ... мемлекет саясатындағы,
өндіріс технологиясы мен ... ... ... ... мен нарықтық сұранс сипатының өзгерісі. Қазіргі кезде көптүрлі
кооперациялық байланыстардың ... ... ала ... ... ... едәуір күрделі сипатқа ие ... ... ... ... ... формалары мен біріккен кәсіпорындар құрудан бастап,
аймақтық және ... ... ... ірі, ... ... ... ... дейін.
Сөйтіп, біріккен ... ... ... ... ... ... келесі көрсеткіштермен
сипатталатындай, бірқатар артықшылықтарды анықтайды: бірінші, ... ... ... және ... шығу ... ... жолымен кедергілерді жою;
Екінші, біріккен кәсіпкерлік негізінде мердігерлік және серіктестік
қарым-қатынастардың ірі ... ... ... ... ... ... ... ұлттық компаниялардың керек-жарағының
өзгеруінсіз қосылу мүмкіндігі;
Төртінші, ынтымақтастықтың әрбір ... ... ... біртұтас құрамдас бөліктерінің болуы;
Бесінші, бірігуге жататын қаржылық ... ... ... ... ... толық бағалауға кететін шығындарды азайту;
Алтыншы, протекционистік тосқауылдарды жою және ірі ... ... мен ... ... кеңейту мүмкіндігі, яғни
экспорттан бастап сыртқы нарыққа шығудың тікелей формаларына көшу;
Жетінші, ... елде ... ... ... пайдалану;
Сегізінші, біріккен кәсіпкерлік процесінде ... тез ... ... ... ... ... ... дамыту.
Соңғы жылдары экономика ғылымында ... ... ... ... ... біріккен кәсіпкерлік Батыс пен Шығыс
арасындағы экономикалық ынтымақтастықты кеңейтуде, ... ... ... ... қарым-қатынасты жөндеуде маңызды орын алады.
Біріккен кәсіпорындардың формасы мен құрылу мақсатына байланыссыз,
біріккен ... ... ... ортақ принциптер жатыр.
Біріншіден, әрбір серіктестіктің капитал салымы ретінде қарастыруға
болатын, активтерді бөлшектеп біріктіру жолымен құрылған ... ... ... ... ... ... ... және т.б.).
Екіншіден, серіктестер арасындағы пайдамен тәуекелді болу әрбіреуінің
капитал алымын ... ала ... ... ... ... ... қабылдауышы ел заңдылығына
сәйкес жүзеге асырылады.
Төртіншіден, серіктестер басқару жауапкершілігін әрбіреуінің капитал
салымына сәйкес ... ... ... ... ... ... көмегімен
жүзеге асырылады.
Әлемдік тәжірибе біріккен кәсіпорындардың акционерлік қоғам ... ... ... ... ... ... құрыла алатындығын көрсетеді. Акционерлік қоғам және серіктестік
формасында құрылған кәсіпорындардың әртүрлі формалары ... (1 ... 6 – ... ... ... ... кәсіпорындар барлық біріккен кәсіпкерлік
формаларының элементтерін иеленетін ... ... ... ... кәсіпорындардың ішінде көбінесе акционерлік емес формалардың ... және ... ... ... ... компаниялар
туралы заңдылықты нақты түрде талдау керек екендігін ескеру қажет. Бірақ
бұл жағдай біріккен кәсіпорындардың ... да ... құру және ... ... ... ... құрылымында есепке ала отырып, біріккен кәсіпорындар статусын
дифференциациялау, республика біріккен кәсіпорындар дамуының ... ... ... ... кіші және орта ... ... ... кезінде біріккен кәсіпорындарды серіктестік формасында құру арнайы
басқару құрылымдарының құрылуына ... ... ... ... жоғарылатады. Батыс елдеріндегі сияқты әрбір серіктестіктің
басқаруға және ... ... ... ... ... ... ... қолданылуы мүмкін.
Екіншіден, капитал сыйымды салалардағы ірі батыс фирмаларының
қатысуымен құрылатын ... ... ... ... ... формасында құру керек. Нәтижесінде, ... ... ... ... ... ... ... әр жақтың экономикалық қызмет
есепке ала отырып, салымдардың арақатынасы негізінде өзгертуге мүмкіндік
береді.
Үшіншіден, ... ... ... ... рөл атқаратын
салаларында келісім-шарттық біріккен ... құру ... ... процестер ендіру немесе қолдану негізінде шетел серіктесінің
құқығы бар. Келісім-шарттың кәсіпорындардың қызмет етуінен бастап жарғылық
қор толығымен ... ... ... ... ... қордың бір
бөлігін алдын-ала келісілген уақытында шетел серіктесіне береді.
Бүгінгі күнде Қазақстанда ... ... құру ... және ... ... ... Біз ... кәсіпорындар ұлттық
экономиканы өзгертудің катализаторы ретінде ... ... ... қызметін реттеудің тиімсіз экономикалық саясаты бұл
процестің стихиялық көрініс табуына әкелді.
Енді ... ... ... ... тоқталып кетейік
.Кәсіпорынның ұйымдық - құқықтық формасы Қазақстан ... ... ... ... сай ... ... ... кәсіпорын 2007 жылдың қаңтар айында мемлекеттік тіркеуден
өткен. ... ... ... 44 103 000 тенгені құрайды.
БК «Промстрой Энерго» - 22млн тенге,
БК «TSC Energy»-22 млн тенге, яғни жарғылық ... жер ... пен ... ... ... ... ... Алматы облысы, Қапшағай қаласы,
Индустриальная көшесінде орналасқан.
«General Electic» БК-ның ... сай ... ... ... ... ... ЛЭП ... опорларын өндіру;
- басқа да металл конструкцияларын өндіру;
- ... ... цинк пен ... ... әр түрлі басқа да металл өнімдерін сырлау.
Кәсіпорын жарғысына сай жоба мемлекет экономикасын қара ... ... шет ... ... ... импорттың орнын басып,
экспортқа шығаруға негізделген өнім өндіруге бағытталған ... ... ... күні ұзын саны 21 ден асатын кеніштерден алынатын уран
шикізаты негізінен жер астындағы кені бар ... ... ... ұңғылар
жасалынып, одан кейін кенді қабатқа күкірт қышқылын айдау ... ... Одан соң ... ... ... ... уран мен ... ілеспе
металлдар ерітіндісін жоғарыға арнаулы ... ... ... ... ... ... ... одан кейін оны байыту, бөлу ... ... ... ... көптеген кен орындарында байыту мен
тазалауды ұйымдастыру үшін арнаулы технологиялық қондырғылар ... ... та ... Бұл ... ... рет Кеңес үкіметі кезінде,
яғни 20 ғасырдың ... ... ... Ташкентте орналасқан
«Краснохолмскі» экспеди-циясы Өзбекстандағы «Үшқұдық» уран ... Бұл әдіс уран ... ... ... алуға қарағанда
әлдеқайда қауіпсіз, құмды – шөлейтті аймақтарда суды да үнемдейді, ... - ... ... ... кендермен және оны өндіру ... ... ... ... ... ... тікелей байланысқа
түспей, жердің бетіндегі технологиялық қондырғыларда арнаулы ... ... ... ... ... тонналы ЛЭП металл опораларын өндіру жобасы 4 ... ... ... ... таңдау, барлық инженерлік
коммуникациямен жабдықталған ... ... ... ... өндіретін технологиялық құрал-жабдықтарды
орнату және іске ... 3 ... ... (бұйым) бетін дробеструйкалық әдіспен тазалауға
арналған жабдықтарды орнату және іске ... 4 ... ... ... цинк пен қаптау (холодное оцинование)
процесіне
арналған жабдықтарды ... және іске ... ... ... ЛЭП ... үшін ... сақтайтын
«суық цинкпен қаптау» (холодное оцинование) технологиясын қолдану арқылы
заман талабына сай ... ... ... ... ... жоба
мемлекетіміздің отандық өндірісті ... ... ... Осы ... ... ... ... өнімнің әлемдік нарықтағы
орнын, үлесін ... ... ... дамып жатқан шағында прокат ... өз ... алу ... бар.
Заңды түрде қорғаумен қоса, шетел инвесторларына қосымша ... ... ... ... және ... келісім-шарты
қамтамасыз етеді. Тәуелсіздік алaғалы бері еліміз мұндай келісім ... ... ... ... ... 21 елмен келісім-шарт жобасы талқылануда.
Кесте 2.
«General Electric» БК-ның 2008-2009 ... ... ... ... (мың ... | | | ... ... ... |2008ж |2009ж | |
| ... | | |
| | | | |(+;-) |% ... ... ... |мың тг ... |372829,3 |56561,9 |117,88 |
|табыс | | | | | ... ... |мың тг ... ... |33083,5 |113,04 |
|өзіндік құны | | | | | ... ... |мың тг |62478,0 |85956,4 |23478,4 |137,58 ... ... |мың тг |24563,1 |15596,3 |-8966,8 |63,49 ... ... |мың тг |37914,9 |70360,1 |32445,2 |185,58 ... табыс | | | | | ... емес ... |мың тг |2496,3 |6021,7 |3525,4 |2,4 есе ... табыс | | | | | ... ... ... |мың тг |40411,2 |76381,8 |35970,6 |189 ... ... | | | | | ... ... |мың тг ... ... ... |189 ... ... 1 тг |тг |0,88 |0,811 |-0,069 |92,1 ... шығындары | | | | | ... ... |% |14,93 |24,53 |9,6 |- ... ... |% |8,94 |14,34 |5,4 |- ... саны |адам |201 |224 |23 |111,4 ... ... ... |153 |168 |15 |109,8 ... жұмысшының еңбек |мың тг |2067,11 |2219,22 |152,11 |107,4 ... | | | | | ... ... ақы|мың тг |99858,8 |110123,1 |10264,3 |110,3 |
|қоры | | | | | ... ... |мың тг |71498,9 |79288,6 |7789,7 |110,9 ... ақы қоры | | | | | |
|1 ... орта ... |41400,9 |40968,4 |-432,5 |101,1 ... ... | | | | | |
|1 ... орта ... |тг |38942,8 |39329,7 |386,9 |101 ... ... | | | | | ... ... |% |21,6 |21,2 |-0,4 | - ... сомасы |мың тг |20807,8 |21812,9 |1005,1 |105 |
| ... ... ... БК ... ... ... ... абсолютті көрсеткіші өткізілген өнімнен түскен
табыс. 2009 ... 2008 ... ... ол ... өсіп отыр.
Өткізілген өнімнен түсетін табыс сомасына қоймадағы ... ... және ... ... ... сақталуындағы тиеліп жіберілген
тауарлардың өзгерістері белгілі бір ... әсер ... ... ... ... ... ... өткізуден түсетін табыс
сомасының өсуіне ықпал ... ... - ... ... ... өседі.
Өткізілген өнімнің өзіндік құны, табыстылықтың екінші ... ... ... салыстырғанда 33083,5 теңгеге өсті. Өнімнің
өзіндік құнының өсуіне сол өнімді ... ... ... ... ... ... Мәселен, шикізаттардың және материалдардың бағасының өсуі,
жұмсалған еңбек шығындарының өсуі және ... ... ... ... ... ... көлемі 2008
жылмен салыстырғанда 2009 жылы 23478,4 ... өсіп ... ... ... құнының өсуі кезінде жалпы табыс сәйкесінше өседі.
Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... жолы – материалды шығындар бөлігінде өзіндік ... ... ... ... ... ауытқуына келесі факторлар әсер
етті:
өткізілген өнімнің өзіндік құны, өнім бірлігінің ... ... ... ... ... өнім ... құрылымдық өзгерістер.
2009 жылы кезең шығындары -8966,8 теңгеге қысқарды. Кезең шығындарының
төмендеуіне ... және ... ... ... ... сату ... шығындардың төмендеуі әсер етті.
Негізгі қызметтен түскен табыс көлемі 2009 жылға қарағанда 2008 жылы
32445,2 ... ... ... ... ... ... көп және ... өзіндік құнына кірмейтін тұрақты шығындарды білдіретін кезең
шығындары қаншалықты аз болса, ... ... ... ... ... ... жыл мен 2009 ... салыстырсақ, негізгі емес қызметтен түскен табыс
3525,4 теңгеге өсті. Ол материалдық емес активтерді, негізгі ... ... ... ... яғни ... негізгі қызметімен
тікелей байланысты емес операциялардан ... ... ... салынғанға дейінгі жиынтық табыстың 35970,6 теңгеге дейін өсуіне
негізгі қызметтен түскен табыс пен ... емес ... ... ... ... табыстың көлемі 2009 жылы 2008 жылға қарағанда 25179,42
теңгеге жоғарылады. Салық ... ... ... ... және ... ... ... көлемінің өсуі, ал кезең ... ... ... артуына оңтайлы әсерін тигізді.
2009 жылды алдыңғы жылмен салыстырсақ, өткізілген өнімнің 1 тг. ... -0,069 ... ... байқай аламыз. Өткізілген өнімнің
өзіндік құны мен ... ... ... аз ... ... өнімнің 1
тг. кеткен шығын да соғұрлым аз болады. Өткізілген өнімнен ... ... ал ... ... ... ... өнімнің 1 тг. кеткен
шығынның кемуіне септігін тигізді.
2009 жылы өнімнің рентабельділігінің 9,6 пайызға (%) ... ... өсуі және ... ... ... ... етті. Таза табыс ... ... ... ... ... өнімнің рентабельділігі де өседі.
Сату рентабельділігі 2008 жылға ... 2009 жылы 5,4 ... ... Бұл көрсеткішке таза табыс пен өткізілген өнімнен түскен ... ... ... ... ... ... ... шығындарының
азаюы әсерін тигізді.
2009 жылы жұмысшылар саны 23 ... ... Саны ... ... ... ... ... жылда 1 персоналдың еңбек өнімділігі 152,11 теңгеге өсті. ... ... ... түскен табыспен тікелей байланысты. Біздің
жағдайда өткізілген өнімнен түскен табыс ... өсіп тұр, ... ... те өсіп ... ... орташа айлық жалақысына келсек, 2009 жылы өткен жылмен
салыстырғанда ол ... ... ... ... ... ... ... өсуі, жұмысшылардың мамандану ... ... ... ... әсер ... экономикасына шетел инвестициясын тартудың ... бірі - ... ... қазақстандық кәсіпорындар мен
салалардың ... ... ... факторы ретінде біріккен
кәсіпорындарды құру. Бұл мәселені толығымен қарастыру үшін, қазақстандық
инвестициялық ... ғана ... ... ... қатар серіктестердің іс-
қимылдарын да қарау керек.
Біріккен кәсіпорын құру кезінде қазақстандық серіктестер белгілі ... ... ... ... саладағы бәсекеге қабілеттіліктің жоғарылауы;
- қосымша қаржы және материалдық ресурстардың тартылуы;
- алғы ... ... мен ... қолдану;
- бәсекеге қабілеттілікті жоғарылату және өткізу процесін жақсарту
үшін серіктестерінің тауарлық ... ... ... ... пен ... басқару өрісінде тәжірибелерін
қолдану;
- қаржылық тоқырау кезінде шетел серіктесімен коммерциялық тәуекелді
бөлісу.
Біріккен ... ... ... ... ... ... таңдау, яғни біріккен кәсіпорындар құру туралы нақты шешімді
қабылдау кезінде ... ... әсер ... ... алу ... Оларға:
өндірістік-технологиялық потенциал көлемін, ресурстарды ... ... ... тартымдылығына кәсіпорынның салыстырмалы
позициясының бағасы, нарық ... ... ... ... ену ... ... нарықтың көлемі, оның даму тенденциясының
бағасы (бәсекелестердің саны ма, ... ... ... ... ... ... біріккен кәсіпорындардың нақты алатын
орнын келесі суреттен көруге болады
7 сурет–Шетел инвестициялары жүйесіндегі ... ... ... орны
Қазақстанда біріккен кәсіпорындарды құру кезінде ... өз ... мен ... бар. ... ... ... ... болады:
- жаңа нарықты игеру;
- өндіріс шығындарды азайту;
- ... ... ... жаңа көздерін қалыптастыру және
өндірістік базаларын жаңарту).
Шетелдік серіктестердің біріккен кәсіпорын құру кезіндегі ең ... бірі жаңа ... шығу ... ... ... аймақтық нарықтардың потенциалын нарықтың кейбір
ерекшеліктерін және өткізу ... ұзақ ... ... мүмкіндіктерін
ерекше атап көрсетуге болады.
Тағы бір мақсаты - ... ... аз ... ... ... артықшылықты пайдаланумен серіктес елінде өндірісті
қайта негіздеу нәтижесінде ... ... ... өндірістің белгілі
бір түрлері үшін неғұрлым жағымды заңды жағдайлар жасалған. Ол ... ... құру ... ... ... ... рөл атқарады.
Сонымен қатар, біріккен кәсіпорындар құру туралы шешім қабылдауға
ерекше ... де әсер ... ... ... ... осы ... бұрынғы азаматтары болса немесе
біріккен кәсіпорындар бір ұлттық құрылтайшылармен құрылады;
- жекелеген, егер де ... ... құру ... ... ... ... егер де экологиялық зиянды қалдықтар шығару тапсырмасы
шешілсе;
- елдің даңқын көтеруге және басқа да ... ... ... кәсіпкерлер үшін біріккен кәсіпорындар құрудың негізгі
мақсаттары:
- маркетингтік орта мен ... ... ... капитал мен тәжірибелі мамандарды тарту;
- материалды-техникалық негізін жақсарту;
- шетел серіктестерімен тәуекелді бөлісу;
- арнайы білім, техника мен технологияны қолдану және ... жаңа ... ... шығу ... қалыптасқан өндірісті кеңейту және жаңа жұмыс орындарын құру;
- жеңілдетілген салық салу;
- шетел қаржы институттарынан несие алу.
Біріккен кәсіпорындар құру процесінде және оның әрі ... ... ... серіктестер бірінші кезекте құқылық сұрақтармен ... да ... ... кәсіпорындарды құру және дамытуды құқылық
қамтамасыз етуді қарастыру қажет.
Біріккен ... ... - ... ... ... және ... кәсіпорындарының, фирмаларының,
ассоциацияларының және басқа да алыс және жақын қалыптасқан ... мен ... ... ... ... кәсіпорындарға (өз
атынан шаруашылық қызмет жүргізетін) өндірістік кәсіпорындарды, ... ... және ... да ... қызмет көрсету ұйымдарын
жатқызуға болады.
Біріккен кәсіпорындар құру шегінде серіктестер пайлық жарғы формасында
қалыптасып, қаржы ресурстарын ... ... ... қызмет
өрісінде белгілі бір ортақ қызмет жүргізудің іске ... ... ... ... бөлу ... келісулері керек.
Біріккен кәсіпорындарға қатысушылар заңды тұлға ... ... ... ... біріккен кәсіпорын жарғысы мен Қазақстан Республикасының
заңдарына сәйкес және келісім негізінде іске асырады.
Қазақстан территориясында ... ... ... кәсіпорындардың,
шетел инвестициясымен құрылған кәсіпорындар қызметінің режимі, ұйымды-
құқылы ... ... және ... тәртіптері 1997 жылдың 19 маусымында
шыққан “Қазақстан Республикасындағы шетел инвестициялары туралы” ... ... осы ... ... және ... ... ... да заңды актілермен анықталады.
Қазақстан Республикасының территориясында ... ... ... ... мен ... ... ... жүргізейік.
Экономикадағы қиындылық ... ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындарының саны
жылдан-жылға өсуде. 2009 ... 1 ... ... ... саны 8665 ... ол 2008 жылмен салыстырғанда 1,5 есе
өскенін көрсетеді. ... ... ... ... тіркелген
біріккен кәсіпорындардың ішінде:
- ірі кәсіпорындар саны –191.
- орта кәсіпорындар – 272.
- кіші кәсіпорындар – 8202.
Бұл ... ... ... кіші және ... ... үшін жағымды жағдайлардың жасалғанын байқатады.
Қазақстан Республикасы территориясында қызмет ету түрлері бойынша
біріккен ... ... ... ... ... болады.
Кесте 2.
Қызмет ету түрлері бойынша біріккен кәсіпорындардың
тіркелген саны
| | | | |
| |2007 ж |2008 ж |2009 ж ... ... |2738 |3731 |5444 ... |2505 |3472 |5147 ... |163 |190 |206 ... |70 |69 |91 ... ... аңшылық және орман | | | ... |48 |79 |112 ... |45 |75 |100 ... |3 |2 |10 ... |- |2 |2 ... ... және балық аулау кәсібі |1 |3 |7 ... |1 |3 |7 ... |- |- |- ... |- |- |- ... өнеркәсібі |88 |97 |131 ... |55 |64 |93 ... |20 |16 |20 ... |13 |17 |18 ... ... |511 |674 |910 ... |427 |581 |814 ... |49 |61 |59 ... |35 |32 |37 ... ... ... ... және | | | ... (үйлестіру) |26 |31 |27 ... |17 |25 |22 ... |2 |5 |3 ... |7 |1 |2 ... |211 |301 |562 ... |197 |284 |541 ... |14 |15 |18 ... |- |2 |3 ... ... және автокөліктерді жөндеу, | | | ... |1050 |1511 |2214 ... |1023 |1474 |2175 ... |24 |33 |30 ... |3 |4 |9 ... және ... |71 |84 |93 ... |62 |75 |84 ... |6 |5 |5 ... |3 |4 |4 ... және ... |201 |266 |353 ... |185 |239 |326 ... |12 |23 |23 ... |4 |4 |4 ... ... |70 |76 |89 ... |62 |68 |77 ... |8 |7 |9 ... |- |1 |3 ... мүлікпен жасалатын | | | ... |336 |449 |657 ... |319 |438 |639 ... |14 |11 |15 ... |3 |- |3 ... беру |21 |35 |- ... |19 |31 |- ... |2 |3 |- ... |- |1 |- ... ... және ... ... | | | ... |25 |37 |40 ... |24 |34 |37 ... |1 |2 |1 ... |- |1 |2 ... да коммуналдық және жекелеген қызмет| | | ... |77 |88 |46 ... |67 |81 |41 ... |8 |7 |4 ... |2 |- |1 ... шаруашылығы жүргізу жөнінен қызмет | | | ... |- |- |203 ... |- |- |191 ... |- |- |9 ... |- |- |3 ... ... ... | | | ... |- |- |- ... |- |- |- ... |- |- |- |
| |- |- |- ... ... деректер бойынша, Қазақстан Республикасында
тіркелген біріккен кәсіпорындардың 2214-і үй бұйымдарын және ... ... ... 910-і өндіру өнеркәсібінде, 657-ы қозғалмайтын
мүлікпен операциялар жасау кәсіпорындарында қызмет ... ... ... ... ... тіркелген біріккен
кәсіпорындардың саны жылдан-жылға өсуде.
Шетел ... ... ... ... ... үшін ... ... аудандар болып Алматы Астана қаласы,
сонымен қатар Оңтүстік Қазақстан, ... ... ... ... облыстары саналады. Облыстар бойынша ... ... ... 3-кестеден байқаймыз.
Кесте 3
Облыстар бойынша біріккен кәсіпорындардың тіркелген ... | | | |
| |2007 ж |2008 ж |2009 ж ... ... |2738 |3731 |5444 ... |2505 |3472 |5147 ... |163 |190 |206 ... |70 |69 |91 ... |20 |57 |92 ... |17 |47 |82 ... |2 |9 |9 ... |1 |1 |1 ... |59 |97 |166 ... |44 |77 |147 ... |10 |15 |12 ... |5 |5 |7 ... |110 |148 |203 ... |93 |127 |187 ... |12 |15 |12 ... |5 |6 |4 ... |75 |123 |236 ... |65 |112 |216 ... |8 |7 |16 ... |2 |4 |4 ... Қазақстан |79 |117 |189 ... |66 |105 |178 ... |7 |7 |6 ... |6 |5 |5 ... |27 |29 |36 ... |21 |23 |30 ... |3 |3 |4 ... |3 |3 |2 ... ... |44 |70 |130 ... |36 |65 |119 ... |7 |5 |9 ... |- |- |2 ... |87 |123 |185 ... |67 |107 |169 ... |11 |7 |8 ... |9 |9 |8 ... |36 |106 |155 ... |33 |96 |150 ... |2 |8 |4 ... |1 |2 |1 ... |14 |18 |24 ... |9 |12 |19 ... |4 |4 |3 ... |1 |2 |2 ... |48 |99 |148 ... |44 |89 |139 ... |4 |8 |8 ... |- |2 |1 ... |38 |45 |67 ... |30 |38 |60 ... |2 |5 |4 ... |6 |2 |3 ... Қазақстан |50 |87 |144 ... |39 |78 |132 ... |6 |8 |11 ... |5 |1 |1 ... Қазақстан |121 |264 |414 ... |109 |247 |393 ... |8 |9 |10 ... |4 |8 |11 ... ... |200 |232 |388 ... |190 |222 |377 ... |7 |7 |6 ... |3 |3 |5 ... ... |1730 |2116 |2867 ... |1642 |2077 |2749 ... |70 |73 |84 ... |18 |16 |34 ... ... 2009 жылы 5444 біріккен кәсіпорын тіркелген
болса, оның 53%-і Алматы қаласында қалыптасқан, яғни ... ... ... және ... ... саны 20024жылы – 2867
кәсіпорынды құраған, ол 2008 ... ... 1,5 есе ... ... ішінде қызмет ететін біріккен және шетел кәсіпорындарының
шоғырланған орталығы Алматы, Астана қалалары, ... және ... Бұл ... ... ... ... және шетел
кәсіпорындарының өсуі оңды тенленцияны көрсетеді. Ол оңтүстік, ... ... ... 2008 жылы ... еткен біріккен
кәсіпорындар төмендесе, 2009 жылы қайта ... ... Ол ... ... ... ... ... территориясында қызмет ететін біріккен кәсіпорындардың
көбісі өндіру, ... ... ... ... және шетел
кәсіпорындарында жұмыс істейтін адамдардың саны 2009 жылы 346072 жеткен (4-
кесте). Кәсіпорындардың жұмысшыларының тізімдік құрамына, бір және одан ... ... ... ... ... тұрақты жұмысқа қабылданған барлық
жұмысшылар жатады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... жұмысқа тіркелгендер де есепке алынады.
Кесте 4.
Облыстар бойынша 2007-2009 жылдары біріккен және ... ... саны мен ... ақы ... |2007 |2008 |2009 |
| ... ......... |к |
| ...... ...... ...... |рдың |
| ... ... ... ... ... |еңбек ақы|
| | ... | ... | ... |
| | ... ... |млн.теңге|
|Барлығы |291672 ... |314690 ... |346072 ... ... ... |4422 |673.5 |4645 |893.8 |8119 |2256.0 ... | | | | | | ... |13479 |5900.0 |14041 |6937.3 |32979 |16801.3 ... |6328 |3055.6 |6798 |3673.5 |7811 |3224.9 ... |15871 |15548.3 |17497 |19944.0 |19740 |30433.0 ... ... |7274 |2090.5 |7832 |2667.0 |5768 |1667.7 ... |210 |14.1 |272 |20.8 |2288 |256.3 ... ... |12357 |8788.8 |16705 |16314.5 |13578 |15119.0 ... |129874 |34271.2 |133901 |37460.6 |130273 |40320.9 ... |1148 |112.8 |1086 |140.8 |1846 |338.0 ... |2542 |2472.1 |2848 |2714.9 |2515 |2856.3 ... |4655 |3639.1 |5988 |4614.3 |6380 |5303.6 ... |24058 |8589.1 |24985 |9196.5 |23785 |9840.1 ... |4654 |784,2 |5011 |909 |5607 |1064.8 ... | | | | | | ... Қазақстан|9465 |2975.3 |9745 |3305.4 |9946 |3134.5 ... ... |5732 |2169.9 |6248 |2422.1 |12173 |8183.2 ... ... |49603 |24620.6 |57068 |33040.1 |63254 |40172.5 ... ... ... ... өсуі ... жұмыспен қамтылу деңгейінің өсуіне де алып келеді. Қазақстан
бойынша 346072 адам ... және ... ... ... ... ... еңбек ақыларының қоры 2009 жылы 180972.2 млн.теңгені
құраған. Тізімдік және ... ... ... ақы ... ... ... төлемдер де кіреді.
Біріккен кәсіпорындардың қызметі мен құрылуын экономикалық ... үшін ... ... ... ... ... сұрақтарына
тоқталамыз. Оған жататындар: қаржыландыру көздерін құру, ... ... ... ... ... алу мәселелері және
біріккен кәсіпорындардың ... ... ету ... ... ... қаржыландыру көздері болып жарғылық қорға салынған
ақша салымдары, амортизациялық аударымдар, біріккен ... ... ... да ... ... ... ... капиталдық салымын қаржыландыру көздері мен
құрылымына талдауды келесі сызбадан көруге болады (3-сурет).
Негізгі және айнымалы капитал құны ... ... ... құрайды.
Жарғылық қорға ақшалай салымдар келесідей түрде салынуы ... ... ... ... да материалдық бағалардың құны, жерді,
суды және басқа да табиғи ресурстарды, үйлерді, ... ... ... басқа да мүліктік құқықтарды пайдалану құқы.
Біріккен кәсіпорынға қатысушылардың ... ... ... құрушылардың арасындағы келісім бойынша жарғылық қорға ... ... ... және шетелдік валютада жүргізіледі.
Сурет 8– Капитал салымдарының құрылымы
Республика аймақтары ... ... ... ... ... ... ... бар аймақтар
көрсетілген артықшылықтарға иеленбейтін аймақтарға қарағанда едәуір ... ... ... ... ... ... біріккен
кәсіпкерліктің дамуына инфрақұрылымның болуы және оның даму ... әсер ... ... ... ... ... ... қатарына
отын, қара металдар, жүн шикізаты және одан ... ... ... және аң терісі жатады. Қазіргі кезде біріккен ... ... ... ... ... ... ... медициналық өлшеуіш құралдары және аппараттар.
Қазіргі кезде Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар инфрақұрылымның
нашар дамуы, ақпараттармен қамтамасыз етудің ... ... ... экономика жағдайындағы жұмыс тәжірибесінің жоқтығы
кедергі жасап тұр. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... болуы,
өндірістік құрылымы, әлеуметтік даму ... ... ... т.б.) оның әр ... ... ... даму ерекшеліктерін
алдын-ала анықтайды.
Бірақ Қазақстандағы мүлдем немесе дерлік өнім өндірумен айналыспайтын
біріккен кәсіпорындардан шетел біріккен ... ... ... ... және ... ... объектілердің біріккен
ғимараттарын өндеу мақсатында ... және ... үшін ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге асырады, ... ... ... және ... ... ... 98% ... шығаруымен шұғылданады.7 сурет – Біріккен ... ... ... ... мен ... ... және шетел
кәсіпорындарының жарғылық қорын келесі кестеден көруге болады (5-кесте).
Кесте 5.
Облыстар бойынша 2007-2009 жылдардағы ... ... ... және ... ... қоры
| |2007 |2008 |2009 |
| ... ... ... |
| |н |31-ші ... |31-ші |кездегі |31-ші |
| ... ... ... ... | ... | |дағы | ... ... |4.93057 |77685.5 ... ... ... |139817.8 |
|Соның ішінде | | | | | | ... |28.9 |31.7 |71.1 |70.8 |72.3 |72.0 ... |1436.8 |1238.2 |16473.4 |16449.9 |17773.4 |17625.2 ... |1293.4 |1529.5 |3020.6 |2580.5 |4935.1 |3993.8 ... |4707.8 |4414.0 |4320.7 |4247.6 |4752.3 |4270.0 ... ... | | | | | | |
| |1820.3 |1986.3 |976.3 |947.1 |1876.1 |1912.2 ... |7.3 |7.2 |177.1 |175.3 |187.0 |186.3 ... ... | | | | | | |
| |376.6 |997.0 |119.7 |856.6 |252.3 |985.4 ... |1844.4 |1993.0 |5452.3 |5340.2 |11665.4 |14216.8 ... |644.0 |646.0 |731.7 |748.3 |731.7 |796.0 ... |104.6 |83.1 |104.4 |77.2 |721.8 |696.9 ... |3882.4 |4097.7 |3122.0 |3345.4 |3936.1 |5964.5 ... |7939.8 |7961.6 |7917.9 |7748.8 |8323.2 |8161.8 ... | | | | | | ... |140.4 |160.7 |3876.6 |4522.5 |4098.8 |4744.8 ... ... | | | | | |
| |210.6 |175.2 |170.7 |219.9 |1064.6 |1167.3 ... ... |2482.7 |2561.5 |19044.7 |3770.3 |19648.7 |7757.5 ... ... |66143.7 |49802.8 |72317.6 |52626.2 |87154.6 |67267.3 ... ... ... қорға салымдар машиналар мен жабдықтар,
лицензиялар және т.б. түрде салады және ұлттық ... ... ... ... құру туралы келісімге қол қойылған валютаның ... ... ... ... шетел валютасын қайта есептеу арқылы
бағаланады, Қазақстандық ... ... ... ... қорына
салымды жер, табиғи ресурстар, үйлер мен ғимараттар түрінде береді.
Біріккен кәсіпкерліктің даму тәжірибесі, бұл процестің ... ... ... ... Біріккен кәсіпкерліктің дамуы әркелкі болса
да, әртүрлі белсенді дәрежесімен дүние жүзі елдерінің көбісін ... ... ... әсіресе соңғы 10-15 жыл ішінде күшті қарқынмен жүрді. Еуропалық
экономикалық ... ... ... ... 1986ж. Ортасында
өнеркәсібі дамыған елдерде біріккен кәсіпкерлік жөнінен 839 келісім-шарт
тіркелді.
Қазіргі ... ... ... ... 2 топты бөліп көрсетуге
болады:
- өнеркәсібі дамыған елдерде біріккен кәсіпкерліктің дамуы;
- дамушы елдерде біріккен ... ... ... ... ... және ... топ ... көрініс
тапты.
Өнеркәсібі дамыған елдерде біріккен кәсіпкерлік дамуының ... бар: ... ... ... ғылыми және капитал сыйымды
салалармен ... ... ... ... өз ... ... ... ұмтылуы.
Дамушы елдердегі біріккен кәсіпкерлік процесі ... ... ... ... ... ... ... нарықтық тәжірибе және бәсекелестік жағдай, сонымен
қатар халықаралық ... ... ... ... ... өз экономикаларының құрылымдық ... ... ... ... шетел серіктесі үшін қолайлы жағдайлар
жасауы керек: салықтық ... ... ... ... ... ... Бірақ, шетел серіктестерінің ойынша біріккен
кәсіпкерлік процесінің дамуына ... ... ... жасайды: салық
заңдылығының тұрақсыздығы, әртүрлі өнеркәсіп стандарттары, инфрақұрылымның
дамымауы және басқалар.
Біріккен кәсіпкерлік дамуының ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді:
- біріншіден, біріккен кәсіпкерлік туралы келісім-шарттардың ... ... ... ... – 80%, дамушы елдерге - 17%, экономикасы
өтпелі елдерге – 3 % келеді;
- екіншіден, біріккен кәсіпкерліктің дамуына мынандай ... ... ... ... ... ... ... толығымен
ресурстармен қамтамасыз етілуі, еңбекке жалданушылар мен кәсіпкерлердің
білімділігі;
- үшіншіден, дамушы елдердің экономикасы ... ... ... ... екі жаққа да пайда келтіреді. Дамушы елдер үшін ... ... ... ал ... ... ... үшін инвесторларды
таратуға мүмкіндік туады. Осыған байланысты транзиттік экономикадағы елдер
біріккен кәсіпкерлік қызметін ... ... ... ғана ... ... экономикасы өтпелі елдермен дамытуы керек.
- төртіншіден, әртүрлі елдердегі біріккен кәсіпкерлік ... ... ... бұл ... ... ... ... оң және теріс жақтарын анықтауға мүмкіндік берді. Мысалы,
заңдылық мәселелерін ... ... ... байланысты біріккен кәсіпорындарды
келесідей жіктеуге болады:
Қазақстаннан экспорттайтын және Қазақстандағы резидент еместерге сататын
біріккен ... ... ... ... БК (руда, ... ... ... БК ... “ИНТЕРМИН” БК (жануарлар азығы).
Қазақстанда валюталық резиденттерге сататын біріккен кәсіпорындар. Мысалы,
“Казфер-Импекс” БК ... ... БК ... ... ... БК (Қазақстан-АҚШ).
Импортты алмастыру мақсатындағы біріккен кәсіпорындар. Мысалы, металл құрал-
жабдықтарын өндіруші “Казполь” БК, ... мен ... ... БК, компьютер шығаратын “Прогноинфо”, “Веста”, “Сирена”
және т.б. БК.
Валюталық өзін-өзі өтеуін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... БК ... бұйымдар).
Біріккен кәсіпорындардың консорциумдар қызметіне қатысуы. Қазіргі
кезде біріккен кәсіпорындардың ... ... ... ... ... аймақтардағы біріккен кәсіпорындардың қызметі.
Мұнда валюталық операциялардың ерекше режимі ... ... ... ... ең ... алтауы тіркелген. Қарағанды, Жәйрем-Атау,
шығыс Қазақстан, Маңғыстау, Алакөл және Жаркент.
Біріккен кәсіпорындардың ... ... және ... биржалар
қызметіне қатысуы.
Жоғарыда әрбір көрсетілген біріккен кәсіпорын стратегияларының даму
мүмкіндігін болжасақ, 2-3 жыл ... ішкі ... ... ... ... ... ... өнім
экспортының өсуін байқау екіталай. Қазақстан территориясында және ТМД
тауарлар мен ... ... де ... ... ... ... кеңеюі айтарлықтай нәтижелі көрінеді.
Бұл сатыда валюталық өзін-өзі өтеу көздерінің келесідей жіктеуге
болады: валютаға ... ... ... Қазақстан және ТМД
кәсіпорындарына сату, шетел ... ... және ... ... ... ... Шетел серіктегі өз еліндегі қалыптасқан
тізбегін қолдана отырып, валютаға біріккен ... ... ... ... ... ... бірге, бұл елдерде бәсекелестік күрес жүргізбеу
үшін ... ... ... беру ішкі-корпорациялық тәжірибені
қолдануды ұсынады, яғни жартылай фабрикатты сатуды, немесе, ... мен ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Біріккен кәсіпорындардың дайын өнімдерін сатуға болады, бірақ ол елдерде ... ... ... ... ... ... жағдайда біріккен кәсіпорындар
тауарды қабылдап алушы елдің шикізат және химиялық кешеніне ... ал ... ... сыртқы экономикалық байланыс реформалары
экспорттағы шикізат үлесін қысқартуды ... ... ... ... оның ішкі нарықтағы қажетті өнімді
алуға жұмсалуы тиіс. Батыс кәсіпорындары көп жағдайда шикізат немесе ... ... ... ... бөлгендіктен, қазақстандықтар Батыс
серіктестерінің ішкі нарықта ... ... ... 18 ... ... Бұл уақытша компромисс. Шетел қатысушыларын қанағаттандырмады.
Біріккен ... ... ... ... ... ... ... валюталық түсімінің бір бөлігін дамыған батыс
елдерінің ақша нарығына орналастыру үшін ... ... ... ... ... қатысушыларының ынтымақтастығы бар шетел
банктері ... ... ... ... ... шет ... ... ұлттық банкісінің бөлімшелері де қатыса алады.
Қазақстан Республикасында біріккен кәсіпорындардың ... ... ... мен ... экономикада болып жатқан келесідей
өзгерістермен түсіндіруге болады:
- сыртқы экономикалық саясаттың либерализациялануы;
- ашық ... ... ... ... және ... ... ... Қазақстанда жүргізіліп отырған басқа да оңды әлеуметтік-экономикалық
реформалар.
2.2 Қазақстан Республикасындағы біріккен кәсіпорындардың даму деңгейін
бағалау
Республиканың экономикалық ... ... ... жасалған
талдау ұлттық экономикадағы қиын жағдайлардың бірі - ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Бұл құбылыс мемлекеттің экономикалық саясаттың ... мен ... ... ... ... айналды. Қайта өндіру процесін жетілдіруде
және ынталандыруда негізгі рөлді атқаруға ... ... ... ... ... экономикалық негізі болып ... ... құру және ... ... ... ... және қайта өндіру
табылады. Бұл жағдайда, әсіресе, негізгі өндірістік қорлар дамуының негізгі
көздерінің бірі ретінде біріккен ... ... етуі ... ... ... ... экономиканың жалпы ішкі өнім, ... таза ... ... ... ... тікелей әсер етеді.
Қайта өндіру процесі мәселелерін шешуде технологиялар, ... ... ... ағымын ынталандыруына байланысты біріккен
кәсіпорындардың негізгі рөл атқаратындығын көрсетуге ... ... ... ... ... ... тепе-теңдігінің бұзылуына байланысты
ұлттық экономикада біріккен кәсіпкерліктің оң және теріс жақтары болады
екен.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... тікелей әсер ететін, қоғамдық қайта өндіруді күшейтетін
тәсіл ретінде біріккен кәсіпорындарды ұйымдастыратын ... ... ... ... кәсіпорындардың капитал салымдарын талдау
республиканың минералды-шикізат ... ... ... ... ... ... ... екендігін көрсетеді. Тікелей
шетел инвестицияларының көлемі бойынша біріккен және шетел кәсіпорындарының
қызметін талдау мұнай саласына салынған шетел ... ... ... ... 55% ... көрсетеді.
Біріккен және шетел кәсіпорындарының капитал салымдары 2000 ... 2002 жылы 252852.7 ... ... ... бұл – ... ... Маңғыстау, Қарағанды, Павлодар облыстарында және Астана
қаласындағы біріккен кәсіпорындардың үлесі келеді.
Қазақстанда біріккен кәсіпорындарды құру кезінде ... ... ... ... ... нарықтық экономика қалыптасуының тұрақтылығы және бір жүйелілігі;
- шетел заңды тұлғаларына да ... ... ... құқық
орнату (құқықты заңды түрде орнату);
-мемлекеттік және муниципалды меншікті жекешелендіруге ... ... ... ... тарапынан салықтық қысымды азайту, болашағы зор салаларға
салық салу жөнінен жеңілдіктер беру;
-еркін ... ... ... капиталының қатысуымен
кәсіпорындардың ... ... ... ... қабылдау.
Қазіргі кезде республика бойынша әрекеттегі біріккен ... ... қоры 139.9 ... оның ... шетел ұйымдастырушысының
үлесі 40,1% құрайды.
Кесте 6.
Облыстар бойынша әрекет ететін біріккен және шетел кәсіпорындарының
капитал салымдары
|Облыстар аттары |2007 |2008 |2009 ... |94025.5 ... ... ... ... | | | ... |0.6 |34.0 |39.4 ... |1990.0 |7330.4 |19052.1 ... |786.4 |37807.6 |3168.5 ... |50246.0 |64740.8 |85583.6 ... ... |415.2 |2449.3 |1637.6 ... |0.8 |6.9 |25.6 ... ... |670.9 |1172.9 ... ... |969.0 |5557.4 |27139.7 ... |3751.4 |10087.5 |3175.0 ... |- |23.7 |55.8 ... |7418.9 |4997.4 |19223.1 ... |4568.2 |3870.2 |7174.0 ... ... |3.0 |1667.6 |54.8 ... ... |21.9 |88.6 |503.8 ... ... |712.8 |2058.6 |3242.3 ... ... |22470.4 |7622.6 |2777.9 ... ... ... ... ... ... және ... 1511 кәсіпорынның, өнеркәсіпте 771 ... ... ... ... ... ... қатысуымен 486
кәсіпорын, ауыл шаруашылығында 79 ... ... ... ... ... ... ... сандық қана емес, сапалық
өзгерістерге ұшырады. Бұл, әсіресе, ауыл ... ... ... аграрлық секторда халықаралық кәсіпкерліктің ... ... ... ... ауыл ... ... ... үшін белгіленген баға бойынша
өнімдерді мемлекеттік сатып алуды жүргізу;
- ... ... ... ... ... ... ... Бұл кәсіпкерлердің қызығушылығын қорғаушы
ретінде шығады. Әрекеттегі біріккен және шетел кәсіпорындарының өндіріс
көлемі ... ... ж. ... ... ... өсуі байқалуда (7-
кесте).
Кесте 7.
Облыстар бойынша әрекет ететін біріккен және шетел кәсіпорындарының
өндіріс көлемі
|Облыстар аттары |2007 |2008 |2009 ... ... ... |1576750.8 |
|Соның ішінде |1256.3 |1972.4 |7809.3 ... | | | ... |59623.7 |80548.3 ... ... |33613.5 |39038.5 |46921.5 ... ... ... ... ... ... |13582.9 |15036.5 |9656.9 ... |74.2 |207.9 |1047.9 ... ... |59428.6 |69507.0 |86117.7 ... ... ... |311981.1 |
|Қызылорда |2503.5 |927.7 |1215.7 ... |70009.1 ... ... ... |39043.9 |54247.3 |75362.0 ... |51180.9 |51748.3 |57013.7 ... Қазақстан |7549.9 |8186.8 |10340.4 ... ... |54142.6 |44151.6 |50453.5 ... ... |10054.3 |10881.2 |13552.0 ... ... |57220.6 |67289.4 |82192.0 ... көріп отырғанымыздай, біріккен және шетел кәсіпорындарының өндіріс
көлемі 2007 ... ... 2009 жылы 520.0 ... ... Мұнда
өнімдерді өндіруде негізгі үлес салмағы Қарағанды – 20 %, Атырау – 32.3%,
Батыс Қазақстан – 5.5%, ... - 8%, ... – 3.6% ... және
Алматы – 5.2% қаласында шоғырланған ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар өздерінің өндірген өнімдерін ішкі
нарықта ұлттық валютада өткізді. Оны біз келесі кестеден көре ... ... және ... ... өз ... ішкі нарықта ұлттық
валютада өткізу көлемі
| |2007 |2008 |2009 |
| ... ... ... ... |Барлығы |Соның |
| | ... | ... | ... |
| | ... | |халыққа | ... ... ... ... ішінде |1630.7 |599.6 |2804.6 |1655.0 |6659.8 | ... | | | | | | ... |27791.6 |2566.3 |38672.9 |2815.9 |48832.4 |2622.2 ... |40320.1 |26651.5 |51410.3 |28154.4 |68845.9 |31172.0 ... |89039.9 |1555.9 ... ... |5063.8 ... Қазақстан |6922.7 |2354.0 |22423.5 |11152.3 |22705.8 |5203.2 |
|Жамбыл |641.7 |148.7 |1356.3 |962.4 |7132.8 |5605.8 ... ... |54249.0 |2354.0 ... |90083.2 |1145.7 ... |48305.5 |10740.2 |55754.5 |12260.5 |66736.8 |11053.8 ... |1488.2 |655.3 |2657.0 |903.6 |5840.2 |2284.4 ... |42029.9 |108.4 |36053.8 |173.0 |47204.0 |142.6 ... |7160.7 |337.9 |5371.8 |454.4 |10772.0 |513.5 ... |20980.8 |1384.7 |21066.6 |2357.7 |25627.5 |1576.8 ... ... |9633.8 |2910.4 |10600.4 |2916.0 |19708.8 |4904.5 ... ... |29692.1 |1210.2 |59112.9 |2401.3 |74515.7 |13043.7 ... ... |26776.9 |4441.4 |31766.0 |6524.9 |68116.7 |18710.5 ... ... ... |52810.3 ... ... |68879.1 |
Біріккен кәсіпорындардың санының және оған ... ... ... бірге олардың ішкі нарықта ұлттық валютада өткізілетін
өнімдерінің өткізу көлемінің өскендігі байқалуда. 2007 ... ... жылы ... ... 541 ... өсті.
Республика бойынша біріккен кәсіпорындардың өндірілген ... ... ... ... ... ... және Астана,
Алматы қалаларында өткізіледі.
Біріккен кәсіпорындар республиканың сыртқы экономикалық байланыстарына
белсенді түрде қатысады. Бұны біз ... ... ... көре аламыз.
Бұдан біз экспорт пенимпорттың жылдан жылға өскенін байқап отырмыз.
Егер, ... 2007. ... ... 1509ал ... млн.АҚШ долларын
құраса, онда 2009 жылы ... 9387 ... ... ал ... ... өсті.
Кесте 9.
Облыстар бойынша біріккен және шетел кәсіпорындарының сыртқы саудасы
| |2007 |2008 |2009 |
| ... ... ... ... |Экспорт |импорт ... ... ... | |3 | | | | ... |737.1 |838.2 |6944.8 |2157.6 |31784.5 |27083.7 ... |349728.7 |189355.7|561194.8 |204178.5 |1380773.4 |465096.3 ... |24003.2 ... ... |24080.0 ... |
|Атырау ... | |1 | | | | ... ... |68719.4 |30238.8 |76311.7 |110225.6 |18331.7 |22811.9 ... |371.5 |7015.8 |1004.8 |1364.3 |3241.7 |4170.7 ... ... ... |32595.1 ... ... ... |149255.9 |
|Қарағанды |1463221.3|216666.8|1561509.1|276666.1 |1877488.7 |242592.9 |
|Қызылорда |7770.2 |2094.6 |9070.2 |7163.3 |16814.6 |13630.4 ... |30826.1 |40534.6 ... |72374.4 ... |83924.2 |
|Маңғыстау ... ... |75582.3 ... |73818.6 |
|Павлодар ... ... |56892.1 ... |75040.0 ... |57.4 |9830.7 |6073.9 |9371.3 |26353.8 |11464.1 ... | | | | | | ... |2894.5 |31858.2 |22497.9 |27483.0 |52585.2 |29930.1 ... | | | | | | ... ... |37001.0 |24881.2 |37825.2 |50113.7 |59772.3 |237066.5 |
|Алматы қаласы |571003.5 ... ... ... ... ... көлемінде біріккен кәсіпорындардың үлесі – 58.3%, ... ... ... – 29.9% ... (5-диаграмма).
Экспорт көлемінің негізгі үлес салмағы Атырау облысындағы (34%),
Қарағанды облысындағы (21%), ... ... ... (6.7%), ... (6.4%) ... ... ... ал импорттық түсімдердің
30% Алматы қаласындағы (5.1%) біріккен кәсіпорындарға келеді, ал импорттық
түсімдердің 25% Алматы қаласына және 38% ... ... ... ... ... ... негізгі үлес салмақ
мынандай өнімдерге келеді: минералды өнімдердің - 68%, металл өнімдерінің -
20%, тамақ өнімдерінің - 4%, ... ... - 3%, ... ... ... құралдары, приборлар, аппараттардың - 2%, ал импорттық
құрылымында негізгі үлес салмақ мынандай өнімдерге ... ... ... ... ... - 43%, химиялық өнімдердің - 13%, тамақ
өнімдерінің - 7%.
10 ... ... ... ... және ... үлес салмағының динамикасы
Шетел инвестицияларының салалық құрылымын талдау ... ... ... ... ... ... және газ). Мұнайгаз
өнеркәсібі Қазақстанның экономикалық дамуының қозғаушы күші болып табылады.
Одан ... ... ... ... ... ... біріккен
кәсіпорындарының әлемдік мұнай, газ нарығына ... ... және ... ұлттық өндірісінің батыс және Азия елдерімен байланыстың ... ... ... ... ... ... біріккен кәсіпорны.
Бұл біріккен кәсіпорынның әрекетінен екі ... да ... ... ... ... ... “Тенгизшевройл” біріккен
кәсіпорны - әлі ... ... ТМД ... ең ірі біріккен
кәсіпорындардың бірі. Келісім-шарт шарттарына сәйкес Теңіздегі мұнай Батыс
Еуропа және ... ... ... ... керек.
Республика аймақтары дамуының ерекшеліктерін ... ... ... ... ресурстары бар аймақтар
көрсетілген артықшылықтарға иеленбейтін аймақтарға қарағанда ... ... ... ... ... ... қатар, біріккен
кәсіпкерліктің ... ... ... және оның даму ... әсер ... ... ... кәсіпорындардың өндіретін өнімдері қатарына
отын, қара металдар, жүн ... және одан ... ... ... және аң ... жатады. Қазіргі кезде біріккен кәсіпорындар жоғарғы
технологиялы өнімдерді өндіреді: электронды-есептеуіш ... ... ... өлшеуіш құралдары және аппараттар.
Қазіргі кезде Қазақстанда біріккен кәсіпкерліктің дамуына ... ... ... ғана ... ... қатар инфрақұрылымның
нашар дамуы, ақпараттармен ... ... ... ... ... экономика жағдайындағы жұмыс тәжірибесінің жоқтығы
кедергі жасап тұр. Қазақстанның территориялық бірлестіктерінің негізгі
өзгешелігі ... ... ... ... болуы,
өндірістік құрылымы, әлеуметтік даму дәрежесі, кадрлардың квалификациясы
және т.б.) оның әр ... ... ... даму ... ... Қазақстандағы мүлдем немесе дерлік өнім өндірумен айналыспайтын
біріккен кәсіпорындардан шетел біріккен кәсіпорындарының айырмашылығы жаңа
техникалық процестерді және ... ... ... ... өндеу мақсатында ... және ... үшін ... Қазақстандағы біріккен кәсіпорындар
көбінесе экспорттық-импорттық операцияларды жүзеге асырады, ... ... ... және ... экспорт көлемінің 98% құрайтын
шикізатты шығаруымен шұғылданады.
Бұл жағдайда аймақтық саясаттың қолайлы ... ... ... ... Бірақ қазіргі кезде облыстық ... ... ... ... әсер ... ... күші жоқ. Салық жүйесі
жергілікті басқару органдарына жоғарғы ... ... ... ... ... ... үшін салық жеңілдіктерін беру ... және т.б. ... ... ... ... Қазақстан экономикасында алатын орны.
Егеменді Қазақстанның бүгінгі дамуының ... ... ... ... ... ... Бұл ... ең жоғарғы қарқынды
республиканың халық шаруашылығының алғашқы буындары болып ... ... ... ... кәсіпорындар- бұл халықаралық еңбек кооперациясы негізіндегі
сауда, ғылыми-зерттеу және басқа да ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметімен байланысты ... ... ... ... өнім ... және ... табыс
бөлісумен біріккен және де өнім өндірудегі және ... ... ... ... ... Олардың қатысушылары болып ұлттық
және шет ел азаматтары мен ... ... бола ... ... ... қарамастан еліміздің
территориясында қызмет ететін ... және ... ... ... ... 2009 ... 1 қаңтарында ... ... саны 8601 ... ол 2008 ... ... 1,2 ... ... 2009 жылы Қазақстан Республикасы бойынша тіркелген
біріккен кәсіпорындардың ішінде:
- ірі ... саны ... орта ...... шағын кәсіпорындар – 8202.
Бұл көрсеткіштер ... ... ... және ... дамыту үшін жағымды жағдайлардың жасалғанын байқатады.
Қазақстан Республикасында тіркелген біріккен ... 3544-і ... және ... ... ... ... 1164-і ... 1227-ы ... ... ... ... ... ... ... территориясында тіркелген біріккен
кәсіпорындардың саны жылдан-жылға өсуде.
Қазақстан Республикасында біріккен кәсіпорындардың санының ... ... мен ... ... болып жатқан келесідей
өзгерістермен ... ... ... ... ... либерализациялануы;
- ашық экономика саясаты;
- экономикадағы институционалдық және құрылымдық қайта құрулар;
- Қазақстанда жүргізіліп отырған басқа да оңды әлеуметтік-экономикалық
реформалар.
Біріккен кәсіпорындар республиканың ... ... ... ... ... Бұны біз біріккен ... ... көре ... ... ... және ... кәсіпорындарының сыртқы саудасы
Экспорттың жалпы көлемінде шетел және біріккен кәсіпорындардың үлес
салмағының динамикасы.
Бұл көрсеткіштерден біз ... пен ... ... ... ... ... ... экспорт 2008 жылы 5324 млн. АҚШ ... 1509 ... млн. АҚШ ... ... онда 2009 жылы экспорт 9387 млн. АҚШ
долларына, ал ... ... АҚШ ... ... ... ... ... кәсіпорындардың үлесі – 58,3%, ал
импорттың жалпы көлемінде – 29,9% құрайды .
Біріккен кәсіпорындардың экспорттық құрылымында негізгі үлес салмағы
мынандай ... ... ... өнімдердің - 68%, металл өнімдерінің -
20%, тамақ өнімдерінің - 4%, химиялық өнімдердің - 3%, ... ... ... ... ... аппараттардың - 2%, ал импорттық
құрылымында негізгі үлес салмақ мынандай өнімдерге келеді: ... ... ... ... - 43%, ... ... - 13%, тамақ
өнімдерінің - 7%.
Шетел инвестицияларының салалық құрылымын ... ... ... ... ... көрсетеді (мұнай және газ). Мұнайгаз
өнеркәсібі Қазақстанның ... ... ... күші ... ... ... берілген салада ... ... ... ... ... ... газ нарығына кіруіне, машина және құрал-
жабдықтар ұлттық өндірісінің батыс және Азия ... ... ... ... ... ... аймақтары дамуының ... ... ... ... ... ... бар ... артықшылықтарға иеленбейтін аймақтарға қарағанда едәуір ұтымды,
қолайлы жағдайда ... ... ... қатар, біріккен
кәсіпкерліктің ... ... ... және оның даму деңгейі
айтарлықтай әсер етеді.
Аймақтар бойынша біріккен кәсіпорындардың ... ... ... қара ... жүн шикізаты және одан өндірілген бұйымдар, былғары
шикізаты және аң терісі жатады. Қазіргі кезде біріккен кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... өлшеуіш құралдары және аппараттар.
Қазіргі кезде Қазақстанда біріккен ... ... ... ... ... ғана ... ... қатар инфрақұрылымның
нашар дамуы, ақпараттармен қамтамасыз етудің ... ... ... ... жағдайындағы жұмыс тәжірибесінің жоқтығы
кедергі жасап тұр. Қазақстанның территориялық бірлестіктерінің негізгі
өзгешелігі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік даму дәрежесі, кадрлардың квалификациясы
және т.б.) оның әр аймағындағы біріккен кәсіпкерліктің даму ... ... ... ... немесе дерлік өнім өндірумен айналыспайтын
біріккен кәсіпорындардан шетел біріккен кәсіпорындарының айырмашылығы ... ... және ... ... ... ... өндеу мақсатында ғылыми-техникалық және өндірістік
кооперациялануы үшін ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге асырады, делдалдық
қызмет көрсетумен айналысады және жалпы экспорт ... 98% ... ... ... ... кезде облыстық үкімет органдарының біріккен кәсіпкерлік
қызметіне әсер ететін қозғаушы күші жоқ. Салық ... ... ... ... ... инфрақұрылым жасауына шетел капитал ... үшін ... ... беру ... ... және т.б.
кедергі жасайды.
Сонымен, тікелей ұлттық және шетел инвестициясын тартудың ең маңыздысы
өзгерістерді Қазақстан ... ... ... ... ... ... ескере отырып, толықтырылып немесе керісінше
қажетсіз ... ... ... үшін алып ... түзетіліп
отыруға тиісті.
Жоғарыда айтылғанды ескере отырып, мынадай қорытындыға келуге болады.
Қазақстан Республикасындағы шет ел инвестициясын ... ... ... ... құру ... ... өнделмеген. Шет ел
инвестицияларын толассыз тартуды көбейтуге негіз болатын, елдегі ... және ... ... және ... дағдарыстан шығу,
шет ел капиталын тартудың жетілдірілген ... ... ... біріккен
кәсіпорындар құру капитал қорын молайтуға мүмкіндіктер береді.
Биылғы жылдың алғашқы күндері ... ... ... уран ... өндіруден ғалам елдері арасында бірінші орынға
шыққандығын және ... ... ... ... 13 500 ... екінші жүлделі орынға 9 934 тонна өндірген ... ... ... ... ... ... орын алатын құрылық – мемлекет Австралияны да
үшінші көрсеткішке, яғни 8 022 ... ... ... ... ... ... Алайда бұл көрсеткіш «Қазатомпром» АҚ бұрынғы басшысы
М.Жәкішовтың 23.11.2007 жылы Қызылорда ... ... сол ... ... ... ... 16 уран ... «2010 жылы 15 000 тонна уран
алып ғаламда 1–орынға шығамыз!»- деп айтқан көкейкесті арман-жоспарындағы
межеден 1 500 ... кем ... ... (Қызылорда. 23.11.2007 ж.Казинформ).
Уран - Д.И.Менделеевтің ... ... ... жүйесіндегі
табиғатта кездесетін 92 – ші, радиоактивті элемент. (Қазір бұл ... ... ... бар). Әрі ... қуат ... Уран табиғатта сирек
кездесетін және шашыранды элементтер қатарына ... ... ... ... ... ... ... алтыннан 1000 есе, күмістен
30 есе көп. Табиғаттағы үлес салмағы мырыш пен қорғасынмен ... ... ... ... тау ... ... табиғи суларда шашырап
таралғасын оны өндіру іс жүзінде тиімсіз, әрі мүмкін де емес. ... аз ... ғана кен ... ... Ал ... кен ... ... мүлдем жоқ. Ұлы Жаратушымыз бұл аса бағалы стратегиялық
байлықты, яғни ... ... ... ... Ұлы ... ... ырыс – ... етіп беріпті. Қазақстан бүгінгі күні
табиғи уран кенінің қоры жағынан ғаламда Австралиядан кейінгі ... ... Оның ... қоры 1 ... 600 мың ... Оның 1,2 ... ... аймақтарда орналасқан. Бүгінгі күні уран
кеніштерінің жалпы саны 21 – ге ... ... АҚ ... уран ... ... және Өскемендегі Ульба металлургия
зауытында атом ... ... ... ... ... шығарумен,
сирек кездесетін металлдар алумен және ҚР Ұлттық Ядролық Орталығында (НЯЦ
РК) ғылыми зерттеумен де айналысуда. ... ... ... ... 25
мың адам қызмет жасайды. Бірақ осы 13 500 тонна табиғи уранның ... ... өзі ... ... ... ... ... отыр ма?
Соңғы жылдары «Қазатомпром» АҚ, ... ААҚ ... ... Франция, Жапония мен Қытаймен біріккен кәсіпорындар
ашып, солармен бірге Қазақтың кең даласының төсін жаппай ашып ... ... ... 2009 жылы бұл ... ... БК «Қаратау» - 900
тонна, БК «Ақбастау» - 150 тонна, БК «Заречное» ... – 232 ... ... ... бұл ... Ресей мен шет елдерден уран өндіру
үшін арнайы құрылған. Холдингтің 2009 жылға арналған уран ... ... ... ... ... ... ... корпорациясының қарамағындағы ААҚ
«Атомредметзолото» компаниясы Effective Energy ... ... ... ... қоры – 49,8 мың тонна) - 50 пайыздық, ал ... ... қоры – 84 мың ... - 25 ... ... ... сатып алып, қазір бұл кеніштердің 100 ... ... ... ... ... ... ... отыр. (Москва.23.11.2009год. Интерфакс
- Госхолдинг ... Күн ... ... ... бизнес
өкілдерінің қатысуымен Қазақ-Жапон БК «Аппақ» кенішінің (барланған қоры -
18 мың ... ... ... 65 ... ... тиесілі болса,
қалған акцияларының 25 пайызын «Sumitomo Corporation» компаниясы (Жапония),
10 пайызын «Kansai Electric Rower» ... ... өз ... ... ... –Казахстан). 2007 жылдың сәуір
айында Жапонияның ... Tokio Electric Rower Company және ... Rower Company ... компаниялары «Қазатомпромнан» Қызылорда
облысы Жаңақорған ауданындағы ... ... ... мен ... ... ... ... киелі жеріміздің бірі Хорасан әулиенің айналасында
орналасқан уран кеніштеріне ... ... ... – U» және «Қызылқұм» ЖШС
үлестерін алып, БК құрғандығын ... ... ... БАҚ – ... ядролық реакторлар жасайтын Toshiba Corp. корпорациясы бұл
үлестен – 22,5 пайыздық акциясын ... ... ... еді. ... уран ... ... ... – 1» және Хорасан – 2» деп
аталады. Барланған, дәлелденген қоры – 160 мың ... ... БК – ... ... үлес ... – 55 ... болса, Tokio Electric Rower
Companyсының үлесі – 30 ... Chubu Electric Rower ... ...... ал Tohoku Electric Rower ... үлесі – 5 ... ... АҚ мен ... Cameco
компаниясымен бірігіп құрған, уран гексафторидін шығаратын БК ... ... ... ... – 51 ... ал Camecoның
үлесі – 49 пайызды құрайды. Қазақстан мен Канада бірігіп құрған, ... ... елді ... ... ... табиғат қорғау шараларын
бұзып келе жатқан БК ... уран ... ... 40 ... ... ... болса, 60 пайызы Camecoның үлесінде.
Француздармен бірігіп құрған БК ... ... ... 49 ... ал 51 ... ... ... отындық таблеткалар
жасайтын AREVA компаниясы егелік етуде. Бұл кәсіпорын 2039 жылға дейін бұл
жерден 4 мың ... уран ... ... алға ... ... Бар ... алып ... кәсіпорын табиғат пен қоршаған ортаға залал келтіргені
үшін 2008 жылы 40 млн. ... ... ... Және AREVA компаниясы
Өскемендегі Ульба металлургия компаниясында қуаты жылына -1 200 тонналық
атом электрстанцияларына ... ... ... ... ... ... (КАЗИНФОРМ.11.06.2008г.) Қытайдың Атом Электрстанцияларына
(АЭС) ядролық отындар дайындау мақсатында ... ... уран ... ... «China Guandong Nuclear Power ... (CGNPC) және ... Nuclear Corp» (CNNC) ... «Қазатомпром» АҚ – ы бірігіп
құрылған кәсіпорындар Иіркөл уран кенішінен ... -750 ... ... - 500 ... Жалпақ кенішінен - 700 тонна табиғи уран алуға
кірісіп те ... ... ... ... «Қазатомпром» АҚ- ының уран кеніштерінің басым көпшілігі
оңтүстіктегі Қаратау, Созақ, Бетпақдала ... мен ... ... ... мен ... Қызылорда облысындағы Шиелі, Жаңақорған
аудандары жерлерінде орналасқан. Қазіргі уран алу ... ... ... ... ашық әдіспен алудан мүлдем ерекшеленеді. Қазіргі ... саны 21 ден ... ... ... уран ... негізінен жер
астындағы кені бар жерді бұрғылау арқылы ұңғылар жасалынып, одан ... ... ... қышқылын айдау арқылы кен ерітіледі. Одан соң ... ... ... уран мен ... ілеспе металлдар ерітіндісін жоғарыға
арнаулы сораптармен сорып шығарылып, бұл ерітінділер арнаулы ... одан ... оны ... бөлу және тазалау зауыттарына жібереді.
Қазір көптеген кен орындарында байыту мен ... ... ... ... ... ... ... бастап та жіберген.
Бұл әдісті алғаш рет Кеңес үкіметі кезінде, яғни 20 ғасырдың ... ... ... ... ... экспеди-циясы
Өзбекстандағы «Үшқұдық» уран кенішінде қолданған. Бұл әдіс уран ... ... ... ... ... ... ... – шөлейтті
аймақтарда суды да үнемдейді, әрі кенші - оператор ... ... және оны ... ... пайда болатын асқан зиянды радиоактивті
шаңдармен тікелей байланысқа түспей, ... ... ... ... ... тетіктері арқылы процесстерді басқарып
отырады. Одан кейінгі ең жауапты кезең, кені ерітіліп сорылынып алынған ... ... ... ... ... ... Себебі жер
астындағы жыныстардың арасында өте күшті ... мен ... ... ... Жер жыныстарында табиғи сілтілі орта өте сирек
кездеседі. Оның ... түк ... ... сорып алу әрине мүмкін
емес. Сондықтанда бұл ... ... ... ... ... ... ең арзаны сөндірілген кәдімгі әк суы (известковое молоко)
айдалынуы тиіс. ... ... ... сілтілі болса, яғни онда табиғи
известь шөгінділері басым болса, құмды-шөлейтті аймақтарда мұндай ... ... ... ... Сонда ғана қышқылды орта
бейтараптандырылып, бұл өз ... ... жер асты ... оң ... тигізеді. Және бұл іс-шаралар қышқылды ортамен
табиғат пен қоршаған ортаның күресуін оңайлатады. Бұл көп ... ... ... ... жер ... ... рН – 6,5-8,5
көрсеткішіне жеткеніне сенімді ... ғана ... ... бұл ұңғыларды жабуға рұқсат береді. Енді бұл ұңғыларға
міндетті түрде қатты тұқымды (үйеңкі, ... ... ағаш ... әр ... ... ... ... тығындармен бекітілуі
тиіс. Себебі қышқылды, радио-активті ортада металл құбырлар шыдас бермейді.
Ал ағаш бөренелер уақыт өте келе жер ... ... ... өмір
сүретін анаэробты бактериялардың әсерімен қатты жер жынысына айналып кетіп,
радиоактивті сулар мен газдардың қоршаған ортаға таралмауына негіз ... ... ... ... ... процесс. Бұл табиғат қорғау
технологиясын «Қазатомпром» сақтап отыр ма? Міне бар ... ... ... ... АҚ ... ортаны бейтараптандырмай, ураны алынған
жерлерді: «табиғат өзі ... -деп, ... ... кетіп
жатыр. Бірақ бұл ұңғыларды жапқанда, жоғарыдағы талаптар сақталынады ма?
Мұны табиғат қорғау органдары тексеріп жатыр ма? ... ... ... ... ... ... қорғау шараларын жүзеге асырып жатыр
ма? Әрине ол жағы ... Бәрі де ... ... Құпия!!! Түптің –
түбінде бүлінетін де, зорланатын да біздің жеріміз, қоршаған ортамыз, ... ... ... ... біздің жерлеріміздегі жан – жануарлар мен
жәндіктер, құстар мен аңдар, одан қала берді сол жерлерге жақын ... ... ... Уран ... ... жайлы жерлерден
мекендерін дайындап қойған шенеуніктер де, уақытша келген шетелдіктер ... ... ... Оның ауыр ... ... тағы да біз! ... кезінде барланып, дәлелденген қоры 20 мың тонна («Экспресс – К».
№233. 09.12.2006 г.) ғана ... және оның ... ... 85 пайызы
алынып қойылған, қоршаған орта мен жергілікті тұрғындардың ... ... ... ... «Табақбұлақ» (қазір «Заречное» - деп аталады)
Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... уран ... кеңес
өкіметінің соңғы жылдары қоғамдық ұйымдар мен жергілікті халықтың талап
етуімен 1990 жылы ... ... ... ... кезінде, өткен 20
ғасырдың 40-шы жылдары Қазақстанда уранды іздеп табу және оны ... ... ... ... осы ... ... 889 ұңғыларды
топырақпен ғана шала – шарпы жауып кетіп, кейінгі уақыттарда бұл ұңғылардан
сапасының қандай екені де белгісіз жер асты ... ... ... ... елді ... ... суы қышқылданып бүліне бастаған.
Бұл уран кенішін қайта ашуға 2005 - 2006 жылдары ... ... ... Қазақстан облысындағы қоғамдық ұйымдар қарсы болды. Оның басты
себебін жоғарыда айттық. ... сол ... ... ... мен ... әкімі Б.Жылқышиевтің кезінде «Казатомпром» АҚ – ының бұрынғы ... пен оны ... ... суға ... отқа жанбайтын министр
В.Школьниктер бұл кенішті 07.12.2006 жылы қайта ... уран ... ... ... ...... – Қазақ бизнесмендері бірігіп уранды
өндіріп, оны транспорт және ... да ... өте ... оның ... ... ... бар ашық су көздері: Сырдария,
Ызакөл, Арыс өзендерінің және басқа да үлкен магистралды каналдар үстімен
өтіп ... ... сай ... ... ... уран шикізатын
«Темір» темір жол ... ... аса улы, ... ... ... ... ... автоцистерналарға тиеп алып «Темірден» уран
кенішіне қарай тасып, және бұл жолдардың екі жағында ... жері от ... мен ... шұрайлы мақта, жүгері басқа да егіс алқаптарын да
айналымнан шығаратын нағыз ... ... де ... ... ... экологиялық қатерді де ондаған есе еселей түсуде... Оның ... ... ... пір ... ... ... ... және халқымыздың
біртуар Абыздары мен Ұлы Билері, Ұлы Хандары мен ... ... ... ... ... қалашығы уран кенішінен бар болғаны 51
шақырым жерде болса, қасиетті Түркістан ... 78 ... ... да, және бұл аса ... ... ... ... мен аудан орталығы арқылы автожүккөліктерімен тасылып жатуына билік
басындағы шенеуніктердің асқан ... ... да ... ... - деген азаматтарды қатты алаңдатуда. Оның үстіне бұл ... ... ... алтыншы қандасымыздың, Қазақстандағы ... ... ... ... ... облысының орталығы,
миллионға таяу тұрғыны бар Шымкентке де (145 шақырым) жақын ... 365 ... тең бір ... 185 ... батыстан тұратын желдің жолай
жаңадан салынып ... аса ... ... ... сиымдылығы 3
кубокилометр «Көксарай» су реттегішіне, Арыс қаласына, ... ... ... ... ... қасиетті Ұлы Кер Сақ Аб «Сансыз ... ... ... Сайрамға, әлемде теңдесі жоқ «Ақсу - Жабағылы» қорығына
дейін радиациялық ... және осы ... ... ... газ ... ... тиісті министрліктер мен билік
орындарының ескермегендері де өте өкінішті! ... ... ... 2008 жылы 166 ... уран ... ... жылғы жоспары
бойынша 232 тоннаға жеткізу көзделген ... Ал осы ... ... жылы біріккен кәсіпорындар басшыларының осы жерден 2009 жылы ... ... ... уран ... ... үміттері ақталмады. Оның басты себебі
бұл мырзалардың Кеңес үкіметі ... ... ... ... ... және ол ... ... аз қалғандығын ескермегендігінен ... Оның ... ... бұл ... ... пен ... ортаға қиянат
келтіріліп, мұндағы жер асты сулары бүліне бастап, ... 25-30 ... ... мен шегірткенің қас жауы, адамзаттың досы құмырсқаға шейін
жоғалып кеткен... Ал Оңтүстік Қазақстан бойынша неше ... ... ... мен ... ... ... жағдайына қарамастан өз-өзіне қол
салып, асылып қалу жағдайлары ... ... ... ... ... пе? ... ... үкіметі кезінде 1949 – 1989
жылдары арасында жердің үстінде, ... ... ... 500 ден ... жарылыстар жасалды. Оның үстіне табиғатқа орны толмас ... ... ... ... ... ... 230 ... тоннадан астам
радиоактивті қалдықтар мен қоқыстар жиналып қалған. ... 6 ... ... бар геологиялық аймақтар мен көптеген уран өндіріп ... ... ... радиация және табиғат қорғау ережелері мен іс-
шараларын бұзушылықтың ... ... ... ... ... бұл
саланы басқарып отырғандарға, тиісті табиғат қорғау мекемелері мен ... ... ... ... да ... ... жүктеп отыр
(Казинформ. 26.06.2009г.). «Қазатомпром» АҚ бұрынғы басшысының 2001 ... жүзі ... ... ... ... ... ... жыл сайын
1 миллиард доллар қаржы таппақ болған жоспарлары және оның бұл ... ... ... ... мен осы ... ... істеген кейбір
ғалымдардың әрекеттері де әлі ұмытылған жоқ. Мемлекеттік мүддеден гөрі ... ... ... жүйенің қызметкерлерінің бұл авантюралары, ... ... ... мен ... ... ғана іске ... ... ғылым мен білім көз ... ... ... келеді.
Ғалам елдерінде атом өнеркәсібі мен ядролық энергетика айналасындағы ғылыми
зерттеулер де өз жалғасын табуда. Бұл ... да ... ... ... алдыңғы қатарда болуын бүгінгі өмірдің талабы туындатып отыр.
Елімізде кеңестік жүйеден ... ... ... да ... – зерттеу
орталықтары да, ондағы ғалымдар да, мамандар да ... ... ... ... атом ... да үміт артуда,
сондықтанда бұл салада артта қалып қою кешірілмес ... ... еді. ... ... 10-15 ... созылатын, 15 жыл жұмыс істеп, тағы да 15
жыл бойы ... ... ... көп, әрі бұл ... ... ... мыңдаған жылдарға созылып, оны сақтауға да қосымша
шығындарды ... ... ... ... ... Ресейдің атомдық
реакторларларынан гөрі қазіргі заманғы, алдағы ... ... ... ... ... радиоактивті қалдықтарды мейілінше аз
қалдыратын, озық үлгідегі атом ... ... ... Елі мен бұл
салада табысқа жеткен Франция, АҚШ компанияларымен келісімге келіп, осындай
реакторлары бар АЭС - ... ғана ... ... салу ... ... Тек осы ... ғана атом энергетикасын дамытамыз десе, онда
үкіметіміздің бұл саладағы қадамдары қолдауға тұрады... Өткен ғасырдың 90-
шы жылдарынан ... ... ... елдерінде коммерциялық пайдалануға
жетілдірілген, жеңіл сулы LWR ... іске ... ... ... мен АҚШ -тың «Hitachi Ltd»; «Toshiba Corporation»; ... ... ... ... ... қуаты – 1 356 МВт
дамытылған AWBR қайнайтын реакторын және «ABB ... ... ... ... ... – 1 350 МВт System 80+ ... атап өтуге болады. Қазір ғалам елдерінде жұмыс ... ... ... ... мен осы ... 2010 жылы іске қосылатын
экономикалық көрсеткіштері бұрынғы реакторлардан көш ілгері, жетілдірілген
үшінші буындағы ... ... ... мен ... ... да өте ... ... еді. Бұлардың қатарында халықаралық
консорциум бірігіп ... («Japan Atomic Power ... ... ... (Жапония), «Westinghouse Electric Company» (АҚШ) анықталған
қуаты - 1 530 МВт жоғары қысымдағы ... ... ... AWBR ... ... және Westinghouse (АҚШ) мен Genesi (Италия) бірігіп жасаған
қуаты – 1 000 МВт ... ... ... ... да атауға болады.
Халықаралық МАГАЭ ұйымдарының төртінші буындағы реакторларға ... ... 1) ... ... яғни ... ... ... Қоршаған орта мен экологияға зиян келтірмеу, яғни халықаралық
Киото хаттамасының шешімдерін ... ... ... ... ... тиімділік, яғни жоғары бәсекелестік көрсеткішке еге болу ... ... ... де ... ... және 2020 жылға
қарай қуаты - 10 ГВт ... жаңа ... ... ... 3) АЭС ... ... істеу мерзімін ұлғайту, құрылысты салу мерзімі (3 жылға шейін)
мен ... ... ... радиактивті қалдықтардың мейлінше ... оны жою ... ... ... 4) Алдағы 50 жылда іске қосылатын
инновациялық реакторлар мен ядролық отын айналымдарына баға беру ... ... ... ... қамтамасыз ету. МАГАТЭ талаптары
бойынша рұқсат етілмеген ядролық материалдарды таратпау кепілдігін ... Және ... ... ... ... ... ... жобаларын әрі ... ... ... ... ... ... 1. ... нейтрондармен
жұмыс істейтін газбен суытылатын реактор (GIFR = Gas-Cooled Fast Reactor
System); Яғни реактор ... ... ... ... 2. ... ... ... жылдам нейтронды реакторлар (LFR – Lead-
Cooled Fast Reactor System); Яғни ... ... ... ... 3. Тұз ... жұмыс істейтін реактор (MSR – Molten Salt
Reactor System); 4. ... жылу ... ... ... жылдам
нейтронды реактор (SFR – Sodium-Cooled Fast Reactor System); Яғни ... ... ... натриймен жүзеге асырылады. 5. Будың өте жоғары
ауыспалы параметрлерімен жұмыс істейтін ... ... (SCWR ... Water-Cooled Reactor System); 6. Өте ... ... (VHTR – ... ... Reactor System). ... ұйым ... ... төртінші буындағы реакторларға қойылатын талаптарды
орындауға толығымен ... ... және оны ... да ... ... ... осы ... – нің: «Радиоактивті қалдықтар қай жерде, ... ... отын ... өндіріліп шығарылса, сол елде орналастырылуы
керек!» - деген тұжырымымен мүлдем келісуге болмайды! Ондай жағдайда ... ... ... ... уран ... мен ... ... таблеткалар
шығаратын Қазақстанның бүкіл ғаламның радиактивті қоқыс полигонына айналып
кету қатері тұр! Егерде бұл шешім жуық ... ... ... ... шығаруға тиым салудан басқа жол қалмайды... Мұндай жағдайда бізге
табиғи қуат көздері: күн, жел, су энергиясын ... ... ... жаңа қуат ... ... ортаға, экологияға зиян келтірмейтін сутегі
электростанцияларын салуды тездетуден басқа амал ... Міне ... ... ... күн ... тұр, ... P.S. Мақала 15.01.2010
жылы дайындалып болғанда «Қазатомпром» АҚ – ы ҚР Үкімет Үйінде 2009 ... ... ... ... есебінде өндірілген уран – 13 665 тонна
деп көрсетіпті. Ілесбек Байжанов. «Ақиқат – 1» ... ... ... ... Журналистер Одағының мүшесі. Инженер. Экономист.
Шымкент шаһары.
3 Қазақстан Республикасында біріккен кәсіпорындарды дамыту болашағы
3.1 ... ... ... ... қатысу болашағы мен
кейбір мәселелері
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... үшін ... ... потенциалын толығымен жүзеге
асыру қажет, сонымен қатар өнеркәсібі дамыған ... ... ... үшін дайын өнім өндіретін салалардың ролін жоғарлату керек. Бұған,
елге жаңа ... ... ... ... қатар экспорттық-импорттық
саясатты жақсарту және Қазақстанды ғылыми сыйымды өнімдер ... ... ... ... серіктестіктерді іздеу. Қазақстан үшін капиталын тарту
технологиялық ... ... ... және т.б. ... жоюдың
негізгі факторы болып табылады. Ол үшін тұрақты инвесторларды іздеу ... ... ... ... аймақтарды игеру жөнінен шамамен 30
мұнай жобасы бар. ... Қара ... ... ... ... құбырлары
салынуда. Иран Ислам Республикасының ... ... ... ... ... ... құбырларын салу туралы мәселелер қаралып
жатыр. ... ... ... ... шығаратын және қазіргі бар ... құру ... ... ... жатыр. Мысалы, ел экономикасының
құрылымын айтарлықтай өзгерте алатын және белгілі бір ... ... жоя ... ... металлургия комбинатын және басқа да
ірі объектілерді қайта құру.
Республиканың ... ... ... ... бар: ... Алманиямен, Франциямен, Австриямен, Турциямен, Оңтүстік Кореямен және
басқалармен. Мұнай газ кен ... ... үшін ... ... қатыстыру
көпшілік мақұлдаған дүниежүзілік тәжірибеге сәйкес жүргізілу керек. Біздің
қимылымыздың бастамасы дүниежүзілік ортақ ережелер, дүниежүзілік ... ... ... біз ... ... ... ... Осы
ережелерден басқа, үкімет 1993 ... ... ... ... ... ... қатаң шараларды қолдана бастады.
Инвестициялық саясатты жақсарту үшін, ... ... ... және
импорт баланстарын жасауы керек.
Экспорттық-импорттық стратегия. Экспорттық-импорттық стратегияны
“Қазақстан-2030” стратегиялық бағдарламасына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... Республикасының халықаралық
еңбек бөлінісіндегі орнын және рөлін өсіретін бағыттары бар.
Республиканың экспорттық ... ... бір ... есепке ала отырып дайындау ... ... ... ... ену ... ... ... ең алдымен
коньюктуралық зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру маңызды болып табылады.
Жаңа технологияны сатып алу және біріккен ... құру ... ... ... ... да, жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің
кейбір түрлерін, медициналық құрал-жабдықтарды және ... ... ... беру ... ...... халық шаруашылығының әрбір саласы
импорттық саясатын дайындауы керек, ... ... ... ... және
тамақ өнеркәсібінде, машина жасау өнеркәсібінде.
Үшінші бағыт – бұл едәуір аз шығындармен өнім ... ... ... ... ... жаңа технологиялар
импорты. Бізбің елімізде лизингті ... ... ... Бұл
мәселелерді шешу дүниежүзілік экономикалық жағдайға күрделі талдауды қажет
етеді. Барлығын ... сату және ... ... алу саясаты – бұл
люмпен саясаты.
Ғылыми сыйымы тауарлар импортымен ғана шектелуге болмайды, ... ... ... ... ... рөлін
жоғарылатуға мүмкіндік беретін жаңа техника мен технологияларды шығару
керек.
Қазақстан ғылыми-сыйымды ... ... ... ... ... ... көрсетуді, тауарлармен жасалынатын сауданы, лицензиялар мен
патенттерді сату, сатып алуды төмендетеді. Ғылыми сыйымды өнімдер әлемдік
нарығының субъектілері ... ... ... ... қорлар,
жеке тұлғалар, ғалымдар мен мамандар табылады. ... ... ... ... ... болып заттай ... ... ... ... ... ... және т.с.с.)
және заттай емес формадағы (патенттер, лицензиялар, “ноу-хау”, ... және т.б.) ... ... ... табылады.
Халықаралық маманданған ұйымдардың терминологиясын қолдана ... ... ... технологиялық айырбастың немесе ғылыми ... ... ... ... ... ... яғни изобретение, тауарлық
белгілер және өнеркәсіптік үлгілер табылады.
Республика нарықтық экономикаға өту кезінде ғылыми ... ... ... шеше ... ... бір қиындықтарды басынан кешіру
мүмкін. Бірақ-та ... ... ... ... ... шығу ... ... талап етеді:
- ең алдымен әлемдік деңгейге сәйкес келетін жаңа технологиялардың
тізімін ... ... ... нарыққа ұсыныла алатын және онда бәселекестікке төзе алатын
жоғарғы технологияны өнім түрлерінің тізімін ... ... ... ... ... ... яғни әлемдік нарық
коньюктурасын білу ... ... ... ... ... ... ... сату.
Алғашқы кездерде республиканың немесе фирманың жоғарғы сапалы өнімдер
өндіретіндігін куәландыратын имиджі ... бұл ... өте ... төлейді. Бір кездерде әлемдік нарықта жапон ... ... ал ... кезде Оңтүстік Корея тауарларының арзан екендігін
есте сақтау керек. ... осы ... өту ... ... ... әлемдік
нарықта қабылдамайды.
Екінші бағыт - ғылыми жұмыстар едәуір нәтижелі ... ... ... ... ... және жаңа технологиялар Министрлігінің
рөлі зор.
Республиканың әлемдік ... жоқ ... ... ... ... деп ... ... Барлығын ретке келтіру
керек. Ғылыми идеялар жаңа технологиялар тізімін жасау қажет. Өз кезегінде
ғылыммен тек қана ... ... ал ... оның ... ... айналысады деп түсінеді.
Республикада пайда болған кейбір жаңа идеялар қабылданбады. Мысалығы:
алғашқы кезде Лисаковск ГОК-н салу туралы екі жоба ... ... ... ... жоба – ... ... ... темір
рудасын шикізатын табуды және өңдеуді, ал ленинградтық - темір рудасын ғана
шығаруды қарастырған. Мәскеу ... ... ... ... күні ... ... Лисаковск рудасына тапсырыс ... ... ... басқа өткізу нарықтарын (Батыс Сібір, Орал) ... ... да ... ... ... ... кезде қазақстандық технологиялар артықшылықтарын танылып
жатыр. Мысалы, қорғасын өндіруден ... орын ... ... канадалық
фирмасы – неміс мамандары ұсынған ... ... ... ... және ғалымдармен шығарылған технология негізінде өз зауыттарын
қайта жаңғырту туралы шешім қабылдады. Фирма акционерлерінің ішінде неміс
кәсіпкерлерінің ... да ... ... ... Біз жетекші болып
табылатын немесе өндірілген өнімдеріміз әлемдік ... ... ... және техника салалары бар. Бірақ, ... ... ... ... ... ... ... отырып, жеткізе ала
білуіміз керек.
Бірақ Қазақстанды жоғарғы дамыған мемлекетке айналдыру ... ... ... және ... мамандануды ұтымды таңдауына
байланысты. Республика экспортын ... ... ... болып ғылыми
сыйымды бұйымдар және жоғарғы технологиялар табылады.
Батыс эксперттері жаңа технологияларға және жаңа ... ... ... АҚШ ... ... ... ... “Топаз-2” плутоний-238 ядролық реакторын алдын-ала сатып алды.
АҚШ үш ... ... ... ... ... Осы технологиялар
тізіміндегі Қазақстанның үлесі қандай немесе мүлдем жоқ па? Осыны ... ... ... ... ... ... шығуы біздің
кәсіпорындардың, біріншіден, олардың ... ... ... ... жоғарғы технологиялар ... ... ... ... етеді. Қазіргі кезде технологиялық потенциал
әрбір ... ... және ... ... ... ... табылады.
Сондықтан Солтүстік Америка, ... ... және ... ... бақталастықта негізгі орынды технологиялық жетекшілік үшін
күрес ... ТМД ... ... ... ... Белоруссия) елдерін
қамтыған экономикалық дағдарыс жағдайында ... ... ... ... ... ... аграрлық сектор
үлес салмағының басым болуы, басқарудың қатаң түрде жүргізілуі, бай табиғи
ресурстардың болуы, Қазақстан ... ... ... ... ... ... мұнайгаз корпорацияларының ірі инвестициялары жеке
меншік капиталдың ағып келуін күшейтеді. Қазақстанның шаруашылық жағдайы
жоғарғы ... ... ... ... Ресей қарым-қатынасымен
анықталатын болады. Сондықтан экономикалық және технологиялық саясат
дүниежүзінің жетекші ... ... тең ... қарым-қатынасты
дамыта отырып, ғылыми сыйымды секторды шаруашылық өсудің “қозғаушы күші”
етіп жасауы мүмкін.
Басқа ... ... ... кезде біздің кәсіпорындар батыс
технологияларына үлкен қызығушылығын білдіреді.
Біздің кәсіпорындардың өздері-ақ болашақта өріс алатын ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... ескере отырып, үйлесімді бағдарламаларды жасап, ... ... ... Қазіргі кезде технологиялармен айырбас жөнінен келісім-
шарттарының қатаң сақталуын, өнеркәсіптік ... ... ... ... ететін жүйе керек. Бұл мәселені шешу ... ... ... ... көмегіне және халықаралық сауда
палатасының тәжірибесіне сүйенуге болады.
Қазақстан тек қана шикізат пен материалдарын ғана емес, сонымен ... ... ... өнімдер (электроника, өнеркәсіптік құрал-
жабдықтар және т.с.с.) экспортына маманданғанда ғана ... ... ... ... ... ие бола ... ... Республикасындағы біріккен кәсіпорындарды дамыту
мүмкіндіктері мен болашағы
“Қазақстан Республикасында біріккен кәсіпкерліктің даму жағдайлары ... ... ... ... кәсіпорындар қызметіне қолайлы
экономикалық ... ... ... ... ... ... талдау қарастырылады және біріккен кәсіпорындардың ... ... ... ... ұсыныстар көрсетіледі.
Қазіргі кездегі халықаралық бизнес ерекшелігі - тәуелді ... ... Өз ... тәуекел дәрежесі экономикалық кеңістіктегі
бизнес ... ... ... ... заңды-құқықтық
институтционалдық жүйе негізінде шаруашылық субъектілердің қызмет етуін
“қолайлы экономикалық ... деп ... ... экономикалық ахуалдың”
принципты базасына болып келесі факторлар жатады:
- жетілген салық жүйесі;
- оңайлатылған валюталық режим;
- бюджет ... ... ... ... есеп беру мен ... ... жетілген банк жүйесі;
- шаруашылық басқару органдарын жаңарту;
- жетілген сақтандыру жүйесі;
- ... ... ... ... ... сақтандыру жүйесі.
Әлемдік тәжірибеде инвестиция тартуға қолайлы жағдай жасау, ... ... ... құру, көп жағдайда заң шығару негізін жетілдірумен
байланысты. Өзара байланысты экономикалы, құқықтық, ұйымдастыру ... ... ... ... маңыздысы келесілер:
- инвесторлар басының және меншігінің қорғауды қамтамасыз ету;
- қаржылық валюталық, ... ... және ... емес ... ... ... ... инвестициясын сақтандыру және кепілдендіру жүйесін құру және
жеке ұлттық инвестициялармен кепілзат операцияларын ... ... ... реттеу мәселелерін шешуде мемлекеттік және аймақтық
органдар ықпалын шектеу; әртүрлі ведомостволар ... ... ... ... экономикалық ахуал” қалыптастырудың негізгі
элементі “Шетел инвестициялары туралы” Заң ... ... Осы ... ... ... ... түрі және ... байланысты
барлық қызмет түрлері қолайлы жағдайларда жүзеге асырылуы тиіс. Бұл ... ... ...... ... ... ... қызметіне максималды жағдай құру.
Бұл заң Қазақстан территориясында шетел инвестицияларының ұлттық
инвесторларға рұқсат ... ... ... - құқықтық формасында
біріккен кәсіпорын, еншілес және шетел заңды ... ... ... ... мүмкіндік бар екендігін бекітеді. Осы заң шетел инвесторларына
басқа да маңызды кепілдіктер береді.
Тікелей шетел ... ... ... оның ... ... ... ескергенде, басқа ... ... ... ... ... ... ие болады:
- біріншіден, отандық тауарлар мен қызметтерді ... олар ... салу көзі ... ... ... ... трансфертін, “ноу-хау”, алдыңғы ... ... және ... және ... ... қарызын өтеуді
кқамтамасыз етеді.
1995 жылы еліміздің салық жүйесін реформалау жылы болып табылады, яғни
жаңа салық кодексінің және ... ... ... болып есептеледі.
Республикадағы жүргізілген салықтық реформалардың негізгі идеясы: бюджет
пайдасын қалыптастыру, экономикалық бейтараптықты, және ... ... мен ... іске асыру. Салық кодексінде салық негізінің
кеңеюін анықтайтын, саклық ... ... және өз ... ... ... ... алу прнциптері қарастырылады.
Шетел қатысуы мен 100 % -ды шетел капиталы барлық заңды тұлғаларды
тіркеу туралы ... ... және ... ... ... ... мен 1995 жылы заң күші бар “Заңды тұлғаларды
мемлекеттік тіркеу туралы” заң күші бар ... қол ... Осы ... ... заңды тұлғаларды тіркеу ҚР-ның Юстиция министірлігі және оның
аймақтық органдары арқылы жүзеге асырылады. Заңды ... ... 15 күн ... ... құжаттар және құрылтайлық құжаттар арқылы
шектеледі.
Заңды түрде қорғаумен қоса, шетел инвесторларына қосымша ... ... ... ... және ынталандыру келісім-шарты
қамтамасыз етеді. Тәуелсіздік алағалы бері еліміз мұндай келісім шартын 23
елмен жасады. Қазіргі ... 21 ... ... ... ... экономикалық ахуал” қалыптастыру көптеген факторлардан
тәуелді болып келеді. Халықаралық салық және ... ... ... ... “ҚР-дағы инвестициялық ахуал” бағдарламасы
нәтижесі бойынша, еліміздегі инвестициялық ... ... зор. ... ... тұрақсыз деген тұжырымға келеді. Инвестициялардан түсетін
пайданың мүмкіндігіне қарамастан, анықталмағандық ... ... ... ... фактор болып отыр. Сонымен бірге салық жүйесінің
даму дәрежесінің ... ... ... ... ... ... және валюталық ... ... ... ... өтеуі үшін нақтылы жағдайды туғызбай отыр.
Қазіргі кезеңде, жаңа салық кодексінің, “Валюталық ... ... ... 10 ... ... ... және ... қарызды басқару
туралы”, 1997 жылғы 28 ақпандағы “Тікелей ... ... ... 1997 ... 5 ... № 77-1 ... қағаз нарығы туралы”,
1997 жылғы 6 наурыздағы № 82-1 “Инвестициялық қорлар туралы” ... ... ... ... ... алға ... басқандығын
көрсетеді.
Қорытынды
Сонымен біз Қазақстан Республикасының халықаралық еңбек бөлінісіне
қатысуын ... ... ... ... ... ... ... қатынастағы жағдайымен анықталынады.
Халықаралық экономикалық қатынас еңбек бөлінісі процесінен, өндіріс
пен ғылымның халықаралық ... және ... ... туындайды.
Халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуі, яғни халықаралық экономикалық
қатынас табиғи және жасалынға өндірістік технологиялық фаторлардан, сонымен
бірге әлеуметтік, ұлттық, ... ... және ... жағдайларына
тәуелді болады.
Халықаралық экономикалық қатынас рөлі, даму қарқыны, мүмкіндктері және
оның негізгі нысандар арақатынасы және ... ... ... ... ... яғни оның ең ... ... өтеміз.
Халықаралық еңбек бөлінісінің жалпы түрі халықаралық салааралық айырбасты,
әсіресе, өндірілетін және өнделетін жеке елдер ... ... ... ... ... ... мен ... дайын өнім халықаралық
саудасының үстем болуына және ... ... ... біртектес
халықаралық еңбек бөлінісі өндірістің жекелеген кезеңдеріне мамандануды
білдіреді, ол ... ... және ... жоба ... ... ... Мамандану және кооперация
формаларының дамуы халықаралық экономикалық ... ... ... елдер (олардың ішінде Қазақстан) халықаралық еңбек ... ... орын ... Олардың орны мен рөлі олардың ... және ... ... деңгейлеріне байланысты.
Қазіргі кезеңде олар өнеркәсібі дамыған елдерге шикізат көзі рөлін
атқаруда. Бірақ, өздерінің экономикасының даму ... ... ... елдер дайын өнім шығаруға мамандануға көшуде, ... ... Азия және ... ... жаңа ... ... ... қарамастан, олар халықаралық еңбек бөлінсі және уақыт бойы
өнеркәсібі жоғарғы дамыған елдер үшін екінші ... ... ... біз
халықаралық еңбек бөлінісінің халықаралық ... ... ... ... ... жөн. ... тиімді сыртқы
экономикалық ... ... ... Қазақстан халықаралық еңбек бөлінісі
жүйесінде өз орнын біршама алға жылжыта алады.
Қазақстан әлемдік ... ... ... ... ие, ... ... әлемдік нарықта кейбір өнім ... ... ... ... ... бір ... ол әлемдік көлік
жүйеден алыс орналасқан, әсіресе теңіз жолдарынан алшақ орналасқан.
Сонымен, Қазақстанның сыртқы экономикалық ... ... ... біз ... ... ... бөлінісі жүйесіндегі рөлі мен
орнын ... ... ... ... ... ғылым
сыйымдылығы жоғарғы өнімдердің түріне мамандануына мүмкіндік береміз.
Қорыта келгенде, ... ... ... тереңдеуімен
Қазақстанда біріккен кәсіпорындардың дамуы кең ... ... ... дамыту кезінде мына төмен қорытындыларды жасауға
болады:
1.Біріккен кәсіпорындардың даму көрсеткіштері мен ... ... ... сәйкес, тиімділікті көтеру үшін көрсетілген
кәсіпкерлік компоненттерін есепке алу ... құру ... ... ... ... ... жүйесін
ырықсыздандыру. Біріккен кәсіпорындардың құрылған бірінші 3 ... ... ... босату шетел қатысуымен құрылған ұсақ және ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық
талаптарын сай негізгі ... ... ... ... жекелеген
тәсіолдерін қамтиды бағдарлама қалыптастыру қажет.
3.Валюталық және кедендік ... ... ... шетел капиталдың қолдануды және пайдалануды ... ... ... ... ... режимді ырықсыздандыру
инвестициялық тауарларды импорттауда ... ... өз ... ... ... мен ... ... жойылуы, біріккен
кәсіпорындардың өндірістік процесінен қолайлы ... ... ... ... ... көпшілігі біріккен кәсіпорындардың
жарлық қорына ақшалай емес активтерді салады.
4.“Қолайлы экономикалық ... ... үшін ... жүйесін
оңайлату қажет. Сол үшін салық салудың ... ... ... ... үзілісін қамтамасыз ету қажет, сонымен ... ... ... ... ... және
инфрақұрылымды жетілдіруімен байланысты жобаларды салықтан босату тиіс.
5.Мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... басқару органдарын рационализациялау бағыты үстем болып отыр,
сонымен қатар бірккен ... ... ... ... ... ... қалып отыр. Орталық органдар жүйесінде
де бірқатар проблемалар кездесуде. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі комитет және
Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитет. Біріккен кәсіпкерлікті басқарумен
айналысатын әкімшілік органдар ... ... ... және ... бірігіп жобаны жүзеге асыруына қолайлы жағдай тигізер еді.
Осыған байланысты халықаралық кәсіпкерлік пен капиталдардың ... ... ... ... ... құру ... болар еді. Бұл
орган бақылау, ынталандыру және мәлімет жеткізуші функцияларды ... ... ... ... қажет. Нақтылы мұндай қызмет атқарушы орган
бюрократияның тежелу көзі болып табылады.
6.Мемлекеттің тарифтік саясат жетілдіру қажет. Ол – ... ... ... ... Бұл бағытта қажетті шаралардың бірі сыртқы
экономикада инвестициялық тауарлар үшін жеңлдік режим ... ... ... ... ынталандыру маңыздылығы 2030 Қазақстанның
даму стратегиясында, сонымен қатар Қазақстан Республикасының Президентінің
1998 жылы 28 қаңтарда қабылдаған № 3834 “2030 ... ... ... ... ... ... ... туралы” қаулысында көрсетілген.
Экономиканың даму стратегиясының бір принципі ретінде шетел инвестициясын
тиімді түрде қорғау ... ... орай ... ... ынталандыруды жүзеге асырудың шаралары ретінде жеңілдіктер мен
шетел инвестициясының үлесін арттыру үшін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етумен бірге, ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет.
Сонымен, тікелей ... және ... ... ... ең маңыздысы
өзгерістерді Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... отырып, толықтырылып немесе керісінше
қажетсіз объекті салықтық жеңілдіктер үшін алып тасталынып, түзетіліп
отыруға ... ... ... Ашимбаев Т.А. Экономика Казахстана на пути к ... ... ... ... 1994 ... ... Қ. Қазақстан мемлекет ретінде қалыптасуы мен экономиканың
дамуы. – Алматы, 1998 ж. – 216 ... ... В.В. ... М, ... ... Р. ... ... проблемы методологии и теории.
Алматы, 1998 г.
5. Ермекова Э.М. ... и ... ... ... ... ... ... и уровень жизни населения // Вестник КазГУ 2001 №5.
6. ... ... ... ... Агенство РК по статистике.
7. Кубаев Е. Экономичская политика и ... ... ... ... Кенжегузин М.Б., Додонов В.Ю. Шевелев С.А. Формирование и реализация
казахстанской модели устойчивого ... ... ... 2001 ... Курс ... ... Под.ред. Л.И. Абалкина. М, 1997 г.
10. Казахстан в цифрах за 2007 год. ... РК по ... ... ... ... ... ... Қазақстан
2003, 5 сәуір.
12. Қазақстан ... ... ... ... 18 ... ... Н.А. ... и социально-экономическое развитие. Москва
«Экономикаң, 1994 г.
14. ... Н.А. ... – 2030. ... 1998.
15. Селезнев А. Макроэкономические факторы роста производства //
Экономист. 1999 ... ... ... ... РК и ее ... ... ... РК по статистике. 2004.
17. Сидоров М.Н., Федотов А.А. ... ... ... ... ... прогнозирования.
18. Тодаро М.П. Экономическое развитие. Москва, 1997 г.
19. Оразәлі С. ХХІ ... ... ......... -
1996 ж. 120 б.
20. Общий ... ... ... Агенство РК по
статистике // Банки Казахстана 2004 №4.
21. Уровень жизни населения. Агентство РК по ... 2007г. ... ... ... Под. ред. А.И. ... М, 1999.
23. Экономическая теория. Учебник. Под.ред. И.П. Николаевой. М, 1998 г.
24. Ясин Е. ... ... и ... ... 2002 ... ... ... 2003-2004годың, Алматы,
Агенство РК по статистике.
26. Деятельность совместных предприятий. //Каржы-каражат. Финансы
Казахстана 4/98.
27.Закон ... ... «О ... ... ... ... ... и развитие совместных предприятий в Казахстане. Транзитная
экономика 1/99.
29.Совместное ... ... ... и ... Е.
Е.Смирнова. Н
-----------------------
[1] Қазақстан – цифрларда, 152-154 б.
-----------------------
Командиттік серіктестік
Аралас кәсіпорындар
Толық серіктестік
Контракциондық кәсіпорындар келісім-шарттық кәсіпорындар
Акционерлік кәсіпорындар
Серіктестіктер
Біріккен кәсіпорындардың формалары
Негізгі капитал
Шетелдік ... ... ... ... ... ... ... ұлттық кәсіпорындардың акцияларды сатып алу,
біріккен кәсіпорындардың акцияларын сатып алу
Интеллектуалды: кадрларды дайындау, тәжірибелермен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар құру
100 % шетел капиталдың қатысуымен құралған кәсіпорындар
Біріккен кәсіпорындар (шетел ... ... 100 %-тен ... ... басқа ресурстарды, үйлерді, ғимараттарды, негізгі жабдықтарды,
лицензиямен ноу-хауды, көмекші жабдықтарды, көлікті, құралдарды пайдалану
құқығы
Шикізаттар мен ... ... ... ... құралдар, соның
ішінде кадрларды дайындау, маркетингтік зерттеуді, ... ... және ... кәсіпорындарына қатысушылардың өз ... ... ... қатысушы салымы
Шетелдік қатысушы салымы
Отандық қатысушысынан тартылған
Шетелдік қатысушысынан тартылған
Тартылған біріккен кәсіпорындар

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық еңбек бөлінісі туралы мәлімет33 бет
"Кинопарк 7 Ақтөбе" деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану20 бет
Delphi және мәліметтер қоры100 бет
Delphi және мәліметтер қоры сервері31 бет
Delphi ортасы туралы түсінігі51 бет
Delphi ортасында10 бет
Delphi ортасында мәліметтер қорымен жұмыс39 бет
Delphi программалау ортасы және мәліметтер қоры34 бет
Delphi-де мәліметтер қорымен байланысты ұйымдастыру55 бет
Delphi-де мәліметтер қорын құру технологиялары жайлы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь