Молибден кендері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1. ӘДЕБИ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.1 МОЛИБДЕННІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.2 Сулы ерітінділердегі молибденнің иондық күйі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
15
1.3

1.4 Молибденнің ҚР қоры, қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Молибден кендері мен минералдарының ыдырау әдістері ... ... ... ... ...
16

20
2

2.1 ХИМИЯЛЫҚ ТАЛДАУ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Табиғи және өндірістік объектілерде
молибденді анықтау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 22


22
2.2 Рентген құрылымды талдау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 25
2.3 Атомды . абсорбциялы спектроскопия ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.4
Молекулярлы абсорбциялы спектроскопия ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
3 ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
3.1 Бастапқы заттар және реагенттер, қондырғы,
эксперимент әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
31
3.2 Кендер мен молибденді концентраттардың
құрамын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
32

3.3 Табиғи кен мен концентратты қышқылдық ыдырату арқылы
ерітіндіге ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
36

3.4
Табиғи кен мен концентратты балқытып ыдырату арқылы
ерітіндіге ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
38
3.5

3.6

3.7 Табиғи кен мен концентратты микротолқынды пеште автоклавты ыдырату арқылы ерітіндіге ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Құрамында молибден бар кендер мен концентраттарды ыдырату жолдарының салыстырмалы талдауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Молибденді анықтауда градуирлеу графигін тұрғызу ... ... ... ... ... ... ..
39


41
42

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

КЕЙБІР ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
43

45
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 46
Қазіргі кезде ғылым мен техникадағы молибденнің ролінің артуы оның жаңа кендерін өңдеу қажеттілігін туғызып отыр. Молибденнің әртүрлі құймалардағы, қоршаған орта объектілеріндегі, биологиялық материалдардағы, сонымен қатар азық-түлік өнімдеріндегі құрамын бақылау, басқа әдістерге қарағанда металды концентрацияның кең диапазонында анализдеуге мүмкіндік беретін, қолайлылығымен, тез әрі селективтілігімен ерекшеленетін анықтау әдісін қажет етеді.
Алдын-ала концентрлеу арқылы молибденді анықтаудың сезімталдығын жоғарылатуға болады. Концентрлеу әдістерінің ішінде ең кең таралған әдіс - экстракция әдісі болып табылады. Молибденнің сулы ерітінділердегі формасының көптүрлілігі оның экстракциясын анионалмастырғыш, бейтарап және катионалмастырғыш - органикалық реагенттердің барлық түрлерімен жүргізуге мүмкіндік береді. Жоғары сапалы молибден өнімдерін алу үшін ионалмасу және экстракция процестерінің қолданылуы қажет. Сондықтан молибден экстракциясының заңдылықтарын зерттеу маңызды, әрі теориялық және практикалық қызығушылық тудырады. Соңғы он жылда молибденнің аналитикалық химиясы айтарлықтай өзгерді. Мысалы, талдау объектілерінің барынша әртүрлілігі байқалды, физикалық әдістердің маңыздылығы артты, сонымен қатар тест-әдістер үлкен мәнге ие болды. Әртүрлі табиғат объектілеріндегі молибденді анықтау кезіндегі үлгі дайындауда экстракциялық концентрлеу және бөлу операциялары маңызды болып қалады. Молибденнің сұйықты экстракциясына қарағанда оңай балқитын экстрагенттерді қолданудың артықшылығы басым.
Молибденнің химиясы оның түзетін қосылыстарының күрделілігімен сипатталады. 50-70-жылдары А.К.Бабко, К.Ж. Яцимирский, М.В.Мохосоев, Н.С.Шариповалар молибденнің ерітінділердегі иондық формаларын зерттеу жұмыстарын жасаған. Кейінірек зерттеулер шет елдік авторлармен Y.Bal, G.Coteмен жүргізілді.
Анализ әдісін таңдау тәжірибенің мақсатына, молибденнің мөлшеріне, объектінің шығу тегіне, оның құрамына байланысты мәліметтерге, сыртқы жағдаларға (дала немесе зертханалық анализ), зерттеушінің квалификациясына, зертхананың құрылғылар және реактивтермен жабдықталуына, анықтаудың тезділігіне, анализденетін объектінің мөлшеріне, сынаманы дайындаудың қандай да бір әдісінің жүргізілу мүмкіндігіне байланысты. Анализденетін объектілерді ыдыратудың оптималды әдістері ретінде: қышқылдық ыдырату, балқытып ыдырату және микротолқынды пеште автоклавты ыдырату арқылы ерітіндіге ауыстыру таңдалынды. Әдеби шолу нәтижесінде әр ыдыратудың өзінше артықшылығы мен кемшілігі бар. Атап айтатын болсақ, қышқылдық ыдырату өнеркәсіпте кеңінен қолданылады, дегенмен ыдырату барысында концентрлі қышқылдар қолданылатын болғандықтан қауіпсіздік техника ережесіне және экономикалық жағынан тиімді емес. Ал балқытып ыдырату тез орындалғанмен, сілтісіздендіру барысында бөгде элементтермен бірге анықталатын элемент қосарланып бөлінуі мүмкін. Микротолқынды автоклавты ыдырату орындалу жағынан уақытты анағұрлым үнемдейді, дегенмен анықтауды орындау үшін кез-келген зерттеушіге қол жетімді емес.
1 Бусев А.И. Аналитическая химия молибдена. – М.: Изд-во Академии наук СССР, 1962. - 291с.
2 Зеликман А.Н. Молибден. – М.: Металлургия, 1970. - 440с.
3 Химическая энциклопедия: в 5-х т. / редкол.: Кнунянц И.Л. и др. - М.: Большая Российская энцикл, 1992. - Т.3. - С.125-129.
4 Влияние водного фактора на здоровье человека // Экологический вестник России. - 2002.- № 6. - С.53-60.
5 Дмитриев М.Т., Казнина Н.И., Пинигина А.И. Санитарно-химический анализ загрязняющих веществ в окружающей среде. - М.: Химия, 1989.- С. 231-308.
6 Резниченко В.А., Палант А.А., Соловьев В.И. Комплексное использование сырья в технологии тугоплавких металлов. – М.: Наука, 1988. - С. 20-22.
7 Поиски, разведка и оценка месторождений молибдена. – М.: Недра, 1984.- 199с.
8 Битовт О.А. Современное состояние и перспективы развития минерально-сырьевой базы вольфрама, молибдена и олова в Республике Казахстан / МН-АН РК, КазгосИНТИ. Серия геология. – Алматы, 1998. - 12 с.
9 Сенчило Н.П., Щерба Г.Н., Масгутов Р.В., Лаумулин Т.М., Тюгай О.М., Дарбадаев А.Б., Шептура В.И., Кудряшов А.В., Ракишев Б.М., Степанов С.Н., Кормушин В.А., Зайцев С.И. Молибденоносные формации Казахстана. - Алма-ата: Гылым, 1992.- 184с.
10 Гедгаров Э.И., Бессер А.Д. Российская Федерация как часть мирового рынка сырья, содержащего тугоплавкие металлы, и пути повышения качества товарных соединений (на примере вольфрама, молибдена и рения) // Химическая технология. - 2000.- № 1.- С.15-23.
11 Золотов Ю.А., Дорохов Е.Н., Фадеев В.И. Основы аналитической химии. В2кн. Кн.2. Методы химического анализа. Высш.шк., 2004. – 503 с.
12 Алшанов Р.А.Казахстан на мировом минерально-сырьевом рынке: проблемы и их решения. – Алматы, Издание третье, дополненное, 2011.- 220 с.
13 Шоинбаев А.Т. Физико-химическое основы азотнокислотного способа переработки молибденсодержащих продуктов. – Алматы, 2001. - 199с.
14 Химическая промышленность // Бюллетень иностранной коммерческой информации. - 1999. - №1. - С.15-16.
15 Химическая промышленность // Бюллетень иностранной коммерческой информации. - 1997. - №35. - С.14-15.
Уткин Н.Н. Металлургия цветных металлов.-М: Изд-во Академии наук СССР,1962-291с.
16 Мухина З. С., Тихонова А. А., Новикова Л. Ф., Боброва С. Т., Егорова К.И., Башкирова И. С., Жемчужная И.А., Барскай С. И., Сажина Л.А., Бухтиаров В. Е., Никитина Е.И., Слинко Н.Т., Матросова Т. В., Деревянко Г. Н. Методы анализа металлического молибдена и сплавов на его основе. М., ОНТИ, ВИАМ, 1961, стр. 55.
17 Тарасевич Н. И., Хлыстова А. Д. В сб.: Методы определения анализа редких элементов. М., Изд-во АН СССР, 1961, стр 562-564.
18 Ахманова М. В. В сб.: Методы определения и анализа редких элементов. М., Изд-во АН СССР, 1961 , стр 564-565.
19 Яковлев П. Я., Разумова Г. П., Дымова М. С., Малинина Р. Г. В сб.: Методы определения и анализа редких элементов. М., Изд-во АН СССР, 1961, Хакимова В.К., Набиев М.Н. Изучение форм соединений молибдена в растворах фосфорной и азотной кислот // Докл. АН УзССР. – 1970. – Т.6. - С. 27-29.
16 Шапиро К.Я., Кулакова В.В., Евстигнеева Э.Д., Зуев В.Н., Ненашева Л.А. К вопросу о ступенчатой полимеризации и деполимеризации молибдат-ионов // Ж. неорган. химии. – 1970. - Т.15, № 8. - С.2238-2242.
17 Вольдман Г.М., Зеликман А.Н., Хуторецская И.Ш. Изучение форм нахождения молибдена в кислых растворах методом катионообменной экстракции // Ж. неорган. химии. – 1973. - Т.18, вып.11. - С.3046-3050.
18 Алексеева И.И. Изучение полимеризации молибденовой кислоты кинетическим методом // Ж. неорган. химии. – 1967. - Т.12, вып.7. - С.1840-1845.
19 Набиванец Б.И. Константы кислотной и основной диссоциации гидратированной трехокиси молибдена // Ж. неорган. химии. – 1969. - Т.14, вып.3. - С.653-659.
20 Силлен Л.Г. О полианионах в растворах // Вестн. ЛГУ. – 1964. - Т.4. - С.82-94.
21 Морачевский Ю.В., Лебедева Л.И. О составе ионов, образуемых шестивалентным молибденом в растворах // Ж. неорган. химии. – 1960. - Т.5, вып.10. - С.2238-2241.
22 Бабко А.К., Гридчина Л.И. Полиионы молибдена в кислых растворах // Ж. неорган. химии. - 1968. - Т.13, № 1.- С. 123-126.
23 Яцимирский К.Б., Алексеева И.И. О состоянии молибденовой кислоты в слабокислых растворах // Ж. неорган. химии. - 1959. - Т.4, вып.4. - С.818-822.
24 Cruywagen J. J., Heyns J. B. Molybdenum (VI) equilibria at high perchloric acid concentration // Polyhedron, International Journal for Inorganic and Organometallic Chemistry. - 2000. – Vol.19, № 8. - Р.907-911.
25 Cruywagen J.J. Potentiometric investigation of molybdenum (VI) equilibria at 250C in 1M NaCI medium // Inorg. Chem. – 1980. - №19(2). – P.552-554.
26 Tytko K H., Baethe G., Cruywagen J.J. Equilibrium studies of aqueous polymolybdate solutions in 1M NaCI medium at 250C // Inorg. Chem. – 1985. - №24(20). – P.3132-3136.
27 Назаренко В.А., Антонович В.П., Невская Е.М. Гидролиз ионов металлов в разбавленных растворах. – М.: Атомиздат, 1979.- 124 с.
28 Подшивалова А.К., Черняк А.С., Карпов И.К. О некоторых превращениях форм молибдена (VI) в кислых растворах // Ж. неорган. химии. - 1984. - Т.29, вып.10. - С.2554-2557.
29 Большова Т.А., Басова Е.М., Малыхин А.Ю., Поплавская Е.Н. Определение молибдена и вольфрама методом высокоэффективной жидкостной хроматографии // Ж. аналит. химии. - 1988. - Т.63, вып.12. - С.2229-2233.
30 Алексеева И.И., Рузинов Л.П., Хачатурян Е.Г., Чернышова Л.М. Определение молибдена(VI) и вольфрама(VI) при совместном присутствии кинетическом методом // Ж. аналит. химии. – 1980. - Т.35, вып.1. - С.60-63.
31 Иванов В.М., Кочелаева Г.А., Прохорова Г.В. Методы определения молибдена // Ж. неорган. химии. – 2002. - Т.47, №9. - С.902-917.
32 Кочелаева Г.А., Иванов В.М., Прохорова Г.В. Определение молибдена в сталях, почве и морской воде спектроскопическими методами и методом адсорбционной вольтамперометрии // Ж. неорган. химии. – 2001. - Т.46, №8. - С.860-866.
33 Прохорова, Г.В., Иванов, В.М., Кочелаева, Г.А. Азосоединения-реагенты для вольтамперометрического определения молибдена(VI) // Журн. аналит. химии. – 2000. - Т.55, № 7. - С.745-749.
34 Пилипенко А.Т., Самчук А.И., Зульфигаров О.С. Экстракция и атомно-абсорбционное определение молибдена с применением N-бензоилфенилгидроксиламина // Ж. аналит. химии. – 1984. - Т.39, вып.11. - С.2051-2054.
35 Azeredo Laerte da C., Azeredo Maria Aparecida A., Castro Rosane N., Coelho Ana Paula A., Teixeira Geraldo A., Saldanha Marcelo F. C. Preconcentration and determination of molybdenum in soybean by ICP-AES using column packed with -benzoinoxime immobilized on silica gel // Abstr. 5th Rio Symp. Atom. Spectrom., Cancum, Mex., Oct. 4-10, 1998. ICP Inf. Newslett. - 1999. – Vol.24, №8. - Р.664-665.
41 Уткин Н.Н. Металлургия цветных металлов.-М: Изд-во Академии наук СССР,1962-291с.
42 Мухина З. С., Тихонова А. А., Новикова Л. Ф., Боброва С. Т., Егорова К.И., Башкирова И. С., Жемчужная И.А., Барскай С. И., Сажина Л.А., Бухтиаров В. Е., Никитина Е.И., Слинко Н.Т., Матросова Т. В., Деревянко Г. Н. Методы анализа металлического молибдена и сплавов на его основе. М., ОНТИ, ВИАМ, 1961, стр. 55.
43 Тарасевич Н. И., Хлыстова А. Д. В сб.: Методы определения анализа редких элементов. М., Изд-во АН СССР, 1961, стр 562-564.
44 Ахманова М. В. В сб.: Методы определения и анализа редких элементов. М., Изд-во АН СССР, 1961 , стр 564-565.
45 Яковлев П. Я., Разумова Г. П., Дымова М. С., Малинина Р. Г. В сб.: Методы определения и анализа редких элементов. М., Изд-во АН СССР, 1961, стр 568-569.
46 Ю. Н. Книпович, Ю.В. Морачевского , Анализ минерального сырья., 1959.
        
        МАЗМҰНЫ
| | | |
| ... |
| ... | ... ... |8 |
| ... |
| ... | ... ... ... |8 |
| ... | ... |Сулы ерітінділердегі молибденнің иондық |15 |
| ... | ... ... ҚР ... |16 |
| ... ... | |20 |
| ... кендері мен минералдарының ыдырау | |
| ... | |
|2 ... ... |22 |
| ... ... | | |
| | |22 |
| ... және өндірістік объектілерде | |
| ... ... | |
| ... |
| ... | ... ... құрылымды талдау |25 |
| ... |
| |. | ... ...... |26 |
| ... | ... |Молекулярлы абсорбциялы |29 |
| ... | |
|3 ... |31 |
| ... |
| ... | ... |Бастапқы заттар және реагенттер, қондырғы, | |
| ... |31 |
| ... |
| ... | ... ... мен ... ... | |
| ... |32 |
| ... |
| ... | ... ... кен мен ... ... ... арқылы | |
| ... |36 |
| ... |
| ... | ... ... кен мен ... ... ... ... | |
| ... |38 |
| ... |
| ... | ... ... кен мен концентратты микротолқынды пеште автоклавты ыдырату| |
| |арқылы ерітіндіге |39 ... ... | |
| ... ... бар кендер мен концентраттарды ыдырату | ... ... ... |41 |
| ... |42 |
| ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| | |45 |
| ... ... | |
| ... | |
| |ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР |46 |
| ... | ... ... ... мен ... ... ролінің артуы оның
жаңа кендерін ... ... ... ... ... әртүрлі
құймалардағы, қоршаған орта объектілеріндегі, биологиялық материалдардағы,
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... металды концентрацияның кең диапазонында анализдеуге мүмкіндік
беретін, қолайлылығымен, тез әрі ... ... ... ... ... ... ... молибденді анықтаудың сезімталдығын
жоғарылатуға болады. Концентрлеу әдістерінің ішінде ең кең таралған әдіс -
экстракция ... ... ... ... сулы ерітінділердегі
формасының көптүрлілігі оның ... ... ... ... - органикалық реагенттердің барлық түрлерімен жүргізуге
мүмкіндік ... ... ... молибден өнімдерін алу үшін ионалмасу және
экстракция процестерінің ... ... ... ... ... зерттеу маңызды, әрі теориялық және
практикалық қызығушылық тудырады. Соңғы он ... ... ... айтарлықтай өзгерді. Мысалы, ... ... ... ... ... әдістердің маңыздылығы артты, сонымен қатар
тест-әдістер үлкен мәнге ие болды. ... ... ... ... ... үлгі ... экстракциялық концентрлеу және
бөлу операциялары маңызды болып қалады. Молибденнің сұйықты экстракциясына
қарағанда оңай балқитын экстрагенттерді қолданудың артықшылығы ... ... оның ... қосылыстарының күрделілігімен
сипатталады. 50-70-жылдары А.К.Бабко, К.Ж. ... ... ... ... ... ... зерттеу
жұмыстарын жасаған. Кейінірек зерттеулер шет ... ... ... ... әдісін таңдау тәжірибенің мақсатына, молибденнің мөлшеріне,
объектінің шығу тегіне, оның құрамына ... ... ... ... ... зертханалық анализ), зерттеушінің квалификациясына,
зертхананың құрылғылар және реактивтермен жабдықталуына, ... ... ... ... ... ... да бір ... жүргізілу мүмкіндігіне байланысты. ... ... ... ... ... ... ыдырату,
балқытып ыдырату және микротолқынды пеште автоклавты ... ... ... ... ... шолу ... әр ыдыратудың өзінше
артықшылығы мен кемшілігі бар. Атап айтатын ... ... ... ... ... дегенмен ыдырату барысында концентрлі
қышқылдар қолданылатын болғандықтан қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... Ал ... ыдырату тез орындалғанмен,
сілтісіздендіру барысында бөгде элементтермен бірге анықталатын элемент
қосарланып ... ... ... ... ... орындалу
жағынан уақытты анағұрлым үнемдейді, дегенмен анықтауды орындау үшін ... ... қол ... емес.
1. ӘДЕБИ ШОЛУ
4 МОЛИБДЕННІҢ ЖАЛПЫ СИППАТТАМАСЫ
Молибден (от греч. molybdos-қорғасын; лат. ... ... ... VI-шы ... ... ... химиялық
элементі. Табиғатта жеті тұрақты массалық үлесі 92 (15,86%), 94 (9,12%), 95
(15,70%), 96 ... 97 (9,45%), 98 ... 100 (9,62%) ... изотопы
бар. Ішкі атомдық электрондық бұлттарының конфигурациясы 4d55s1. ... ... Моб+ ке ... ... ... 7,10, 16,155, 27,13,
40,53, 55,6 и 71,7 эВ; электронның шығу жұмысы 4,3 эВ; ... ... 1,8; ... радиусы 0,14 нм, иондық сандары (нм;
жақшада координациялық сандары ... Мо3+ 0,083 (6), Мо4+ 0,079 ... 0,075 (6), Мо6+ 0,055 (4), 0,064 (5), 0,073 (6) и 0,087 ... ... ... +6 тотығу дәрежесін ... ... +5, +4, +3, +2 ... ... ... ... [1].
Молибден - сирек, шашыраңқы, қатты, көлемді орталықты кристалл
торлары бар, түсі - ақ-жылтыр, қиын ... ... ... ... түрінде
қара-сұр түсті. Тығыздығы 10,2 г/см 3 . Балқу температурасы 2623 оС, ... ... 4830 оС. ... ... ... қабылдауы
+9•10-5. Жоғары өткізгіштік қасиетіне өту температурасы 0,916 ... ... ... металдың тазалығы мен алдын-ала
механикалық және термиялық ... ... ... ... тығыздығы
1,5-1,6 ГПа. Молибденнің вольфрамға қарағанда пластикалық ... ... ... ... ... ... бірақ темірден
жоғары. Механикалық қаттылығы жағынан вольфрамнан төмен, ... ... ... ... ... қасиеті сай. Сілтілі, күкіртті және тұз
қышқылының көп бөлігінде әр түрлі температурамен, әр ... ... ... ... молибден тұз және күкірт қышқылдарының әсеріне
тұрақты, қыздырған кезде баяу әрекеттеседі. 400 °С ... ... 600 °С ... ... тез ... дейін
тотыға бастайды. Су буымен 700 °С-тан жоғары температурада тез әрекеттесе
бастап, МоО2і ... ... ... ... молибден кукірт пен
тұз қышқылы әсеріне тұрақты Патша сұйығы, НNOЗ, Н2О2 ... ... ... ал ... әрекеттесуі жылдамдайды. Молибден НNOЗ және
Н2SО4 қоспасымен жақсы реакцияласады. Сілтілердің суық ерітінділерінде
молибден тұрақты, ал ... ... ... ... немесе
тотықтырғыштар қатысында молибден қышқыл тұздарын түзе отырып, сілтілерде
оңай ериді. ... ... ( 1000 °С 0,5 см3 Н2 100 г ... ... ... ... алынады [2].
Молибден - ондаған биологиялық активті химиялық ... ... ... ... ... ... биохимиялық процестерге
қатысады, ақуыздар мен нуклеин қышқылдарының биосинтезін стимулдайды ... өмір ... ... ... ... ... тәуліктік
қажеттілігі ересек адамдар үшін 0,075-0,250 мг және балалар үшін 0,06мг-ды
құрайды.
Сонымен ... ... адам үшін ... ... элементтер
тобына жатады. Кесте 1 молибденнің әртүрлі объектілердегі кейбір ... ... 1. ... ... объектілердегі ШРЕК-сы.
|Объекті ... ... ... су |500 |[4] ... су |70 ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ДС ... |
| |70 ... |
| | ... 18308 |
| | ... ... ... | ... |
| |250 ... ... ... ... ... |1,2 ... ... ... | ... |
| | ... |
|Топырақ ... |[5] ... жер ... мөлшері 1,1·10-4%-ті құрайды. Молибден
халькофильді қасиет көрсететіндіктен, ... оның ... ... ... ... қосылыстарының жеке кездесетін жерлері ... ... ... ... ... мыспен немесе
вольфраммен, висмутпен, сонымен бірге уранмен ... ... ... ... ... ... ... максималды және
жоғары концентрациялары О, Сu, Fe, Pb, Zn, As, Sb, Bi, Re, Se,Te, Ge, Ga,
Cd, In, Ag, Au және т.б үшін тән ... ... 20-ға жуық ... ... ... таралған
минералдарының кейбір сипаттамалары 2 - кестеде берілген [3-6].
Молибден минералдарының кейбір суреттері сурет 1 көрсетілген.
Молибден қосылыстары жер шарының ... ... ... АҚШ, ... ... ... ... Австралия, ТМД (Ресей,
Қазақстан, Өзбекстан, Армения) елдерінде бар [2;3].
Молибденит ... ... 1. ... ... минералдары.
Молибден минералдарының ішінде кең таралғаны және өнеркәсіптік маңызы
бар-молибденит немесе молибденді жылтыр MoS2. ... ... ... ... 99%-ы ... ... ... Молибденит – жұмсақ,
жылтыр, галенитке ұқсас минерал. Ол ... тор құру ... ... 20-ға жуық ... ... Кеңінен таралған
минералдарының кейбір сипаттамалары кесте 2-де берілген ... ... жер ... ... ... ... АҚШ, ... Мексика, Норвегия, Канада, Австралия, ТМД (Ресей,
Қазақстан, Өзбекстан, Армения) ... бар ... 2. ... негізгі минералдарының сипаттамалары.
|Минералдың аты |Құрамы ... ... ... бойынша |
| | | ... ... |MoS2 |4,7-4,8 |1-1,5 ... |CaMoO4 ... |3,5 ... |Ca(Mo,W)O4 |5,8-6,2 |4,5 ... |PbMoO4 | | ... ... ... ... ... ... айналімен
оңай тотығады.
Молибдениттің меншікті салмағы 4,7-4,8. Минералдағы молибденнің
теориялық құрамы 60%. Табиғатта ... ... ... таза
молибденитті көп кездестіруге болады. Оның ... ... ... ... ... азот қышқылының қатысында молибденді қышқыл түзе
отырып ыдырайды. Молибден кендерінде ... ... ... болады.
Молибденит көбінесе вольфраммен вольфрамитті және шеелитті кең орындарында
кездеседі.
Молибденнің ... ... ... ... жоқ. Соған
қарамастан, олар үлкен қызығушылыққа ие.
Молибдит, MoO3 немесе ... ... ... ... ... ... инелі ашық сары түсті кристалл. Молибдит кең
таралған, бірақ аз мөлшерде ... ... ... кеңді байытқан кезде
молидиттің біраз мөлшері жоғалуы ... ... ... ... ... ... және ... жақсы ыдырайды.
Повеллит, СаМоО4 шеелит тобына жататын минерал. Повеллиттің қаттылығы
3,5; меншікті ... ... ... ... ... ... дамиды, ультракүлгін
сәулеленуде флуоресцентті қасиеті бар.
Вульфенит, PbMoO4 тотыққан қорғасынды кең орындарда кездеседі. ... ... ... ... ... ... және қазіргі уақытта өнеркәсіптік
маңызы жоқ. Жалпы, вульфенит – қызылдан сарыға дейінгі түрлі реңді минерал.
Оның ... ... 6,7-7,0, ... ... кеңдері жа шаюмен жақсы
байытылады.
Молибденнің басқа минералдары – чиллагит ... ... ... ... ... ... және
т.б. [4-8].
Кеңдердегі молибден құрамы әдетте аз ... ... ... ... концентраттарды ала отырып, кеңді байытады. Әр түрлі
типтегі молибден кеңдерін байыту-өте қиын және маңызды ... ... ... ... ... өзіне тән жағдайлар жасалынады. ... ... ... ... ... әдісі – флотация. Молибденит өте жұмсақ
болғандықтан және оңай жағылатындықтан, гравитацияны қолдануға ... ... ... ... ... 80%-ға ... жеткізуге
мүмкіндік бар. Өз молибден кеңдерінен молибденитті флотациялау қиындықсыз
жүреді, себебі ... ... оңай ... ... ... молибдениттің құрам мөлешері мыңдаған пайыз мөлшерде.
Алдымен, мыс-молибденді концентратты бөлу арқылы ... ... Ол әрі ... мыс және ... ... ... Ол үшін,
молибденит флотацияланады, мыс минералдары күкіртті натриймен немесе ... ... ... және ... мол ... ... рационалды
әдісі, флотацияның гидрометаллургиямен комбинирлеуі болуы керек.
Молибденнің аналитикалық сипаттамасы.
Молибден тотықтар қатарын түзеді. Олардың ... ... ... ... қиын ... ақ ұнтақ, қыздыру барысында
сарғаятын, молибденді ангидрид. Молибденнің үштотығы суда ... ал ... азот ... сілтілерде, аммиакта жақсы ериді. Сонымен қатар,
балқытқыш және концентрленген күкірт қышқылында да ... 4000С тан ... ... ... ... бастайды.
Сілтілі молибдаттарды қышқылдаса, молибденді қышқыл түзіледі, ... ... ... ақ және ... ... ... екі ... сілті металлдарының карбонаттарында, аммиакта және минерал
қышқылының артық мөлшерінде ерігіш болып келеді.
Молибдаттар әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... молибдаттар түзіледі де, сілтінің артық мөлшерінсіз
mM2O*nMoO3. ... ... ең ... - 3M2O*7MoO3*nH2O, мұндай
парамолибдат ... ... ... ... ... мен ... молибдаттары суда ерігіш те, қалғандары
ерімейді. Анализде топырақ түсті кристаллды тұнба, сұйытылған ... ... ... ... кең ... ... және
кальций молибдаттары қатты қыздыруға төзімді болып ... ... ... ... ... ... тұнбаға
түсіреді ( ванадий, вольфрам және алтывалентті хроммен және т.б. бірге)
Күкіртті ... ... ... ... ... MoS3 ... ... толығымен жүрмейді, себебі оның қалпына келуі біртіндеп
жүреді. Молибден сульфиді сілті металдарының және ... ... де, ... ... ... түзеді.
Молибденге гетерополиқышқыл түзу қасиеті тән, олардың көбісін
аналитикалық ... ... ... ... ... қалпына келтіргіштер қатысында молибден көгілдір ... ... ... ... ... одан ... ... оны үшваленттіге дейін тотықтырады. Молибденнің көлемдік
әдісі, осы реакцияларда қолданыс табады.
Қалпына келтіргіштер ... ... ... ... ... ... ... қосылыс түзеді. Қалпына келтіргіштің
артық мөлшерінде, молибден қатты қышқыл ортада ашық сары түсті үшвалентті
молибденге ... ... ... ... негізі молибденнің
колориметрлік анықтауынан бастау алады. Тұз ... ... ... ... ... ... ... молибденді қосылысты бөліп
алады.
Калий ксантогенаты әлсіз қышқыл ерітіндіде молибденмен қызғылт-күлгін
түсті комплексті қосылыс ... Осы ... ... ... ... ... алынады.
Молибденге арналған сапалы үлгі ретінде концентрлі күкірт қышқылымен
реакция анықтылынады. Егерде осындай ... ... ... ... ... ... ... сосын 1-2 тамшы күкірт
қышқылын қосып, тағы буландырса, ... ... ... ... ... анықтаудың бірнеше әдістері бар.
Молибденді анықтау үшін сенімді әдістері: ... ... ... ... ... ... әдіс кең қолданылды.
Бұл әдіс аз уақыттың кететіне қарамастан, жоғары ... және ... ... ... ... ... ... қарағанда, металлдардың
және кең байыту өнімдерінің анализінде кең қолданылады, ... ... көп ... ... ... ... қорғасын молибдаты ретінде анықтайтын таразылық әдіс, бай
кеңдерде және стандартты ерітінділердің титрін дайындауда жиі ... ... ... ... молибденді анықтау аз қолданысқа ие. Бұл
әдістің кемшіліктері де бар ... ... ... анықтаудың басқа да әдістері де бар:
Тиосульфатпен анықтау
Тұзқышқылды молибден қышқылының ерітіндісі уксусэтилді эфирмен ... ... ... ... ол анық қызыл түсті бояу
береді. Тәжіребиеде 5 мл ... ... ... ... ... фазаның қызыл түске боялуы байқалған. Бұл ... ... ... қосқанда жойылады.
Tl2MoO4 формасында анықтау
Егер 0,1 % MoO3 бар, KOH қатысында жүретін ерітіндіні қыздырсақ ... ... ... яғни әр ... ... ... ... жарық түсіргенде өзгереді, әр түрлі, бірақ ... ... ... ... ... ... ... көмегімен анықтау.
Роданидтің молибденге деген реакциясы 1803 жылдан белгілі. Молибден
қышқылына зерттелген ерітіндіге таза цинктің бөліктерін ... және ... тұз ... ... ... ... ... сутек бөліне бастайды.
Молибден қатысында қызыл немесе қызғылт бояу ... ... Осы ... мг MoO3 5 ... анықтауға болған. Кейін молибден қышқылын SnCl2
ерітіндісімен анықталған. Мұнда ... ... ... ... ... ... қыздырып, сосын суытады. Одан кейін KSCN
ерітіндісін қосып, диэтил ... ... Сол ... ... ... ... ... қатты қызыл түске боялады. Молибденді роданид
көмегімен қалайы хлоридінің қатысында анықтау-әдістердің ең тиімдісі және
эффективтісі. Осы ... әдіс ... ... ... кең
қолданылады.
Морин немесе кварцетин көмегімен анықтау
Алтывалентті молибденді моринмен анықтағанда ... ... ... ... ... ... ... көрсетпейді.
5 мл зерттелетін ерітіндіге 0,1-0,5 тұз қышқылы, 3 мл 2,5 ... III, ... ... қаныққан ерітіндісінің 0,5 мл-н, 2 мл
бутанол және 0,5 мл 0,33 % ... ... ... араластырады. VI
валентті молибден болса бутанолды фаза қызғылт-сары түске боялады.
5 мл ... ... 0,05 мг ... ... ... ... ... молибденді анықтауда қолданған.
Кварцетинді VI валентті молибденді қағазда хроматограммалар ретінде
анықтауда қолданған. Осы реакциядағы сезімталдық ... ... ... ... ... ... ... үшін микрокристаллоскопия калий
фосформолибдат, аммоний және триэтанол амин ... сай ... ... ... экстракциясы кезінде вольфрамның көп мөлшерде
қатысуы молибден алуда жақсы көрсеткіш алуды ... ... ... кедергі келтіреді, көптеген иондар ... ... ... алты ... хром ... ... [15-16].
Молибденнің қышқылды қосылыстары
МоО3 балқыту температурасы 7950С, ... ... ... ... ... қажет, жылу мөлшері 180,4 ... Ол ... ... ... су ... ... 21,06 ... үштотығы сумен әрекеттесіп, молибден қышқылын түзеді.
Молибдат ерітіндісіне қышқылмен әсер етсе де, ... ... ... қышқылы екі гидрат түзеді: сары түсті дигидрат ... ... ... ... ... ақ түсті Н2МоО4. Шамамен ... ... ... ал ... ... ... өтеді.
Ангидрид қышқыл сияқты сілті мен ... ... ... еритін
амфотерлі қасиетке ие. Сонымен қатар, олар минерал ... ... ... Сулы ерітінділердегі молибденнің иондық күйі
Молибден иондарының полимерленуі немесе координациялық қосылыстар
түзуіне байланысты ... ... ... ... және күрделілігімен сипатталады. Сулы ерітінділердегі
молибденнің иондық формаларын ... ... ... ... ... 50 - 60-жылдарында жүргізілген.
Молибденнің ерітінділердегі иондық формаларын білу экстракцияның
оптимальды шартын, сонымен ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Молибден құрамды иондардың түзілу ... ... ... ... негізделген көптеген жұмыстар жинақталған [16-33].
Сулы ерітінділердегі және минералды ... ... ... күйі ... және ... иондарының концентрациясына,
қышқыл табиғатына, ... ... ... ... ... ... күш, ... тұздың табиғаты) байланысты анықталады
[17].
Сұйытылған ерітінділерде (СМо ≤ 1·10-3 ... ... ... ... ... тек ... күйде болатыны анықталған [24;26-
28]. Молибден иондарының концентрациясы 1·10-4 моль/л- ден төмен болғанда
полимерлі ... ... ... ... молибден иондарының жалпы
мөлшерінен 10­6 аспайтыны [33] жұмыста көрсетілген. Молибдат – ... ... оның ... формасының болу аймағында мына
түрде көрсетуге болады [33]:
+H+ ... ... ... (pH 2,5 ... ... ... түрінде болады.
рН тың 2,5 - 1 интервалында ерітіндіде анионды, бейтарап, катионды ... рН < 1 ... ... тек ... ... бола ... ... белгілі мәніндегі аймақта ерітіндіде молибденнің әртүрлі иондары болуы
мүмкін, бірақ олардың бір немесе екеуі ғана ... бола ... 2 . ... әртүрлі формасының рН қа тәуелді таралу диаграммасы
(СМо ≤ 2·10-4 моль/л).
1.3 Молибденнің ҚР қоры, қолданылуы
2007 жылдың соңына қарай, АҚШ геологиялық ... ... ... ... қоры 19 млн т болған. Негізгі қоры Қытай, ... ... ... Армния, Ресей, Перу және Мексика елдерінде
шоғырланған.
Кесте 3. Әлемдік молибден қоры.
| ... ... ... |7970 |19000 ... |3300 |8300 ... |2700 |5400 ... |1100 |2500 ... |450 |910 ... |250 |1000 ... |200 |400 ... |240 |360 ... |140 |230 ... |90 |230 ... |100 |180 ... |60 |150 ... |50 |140 ... қоры ... ... ... ... төртінші, Азия
елдері арасында бірінші орынды алады. Молибден қорының басым бөлігі Орталық
Қазақстанда орналасқан. Молибден кені ... 34 ... ... олар ... ... ... - ... кендер. Олар – Итасбұлақ,
Дрожиловское, Смирновское, Шалгия, Батыстау, Көктенкөл , ... ... ... ... ... IV, Саяқ I, ... ... Бұл
жерлердегі молибден кеңдерінің ерекшілігі, олар вольфрам қоспаларынан бос
болып келеді. Молибденді кен қорларының 60%-ын ... ... Ең ... жері – Көктенкөл. Табылған кен қорларының 16-сы молибден ілеспелі
мысты кендер. Олардың ішіндегі ірілері Айдарлы және Ақтоғай болып ... таза ... ... өңдеу жүргізілмейді. Молибден
Қараоба және Ақшатау вольфрамды кен ... ... ... Саяқ ... ... мыс кен ... өңдеу кезінде жанама түрде алынады.
Құрамында молибдені бар кендерді (0,01-0,5% Мо) ашу ... ... ... ... (47-56% Мо), ... емес (30-35% ... емес (10-15% Мо) және ... (>10% Мо) молибденді концентраттар
алынады.
Молибденнің әлемдік табысы өсуде. 2010 жылы оның ... 234 мың ... 4. ... ... ... (мың т.).
|Жылдар |2002 |2003 |2004 |2005 ... |1520 |1031,7 | - |245,2 ... ... |28551,5 |24252,2 | - |2770,9 ... ... ... ғалымдарымен молиденді мұнай
крекингісінің өңделген катализаторларының ... ... ... ... ... ... өңдірілген. Әл-Фараби
аиындағы ... ... ... әдістерінің орталығында таза
молибден алу технологиясы жасалынған (М.К. Наурызбаев) [12].
ТМД елдерінде металдық ... және оның ... ... ... «Жирендік молибден»АҚ (РФ), «Молибден» АҚ ... ... (РФ), ... және ... ... ... ГМК ... Тырныауыз вольфрамды-молибден комбинаты (РФ),
Балқаш ГМК (ҚР) [22].
Молибденді инструментальды шойын мен болатты ... үшін ... 80-85%), ... ракеталық, атомдық техникалар, отқа
төзімді құймалар, химиялық машина жасау және ... ... ... ... ... үшін ... [23].
Молибденнің шамамен 80 % қара металлургияда легирленген болат жасауда
кең қолданылады. Молибденді болатқа ферромолибден (50% Мо) ... ... (CaMoO4) ... ... арту үшін ... ... пен хром ... қосады.
Таза молибденді 16000С температурада, сутек атмосферасында ... ... ... ... лента мен сым алуда
қолданылады. Ал ондай молибденді лента мен сым ... ... ... ... ... трубалар және т.б. вакуумды приборлар
дайындауда қолданылады.
Молибденнің ... ... ... ... мен ракеталардағы
детальдарды жасауда пайдаланады.
Жоғары беріктілігімен ерекшелінетін молибден энергетикалық ... ... ... өндірісінде молибденді электродтар, араластырғыштар және ... ... ... ... ... ... ... молибденнің химиялық қосылыстары ауыл
шарушалығында өз қолданысын тапқан. Молибденнің ... мен ... пен ... жұмыс істейтін жарылған ... ... ... ... молибденнің химиялық қосылыстарының кейбір қатарын
пайдаланады.
Өндірілген молибденнің 6,5%-ға дейіні электротехникада қолданылады.
Одан рентген түтікшелерінің антикатодтарын, ... ... ... ... ... ... ... жіптер ... мен ... ... ... ... да ... шығарады [26,27].
Молибденнің қосылыстары катализаторлар ретінде химиялық препараттар
дайындау үшін, сонымен қатар керамикада және шыны ... ... ... 4-5%-ы) ... молибденнің 52%-ға жуығы оксид түрінде, 17%-ы
ферромолибден ... 6%-ы ... ... 25%-ы ... ... жұмсалады
[28].
АҚШ та машина жасауда - 35%, транспортта - 15%, ... ... ... ... ... ... облыстарда-30% молибден пайдаланылады.
«Metal Bulletin Research» зерттеу фирмасының мәліметі бойынша әлемде
молибденді пайдалану келесі түрде бөлінеді: ... ... ... ... және ... ... Молибденді әлемдік
рынокқа басты шығарушы ел АҚШ болып табылады, осыған байланысты 1996 ... ... ... 54,5 мың т ... ... практикалық қолданылуы оның ашылуынан бұрын пайда
болған. Молибденитті графитке тән хатта қолданған.
4. Молибден кендері мен минералдарының ... ... ... ... ... ... анықтау үшін, қышқылмен өңдеуді және
балқытуды қолдануға болады. Балқытуды ... ... ... ... және ... мен ... көп ... қолданған дұрыс.
Қалған жағдайларда үлгінің ыдырау әдістері тең бағалы.
Молибденді таразылық және көлемдік әдіспен анықтауда ... ... ... ... қолданған дұрыс. Молибденді сулы
балқыма сығындысына аударумен үлгінің ыдырауы орында емес, ... ... ... ... кедергі келтіретін элементтер де ... ... ... мен кальциидің көп көлемінде, олардың негізгі массасын,
анықтау басында күкірт қышқылымен буландыру керек.
Молибденді ерітіндіге ... үшін , ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асыруға болады. Үлгіні
алдын-ала қыздыруға болмайды, себебі бұл кезде ... ... ... ... Балқыту немесе пісіру арқылы ыдырату
Балқытқыш ретінде күйдіргіш натрий, ... ... және ... ... ... сумен оңдегенде, молибден су
сығындысына өтеді. Егер ... ... ... ... ... тотықтыру үшін, су сығындысын ерімейтін қалдықпен
сутек пероксидімен ... ... ... ... ... ... нашар ериді [28].
2. Қышқылдар көмегімен ыдырату
Тотыққан молибден минералдары ... ... ... ... азот ... ... ... бар кенді
ыдырату, молибденит бөлшектері ... ... ... ... сол ыдыстың
қабырғасымен көтерілуімен қиындатылады.
3. Микротолқындарды автоклавты ыдырату
Микротолқынды пештерде сынама ... ... ... ... ... бірі болып келеді. Бұл әдістің қолданылу
ерекшелігі үлгінің деструкциясының экспресстілігі. Бірақ микротолқынды
жүйені ... ... ... ... проблемаларын шешу мүмкін емес.
40атм аз болмайтын жұмысшы қысымды автоклавты жүйесін қолдана ... бір ... ... режимді қажет етпейтін аналитикалық
мәселелерді шешуге болады. ... , ... пеш ... ... ... ... ... талдау әдістері
2.1 Табиғи және өндірістік объектілерде молибденді анықтау әдістері
Селективтілігімен, тезділігімен, концентрациялардың кең ... ... ... ... молибденді анықтаудың жаңа
әдістерін жасау молибденнің аналитикалық химиясында маңызды мәселелердің
бірі болып ... ... мен ... ... ... ... ... орындарын өңдеу қажеттілігі, құймалардағы, қоршаған ... ... ... ... молибден
мөлшерін қадағалау, жақсы метрологиялық сипаттамаларға ие ... ... ... ... тудырады.
Анализ әдісін таңдау тәжірибенің мақсатына, молибденнің мөлшеріне,
объектінің шығу ... оның ... ... ... ... ... немесе зертханалық ... ... ... ... және ... жабдықталуына,
анықтаудың тезділігіне, анализденетін объектінің мөлшеріне, ... ... да бір ... ... мүмкіндігіне байланысты.
Молибденді анықтаудың әр алуан әдістерінің болуы оның ... мен атом ... ... ... ... үшін ... реакция түрлерін қолдануға болады. Олар: қышқылды-
негізді, комплекс түзу, тұндыру, тотығу-тотықсыздану рекциялары. ... ... ... ... ... ... Мо (VI) ... органикалық және бейорганикалық реагенттермен ... ... ғана ... ... ... ... және
хроматография сияқты концентрлеу мен бөлу әдістерінің негізін құрайтын аз
еритін қосылыстар түзеді [34].
Молибденнің жоғары ... ... оның ... мен ... ... ... түзуге қабілеттілігі, молибденнің түсті
қосылыстарының әр алуандығын анықтайды.
Молибден (VI) ... ... ... элементтерге
жатады, бірақ ол сынап электродында электроактивті болып табылады.
Молибденнің каталитикалық қасиеттеріне ... ... ... ... ... ... [35].
Молибденді анықтау әдістеріне шолу [36] жұмыста келтірілген. Мақалада
соңғы жиырма жыл аралығына қатысты зерттеулер қарастырылған.
Берілген бөлімде ... ... ... ... тән ... ... Соңғы он жыл ішінде басылып шығарылған
жұмыстарға анализ жүргізілген.
Анықталатын ... ... ... 1-50 % болса, оны
гравиметриялық, 0,2-5 % болса, ... 0,1 % аз ... ... және ... ... үйлестірілген физикалық әдістермен
анықтайды.
Басқа әдістерге қарағанда молибденді анықтауда жиі ... ... ол ... дейін сенімді, әрі қол жететін ... ... ... (VI) ... ... атом ... көбіне оттек атомы
болатын органикалық реагенттермен, ал молибден (V) – құрамында күкірт ... ... ... ... Молибден (V) пен жүретін
реакциялардың сезімталдығы төмен, бірақ селективтілігі жоғары.
СФМ-да молибденнің екі және үш ... ... ... ... ... ... альдегидтердің
гидразондары, моно- және бисазотуындыларының ... ... ... ... ... мен ... ... комплекс
түрінде түсті қосылыстар түзеді.
Молибденді әр түрлі табиғи және өнеркәсіптік объектілерде анықтаудың
сезімталдығы мен ... ... үшін ... комплекстерді
фотометриялық анықтауда алдын-ала экстракция әдісімен үйлестіреді.
Зертханалық анализді ... ... ... жерде жүргізу
маңызды рөлге ие болуда. "Орнында", on site ... ... ... оның ... ... ... ... Сондықтан
қозғалмалы зертханалар практикасында молибденді табу мен анықтаудың тез,
қарапайым, әрі арзан жолы – ... ... ... [37]. ... ... ... – бұл визуалды байқалатын эффекті қамтамасыз
ететін жағдайлар мен ... ... ... ... Тест - ... ... ... дайындауды, үлкен құрылғыларды
және күрделі зертханалық қондырғыларды, сонымен қатар арнайы дайындығы бар
маманды ... ... ... оның ... ... ... үлесі үлкен. Молибден (VI) тек қышқылды ортада ... ... [38]. ... екі ... Мо ... Мо (V) ... ... және қайтымсыз болып табылады.
Молибденнің анықталу шегін төмендету үшін ... ... ... қолдану ұсынылған. Бұл потенциалды сызықты өзгерту
[38] мен ... ... ... ... үшін ... болып табылды.
Молибденнің көптеген органикалық реагенттермен комплексті қосылыстары
беттік активті. Олар сынап тамшысының бетінде сорбциялануға қабілетті. Бұл
молибденннің ... ... ... мен оның әрі ... анықтау
процестерін үйлестіруге мүмкіндік береді [37].
Ультрамикроэлектродтарды жасаумен, электроника мен ... ... ... әдістер жаңа аппаратуралық
мүмкіндіктермен ерекшеленеді.
Атомды-эмиссионды ... (АЭС) мен ... (ААС) ... ... ... ... ... жатады.
Молибденді атомды-абсорбционды спектроскопиялық анықтауда көптеген
жағдайларда электротермиялық [39] және графит пішінде атомизация
қолданылған. Молибден концентрациясының өте аз мөлшерін оны әр түрлі
коллекторларда қосатұндырудан ... ... ... ... ... ... де сынама даярлау сатысында молибденді концентрлеу үшін
экстракция мен сорбция қолданылды.
АЭМС-ның индуктивті плазмамен (ИНП) [40] және ... ... ... ... ... адам ағзасының
биологиялық сұйықтықтарында, азық-түлікте, молибденнің ультраізді мөлшерін
анықтауға мүмкіндік ... ... он ... ... ... ғылыми зерттеу
материалдары бойынша молибденді әр түрлі өнеркәсіптік және табиғи үлгілерде
анықтау әдістерінің пайыздық ... ... 4-те ... ... 4. ... және ... ... молибденді анықтаудың негізгі
әдістерінің пайыздық көрсеткіштері.
Талдау әдістері
1 – спектрофотометрия
2 – ... ...... ...... ... – масс-спектрометрия
6 – кинетико-каталитикалық әдістер
7 – хроматография
8 – рентгеноспектральды әдістер
9 – тест-әдістер
10 – нейтронды-активациондық анализ
11 – ... ... ... ... физикалық әдістерінің рөлі зор болып табылады.
Молибденді нейтронды-авиациялық және ... ... ... ... ... Бұл ... ... молибденді
концентрлеп, оны матрицадан бөлгеннен ... ... Бұл ... әдістің ұзақтылығына, аппаратураның үлкенділігіне, қауіпсіздік
техникасының ерекше талаптарына, ... ... ... ... ... ... етілуіне байланысты шектелген. Анықтаудың
экспрессивтілігін қамтамасыз етуде зертханалық анализдің ағынды, ... ... - ... ... (АИА) ... ... ... Мұндай
жүйелерде сынама даярлаудың әр түрлі сатылары автоматты ... ... ... анықтауда ағынды-инжекторлық талдау СФМ, ААС, МС
әдістерімен комбинацияланады.
Молибденді анықтаудың жаңа ... ... ... ... ... анализ соңғы он жылда зерттеу объектілерінің қатарының
өзгергенін көрсетті. Шамамен 80-жылдардың аяғына дейін молибденді минералды
шикізат пен өнеркәсіптік ... ... ... тудырып келді.
Қазіргі кезде көптеген жұмыстар қоршаған орта объектілерінде, суда, азық ... адам мен ... ... ... ... ... ... құймалар мен ... ... ... әдістемелерін жасау әлі де маңызды болып табылады.
Минералды ... ... ... қоршаған орта
объектілерінде молибденді анализдеуге байланысты қазақстандық аналитикалық
зертханаларға молибденді заман талабына сай ... ... ... енгізу ерекше маңызды. Қазіргі ... азық – ... ... ... ... ... табылады.
Табиғи және ағынды сулардағы ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік стандарт бойынша
ұсынылған роданидті ... ... мен ... ... ... ... ... әдісі
Рентген сәулесінің затпен әрекеттесуі. Рентген сәулесі үлгіден өту
кезінде жұтылу және қатты дененің электрон ... ... ... ... ... ... негізгі әлсіреуі жұтылуға байланысты.
Рентген сәулеленуі экспоненциалды заң бойынша материалмен жұтылады:
I1 = I0exp(-µpl) ,
Мұндағы, I1 – өтіп ... ... ... - ... ... ... - ... массалық коэффициенті;
p – материал тығыздығы;
l – жұтылу қабатының қалыңдығы. Толқын ұзындығының өсуімен,
жұтылудың массалық коэффициенті өсе ... ... Ar ... C - ... бір ... ... ... материалға
тұрақты коэффициенті;
NA – Авогадро саны;
Z- элементтің атомдық нөмірі;
λ- толқын ұзындығы;
Ar –элементтің атомдық массасы.
Белгілі бір ... ... ... кезде, жұтылудың массалық
коэффициенті күрт төмеңдейді. Мұндай процесс ... ... ... ... рет қайталанады. Жұтудың шекті энергиясы электронды
атом деңгейінің ионизация энергиясымен бірдей болып келеді.
Рентген спектрі - ... ... ... ... ... ... спектральды сызықтар мәні (эмиссионды спектр) және
жұтылудың секірмелі мәндері (абсорбциялы спектр) болады. Рентгендік эмиссия
атомдардың ішкі ... ... ... ... ... ... ... ауысулардың шекті ... ... | 2.3 ...... ... |
| | ...... ... (ААС) ... бос ... ... ... жұтуға негізделген. Атомды – абсорбциялы
спектроскопияда атомды эмиссионды спектроскопия (АЭС) секілді алдын-ала
үлгінің атомизациясы ... Атом ... ... ... ... ... сай, атомизатордағы анықталатын элемент атомдарының
концентрациясына пропорционалды:
A=kaтlcaт
Мұндағы, kaт – бос атомдармен ... ...... жол ... ... шарты мен аппараттың берілген жұмыс
режимінде, атомизатордағы атом ... ... ... ... тура ... ... мұны ... жазуға
болады:
A=klc,
Мұндағы, k – жұтылудың өзіндік коэффициенті мен ... ... ... ... электрон фотонды қозу нәтижесінде бастапқы деңгейден
жоғары деңгейге ауысады, яғни ... бір ... ... шағылу
нәтижесінде, қанағаттандырарлық жағдай; ... hν. Осы ... ... қозған жарықтың интенсивтілігі ... – деп ... ... ... ... ... заңы ... А-жарық жұтылуын сипаттайтын шама (оптикалық тығыздық, адсорбция);
I0 – ... ... ... ...... өткендегі интенсивтілк;
h – қабат жұтылатын коэффициент;
b – жұтылған қабаттың қалыңдығы;
с – ... ... ... ... пен ... ... тәуелділік сызықты екенін
формуладан көруге болады, ал атомизатордың температурасы ... ... ... коффициенті К берілген ауысудың ықтималдылығына тәуелді.
Әдетте К-ның жоғарғы мәні ... ... оған ... ... ... ... ( бұл резонансты сызық деп аталады).
Пробаны атомизациялау үшін, яғни ... ... ... үшін ... ... керек. Бұл температуралық аралықта атомдардың ... ... ... ... ... ... тұратын атомды жұтылу
шамасы да жоғары болады. Бұл факт, аз мөлшерде жұтылу ... ... ... ... ... сүйенген.
Атомды жұтылу шамасын А өлшеу үшін екі шарт орындалуы қажет.
Уолштың тұжырымдаған ... λЕ =λA, яғни ... ... λA ... ... келетін толқын ұзындығы cәуле шығару көзінің λЕ максималды
интенсивті толқын ұзындығына тең болу керек. SA≥2SЕ яғни ... ... ... ... ... ... сәулену көзінің түсіп келе жатқан
сызығының жарты көлемінен SЕ кем дегенде екі есе ... ... ... ... ... ... шарты орындалмаса, онда атомдармен сәулелену көздерінің
аз бөлшегі ғана ... Бұл ... ... ... тез ... әкеп ... келе ... жолаққа сәйкес атомды сызықтың жарты көлемі 0,005нм – ... ... ... ... ... әдістемесі (призма, дифракциялық тор,
интерференциялық сүзгіш) тар сызықты қамтамасыз етпейді. Сондықта, атомды-
адсорбциялық анализде «ленталы» деп ... ... ... тура ... ... тар жолағын сәулелейтін көздер.
Бұндай көздерге ... шам, ... ... шам, ... ... шам ... Бұл талап атомды – адсорбциялық спектрометрдің
конструкциясын қиындатқанымен де көп уақыттан бері ... ... ... мен ... да, ... ... k, анализ жағдайына
тәуелді эмпирикалық шама ... ... ... ... ... ... ... атомарлы күйге
көшіру. Сондықтан ААС-да жұмысшы температура диапазоны (800-30000С) АЭС-ға
қарағанда төмен. ... ... ... ... АЭС-да қолданылатын –
жалынды және электротермиялық атомизаторлар.
Жалынды атомизатор, АЭС мен ААС-да қыздырғыш ... ... ААС пен ... ... ... әр ... ААС (5
сурет). кеңінен таралған жаңғыш қоспалар құрамы: жарық газ – ауа ... ... – ауа ... ... – ауа ... (270-29500С).
Жалынды атомизатордың негізгі артықшылығы – жұмыс ... ... ... кемшілігі – атомизацияның төмен
эффективтілігі, бұл үлгі атомизаторға жоғары ... ... ... ... аз ... ... ... атомизация әдісін ашқан Б.В. Львов. Қазіргі
уақытта, электротермиялық атомизаторлардың кең ... ... ... ... ... келетін, электр тогымен қыздырылатын
кішкене ғана түтік анықталған. Түтіктің ... ... ... ... еңгізеді. Сұйық үлгілерді микрошприц арқылы түтікке өткізген.
Графиттің жылдам ... ... ... ... ... газ
атмосферасына қояды.
Электротермиялық атомизацияның жалынды атомизацияға қарағанда
көп артықшылығы бар. Ең ...... ... ... ... айтарлықтай өсуі. Бұл, ... ... ұзақ ... ... екіншіден, атомизатор материалдарының
қалпына келтіру қасиеттерінің болуына байланысты.
Сурет 5 Атомды абсорбциялық спектрометрия
Сонымен қатар, үлгі көлемі тез ... да, ... ... ... Бұдан басқа, өлшеуді УК вакуумды облыста жүргізуге
мүмкіндік ... Осы ... ... ... ... ... ... жалынды атомизацияда бұл мүмкін емес. Сонымен, ЭТА
кезінде атомизатордағы температураны 20-27000С аралығында үздіксіз ... ... | |
| |2.4 ... ... ... |
| | ... ... әдістері әр түрлі болып келеді. Атомды
спектроскопия ... ... ... ... әдістері
үлгінің заттық және функционалды құрамын және оның компоненттерінің
химиялық құрамын ... ... ... Сол ... ... көмегімен элементті анализ жасауға болады.
Молекулярлы спектроскопияның дәстүрлі анализ әдістері:
молекулярлы ... ... мен ... ... ... ...... анализ әдістері
ішіндегі көне әдістерінің бірі. Ерітіндіні бояу интенсивтілігіне визуалды
бағаны ертеден бері ... ... ... анықтау үшін
қолданған. УК және көрінетін спектр облыстарында ... ... ... ... деп ... бейорганикалық пен
органикалық заттарды анықтау әдістерінің ... ... ... ... ... ... байланысты, көбінесе аса сезімталдықты,
селективтілікті және экспресстілікті иеленетін спектрофотометрия ... ... ... күрт ... ... ол, қазіргі
уақыттың өзінде, өзінің қарапайымдылығына, қолжетерлік аппараттардың
қолдануына және арзан болуына ... кең ... ... ... спектроскопия инфрақызыл (ИК) облыста,
идентификация мен органикалық заттармен құрылымдық фрагменттерді ... ... ... ... ... аса ... және төмен дәлдік қасиетімен сипатталады.
УК және көрінетін спектр облыстарында молекулярлы абсорбциялы
спектроскопия әдісін дәстүрлі түрде спектроформетрия деп ... ... ... шекарасы 400-750нм, ал УК облыста 10-400 нм ... ... УК ... ұзақтолқынды бөлігін ғана
пайдаланады λ>200нм. Қысқатолқынды бөлігін УК ... λ

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Вольфрам кендерін және үгітінділерін байыту технологиясы12 бет
Молибден және вольфрам14 бет
Кендірлі демалыс кешені туристік база ретінде дамыту18 бет
Платиналық элементтердің рудадағы (кендегі) байланыс формаларын және қоспа түрлерін зерттеу53 бет
Титан кендытермия17 бет
Алтай3 бет
Биогенді d элементтер10 бет
Микроэлементтер15 бет
Полимерлі және төменмолекулалы лигандтармен Cr, Mo, W және Re иондарының комплекстүзу ерекшеліктері41 бет
Байыту фабрикалар мен мыс қорыту зауыттарында спектрлік әдіспен өнімдердегі ренийді анықтау әдістемесін өңдеу51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь