Жұмыссыздық және оның әлеуметтік - экономикалық салдары

1.1.
1.2.
1.3.
II тарау.
2.1.
2.2.
2.3.
III тарау.
3.1.
3.2.

Кіріспе
Жұмыссыздық және оның әлеуметтік. 5 экономикалық салдары
Жұмыссыздық туралы түсінік. 5
Жұмыссыздыкгың экономикага әсері
Жұмыссыздыктың түрлері 9
Жұмыссыздық деңгейін сипаттайтын 20
көрсеткіштер және оның есептеу әдістері
Жұмыссыздықгы талдау (Шымкент 21
қаласының материалдары негізінде)
Қаланың жалпы әлеуметтік экономикалық 21
жағдайы
Жұмыссыздықгы талдау және оның негізгі 27
себептерін аныктау
Жұмыссыз адамның әлеуметтік суреті 31
Жұмыссыздықгы қысқарту жолдары 35
Жұмыссыздықты кысқартудағы мемлекет 35
тарапынан колданылатын шаралар
Жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау 47
мәселелері
Қорытынды 57
Пайдаланылған әдебиеттер 60
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғанына 10 жыл болып қалды. Алайда Қазақстанның бірінші күндерінде алдынан шыккан мәселелер әлі де толық жетілген жоқ. Сондай мәселелердің бірі жұмыссыздық болып табылады. Осыған орай бұл жұмыссыздық туралы тақырыпты зерттеу өте қажет болып табылады.
Бұл бітіру жұмыстың мақсаты еңбек нарығын, оның коньюнктурасын талдау және жұмыссыздықгың әлеуметтік экономикалық қоғамның жағдайына тигізетін әсерін зерттеу.
Осыған орай бұл жұмыстың алдында келесідей мәселелер қойылады:
• Шымкент қаласының әлеуметтік-экономикалық жағдайын
талдау.
• Жұмыссыздықгың сандық және сапалық құрамын талдау.
• Жұмыссыздыкден күресудегі мемлекеттік шаралардың
тиімділігін бағалау.
• Жұмыссыздық деңгейінің қозғалу тенденциясына болжам
жасау.
• Жұмыссыздықпен күресу саясатында ұсынысты өндеу және
енгізу.
Бұл жұмыстың құрылымы 3 тараудан, 8 тақырыпшадан және қорытындыдан турады.
Осы жұмыстың бірінші тарауында жұмыссыздыктың әлеуметтік-экономикалық салдары қарастырылады.
Ал екінші тарауында Шымкент қаласының материалдары негізінде жұмыссыздықталданады.
Сонымен бірге үшінші тарауда жұмыссыздықты қысқарту жолдары қарастырылады.

Осы бітіру жұмысының қорытындысында жалпы зерттелген тақырып бойынша нәтижелер шығарылады.
Сонымен қатар бұл бітіру жұмыстың карастырылуында келесідей әдебиеттер қолданылған: арнайы кітаптар, журналдар мен газеттер, азаматтық кодекс пен басқа да құқыкдық актілер және Шымкент қаласының жұмыспен қамтамасыз ету басқармасына есеп беру материалдары арқылы зерттелген.
        
        Мазмұны
I тарау.
1.1.
1.2.
1.3.
II тарау.
2.1.
2.2.
2.3.
III тарау.
3.1.
3.2.
Кіріспе
Жұмыссыздық және оның ... 5 ... ... туралы түсінік. 5
Жұмыссыздыкгың экономикага әсері
Жұмыссыздыктың түрлері 9
Жұмыссыздық ... ... ... және оның ... ... талдау ... ... ... ... ... әлеуметтік экономикалық 21
жағдайы
Жұмыссыздықгы талдау және оның негізгі 27
себептерін аныктау
Жұмыссыз адамның әлеуметтік суреті ... ... ... ... кысқартудағы мемлекет 35
тарапынан колданылатын шаралар
Жұмыссыздарды ... ... ... ... ... 60
Кіріспе
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғанына 10 жыл болып ... ... ... күндерінде алдынан шыккан мәселелер әлі ... ... жоқ. ... ... бірі ... ... табылады.
Осыған орай бұл жұмыссыздық туралы тақырыпты зерттеу өте қажет болып
табылады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... және жұмыссыздықгың әлеуметтік экономикалық
қоғамның жағдайына тигізетін ... ... орай бұл ... ... ... ... қойылады:
* Шымкент қаласының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... және ... ... ... Жұмыссыздыкден күресудегі ... ... ... Жұмыссыздық деңгейінің қозғалу тенденциясына болжам
жасау.
* Жұмыссыздықпен күресу ... ... ... ... ... ... 3 тараудан, 8 тақырыпшадан және қорытындыдан турады.
Осы жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... Шымкент қаласының материалдары негізінде
жұмыссыздықталданады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... жұмысының қорытындысында жалпы зерттелген тақырып бойынша
нәтижелер шығарылады.
Сонымен қатар бұл бітіру жұмыстың карастырылуында келесідей ... ... ... ... мен ... ... ... пен
басқа да құқыкдық актілер және Шымкент қаласының жұмыспен қамтамасыз ... есеп беру ... ... ... ... Жұмыссыздық және оның әлеуметтік
экономикалық салдары
1.1. Жұмыссыздық туралы түсінік. Жұмыссыздықтың
экономикаға әсері
Экономикалық балансталған (тепе тендік) экономикалық
өсуі бұл шаруашылық жүйесінің ... ... ... ... ... үдемелі өсуін қамтамасыз ете
отырып, келісімді түрде жұмыс жасайтын дамудың ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің тәуекелділігін
күшейтіп, экономикалық ... ... ... ... ... ... құлдырауын терендетеді, осының нәтижесінде
жұмыссыздық өседі. Жұмыссыздыктың өсуі жұмыссыздар мен жұмысбастылардың
өмір ... ... ... өйткені, жұмыс күшінің ұсынысының
артықшылығы еңбек бағасының төмендеуіне әкеледі. Әлеуметтік жаюқалдардың
туу қауіп қатері көбееді, бұл ... ... ... ... ... ... бос ... неғүрлым тұракты экономикалық
дамумен сипатталатын аудандарға ауысады. Осылай жұмыссыздық капиталдың
кемуіне әкеледі, ал бұл ... ... ... ... өсудің шегін ығыстырады.
Халықың өмір сүру деңгейінің төмендеуі тұтынушы сұранысының азаюына
жинактау денгейінің төмендеуіне, өвдірістің қыскаруына әкеледі. ... ... ... ... ... және осы ... ... Тұрақсыздықтың өсуін төмендегі схема түрінде көрсетуге болады.
|Өндірістің күлдырауы |— ... ... ... ... ... |19,0 ... ... байланысты жұмыстан | ... | ... ... ... ... |50,0 ... ... ... үшін жұмыстан |1,0 ... | ... ... соң ... ... |19,0 ... тырысушылар | ... рет ... ... |11,0 ... байқағандай, жұмыстан босағандардың жартысы өз еркімен
кеткендер. Бірак, бәріне белгілі болғандай, кетекендердің көбісі өз еркімен
емес, ол, ... ... ... ... ... дейінге кезеңде, кәсіпорын жұмысының токтатылуы
немесе ... ... ... ... жұмыстан кету сирек
кездесетін болса, ол ... ... ... Бұл нарык шарттарына байланысты ,
мысалы, Қазақстанда күн сайын бірнеше кәсіпоръш немесе фирма ... ... ... өндіріс кәсіпорындарында немесе қауытта көп жыл
бойы жұмыс істеген адам, ... ... ... ... банкроттығына
байланысты жүмысын жоғалтуы қайғылы. Еңбекпен әлеуметтік қамсыздадыру
органдарының ... ... 2000 ... 1 ... ... экономикалық себептерге байланысты 538 кәсіпорын толық түрде
токтатылып, 885 жекелей кәсіпорындар жүмысы ... 311 ... ... ... ... көшті. Мәжбүрлі түрде демалықа шығушылар 132,2 мың ... оның 105,4 мың ... ... ... немесе мәжбүрлі түрде
демалушылардың 79,7%. 2000 жылы қаңтар айының соңына қарай, ... ... ... ... жүмыссыздық - 3,3% болды.
Институционадды жұмыссыздық еңбек рыногының ұйымдастырылуы мейлінше
аз тиімді болған жағдайда пайда болды. ... бос ... орны ... ... емес ... ... ... жұмысының реттелуі болса, ода
жұмыссыздық деңгейі төмен болар еді. Дәл осындай әсермен тым ... ... ... ... тым аз ... та ... Өйткені, тезірек жұмыс іздеу ынтасын өшіреді.
Циклдік жұмыссыздқыты, өндіріс дағдарысы, яғни, ... ... ... ... ... экономикалык цикл
кезінде, өндіріс тоқырауыда пайда болатын құбылыстар тудырады. Егер, тауар
және ... ... ... азайған уақытта жұмысбастылық
азайып, ... ... Осы ... байланысты, циклдік жұмыссыздықгы
кейде сұраныс деффицитімен байланысты құбылыс ретінде қарастырады. Көтерілу
және дамуға көшкен сайын жұмыссыздыр мөлшері ... ... - әр ... ... ... формациясына
байланысты немесе басқа себептерге айланысты жұмыс істегісі келмейтін
адамдар тобы болады.
Жұмысын жоғалту, жұмыс ... және ... ... ... ... ... ... Е жұмысбастылар саны, ал - И -
жұмыссыздар саны. ... ... ... адам не жұмысбасты, не жұмыссыз
болатындакган:
Ь=Е+И
Осылай ... ... күші ... саны мен ... ... ... Жұмыссыздар
деңгейіге тең болады.
Жұмыссыздық деңгейін анықтайтын факторларды ... үшін ... күші ... деп ... ... ... жұмыссызға
және керісінше айналуы төменде көрсетілген:
жұмысшылардың жүмыстан босау деңгейінің көрсеткіші яғни, әр ай сайын
жүмыстан босайтын ... ... ... ... көрсеткіші, яғни, әр ай сайын жұмыскд
орналасатын жұмыссыздардың үлесі. Осы 2 ... ... деп ... ... ... ... ... көз жеткіземіз. Егер жұмыссыздық
деңгейі өзгермейтін болса, яғни, ... ... ... ... жағдайда
болса, онда жұмысқа орналасқандар саны мен жұмыстан босағандар саны тең
болуы керек:
Жұмыссыздықгың тұрақгы ... табу үшін ... ... ... ... ... саны жалпы
жұмысшы күшінен жұмыссыздар санын алғанға тең болады.
Жұмыстан босатылу деңгейі ... ... ... ... ... болады. Жұмысқа орналасу деңгейі қаншалыкгы жоғары болса,
жұмыссыздық соншалықты төмен болады.
Жұмыссыздықтың табиғи деңгейінің келтірілген ... ... ... ... табиғи деңгейін төмендетуге бағытталған
кез келген экономикалық саясат, не жұмыстан босатылу деңгейін азайтуға, не
жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... деңгейін сипаттайтын көрсеткіштер және
оның есептеу әдістері
Экономикалық жағдайды қолда бар ... ... ... ... ... ... ... ресурсы жұмысшы
күші болғандықтан жұмысбастылықты сактау бұл экономикалық ... ... ... ... ... ... ... істегісі келетіндердің
жалпы санындағы жұмысы жоқтардың ... (% ... ... ... ... органдары жұмыссыздық деңгейін және
экономистер мен экономикалық саясаттың авторына еңбек нарығының ... ... ... бсқа да ... ... түрде есептеп
отырады.
Жұмысшы күші бұл жұмысбастылар мен жұмыссыздардың жиынтығы, ал
жұмыссыздық деңгейі ... ... ... ... ... ... анықталады.
Жұмыссыздық күші = жұмысбастылар саны + жұмыссыздар саны
Жұмыссыздық деңгейі=жұмыссыздар саны/ жұмысшы күшінің жалпы саны* 100
%
Басқа статистикалық ... ... ... ... ... ... ... жұмысшы күшінің үлесі,
Ересек халыктың жалпы санындағы жұмысшы күшінің жалпы үлесі=жұмысшы
күшінің жалпы ... ... саны х ... ... көрсеткіштер бүтіндей халық үшін де, сондай-ақ оның
жеке топтары: ер адам мен ... ... мен ... адамдар үшін де
есептелінеді.
Жұмыссыздықтың көрсеткіштері. Енді жұмыссыздықты, сонымен ... ... ... ... ... ... көмектесетін, жұмыссыздықгы сипаттайтын косымша мәліметтерді
қарастырамыз.
Жұмыссыздықгың ұзактылығы.
Егер адамды жұмысынан айрылды деп есептесек, онда оның ұзақ ... ... қалу ... қаншалықты?
Бұл сүраққа жауап өте маңызды, себебі ол жұмыссыздыкгың себебін және
мемлекеттік саясаттың неғұрлым сәйкес келетін ... ... ... егер ... ... ... ... ие болса, оны уақытша деп
есептегу ... ... ... ... ... ... келетін
жаңа жұмыс табы үшін қандай да бір ... ... ... ... ұзақ
мерзімді сипатқа ие жұмыссыздық - ол сәйкес жұмысты ... ... ... ... ... бүл негізінде басқа қүбылыс. Ұзақ
мерзімді жұмыссыздық негізінен күту ... ... ... ... ... мәлеметтер біздің жұмыссыздыктың себептері туралы
түсінігімізге әсер ете ... ... ... ... беру онай ... ... адамдар үшін жұмыс табу соылмайтынын көрсете алады, бірақ сонымен
қатар жұмыссыздықгың жиынтылық ұзықтылығын. ұзақ ... бойы ... ... ... Бұны түсіну үшін келесі мысалды қарастырамыз. Берілген жылдың
қандай дабір ... адам ... деп ... Осылардың ішінде 12
адам 1 айдың ... ... ... ал екеуі бір жыл бойы жұмыс істемейді.
Сонда, жалақы ... бұл ... 36 ай бойы ... ... ... жұмыссыздардың көп бөлігі кысқа мерзім бойы ... ... ... 12 адам үшін ... ... ... 86 %-ті үшін жұмыссыздық 1
айдан аспайды. Сонымен қатар жұмыссыздықтың жиынтық ұзақтылығы ұзақ ... ... ... ... ... ... Яғни, 36 айдың 24 айы
немесе 67%-ті бір жыл бойы жұмыс істеген екі ... ... ... тақырыбына не жататынынан байланысты, яғни, жұмыссыздықгың жеке
немесе ... ... ... жұмссыздық не қысқа не ұзақ мерзімді
болуы мүмкін.
Жұмыссыздықгың ұзактылғы туралы мәліметтер ... ... үшін ... ... ие ... Егер ... деңгейін қысқарту
мәселесі қойылса, онда саясат ұзақ мерзімді жұмыссыздыққа қарсы бағытталған
болуы ... ... ұзақ ... ... ... ұзақгылығның көп
бөлігін құрайды. Бірақ бұндай саясат барлық жұмыссыздардың аз ... ұзақ ... бойы ... ... адамдарға бағытталған болуы тиіс.
Жұмыссыз калған адамдардың көп бөлігі жұмысты ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейінің
айырмашылығы.
Жұмыссыздық деңгейі халықгың әр ... ... ... ... Жас
жұмысшылар үшін жұмысыздықгың неғұрлым жоғары деңгейі тән. Бұны ... ... ... ... ... ... Бұл модель
бойынша ұмыссыздықтың жоғары деңгейінің екі себебі болады: ... ... ... ... және ... ... жоғары
деңгейі. Жеке индивидтің жұбысбастыдан жұмыссызға жіне ... ... ... ... ... экономисттер,
жұмыссыздықтың жоғары деңгейі ... ие ... ... ... ... көрсеткішке ие болатынын тапты. ... ... ... ... ... ... аз ... Мысалы,
жұмысшының жұмыссызға айналу ықтималдығы орта жастағы адамға қарағандағы
жасөспірім үшін 4 есе жоғары, ал ... ... табу ... ... ... ... ... байланысты жасөсіпімдер арасндағы жұмыссыздықтың жоғары деңгейі
дұрыс келеді деп есептеуге болады. Жас жұмысшылар еңбек нарығына шыққанда
өздерінің мамандықты тандаудағы ... ... ... ... ... ... жұмыстан босаудың жоғары көрсеткіші және уакытша
жұмыссыздықгың жоғары деңгейі тән ... ... ... ... ... ... ... талдау
2.1. Қаланың жалпы әлеуметтік экономикалық жағдайы
Шымкент қаласы 34261 га территорияны алып ... ... ... 14630 га
ауылшаруашылық жерлері. Шымкент қаласы бойынша халық саны 419,3 мың адамды
кұрайды, соның ішінде қала халқы — 379,0 мың адам.
Экономикалық ... ... - 134,7 мың ... ... ... ... ... халық - 55,2 мың адам, экономикалық активті емес халық
(көп ... ана, үй ... мен ... ... - 101,7 мың
адам. Пенсионерлер саны 42,1 мың адам. Шағын кәсіпорындарда (соның ішінде
мемлекеттік мекемелерде, ... ... ... ... қоса есептегенде жалдау бойынша жұмыс істеушілер саны 90,2
мың адамды құрайды, ... ... ірі және орта ... - 79,5 ... шағын мемлекеттік мекемелерде, банктерде, сақтандыру ұйымдарында -
3,7 мың адам, кәсіпкерлікпен айналысатын шағын ... - 7,0 ... Ірі және орта ... ... ... мен ... ... санында Шымкент каласының үлес салмағы көп,
сәйкесінше 39,2 %. Жұмысшылардың орташа ... ... 11750 ... ... ... ... ... ие. Оңтүстік Қазақстан
облысының өндіріс көлемінде, қала бойынша шығарылған ... ... ... — 71,8% -ды ... ... ... бойынша жүргізілген реформаның негізгі
нәтижелері келесілер арқылы сипатталады:
Өнеркәсіп. Шымкент қаласы Республикадағы ... ... ... катардағы орынға ие, өнеркәсіпті - индустриалдық орталық. 2003
жылғы қаланың өнеркәсіптік саясаты ... ... ... ... ... өсудің белгілері пайда болды, өнеркәсіптік өндірістің өсуі
байқалды,
Өнеркәсіп жұмыстарын ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша дағдарыстан және өндірістің
құлдырауынан шығып, қала ... 88 ... ... ... ... ... көлемін ұлғайтқанын көрсетеді. Соның ішінде:
"ШНОС" - 85,4%
ЖШС "Шымкент сүт" - 164,1%
АҚ "Шымкентмай" - 183,0%
АҚ ... - 3,3, ... ... ... - 104,4%
АҚ "Су ресурстары" ~ 87,5%
ААҚ "Шымкенттепло" - 2,0 есе.
2000 ж. 58403,9 млн теңге шығарылды, бұл 1999 жыл ... ... ... ... 100,1% құрады.
Облыста мұнайды өндіру мен айырып ... 1999 ж. 33534,6 ... ... өнім ... Бұл 1997 ... ... 155,6%-ін,
1998 жылдағы деңгейдің 118,2 %-ін, 2000 жылдағы ... 85,4 ... 2003 жылы ... 38059,5 млн теңгені кұрады.
Химия өнеркәсібінде өнеркәсіптік өнім 629,1 млн теңгеге өндірілді, бұл
2002 ... ... ... ... аз, 2003 ... ... 73,7 %- ға төмен.
Қаржылық бюджетті саясат. 2004 ... 1 ... ... ... салықтық төлеімдер мен алымдардын түскен түсім 21251,0 млн ... ... ... 118 % -ті, соның ішінде калалық бюджетке 3363,3 млн
теңге немесе жоспардың 102%-і.
Түсімнің жалпы көлеміндегі реттелетін табыстан түскен ... ... ... ... ... салыстырғанда, қалалық бюджетке түскен түсім
1844 мың теңгеге өскен (2003ж-1518,8 мың теңге).
2004. жылға бюджеттің шығындары 3393,7 млн теңгені құрады,
соның ... ... 1709,1 млн ... ... ... ... ... жұмысшыларға жалақыларына үстеме
және қосымша төлем ретінде 16,6 млн теңге төленді, балалардың
жәрдемақысын төлеуге 51,4 млн ... ... ... ... төлем бойынша қарыз жоқ.
2.2. Жұмыссыздықты талдау және оның негізгі
себептерін анықтау
Шымкент ... ... ... ... бірі және мұнда
әлеуметтік қорғау мәселелері кешенді шешімдерді талап етеді. Қаланың
тұрақты ... саны -419, 3 мың ... ... ... 292,4 мың ... ... ... халық 190,6
мың адым және ... саны 56 мың ... ... 12 ай ... 34 ... мен ... 2 мыңнан аса
адамды қысқартып, ... ... ... ... саны 1,5 ... арасында тұрақгы жұмыссыздық байқалуда. Олардын
негізгі бөлігі өндірістің әлеуметтік салада, жеңіл және тамақ
өнеркәсіптерінде, кәсіпорындарда ... ... 5% ... және жұмыспен камту қызметіне тірелгендердің 52% - ын
әйелдер ... ... ... ... ... ... ... қалуы жасырын жұмысыздыктың барын түсіндіруде. Мәжбүрлеген
демалыста жүрген жұмыссыздар саны ай сайын 6000 адамға дейін ... ... ... есеппен реттеуге бой бермейтін формалары емес жұмыссыздық етек
алып отыр.
Ағымдағы жылы ҚР ... ... ... асыру барысында бес
кәсіпорындардың конкурстық өндірісі ... бұл "Ақ ... АҚ, ... ... ... Ақ, "Казтепломонтаж" АҚ, "Гидролизинг" АҚ.
Қазіргі уақытта конкурстық өндіріс стадиясында 23 кәсіпорын бар.
2003 жылы түрғындарды қызметпен қамту ... 14000 ... ... тиіс еді, ал фактілі түрде 13253 адам немесе болжамдаумен
90% тіркелді.
Бір жылдан ... ... ... тұлғалардың 477 адамы, ұзақ жылдар
жұмыс істемегендер 1237 адам және жалақы ... рет ... ... (573 ... саны ... жұмысшы күші жоғары емес ... ... ... ... ... деген сұраныс төлем деңгейінде қалып отыр. 2000
жылдың қаңтарында бос жұмыс орнымен вакантты ... саны 729 ... ... бір ... орын ... он үш ... ... сай келеді. 2003
жылғы ресми тіркелген саны 2,1% тіркелген саны (2003 жылы 2,9%), жасырын
жұмыссыздық 4,5% (2003 жылы 5%), ... ... ... белсенді
тұрғындар осыншама ... ... ... жұмыссыздыкгың кемуі
кәсіпорындардың несие ақшаларының саясатының қатандығымен ... ... ... ... жылы ... ... азаматтар негізінен өндіру
құлдырауының жоюылуына, немесе шағын және орта бизнес
сфераларындағы жаңа жұмысшы орнын кұруға, сыртка ... ... өз ... ... ... ... жұмысшы қорлар. Өнеркәсіпті кәсіпорын
қаржы жағдайын жақсартуға байланысты болады. Кәсіпорында
жұмыстан босату процесі еңбек нарығындагы жағдайды
қиындатады. Бұдан басқа Орталық Қазақстандық кәсіпорындарды
қайта ... ... жою ... ... ... отырған
жұмысшыларды орналастыру жалпы қысқаруына алып келетін,
мұндағы жасырын жұмыссыздық негізгі жұмыссыздыққа айналады.
Бюджеттік ұйымдарды қаржыландыруды қысқарту.
Білім мекемелерінің тізбегінің ... ... ... және әр түрлі басқаруға алып келеді. Мұнда сонымен ... ... ... ... қысқартуға мүмкіндік туады.
Жұмысшы өсүіне сұраныс кәсіпорындар мен ... ... кадр ... ... ... жағдайда, жаңа жұмыс орындарына кедергі қажет
болған жағдайда барлық меншік органына қалыптасатын жаңа ... ... ... ... ... мәліметтерді зерттеу республиканың демографиялық
потенциалының төмендей ... ... ... ... жылдары және
2002 = 2003 жылдар ішінде туу коэффициенті 3400 адамға 19,1-ден 14,73-ке
бүтіндей төмендеді, ал ОҚО және ... ... ... ... ... ... орын алып ... (2001-2003 жылдарға туылғандар санынан
өлгендер саны көп).
2003 жылга Қазақстанның тұрғындарының жалпы санының 31,7%-ін балалар
мен ... ... 55,8%-н ... ... жастағы халық, 12,5%-н
зейнет жасындағы халық құрайды. Еңбекке жарамды жасқа дейінгі тұлғалардың
санының еңбекке жарамды жастан кейінгі ... ... 4 есе көп ... жұмысшы күшінің үлесінің ұлғаюына деген сенімді нығайтады.
Бірақ регион бойынша еңбекке жарамды халықтың жастық құрылымын ... ... ... ... ... және ... да
факторлардың әсер етуінен олардың ... ... ... ... ... ... бойынша еңбекке жарамды халықгың ... ... ... және ... ... ... ... кіші жастағы халыктың үлесінің жоғарылығын ... ... және бұл ... ... жұмысбастылық мәселесінің шиеленісуі
байқалады. Мысалы, ОҚО-
да көрсетілген жастағы контингент ... ... ... 46,9%-н кұрайды, Жамбыл облысында 44,3%, Қызылорда ... ... және ... ... ... Қостанай, Солт-Қазақстан, ... ... (40,2%) ... ... (38,5%) ... ... деңгейі біраз төмендеу
Республикалық Ауылдық жерлерде ... ... ... ... ... ... ... төменірек. Еңбекке жарамды халықтың өте төмен
үлес салмағы ... ... ... 50%-і, ... ... 50,1%,
Атырау облысында 53,2% ... ... ... еңбекке жарамды
халықгың үлес салмағының жылжу ... ... Олар ... және ... ... ... ... Мысалы,
егер ҚР-ң Оңтүстік және Батыс региондарында бұл халықтың ... ... ... ... ... ... -ОҚО-да - 40%,
Қызылорда - 39,3%, Атырау - 36,9%, ... ал ... ... ... ... ... жарамды халықгың кетуі себебімен
түсіндіріледі.
2.3. Жұмыссыз адамның әлеуметтік суреті
Қазіргі ... ... ... ... қамтамасыз
ету өркениетінің дамуына тән ерекшелік болып табылады. Әлемнің
көптеген елдерінде үкімет тек ... ... ... ғана
емес, жұмыссыздық деңгейін төмендету, әлеуметтік қорғау жүйесін
құруға күш салады. Адам ... даму ... ... ... ... кымбатқа түсуі мүмкін.
Бұл бағыттағы сәйкес шеідімдердің жоктығы ... ... ... туудың азаюы, ауру, қылмыстың өсуі,
өлімнің көбеюі және бүтіндей халыктың өмір сүру ... ... ... ... ... ... әсер
етеді: оны жою үшін оның негізгі пайда болу себептерін қарастыру
керек. Әлеуметтік теңсіздік, ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздығынан туындайды.
Жалпы алғанда орта статистикалық қазақстандык жұмыссыз адамның
бейнесін келесі белгілер ... ... ... 10 жыл ... ... өзгерістерге байланысты халықтың көп
бөлігін жұмыссыздар ... аз ... ... ... алып ... Республиканың ірі қалаларына ауыл тұрғындарының жаппай көшуі және
жұмыссыздар қатарын толқтыруы, яғни, жұмыссыздардың 37 %-ін ... ... есеп беру ... жұмыстардың 38 %-ін астамын әйелдер
құрайды.
Ресми статистиканың мәліметтері бойынша (бұнда мәліметтер бірнеше есе
азайтып беріледі) 2003 жылды март ... ... ... саны 100Д ... ... Оның 47,6%-і 6 ... астам жұмыссыз болған, 70,5% 3 айдан
астам жұмыссыз болған. Ресей ... ... ... ... ... жүру ... байланысты келесі фазаларға бөледі.
1. ... ... ... 3-4 ай ... ... ... фазасы ретінде түзетіледі.
2. Пессимизм фазасы бұл жүмыссыздық 4 айдан астам
уақытқа созылса ... ... ... бұл 7-8 ... кейін, жұмысты көп,
мұқият іздегеннен кейін ... және ... ... ... ... жағдайы әр ай ... ... ... ... ... 3 ... жүргеннен кейін, онда негативті процестер ... ... ... әлсізденуі жұмыссыздыктың
ұзаққа созылмауына типтік болып келеді.
Еңбек ұжымымен кәсібі немесе ... типі ... ... ... ... ортадан ығыстыруы пайда болады. Жұмыстан тыс, ол пайда
болған жағдайды сүшейте ... ... ... ... ... және ... ... институттармен қатынастың азаюына әкеледі.
Жұмыссыздың әлеуметтік жағдайының субъективті көрсеткіштеріне
жағдайының субъеюгивті көрсеткіштеріне: ... ... ... ... ... ... ... көңіл-күйі адамның өзінің өмірін, өзінің бар
болуын қалай бағалайды, өзін жеке әлеуметтік статусымен қалай
салыстырарады, соның субьективті көрсеткіші болып табылады. Ол
адамның материалдық, ... және ... ... ... қарай аныкдалады,
сонымен қатар оның социумының ортаға бейімделу және
комфорттылык дәрежесімен де анықталады. Шын ... ... күй бұл ... ... ... ... Әлеуметтік ұқсастық бұл адамның әлеуметтік
категорияға жатуымен және онымен ұқсастығынан (өмір жолы, дін, ... жеке сана ... ... ... ... социологтардың үлкен тобы жұмыссыздық бойынша
жәрдемақы алатын ... ... ... алады, бірінші әрқайсысына
мынадай сұрақ қойылады: Сіз өзіңіздің денсаулығыңызды қалай ойлайсыз? Өте
жақсы, жақсы, канағаттандырарлық деп ойлайсыз ба? деп. ... ... ... ... ... деп ойлайсыз ба? деп сұрақ ... ... ... ... ... ... денсаулығын жақында жұмысқа
орналасатын әйелдерге қарағанда төмен ... Осы ... ... ... Каул және ... мынадай қорытындыға келеді:
Өзін өзі қамтамасыз ететін адамдар өздерін жолы ... деп ... олар ... ... ... ... және денсаулығын нығайтады.
Осыдан зерттеу авторлары мынадай гипотеза жасады:
"Егер адам өзін ... жолы ... яғни ... деп есептесе онда
ол соғұрлым өзінің моральдық психологиялық және физиологиялық денсаулығын
төмен санайды.
III тарау. Жұмыссыздыкды қысқарту жолдары
3.1. Жұмыссыздықты қысқартудағы мемлекет ... ... ... ... нақты бір ел ұсынатын концепциялар
анықтайды. Әлемде жұмыссыздыкден күрес туралы бай тәжірибе ... ... шешу ... 70-ші ... ... ... бастаған, яғни
мұнай дағдарысы кезеңінде, онша да ... ... ... ... әрі,
жұмыссыздықпен күрес туралы екі экономикалық мектептің монетарлық және
кейнсиандық ... ... 1950 ... ... ... ... әдіс колданылып келген. Кейнсиандықтардың
пікірінше, өзін-өзі реттейтін ... еш ... ... ... деп ойлайды. Жұмысбастылық деңгейі, тиімді сұранысқа тәуелді ( жай
тілмен; инвестиция және ... ... Дж. М. ... ... ... толық емес жұмысбастылық деңгейі, қоғамның тауар мен қызметтерді
дұрыс, жеткілікті түтынбауынан", "Жеткілікті ... бұл ... ... ... кейбір психологиялық факторлардың әсерінен қорлануга
бейімділік, ... ... ... ... болады. Осылайша,
кейнсиандықтар, өзін-өзі реттейтін экономиканың мәжбүрлік ... ... ... жұмысбастылыққа жету үшін мемлекеттің ... ... ... ... Ең ... ... ... деңгейін азайтып,
инвестиция мөлшерін көбейту ... ... ... арттыру керек.
Неокейнсиандыкгар, жұмысбастылық ... ... ... ол
бастапқы жұмысбастылық, салалардағы, деңгейінің
жалпы өсімі, инвестициялар жасалған. Жалпы теорияның ... ... ... ... ... жұмысбастылық деңгейіне жеткен кезде
болады, ал оған инфляция, баға деңгейіне емес, өндіріс көлеміне әсер ... ... емес ... ... ... өндіріс пен
табыстың өсуіне пайдалы әсерін тигізеді. 60-шы жылдары, ... ... ... пен инфляцияның ұзақ мерзімдегі
әсерін бакылау үшін ... ... ... ... ... ... ... қабылдамады, олар мұны
экономикалық саясат мақсаттарын тандау үшін жай ғана ... деп ... олар ... ... ... ... бір міндет емес. 1967
жылы, М.Фридман, табиғи жұмыссыздық деңгейі туралы ой ... ... ... ... шарттары шеңберінде бекітіліп, мемлекеттік шаралар аркылы
өзгертіпмейді. Егер де, үкімет ... оның ... ... ұстатысы келсе, сұранысты дәстүрлі бюджеттік және ... ... ... тырысса, онда бұл шаралар, кысқа мерзім ғана
әсер етіп, тек ... ... ... ... инфляция қарқыны неғүрлым жоғары болса, ұдайы
өндірістің қатысушылары да соғүрлым өз іс-әрекеттерінде болатын баға өсімін
ескеріп, оны ... ... ... ... ... алуға
тырысады. Әрі қарай, кейнсиандықтардың сүйенген инфляцияның ынталардыру
әсері әлсірей бастайды. Енді, ... ... ... ... ... ... ... өсім жасауга мәжбүр болады, бұл өз кезегінде бюджеттен
онсыз да ... ... ... ... ... ... ... саясатының мағынасыздығын көріп, толық жұмысбастылыкқа жетудің
рационалды емес ... ... ... ... ... ... әсерінің ұзақ болуы, және мемлеекттік араласудың күтпеген
жағдайларға душар етуі ... ... ... Кейнсиандык, саясаты
болмайтындығын түсіндіруге тырысты. Кейіннен ... ... ... ... ... ... сол ... ағымы,
шаруашылыққа мемлекет инвестициясының өсуі, онда жеке сектор инвестициясын
ығыстырып шығарады. Шаруашылық бір жағынан ұтса ... ... ... ... ... ... теориясының онды сипаттарына
қарамастан олар миллиондар ... ... ... ... бос ... ... себебін, еңбек процесіне
қатысқысы ... ... ... ... байланыстырады.
Жұмысбастылықты реттеуде монитаристік әдістер жеткілікті түрде ақылқа қонды
бірақта тиісті ... ... ... ... ... бас тартып жұмыссыздық жәрдем ақысын алуын кінәләйді. Осыдан олар
адамдарға жұмыс ... үшін ... ... ... ... теп ... экономикалық өсімді ынталандыру арқылы сұранысты ... ... ... ... ... ... ауыл ... халық
шаруашылығына орасан зор зиян әкелуі мүмкін.
Нарыктық экономика шарттарында, жұмысбасты халықты әлеуметті қорғаудың
тиімді құралы жұмыссыздықтан ... ... ... іс ... ... мемлекет өз азаматтарына кепілдеме береді:
* жұмыс ... ... ... ... ішінде әртүрлі еңбек
тәртібінде жұмыс жасауда;
* еңбекті ... ... ... ... ... ... жұмысқа
алмаудан құқықтық қорғау;
• жұмыспен камтамасыз ету ... ... ... ... ... ... көрсету;
Жұмыссыздық мәртебесіне ие болған азаматтарға мемлекет мынандай
кепілдеме береді:
* жұмыспен ... ету ... ... ... бағыт, кәсіби даярлық, қайта даярлық және ... ... ... ... ... ... жәрдемі секілді әлеуметтік қолдау және басқалай
материалдық көмек және ... ... ... ... ... жас және баска ... ... ... ... ... ... ... еңбек келісім шарттарына отыру мүмкіндігі.
Еңбек рыногінде және жұмыс орнын іздеуде ... ... және ... ... ... мұқтаж азаматтарға (мектеп
бітіруші және басқа оку орындарын бітіруші жастар, үй шаруасындағы әйелдер,
зейнетке шығар тұлғалар, бас ... ... ... ... зейнеткерлер және басқалар), мемлекет қосымша кепілдемелер
қамтамасыз етеді, ... ... ... үшін ... ... іс жүзіне асыру арқылы мамандандырылған ... ... ашу, ... ... ... қызметтер ұсыну, арнайы
бағдарламаларды оқытуды ұйымдастыру аркылы көмек беру.
Мемлекеттің жұмыссыз азаматтарды әлеуметтік қолдаудың маңызды кұрамдас
бөлігі болуға, жұмыспен ... ету ... ... ... жәрдем
ақы болып табылады.
Жұмыссыз қалған кісілерді қолдаудың әлеуметтік перспективті жолы,
жүйелі түрде халықты ... ... яғни ... ... ... ... болып табылады. Еңбек рыногіндегі ... ... кең ... ... ... шаралар ұйымдастыру, жұмысшылардың
сапасын жақсартып, жұмыс істемемейтін халық арасында мамандық дәрежесін,
жаңа мамандыққа ... ... ... ... ... ... ... жәрдем ақысының шарттарын зерттеу мынандай қорытынды
жасауға мүмкіндік береді, яши нарыктық экономика елдердің 80 пайызынан ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Бұл МОТ №67 ... ... ... ... айырылган жағдайда жұмыссыздық жәрдем ақысы төленуі
керек, яғни қандай да болсын кәсіп бойынша жүйелі ... ... ... ... ... ... қалған жағдайда.
Ереже бойынша, әртүрлі мемлекеттердің ұлттық заңдылықтары жұмыссыздық
жәрдем ақысын алуға құқық ... ... ... ... ... сипаты, аталған тұлғаның еңбекпен айналысу
қабілеттілігі, ұсынылған жұмыс орнымен ... ... ... ... ... сактандыру жүйелі тек жалдамалы еңбек тұлғаларының қамтыса
қазіргі уақытта ауқымды ... ... ... ... ұстана бастады,
тек жалдамалы еңбекпен айнылсатындар емес, сонымен қатар жеке ... ... де ... ... мемлекеттердің көбінде, жұмыссыздық сактандыру
корлары негізінен кәсіпорын салымдарынан (еңбек төлем ... ... ... ... ... уақытқа дейін
Германияда екі қайнардан 3,15%, Канадада 3,29% кәсіпорындардың айлық төлем
қорынан 2,35% ... ... ... ... кордан кәсіпорындар
4,2% жұмысшылар 2,31%, Швеция және ... ... қоры ... құрылып, 2,18% және 1,6% шамасында болды. Жұмыссыздықган қорғау
қорларының қалыптасуында белсенді қатысып отырған ел ... ... ... ... ... 25-33% жабады. Басқа елдерде
жұмыссыздық жәрдем ақысы шығысын жабуда мемлекет келесі орындарда: Швеция
40 %, ... 35%, АКДІ -18%, ... - ... ... жұмыссыздарға әлеуметтік қолдау көмек көрсетілуде ?
2002 жыл үшін ... ... ... орта ... 3651 тенге, немесе
2002 жылда жалақының орта көрсеткішінің - 28,4% құрады. Жұмыспен қамтамасыз
ету органдарында, 2003 ... ... ... ... таман тіркелген
жұмыссыздар саны 127,9 мың адамды құрады. Соның ішіне ауыл ... ... (36,4%). 361,1 мың ... жұмыссыздық жәрдем ақысы бекітілген.
Сегіз жыл бұрын қабылданған халыкты жұмыспен қамтамасыз ету тұралы 15
желтоқсан 1991 жыл №413 XII ... ... ССР) ... ... ... 1995 жыл 5 қазан заңының күші бар, өзгерістер
еңгізілді (№2488), №2488 1995 ... 30 ... ... күші бар №2088 ... 1993 жыл 8 ... ҚР ... ... №259 -1 1998 жылы 1 шілде ҚР заңы
бойынша) жұмыссыздарға көмек ... ... ... ... акы ұсынылды. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы
№341-1 жұмысбастылық туралы (ҚР №361-1, 5.04.99 заңы ... ... ... 2003 жыл заңы ... жұмыспен қамтамасыз ету саласында
қоғамды ... ... ... ... қатар жұмыссыздарды
әлеуметтік корғауда бар, ескі заң ... ... ... одан әрі қиындатып жіберді. Ескі заң 20 рет түзетулермен
өзгерістерге ... Бұл ... ... ... ... ... ... заң бойынша қалалык жұмыспен қамтамасыз ету орталықтары жабылып,
олар мемлекетті қазыналық ... ... деп ... ... ал ең ... ... жәрдем акысы деген ұғым жойылып кетті.
Жұмыссыздар материалдық көмек алады, онын әлі деңгейі ... ... 3,5 ... ... деп ... артынан 1,5 есепті көрсеткіш деп,
ал енді мемлекет жергілікті ... ақша ... ... 1 ... түсірді.
Ескі заң бойынша егер жұмысшы штаттан қысқарылған ... ... ... ... онда ол ... жыл ай сайын бұрынғы айлығының
50% алып отырды. Басқа себептерге байланысты жұмыстан ... және ... ... ... 3 ... ... алып, оның көлемі
инфляциялық процестерге де байланысты өсіп отыратын. ... ... ... отбасы мүшелеріне жан басына ... 2 ... ... ... ... жұмыссыздар отбасының құкығы бар.
Үкімет ескі жәрдем ақыны 3 аймен әлі ... жоқ (тек ... ... үкімет 30 млн. тенге қарыз). Сондықтан ... ... ерте ... ... деу, ... аныкталмай
жұмыссыдықтарға қашан берілетіні белгісіз.
Егер жұмысбастылық туралы ескі заңда жұмыссызға кәсіби даярлық кезеңде
стипендия берілсе, қазір олда ... ... ... ... ... ... ... жасалады: белгілі журнал бойынша, яғни онда
калаған жұмыс беруші ... ... ... тіркеп жұмыссыздар
кәсіпорындағы бос орындарын ақпаратын әр құн ... ... ... жұмыссыздар, еңбек құқығының басқа нормалары
бойынша кеткендерден тәуір. Қысқартумен кеткен тұлға, бұрынғы жұмыс орнынан
екі орта ... ... ... ... ... Егер ... ... кейін
жұмысбастылық орталығына тіркелсе, онда бұл тұлға үшінші ... ... онда тағы бір орта ... ... көлемін алуга мүмкіндігі бар. Үш
ай біткенсоң еңбек биржасындағы түлға ресми түрдегі жұмыссыздық деп ... ... ... бар. ... ... ... ... үйлік
жәрдем ақы бекітілгенде, коммуналды қызметтің белгілі бір ... ... үшін ... ... береді.
Шымкент қаласында 67 өнеркәсіптік кәсіпорындар оптималды ... 2004 жылы ... және ... ... 198 ... ... бойынша және тұрасты емес 188 кәсіпорын жұмыс ... 9 ... ... ... ... ... банкроттықта
болып қайта құрылу стадиясында екі кәсіпорын ... кала ... шығу үшін ... ... ... ... қамтамасыз ету,
қайта құру және жаңа оптималды шығындар үшін ... ... ... ... ... Өнеркәсіптік саясаттың басты мақсаты қала
экономикасына әсер ... ... іске қосу ... ... ... ... шағын және орта бизнес дамыды. Жалпы
тіркелген шағын брізнес субъектілерінің саны — 6616, ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметімен айналысушы субъектілер
саны патенттер мен куәліктер бойынша 18966 бірлікке ... ... ... шағын және орта бизнестің ролін жақстарту идеялары ескертіліп,
жұмыскерліктің кәсіпкерлік инициативаға белсенді ... ... ... ... ... жоспарланады:
әрдайым жұмыссыздармен өз жеке ісін ұйымдастырғысы келетін тұлғалар мен
жеке кызметін жүзеге ... ... ... мен ... ... ... пен өзін - өзі ... қамту
қабілеттілігін анықтау үшін тесттер жүргізу;
* өз ... ... ... құраладры ... ... ... мен ... ... ... ... ұсыну арқылы шағын және орта бизнес ... жаңа ... ... 2005 жылы 2004 ... ... негізгі макроэкономикалық дамудың жалпы бағыты жұмыспен қамтамасыз
етуді қолдау көрсететін, бірақ еңбек нарығында өз ... ... ... кәсіпорындарда жұмыссыздарды босатуда сонымен қатар толық емес
жұмыспен қамтылған кәсіпорындар, экономикалык ... ... ... ... яғни ... экономикалық тиімділік
және жаңа жұмыс орындарын кұрумен сақтау тәуеклділігі;
- ... ... ... ... ... және республикадан тыс жерлерге көшіп кетуі.
Осы процестердің экономикалық белсенді тұрғындар санына әсері жанама ... есеп ... ... ... ... қамтамасыз ету саны
қала экономикасының құрылысының өзгерістерін есепке ала отырып төмендейді.
Қалыптасқан экономикалық жағдайларды ... ... кез ... ... ... бірдей міндет қалыптастырады косіпорындарды максималды түрде сақтап
қалу және олармен өте қызмет ету, яғни шаруашылық жүргізуші субъект ретінде
(салық төлеушілер мен ... ... ... ... олардың активтерімен,
яғни өндіріспен жұмыс орнын құруға жұмсалатын шаралар.
2004ж. ... ... ... ... ... жобасы бойынша төмендегі кесте түрінде болуы ... ... ... берілгендер |Болжам |Нақтылы ... |
| | |2003 жыл |2003 жыл |2004 жыл |
|1 ... орта ж-қ |2,52 |2,1 |3,0 |
| ... | | | |
|2 ... ... ... |6000 |5377 |6000 |
| ... ... саны | | | |
|3 ... адамдардың саны |5960 |5326 |5960 |
|4 ... ... ... ... |134,7 |144 |
|5 ... ... ... |2500 900 |2503 925 |2500 900 |
| ... оның ... ... ... | | | |
|6 ... оку және ... дайындық |90 |220 |120 |
| ... | | | |
|7 ... ... ... |1225 |1519 |1450 |
|8 ... материалды көмек |1500 |2587 |1500 |
| ... ... ... | | | |
|9 ... жерлеуге кететін |17 |17 |17 |
| ... ... | | | ... жылғы жұмыспен ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік ... ... және ... оның ... ... ... ... халқының өмір сүру деңгейінің әлеуметтік қорғау жүйесін
жақсарту;
* экономикалық жеке сектордағы тиімді жұмыспен қамту үшін
қажетті қолайлы жағдай ... ... ... ... және тұрғындардың нашар тобы
үшін өмір сүру деңгейінің ары қарай құлдырауын ... ... ... даму ... оны ... ... ... отырып, жұмыссыздарды қамтуды
қамтамасыз ету;
* Қазақстан Республикасы еңбек ... ... ... әлеуметтік аясында заңдылықтың орындалуына
байланысты бакылау жүргізу;
әлеуметтік сферада тиімді құкықтық катынастарды ... ... ... жоғарылату, адамдардың кұқықтары мен заңды
қызығушылықтарын практика жүзінде жүзеге асыру, әлеуметтік ... ... ... ... нактыландыру;
өмір сүру деңгейінің ең төменгі минимумы есебінің актуалдығы бойынша
бағыттарды өндеу, көмек ... ... ... ... өзін өзі ... мен ... ұйым ... мен ... және
басқа да төменгі өмір сүру деңгейін қамтамасыз етудегі шарттар
және каланың әлеуметтік экономикалық даму процестерінің
әлеуміеттік ... ... ... ... ... ... және енгізу, ... ... ... ... ... тиімді кәсіби білімді арттыру, жұмыстан босатқан
жұмыссыздарды оқыту және ... ... ... және ... ... ... әлеуметгік қорғауды қамтамасыз
ететін мемлекеттік кепілдеме ... ... ... еңбек нарығындағы ... ... ... жақсатру (мемлекет, жұмыс беруші азамат), еңбек
ақы төлеу туралы мәселе еңбек режимін және жағдайы туралы
мәселелерді шешу;
Қазақстан халқына ... ... және ... ... ... үндеуінде " ... біздің басты инвестициямыз —бұл, адам
инвестициясы" деп атап ... пен ... ... ... ... ... негізделген: микронесие жүйесін енгізу;
- шағын және орта бизнесті дамыту;
еңбек сиымдысы көп салаларға белсенді шет елдік ... мен ... ... дамыту;
жұмыспен қамту кезінде келісім — шарт және контрактілер мәселелеріне
катаң көзқарас;
- ... ... ... ең ... жол салу және ... жеке ... даму ... ... ... жоқ
әкімшілік барьерлердің барлығын алып тастау;
қызмет көрсету сферасын белсенді дамыту, әсіресе, туризмді. Бағдарламада
"жұмыспен қамту ... ... ... ... жауапты
органдардың болашақтағы іс - ... ... ... қамту, жұмыспен қамтуға көмек ... және ... ... әсіресе әлеуметтік қолдауды қажет ететіндерге (квота
бойынша) кәсіби қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... ... ... құрылатын кәсіпкерлердің негізін
үйрету, жұмысшы және үйрету органдарына "жәрмеңке" өткізу. Осы берілген
бағдарламаларды ... ... бір ... ... қамту және әлеуметтік
қорғау саясатын , әлеуметтік ауыртпалығын
жұмсарту болса, екінші жағынан оның ... ... үшін ... ... және ұзақ ... экономикалық дамуы мен
түзетілуіне алғы шарттар болып табылады.
3.2. Жүмыссыздарды әлеуметтік қорғау ... ... ... ... көрсету жұмыска орналастыруға көмек
төмендегій қызметтерді қамтиды, яғни жұмыспен қамтамасыз ету бөлімі ... ... ... ... кез - ... түріне байланысты заңды және
жеке түлғалардың еңбек реттелуіне немесе "Тұрғындарды жұмыспен қамтамасыз
ету туралы Қазақстан Республикасының ... ... қала ... ... ... ... ... әрдайым еңбек нарығындағы жеңіл немесе
жұмысқа тұру мүмкіндіктері туралы ақпарат тарату; азаматтарға ... және ... ... ... ... беру. Осы мақсатта
жұмыс берушімен қарым-катынас күшейіп жұмыспен қамтамасыз етуге бос
орындар вакантты ... ... ... ... ... ... ... құрады, әлеуметтік жеңілдіктер, яғни кәсіпорындар
мен ұйымдар оның келешекте дамуға ... ... ... ... ... ... маманданған
мамандардың сұранысын қамтамасыз ету;
еңбек нарығында сұранысқа ие болған мамандарды оқыту және қайта оқыту;
* алғаш рет жұмыс ... ... ... ... ... мобильдікті жоғалтқан азаматтарға жалақы төлеу;
жұмыс іздеу кезінде қиындыктарға кездескен азаматтарға ... өз ісін ... ... ... ж. ... ... бөлімінің көмегімен 3653 жұмыссыз азамат
жүмысқа ... ... ... 3650 ... 2003 ж.
үшін 1100 адам.)
2. Жұмыссыз ... ... ... ... Қайта
даярлықтан, білікгілігін ... және ... ... ... жұмыссыз азаматтардыға әлеуметтік қорғаудың ең белсенді
формасының бірі болып табылады, шеберлік деңгейін арттыру және мамандардың
бәсеке ... ... ... ... ... ... ... негізгі міндеті бұл қайтанемесе кәсіпкерлік ... ... ... жұмыссыз азаматтардың бәсеке
кабілеттілігі жоғарылайды.
2005 жылы жұмыспен қамту ... ... ... және қайта
оқытудың негізгі мәселелерін шешу үшін талаптар қажет.
* еңбек ... ... ... ... бір ... оқыту сұранысын тепе — теңікте сактау;
жұмыссыздарды ... ... ... ... ... ... ... мен, жұмыс берушілер мен немесе басқада
қызығушылық білдіретін ұйымдармен бірге жүзеге асыру;
* кәсіби бейімделудің мамандық ... ... беру ... ... қажеттілігіне ... ... ... ... отырып, жұмыс
орнын кұру, осы мақсатта білім ... ... ... құру;
* әлеуметтік қамтамасыз етуді қажетсінетін немесе қолайлы жұмыс
іздеуде ... ... ... ... көңіл бөлу;
кәсіби мамандану жаңа еңбек ... ... ... ... кәсіпкерлік пен өзін - өзі жұмыспен қамту;
- қала экономикасынын кажеттілігін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету.
2004 жыл кәсіби мамандану мекемелеріне 2000жұмыссыз азамат ... ... 200 ... ал 2003 жылы 320 ... ... тежеуді ұйымдастыру. 2001 жылы қоғамдық
жұмыссыздықты төлеуді ұйымдастыру Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Онда ... ... масштабты бағдарламаларын кеңейтудің мәселелері, аймақтық ... ... ... және бекітілген. Сонымен катар берілген
бағдарламадағы шарларды қосады.
Халыкты жұмыспен қамтамасыз етуді ... мен ... ... ... ... ең ... төменгі мәселелерді шешуге
жұмылдырады:
жұмысын әртүрлі себептерге байланысты жоғалтқан ... ... ... ... ... ... ету ... алғаш рет жұмыс іздеуші, зейнетақы жасына дейінгі азаматтар
жасына дейінгі мүгедектер, кәсіби мобильділігін жоғалтқандары
үшін ... ... ... ... ... еңбек
қызметін төлеуді ұйымдастыру;
әр түрлі себептерге байланысты кәсіби қызметін ... ... ... ... ... ақы ... ... балаларды тәрбиелеу,
жанұядағы ауру ... ... ... ... және ... ... қамтамасыздандырылады.
2005. жылда коғамдык төленетін жұмыстың бағдарламасын және ... ... 21500 адам ... ... ... 225 1333 886 ... істеп тұрған өндірісте жұмыс орнын ұлғайту. Жұмыс ... ... ... ... ... үшін осы өнеркәсіп орындарының каржыландыру
жағдайына байланысты жаңа жұмыс орындарын ашу қарастырылады.
Қала кәсіпорны төрт топқа бөлінген:
1. қабілетсіз ... ... ... ... ... ... ... жүргізілініп, соттан
тыс ликвидтілігі және ... ... ... ... ... сақтау саясаты.
Өндірісті ... және ... ... ... үлкен дебиторлық немесе кредиторлық міндеттемесі бар
кәсіпорындар ... ... ... жою ... ... ... ... оның негізгі шарасы
шаруашылық жүргізуші еңбек ... ... ... ... мүліктік жауапкершілігін
арттыру болып табылады, және ... ... ... ... ... ... жүргізу мен
міндеттелетін ... ... сату ... ... Осы ... үшін өз ... ... үшін реабилитациялық жобалар өңделеді.
3. қызмет етуші кәсіпорындар. Олармен ... ... ... осы кәсіпорынның ... ... ету ... ... және ... ... болып табылады.
4. Ірі кәсіпорындар күрайды, олардың бірігуі арқасында жаңа
өндірістер ашу ... ... ... ... ... ... ету ... жұмысты алдын алуға көмектеседі, сонымен қатар,
экономикалық тімді жұмыс орнын және кадр ... ... ... ... ... жаңа жұмыс орнын кұру керек.
Өнеркәсіп саудада: токтап қалған кәсіпорындарды қайта тікелей қосу
және қайтадан ... ... ... 1593жұмыс орны ашылды.
2003 жылы өнеркәсіп саласында 15043жұмыс орны ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде көмек
көрсету мақсатында ... өте ... ... ... қажет ететін
тұлғаларды жұмысқа алу, яғни, меншік түріне қарамастан жұмысшы ... саны ... ... жылы қала ... 2003 жылы 18 қаңтарының №171 900
жұмыс орнын өте қатты әлеуметтік қорғауга мәжбүр ... ... ... шешім қабылданды. 2002 жылы квота
бойынша 1133 адам жұмысқа ... ... ... 2002 жыл ... 939 адам.
Материалдық көмек көрсету. Шымкент қаласының түрғындар саны—419371
адам экономикалық белсенді ... ... 190,7 мың ... ... ... ... ... 115333 жанүя есептелінген,
оның ішінде 9659 жанұя қажетсінетін немесе 12088 жанұя ... ... ... етеді. Еңбек нарығының жұмыспен қамту байланыстарының болжамы
бойынша да жұмысшылар санының материалдық ... ... ... бар адамдар
саны 11500 адам. Материалдық көмекті төлеу үшін жергілікті бюджет ... мың ... ... ... ... ... Жастарды жұмыспен қамту өткір мәселе болып
отыр, яғни, бұл ... ... ... ... ... ... ... 3,1 шамасы жұмыспен қамту бөлімінен тіркелгендердің
көбі білім мекемелерінің бітірушілері болып табылады, 2003 жылы ... ... ... ... 5600 жас ... оның ... 800 ... деп есептеледі, оның ішінде 1300 адам квота бойынша, 1250
адам қоғамдық жұмыстарға жіберіледі, оқытуға және ... ... 70 ... ... жұмыспен қамту мәселесін шешу мақсатында жұмыспен ... ... ... төмендегілерге бағытталады:
білім мекемелерінің бітірушілеріне окудың мүмкіндіктері туралы,
қосымша кәсіп алу ... ... ... ... жастарды уакытша жұмыспен қамту;
* аймақтық жастардың кәсіпкерлігін жүзеге асыру жобасын,
өзін - өзі ... ... ... ... клубын
ұйымдастыруды жүзеге асыруға көмек көрсету;
* білім мекемелерінің бітірушілеріне жұмыс орнын квоталау
механизмін ... яғни ... ... билік
орғандарының көмегімен жүзеге асырылады;
* жұмыспен ... ... ... ... жолымен кәсіби және территориалды мобильділікті
арттыру;
Жетім және оке- шешенің қарауынсыз калған балаларға әлеуметтік ... ... ... 2000 ... 24 ... ... міндетіне сәйкес әр жерлерде жетім ... ... ... ... ... байланысты жұмыспен қамту белімі ... ... ... ... ... ... ... бойынша шаралар
жоспарын жасады.
2002 жылы шараларға байланысты келесідей көмектер көрсетілді:
* жалпы білім беру мектептерін, ПТШ, колледж, балалар үйі
және ... ... ... ... ... ... жетім балалардың тіркелуіне ... ... және ... ... ... ... ... 70 адамды, жұмыспен камтамасыз ету ... ... ... 100 ... және кәсіби
мамандануға 20 адам жіберіледі деп жоспарлануда.
Жанұядағы ең болмағанда бір адамды жұмыспен ... ету. ... ... жанұяда бір де бір адам жұмыс ... ... ... 2002 жылы 1976 осындай азаматтар есепте тұрды, олардың ішінде 493
жұмыспен қамтылып, қоғамдық ақылы жұмысқа 346 адам ... 756 ... ... ... 57 адам ... даярлануға жіберілді.
Жоғарыда көрсетілген категориядағы тұлғаларға жұмыспен қамту
қызмет көрсету мақсатында 2003 ... ... ... ... ... қорғау түрлерін жүргізуді жоспарлауда: жұмыспен 900 адамды
қамту;
- 400 адамды қоғамдық ақылы жұмыска ... 300 ... ... ... ... 800 ... ... көмек көрсету.
Әйелдерді жұмысқа ... ... ... ... ... отыр. Олардың негізгі бөлігі өндірістің әлеуметтік
сферасында, жеңіл ... мен ... ... ... ... ішінде 50% және
жұмыспен ... ... 52 % -ін ... құрайды.
Әйелдерді жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... әйелдердің еңбек ... жаңа ... ... ... игеру, бліктілік бойынша және еңбек
ақы төлеу бойынша қалып ... ... алу, ... даярлауын ұйымдастыру және біліктілігін арттыруды
ұйымдастыру, бала тәрбиеленуіне ... ... және ... ... ... жек
қабілеттілігін арттыру көзделеді;
* әйелдердің кәсіби оқуын камтамасыз ету;
* әйелдер үшін жаңа ... ... ... ... ... мен 2003 ... ... қамтамасыз етудің
бағдарламасын каржыландыру, 2003 ... қала ... ... ... 12500 мың адамды жұмысқа орналастыру
қарастырылып, 1520 жұмыссыз адам оқуға және ... ... ... ... ... ... алынады деп қарастырылады.
Енбекпен қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... ... асырады:
еңбекпен қамту туралы тұракты мәселелерді қарастыру; кадрлар
қозғалысы мен колданылуын, түрмыс жағдайы мен ... ... ... да ... ... кәсіпорыңдарда
жұмыссыздарды орналастыру;
* 1 жыл ішінде екі рет бос орын ... ... мен ... ... таза ... ... ... жан ~ жақты көмек көрсету;
* жаппай ақпрат ... ... ... бос ... ... хабарландыру;
* жұмыс іздеу клубтарында жұмыссыз азаматтар үшін іс -
әрект жүргізу;
* ... ... ... ... ... мен ... ... өткізу.
Халыктың әлеуметтік қорғау мақсатында:
* 1500 азаматтарға (материал) жергілікті бюджеттен 6278000
теңге көлемінде материалды көмек көрсету;
* 17 ... ... ... ... көмектер
көрстеу;
* Жергілікті бюджеттен 200 мың ... ... ... мың ... ... үшін ... бюджетінен 2840000 теңге
шығындалады;
- қоғамдық ақылы ... 145 адам ... ... ... 9 млн 583 мың ... ... ... жұмыспен қамту бағдарламасын қаржыландыруға 19 млн 001 мың
теңге жұмсалады.
Қорытынды
Осы орындалған бітіру жұмысының негізінде такырыптың ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы мейлінше
аз тиімді болған жағдайда пайда болды. Мәселен, бос ... орны ... ... емес ... ... жүйесінің жұмысының реттелуі болса, ода
жұмыссыздық деңгейі төмен болар еді. Дәл ... ... тым ... жұмыссыздық жәрдемаақысымен табысқа тым аз ... та ... ... ... жұмыс іздеу ынтасын өшіреді.
Циклдік жұмыссыздыты, өндіріс дағдарысы, яғни, жалпы ... ... ... ... экономикалық цикл
кезінде, өндіріс тоқырауыда пайда болатын құбылыстар тудырады. Егер, тауар
және қызметтерге ... ... ... уақытта жұмысбастылық
азайып, жұмыссыздық өседі. Осы себепке ... ... ... сұраныс деффицитімен байланысты құбылыс ретінде қарастырады. Көтерілу
және ... ... ... ... ... азайяды.
Ерікті жұмыссыздық әр қоғамда, өзінің психикалық формациясына
байланысты немесе басқа ... ... ... ... ... тобы ... ... туралы екі экономикалық мектептің монетарлық және
кейнсиандық көзқарастары қарастырылады.
Кейнсиандықтардың пікірінше, өзін-өзі реттейтін ... еш ... жеңе ... деп ойлайды.
Егер де, үкімет жұмысбастылықты, оның табиғи ... ... ... сұранысты дәстүрлі бюджеттік және ... ... ... ... онда бұл шаралар, қысқа мерзім ... ... тек ... ... әкеледі.
Нарықтық экономика шарттарында, жұмысбасты халықты әлеуметті қорғаудың
тиімді құралы жұмыссыздықтан ... ... ... іс ... ... ... өз ... кепілдеме береді:
* жұмыс түрін таңдау еркіндігі, ... ... ... ... ... ... ... қорғау, негізсіз еңбектең құылу немесе негізсіз жұмысқа
алмаудан құқықтық қорғау;
* жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... көрсету;
Жұмыссыздық мәртебесіне ие болған азаматтарга ... ... ... ... ... ету органдарының нұсқауы бойынша
кәсіби бағыт, кәсіби даярлык, қайта даярлық және мамандык
дәрежесін ... ... ... ... ... ... секілді әлеуметтік қолдау және басқалай
материалдық көмек және ... ... ... ... азаматтардың жас және ... ... ... ... ... ... ... үшін
жедел еңбек келісім шарттарына отыру мүмкіндігі.
Халықты жұмыспен камтамасыз етуді реттеу мен ұйымдастыру жүйесінде
қоғамдық ... ... ең ... төменгі мәселелерді шешуте
жұмылдырады:
жұмысын әртүрлі себептерге байланысты жоғалтқан сонымен қатар жалақысы
жоқ тұлғаларды жұмыспен ... ету ... рет ... ... ... ... дейінгі азаматтар жасына дейінгі
мүгедекгер, кәсіби мобильділігін жоғалтқандары үшін еңбек нарығы ... ... ... ... төлеуді ұйымдастыру;
Әр түрлі себептерге байланысты кәсіби қызметін айтарлықтай уақытқа
созып алған тұлғаға еңбек ақы реабилитация, бұрынырақ ... ... ауру ... ... ... айрылғандар және тағы басқалар
жұмыспен қамтамасыздандырылады.
Жұмыссыздықгың табиғи деңгейін төмендетуге бағытталған кез келген
экономикалық саясат, не ... ... ... ... не жұмысқа
орналасу деңгейін ... ... ... ... ... ... әсер ететін кез келген саясат, жұмыссыздықгың
табиғи деңгейін де көрсетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ашимбаев Т.А. ... ... ... его ... -- А.: 1990, 360 с,
2. Косаева А.Г. Трудовой ... и ... в ... -- М.: Науна 1990 - 137 с.
3. Котлер А. Теоретические проблемы занятости ... - М.: 1995// ... и Труд - № 5, ... ...... ... ... ССР. Сборник
нормативных актов к Закону Каз ССР. А.: 1992 - 206с.
5. Стратегия ... и ... ... ... государства. А.: РГЖИ "Дәуір". 1992 -- 10 с.
Концепция гос. политики занятости населения. А. - • ... ... Дж.М. ... теория занятости, процента и денег"
пер. С англ. ... - М.: 1978. ... ... К.Н., ... С.К. Инвестиции в
человеческий ... А.: ... ... 1998 - ... ... С.Д. ... отношения — путь к эффективной
занятости. //Соц. Труд. -- А: 1990, №12. С ... ... на пути к ... - А.: ... 1991 •- 247 ... Региональный статистический ежегодник по г.Чимкенту
2000, с. 70-75.
12. ... ... ... -- № 5, 2000, ... ... Н. ... в мире: переломы не в лучшую
сторону -- М. 1996-С.45.
14. Самуэльсон Н.Д. Макроэкономика. 1996 -- С. 145.
15. Отчет Шымкентского ... ... ... ... ... ... ... акима ... по ... ... ... ... Шымкент 2000, ... ... ... ... в 2000 ... -- ... городского центра занятости за 2000г.
13. Менкью гр. "Макроэкономика1' М.: 1996, Прогресс-83,
220 с.
Шишкин Б. Экономическая ... ... 243 ... Я.А. ... ... М.-1998, 158 с.
16. Аубакиров ЯА. Экономикалық ... ... ... К.Н., ... С.К. ... А.: - ... ... А, Нусупова А. За чертой бедности. // Деловая
неделя- 2000, №23, С. 5.
19. Жатканбаев Е.Б., ... К.С. ... ... ... уровня жизни наеления ... 1999, №1, С. ... ... К.Р., Брю С.Л., ... Л. Экономикс. М.:
Республика 1992. С. 400.
Нысанбаев С.Н. проблемы безработицы в РК. А.; 2001
22. Кожамкулова Ж.Т. Занятость — ... ... ... ... - 1996 - №5- с. ... ... В. Государство и рынок труда. // Вопросы
экономики - 1999, №8.
24. Нысанбаев с.Н. Состояние ... ... в РК. // ... №6, А.: ... ... ... ... Казахстана проживает за
чертой бедности. //Панорама, 1998. №3.
32. Елемесов Р.Е. Экономическая реальность и ... ... ... А. - • 1997 • 158 ... ... – әлеуметтік-экономикалық құбылыс
1999 жылдың адам дамуы туралы ПРООН ... ... ... сәйкес кедейшілікті табыс тұрғысынан,
негізгі қажеттіліктер тұрғысынан, адам ... ... ... ... ... ... Републикасында кедейшілікті төмендету
бойынша бағдарламада кедейшілік адам ... ... ... ... - ...... құбылыс, ол нақты
халық топтары өмір сүруге құқықтарын жүзеге асырумен байланысты ... ... ... ... ... берілген құқық пен еркіндіктер шегінде қоғам өміріне толық
қатысуға мүмкіндіктері жоқтығы.
Әрі қарай бағдарламада, кедейшілік ... ... ... аспектілер, сондай-ақ басқару аспектісі кіретіндігі айтылған.
Индикаторы осы аспектілердегі кедейшілік мәселесіндегі ... ... ... ... бола ... ... және ... мемлекеттік кепілдіктер берілген
әлеуметтік ... қол ... ... ... ... ... критерийлар мен индикаторлар бар.
Қазақстанда табыс бойынша негізгі критерий - ол өмір сүру минимумы
және кедейшілік шегі.
Өмір сүру ... 1999 ... ... ... 2000 ... басында
іске қосылған. Өмір сүру минимумы туралы Заңына сәйкес бір ... ең ... ... ... абыс ... анықталған, ол көлемі
бойынша ең төменгі тұтыну корзинасыныңқұнына тең. Бұл корзинаның ... 70
% ... ... ... және ... ... ... бекітілген тұтыну корзинасының негізінде есептелген
энергетикалық құндылығы 2137 ккал ... ... ... ... өнімдерін
құрайды. Тұтыну корзинасының қалған 30% құнын ... емес ... ... ... ... өмір сүру ... келесілерге арналған:
1) өмір деңгейін бағалау және кедейшілік шегін ... ... ... бағыттарын анықтау және халықты әлеуметтік қолдау
бойынша шараларды жүзеге асыру;
3) тағайындалатын ең төменгі еңбекақы, зейнетақы, пособие және ... ... ... ... сүру ... тамақ және тамақтық емес тауарларға тұтыну
шығындарының ... ... ... құрады.Осылайша тұтыну
корзинасында әл-ауқаты төмен адамдар бюджетінің шығынының бірқатар бөлігін
құрайтын коммуналдық ... және ... ... ... көрсетілген.
Заңға сәйкес кедейшілік шегі әлеуметтік көмек көрсету үшін критерий
болды. Ол ... ... ... ... ... ... ең төменгі дәрежедегі тұтынуын қанағаттандыру ... ... шегі ... ... ... кедейшілік шегі өмір сүру минимумының 38% деңгейінде
тағайындалды, ал 2002-2003 жылы 40% ... ... ... индикаторы ретінде Фостер, Гриэр, ... ... ... ... ... есеп ... ... қабылданған шектен төмен табысы
бар халық үлесі;
- кедейшілік тереңдігін өлшеуге ... ... ... ... яғни кедейлер табысының өмір сүру минимумына жетпеген
мөлшері;
- ең ... ... ... ... ... ... ... кедейшіліктің өткірлік индексі.
Бағдарламамен табыспен емес кедейшілікті бағалаудың негізгі критерийі
анықталған – ол негізгі ... ... мен ... қол ... төменгі деңгейі.
- денсаулық сақтау сферасында – жан ... ... ... ... ... санына шаққандағы медициналық персонал және
медициналық ұйымдар саны;
- ... ... – бұл ... ... берумен қамту, мектептері ... ... ... ... ... беру ... материалдық
көмек көрсетілгендер;
- әлеуметтік көмек жүйесінде – халықтың әлеуметтік жанды топтарға
көрсетілген көмек саны және ... үшін ... ... қол ... индикаторы
денсаулық, білім деңгейі, орташа өмірлік ұзақтық, әлеуметтік деградация
(алкоголизм, нашақорлық, ... ... ... халық
миграциясы көрсеткіші болып табылады.
Бағдарламада индикатор ... ... ... ... ... ... кедейшіліктің коммуникациядан
алыстауы табиғи және ... ... ... ... ... ... нақты ... ... бар ... ... ... ... жасау барысында толық
қолданылмады.
Бағдарламаның мақсаьы мен ... ... ... Үкіметінің оны жүзеге асырудағы тұрақты маниторингін жүргізу
арқылы бақылауға алынады, ол орталық, ... ... ... ... ... ... ... шаралар тиімділігін бағалау
нәтижесі бойынша, қажет болған жағдайда оны ... ... ... мен ... ... ... енгізіледі.
Статистиканың адам өмірінің сәйкес сфераларын қамтитын төрт ірі
бөлімге бөлінетіндігін ... ... ... төрт ірі топқа
бөлуге болады:
- экономикалық;
- әлеуметтік;
- демографиялық;
- экологиялық;
Бұл көрсеткіштердің әр ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінде
келесілерді сипаттайтын көрсеткіштербөлімшесін атауға болады:
- экономикалық өсу, жан басына шаққандағы табыс;
- табыстағы теңсіздік, ... ... ... ... ... ... пен жұмыспен қамтылу;
Кедейшіліктің әлеуметтік көрсеткіштер тобы, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік көмек және халықты әлеуметтік қолдау;
- білім беру ... ... ... ... ... ... ... кірістіргенде;
- тұрғын үй және коммуналдық қызмет:
- транспорт және ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелерді
бөлуге болады:
- халықтың табиғи және механикалық қозғалысы;
- күт________мірдің ұзақтығы мен өлу себебі, жынысы, жасы ... ... ... ... ... экологиялық көрсеткіштері ... ... ... ортаға ықпал ету және табиғи ресурстарды қолдану;
- су ресурстары;
- атмосфера;
- жер ресурстары.
- орман ресурстары, ұлттық парктер мен қорықтар;
- қоршаған ... ... мен ... құру шығындары.
Жоғары аталған көрсеткіштер құрамында кедейшіліктің ... ... ... ... ... келесі топтарға
жіктеледі:
- халық;
- ... ... ... ... ... және ... қылмыскерлік;
- мемлекеттік басқару;
Нәтижесінде кедейшілік мониторингінің индикаторлар жүйесімен ... 65 ... және 103 ... индикатор таңдалып, он бір бөлімге
топтастырылды.( 2- кесте)
Қосымша индикаторлар жағдайы республиканың адам ... және ... ... ... ... мақсаты және міндетіне сәйкес мақсатты
көрсеткіштермен қатар адам дамуы және кедейшілік ... ... ашу үшін ... ... ... ... индикаторлар
жүйесі республика алдындағы жекелей мақсаттарға қол жеткізуді ... ... ... ... жағдайын және халықтың өмірлік деңгейінің
өсуін талдауға мүмкідік береді.
Ұсынылған көрсеткіштердің бірқатары статистикалық ... ... айта кету ... 168 ... ... 33 ... Олар ... мониторингі көрсеткіштер жүйесінің бөлімдері бойынша
кестеде көрсетілген.
2-кесте
Индикаторлар жүйесінің бөлімдері бойынша Қазақстан ... ... ... және қосымша индикаторлар саны
|Индикаторлар жүйесі бөлімі ... саны |
| ... ... ... және ... ... |4 |7 ... және оны бөлудегі теңсіздік |2 |29 ... ... және ... |2 |14 ... әлеуметтік қорғау |1 |3 ... даму |8 |8 ... және ... |16 |23 ... беру |5 |7 ... ... |7 |0 ... және тұрғын үй |8 |8 ... |0 |4 ... ... |12 |0 ... ... |65 |103 ... жүйесінің жекелеген бөлімдері бойынша жаңа ... ... ... ... ... ... 16 көрсеткіштің
барлығы есептелген, ал «Денсаулық және тамақ» ... 8 жаңа ... ... олар ... ... көрсеткіштерінің 16% -ғана құрайды.
Халықты әлеуметтік қорғау бөлімінің барлық 4 көрсеткіші (100%) жаңа ... әр ... ... ... мониторингінің мақсатты және
қосымша индикаторлар құрамы, олардың анықталуы, ... ... көзі ... да ... ... мониторингі
индикаторлар жүйесінің мәліметтері» қосымшасында көрсетілген.
3-кесте
Индикаторлар жүйесінің бөлімдері бойынша Қазақстан ... ... ... және қосымша индикаторлар саны
|Индикаторлар жүйесі бөлімі ... саны |
| ... ... ... және интегралдық көрсеткіштер |11 |2 ... және оны ... ... |31 |4 ... ... және ... |16 |2 ... ... ... |4 |4 ... даму |16 |0 ... және тамақтану |49 |8 ... беру |12 |6 ... ... |7 |2 ... және тұрғын үй |16 |1 ... |7 |1 ... ... |12 |3 ... ... |168 |33 ... ... және ... және ... құрамында мақсатты
көрсеткіш ретінде экономикалық өсу және жан басына ... ... құн ... көрсеткіштері алынған:
- нақты ЖҰО өсу қарқыны;
- экономикалық іскерліктің негізгі түрлері бойынша жалпы қосылған ... ... ... банк ... ... бойыынша жан басына шаққандағы АҚШ
долларындағы ЖҰӨ;
- ППС ... АҚШ ... мен жан ... ... ... ... ... Республикасындағы кедейшілікті ... ... ... ... ... тек осы тізімдегі үшіншісі
ғана көрсетілген.
Алайда ұлттық валютаның АҚШ долларына қатысты курс өзгеруін ескерсек ... ... ... жан ... шаққандағы ЖҰӨ динамикасын нақты
көрсетпеді, ПГС бойынша есеп көрсеткіші де ... Оған ... ... Ресей валюта кризисінен кейін болған жағдай, ол теңгенің АҚШ ... ... ... ... ... 1999 жылы ... ... қарамастан ЖҰӨ көлемінің 1460-тан 1129 АҚШ долларына ... ... ... әкелді. Жан басына ... ЖҰӨ ... ... ... өсу ... тізім екі алғашқы
көрсеткішпен толықтырылады.
Қосымша индикатор ... ... ... ... ЖҰӨ ... әлеуметтік қызметке мемлекеттік шығын үлесі;
- ЖҰӨ -дегі білім беруге мемлекеттік шығын ... ЖҰӨ ... ... ... мемлекеттік шығын үлесі;
- алдыңғы жылғы пайыздағы тұтыну бағасының индексі;
- адам факторының даму индексі;
- ... ... ... ... ... ескергендегі адам факторының даму индексі.
Үш соңғы индекс адам факторы дамуының концепциясына сәйкес есептеліп,
адам факторы ... ... ... және ... есеп ... ... өзінде тек біріншісі ғана жүйелі, қалғандары кезеңдік
есептеліп ... ... ... ... және оның ... және адам факторы потенциалының дамуындағы кей тенденцияларды
қарастырайық.
Ауыспалы экономикалы барлық елдердегі сияқты Қазақстан Республикасында
өндіріс ... ... ... –та ... құлдырауы 1933 жылы 1929 жылмен ... ... Одан ... ... 1937 ... ... 1929 ... салыстырғандағы
өндіріс деңгейі 5,1% өсті.
Қазақстанда экономикалық құлдырау 1990ж. деңгеймен салыстырғанда 1991-
1995 жылдары 36,6% ... яғни 5 жыл ... жыл ... ... ... 5 ... экономикалық өсуге қарамастан (1995ж. қарағанда 12,9%) ЖҰӨ
өндіріскөлемі 2000 жылы 1999 ... ... тек 69,3% ғана ... ... ... ЖҰӨ ... динамикасына екінші
тәртіптегі регрессия теңдеуі ... ... ... ... құрайды. ЖҰӨ өндірітің нақты динамикасы 1998-2002 жылдары теориялық
мәліметтерге жақын болды. Ол екі жыл бұрын ... ... 2004 ... ... ... 1990 жылғы деңгейге қайта келеді деген болжамын
нақтылады ( Диаграмма-1).
1999-2004 жылдардағы Қазақстанның жеке салалары бойынша жалпы ... ... ... ... ЖҰӨ ... ... ерекшеленеді.
Диаграмма-1
Қазақстандағы 1990-2002 жылдардағы ЖҰӨ өндіріс динамикасы
және 2006 жылға дейінгі болжам
(1990-1997 ... ... ... жылдардағы Қазақстан экономикасының жекелеген салаларындағы ЖҰӨ
нақты көлемінің ... |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... | | | | | | ... шарушылығы |62,8 |61,6 |63,2 |69,4 |788 |86,3 ... | | | | | | ... |52,1 |42,3 |51,5 |49,8 |58,3 |59,9 ... |49,5 |48,3 |49,6 |57,3 |65,1 |71,5 ... |17,2 |19,8 |21,4 |24,4 |31,0 |37,0 |
| |76,3 |73,9 |75,4 |79,5 |89,9 |97,6 |
| |42,4 |41,6 |41,1 |48,5 |52,7 |57,2 ... 2004 ... ауыл ... жалпы қосылған құндағы
өндіріс 1999 жылға қарағанда 40% азайды. Ең төменгі құлдырау 1998 ... ... ... 1990ж. салыстырғанда 2,5 есе төмен болды.(4-кесте)
Өнеркәсіпте құлдырау 28% құрады, 1995ж. екі есе асып кетті. ... ... үш есе (1996 ж. алты ... көп), саудада – 2,4% (1995 жылда
1,6 есе), транспортта 43% (1995 жылы бір жарым есе) қысқарды.
1993-2002 жылдар ... ... ... саны ... 2002 ж. ... салыстырғанда 91,0% құрағандықтан жан ... ... ... ... 13,7% -ға емес тек 5,1% ... ... ЖҰӨ динамикасыкөрсеткендей 1991-1995
жылдардағы экономикалық құлдырау 1996-200 жылдары анықталмады. Ел ... -ға ... ... жан ... ... ЖҰӨ 1990 жылғы
деңгейден әлі де аз. Мұның бәрі ... пен ... ... елдің
экономикалық потенциалын жаңа экономикалық ... әлі де ... ... шешу ... ... ж. ЖҰӨ ... ... мен салыстырғанда екі жыл ішінде
экономикалық құлдыраудан өтіп, ел экономикалық өсу траекториясына өтеді ... ... ХХ ... ... он ... ... динамикасын төмендегі кесте ... ... ... 1995 ... өмір ... ең төменгі нүктесі 63,5 жылды
құрады.
1996-2001 жылы адам факторының өсу индексі 47 пунктқа өсті, яғни 49%
құрады ол жан ... ... ЖҰӨ ... ППС ... 2331 АҚШ ... ... алудың қамтылуының 25% өсуіне, күтілген өмір сүру
ұзақтығының 2,2 жылға өскендігіне ... ... ... он ... адам ресурстарының индексі 5 пунктке ... ол ... ... ... ЖҰӨ ... жан ... ... деңгейінің
өсуіне, біліммен қамтылу деңгейінің өсуіне байланысты болды. ... ... ... 65,7 ... 75 жасқа өсуі күтілетін өмір
ұзақтығының өсу индексін 155 пунктқа ұлғайтар еді.
Жан ... ... ЖҰӨ ... екі есе өсуі жан ... табыс индексін 116 пунктке (0,705 тен 0,821 –ге) ... ... еді. 6-24 ... ... ... 100 ... ... беруге қол жеткізу индексін 60 пунктке (0,037 ден ... ... ... ол ... адам ... даму индексін 111 пунктке
(0,884 дейін) ұлғаюына мүмкіндік береді. Бұл сандарға 15-20 ... ... ... ... ... де орнында тұрмайтындығын ескеру керек.(5-кесте)
5-кесте
2000-2004 жылдарда Қазақстанда адам факторы дамуының деңгейін
анықтаушы және ... мен ... ... ... |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |
|1 ... күтілетін өмір |64,0 |84,5 |65,4 |85,4 |65,7 |
| ... жыл | | | | | |
|2 ... ... халықтың білім |99,1 |99,3 |99,5 |99,5 |989,5 |
| |деңгейі, % | | | | | |
|3 |6-24 жас ... |76,0 |77,0 |79,0 |81,0 |82,0 |
| ... ... ... | | | | | |
|4 |Жан ... ... ЖҰӨ ППС |4921 |4969 |5224 |5867 |6939 |
| ... | | | | | |
| |АҚШ ... | | | | | |
|5 ... өмір ... |0,650 |0,658 |0,673 |0,673 |0,678 |
| ... ... | | | | | |
|6 ... алуға қол жеткізу индексі|0,914 |0,919 |0,927 |0,933 |0,937 |
|7 |Жан басына шаққандағы табыс |0,650 |0,652 |0,660 |0,679 |0,705 |
| ... | | | | | |
|8 ... ... даму ... |0,738 |0,713 |0,753 |0,762 |0,773 ... ... даму ... 1999-2000 жылдардағындай тек Атырау
(0,852) және Манғыстау (0,842) облыстарында және ... ... ... (0,827) ... ... ... ... адам факторының даму индексі 0,766-
0,783 ... ... ... Павлодар, Ақмола, Ақтөбе және
Қарағанды облыстарында Республикалық ... сәл ... ... ... ... және және ... облыстарында (0,745-0,745)(6-
кесте).
6-кесте
1997-2003 жылдардағы Қазақстан аймақтарындағы адам факторының
даму индексінің динамикасы.
|№ ... |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | | ... |65,4 |99,5 |81,3 |6952 |0,673 |0,934 |0,708 |
| |64,2 |99,4 |72,6 |4956 |0,653 |0,905 |0,651 ... |63,8 |99,7 |88,5 |7304 |0,647 |0,960 |0,716 |
| |67,0 |99,4 |71,4 |3227 |0,700 |0,901 ... |64,4 |99,7 |90,0 |27051 |0,657 |0,965 ... |64,5 |99,2 |77,0 |5561 |0,658 |0,918 ... |65,3 |99,7 |75,0 |2309 |0,672 |0,915 ... |65,2 |99,4 |83,0 |8558 |0,670 |0,939 ... |63,6 |99,5 |81,8 |7410 |0,643 |0,936 ... |65,1 |99,4 |77,9 |4821 |0,668 |0,924 ... |64,8 |99,6 |73,5 |5365 |0,663 |0,908 ... |64,8 |99,5 |98,6 |18273 |0,663 |0,992 ... |64,8 |99,4 |82,6 |7922 |0,663 |0,938 ... |64,5 |99,2 |74,1 |4837 |0,658 |0,908 ... |67,4 |99,9 |81,6 |2990 |0,707 |0,938 ... |67,7 |99,7 |100,0 |10095 |0,712 |0,998 |705 ... |67,4 |99,8 |100,0 |13827 |0,707 |0,999 | |
| |65,7 |99,5 |82,0 |6838 |0,678 |0,937 | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... жан ... ... елдің табысы облыстардағы адам
дамуының мүмкіндіктерін теңестіруге мүмкіндік ... ... ... ... арасындағы бұл көрсеткіш бойынша айырма 5-тен 12 ... ... ... ... жан басына шаққандағы халықтың ақшалай
табысы арасындағы ... 3-4 есе ғана ... 1993 жылы ... ... ... ... ... жоғарыға ауытқуы 83% құрады (Алматы
қаласында), ал төменге ауытқу 44% құрады (Оңтүстік ... ал 2001 ... 118% ... ... және 41% ... облысы).
Егер адам дамуы индексінің есебінде жан басына шаққанда ВРП ... ... ... ақшалай табысын қолдансақ, адам потенциалының
аймақтар ... даму ... ... мен ... ... ... жылы орташареспубликалық деңгеймен (0,773) салыстырғанда жоғары
АДИ Астанада (0,848), Алматыда (0,836) болды.
Орташа республикалық деңгейге ... ... АДИ ... Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қызылорда және Солтүстік Қазақстан
облыстарында болды. Төменгі таблицада көрсетілгендей Қызылорда ... Ади ... ... ... жылдары орташа Респуликалық деңгейге
жақындайды.
Ақмола, Алматы, Жамбыл, ... ... ... ... өте ... 1998 ... дейін АДИ республикалық деңгейден
жоғары болған. Алайда, кейінгі 4 жылда бұл облыстағы индекс күрт ... ... ... 2002 ... ... адам дамуы туралы дүниежүзілік
Баяндамасында ... ... мен ... адам ... ... ... келесідей көрініс шығады.
Жалпы Қазақстан аймақтары 2001 жылы жан ... ... ... ... АДИ иеленді, олар 2000 жылы әлемде 32-105 орын алған АДИ
бұл елдермен салыстырылды.
Адам дамуының жоғары деңгейі 32-33 орын ... ... ... Чех
Республикасы ) елдер мен сәйкес келгені Атырау облысы, одан ... ... (0,843) және ... облысы (0,942) Аргентина деңгейінде (34
орын), сондай-ақ Астана қаласы (0,827). ... ... ... тұр ... ... облысындағы АДИ 62-64 орын алатын елдермен (Болгария,
Румыния, Ливия Араб ... ... ... ... облыстары бойынша адам
потенциялыныңдаму индексінің динамикасы (жан басына шаққандағы ақшалай
табыстан келгендегі)
|Қазақстан аймақтары|2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |0,738 |0,746 |0,743 |0,761 |0,790 ... ... |0,727 |0,731 |0,747 |0,762 |0,776 ... облысы |0,716 |0,716 |0,724 |0,732 |0,751 |
|Атырау облысы |0,736 |0,746 |0,756 |0,769 |0,776 ... ... |0,734 |0,744 |0,755 |0,762 |0,766 ... | | | | | ... ... |0,713 |0,723 |0,737 |0,742 |0,734 ... ... |0,727 |0,732 |0,744 |0,761 |0,764 |
|облысы | | | | | ... ... |0,747 |0,743 |0,759 |0,769 |0,769 ... ... |0,750 |0,747 |0,751 |0,758 |0,763 ... ... |0,749 |0,742 |0,745 |0,752 |0,739 |
|Манғыстау облысы |0,751 |0,770 |0,771 |0,775 |0,797 ... ... |0,742 |0,744 |0,756 |0,767 |0,776 ... Қазақстан|0,734 |0,717 |0,729 |0,744 |0,765 |
|облысы | | | | | ... ... |0,721 |0,722 |0,736 |0,747 |0,757 ... | | | | | ... қаласы | |0,786 |0,803 |0,824 |0,848 ... ... |0,815 |0,820 |0,821 |0,830 |0,836 ... |0,738 |0,743 |0,753 |0,762 |0,773 ... ... АДИ ... деңгейінен сәл жоғары болып,
Венесуэла (69 орын) ... ... ... ... төмен АДИ Батыс Қазақстан облысында
(0,749) ... ... (83 ... одан ... ... және
Қостанай облысы Гренада және Мальдив аралдары деңгейінде тұр.
Алматы облысы олардан біршама ... ... ... ... ... салыстырылуда (105 орын).
Егер жан басына шаққандағы ақшалай табыстан есептелген АДИ ... ... ... ... индексті елдер әлемде 33-91
орындар алды.
Тек Астана және Алматы қалаларында ғана адам ... ... ... ... Чех ... және Венгрия деңгейінде орналасуға
мүмкіндігі болады, орлар әлемде 33 және 35 ... ... ... ... деңгейлі елдеріне Маңғыстау облысы (0,798)
жақындап Мексика деңгейіне (54 орын) орналасады. ... ... 62-78 ... ... ... ... әлеуметтік саясатының басты міндеті өмір ... ... ... болып табылады. Жарықтың экономикаға транзиттік
көшудегі ... орай 80ж. ... ... ... ... тенденциясы орын алды. Кейінгі жылдары өмір ... ол ... ... ... ... ... жақсаруы
кедейшілікке жағымды әсер етіп, оның азаю тенденциясы байқалды.
Соған қарамастан кедейшілік мәселелері қалып ... Сол ... ... ... ... үшін ... таңдау мемлекеттің
халықтың өмір деңгейін жоғарылату стратегиясының жетістігінің кепілі болып
табылады.
Кез келген ... ... ... бар. ... ... ... оның ... масштабы әр мемлекет үшін ерекше болып
табылады.
Қазақстандағы ... ... ... ... үшін халықтың жеке
топтары арасында материалдық игіліктерді қолдану, бөлу құрамы және көлемін
сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... өмірлік деңгейінің негізгі индикаторы халықтың табысы ... ... мен ... ... өмір сүру ... көлемі, халық
табысының дифференцациясының көрсеткіші, тамақ өнімдерін тұтыну деңгейі
болып ... ... ... ... оны ... ... ... оны өлшеудің көп аспектілігін қамтамасыз етуі
керек. Сол ... осы жоба ... ... ... ... ,
оларды енгізу күрделі болып отыр. оларды тәжірибеде ... ... ... ... есептеуде ақпарат массивімен қамтамасыз ету үшін,
жаңа индикаторларды әдістемелік қамтамасыз ету үшін ... ... ... қолданылатын дәстүрлі көрсеткіштерге кедейшілік
мониторингін және өмір ... ... ... ... ... ... (1 АҚШ ... төмен табысы бар халықө
үлесі ППС бойынша); Экономикалық ... ... ... ... немесе теңсіздікті қысқарту.
Табыстар.Халықтың өмірлік сапасын анықтаушы халықтың ... ... ... ... ... ... ... ролі бұл жерде негізгі сүйенуші, себебі, ол ... ... ... өсу ... ... ... ... көрсеткішіне
жағымды әсер етті, 1999 жылдан бастап халықтың ақшалай табысы тұрақты өсті.
Алайда, бірқатар облыстарда белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... ол жердегі нақты табыс азайды.
Алдыңғы жылмен салыстырғанда 2002 жылы халықтың жан басына шаққандағы
орташа ақшалай табысы ... ... 13,8% ... ал ... ... ... ... облыстарда өсті.
Халықтың өмірлік деңгейін талдау үшін ақпараттың негізгі және басты
көзі барлық елдерде халық ... ... үшін ... ... алуға
мүмкіндік бкрктін үй шаруашылықтарын ... ... ... ... жылдан бері үй шаруашылықтарын ... ... жаңа ... ... Агенттік, «тұтынуға қолданылған табыс» ... ... Ол ... жеке ... ... ... және
тұтыну құнына қолданған номиналдың ақшалай табысының сомасы ретінде
есептеледі.
Бұл ... ... ... натуралдық формадағы
трансферттері ескеріледі. Бұрында халықтың өмірлік денгейін сипаттау үшін
халықтың ақшалай ... ... ... Халықтың тұтынуға табысы ,
көрсеткіші көптеу, себебі, үй ... ... да ... ... ... ... ... ақшалай табыс есебінен жүрсе де,
2002 ... жеке ... ... бағасының жиынтық құны орта ... ... ... ... ... .2002 жылы ... айлық тұтыну
табысы 6518 теңгені құрады, ал алдыңғы жылмен ... ... жылы ол 13,9%, ал 2000 жылы 9,6% ... табысының және өсу ... ... ... ... тең ... Аймақтарды әлеуиеттік саясат жасауда және оның
тиімділігін бағалауда дұрыс салыстыру үшін өмір ... ... ... ... 2001 ... бері аймақтар үшін
репрезентативті ... ... үй ... ... ... жан ... ... орташа ақшалай табыс дифференциациясы
біршама екендігін көрсетті. Ең жоғарғы ... ... және ... ... ... ... ... салыстырғандағы ең
төмен ақшалай табыс: Жамбыл, оңтүстік Қазақстан,Қызылорда және ... ... ... ... табыс қатынасы
Үй шаруашылығы табысы келесі компоненттерден құралған: еңбек ақы,
зейнет ақы және мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... табысы және басқа да табыстар, олардың ... ... ... ... және ... ... табыс көзі
жалдамалы еңбек пен жеке ... ... ... ... ... ... ... табыс көзі ретінде көрсетіп отыр. Үй
шаруашылығының табыс құрылымындағы ... ... ... бес жыл бойына
өзгерместен 72%болып қалуда.
Егер халықтың әр түрлі өнім сатудан ... ... ... ... ... ... ... үлесі 80% құрайды еңбек ақы, үй
шаруашылығының 68% ... көзі ... ... ... ... ... ... өсуі ең бірінші еңбек ақы өсуіне байланысты.
Макроэкономикалық ... ... және ... ... ... кейінгі жылдары еңбек ақы динамикасы номиналдық ... ... ... мөлшерінің реттік өсуін көрсетеді.
Номиналдық еңбек ақының өсуінің тұтыну бағасы ... ... ... жыл бойы ... ... ал ... ақының нақты өсуінің көрсетеді.
2004 жылы ... ... ... индексі 110,1% құрады(8-кесте).
8-кесте
1996-2004 жылдағы еңбек ақы және тұтыну
бағасы индексі
| |1996 |1997 |1998 |1999 |2002 |2003 |2004 ... |142,9 |124,9 |113,4 |122,5 |121,2 |119,7 |116,6 ... |102,6 |106,4 |105,9 |113,1 |107,1 |110,4 |110,1 ... |139,3 |117,4 |107,1 |108,33 |113,2 |108,4 |105,9 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... ... да өсті.2000 жылғы 3945
теңгеден 2002 жылы 5671 ... ... ... үй ... ... ... жан ... шаққандағы шығындар 2001 ... 2002 жылы 15,3% ... Оның ... ... ... ... Тұтыну шығындарының құрамында тамақ өнімдері мен алкогольдік
емес ... ... ... 46,9% ... ... емес ... ... қызметтер 25,4% құрады. Кейінгі жылдары тұтыну ... ... олар ... ... ... өсуінде көрініс
тапты. Төмен қызметтерінің шығыны үлесі, ... ... ... ... қарағанда өсіп отыр. Өмір сүру минимумы-бір адамға
шаққандағы қажетті ең төменгі ақшалай ... ол ... ... ең ... ... ... тең ... деңгеймен аймақтар бойынша тағайындалған зейнетақы қатынасы
Өмір сүру ... ... үшін ... ... қолданылуда. Тамақ өнімдерін тұтыну нормасы республика ... ... және ... ... ... физиологиялық деңгейде негізгі
тамақ өнімдерін тұтыну және энергетиклық құндылықтармен қамтамассыз ... ... ... Сол ... ... корзинасындағы тамақ
өнімдері қажетті тамақ өнімдерінің ... ... ... ... және ... да ... арасындағы қатынас ұзақ мерзімге
нормативтік актімен ... ... ... құны ай ... ... ... нормасын орташа бағаға көбейту жолымен есептеледі(әр облыс
бойынша, ол әр аймақ бойынша өмір сүру минимумындағы ... ... ... ... Сол ... баға өмір сүру минимумына әсер
ететін негізгі фактор болып ... ... ... ... ... ... ... келеді. 2002 жылы өмір сүру минимумы 4526 теңгені құрады.
Тамақ емес ... ... өмір сүру ... үлесі 30% құрады.(
9-кесте)
9-кесте
Аймақтар бойынша жан басына шаққандағы(тенге)
| ... ... ... ... ... |4007 |4596 |4761 ... |3983 |4723 |4872 ... |3896 |4580 |4979 ... |3895 |4446 |4622 ... |4490 |5365 |6045 ... |4013 |4568 |4638 ... |3335 |3755 |3956 ... Қазақстан |3581 |4236 |4876 ... |4369 |4875 |4937 ... |3514 |4296 |4515 ... |3605 |3977 |4198 ... |5244 |6047 |4790 ... |4094 |4583 |4732 ... ... |3861 |4616 |3819 ... Қазақстан |3248 |3685 |4777 ... |4055 |4635 |5212 ... |4552 |4974 |5125 ... өмір сүру ... мөлшері(%)
| |2000 |2002 |2004 ... |115,8 |117,6 |108,7 ... |115,2 |114,1 |104,0 ... |113,9 |119,5 |112,7 ... |115,4 |113,8 |101,5 ... |115,1 |112,6 |105,4 ... ... |120,4 |118,3 |115,1 ... |110,8 |111,6 |101,3 ... |114,6 |122,3 |105,1 ... |114,7 |110,3 |105,6 ... |116,0 |115,3 |106,7 ... |116,8 |113,2 |104,5 ... ... |114,4 |119,6 |102,5 ... ... |118,6 |113,5 |103,6 ... |110,8 |114,3 |103,1 ... |110,8 |109,3 |104,8 ... жылы өмір сүру минимумы алдыңғы жылмен салыстырғанда аз ғана
өсті. 2002 жылы өсуі алдыңғы ... ... ... облыстарда әр
түрлі дәрежеде болғанмен көрініс тапты. Ең көбі батыс Қазақстан ... ал ең азы ... ... сүру ... ... өзгеруі
табыс қатынасы
Өмір сүру минимумының мөлшерінің құндық құрылымы бір жыл бойына
тұрақты ... Кей ... ... баға өсуімен
байланысты.Нәтижесінде 2002 жылы қалыптасқан өмір сүру минимумының құрылымы
принципиалды ... ... ... ... ... ... өмір
сүру минимумының 50%-ын негізгі тамақ өнімдеріне шығындар құрайды;
нан,ет,сүт т ... және нан ... және ... және ... ... ... . нарықтық қатынастарға көшуде Қазақстанда кедейшілік
мәселесі пайда болады.Халық жаңа экономиклық ... ... ... ол
халықтың өмірлік деңгейінің төмендеуінің маңызды факторы болды. Социалистік
қоғам трансформациясының нәтижесінде күрт ... ... , ... ... ... және ... дефециті болды. Жағдай
тек 1996 жылы информацияны тоқтатқан соң ғана ... Ал 1997 ... өсуі ... ... ... ... ір ... категориялары
жұмысын жоғалту немесе ақшаның сатып алу ... күрт ... ... ... ... зардап шекті.
Диаграмма-5
2000-2002жж желтоқсанындағы өмір сүру минимумының мөлшерінің
құрылымы(орташа жан басына шаққандағы)
Бұрында жағдайы жақсы әлеуметтік ... ... ... жұмыскерлер ішінен кедейлер пайда болды.
Кедейшілікті өлшеу үшін республикада Фостер-Гриел-Гиорбеке
көрсеткіштер ... ... ... ... Ол ... деңгейінің индексі, кедейшілік тереңдігі мен ... ... ... ... ... аз ... таралуын анықтау
үшін индикатор болды. Яғни табысы өмір сүру ... ... ... ... Егер ... ... және өткірлігі сияқты
индикаторларды қосымша қолданса кедейшілік ... ... ... болады. Кедейшілік деңгейі немесе кедейшілік тереңдігі
арасындағы ... ... үй ... ... өмір сүру ... ... алғанда қаншаға төмен екендігін көрсетеді. Ал кедейлілк
өткірлігінің ... ... ... толықтырып, кедейлілік тереңдігіне
толық сипаттама береді және кедейлер арасындағы теңсіздікті көрсетеді.
2000-2002 жылдардағы ЭСТ ... ... ... үш ... ... ... таралу масштабында, тереңдігінде және
өткірлігінде. Халық ... ... өмір сүру ... ... кедейлер санының абсолютті қысқаруы туралы айтуы, ал кедейшілік
тереңдігі көрсеткішінің азаюы халық табысының ... ... ... ... ... ең ... ... деңгейіндегі айырмалар азаюын куәландырады.
Экономикалық жандануы нәтижесінде елдегі ... өмір ... ... ... ... ... 2002 жылы 24% ... тұтыну
корзинасынан 8,9% төмен. Ол алдыңғы жылдармен салыстырғанда көпке төмен.
Бір ... ... ... және ... көрсеткішінің азаюы кедей үй
шаруашылықтарының табысының өсуін растайды, сөйтіп үй ... ... ... азаюда.
2002 жылы барлық аймақтарда табысы өмір сүру минимумынан ... ... ... ... ... кеждейшіліктің таралуы
бойынша аймақ аралық айырмашылықтар ... және ... ... ... ... өмір сүру ... мөлшерімен байланысты. Өмір
сүру минимумынан табысы ... ... ... ... облысына (48,4%)
және Оңтүстік Қазақстан облысына (38,4%) келеді. Ең азы Астанада ... ... ... ... ... ж. ... ... үлесінің өзгеруі.
Экономиканың трансформациясы түбегейлі өндірістік қатынастарды
өзгертті. Еңбек ... ... ... ... мерзімде
постсоцииалиьсттік елдер жалпыға бірдей, ... ... ... бас тартты. Нарықтық экономика еңбек нарығында жаңа ережелер
тағайындады, жұмыспен қамтылу еңбек ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күшінің саны күрт төмендеді.
Экономиканың жандануымен еңбек нарығында 1999 жылдан ... ... ... саны ... жұмыссыздық деңгейі төмендеді. 2002 жылы
елэкономикасында 6,7 млн. адам ... ... ... ... құрулар
жұмыспен қамтылғандардың жаңа категориясын қалыптастырды – жеке жұмыспен
қамтылғандар 2002 жылы халықтың 40% құрады. Оған жеке ... ... әсер ... Егер 1991ж. ... ... 96% ... құраса 2002ж. тек 60% болып отыр.
Экономикалық іскерліктің жандануы, жаңа өндіріс құрылуы, ... ... 1999ж. 13,5%, 2002ж. ... ... ... бірі ... ... Егер
1999 ж. Жұмыспен қамтылмау кедейшіліктің ... ... ... 2002 ... орынға төмен еңбекақы мәселесі қойылуда. 2002 ж. ... ... ... және ... ... тек 13% үй ... жағдайдың төмендігінің себебі ретінде жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейі
(орташа шамамен бір кезеңге)
| |2001 | | |2002 | | |
| |жыл | | |жыл | | |
| | ... | | ... ... |
| | ... | | | |
| |Бар- ... ... |Бар- ... ... |
| ... ... |жерде |лығы |жерде ... ... |10,4 |12,6 |7,8 |9,3 |10,9 |7,4 ... |10,8 |16,8 |6,2 |9,2 |12,4 |7 ... |11,4 |15,2 |6,7 |10,2 |11,6 |8,1 ... |10,2 |11,7 |9,6 |9,2 |11,6 |9,4 ... |13,5 |13,6 |13,4 |10,7 |8,8 |13,5 ... |10,9 |2,9 |7,3 |8,7 |3,2 ... | | | | | | ... |12,7 |20,2 |713,7 |12,3 |10,2 |10 ... |12,5 |10,9 |8,8 |10 |15 |10,3 ... | | | | | | ... |9,2 |9,3 |7,1 |8,3 |9,6 |6,3 ... |10,3 |13,4 |9,7 |9,3 |8,7 |5,3 ... |13,9 |16,1 |14,6 |12,5 |12,5 |6,8 ... |10,5 |9,7 |6,6 |9,8 |16,1 |12,8 ... |9,2 |11 |4,7 |8,7 |9,2 |7 ... |8,9 |16,6 |9,1 |8 |9,7 |5 ... | | | | | | ... |11,5 |16,2 |8,5 |9,4 |13,9 |6,5 ... | | | | | | ... |9,3 |9,3 |- |8,7 |14,1 |- ... |10,8 |10,8 |- |9,6 |9*,6 |- ... ... және ... ... ... жұмыспен қамтылу және
әлеуметтік қорғаудың аймақтық басқармаларының мәліметтеріне ... 2002 ... ... ... 362,8 мың ... ... ... 136,5 мыңы
немесе 37,6% ауыл тұрғындары болып табылды.
Өткен жылмен салыстырғанда бұл ... 30,1 мың ... ... 9%
өсті.
Жұмыспен қамту органдарының көмегімен 148,6 мың адам немесе 2002 ж.
Төмен сұрағандардың 41% жұмысқа тұрды, олардың 29,8 % ауыл ... ж. Ақы ... ... ... 134 мың ... қатысты,
ол жалпы көмек сұраған азаматтардың 37 % құрады. ... ... ауыл ... саны 59,1 мың адам ... 41,1%. Ақы ... жұмыстарға қатысқандар қала аймақтарын тазартты, ... ... ... - мәдени объектілерді күрделі
ждөндеуден өткізуге қатысты.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмыссыздық және оның әлеуметтік-экономикалық салдары30 бет
Жұмыссыздықтың әлеуметтік - экономикалық салдары4 бет
Инфляция мен жұмыссыздық мәні, себептері мен әлеуметтік салдары13 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері12 бет
Еңбек нарығы жұмыссыздық27 бет
Еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтамасыз ету32 бет
Еңбек рыногы және жалақы теориясы8 бет
Жамбыл облысындағы халықты жұмыспен қамтамасыз ету81 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь