Гидросфераның ластануы

Кіріспе
1. Су . биосфераның аса маңызды элементі
А) Гидросфераға жалпы сипаттама
Ә) Судың қасиеттері
Негізгі бөлім
2. Гидросфераның ластануы
А) Гидросфераны ластаушы негізгі көздер
Ә) Суды тазарту және ластанудан қорғау
Б) Қазақстан Республикасындағы су кодексі
Қорытынды
3. Су тапшылығы мәселесін шешу
Гидросфера – біздің планетамыздың аса маңызды құрам бөліктерінің бірі. Гидросфераға күн энергиясы мен гравитациялық күштер әсерінен қозғалысқа түсетін және бір күйден екінші күйге өте алатын барлық су түрлері жатады. Гидросфера Жердің басқа элементтері – атмосфера мен литосферамен тығыз байланысты. Жердегі су үнемі қозғалыста болады. Табиғаттағы су айналымы гидросфераның барлық бөліктерін бір-бірлерімен байланыстырып, біртұтас жабық жүйе: «мұхит-атмосфера-құрлықты» түзеді. Ол гидросфераның түрлі бөліктернің әртектілігіне байланысты өзгеретін су алмасу процесінің белсенділігін қамтамасыз етеді.
Мұхиттағы су гидросфераның барлық массасының 97% құрайды және Жер планетасы бетінің ауданының 75% аса бөлігін алады. Биосфера тіршілігінде мұхиттың алатын орны ерекше: онда биосфераның химиялық тазаруы мен биомассасының өндірісін қамтамасыз ететін толып жатқан химиялық реакциялар жүреді. Су кез келген жануарлар мен өсімдіктердің тканьдері мен клеткаларының құрамына кіреді. Жануарлар мен өсімдіктер организмдердегі өте күрделі реакциялар тек қана су қатысында жүре алады. Жер планетасындағы климат та көп жағдайда суға және атмосферадағы су буларының мөлшеріне байланысты қалыптасады.
Мұхиттардағы судың беткі бес жүз метрлік қабаты ондағы планктонның сүзгіш аппараты арқылы 40 күн ішінде сүзіліп өтсе, бір жыл ішінде мұхиттағы бүкіл су планктон арқылы тазарып отырады. Теңіз суындағы еріген тұздардың концентрациясы 3,5% болса, химиялық құрамы жағынан бұл тұздардың 99,9% - натрий, калий, хлор, бром, фтор, магний, кобальт, т.б. иондардың үлесіне тиеді.
Биосферадағы үш сфераның – ауа, су, топырақ сфераларының арасындағы өзара қарым-қатынастарды, негізгі заты көмірқышқыл газы болып табылатын карбонаттық тепе-теңдік арқылы жақсы түсінуге болады. Мұхитта атмосфераға қарағанда көмірқышқыл газы 6 есе көп. Көмірқышқыл газы суық суда жақсы еритін болғандықтан, мұхит тропиктерде оны атмосфераға насос тәрізді тартып алады, сондықтан да бұл аймақтарда оның қысымы оңтүстік пен солтүстік ендіктерге қарағанда жоғары болады. Атмосферадағы СО2 мөлшері артқан сайын мұхит суындағы оның мөлшері де артады, нәтижесінде кальций карбонатының ерігіштігі жоғарылап, гидрокарбонат – иондар көбейеді. СО2 мөлшері азайғанда сутек иондарының концентрациясы төмендейді де, кальций карбонтының көбірек тұнбаға түсуі байқалады. Осылайша мұхит суларындағы көміртек иондары тұрақтанып, атмосфераның антропогендік ластануынан жиналған СО2 артық мөлшері сіңіріледі.
1. Саданов А.К. «Экология». Алматы, 2001ж., 209-227 б.
2. Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. «Экология негіздері», Алматы, 2002 ж., 231-234б., 249-251 б.
3. Сағымбаев Ғ. «Экология негіздері» Алматы, 1995 ж., 182-183 б., 192-193б., 196-198 б.
4. Ж.Жатқанбаев «Экология негіздері», Алматы, 2003ж., 184-185б.
        
        Су – биосфераның аса маңызды элементі
Гидросфера – біздің планетамыздың аса маңызды құрам бөліктерінің бірі.
Гидросфераға күн энергиясы мен ... ... ... ... және бір ... ... ... өте алатын барлық су түрлері жатады.
Гидросфера Жердің басқа элементтері – ... мен ... ... ... су ... ... ... Табиғаттағы су айналымы
гидросфераның барлық бөліктерін ... ... ... ... ... түзеді. Ол гидросфераның түрлі
бөліктернің әртектілігіне байланысты өзгеретін су ... ... ... ... су ... ... массасының 97% құрайды және Жер
планетасы бетінің ауданының 75% аса ... ... ... тіршілігінде
мұхиттың алатын орны ерекше: онда ... ... ... ... өндірісін қамтамасыз ететін толып жатқан химиялық реакциялар
жүреді. Су кез келген ... мен ... ... ... ... кіреді. Жануарлар мен өсімдіктер организмдердегі өте
күрделі реакциялар тек қана су қатысында жүре алады. Жер ... та көп ... суға және ... су ... ... қалыптасады.
Мұхиттардағы судың беткі бес жүз метрлік қабаты ондағы планктонның
сүзгіш аппараты арқылы 40 күн ішінде сүзіліп өтсе, бір жыл ... ... су ... ... ... отырады. Теңіз суындағы еріген тұздардың
концентрациясы 3,5% болса, ... ... ... бұл ... 99,9% ... калий, хлор, бром, фтор, магний, кобальт, т.б. иондардың үлесіне
тиеді.
Биосферадағы үш сфераның – ауа, су, ... ... ... қарым-қатынастарды, негізгі заты көмірқышқыл газы болып ... ... ... жақсы түсінуге болады. Мұхитта атмосфераға
қарағанда көмірқышқыл газы 6 есе көп. ... газы суық суда ... ... ... ... оны ... ... тәрізді тартып
алады, сондықтан да бұл аймақтарда оның ... ... пен ... ... жоғары болады. Атмосферадағы СО2 мөлшері артқан ... ... оның ... де ... нәтижесінде кальций карбонатының
ерігіштігі жоғарылап, гидрокарбонат – ... ... СО2 ... ... ... ... төмендейді де, кальций
карбонтының көбірек тұнбаға түсуі байқалады. Осылайша ... ... ... ... атмосфераның антропогендік ластануынан
жиналған СО2 артық ... ... ... ... ... экологиялық жүйе ретінде оның ...... мен ... ... болып табылады. 1-суретте
көрсетілгендей, күн ... ... ... қабаттарындағы өздері өсімдік
қоректі зоопланктонның қорегі болып саналатын фитопланктондық организмдер
сіңіреді. Ал өсімдік қоректі зоопланктон ... ... ... ... деңгейде жыртқыш балықтар орналасады. Судың тереңіндегі ... ... ... жарық шығаратын механизмдері бар жыртқыш
балықтардан және деструктор – бактериялардан тұрады.
1- сурет
Су - ... ... ... ... ... ... тұщы ... санаулы ғана. Таза судың жетіспеушілігі жер шарының көптеген
аудандарындағы өткір ... бірі ... ... су ... ... ... жер бетілік немесе
континентальды ... ... ... ... ... және жер ... ... үш топқа бөлінеді. Жер бетілік немесе континентальды суларға - өзен,
көл, жабық теңіздер, бтпақтар, ... ... ... ... ... Әлемдік мұхит, мұхиттар мен оларға құятын теңіздер, ал ... ... ... ылғалдары, жер астылық грунт сулары ... ... ... ... ... қатысатын гидробионттардың
экологиялық топтары ... ... ... тұщы су ... 97% ... ... полюстер мен
таудағы мұздықтардың үлесіне тиеді. Егер осы мұздықтарды Жердің бетіне
бірдей етіп бөлсе, онда ол ... 53 м ... ... ... еді. ... тұщы су қорын пайдалану әлі күнге мүмкін болмай отыр.
Құрлықтың бар ... ... 3% ... мен өзендер алып жатыр.
Сондықтан да тұщы судың жетіспеушілігі түсінікті жағдай ... ... су ... ... ... отырады. Судың химиялық құрамы
бір-біріне байланыссыз екі фактордың – тарихи – ... және ... мен ... фактордың әсерінен қалыптасады.
2-сурет
Судың химиялық құрамының түрліше болуы ... ... ... ... ... ... болады (1 г/л):
Тұщы су-------------1-ге дейін
Тұздылау------------1-25
Тұзды-----------------26-50
Ащы------------------>50
Күн сәулесінің әсерінен Мұхит суларының, ... ... ... ... ... су ... ... Нәтижесінде
атмосфера су буларымен қанығады. ... су ... ... ... ... ... жер бетіне жауады. Жерде оның біраз
бөлігі топырақ пен ... ... ... ... ... ... ... не топырақтың терең қабаттарына өтіп, онда грунт
суларымен бірге қайтадан жер бетіне шығып, ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын
судың өзіне тән қасиеттері:
1. Табиғат ресурсы және зат ретіндегі сарқылмайтыны. Жердегі барлық
ресурстар жойылатын, шашырайтын болса, ал су әр ... ... ... ... және ... ... өтуіне байланысты мұндай жағдайға
ұшырамайды. Су мұндай қасиетке ие болатын бірден-бір ресурс.
2. Суға қату ... ... ... және сұйыққа өтуі кезінде
көлемінің кемуі тән.
3. Ең ... ... ... ... ... және ... ... қасиеттері осыған байлнысты болады. Мысалы, су
қоймаларының терең қатуының болмауы.
4. Жылу ... және жылу ... ... ... Тек оң ғана ... ... ... да жеңіл газ тәріздес күйге
өтуге қабілеттілігі. Теріс ... ... ... (мұз, ... бу ... ... ... Мұндай құбылыс – сублимация деп
аталады.
6. Булану мен еру кезінде жылу сіңіріледі және бұдан ... қату ... ... ... ... тән.
7. Дисперсті ортада, мысалы, ұсақ саңылаулы топырақтар немесе
биологиялық құрылымдарда байланысқан немесе ... ... ... ... судың қасиеттері өте күшті өзгереді (қозғалғыштығы,
тығыздығы, қату не булану температурасы, беттік керілуі және т.б.)
Бұлардың табиғи және ... ... ... жүруі
үшін маңызы зор.
8. Әмбебап еріткіш. Сондықтан, табиғатта абсолютті таза су жоқ. ... және ... да ... ... ... ... мн ... мекен ету орталарына орасан зор әсер етеді.
Қазіргі күнге дейін денесіндегі судың мөлшері қоршаған ... ... ... ... ... ... қандай
топқа жатпасын денесіндегі судың мөлшері 50% кем ... ... ... ... ... 90% жоғары болуы мүмкін. Неғұрлым
ағза жоғары ұйымдасса, соғұрлым оның ... ... ... ... ... ... ... 60%-ға жуық, бірақ жекеленген мүшелер
мен ұлпаларда ол 1% -96%-ға дейін ... ... ... ... ұлпа ... ... |
| ... % ... |60 ... ішінде ұлпаларда: | ... |20 ... |25 ... |70 ... ет |75 ... |79 ... |85 ... |95 ... ... 10%-12% сды ... өлімге әкеліп соқтырады.
Пойкилогидрлі ағзалар денесіндегі судың 90% дейін мөлшерін жоғалта алады.
Су барлық дерлік технологиялық процесстердің ... ... ... ... табылады. Оған пайдалану жылдамдығының жоғары болуы тән.
Мысалы, 1 т ... ... үшін 30 т су, ... – 300т, ... – 500 т,
синтетикалық талшықтарды алуға 5000 т су қажет.
Қазір дүние жүзінде орташа шамамен ... ... әр ... ... литр су ... ... 100-15 литр ... қажеттіліктерге жұмсалынады. Судың негізгі бөлігі
өнерәсіптік және ауыл шаруашылық мақсатында қолданылады.
Жылдан-жылға ... ... ... барады. Кларктың (АҚШ) мәліметтері
бойынша соңғы 50 жылда мұнайдың ... 10 есе, ал ... ... суға ... 100 есе, ауыз суға – 1000 есе ... Ауыз суды шыны бөтелкелерде
сату әдеттегі көріністерге айналды. Табиғи таза су ... ... ... ... ... өзінде су халықаралық қатынастардың шиеленісу себебіне
айналып отыр. Мысалы, Колумбия өзенінің суы үшін АҚШ пен ... ... ... суын ... үшін ... ... ... тууы белгілі.[2]
Гидросфераның ластануы
Жер планетасындағы судың жалпы мөлшері 1386 млн.км3. Бұл судың 96,5% -
Әлемдік ... ... ... ... тереңдігі 3704 м, ал ең тереңі -11034 м. Жер
қойнауының жоғарғы ... ... ... жер асты ... қоры бар.
Тұщы сулар әдетте, 150-200 м ... ... да, ... ... ... астындағы тұщы сулардың көлемі жер бетілік тұщы су көлемінен 100
есе көп. Су ... үш ... ... ... ... ... газ) ... су қоры
Соңғы жылдары өзен, көл , теңіз бен ... ... ... ... Табиғи суларды ластаушы негізгі көздер төмендегілер:
1. Өндіріс орындарынан шыққан поллютанттар бар ағызынды сулар;
2. Фекалийлер, детергенттер, микроорганзмдер (олардың ішінде патогенді
де) бар ... ... ... ... сулар;
3. Улы химикаттар мен ... ... ... ... ... ... ластаушы заттар – газдар мен қатты заттар;
5. Мұнай өндіруші және өңдеуші өнеркәсіп орындарының ағызынды сулары.
Өндірістің дамуына және суды ... ... ... ... ... де ... отыр. 60 жылдардың өзінде-ақ жыл сайын әлемде 700
млрд м3 ағызынды ... ... еді. ... ... ... жылдары
қатты байқалып отыр. Мысалы, тек қана Рейн ... жыл ... 941 т. ... 1700т. ... 1400 т. мыс, 13000 т. мырыш, 100 т. хром мен
20 млн т. ... ... ... ... ең лас - Жерорта теңізі болып табылады. ... ... ... ... ... 80 проценті қырылып қалған.
Кемелердің апатқа ұщырауынан, танкер резервуарларын жуған судан және ... ... ... жыл сайын Әлемдік мұхи сулары ... т. ... ... ... бетіндегі мұнай қабаты атмосфера мен
гидросфера арасындағы газ алмасу процесін бұзып, оттектің ... ... ... ... ... [1]
Ауыл шаруашылығы да суды ластаушы көздердің бірі болып саналады. ... ... улы ... ... ... суға түседі.
Мал шаруашылығында түзілген өлі органикалық заттар (көң, ... суға ... ... көп ... улы ... ... да, су
экожүйелеріне едәуір әсер етеді. Органикалық заттары бар ағызынды ... ... - ... азот пен ... көп болады, олардың әсерінен
суда ... ... ... ... ... су ... дамуына жағдай жасайды. Бұл организмдер ... ... ... ... органикалық заттардың ... ... ... ... тыеыс алуы нәтижесінде тез арада оттектің
жетіспеушілігі туындайды. Сондықтан су ... ... ... ... ... ... бола ... Бұл процесс эвтрофикация деп
аталады, ... ... – суда ... не антропогендік факторлар
әсерінен биогенді ... ... ... су ... ... артуы.
Анаэробты процестер судың екінші реттік ластануы болып табылады.
Эвтрофикация суға оңай ... ... ... түсуі, не
егістіктерден азот пен фосфор тыңайтқыштарының шайылуы нәтижесінде де
болуы мүмкін. ... ... мен ... ... дамып, көбейіп,
суда еріген оттек мөлшерінің жетіспеушілігіне әкеп оғады, соның ... мен ... да ... ... ... ... ... қарағанда сулардың ластануы көбірек қауіп
туғызатын себептерін төмендегіше деуге болады:
- сулы ортада өздігінен тазару, ауаға ... ... жәй ... ... ... көздері өте көп;
- Сулы ортада жүретін табиғи процестер ластаушылар әсеріне сезімтал
және олар атмосферада жүретін процестерге қарағанда жер ... үшін аса ... ... ... жылдары теңіз экожүйелерінің түрлі заттармен ластану жағдайлары
күрт өсіп отырғаны байқалуда. ... ... ... ... ... ... 300 млрд м3 ағызынды сулармен ... ал бұл ... ... ала ... ... гидробионттардың көпшілігі өз
организмдерінде химиялық ... ... олар ... тізбектер
арқылы көптеген консументтердің, олардың ішінде құрлықта тіршілік ететіндер
де, мысалы, құстар, т.б. ... ... ... ... ... ең ...... өнімдері, пестицидтер мен
ауыр металдар-(Hg, Pb, Cd,т.б.). [2]
Мысалы, Австралияның Кремс химиялық ... ... ... ... ... химикаттар жіберіп өзеннің 70 км-ден астам бойында ... ... ... ... ... ғана су тазарып, қалпына келді.
Жапонияның «Тиссо» химиялық компаниясының зауыттары Кюсю аралындағы
Миномата шығанағына ұзақ жылдар бойы ... ... бар ... Бұл ... ... ... ... адам денесіне өтіп, жүйке
тамырларына зиянды әсер ... ... ... ... да ... болып отыр. Қала көшелерімен
өтетін ... ... Кіші ... ... ... ... ... басқа да ... ... көп. ... тері
комбинаттарының, қаладан жоғары канализациясы жоқ елді ... өзен ... ... ... ... ... ... таңда деградацияға
ұшырауына байланысты өздігінен тазару ... ... ... ... ... пікірінше, Бүкіләлемдік мұхит сулары қазіргі кезде
жалпы планеталық лас ... ... ... ... ... ... ... процестері , ол атмосферада, не литосферада болсын ең
соңында ... ... ... ... бүкіл адамзат қоғамының
алдында тұрған ең бір өзекті мәселе, бұл табиғи ... ... тез ... ... ... ... жақсартудың жолдарын қарастыру, осы
бағыттағы жұмыстарды кешенді түрде қолға алып, жүзеге асыру болу керек. ... ... ... ... ... ... ... планетамызда тұщы су
дефициті орын алады, ал тұщы су – сарқылатын ресурс екені баршаға ... ... және ... ... суларда оларды өздігінен тазару құбылысы жүреді . Бірқ бұл
процесс өте жай ... ... ... ... ... кезде өзендерде өздігінен тазару құбылысы ... ... ... еді. Ағызынды суларды ластаушы заттардан ... ... Олар ... , ... ... және ... бөлінеді.
Механикалық әдіс бойынша суды тұндыру және сүзу ... ... ... ... Көлемі түрлі бөлшектер мөлшеріне қарай
әр түрлі конструкциялы торлармен, су бетілік ... май, ... ... ... ... әдіс - ... заттардың физикалық күйін өзгертуге
негізделген. Бұл әдіске коагуляция, флокуляция, ... ион ... ... кері ... ... кристалдау,
дистильдеу, электролиз және электродиализ жатады. Әдісте ағызынды ... ... емес ... ... ... ... ыдыратылады.
Химиялық әдіс - екі түрлі жолмен жүзеге ... ... ... ... ... ... сулардағы қышқылдар мен сілтілерді
нейтралдау үшін ... ... ... ... ... ... ал ... үшін хлор және оның қосылыстары пайдаланыладй.
Биологиялық әдіс-сулардың биохимиялық және ... ... ... заңдылықтарына негізделген. .[1]
Су қорларын қорғау және үнемі пайдалану
ҚР –ның су кодексі 1993 жылы ... ... 31 ... ... ... ... – су қорларын ластанудан, таусылудан қорғау,
зиянды әсерлерді болдырмау, суды ... ... ... халықтық
экономика салдарының қажетн өтеу үшін суды ұтымды пайдалану.
Су қорлары ... ... ... ... байлығы болып
табылады. Оларды сатуға, басқаның меншігіне беруге рұқсат ... су ... ... ... ... ... мұздардан мемлекеттік шекараға кіретін теңіздерден және ... ... ... ... мына ... іске ... ... салынған:
- Қалдық суларды тазалайтын қондырғылары жоқ, жаңа ... ... ... ... Су ... жоқ су жүйелерін;
- балық өтпейтін жабдықтары жоқ су тартатын қондырғылар;
- тасқын суларды ... ... ... ... жоқ гидротехникалық
ірі құрылыстарды;
- су қоймалары құрылысы толық біткенше оларға су ... ... ... ... ... суды ... және қорғаудың
республикалық және жергілікті жүйелері жасалып, онда суды ұтымды ... мен ... ... ластанудан, таусылудан сақтау шаралары
көзделді. ... ... ... ... ... ... ... алдын алуға бағытталған іс-
шаралар:
- Суды аз пайдаланатын технологияларды қолдану;
- Өндірістік жағдайда суды бірнеше рет пайдалануға өту;
- ... ... ауыз суға ... суды пайдаланбау;
- Судың ысырап болмауын және суды өлшеп беруді қамтамасыз ету;
- Суға экономикалық жағынан дәлелденген бағаны тағайындау;
- ... ... ... суды ... Су ... ... және оның ... булануды кеміту ж/е т.с.с.
Менің ойымша, судың аймақтық тапшылығын оны ... ... су ... ... ... болады. Бұл шаралар жан-жақты ойластырылуы қажет.
Қорыта айтқанда, су ... ең ... роль ... ... ... тірі ... ... биохимиялық процестер тек су
қатысында ғана жүре алады, сондықтан да олардың клеткалары мен тканьдерінің
көп бөлігі судан ... ... ... қымбатты түрлерінің бірі және де оны ... ... ... ... ... Ал ... сандық сарқылуының
азаюына алып келетін ең негізгі ... оны ... ... болып
табылады.
Сулардың ластануын төмендетуге бағытталған іс-шаралар, ең ... ... мен суды ... әдістерін жетілдірумен байланысты
болу қажет.
Жоспар:
Кіріспе
1. Су – биосфераның аса маңызды элементі
А) Гидросфераға ... ... ... ... бөлім
2. Гидросфераның ластануы
А) Гидросфераны ластаушы негізгі көздер
Ә) Суды тазарту және ластанудан қорғау
Б) Қазақстан Республикасындағы су ... Су ... ... ... ... ... А.К. «Экология». Алматы, 2001ж., 209-227 б.
2. Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. ... ... ... ж., ... 249-251 ... ... Ғ. ... негіздері» Алматы, 1995 ж., 182-183 б.,
192-193б., 196-198 б.
4. Ж.Жатқанбаев «Экология ... ... 2003ж., ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антропогендік әсерлер10 бет
Су - биосфераның аса маңызды элементi11 бет
Су — биосфераның аса маңызды элементi9 бет
ЭКОЛОГИЯ ЖƏНЕ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ. Оқу құралы62 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Атмосфера, гидросфера және литосфераның ластануы12 бет
Табиғаттың ластануы: атмосфера, гидросфера, литосфера және оны болдырмау28 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Алматы қаласын қалыптастырудағы географиялық және экологиялық мәселелер3і29 бет
Алматы қаласына физикалық-географиялық сипаттама58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь