Салық жүйесіндегі жанама салықтардың мәні мен ролі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І тарау. Салық жүйесіндегі жанама салықтардың мәні мен ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Жанама салықтардың әлеуметтік.экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Қосылған құн салығының қызмет ету негізі ... ... ... ... ... ... ... 14
1.3 Дамыған елдердегі жанама салық салу жүйесі ... ... ... ... ... ... ..25

ІІ тарау. ҚҚС төлеу тәртібі мен есептеу әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
2.1 ҚР бюджетіне ҚҚС түсімдерінің жағдайына талдау ... ... ... ... 39
2.2 ҚҚС құрылу ерекшелігі мен есептеу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... 45
2.3 ҚҚС шаруашылық субъетілерінің экономикалық әрекетіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52

ІІІ тарау. Қазіргі жағдайда ҚҚС қызмет ету механизмін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75
Кіріспе

Салық салу механизмі кез келген экономикалық жүйедегі күрделі мәселенің бірі. Салық салу мемлекеттік реттеудің маңызды әдісі болып табылады және оның тиімді жүргізілуі әлеуметтік-экономикалық саясаттың табыстылығына байланысты болады.
Жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді жабуға жұмсалатын және шығарылған заң негізінде мемлекет арқылы алынатын ерексіз немесе міндетті алымдарды салықтар деп атайды. Заңмен бекітілген салықтар, алымдар, кеден баждары мен басқа да төлемдердің жиынтығы нақты критерийлер, белгілер және ерекше құрамдары бойынша жіктеледі.
Салықтардың тікелей және жанама деп бөлінуі тауарлар мен қызметтер тұтынушыға салық ауыртпалығын аудару дәрежесін бағалау үшін қолданылады. Салықтардың тікелей және жанама бөлінуі жөнінде қазіргі кездегі көзқарас көп ғасырлар дамуының нәтижесінде қалыптасқан. Ал біздің елеміздің тәуелсіздікті жариялағаннан бері республикамыздың салық жүйесінің қызмет етуінің он жылдан аса уақыт тәжірибесі бар.
Мемлекетке салық жүйесі елдің экономикалық және әлеуметтік жағынан маңызды мәселелерді шешу мақсатында, сонымен қатар өндірістің даму қарқыны мен пропорциясын реттеуді қадағалау үшін де қажет.
Дегенмен елдің экономикасындағы нарықтық өзгерістер және әлемдік нарықтағы қазіргі кездегі жағдай мемлекеттің қалыптасқан салық жүйесін әлі де жетілдіруді талап етеді. Қазіргі таңда Қазақастанда Салық кодексі өңделіп жасалды, ол салық салу негізін және салықты жинау процесі барысында пайда болатын құқықытық қатынастарды анықтайды.
Нарықтық қатынастардың қалыптасу жағдайында салық саясатының негізгі бағыты — мемлекет пен салық төлеушілер арасындағы жаңа қатынастарды тиімді айқындайтын салық түрлерін анықтау болып отыр. Қандай да бір дәрежеде осындай салықтарға жанама салықтарды немесе тұтыну салықтарын жатқызуға болады.
Мемлекеттің даму қарқынына және әртүрлі макроэкономикалық көрсеткіштердің даму деңгейіне байланысты мемлекеттік кірісте салықтардың үлес салмағы өзгеріп отыруы мүмкін. Атап айтқанда, тікелей салықтар экономикасы қалыптасқан және тұрақты мемлекеттерде үстем болады. Бірақ, іс жүзінде барлық мемлекеттерді фискалды саясатты іске асыруда негізгі рөлді жанама салықтар атқарады.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі — жанама салықтар, тікелей салықтарға қарағанда, кәсіпорын салығы болып табылмайтындығында. Олар тұтынушыға салынатын салықтар. Ал кәсіпорындар тек оларды жинаушы болып табылады. Жанама салықтардың барлық ауыртпалығы толығымен соңғы тұтынушыға, яғни тұрғындарға түседі.
Содан да, оларды қолдануда әлеуметтік қорғалмаған тұрғындар бөлігі зиян шекпеуі үшін салық салу механизмі нақты қалыптасуы қажет.
Жұмыстың мақсаты Қазақстан Республикасы және бірқатар экономикасы дамыған елдердегі жанама салықтар жүйесін қарастыра отырып, тәжірибелік негіздерін зерттеу. Сонымен қатар, қосылған құн салығының төлеу және есептеу ерекшеліктерін айқындау.
Диплом жұмысының төмендегідей міндеттері бар:
- жанама салықтардың әлеуметтік-экономикалық мәні мен мазмұнын ашу;
- мемелекеттік бюджет табысындағы олардың үлес салмағын талдау;
- жанама салықтардың алу механизмін қарастыру;
- дамыған елдердегі жанама салықтар жүйесіне қысқаша талдау.
Кеңестік кезеңде біздің елімізде жанама салықтар түрлерінен айналымға және сатуға салынатын салық әрекет етті, ал нарықтық қатынас жағдайында олар қосылған құн салығы мен акцизбен ауыстырылды.
Оның себебі, айналымға және сатуға салынатын салықтар өнімді өткізудің соңғы кезеңінде ғана бюджетке алынды, бұл салықтарды өндіріп алу механизмінің әрекетін баяулатты.
ҚҚС-ты өндіріп алу өндіріс және айналымның әрбір кезеңінде жүзеге асырылады. ҚҚС сомасы сату және сатып алу кезінде өндіріліп алынатын салықтар айырмасына тең. Осылайша, бұл салықтар тауарларды сатумен байланысты кез келген өнімге салынады және де қосылған құн салығын төлеуші болып (заңда көрсетілген ерекше жағдайлардан басқа) барлық кәсіпорныдар мен тұлғалар табылады.
Көптеген мәліметтерде ежелгі уақыттан бері акциз салығы қолданылады. Акциздер мемлекет анықтаған тауарларға салынады. Негізінен бұл тауарлар екінші ретті мәні бар заттар.
Дипломдық жұмысты жазудың әдістемелік негізі болып Қазақстан Республикасының Салық кодексі және басқа ресми құжаттар болып табылады. Қазіргі күні салық салудың теориясы мен іс-тәжірибесін дамытуда ТМД елдерінде Пушкарева В.М., Черник Д.Г., Юткина Т.Ф. т.б. Ал Қазақстанда осы тақырыпқа қатысты Ержанов М.С., Зейнелгабдин А.Б., Идрисова Э.К., Кулукова Н.К., Карагусова Г.Н., Мельников В.Д., Нурумов А.А, Оспанов М.Т. еңбектері белгілі.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. ҚР Салық кодексі “салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы”. Алматы, 2004
2. “ҚҚС туралы ҚР заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” // Егемен Қазақстан, 2002
3. “ҚҚС есептеу және оны төлеу тәртібі” туралы нұсқаулық // Бух.бюллетені, 2002, ғ14-15 сәуір
4. Назарбаев Н.А. Ел басшысының ҚР халықтарына жолдауы // Егемен Қазақстан, 05.04.2002
5. Нурсейтов А.О. Предпринимателю о налоге на добавленную стоимость. Алматы, 1999
6. Дербисов Е.Ж., Ержанов С.Ж. Налоги в Казахстане. Алматы, 2001
7. Сержантов К.А. Налоги иналоговое прланирование. Алматы, 2002
8. Аньшин В.М. Налогообложение в системе экономического управления. Москва, 1999
9. Сейдахметова Ф.С. Налоги в Казахстане. Алматы, 2002
10. Худяков А.И., Бродский Г.М. Теория налогообложения. Алматы, 2002
11. Балабанов Е. Все начиналось с десятины // Қаржы-қаражат, ғ 12, 2002
12. Трошин А.В. Сравнительный анализ методик определения налоговой нагрузки предприятия // Финансы, ғ5, 2000
13. Пушкарева В.М. История финансовой мысли и политики налогов. Москва, 1999
14. Раимбеков А. Классификация налогов // Қаржы-қаражат, ғ7, 2001
15. Гаджиев Р.Г. О соответствии прямого и косвенного налогообложения // Финансы, ғ3, 2000
16. Интикбаева С.Ж. Некоторые проблемы налоговой политики // Қаржы-қаражат, ғ1, 2003
17. Культбатыров А. Пути совершенствования системы местных налогов и сборов // Қаржы-қаражат, ғ12, 2003
18. Атыгаева З., Бекбердиев Б. Налоговый контроль в современных условиях // Қаржы-қаражат, ғ7-8, 2002
19. Раимкулов А. Контроль как приоритетное направление в пополнении доходов бюджета // Қаржы-қаражат, ғ1, 2003
20. Бабич Е. Контроль еще раз контроль // Қаржы-қаражат, ғ4, 2003
        
        Мазмұны
Кіріспе……………………………………………………………………………3
І тарау. Салық жүйесіндегі ... ... мәні ... Жанама ... ... ... құн ... ... ету ... ... елдердегі жанама салық салу жүйесі……………………..25
ІІ тарау. ҚҚС төлеу тәртібі мен ... ... ҚР ... ҚҚС ... жағдайына талдау…………….39
2. ҚҚС құрылу ерекшелігі мен есептеу тәртібі……………..………..45
3. ҚҚС ... ... ... ... ... тарау. Қазіргі жағдайда ҚҚС қызмет ету ... ... ... ... салу ... кез ... экономикалық жүйедегі күрделі
мәселенің бірі. Салық салу мемлекеттік реттеудің ... ... ... және оның ... жүргізілуі әлеуметтік-экономикалық саясаттың
табыстылығына байланысты болады.
Жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді жабуға ... және ... ... мемлекет арқылы алынатын ерексіз немесе міндетті ... деп ... ... ... ... алымдар, кеден баждары мен
басқа да төлемдердің жиынтығы нақты критерийлер, белгілер және ... ... ... ... және ... деп ... тауарлар мен қызметтер
тұтынушыға салық ауыртпалығын аудару дәрежесін бағалау үшін қолданылады.
Салықтардың тікелей және ... ... ... ... кездегі көзқарас
көп ғасырлар дамуының нәтижесінде қалыптасқан. Ал ... ... ... бері республикамыздың салық жүйесінің қызмет
етуінің он жылдан аса уақыт ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік жағынан
маңызды мәселелерді шешу мақсатында, сонымен қатар өндірістің даму қарқыны
мен пропорциясын реттеуді қадағалау үшін де ... ... ... ... ... және ... ... кездегі жағдай мемлекеттің қалыптасқан салық жүйесін әлі
де жетілдіруді ... ... ... ... ... ... кодексі
өңделіп жасалды, ол салық салу негізін және салықты жинау процесі барысында
пайда болатын құқықытық қатынастарды анықтайды.
Нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ...... пен ... төлеушілер арасындағы жаңа қатынастарды тиімді
айқындайтын салық түрлерін анықтау болып отыр. Қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға
болады.
Мемлекеттің даму қарқынына және ... ... даму ... байланысты мемлекеттік кірісте салықтардың
үлес ... ... ... мүмкін. Атап айтқанда, тікелей салықтар
экономикасы қалыптасқан және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерді фискалды саясатты іске асыруда негізгі рөлді
жанама салықтар атқарады.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі — жанама салықтар, тікелей ... ... ... болып табылмайтындығында. Олар ... ... Ал ... тек ... ... ... ... салықтардың барлық ауыртпалығы толығымен ... ... ... ... да, ... ... әлеуметтік қорғалмаған тұрғындар бөлігі
зиян шекпеуі үшін салық салу ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы және бірқатар экономикасы
дамыған елдердегі жанама салықтар жүйесін қарастыра ... ... ... ... ... ... құн ... төлеу және
есептеу ерекшеліктерін айқындау.
Диплом жұмысының төмендегідей міндеттері ... ... ... ... мәні мен ... ... ... бюджет табысындағы олардың үлес салмағын талдау;
- жанама салықтардың алу механизмін қарастыру;
- дамыған елдердегі жанама салықтар жүйесіне қысқаша талдау.
Кеңестік ... ... ... ... ... ... айналымға
және сатуға салынатын салық әрекет етті, ал нарықтық қатынас жағдайында
олар ... құн ... мен ... ... ... айналымға және сатуға салынатын салықтар өнімді өткізудің
соңғы кезеңінде ғана ... ... бұл ... ... алу
механизмінің әрекетін баяулатты.
ҚҚС-ты өндіріп алу өндіріс және айналымның әрбір кезеңінде ... ҚҚС ... сату және ... алу кезінде өндіріліп алынатын
салықтар айырмасына тең. ... бұл ... ... ... кез ... ... ... және де қосылған құн салығын төлеуші
болып (заңда ... ... ... ... ... кәсіпорныдар
мен тұлғалар табылады.
Көптеген мәліметтерде ежелгі уақыттан бері акциз ... ... ... ... тауарларға салынады. Негізінен бұл ... ... мәні бар ... ... ... әдістемелік негізі болып Қазақстан
Республикасының ... ... және ... ... ... болып табылады.
Қазіргі күні салық ... ... мен ... дамытуда ТМД
елдерінде Пушкарева В.М., Черник Д.Г., Юткина Т.Ф. т.б. Ал Қазақстанда осы
тақырыпқа қатысты Ержанов М.С., ... А.Б., ... Э.К., ... Карагусова Г.Н., Мельников В.Д., Нурумов А.А, Оспанов М.Т. еңбектері
белгілі.
І тарау. Салық жүйесіндегі жанама салықтардың мәні мен
ролі
1. Жанама салықтардың ... ... — бұл ... ... және ... ... заңмен бекітілген міндетті төлемдер.
Салықтардың экономикалық мәні бұл азаматтардан және ... ... ... ... бір үлесін өндіріп алу бойынша
өндірістік ... бір ... ... ... мемлекттің кірісін қалыптастырған қаржылық қатынастардың бір
бөлігі әрі ... ... ... ... және ... тағы ... да
қызметтерін атқару үшін қажет және қоғамның дамуы үшін қажет экономикалық
қатынастардың құрамдас ... ... ... Міне ... да, салықтар
мемлекетке өз қызметтерін атқару үшін аса қажет және ... ... ... тең десе де ... — бұл ... ... негізгі түсініктердің бірі. Салықтың мәнін
олардың атқаратын қызметтерінің көмегімен ашуға болады. Ал қызметтері, өз
кезегінде, салық ... ... ... ... Бұл қандай
қасиеттер, олардың қандай түрлері бар екеніне тоқталып өтейік.
Ең біріншісі аса ... ... бір ... — оның ... қызметі. Осы қызметтің көмегімен салықтың негізгі қоғамдық
бағыты — мемлекетті қаржы ... ... ету іске ... 1. ... ... жж ... бюджеттің жалпы крірісндегі
салықтар үлесі(мың теңге)
| |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 | ... ... ... ... ... |1028461,6 | |
|кіріс, | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | ... | ... |190400,0 |222273,4 |544673,2 |631344,0 | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... % |66 |67 |68 |64 |73 | ... ... тұрғандай, Қазақстан бюджетіндегі кірісінде
салықтардың мәні зор. ... да ... ... қызметі
экономикалық мәнінен шығады, ол мемлекетті қаржымен қамсыздандыру.
Мемлекеттік бюджеттің кірістерін ... ... ... ... ... ... өзін ірі ... айналдырады.
Салықтың келесі қызметі бұл бақылау қызметі. ... ... ... ... ... бағаланады, қаржы ресурстарының
қозғалысына қадағалау қамтамасыз етіледі, салық жүйесі мен ... ... ... ... ... ... ... асырылуы, оның толықтығы мен тереңдігі белгілі-бір деңгейде салық
тәртібіне байланысты.
Салықтардың ... ...... қызметі өндірістің дамуына әсер
етеді және оның мәні тұтыну мен жинақталу арасында тепе-теңдікті қамтамасыз
ету, яғни халықтың ағымдағы ... бір ... алып қою ... ... ... ... шек қою және оны ... дамытуға
бағыттау. Міне осы салықтың басты қызметтеріне сипаттама берілді, әрі қарай
салықтардың біздің мемлекетімізде ену алғышарттарына ... ... ... ... ... ... қабылданып және осы
кезеңге дейін өз мәнін ... жоқ. ... ... ... ... ... — іс-әрекетке, тұтынуға салынған. Тікелей ... орта ... ... яғни оның жанама салықтардан айырмашылығы жанама
салықты жеке төлемдер, жеке ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігіне есептелініп салынады. Егер мемлекет белгілі бір
тұлғаға талап қойып және оның ... ... ... ... негізінде
салық салса, бұл тікелей салық түрі ... ал егер ... ... ... ... ... ... төленсе бұл жанама салық түрі
болып есептеледі.
Осының ... ... ... тек қана ҚҚС, ... ... ғана ... сонымен қатар бонустар да жатады, өйткені бұл ... жеке ... ... ... арқылы төленеді.
Жанама салықтар тұтынуға салынатын салыққа ... ал ... ... ірі ... ... табылады. ҚҚС, акциздер және құнды қағаздарға
салынатын салытар жалпы тұтынушыларға, ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы, содан ... ... ... де ... ... ... салынатын салық
болған. Бұл 30-шы жылдары енгізілген салық бюджетке тұрақты түрде ... ... ... етіп және ірі ... түрі ... ... жылдардағы салық реформасы бюджетке қаржының толық әрі үздіксіз
түсуі үшін жағдай жасаған, ... ... ... алу екі ... іске ... тауар бағасында көрініс алатын айналым салығының қатаң
белгіленген салық мөлшерлемесі ... және ... ... ... ... бұндай жүйесі бюджеттің және шаруашылық
есептің мүдделерін толық ... ... Бұл ... ... ... ... салығының төлемдерін унификациялау еді. Акцизді қолдану
мүмкін емес болған, ... бұл ... ... ... мөлшерлемелерді
белгілеп және тауарлардың күрделі есебін жүргізу қажеттілігі туар еді.
Қазақстан өте күрделі қиын жағдайға қалып еді, өйткені құрылымды қайта
құру экономикалық ... ұзақ ... және ... қаржы ресурстарын
талап етеді, ал бұл ... ол ... ... жоқ ... ... бар кезінде біздің республика салық салу мәселелері
бойынша өз заңдылық актілері болған жоқ, жалпы салық ... ... ... қалыптасып отырған. Мұндай жағдай жас тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... өту қажетті салық
жүйесін қалыптастыруды талап еткен. Осы жағдайлар салық заңдылығы ... ... ... ... және 1991 ... ... оны қабылдауды
айқындады, соның нәтижесінде Қазақстан Республикасының ... ... ... еді. Заң ... он төрт заң ... және ... ... салық салу тәртібінен онша айырмасы жоқ еді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Заңы болды,
бұл заңға сәйкес 16 жалпы мемлекеттік, 10 жалпы міндетті жергілікті және 17
жергілікті салықтар мен төлемдер қарастырылған.
Салықтардың ... ... ... жалпы міндеттемелік,
жергілікті деп бөлінуі жергілікті бюджетке төлемдердің кепілдік болған, ал
бұл жергілікті ... ... ... ... ыңғай жасаған.
Айта кетерлік бір жай, кейбір маңызды жалпы мемлекеттік салықтар, яғни
ҚҚС, табыс ... ... ... ... ... ... ал
кейбірі, яғни азаматтардың табыс салығы, заңды тұлғалардың ... ... баж т.б. ... ... ... отырған.
Сатуға салынған салық республикамызға 1991 жылдың 1 ... (% ... ... ... ... ... халық тұтыну тауарларын өткізуден 5% мөлшерінде болды.
Бұл салықты қолдану айналым салығының көшірмесі сияқты болды, яғни ... ... ... әкеп ... ... ... салынатын салық
объектісі болып тауарды соңғы тұтынушыға өткізуге ... Осы ... ... ... болғандықтан ол тауар, қызмет өндіруге инвестиция
салуға мүмкіндік береді, жанар май ... ... ... жағдай тудырады. Дегенмен де жалпы экономика шеңберінде оның ... ... ... бар.
Өнімді сатуға және тұтынуға салынатын салықтың кемшілігі оны қолдау
аймағының шектеулігінде, сондықтан да ол ... ... ... ... ... ... төлеушілер, әсіресе басқа елдерге
экспорттаушы саласында салықты төлемей отырушылар бар.
Осы ... ұсақ ... ... құн ... ... бас ... ... Өйткені, ҚҚС төлеуге есепке кіру үшін, әуелі потенциалды салық
төлеушінің айналымы заңмен белгіленген ... асып ... ... Ал бұл ... ... ... бойынша жұмыс істегендіктен құжаттар
айналымын жүргізбейді немесе тіпті рұқсатсыз жұмыс істеп отырады.
Бұрыңғы Кеңес Одағы ... жаңа ... ... ... ... ... жаңа жолдарын талап ... ... ... күрделі мәселелерді шешудің біздің республикамыздағы
қабылданған бір ... — бұл ... және сату ... ... ... ... болды, өйткені, ол нарық ... ... ... ... ҚҚС енгізу объективті
қажеттіліктен туындады. Сонымен ... ... ... ... ... ... салу жүйесін қалыптастыруды білдірген. Бұл салықты
оңтайлы қолдана білген жағдайда бағаны ... ... ... етуге және тұтыну құрлымына әсер ... ... ... ... ... салық төлеушілерге табысқа тікелей салықты өсірудің
орнына олардың ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне енгізуде мемлекет өз ... ... ... ... ... бөлігінің тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында салық
салыну базасын кеңейту;
• Салықтан түсетін түсімдерді ... ... ... ... ... жағдайында бюджеттің тұрақты кіріс көзін қалыптастыру;
• Төлем қабілетінен ... ... ... ... ... екі ... ... тапшылығын жою және инфляцияның қарқынды өсуін төмендету.
Алғашқы ... ҚҚС іс ... ... тауарлар мен қызметтерді
қамтитындықтан және ... ... ... ... беретіндіктен
іске асқан. Екінші мақсатқа жету ҚҚС бағаның ырықтануына сәйкес келеді,
баға өскен ... ... ... де өсе ... ... мөлшерлемесі тұрақты
болып қана береді. Үшіншіден, ... ... және жеке ... ... жүргізілгендіктен, тауарлар мен қызметтер есебін жүргізу
жеңіл. Ал ... ... ҚҚС ... ... ... ақша — ... ... қызметін тоқтатқан, оның натуралды айырбасы (бартер) жүре
бастады. Қазақстан республикасында 28% мөлшерімен ҚҚС ... бір ... ... ал екінші жағынан бағадан сатып алу қабілеттілігінің қалып
қоюына әкелді. Соның ... ... ... ... ... өндірістері өзін өзі қаржылардыру процесін және жәй ғана
қайта өндіру процесін қамтамасыз ету ... ... Бұл ... қаржының көп бөлігін қажет етті, соның салдарынан оның тапшылығы
өсті.
Жанама ... ... ... ... ... мәнін ашудан
бұрын олардың әртүрлі әдебиеттердегі қарастырылған ... ... ... ... ... ... — бұл ... операциялардан және көрсетпе тамашалардан
алынатын салықтар. Жанама салықтар мемлекеттік кірістердің ең ... ... ... ... ... ҚҚС ... ... Карагусова Г.Н. былай дейді: “Жанама салықтар — бұл бір
тұлғаның салық ауыртпалығын сатып алушы тұлғаға өткізетін салық ... ... ... ... республикасының “Салықтар және бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдер” туралы ... ... ... “Жанама
салықтар — бұл тауарларға және көрсетілетін қызметтерге, олардың бағасына
үстеме ... ... ... ... олар салық төлеушінің
кірісі мен мүлкіне тікелей ... ... ... ... ... да сөзсіз, оларға төмендегілерді
жатқызуға болады:
1. Жанама салықтарды дұрыс пайдалана білсе, мемлекетке үлкен ... ... ... ҚҚС ... күні ... түсімдердің
ең негізгі көзі болып отыр.
2. Жанама салықтар салық төлеушілерге көп салмақ салмайды, ... оны ... кіші ... ... отырады.
3. Жанама салықты төлеу, олар күнделікті ... аса ... ... тек ... ақша ... ... ғана төленеді. Ал тікелей
салықтар салық төлеушінің жағдайына қаратпай белгілі бір ... ... ... ... салықтар мемлекетке салық төлеушілердің одан іс тәжірибеде
бас тарта алмайтындығымен пайдалы.
5. Жанама ... ... да ... ... ... жеңіл, өйткені салықтардың көп бөлігі көтеріп жүруші
болады, ал оны, ... ... ... сатып алушы ғана төлейді.
Міне, жанама салықтардың осындай позитивті жақтары оны ... ... ... ал бұл өз ... ... ... ... әбден мүмкін, сондықтан да жанама салықтар мен тікелей салықтар арасында
тепе-теңдікті қамтамасыз ететін ұтымды шешім қабылдануы ... ... ... ... тек ... ... ... қажетті
заттар ғана салынуы тиіс, өйткені ... ... ... ... әкеледі, ал мемлекет халықты кедейліктен, аштықтан, ауырудан сақтауы
үшін ... ... ... қажетті өнімдердің бағасын төмен деңгейде
ұстап тұруы тиіс. Сондықтан да бұл тауарларға салық салынбауы ... ... құн ... ... ету ... ... ... бірі болып өзімен бірге тауарларды, жұмыстарды
және қызметтерді өндіру мен айналыс процесіне қосылған, өткізу ... ... ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан
Республикасы аумағында тауарларды импорттау кезіндегі аударылатын қосылған
құн салығы табылады.
Салық салынатын айналым бойынша ... ... ... қосылған құн
салығы өткізілген тауарлар, жұмыстар мен қызметтерге есептелген қосылған
құн ... мен ... ... ... ... мен қызметтер үшін төленуі
тиіс. Қосылған құн салығы сомасының айырмасы ретінде анықталады.
Қосылған құн салығы қалыпты қызмет етуі үшін ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін, ставкаларды, қосылған
құн салықтық ... алу мен ... ... ... ... құн ... ... болып салық салынатын айлым мен салық
салынатын импорт табылады. Тауарларға қолданылатын салық ... ... ... ... ... ... ... беруі; жарғылық
капиталға жарнаны; жұмыс берушінің ... ... ... ақы ... ... ... ... шартында тауарларды жөнелтуді
комиссиялық келісім шарттары бойынша тауарларды жөнелтуді; ... ... ... ... ... ... бір құрылымдық бөлімшенің
екіншісіне тауарды жөнелтуін білдіреді.
Жұмыстар мен қызметтерді өткізу бойынша ... ... ... ... ... және ... ... келісім шарты бойынша қолдануға
ұсыну, интеллектуалдық ... ... ... ... жалдамалы
жұмысшыларға еңбекақы есебінен жұмыс берушінің қызмет көрсетуі, бір заңды
тұлғаның құрылымдық бөлімшелері ... ... ... ... ... бойынша айналымға жатпайтындар: жарнамалық мақсатта ... не ... ... ... ... ... және жинау, жөндеу үшін ... ... ... ... ... қайтарылатын тарыны
жөнелту, тауарды қайтару; көрме және басқа мәдени-спорттық шараларды ... ... ... тыс ... ... ... қатысты өткізу термині кепілді ұстаушының меншігіне
кепілдікке берілетін тауарларды сатуды, ... ... ... беруді
білдіреді.
Салық салынатын импорт болып қосылған құн ... ... ... импортталған тауарлар табылады.
Қосылған құн салығын төлеушілер болып осы салық салынатын тауарларды
өндіретін және ... ... ... мен ... ... тауарларды, қызметтер мен жұмыстарды өткізу бойынша айналым
мөлшер төменгі ... ... ... онда ... ... құн ... ... тұруға міндетті. Есепке тұрмаған жағдайда салық органдары
тұлғаның сұрауынсыз қосылған құн ... ... ... ... құқылы. Өз
кезегінде өткізу бойынша айналымның төменгі шегі ... ... ... 10000 еселенген айлық есеп көрсеткіші шамасын құрайды
(10000‡919=9190000тенге).
Егер төлеушіде ... он екі ай ... ... ... айналым
мөлшері төменгі шектен аспағанда және салық салынатын айналым мен қызметін
тоқтатса, онда кезеңнен кейінгі, мезгілдің бірінші ... ... ... ... ... ... ... тураптар қолданатын баға мен тариф
мәмілесін ... ... одан ... құн ... алып ... ... қызметтер мен жұмыстар құны негізінде анықталынады.
Тауарлар қайтарымсыз негізінде берілгенде, ... ... ... ... ... ... емес ... бойынша айналым аяқталған күнде
қалыптасқан баға деңгейімен анықталынады.
Кепіл берушінің кепілдік мүлікті беру кезінде салық салынатын ... ... ... ісі ... ... ... ... құн салығын
қоспағанда алынған қарыздық қаражаттың ... ... ... қалдыру шарттарында тауарды өткізу кезіндегі салық
салынатын айналым келісім-шартта қарастырылған алынатын барлық ... ... ... тұлға үшін алдын-ала жасаумен байланысты қызмет көрсету кезінде
салық салынатын айналым мөлшеріне комиссиондық сыйақы қосылады.
Салық ... ... ... ... ... мен ... ... акциздер сомасы қосылады.
Қосымша құн салығы бойынша есепке алу қарастырылмаған тауарларды
өткізу кезінде оларды сатып алуда ... ... ... мөлшері тауарды
өткізу құны мен баланстық құны арасындағы оң ... ... ... ... ... мөлшерін анықтау кезінде тауарлардың кедендік
құны, сондай-ақ Қазақстан республикасында импортталу кезінде ... ... ... ... сомасы қосылады.
Жаңа заңда резиденттен тауарлар, жұмыстар мен ... ... ... қайнар көзден алынған табыс алатын резидент
еместерден салық алу туралы ереже ... ... ... ... құн ... ... ... мен қызметтерлі өткізу бойынша айналым босатылады:
□ пошта маркалары (коллекциялық маркалардан басқа);
□ акциздік ... ... ... ... ... есептік-бақылау);
□ өкілетті органдар жүзеге асыратын, соларға байланысты ... ... ... адвокаттық қызметті, нотариалдық іс-әрекеттерді жүзеге ... ... ... ... ... ... Банкісі өткізетін тауарлар,
жұмыстар мен қызметтер;
... ... ... ... өткізілетін
мүлікті;
□ Қазақстан республикасының заңдарына ... ... ... ... негізгі құралдарды беру, сонымен
қатар мемлекеттік мекемелердің ... ... ... негізгі құралдарды беруді;
□ жарғылық капиталға жарналарды;
□ жарғылық капиталға жарна ретінде алынған мүлікті қайтарып алуды;
□ жерлеу бюроларынан, ... ... ... ... ... қызмет көрсетулерін;
□ оларды өткізу жөніндегі ... ... ... билеттерді өткізу бойынша айналымдар;
□ банк карточкаларымен жасалынатын операциялар ... ... ... ... ... және таратып беру жөніндегі
қызмет көрестулерді қоса алғанда, ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
қызметтерді өткізу бойынша айналымдар;
□ жерге және тұрғын үй қорындағы ... ... ... ... ... ... жататындар: банк операциялары, бағалы
қағаздармен операциялар, төлемдік ... ... ... ... сақтандыру және қайта сақтндыру операциялары;
□ зейнетақы активтерін ... ... ... ... ... ... қызметтері;
□ қаржылық лизингтегі мүлікті беру;
□ коммерциялық емес үйымдардың көрстетін қызметтер мен жұмыстар;
□ геологиялық барлау және ... ... ... ... ... ... және ... аяларындағы қызмет көрсетулер мен
жұмыстар;
□ медициналық және мал дәрігерлік аядағы тауарлар мен қызметтер;
□ кәсіпорынның ... ... ... ... ететін бөлігін
қосылған құн салығы бір төлеуші екінші салық төлеушіге ... ... ... импорттың кейбір түрлері қосылған құн
салығынан босатылады, оларға жататындар:
... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздардың импорты;
➢ Қазақстан Республикасының Өкіметі белгілеген ... ... ... әкелінген тауарлар импорты;
➢ мемлекет, мемлекеттердің үкіметтері, халықаралық үйымдар желілері
бойынша ... ... ... ... ... ... техникалық жәрдем көрсету;
➢ шет елдің дипломатиялық және оларға теңестірілген өкілдердің ресми
пайдалану үшін, ... ... ... тұратын олардың отбасы
мүшелерін қоса алғанда, осы ... ... ... қызметкерлерінің жеке пайдалануы үшін
әкелінген және ... ... ... ... ... тауалар импорты;
➢ дәрі-дәрмектік заттардың, оның ішінде ...... ... сурдотифлотехниканы және
медициналық (мал дәрігерлік) техниканы қоса ... ... ... ... ... ... және медициналық (мал дәрігелік) техниканы қоса алғанда,
дәрі-дәрмек және ... ... ... ... ... ... заттар, медициналық (мал дәрігерлік) мақсаттағы бұйымдар
импорты;
➢ пошта ... ... ақша ... ... үшін ... ... Ұлттық
Банкі және оның ұйымдары жүзеге асыратын шикізат импорты;
➢ төлем ... ... ... ... ... мемлекеттердің, мемлекеттер үкіметтері мен халықаралық ұйымдарыдың
желісі бойынша берілетін гранттар қаражаттары ... ... ... ... және түсті металл сынықтарын экспортын қоспағанда, экспорттық
тауралар өткізу бойынша айналымға ... ... ... салық салынады. Бұл
Қазақстан республикасы аумағында аталған нарықтардың дамуы ... ... ... ... ... біздің елден бағалы металлдары шығаруды
қиындату үшін жасалған.
Нөлдік ставка бойынша салық салу ... ... ... салық
мөлшерінің нөлге теңдігін білдіреді.
Қазақстан республикасының кедендік ... ... ... ... ... деп ... ... растайтын құжат болып экспортталатын
тауарларды қою келісім-шарты, жүктерге берілетін кедендік ... ... ... ... ... ... ... тасымалдаумен байланысты жұмыстар мен
қызметтерге де ... ... ... ... ... ... аумағынан экспортталатын тауарларды
тасымалдау, тиеу, түсіру, қайта тиеу, жөнелту жұмыстар ... ... ... Қазақстан республикасының аумағы бойынша
тразит арқылы жіберілетін тауарлар;
❖ поштаны, жолаушыларды, жүкті тасымалдауға ... ... ... ... ... ... коммерциялық, аэронавигациялық,
әуежайлық қызмет көрсету.
Салықты алу механизмі кезінде нақты түскен тауарлар, жұмыстар ... ... ... ... қосылған құн салығы есепке алудың
негізделуі маңызды ... ... құн ... ... шарттар орындалса есепке алынады:
← тауарларды, жұмыстар мен қызмттерді ... ... құн ... ... ... өнім ... өткізілген тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің шот-
фактурасын ұсынса, егер өнім беруші ... құн ... ... ... ... «Қосылған құн салығы жоқң
деген белгімен жазылса.
Импортталған тауарлар бойынша қосылған құн ... ... ... ... ... толтыру кезінде төленген қосылған
құн салығы ғана есепке алынады.
Салық ... ... ... ... ... ... алуға
жататын қосылған құн ... ... ... ... ... төлем құжаттарында, жолда жүру билеттерінде, коммуналдық
қызметтер ... ... ... ... ... немесе қолма-қол айырысумен тауарларды сатып алғандағы қойылған
шот-фактура бойынша төленуі тиіс ... ... ... ... ... алумен байланысты салық алуға жататын салық есепке
алынбайды:
• тұрғын үй ғимараттарын;
• негізгі құрал ретінде автокөлікті алу;
• жалға ... ... үй ... ... ... қолданған
тауарлар мен қызметтер, жалға беру келісім-шартына сәйкес жөндеуге
кеткен ... ... ... ... ... және ... ... жалға берушінің салық салынатын айналымы болып табылған
жағдайды қоспағанда;
• өтеусіз алынған ... ... ... жұмыс), Қазақстан
республикасынан тыс жерлерден әкелінсе және осы ... ... құн ... ... ... қоспағанда.
Егер де салық төлеушіде салық салынатын және салық салынбайтын айналым
болса, онда ... ... ... ... ... ... үлес
салмағымен анықталған салық сомасы қосылған құн салығы ... ... ... құн ... алу тәртібі туралы айтылған жағдайды
декларация мысалында қарастырып ... ... құн ... ... ... ... ... тұлға, яғни қосылған құн салығының төлеушісі болып табылады.
Төртінші тоқсанда салық салынатын айналым: 9675 мың теңге
Қосылған құн салығынан ... ... ... ... ... мың ... ... салық салынатын және салық ... ... ... ... әдіс бойынша, яғни пайыз қатынасындағы салық
салынатын айналымның жалпы айналымға қатысымен ... ... ... ... есепке алынады.
9675/352973‡100%=2,7%
15% ставкамен есептегенде қосылған құн салығының сомасы
9675‡15%=1451,25 мың теңге
Қосылған құн салығы көрсетінлген шот-фактура ... ... ... ... ... ... төлеуші қосылған құн
салығының сомасын есепке алуға құқығы бар.
Қосылған құн салығы жоқ ... — 4206 мың ... онда ... ... құн ... ... ... 4206‡15%=630,9мың теңге.
Декларацияның 10 жолын толтырғанда «Қосымша Дң ... ... ... ... ... ... сатып алынғандар туралы
толық мәліметтер көрсетіледі.
Үлесімдік әдісті қолдануда есепке жатқызылған қосылған құн салығының
туындысының салық ... ... ... тең, ... алуға жатқызылған
қосылған құн салығының сомасын анықтасық, 630,9‡2,7%=17,03 мың теңге.
Есептік кезеңде ... ... ... құн ... ... ... құн ... мен есепке алуға жатқызылған қосылған құн
салығы сомасының айырмасымен есптейміз: 1451,25-17,03=1431,22 мың теңге.
Халыққа ұсынылатын коммуналдық қызметтер, ... ... ... ... ... ... ... жолушы тасымалдауда жолда
жүру билеттерімен есеп ... ... ... ... ... ... ... чегін қолдану, қосылған құн салығынан
босатылатын ... мен ... ... ... қолма-қол ақшамен
айырысуда қосылған құн ... ... ... үшін ... құжат болып табылады.
Салық төлеуші тауарды тиеген ... ... ... күні ... ... құн ... ... ұсынуға міндетті.
2001 жылдың 1-ші шілдесінен бастап қосылған құн салығының ... ... ... мен ... салынатын импорттың мөлшерінен 15%-ті
құрайды.
Салық төлеуші салық мерзімі өткен соң, салық кезеңінен ... ... ... ... қосылған құн салығы бойынша декларацияны ұсынуға
міндетті.
Қосылған құн салығы ... ... ... есеп ... ... ... ... ай саналады. Егер де бюджетке төленуге жатқызылған
салықтың орташа ... ... 10000 ... ... онда ... кезең болып
тоқсан есептелінеді. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруші — салық төлеушілер
үшін салықтық кезең болып жыл саналады.
Салық ... ... ... декларация ұсыну үшін белгіленген күнге
дейін немесе сол күні бюджетке төлем жасай алады.
Импортталатын тауарлар үшін салық Қазақстан ... ... ... ... баж төлеу үшін анықталған күні төлейді.
Есептік кезеңде салық сомасынан есепке алуға ... ... ... сомасы артық болғанда, алдағы уақыттағы қосылған құн ... ... ... ... ставкамен салық айналатын айналымнан артық болса, төмендегі
шарттар сақталғанда ... ... ... қосылған құн салығын
төлеуші тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді үнемі нөлдік ... ... ... ... ... ... бойынша тоқсан ішінде алдыңғы айға
қарату өтінішін өткізу ... ... ... жалпы айналымнан 70%-ті
құраса.
Қандай да болмасын бір ... ... мен ... өткізу құны
өзгерген жағдайда салық салынатын айналым ... ... ... ... ... ... ... жасалынуы мүмкін.
3. Дамыған елдердегі жанама салық салу жүйесі.
1967 қабылданған заң жиынтық айналымнан алынатын салықтан (өзіндік
айналым ... ... ... ... ... ... салықтан тазартылған айналым салығына, яғни қосылған құн салығына
өтуді білдірді.
Қосылған құн салығы бұйымның бағасының өндірісі, ... ... ... әрбір стадиясындағы өсімінен алынады. Қосылған құн өзімен бірге
пайдалынған ... ... ... ... ... қуатының және келісім бойынша орындалған жұмыстың ... ... ... ... ... Заң ... салу ... мен жеткізулер сипатын анықтайды. Мысалы, теңіз флоты мен
азаматтық авиация үшін ... ... ... несиелік операциялар
мен бағалы қағаздармен жасалынатын операцияларға ... ... ... ... 16 ... ... 7% жеңілдетілген ставка
азық-түлік өнімдеріне (ішімдік сусындары мен ... ... ... және өнер ... қолданылады.
Азық-түлікті қоюшы бюджет табысына тапсырыс берушінің төлем жасауы мен
қаражат аударуын ... ... ... ... соң ... қосылған
құн салығының сомасын аударады. Бұл ... ... 1979 ... 26
қарашасындағы қосылған құн салығы туралы заңмен бекітілген.
Қосылған құн салығы ... ... үш ... ... ... ... бөлінеді. ГФР-да қосылған құн салығы табысты реттеуші ... ... ... етеді. Оның көмегімен ағымдық бюджеттерді
қалыптастырғанда ... ... ... ... жүргізіледі. Әрбір 2-3
жыл сайын федералдық үкіметпен жердің қаржылық органдары ... ... ... ... ... ... 1992 жылы ол ... бөлінді: 60
пайызы — ... ... 35 ...... ... 5 ... Федерациясының салық заңдарына сәйкес тұтынуға салынатын
салықтар жекелеген тауарлардың ... мен ... ... алым ... ... ... салу ... стадиясында немесе шетелден
әкелінген кезде жүзеге асырылады. Тұтыну салығы ... ... ... ... ... ... федералдық бюджетке түсетін тауарлар (мұнай және мұнай
өнімдері, қант, шай, спирт-арақ өнімдері, кофе, жарық ... тұз және т.б.). ... ... осы ... ... салмағы орталық өкіметтің барлық салықтар түсімдерінің 20
пайыздан астамын құрайды.
2. Салықтық түсімдері ... ... ... ... ... сыраға салынатын салық.
3. Импроттық айналым салығы салынатын тауарлар. Бұл салық елге
енгізілетін тауарлардың ... ... ... ... ... бір ... ... құн салығының нысаны болып
табылады.
4. Жергілікті органдар салығы салынатын тауарлар (кейбір ... ... ... құйып сату мен кафе ұстауға лицензиялық
төлем, иттерге салық).
Тұтынуға салықтар фискалдық қатынастардағы салық салу нысандарының
ішіндегі бірден-бір ... ... ... ... ... ... оларды жинауға жұмсалған шығындар осы салықтардан алынатын барлық
түсімдер ... 0,7% ... ... ... ... көрсетілген
тауарларды шығаратын кәсіпорындар санының аздығы тұтыну салығының жоғары
тиімділігін қамтамасыз ... ... ... салықтық аударымдардың дұрыстығына
бақылауды негізінен кедендік қызмет, ал жерлер мен жергілікті ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Көптеген экономистердің айтуынша, ГФР-да ... ... ... ... қатаң сыныпталуы жоқ. Бірінші әлемдік соғыс кезінде
әскери-теңіз флотын қаржыландыру үшін енгізілген ... ... ... ... ... фирмалары шетелге тауар шығаратын кезде қосылған құн салығын
төлеуден босатылады.
ГФР-дағы импортқа кедендік салық салу ... ... ... ерекшелінеді. ГФР өнеркәсібі мүдделі импорттағы көптеген шикізаттық
және жартылай фабрикаттар ... не ... баж ... не ... елеусіз.
Дайын бұйымға кедендік баж жоғары болса да, ... ... бар. Әлде ... ... баж ... және ішкі нарықта ГФР
фирмалары күшті позицияны иеленетін тауарларға белгіленеді.
Германиядағы ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі
қосылған құн салығы бойынша жалпы және ... ... ... ... табыстарындағы қосылған құн салығының үлесі Қазақстан
республикасындағыдай 28 ... ... ... ... Қазақстан республикасы салық жүйесінде бірден-бір
негізгі салық болып қосылған құн салығы ... осы ... ... ... біз үшін ... ... тұғызады. 1949 жылы
қосылған құн салығын француз экономисі П.Лоре өңдеп, 1954 жылы ... 30 жыл ... ... ... бойынша жанама, оның ішінде
қосылған құн салығы басым болып табылады.
Франциядағы салықтарды үш топқа топтастыруға болады, ... ... алу ... ... ... ... салығы; табыс жұмсалғанда тұтынушыға
салынатын салық; меншіктен алынатын, яғни затқа айналдырылған табыстан
алынатын капиталға ... ... ... ... жүйесі тұтынуға салық
салуға бағытталған. Табыстар мен меншікке салық салу ... ... ... ... ... ... қосылған құн салығы
табылатындығын бәрімізге мәлім. ... ... ... ... ... мен ... ... барлығын тұтынуға салық
туралы сөз болмақ. Сыртқы нарықпен байланысты операциялар ... ... ... ... ... операциялар жасаған және
қосылған құн ... ... ... оларды қайтарып алу құқығын қолдану
мүмкіндігін иеленеді. Импорттық операциялар іштегі құқыққа ... ... ... құн ... ... ... ... сипатымен анықталып,
саық салушының қаржылық жағдайын есепке алмайды. Тауарлар бағасына тәуелсіз
түрде қолданылатын ... ... ... ... ... салу ... тауарлар мен қызметтердің сату бағасы табылады.
Сондай-ақ, бөлшек сауда бағасы мен қосылған құн салығынан басқа да
алымдар мен ... ... ... пен ... ... төлеген салық мөлшері жалпы сомадан шегеріледі.
1988 жылы Францияда қосылған құн салығы бойынша 4 ... ... ...... ... ... мен ... көрсетулер (ішімдік
пен шоколадты қоспағанда азық-түлік өнімдері, дәрі-дәрмек, көлік);
7,0% — мәдени қолданыстағы тауарларға қысқартылған ставка;
18,6% — барлық тауарлар мен ... ... ... — машина, ішімдік және темекіге шекті ставка.
Қосылған құн салығы европалық салыққа айналады. 1977 жылы қосылған құн
салығы ставкасына ... ЕЕО ... ... жақын болу үшін қосылған
құн салығына Еуропалық директив қабылдады. Францияда қосылған құн салығы
бойынша ең жоғарғы ... ... ... ... еуропалық деңгейге
төмендеу тенденциясы байқалды. Сонымен, 1989 жылы ... 3 ... ... 5,5%, 18,6%, 54,8%. ... ЕЕО ... екі: 18,6% — ... және
5,5% — төмендетілген ставкалар әрекет етуде.
Франция заңдарында қосылған құн салығынан екі ...... ... босатулар қарастырылған.
Қосылған құн салығынан мүлдем босатуға сатып алу және сату кезінде
әртүрлі ставкалар ... ... пен ... бойынша қосылған құн
салығы компенсацияға жатқызды.
Сондай-ақ, қызметтің 3 түрі салықтан босатылады:
• Дәрігерлік көмек;
• Бастауыш, орта, ... және ... ... ... ... және ... сипаттағы қызметтер.
Сонымен қатар, сақтандырудың барлық ... ... ... құн салығынан мүмкін болатын босатулар қарастырылған қызмет
түрлері де бар, яғни салық төлеушілердің қосылған құн салығын немесе ... ... үшін ... ... ұсыналады.
Осындай қызметтер түрлеріне келесілер жатқызылады:
□ экономикалық қызметтің кез-келген түрлері үшін ... ... ... және ... ... ... ... артистік қызметтер, миниципалдық шаруашылық.
Өзінің кәсіпорындарында қосылған құн салығы бойынша есеп ... ... ... ... схемасы қолданылатын ұсақ
кәсіпорындар үшін ... құн ... ... қызметтері есептейді.
Ұсақ кәсіпорындар (тауар айналымы 3 млн. франк немесе қызмет көрсетуі
0,9 млн. франк) жыл ішінде декларация толтыру мүмкіншілігін ... ... 500 мың ... немесе қызметі 150 мың франк ұсақ ... ... бір рет ... шаруашылығында қосылған құн салығы бойынша оңайтылған нысаны мен
төлем схемасы қолданылады. Декларация жылына бір рет ... ... ... алдағы жылдағы қосылған құн салығынан 1/5 мөлшерінде
тоқсан ... ... ... ... 3 млн. жуық қосылған құн салығының төлеушілері бар. Әдетте
декларация негізінде ай сайын қосылған құн ... ... ... ... ... ... мен ... салықты төлеген чекті
ұсынады. Тауар айналымының көлеміне ... ... құн ... ... және ... ... ... экспорты жағдайында кәсіпорындарға қосылған құн ... ... ай ... ... Ал ... түрлеріне (мысалы,
фермер тракторды 18,6% ҚҚС-пен сатып алса, ауыл шаруашылығы өнімдері 5,5%-
пен өткізілген) ... ... ... ... ... ... жыл
сайын 65 млрд. франк шамаға жуық сомаға немесе жалпы салық сомасынан 12%
компенсация ... құн ... ... бақылау ай сайын жүргізіледі. Егер де
қандай да бір себептен қосылған құн салығын төлеуші декларацияны ... ЭЕМ ... ... ... ... ... ... туралы ескерту
береді.
Францияда салық қызметінің 10 мыңдай ... ... құн ... мен жинаумен айналысады.
ҚҚС бойынша жеңілдіктер аз және негізінен ұсақ кәсіпорындарға
беріледі.
Егер ... ... ... 300 мың ... аз ... ... төленбейді. Осындай жағжайда есептеу жолымен кәсіпорын бюджетке тұрақты
соманы төлейді. Осындай ереже қолданылады, өйткені бұл ... құн ... ... ... ... ... ... есеп
жүргізбейді.
Егер ҚҚС 1350 франктан аз болса, онда ... оны ... 3 млн. ... құн салығы төлеушілерден ондай ... 54 ... құн ... ... 1350 ... ... бірақ 5400 мыңнан
кем емес кәсіпорындар жеңілдікті иеленеді. Сондай-ақ егер ... ... 20 мың ... кем ... онда ұсақ ... де ... ... қосылған құн салығы сомасынан жасалатын
шегерімдерге қосылған, инвестиция жасайтын кәсіпорындар ҚҚС ... ... ... ... ... оң нәтижелелі және тұтыну салықтарының
ішіндегі табыстысы. Жақсы қасиеттерінің бірі кәсіпорындарға қатынасының
бейтараптылығы, сондай-ақ қаражаттардың ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасалған.
Қазіргі ауқытта әлемнің 40-тан астам елі, оның ішінде ... ... ... құн салығықолданылады. ҚҚС-тық осындай дамуы
оның ставкасы санының қысқаруы мен есептеу әдісінің ... ҚҚС ... ... ... ... ... ҚҚС ... бюджетке толығымен түседі. Сонымен қатар, жергілікті
билік органдары мемлекеттен қосылған құн салығы есебінен дотация ... құн ... ... — 1,4% ЕЭА ... ... ... құн ... өзімен тұтыну салығын ұсынатын бірқатар
жанама баждармен толықтырылады. Олардың кейбірі мемлекет пайдасына алынатын
болса, ... ... ... органдары бюджетіне аударылады.
Қосымша салық салынатын тауарлар, оның ішінде ... ... ... темекі бұйымдары, сіріңке, от тұтағыш, қымбат металдардан
жасалған бұйымдар, қант және ... ... сыра мен ... ... ... ... ұшқыш аппараттар. Қосылған құн салығынан
басқа, жанама салықтар электр қуатына, теледидар жарнамасына ... ... ... ... ... жақын орналасқан аудандарда
жергілікті органдар туристік алымды енгізіледі.
Тұтынуға салынатын салыққа кедендік ... да ... ... ... ... ... ... алу емес, ішкі нарықты, ... ... пен ауыл ... ... ... баж ... саясаттыңаспабы ретінде қатысады. Олар импортталатын тауарлар
ішкі нарықтағы ұқсас тауарлардың бағасын теңдестіру керек.
Әдетте, кедендік баж ... ... ... ... ... критерийлер — салмағы, ауданы қолданылады. Осындай кедендік түрлері
сусындарға, темекі бұйымдарына, кинофильмдерге ... ... ... ... ... ... ... бағытталғандықтан, қосылған
құн салығының үлес салмағы 41%-ті құрайды. Қосылған құн ... ... ... ... сипатымен анықталып, салық ... ... ... ... ... жүйесінде тауардың түріне
байланысты ... ... ... ... ... бар ... ... жүйесінің ерекшеленеді.Қазақстандық жанама салық салу
жүйесінде бірқатар ... ... ... салықтарға қосылған құн салығы, кедендік баж,
акциздер, гербтік алымдар жатқызылады. Баждар мен акциздер ... ... ... ... барлық жүйесі берілген (гербтік алымнан
басқасы).
Жанама ... ... ... құн ... — 39%, ... баж ... мұнай өнімдеріне акциз — 13%, темекіге — 6,6%. Ішімдікке акциз — 5,1%,
ойындық бизнеске салық — 1,1%, ... ... — 0,2% ... салық түрі 1973 жылы 1 ... ... Осы жылы ... ... ... ... Ирландия, Шотландия және Уэльс, Мэн аралы
аумақтарына таратылды.
17,5% мөлшердегі қосылған құн ... ... ... ... ... мен
қызметтердің көпшілігіне салық салынады. Жоғарыда көрсетілгендей, тауардың
әрбір кезеңінде ... мен ... ... ... ... ... құн
еңбекақыны, амортизациялық аударымды, несиеге ... ... ... ... ... және тағы ... ... қосады. Қосылған құн
салығының сомасы сатылған тауарлардың құнына қосылады. Компаниялар ... ... ... ... ... салықтың қандай сомасын алғанын
және шикізатты, жартылай фабрикатты сатып алу ... осы ... ... нақты төлегендерін есептейді. Егерде осы сомалардың балансы олардың
пайдасына болса, онда осы шама ішкі табыстар басқармасына төленеді. ... ... ... болмаса, онда басқарма сатып алу—сату кезінде
жоғалтқан соманы ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер
экспорталған кезде салық қайтарылады.
Елеулі табыстарды мұнай өнімдеріне, ... және ... ... баж, ойын ... ... — 8%, ... ... (аттар
бәйгесі, иттер жарысы). Акциздік алымдар 10% және 30% аралығында тербеліп
тұрады.
Ұлыбританияның салық жүйесі ... ... ... ... ... ... ... үлесте жанама салықтардың ... құн ... мен ... баж ... табылады. Шағын бизнеске
салық салу кезінде азайтылған ставка қолданады.
1988 ... ... ... жанама салықтар мемлекеттікбюджет
табыстарын ... ... ... ... табылады.
Италияда қосылған құн салығы 1 қаңтар 1973 жылы ... ... ... ... ... ... бойынша қабылданған
шешімін жүзеге асыру тәртібімен енгізілді, 3 жылдан кейін бұл ... ... ... ... құн салығы бұрын болған айналымға салық пен 20-
дан астам акциздерді ауыстырып, жанама салық алуды ... ... ... бұл ... ... салықтардың жалпы сомасынан 67%-ті
құрайды.
Қосылған құн ... ... ... ... тұтынушыға бағытталған
тауарлар мен қызмет сатып ... ... Осы ... тауар бағасына
қосылатын салық сомасы оның нарықтық бағасы мен берілген салық ставкасымен
анықталады. Бұйымның салықты қосқандағы ... ... ... алушы төлейді.
Сондай-ақ, кәсіпорындардың бюджетке төлейтін салығы тауардың бағасына
қосылған салық, ... мен ... ... қойғаны үшін
дайындаушылар өтеген салық арасындағы айырманы ұсынады. Сонымен, ... ... ... құнға пропорционалды есептелінеді.
Қосымша құн салығының аралық төлеушілері болып өнекәсіпшілер,
саудагерлер, қол ... ... ... ... оның ... ... ... қызмет етуі барысында тауарлар мен ... ... ... да ... ... ... ... шегі сатып алу —
стау актісі, яғни меншік иесінің өзгеруімен ... ... заң ... болмайтын мәселелерді, мысалы ренталық және лизингтік операцияларды
салықтан босатпайды.
Қосылған құн ... ... ... ... ... ... тек ... қайта бөлуді ұсынатын операцияларға ... ... ... ... ... ... ... несие ұсыну, кәсіпорындарды қосу мәмілелері және басқалар
жатқызылады. Қосымша құн салығынан ... мен ... ... ... ... салық салынады). Бірақ олар салықтың нөлдік
ставкасы ... ... ... түрі ... ... тіркелген.
Нәтижесінде экспорттаушылар салық органдарында өз операцияларын жүргізу
барысында құжаттық тіркеуден босатылмайды.
Фискалдық органдардың ... құн ... ... ... алдағы айдың
қортындысы бойынша ай сайын жүргізіледі. Төлем мөлшері өткізілген ... ... ... ... мен ... ... ... қоюшының
бұрын төлеген салық сомасының арасындағы айырма ретінде анықталады. Теріс
нәтиже болғанда, салық ... ... айда ... ... бар. Осындай
күрделі процедурадан мемлекетпен жылына ... ... ... ет ... ... ... ұсақ ... босатылған.
Сондай-ақ, ұсақ кәсіпорындардан (жылдық айналымы 780 млн. лирадан кем)
қосылған құн салығын алу ... ... үшін 1985 жылы ... және ерікті кәсіп тұлғаларында қалыптасқан қосымша ... жаңа ... ... Қосымша құн сомасының есебі өндірістік
шығындар мен алынған ... ... ... бухгалтерлік кітап
негізінде жүргізілмейді (себебі ол ірі кәсіпорындарда жасалатындықтан).
Жаңа заң бойынша қосымша құн ... алу үшін ұсақ есеп ... ... ... құн ... және қызмет көрсету аясындағы
қызметтердің ... ... үшін жеке ... ... ... (%) ... ... түсімін азайту жолымен
анықталады. Ең жоғары коэффициент (97%) ... ... ... ... құн ... ... ... бойынша алынады. Қазіргі
уақытта олардың саны бесеу: жеңілдетілген — 0% және 4%, негізгі — 9%, ... — 19% және ... ... нөлдік ставка тауарлар мен қызмет көрсетулер
экспортында ... ... ... ... ... ... ... сүтке,
тағамның басқа да түрлеріне, газет, журнал) қолданылады.
9%-тік негізгі ставка өнеркәсіптік, оның ішінде ... ... ... ... ... және ... ... бензин мен мұнай өнімдеріне 19% ставкамен салық алынады.
Ең ... ... — 39% ... зергерлік бұйымдарға, спорттық
автокөліктерге ... ... ... ... ... шамасы жағынан екінші
фискалдык мәнді иеленеді. Олар Италияда тауарлар мен қызметтердің ... ... ... қант, ішімдік сусындарына) қолдалынады. Әлде қайда
елеулі түсімді мұнай мен мұнай өнімдеріне ... ... ... ... ... ... да табысты объектісі болып темекі өнімдері табылады.
Италиядағы жанама салық салудың айырмашылықты ... ол ... ... ... бірнеше сараланған ставкалардың бекітілуі мен салық алудың
оңайлатылған жүйесінде ... ... ... ... құн ... жанама
салығы жанама салықтардың арасында жетекші орынды иеленеді.
Италияда акциздік алымдар Қазақстан мен ... ... ... ... біздің елімізде олар азаюда.
Сомымен дамыған елдердің салық жүйелері көптеген түрлі экономикалық
саяси және ... ... ... ... ... оның құрылымын алу ставкалары биліктің әр түрлі
деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... табысқа салыққа жекелеген елдер экономикасының салыстырмалы
тәуекелділігі біркелкі емес және тербелмелі.
1975 жылға дейін ... ... даму ... ... ... ... ... өзгеріссіз үлесі байқалады.
70 жылдардың екінші жартысында тұтынушыларға салық үлесінің өсу
тенденциясы байқала бастады.
Көптеген елдерде ... ... ... ... ... ... баж
бірдей.
Біріншісінің ролі мен ... ... ... 80 ... ... ... ... табыс салығы) жанама (тұтынушы табысына
салық, акциз, кедендік баж) салықтардың жалпы ... ... ... ... ... ... ... салықтар
Франция мен Италияда басым болса, тең салмақтандырылған ... ... мен ... тікелей салықтардың рөлі ... ... ...... ... рөлі артқан.
Осы елдердің салықтар құрылымы ... ... ... одан ... ... өсуі мен инфляцияның жанама салықтардың алынатын
табыстарға емес, тікелей салықтардан ... ... ... ... ... ... ҚҚС ... тәртібі мен есептеу әдісі
2.1 Қазақстан республикасының бюджетіне ҚҚС түсімдерінің жағдайына
талдау
Қазақстан Республикасының 2001 ... 12 ... ... ... ... ... ... да міндетті төлемдер туралы” Салық кодексіне
сәйкес барлық салық төлеушілер үшін қосылған құн салығының ... ... ал 2004 ... 1 ... бастап ҚҚС мөлшері 15%-ке төмендеді.
Мемлекеттік бюджеттің мүдделерін қорғау және Қазақстан Республикасының
заң нормаларына сәйкес республикалық бюджетке қосылған құн ... ... ... ... ету ... екінші жарты жылдыққы қосылған құн
салығын әкімшілендірудің ерекше тәртібі қарастырылды:
1. Барлық қосымша құн салығын төлеушілер салық органдарына ... ... мен ... ... қалдығы туралы қосылған құн
салығы бойынша декларациясын бір мезгілде тапсыруы керек. ... ... ... және ... ... ... қосымша құн салығынан артық соманы
өндірістік қажеттіліктер үшін тауарлы-материалдық құндылықтардың қалдығын
қолдану мен өткізу ... ... ... құн ... ... алдағы
төлемдер шотына есептелінеді. Қалдықтарды өткізу кезінде қосылған салық 15%
ставкамен есептелінеді.
Салық төлеушінің ұсынған ... ... ... ... ... бойынша ҚҚС төлеудің толықтығына бақылау жүргізіледі.
Есепке алуға жатқызылған 1-наурызындағы ... ... ... ... ... ... ... ай сайын декларациясымен бірге салық
органдарына тіркелгені туралы, материалдық қалдықтарын қолдану ... ... ... құн ... ... есеп береді.
Қосылған құн салығын қайтару бойынша бюджеттік ... ... ... ... 2003 жылдың 2-ші жартысында нөлдік ... ... құн ... өтеу мерзімі 90 күнге дейін белгіленген.
Қазақстан ... ... ... жер ... ... ... ... режимінің тұрақтылығын кепілдендіргендіктен
жер қойнауын пайдаланушылар үшін ... құн ... ... ... ... ... демек жер қойнауын ... ... мен ... ... ... мәміленің салық режимін
тараптардың келісуімен нақытылағанға дейін қосымша құн салығы 15% мөлшерде
қолданылады. Жер ... ... ... ... ... құн
салығын қолдануға мүдделі болатындықтан ... ... ... ... ... ұсыныс жасауы қажет. Сонымен бірге жер қойнауын
пайдаланушылар салық режимін ... ... ... алдындағы өзінің
міндеттемелерін қайта есептеуін қаржылық ... ... ... ... ... қайта есептеулер жасата алады.
“Тағайындау елі” принципі ... ... ... ... ... ... ... өзара саудада “тағайындау елі” принципі
бойынша қосылған құн ... ... ... сондай-ақ Қазақстан
Республикасында қосылған құн ... 15%-ке ... ... мен ... ... ... ... сауда айналымының
өсуіне әсер етуі керек. Осы ... ... ... сақтаған кезде
қазақстандық сатып алушылар үшін Қазақстандағы Ресейлік тауарлар бағасы ... ... ... ... ... қосылған құн салығы өтеуді
білдіреді. ... ... құн ... өтеу ... жаңа ... кодексі
бойынша 60 күн.
Ресейлік заңдылықтардың өзгешеліктері бар. Алдын ала ... тиеп ... ... ... ... ... күнінен
бастап 181-ші күн өткізу күні болып танылады. Осыған байланысты ресейлік
жабдықтаушылар үшін қайтару мерзімі іс ... ... ай ... ... Бұл
жағдай ресейлік жабдықтаушылар жөнелту бағасын ҚҚС сомасына кемітпеуіне,
бағаның бұрыңғы деңгейде сақталуына әсер етуі ... ... ... ... ... ... әрекет етуші бағасы ҚҚС сомасына
азайтылмағандықтан, де-факто Қазақстанға қойылатын ресейлік тауарларға
қосылған құн ... екі рет ... ... ... ... ... қоюдың балама көздерін иелену орынды.
Қазақстан Ресупбликасына Ресейлік тауарларды енгізгенде ҚҚС 15%-тік
ставкамен алынатындықтан осы ... ... құны ... ... Ставкалардың төмендеуінің арқасында 2001 жылдан бастап
Қазақстан Ресупубликасы аумағына ... ... ... өсуі ... ... ... қағидасын қолдану кедендік
шекара арқылы тауарлар қозғалысына бақылауды күшейтуге ... ... ... ... “нөлдік” ставканы қолдану және ҚҚС кезекті
қайтару Қазақстандық ... ... ... Федерациясына нақты
экспортты құжаттық растауды қажет етеді.
Осы мақсатта Қазақстанның экспорттаушылары ... ... ... қоюға келісім-шартты, ... ... ... ... ... ... ... өту орынында кеедендік органдардың тауарларға ілестірме
құжаттарға қойған ... ... ... импорттық режименде
толтырылған мемлекеттік кедендік декларациясының ... ... ... ... және ... Федерациясы салық және кеден
орагндарымен тауардың экспорты мен импортын өзара растау бойынша ақпараттар
алмасу ұйымдастырылады.
“Тағайындаушы ел” ... ... ... мен Қазақстан арасында өзара
саудада мұнай мен табиғи газды өткізуге таратылмайтынын ... ... ... ... ... тұтастай алғанда материалдық-техникалық
ресурстарды сатып алу шығындарын азайтуға әкеледі, себебі бұрын 20%-тік ... ... ... енді 15%-тік ставвкамен алынады. Осыны ескере отырып,
ауылшаруашылық өнімдеріне ҚҚС ставкасының 15%-ке дейін өсуі ... ... ... ... ауылшаруашылық өнімдерін іс жүзінде жасырын
дотациялаудың артуына әкеледі. Яғни ... ... 15%-ке өту ... ... ... жөнелту бағасын өсірудің еш қажеті жоқ, себебі
ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілерге салық ... ... ... ... ... өңлеуші кәсіпорындарға қатысты ҚҚС-тің әтүрлі
ставкаларының кері әсері жойылады. ... ... ... ... ... ... ... өндірушілерден өнімдерді
ҚҚС-тің 10%-тік ставкамен сатып алып, есепеке алуға ... ... ... ... ... ... жалпыға ортақ ставкамен
алынады, яғни олар үшін ... ... ... салық жүктемесі басқалар
үшін қосымша болып табылады. ... отақ ... ... ... ... ... кәсіпорындар үшін қосылған құн ... ... ... ... Ол ... ... іс-әрекетінің
көрсеткіштерін (рентабелдік таза табыс) жақсаруына әсер етеді.
“Нөлдік” ставканы ... ... ... ҚҚС ... ... ... қайтарылуға ұсынылған қосылған құн салығының ... ... ... ... ... ... әрекет етуші заңдарға
сәйкес жүзеге асады. Сондай-ақ, қайтару схемасы қосылған құн ... ... ... ... ... ағымдық міндеттемелерді өтеу есебіне қосылған
құн салығын есепке алу ... ... ... жаңа ... кодексін енгізумен байланысты ішкі өндіріс
тауарлары бойынша қосылған құн салығынан түсімдердің өскені байқалады. ... ... ... ... ... және орта бизнес
аясында көптеген ... ... ... құн ... алудың
артуына әсер етті. ... ... ... ... ... құн салығы тоқсанына бір реттөлеуімен, ал өткізу бойынша айналым
шегінің 10000 еселінген ЕАК ... ... ... Сондай-
ақ, 2001 жылдан бастап салық органдарының бақылау-экономикалық қызметі де
едәуір жақсарған. ... бәрі ... ... артуы мен
әкімшіліктендірілуін жақстарудағы қабылданған шаралардың тиімділігін,
қосылған құн салығы ставкасының ... ... ... ... ... ... оң бетбұрыстарын білдіреді.
Қазақстан Республикасы аумағына енгізілген тауарларына қосылған құн
салығы 2001 жылға импортталатын тауарларға қосылған құн ... ... ... 72231 млн. ... сомасында болса, 103% орындалып,
бюджетке нақты түсім 74428 млн. теңгені ... ... ... ... тауарларға қосылған құн
салығынан түсетін түсімдерді өткен жылдармен ... ... ... ... тұтастай алғанда түсімдердің өскенін байқауға болады.
2.2 ҚҚС құрылу ерекшелігі мен есептеу тәртібі
Қазіргі күні бүкіл әлемде ең кең ... ... ... түрі ... құн салығы. Қазақстанда қосымша құн салығы ТМД елдері мүшелерінің
өкіметтері ... ... ... ... ... ... ... сәйкес енгізілген.
1991 жылы ҚҚС енгізілген сәттен бастап салық жүйесіндегі бұл салық
түрі ... ... мен ... ... ... 28% мөлшерінде белгіленген еді. Бірақ нарықтар тауар
массасы жетіспеушілігінен, ... ... сол ... ... ... бұл ... жоғары болған. Соған байланысты салық мөлшері 20%-ке
дейін төмендеді, ал ... ... — 10%-ке ... ... ... ... салық заңдылығына ҚҚС енгізумен бірге, бұл
ҚҚС регрессивтілігі туралы пікірлер пайда бола бастаған, ... ҚҚС ... орта ... пен ... төмендердің жағдайына әсер етеді. Бұл
салықтың регрессивтілігі мынада көрінеді. Кіші ... бар ... өз ... көп ... салыққа төлеген, ал көп табысты
адамдар одан аз төлеп отырған. Сондықтанда бұл ... ... ... үшін ... ... қадамды жасады – тұрмысқа ең ... ... ... ... оның ... ... ... дәрі-дәрмектер бар.
ҚҚС енгізуде оны жинаудың тәртібі толық өңделмеген еді, ... ... ғана ... қазыналық ұйымдардың да ... ... ... ... салық төлеушіні есепке алу ... ... мен ... ... ... ... ... тиіс
салық сомасын анықтау кезінде, негізгі құралдарды қоса алғанда, алынған
тауарлар, ... ... ... ... ... ... немесе пайдаланылатын болса, сондай-ақ, егер қосылған құн
салығының төлеушісі ... және ... ... бойынша бюджетке
төлеген болса, олар үшін төленуге тиіс қосылған құн ... ... ... құқығы бар.
Бюджетке төленуге тиісті ҚҚС сомасын анықтауда әлемдік тәжірибеде екі
кең тараған әдіс қолданылады:
1) тұра (бухгалтерлік) әдістің мәні ҚҚС-ті келесідей ... ... С – ... ... - ... ... жанама (барабарлық) әдіс шот-фактура арқылы келесідей формуламен
анықталады:
ҚҚС=СБ-СТ
мұндағы С – салық ставкасы;
Б - өткізу бағасы;
Т - тұтынлған туарлардың ... ... ... ... ... ... ... шамасын алдын-ала есептеуге негізделген қиын тәртіп нәтижелері бірдей
десек саяды.
1995 жылдың шілдесіне дейін Қазақстанда кәсіпорын табыстарына ... ... ... түрі қолданылған. Алынған ... ... ... ... ... құн ... құрамында есептелінген,
осыдан салық сомасының жинақталуы болған. Сондықтан да ҚҚС алу ... ... ... Салық салу саласындағы мамандар ... ... ... ... салықтар сияқты тұтынуға салынатын салық
емес, табыстарға салынатын салық түріне ие ... ... ... ... ... тауарлардың бәсеке жарамдылығын
төмендетті және республикасына инвестициялардың ... ... ... ... ... ... барабарлық әдісі қолдануда
(әлемдік тәжірибеде – салықтық несие ... Осы ... мәні ... ... қатысты есепетлінген салық сомасы бюджетке түгелдей емес,
салықтардың “кіргізілген” шама мен ... ... ... ... негізінде жатыр. Басқаша айтқанда, есепеке жатқызылған қосылған
құн салығының сомасы ... ... ... ... ... ... салмағына қарай анықталынады.
Салық кодексіне енгізілген “тіркелу шегінің” ерекше мәні бар, осыған
сәйкес ҚҚС төлеушілердің арасынан жылдық айналымы 10000 ... ... ... ... ... ... шара салықтық әкімшіктендіруді
ыңғайлата түседі және салықтық шот-фактуралардың ... ... ... 208-210 баптарында қосылған құн салығы бойынша есепке
тұру мен ... шығу ... ... ... қатар, 2002 жылдың 1
қаңтарына дейін салық органдарында тіркелген салық төлеушілері 2002 жылдың
ақпан айына дейін ҚҚС ... ... алу ... өтініш өткізуі тиіс.
Әлемдік тәжірибеге сүйене отырып, ... ... ... жұмыстар) “өткізу орнына” анықтама берілген. Бұл анықтаманың
енгізілуі жұмыстар мен ... ... салу ... ... Осы ... жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмыстар мен қызметтердің ... орны ... ... ... ... ... болмайды. Бірақ-та,
резидент емес ҚҚС-ті төлеу тәртібі сақталынған.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының салықтық ... ... ... және ... тәртібі туралы” нұсқаулықтан алынған өзгертулер
толықтыруларды ескере отырып, салық салынатын ... ... ... әр ... ... (тасымалдау, құрылыс, туризм және т.с.с.) бөлек-
бөлек көрсетілген. ҚҚС есепке жатқызу тәртібі нақтыланған және ... ... ... ... ... сонымен қатар импортталатын
тауарларға салынатын ҚҚС төлеу ерекшеліктері нақтыланған.
Салық салынатын айналым бойынша бюджетке төленуге тиіс ... ... ... ... ... айналым бойынша есептелінген ҚҚС сомасы
мен есепке жатқызылған салық сомасы арасындағы айырма ретінде анықталады.
Салық салынатын ... ... ... құн салығының ставкасы салық
салынатын импорт ... 15%. Жеке ... ... ... ... ... кезінде ҚҚС жиынтық кедендік ... ... ... оның ... Қазақстан Республикасының кеден заңдалақтарына
сәйкес айқындалады.
Қосылған құн салығы бойынша салық ... ... ай ... Егер ... тоқсан үшін бюджетке төленуге тиіс ҚҚС отраша айлық
сомасы 10000 ЕАК кем ... онда ... ... ... болып табылады. Ауыл
шаруашылық өнімін өндіруші заңды тұлғаларға ... ... ... күші ... қызметтіжүзеге асырудан бюджетке төленуге тиіс
қосылған құн салығы ... ... ... ... жала ... ... төлеуші әрбір салық кезеңі үшін қосылған құн салығы бойынша
декларацияны салық кезеңінен кейінгі ... ... ... ... ... қоса ... ... ішінде сатып алынған тауарлар бойынша
шот-фактуралардың тізілімі табыс етіледі. Шот-фактуралар тізілімінің нысаны
уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Салық органдары импротталатын ... ... ... ... су, газ, электр қуаты импортталатын тауарлар ... ... ... ... ... құн ... төлеу мерзімін
өзгертеді.
ҚҚС төлеу мерзімін өзгерту өсімпұл есептелмей, кеден органы ... ... ... ... бастап үш айдан аспайтын мерзімге
жасалады. Мерзімді өзгерту мына ... ... ... уәкілетті
мемлекеттік орган белгілеген нысан бойынша ... ... ... ... ... ... Төлеу мерзімін өзгертуге
құқығын растау үшін салық органдары ҚҚС ... ... ... үй-жайларын тексеріп қарауға құқылы.
Уәкілетті мемлекеттік орган өнекәсіптік ұқсату үшін үнемі ... ... алып ... ҚҚС төлеушілерге, ҚҚС өзгертілген мерзімдер
бойынша төлеткізе отырып, тауарларды кедендік рәсімдеуді жүзеге асыруы үшін
күнтізбелік жыл ішінде қолданылатын ... ... ... ... тауарларға қосылған құн салығын төлеу
мерзімін өзгерту туралы шешімді ҚҚС ... ... пен ... ... алған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде қабылдайды.
ҚҚС жабдықтың, ауылшаруашылық ... ... ... жүк ... ... мен ... ... локомотивтері
мен вагондардың, өзінің өндірістік мұқтажы үшін ... ... ... ... ... ... ... жатқызу әдісімен
төленеді.
ҚҚС төлеуші кеден органдарына ҚҚС бойынша есепке қою ... ... ... ҚҚС ... декларацияда тауарлардың импорты бойынша
төленуге тиіс ҚҚС ... ... ... ... табыс етеді.
Міндеттеме негізінде тауарларды еркін айналысқа шығару – ... ... ... ал ... ... ... акциздерді де
төлеген жағдайда, ҚҚС іс жүзінде төленбей жүргізіледі.
Нақты түскен тауарлар, ... ... ... ... ... ... қосылған құн салығының ... ... өте ... ... табылуда.
Осыда жеткізілу құнында ҚҚС-тің барын растайтын ... ... ... ... импортталатын тауарлар бойынша ҚР бюджетіне
кедендік рәсімдеу кезінде төленген ҚҚС ғана есепке ... ... ... ... ... ... бойынша қосылған құн
салық сомалары есепке алынбайды. ... ... ... ... ... салынатын айналым мақсаттарыда пайдаланылмаған тауарлар, негізгі
құралдарыды қоса ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Тауарлар бойынша күмәнді міндеттеме сомасын табысқа енгізген кезде
осындай тауарлар ... ... ... ... ... құн ... ол ... жатқызылған кезден бастап үш жыл ... соң ... ... тиіс.
Егер қосылған құн салығы шығарылып тасталғаннан кейін ҚҚС ... үшін ақы ... ... осы ... ... ... салық
сомасы сол ақы төленген салық кезеңіндегі есепте қалпына келтіріледі.
Қосылған құн салығын өнім ... ... деп ... ... ... ... қосылған құн салығы сомаларын есптен
шығарып тастау ... деп ... ҚҚС өнім ... ... ... тізілімінен алып тастау туралы әділет органдарының
шешімі шығарылған салық кезеңінде жүргізіледі.
Салық салынбайтын айналымдар мақсаттары үшін ... ... ... құн ... есепке жатқызылмайды.
Салық салынатын және салық салынбайтын айналымдар болған кезде ҚҚС
төлеушінің ... ... ... ... ... ... ... қосылған құн салығының сомасы еспке жатқызылады. Таңдап алынған
ҚҚС есептеу әдісі күнтізбелік жыл ... ... ... ... ... қн ... салық салынатын табысты анықтау кезінде
Салық кодексінде ... ... ... жатқызылады.
2.3 ҚҚС шаруашылық субъектілердің экономикалы әреекетіне әсері
ҚҚС-ғы іскерлік белсенділікке әсер етпейді және өндіріс ... ... кең ... ... ... ... ... бағаның
шексіз өсуі туралы теріс мәлімет жатыр. Өндірістің құлдырауы, кәсіпорынның
және ... ... ... ... сұранысқа қатаң шектеулер
қояды. Бағаны өсіру мүмкінділігі болмағандықтан өндіруші ҚҚС өз ... ... ал бұл ... ... әкелетін қосымша фактор болып
табылады.
Бұл жағдайда мемлекетте, ҚҚС салынатын ... ... ... ... ... керісінше, қандайда бір ... ҚҚС ... ... ... ... ... Міне ... нәтижесінде,
ҚҚС жоғары ставкасы тұтынудың қысқаруына және кәсіпорындардың шығындар
болуына әкеледі, ал бұл біздің экономикамыз үшін ... әсер ... ... жүйесін құрауда елдің ... ... ... ... ... еске алу ... атап айтқанда
келесілер:
• Өнеркәсіпке салынатын ... ... ... ... ... созылуына саяси және инфляциялық факторлар көз
қарасынан алғанда үлкен қатер тудырады. Соның ... бос ... бар ... және ... ... ... ақша
салғысы келмейді және өнекәсіптегі қаржының ... ... ... ... бос ... ... ... өзара төлемсіздік күйреуіне әкеледі;
• Өнеркәсіп орындардың кірісі төмен деңгейде ... ... ... ... ... кадрлердің жұмыстан кетуіне
әкеледі.
Қазіргі кезде ... құн ... ... механизмі кәсіпкерлердің
шаруашалық қызметіне әсер етуі ... ... ... ... ... мен ... арқылы өтуде оның қосылған құны да өсіп отырады, ал
бұл өндіріс ... ... ... салық төлеуге мәжбүрлейді. ҚҚС өтеу
механизмі айналым қаражаттарының айналымының жалдамдығына тиімді қызмет ете
бастайды, ... ... ... төленген салыққа кеткен қаражаттың
қайтымын қамтамасыз етеді.
Дегенмен, кәсіпкерлердің қызмет етіп ... ... ... ... ... ... ... қолдануға мүмкіндік бермей
отыр. Сондықтан ҚҚС басқа әдістерін қолдану жиі кездеседі. ... ... ... ... да ... ... мен ҚҚС ... бірнеше жай мысалдарын қарастырып өтелік. Мысалы үшін ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетті және
шартты түрде 1200 бірлік көлемінде түсім алды.
1. ... ... ҚҚС ... ... ... ... ... ... ... ... ... (30%) ... ... төленген салықтар (П2+П4) ... Таза ... ... ... ... ... ақша ... ... ... түсім сомасындағы салықтардың үлес салмағы (табыс
салығы және ҚҚС) 41,67% ... ... ... ... үлес ... 58,3% (700:1200•100) құрайды, бір мезгілде ақша
қалдығының ... ... ... таза ... ... сәйкес келеді.
Бұл мысал өте тиімді және тек қана ... ... ... ... ... бақылау жасау мақсатында беріліп отыр. Мысалы
үшін, А кәсіпорын барлық көрсеткіштерін сақтай отырып, ... ... ... 600 ... ... ... ... ... ... ... ... ҚҚС ... ... бюджетке төленетін ҚҚС (п2-п1) ... ... ... ... ... ... ... ... табыс салығы ... ... ... ... ... ... Таза ... (п6-п7) ... ... ... ақша қаражаттары 350
Бюджетке төленген салықтардың үлес салмағы 20,8% ... ... ... таза табыстың үлес салмағы 29,2% (350:1200•100) құрады.
Таза табыс сомасымен ақша қаражаттарының қалдығығың сомасы сәйкес.
Бірінші және екінші көрсеткіштерді ... ... ... ... және ... ... бойынша салық міндеттемелері бөлігін азайтады,
сонымен қатар ... ... ... ... және ... қол бос
ақша қаражаттарын шектейді.
Сондықтан да, кәсіпорынның ... ... ... оның ... өсіруге тырысу өзін ... ... құны ... ... арттыру арқылы салық төлемдерін төлемей экономдауды мақсат тұту
кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері ... ... ... ... ... ... кей кезеңдері кәсіпорынға кері нәтиже
береді. Мысалы үшін А кәсіпорны барлық ... ... ... ... ... жұмсайды.
1. ... ... ... ... ... ... ҚҚС ... ... ... ҚҚС ... 0
6. ... ... ... ... ... ... ... ... Таза ... ... Барлығы бюджетке төленетін ... ... ... ... ... ... ... үлес салмағы 25% және таза табыс 70%
болғанда кәсіпорында бос ақша қаражаттары қалмады, ал ... 300 ... ... ... ... ... болатын.
Осы жағдайда кәсіпорын салық міндеттемесін өтей алмайды, сонымен қатар
нақты табысы 700 ... бола тұра ол ... да ... жасай алмайды,
өйткені бос ақша қаражаттары жоқ. Мұндай жағдайларды көптеп ... ... ... ... ... ... бола ... салық заңдылығында қарастырылған ҚҚС бөлігінде жеңілдіктерді
барлық кәсіпкерлер ... ... ... заңмен және № 37
Интсрукциясымен салық ... ... ... ... ҚҚС
төлемейтін субъектілер; ҚҚС есепету мен есепке ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін пайдалануда
нәтижелері бірдей ... ал ... мен ... салыстыруға келмейді.
Мысалы В кәсіорында жеке ... ... ... материалдар
сатып алу шешімі қабылданған, бірақ оларда сол материалдарды ... ... ... басқа кәсіпорындардан сатып алу мүмкіндігі де бар.
Мұндай шешімді қаылдаудағы мақсат: заң ... ... ... ... алса олар ... ... Айтар босақ, кәсіпорын жұмысшысы 120000
теңгеге материал сатып алды. Оны ... ... 345000 ... ... ішінде
ҚҚС 45000 теңгені құрады. Мұндай операцияның ... ... 180000 ... ... төленген ҚҚС сомасы 45000 теңге. Екінші жағдайда,
егер тауар ҚҚС ... ... ... ... тұрғын тұлғалардан сатып
алынса, онда алынған тауарлар құны 100000 ... ... ал ... ... – 20000 теңгені құрар еді. Онда қаржы ... ... ... еді. ... кәсіпорын 45000 теңге емес, 30000 теңге
төлер еді.
І
ІІ
1. Сатып алынған тауарлар 120000 ... ҚҚС ... ... ... ҚҚС ... ... ... ... ... 45000 ... Қаржы нәтижесі (п3-п1) 180000 ... ... қор, ... төлеу т.б. сияқты төлемдер жасалуы
қаржылық нәтижеге байланысты екендігін ескерсек, онда ... және ... үшін ... ... ... ... екенін көреміз. Айқын көрініп
тұрған жәй ең ... жол бұл ... ... ... ... ... ҚҚС есепке алу немесе оны өтеу дұрыс ... ... ... Егер ҚҚС ... ... келетін құжатта ... онда ... ... ... ... ... ... өзіндік құнына жатқызылады. Бұл жағдай өнімінің өзіндік құнын
өсіруге әкеледі, оның ... ... ... ал ... тек қана рентабелділікті төмендету ... іске асуы ... ... ... ... ... ... кері ықпал
итгізеді.
Міне ҚҚС ... ... ... кәсіпорын қызметінің
нәтижесіне әсері айтарлықтай маңызды бола алады.
ІІІ тарау. Қазіргі жағдайда ҚҚС қызмет ету механизмін жетілдіру жолдары
Қосылған құн ... ... ... және ... ... салықтар түрлерінің бірі болып табылады. Салық базасы
болып ... ... мен ... ... ... ... ... Қосылған құн өзіне есептелінген еңбек ақыны, амортизацияны, несие
үшін пайда пайызын, пайданы, ... ... ... және ... Бағаға тауардың тұтынушыларға қарай жылжу кезінде барлық
кезеңдерінде кәсіпкерлермен ... ... құн ... ... ... ... ... осы салықтың жалғыз да, соңғы төлеушісі болып
табылады.
Бюджетке үнемі түсудің нәтижесінде және ... құн ... ... бір ... ... ... ... қатысады.
Сонымен қатар қосылған құн салығы елдің ... ... ... құралы ретінде пайдаланылады. Мемлекет қосылған құн
салығын алу ... ... күні ... ... ... қызуғышылықты
тұғызады.
Нарықтық қатынастарға өту салық заңдылығында радикалды өзгерістер мен
мемелекеттік бюджетке төленетін салықтар және басқа міндетті ... ... ... және ... ... ... жүргізуге мүмкіндік
беретін салық жүйесі үлгісін құруды ... ... Оны ... ... ... ... билік органдырна тәуелсіздік
пен қатаң орталықтандыру жатады. Қазақстанның салық ... ... ... ... ... ... Конституциясы, Жоғары билік
органдары шығаған нормативті құқықтық актілер, Қазақстан ... ... мен ... Қазақстан Республикасы
Үкіметінің қаулылары мен ұйғымдары және т.б. салық салу мен салық органдары
жұмысын ... ... ... ... ... ... кодексін қабылдаумен байланысты қосылған құн салығын
төлеушілерге қойылым арқылы салықтық ... ... ... жекелеген
есепке алу салық бақылауының өте маңызды нысаны ... ... ... ... ... ... алу ... маңызды ереже болып тауарларды
өткізумен байланысты айналым мөлшерін енгізу болып ... ... ... ... құн салығын төлеушілердің қатарынан
тауарларды өткізу жылдық тауар айналымы ... ... ... ... шегі 10000 ... жетпейтін кәсіпкерлер шығарылып
тасталады.
Ең алдымен осы норма тауарларды ... ... ... ... ... ... ... құн салығы бойынша
есепке ерікті тұру құқығы сақталады.
Сонымен қосылған құн салығы бойынша ... алу ... ... ... ... нәтижесінде салық салынатын төменгі шектен артқан
кез келген кезең ... ... ... 15 ... ... ... ... байланысты көрсетілген салық төлеушілерге қатаң есеп ... ... ... ... құн салығы бойынша куәлік, яғни қосылған
құн ... ... ... ... ... білдіретін құжат беріледі.
Қосылған құн салығын төлеушіні ... мен ... ... ... ... ... құн салығын төлеушілердің
ел бойынша ортақ мәліметтер базасы ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасы “Әкімшілік құқық бұзушылық туралы” Кодексінің
211 бабына сәйкес жалған ... ... ... құн ... ... тұрмайтын салық төлеушімен толтырылған қосылған құн салығын қосатын
шот-фактура табылады.
Салық ... ... ... ... ... органдарына қосылған құн
салығын төлеушілердің мәліметтері базасы арқылы ... ... ... ... құн ... бойынша есепке тұрмаған төлеушіні анықтаған
жағдайда салық қызметі ... ... ... ... 5 ... күні
ішінде салық заңдарын бұзғанын жою туралы ескертпе жібереді. ... құн ... ... ... ... ... салық қызметі органынан
ескертпе алғаннан кейін тауардың осы түрі бойынша есепке тұру ... ... ... қызметі органы көрсетілген төлеушіге салықтық тексеріс жататын
салықтық ... ... да ... ... бірге осы төлеуші әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Сондай-
ақ ... ... ... ... ... ... ... 211
бабында жалған шот-фактураны жазғаны үшін айыппұл салуды қарастырады,
айыппұл заңды ... ... ... ... қн салығы
сомасынан 200% шамасында болады.
Қосылған құн салығы бойынша есепке алу ... және ... ... құн ... ... жеңілдетіледі.
Жаңа Салық кодексінің іске қосылуымен байланысты салық жүйесін
жетілдірумен салық ... ... ... ... бағыттарының бірі болып қосылған құн салығы ... ... ... ... құн салығымен толтырылған шот-факутраларды
қабылдау мен ... ... ... ... мәліметтер базасын құру
табылады. Бұл жүйе қосылған құн салығы ... ... ... яғни әлде ... ... ... ... жағдай жасайды. әрбір
шот-фактура бойынша сатып алушының аты-жөні, оның салық төлеушінің нөмері,
өнім ... ... құн ... салудың есептеуден кейінгі өткізу көлемі
анықталынады. Барлық ... ... және ... нұсқаларда
қабылданады. Шот-фактура реестрлі компьютерге енгізіліп электрондық қайта
өңдеу ... ... ... ... ... бір салық
төлеушішің өнімнің белгіленген ... ... ... салық төлеушінің
тіркеу нөмері шот-фактурада көрсетілген басқа салық төлеушінің осы ... алу ... ... шот-фактуралар реестрлерін қабылдау және ... ... құн ... ... ... өтеу бақылауын
жеңілдетеді.
Салық қызметі органдары қосылған құн салығының ... ... ... ... салық төлеуші қосылған құн салығын тіркеуші ... және оған ... ... ... ... берілгенін анықтауы
қажет.
Филиалдары бар кәсіпорындары үшін салық салатын айналымды анықтағанда,
осы айналым филиалдары да ескеріледі. ... ... ... тиеу
жұмыстарды орындау және қызмет көрсетуді жүзеге ... ... ... құн ... бойынша есепке алығанын ескерту қажет.
Сондай-ақ салық төлеуші есепке қай жұмысы арқылы жұмыс жасайтынын
анықтау керек.
Өткізулерді ... алу ... ... ... ... тиелген
тауарлардың орындалған жұмыстар мен көрстеілген қызметтердің өткізілу
құнынан анықталады. Кассалық әдіс ... ... ... тауарлар мен
орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер құнынан анықталады.
Салық салынатын айналым мөлшерін дұрыс анықтауға айырықша көңіл ... ... ... ... ... ... мен
қызметтерді өткізу бойынша ... ... ... ... мен ... импорт болып танылады.
Тауарларға қатысты “өткізу” термині салық ұстаушының меншігіне
кепілдендірілген тауарларды ... ... ... беру ... жеке ... ... ... жоғалту жұмыс мен қызметті
өткізу білдіреді.
Туарларды, жұмыстарды және ... ... ... ... беру, сондай-ақ сатып алу құнынан ... сату ... ... айналым айырбастау немесе беру сәтінде қалыптасқан, бірақ
нақты қалыптасқан ... ... емес баға ... ... ... ... салынатын айналым мөлшеріне акциз сомасы
қосылатынын ұмытпау ... ... ... ... қоюшы қосылған құн салығын
төлегенде есепке алуға жатқызудың негізділігін тексеру келесі кезең болып
табылады. ... ... ... әрбір қоюға шот-фактура немесе қойылым
құнында қосылған құн салығының бар болуын расстайтын басқа ... ... ... ... жасау керек.
Алыс шетелден шығарылған импорттық тауарлар бойынша тек кедендік құжат
толтыру екзінде Қазақстан Республикасы бюджетіне төленген ... ... ғана ... ... құн ... ... ... қызметтер бойынша, ғимараттар
мен жеңіл автокөліктерін сатып алу, кәсіпкерлік қызметке емес ... ... ... ... құн салығы бойынша есепке алынбайды.
Салық кодексіне сәйкес, тауарлар бүлінген немесе жоғалған кезде ... ... ... ... ... құн ... ... қайтаруға
жатқызылады.
Егер де салық төлеушілерде салық ... және ... ... ... онда ... құн салығы бойынша есепке айналымның жалпы
сомасынан салық салынатын ... үлес ... ... ... ... ... ... есеп сомасы есптік кезеңде есептелген сомада
артқан жағдайда салық ... ... құн ... ... ... ... байланысты туындағанына мұқият талдау жасаған жөн. Егер де
ол нөлдік ставканы қолданумен ... ... онда ... растаушы
құжаттардың (алыс шетелдің шекарасын өткендігін растайтын жүктердің кеденді
декларациясы бір реттік ... ... ... және ... бар ... ... ... тексеріледі.
Бюджетке аударылатын қосылған құн салығы ... ... ... ... ... ... салық және оның мөлшері бойынша
ағымдық ... ... ... ... аса ... ... ... төлеушіге салықты төлеу бойынша мерзімін кейінге қалдыру өтеулердің
уақыттылығы мен өсім ... ... ... әлде жоқ па соны тексеру
керек. Осы ... ... ... ... ... мерзімді кейніге қалдыруды
ескере отырып өсімшені есептеуге, өтеудің уақыттылығына тексерім ... ... ... бойынша ұсынылған кейінге қалдыруды ескеру қажет.
Салық кодексімен ұсынылған бюджеттік мекемелер үшін ... ... ... құн ... ... декларацияларда көрсетілген мәліметтердің
шынайлығына, сондай-ақ салық органына дер ... ... дер ... ... керек. Сондай-ақ салықтардың толық келіп түспеулерді жою
керек. Қосылған құн ... ... ... ... төлену тәртібін
қарастырып, салықтық бақылау салықтарды толық және ... ... ... ... атап өту ... ... ... кең мәні — бұл мемлекеттің
маңызды қызметтерінің ... ... ... ... орындалуын
бақылау. Оның маңыздылығы осы бақылау мемлекеттің мүліктік табысы болып
табылатын алымдар мен салықтарды ... ... ... ... ... әдетте, салықтық бақылау мемлекеттік бақылаудың жақсы
ұйымдастырылған түрлерінің бірі. Салықтық бақылаудың ... ... ... ... ... ... жағдайда экономикалық және
әлеуметтік тәртіпте мәселе тұғызады. Салықтық бақылаудың мамандырылуы оның
материалдылығымен анықталады. Ол салық қызметі ... оның ... ... ... ... Бұл ... ... кодексінде салық
төлеушінің құқығы түрінде ... ... ... жоқ ... ... ... ... деген тұжырым жазылған. ... ... ... ... ... ... ... құқықтық нысанына
және қызмет түріне тәуелсіз заңды және жеке ... ... ... ... салықтық бақылау сәйкесінше билік құзырлығымен
қамтылған, ... пен ... ... ... ... ... болып табылатын мемлекеттік органмен жүзеге асырылады. Сондықтан
не бір ... не бір ... ... не бір ... салықтық бақылау
субъектісі ретінде қатыса алмайды. Осы ... ... ... де ... ... ... тексеруші бола алмайды.
Бақылаудың мәні “тексеру”, ... ... ... ... мақсатымен міндеттің толықтығы, уақыттылығы және ... ... ... және ... ... ... заңдылығы мәліметтерінің шынайлығы белгіленеді. Сондықтан бақылау
салық төлеушілердің салық заңдарын ... ... ... ... тиімділігіне қол жеткізу үшін салықтық қызмет
органдары атқарушы билік органдарымен ... ... ... және ... ... өзара әрекет етіп, біріккен бақылауды жүргізудің
шараларын қабылдап, сәйкесінше, салық қызметінің, өз ... ... ... ... ... ... ... отырып,
ақпараттардың өзара айырбасын қамтамасыз етеді.
Салық кодексі мемлекеттік органдарының ... ... ... ... ... ... ... бойынша міндеттерді,
сондай-ақ салықтық тәртіп бұзушылықпен күресте міндеттерді орындауына әсер
етеді.
Қазіргі уақытта барлық әлемде салық ... ... ... ... жүйесі қарапайым болса, экономикалық нәтиже ... ... ... жұмыс істейтіндер санын азайтуға мүмкіндік
береді.
Осындай тенденция кейбір елдерде тек жалғыз қосылған құн ... ... ... ... ... жүйесі өте күрделі құрылымды иеленеді. Онда бір-
бірінен мәні жағынан еш айырмашылығы жоқ ... ... ... және ... бар. ... ... ... кәсіпорындар
бухгалтериясында үнемі қателіктерге әкелсе, нәтижесінде ксіпорын салықты
уақытында төлемділігі үшін өсім ... тура ... ... өсім ... ... жүйесін арнайы қиындықтан дегенде ой келеді.
Сонымен бірге, ... ... мен олар ... ... ... ... элементтерінде әркелкі көрсетіледі. Сондықтан Заң шыққан соң
біраз айлар өткеннен кейін нұсқаулар шығарыла ... ... ... ... тағы бір ... — оның ... болып табылады.
Салықтар енгізілген соң бір жылда қызмет етпей алынып тасталады.
Салықтар ... ... ... ... ... ... ... дағдарыс жағдайынан шығу үшін салық
жүйесін жөнге келтіру, кәсіпорындарға қалыпты ... ... ... ... айтылғанды талдай келе мәселелер қазіргі жағдайда төмендегі
әдей проблемалық сұрақтарды бөлуге болады:
1. салықтарды есептеу мен жинаудың, салық төлеушілерді есепке ... ... және ... ... бұзушылықпен күрестің тиімді
жүйесін құру, тиімсіз салықтарды жүйеден алып ... ... ... ... салық ауыртпалығын азайту, өзін ақтамайтын
салықтық жеңілдіктерді алып тастау арқылы салық ... ... ... ... аудандар деңгейінде жаңа ұйымдық-қызметтік құрылымды енгізу;
3. салық органдары қызметтерін жүзеге асыру үшін жаңа технология ... ... мен ... салық заңының тиімділігін арттыру үшін ақпараттық-аналитикалық
жұмыстар мен ... ... ... мен ... ... ... ... мен оларды өткізу үшін салық төлеушілерді
іріктеу мен әдістемені өңдеу мен қолдану;
6. халықаралық және ... ... ... ... үшін ... салықты есепету мен алудың “дербес есептеу” жүйесін іске қосу;
8. салық органдары мен салық ... ... ... ... қалыптастыру мен ұйымдастыру;
9. салық органдарында құжат айналысын оңтайландыру.
Осы тақырыптың өзектілігін отандық тауар өндірушілерге ... ... ... ... ... ... ... азаюынан көруге
болады.
Экономикалқы өсуге қол жеткізу азаматтардың өмір сүру ... ... ... ... ... салық жүйесін құру болып табылады.
Соңғы жылдары осы ... ... және ... ... сәйкес
қосымша өңдеуді қажет ететін контуры анықталады.
Салық жүйесін жетілдіру ... ... ... ... ... ... іздеуге аса көңіл бөлу керек. Қазіргі
уақытта салық жүйесін ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының түсуінің толықтығын қамтамасыз етуге
кедергі кемшіліктерді ... ... ... ... есептік-бақылау аспектісінде жеңілдету;
3. әрбір өндірушінің шаруашылық қызметінің мақсатын, ... ... мен ... ... ... және ... ... экономиканы реттеу жүйесін құру;
4. салықтық қатынастарды реттеудегі ... ... ... ... нысанды жақсарту.
Салықтарды тиімді қолданудың маңызды бағыттары болып шағын
кәсіпкерлікті ... оның ... ... ... ... Нақ ... аяны қалыптастырып, қосымша жұмыс орынын ұсынып, озық
жетістіктерді ... ... ... пен ... ... ... ... жоғарлатылған алғашқы шығындарды талап етпейді.
Шағын кәсіпорындардың санын ... ... ... арттыру
мақсатын, өзі емес нарықтық ортаның қалыптасуының, экономикалық ... ... ... ... ... ... негізінде біздің
азаматтарымыздың тұрмыс тіршілігін арттырады.
Шағын кәсіпкерлікті қолдау мен ... ... ... ... ... ... ... табылады. Нарықтық экономикасы дамыған елдердің
тәжірибесі шағын кәсіпкерлікті нығайту мен қолдауға бағытталған ... ... ... ... ... құрудың қажеттігіне
куәлік етеді.
Салық саясаты салық базасын кеңейтуге бағытталған болу керек. Салық
базасын кеңейту салық ... ... ... ... түсуін арттырады. Осы проблеманы шешпей экономикалық ... ... ... ету ... ... Салық салатын базаны
кеңейтудегі шынайы қадам болып ... ... ... ... болып табылады.
Салық жүйесі нарықтық экономиканың бірден-бір басты ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік
дамудың басымдылығын ... ... ... ... әсер етуінің
басты аспабы болып қатысады. Осыған байланысты ... ... ... ... ... бейімделіп, әлемдік тәжірибеге сәйкес ... ... ... ... ... үнемі
қайта қаралуын Қазақстанның нарықтық қатынастарға өту кезеңінде теріс рөлді
иеленіп ... және ... ... ... ... ... ... бүгінгі күндегі салық салудың басты проблемасы. Өмір
салық ... таза ... ... ... ... ... бермеді.
Салық саласындағы реформаторлық қайта құрудың ... ... ... ... ... ... ғана екенін көрсетті (ең
алдымен ставка мөлшері, ұсынылатын жеңілдіктер, салу объектісі).
Бірақ бүгінгі уақытта нарықтық қатынастардың қазіргі кезеңіне ... ... ... ... күні ... елдерінде салық алу мен оны қолданудың жалпыланған
теориясы мен ойластырылған тәжірибесі бар. ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығын қайта құрудың жарқын
жолдарын іздеуші бүгінгі Қазақстанның экономикалық, ... және ... ... бірінші дәрежелі көңіл бөлмеу мүлдем мүмкін
емес.
Салық салу аясындағы проблемалардың көп ... ... ... ... мен ... арқылы шешу мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ... қабілетсіз. Ол өз
кезегінде елдің экономикалық дамуына кедергі келтіреді.
Осы ... ... ... амалдарды көптеген түзетулер
өз кезегінде одан әрі қайшылықтар мен тұрақсыздыққа әкеледі. Ставкалар мен
жеңілдіктерді үнемі қарастыру ... ... ... тұрақсыздығы
нарықтық қатынастардың қалыптасуында жағымды рөлді иеленген жоқ.
Қорытынды
Тікелей салықтар кейбір экономикалық ... мен ... ... ... ... байланысты жанама салықтарды қолдану бірқатар
болжауларды қамтамасыз етеді.
Сонымен ... ... ... ... ... салық
ауыртпалығын басқа тұлғаларға ауыстыруы табылады.
Жанама ... ... және ... ... ... ... ... әкеледі, мысалы қосылған құн ... ... ... ... ... ... көзі болып отыр. Ең басты Қазақстан
Республикасында ... ... ... ... ... ... ... салықтар тікелей салықтарға қарағанда оңай жинақталады, себебі
салықты таратушылар саны көп болғанымен, оны төлеушілер ... ... ... яғни ... саны ... ... ... артықшылықтары оларды үнемі ... ... бір ... ... салдарға әкелуі мүмкін. Жанама
салықтарды тарату мен олардың шамасын кеңейту мен шамадан тыс ... ... ... қолдану мен арттыру тауарды қымбаттатып халық
табысының өсуін қысқартып, салық ... ... ... ... ... оны қолдануды шамадан тыс азайтып жіберу салық алудан түсетін
табысты ... ... ... және ... салықтардың арасындағы
ұтымды ара-қатынасты табу маңызды. Қосылған құн ... ... ... ... ... ... ... дейін әрбір сату актісінен
алынатын көп сатылы салықты ұсынады. Салықтың объектісі қосылған құн ... Ол ... ... ... ... ... жаңа өнім ... жасау үшін сатып алынған тауарлар мен өнімдердің ... ... ... пен өткізудің әр буындарында бөліп қарастыру
өзіндік мәнді ... ... де ... ... азайтуға ынта туғызатын тауар
бағасының барлық элементтері мұқият шектелген;
• салық ... ... ... ... ... және ... ... қарқыны туралы мәліметтер алып,
макроэкономикалық бағдарламалаудың ... ... ... салықтың толық құнының жалғыз және соңғы төлеушісі болып
қатысатын халықтан тауарларды өткізгенге дейін табыс келіп түседі.
1999-2002 жылдары ... ... ... ... ... қалыпты өсу тенденциясы ... ... ... ... ... салықтардың ішінде қосылған құн салығының
үлесі 22%. Мұндай жоғары көрсеткіш салық салу субъектісі мен ... ... ... ... ... салаларында инвестициясының
өскенінің куәсі.
Сонымен қатар осы кезеңдегі республикалық бюджет табыстарындағы жанама
салықтар үлесі 36,3% — ... ... Оның ... ... құн
салығы ставкасының 20%-тен 16%-ке, кейінен 15%-ке өзгеруі мен басқа
салықтар рөлінің ... ... ... бағалауға болады. Өз уақытысында У. Петти
бүгінгі уақытқа дейін ... ... ... ... қатысты
мынандай ұйғарым жасады: “Әркім не тұтынса, соған сәйкес төлем жасайды”.
Бұл салық ... ... ... ... ... акцизделетін
тауарлар бірдей мөлшерде байлар мен кедейлерге қажет.
1990 жылдары дамыған елдерде тура және ... ... ... ... ... ... тікелей салықтар басым болса, Франция
мен Италияда жанама салықтар, ал ... ... тең ... ... ... мен АҚШ-та тікелей салықтардың рөлі артса, Жапония
мен Италияда ... ... рөлі ... ... ... мен ... ... бөлісінің өсуімен
трансұлттық монополияның бөлінуі мен сыртқы сауда ... ... ... әлемдік соғыстан кейін табыс көзі ретіндегі кедендік
баждың рөлі біртіндеп түсті. ... ... ... жаңа кодексінде
қосылған құн салығынан босатудың аз шегі қарастырылған. 2003 жылдың ... ... ... ... таратуды қолдану үшін электронды
бұқаралық ақпарат құралдарының теле және радио ... ... және ... ... ... ... ... процент
мөлшерінде қосылған құн салығы белгіленген.
Сондай-ақ нөлдік ставканы қолданатын, аффинирленген қымбат ... ... ... ... ... 20 және 10 ... құн салығының ставкаларының орнына, импортталатын тауарларға да 15
проценттік ... ... ... ... ... ... ... қосылған құн салығын есептеу ортақ тәртібін белгілеу ... ... ... үшін салық салу ... ... ... Екіншіден, қосылған құн салығының әлде қайда төмен
ставкасын иеленуші салалар үшін ... ... ... ... құн ... ... ... шешідің қажеттілігінен
туындады.
Жаңа Салық кодексінің елеулі артықшылығы болып оның ... бір ... ... ... мен ... құнын салыстырудың
қарастырылмауы, яғни ... құны мен ... ... ... табыс деп танудың немесе ... ... ... ... ... әлде ... ... және қайшылықты болып
табылатындықтан іске енгізілген салық ... ... ... ... ... қорғалуын қамтамасыз ететін салық жүйесінің
жағдайына баға беруге әлі ерте.
Қолданылған әдебиеттер ... ҚР ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті
төлемдер туралы”. Алматы, 2004
2. ... ... ҚР ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы”
// Егемен ... ... ... ... және оны төлеу тәртібі” туралы нұсқаулық //
Бух.бюллетені, 2002, ғ14-15 ... ... Н.А. Ел ... ҚР ... жолдауы // Егемен
Қазақстан, 05.04.2002
5. Нурсейтов А.О. Предпринимателю о налоге на добавленную ... ... ... Е.Ж., Ержанов С.Ж. Налоги в Казахстане. Алматы, 2001
7. Сержантов К.А. ... ... ... ... ... Аньшин В.М. Налогообложение в системе экономического управления.
Москва, 1999
9. Сейдахметова Ф.С. Налоги в ... ... ... ... А.И., ... Г.М. Теория налогообложения. Алматы, 2002
11. Балабанов Е. Все начиналось с десятины // Қаржы-қаражат, ғ ... ... А.В. ... ... методик определения налоговой
нагрузки предприятия // Финансы, ғ5, 2000
13. Пушкарева В.М. ... ... ... и политики налогов.
Москва, 1999
14. Раимбеков А. ... ... // ... ғ7, 2001
15. Гаджиев Р.Г. О соответствии прямого и косвенного налогообложения
// Финансы, ғ3, 2000
16. Интикбаева С.Ж. ... ... ... ... // ... ғ1, ... Культбатыров А. Пути совершенствования системы местных налогов и
сборов // ... ғ12, ... ... З., ... Б. ... ... в современных
условиях // Қаржы-қаражат, ғ7-8, 2002
19. Раимкулов А. Контроль как приоритетное ... в ... ... // ... ғ1, ... ... Е. Контроль еще раз контроль // Қаржы-қаражат, ғ4, 2003

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Салық механизмі және оның қазіргі кезеңдегі атқаратын қызметтері60 бет
Салық саясаты: экономикалық мәні мен мазмұны, атқаратын рөлі88 бет
Салықтардың экономикалық-қаржылық негіздері, даму жолдары30 бет
Адам капиталы теориясы – білім роліне деген сапалық жаңа тәсілдің бастамасы12 бет
Жаңа индустриалдық елдер және олардың әлемдік экономикадағы рөлі63 бет
Орман және орман-парк шаруашылығындағы жаңа техника мен технологияның ролі3 бет
Қазіргі кездегі халықаралық қатынастарының Орталық Азиядағы жаңа ролі46 бет
Ұлттық мерзімді басылымдардың Қазақстан тарихының өзекті мәселелеріне жаңа көзқарасты қалыптастырудағы рөлі: тарихнамалық талдау (1985-2005 жж.)205 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь