Банк өтiмдiлiгiн басқарудың теориялық негiздерi


Кiрiспе. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

I. Тарау. БАНК ӨТIМДIЛIГIН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГIЗДЕРI. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1Банк өтiмдiлiгiнiң түсiнiгi және оны анықтайтын факторлар. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Банк өтiмдiлiгiнiңкөрсеткiштерi, олардың мәнi және бағалау әдiстерi. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10

II. Тарау. ЕКIНШI ДЕҢГЕЙЛI БАНКТЕРДIҢ ӨТIМДIЛIГIН ТАЛДАУ ӘДIСТЕМЕСI. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.1 Коммерциялық бантердiң өтiмдiлiгiн талдау. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.2 Шетелдiк мемлекеттерде қолданылатын банк
өтiмдiлiгiн талдау әдiстерi. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.3 Өтiмдiлiк тұрғысынан алғандағы банк
қызметiн талдау. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.4 Банктiң табыстылығын ескере отырып
өтiмдiлiгiн талдау. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..43

III. Тарау. ЕКIНШI ДЕҢГЕЙДЕГI БАНКТЕРДIҢ ӨТIМДIЛIГIН БАСҚАРУ МЕХАНИЗМI. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48
3.1 Активтердi басқара отырып банк өтiмдiлiгiн басқару. ... ... ... ... ... ... .48
3.2 Пассивтердi басқара отырып банк өтiмдiлiгiн басқару. ... ... ... ... ... ... 54
3.3 Активтер мен пассивтердi тепе.тең басқару арқылы банк өтiмдiлiгiн басқару. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59

Қорытынды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63 Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..66
Қосымша. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .67
Нарықтық эканомика жағдайында банктср кез келген мемлекеттің эканомика жағдайының индикаторы болып табылады. Елімізде тұрақты икемді және тиімді банк жүйесін қалыптастыру -эканомиканы реформалаудың басты міндетінің бірі болып табылады.
Соңғы жылдары қазақстанның ұлттык банк жүйесіндс елеулі өзгерістер болып жатқаны баршаға мәлім. Болып жатқап өзгерістерді қаржы революциясы деп қарастыруғада болады. Оның басты себебі, егемендік алғанға деиінгі Қазақстанның ұлттық банк жүйесінің болмауында.
Оның аумағында ҚСРО мемлекеттік банкінің аймақтық мекемелерінің жүйесі, ҚСРО тұрғын үй құрылыс банкі, ҚСРО Сыртқы сауда банкі қызмст етті. ҚР Президентінің "Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі" туралы, Банктер және банк қызметі туралы заң күші бар жарлықтарына сәйкес республикада екі деңгейлі банк жүйесі қалыптасты. Ұлттық банкпен қатар көптеген коммерциялық банктер пайда болды 1994 жылдың 1 қаңтарында республикада 232 банк қызмет етті //1,2,3,4.
Қазіргі кезде республикадағы банктердің қызметі өте күрдслі эканомикалық жағдайда өтіп жатқанын айта кеткен жөн, мысалыға алатын болсақ, инфляция, төлем жасау дағдарысы, мемлекеттік тапшылық,банк дағдарысы. Аталған әрбір жағдайлар белгілі бір ерекшелігімен сипатталады және де банкте қызметіне теріс әсерін тигізеді.
Біздің банк жүйеміз шапшаң құрылымды қозғалыстармен және тұрақсыздығымен ерекшеленеді. Оған тікелей меншік формасы, жекешелендіру мемлекеттің қатаң ақша несие саясаты, дербес ақша жүйесін құру саясаты формасындағы ауқымды құрылымдық өзгерістер әсерін тигізуде.
Нарықтық экономиканың қалыптасуы мен каржы- несие жүйесінің тұрақсыздығы жағдайында банктерді банкроттықтан қорғауға бағытталған банк қызметін реттеудің алдын ала ойластырылған икемді саясатының болуы өте маңызды болып табылады. Банктер табыстың ең жоғарғы денгейін алу үшін өз қызметін үйымдастыратын ерекше кәсіпорындарға жатады. Сондықтан да олар өз меншігіндегі ресурстарды тәуекел денгейі жоғары, бірақ табыстылығы бар операцияларға жұмсайды, мысалы, несие беру, бағалы қағаздар сатып алу. Екінші жағынан, банк өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс. Банктердің Кауiпсіздігі ең алдымен өтімділікпен қамтамасыз етіледі. Өтімділік банк міндеттемелерін орындауды қамтамасыз етудің алғы шарты бола отырып банк саясатының басты міндеті болып табылады. Банк өтімділігінің бірнеше сатысы болады. Жеткіліксіз өтімділік Дегеніміз, әдетте банктың қолайлы жағдайларды пайдалана алмауын білдіреді, яғни жеткіліксіз өтімділіктің болуы жағдайында банк өзінің өтімді активтерін тиімсіз конюктурада сатуға немесе Каржыларды басқа банктерден өте жоғары ставкасымен қарызға
алуға мәжбүр болады. Ол банктің таңдау еркіндігі жоқ дегенді
білдіреді.
1. "Казақстан Республикасы ұлттық банкі туралы" ҚР Заңы.
30.03.1995.
2. "Қазақстан Республикасы банктер және банк қызметі туралы" ҚР
Заңы. 31.08.1995/
3. "ҚР валюталық реттеу" туралы Заңы. 24.12.1996.
4. ҚР "Банк қызметі мәселелері бойынша ҚР кейбір заң актілеріне
өзгерістер мен толықтырулар енгізуі туралы" Заңы. 1107.1997.
5. ҚР Президентінің ҚР халқына жолдаған жолдары "Қазақстан
2030" Казахстанская правда. 11.10.1997.
6. Панова Г.С. "Коммерциялық банктің қаржы жағдайын талдау"
М.: Финансы и статистика, 1996 ж.
7. Қаржы қаражат 2002 №23 2 – 3 бет
8. Банк iсi 2001 Сейткасымов
9. Рид Э, Коттер және басқалары. Коммерциялық банктер — М.:
Прогресс, 1983.
10. Общая теория денег и кредита (под.ред Е.Ф. Жунова) М.: Банки и
биржы, 1995.
11. Понамарев В.А. Государственно-монополистическое регулированяе
деятельности банков; границы противоречия М.: Финансы .и
статистика, 1987.
12. Смит А. Исследования о природе и причинах богатства народов
(перевод с англ) - Т.2. С - П, 1866.
13. Кейнс Дж.М. Общая теория занятности, процента и денег (перевод
с англ) — М.: Прогресс.
14. Экономический анализ деятельности банка (под.ред. проф
Мамонова И.Д.) - М: Инфра, 1996.
15. Пикр С. Роуз. Банковский менеджмент — М.: Дело, ЛТД, 1995.
16. Основы банкоского менеджмента (под.ред. Лаврушина И.О.) -■ М.:
Инфра, 1995.
17. К.Р. Макконея, С.Я. Брю. Экономикс Т.Л. — М.; Республика, 1992.
18. Статистический бюллетень Нацбанка РК, 2000, 2001, 2002, г.г.
19. Эдвии Дж. Долаи и др. Деньги, банковское дело и денежно-
кредитная политика, - М.: Л, 1996.
20. Усоски В.Н. Современый коммерческий банк. Управление 1и
операции. - М.: Все для вас, 1993.
21. Бруно Барсвальд. Техника банковского дела (перевод с немецкого)
М.: 1994.
22. Дункам У.Дж. Основопологающая идея в менеджменте (Перевод с
англ) М.: Дело, 1996.
23. Маслачиков Ю. Финансовый менеджмент в коммерческом банке.
Фундаментальный анализ М.: Перспектива, 1996.
24. Родс 3. Банки, биржа, валюты современного капитализма. М.:
Финансы и статистика, 1986.
25. Рэдхэд К, Хьюс С. Управлсние финансовыми рисками
Перспектива, 1996.
26. Черкасов В.С. Финансовый анализ в коммерческом банке.
27. Ефимова Л.Г. Банковское право. __
28. Международныс стандарты бухгалтерского учета (Персвод с англ) -
Алматы, 1996.
29. Рой Дофи. Краткое руководство по стандартам и нормам аудита.
М.: Инфра, 1992.
30. Руководство по кредитному мснсджменту (Под. Ред. Б. Эдвардса)
М: Инфра, 1996.
31. Уильямс Б. Управлсние активами и пассивами (институт банковского управления США) М: Инфра, 1985.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Мазмұны.
Кiрiспе.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... 2

I. Тарау. БАНК ӨТIМДIЛIГIН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ

НЕГIЗДЕРI.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ...5
1.1Банк өтiмдiлiгiнiң түсiнiгi және оны

анықтайтын факторлар.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ...5
1.2 Банк өтiмдiлiгiнiңкөрсеткiштерi, олардың мәнi және бағалау
әдiстерi.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... .10

II. Тарау. ЕКIНШI ДЕҢГЕЙЛI БАНКТЕРДIҢ ӨТIМДIЛIГIН
ТАЛДАУ ӘДIСТЕМЕСI.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... .15
2.1 Коммерциялық бантердiң өтiмдiлiгiн талдау.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2 Шетелдiк мемлекеттерде қолданылатын банк
өтiмдiлiгiн талдау әдiстерi.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2 1
2.3 Өтiмдiлiк тұрғысынан алғандағы банк
қызметiн талдау.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... .26
2.4 Банктiң табыстылығын ескере отырып
өтiмдiлiгiн талдау.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43

III. Тарау. ЕКIНШI ДЕҢГЕЙДЕГI БАНКТЕРДIҢ ӨТIМДIЛIГIН БАСҚАРУ
МЕХАНИЗМI.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... .48
3.1 Активтердi басқара отырып банк өтiмдiлiгiн басқару.
... ... ... ... ... ... .48
3.2 Пассивтердi басқара отырып банк өтiмдiлiгiн басқару.
... ... ... ... ... ... 54
3.3 Активтер мен пассивтердi тепе-тең басқару

арқылы банк өтiмдiлiгiн басқару.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59

Қорытынды.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ..63
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
Қосымша.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... .67

Кіріспе.
Нарықтық эканомика жағдайында банктср кез келген
мемлекеттің эканомика жағдайының индикаторы болып табылады. Елімізде
тұрақты икемді және тиімді банк жүйесін қалыптастыру -эканомиканы
реформалаудың басты міндетінің бірі болып табылады.
Соңғы жылдары қазақстанның ұлттык банк жүйесіндс елеулі өзгерістер
болып жатқаны баршаға мәлім. Болып жатқап өзгерістерді қаржы революциясы
деп қарастыруғада болады. Оның басты себебі, егемендік алғанға деиінгі
Қазақстанның ұлттық банк жүйесінің болмауында.
Оның аумағында ҚСРО мемлекеттік банкінің аймақтық мекемелерінің
жүйесі, ҚСРО тұрғын үй құрылыс банкі, ҚСРО Сыртқы сауда банкі қызмст етті.
ҚР Президентінің "Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі" туралы, Банктер және
банк қызметі туралы заң күші бар жарлықтарына сәйкес республикада екі
деңгейлі банк жүйесі қалыптасты. Ұлттық банкпен қатар көптеген коммерциялық
банктер пайда болды 1994 жылдың 1 қаңтарында республикада 232 банк қызмет
етті 1,2,3,4.
Қазіргі кезде республикадағы банктердің қызметі өте күрдслі
эканомикалық жағдайда өтіп жатқанын айта кеткен жөн, мысалыға алатын
болсақ, инфляция, төлем жасау дағдарысы, мемлекеттік тапшылық,банк
дағдарысы. Аталған әрбір жағдайлар белгілі бір ерекшелігімен сипатталады
және де банкте қызметіне теріс әсерін тигізеді.
Біздің банк жүйеміз шапшаң құрылымды қозғалыстармен және
тұрақсыздығымен ерекшеленеді. Оған тікелей меншік формасы, жекешелендіру
мемлекеттің қатаң ақша несие саясаты, дербес ақша жүйесін құру саясаты
формасындағы ауқымды құрылымдық өзгерістер әсерін тигізуде.
Нарықтық экономиканың қалыптасуы мен каржы- несие жүйесінің
тұрақсыздығы жағдайында банктерді банкроттықтан қорғауға бағытталған банк
қызметін реттеудің алдын ала ойластырылған икемді саясатының болуы өте
маңызды болып табылады. Банктер табыстың ең жоғарғы денгейін алу үшін өз
қызметін үйымдастыратын ерекше кәсіпорындарға жатады. Сондықтан да олар өз
меншігіндегі ресурстарды тәуекел денгейі жоғары, бірақ табыстылығы бар
операцияларға жұмсайды, мысалы, несие беру, бағалы қағаздар сатып алу.
Екінші жағынан, банк өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс. Банктердің
Кауiпсіздігі ең алдымен өтімділікпен қамтамасыз етіледі. Өтімділік банк
міндеттемелерін орындауды қамтамасыз етудің алғы шарты бола отырып банк
саясатының басты міндеті болып табылады. Банк өтімділігінің бірнеше сатысы
болады. Жеткіліксіз өтімділік Дегеніміз, әдетте банктың қолайлы жағдайларды
пайдалана алмауын білдіреді, яғни жеткіліксіз өтімділіктің болуы жағдайында
банк өзінің өтімді активтерін тиімсіз конюктурада сатуға немесе Каржыларды
басқа банктерден өте жоғары ставкасымен қарызға
алуға мәжбүр болады. Ол банктің таңдау еркіндігі жоқ дегенді
білдіреді.
Өтімділіктің оданда күрделі кемшілігі бұл банктiң
клиенттері алдындағы ағымдық міндеттемелерін орындай алмауы. Бұл жағдай
активтерді белсенді сату дегенді білдіреді. Нәтижесінде банк банкроттыққа
ұшырауы мүмкін. Мінс сондықтан да бапк өтімділігіне осынша көп көңіл
бөлінді.
Өтімділіктің жеткіліксіз денгейі банктегі дағдарысты жағдайдың бастамасы
болып табылады. Ол өзінің депозиттерін, өтімді активтерін, меншікті
қаржыларын және де клиенттерін жоғалта бастайды. Мүндай дағдарысты құбылыс
Қазақстан банк жүйесінде 1994 ~ 1997 жылдары алдын байқалған болатын. Оның
басты себептері:
• экономиканың жалпы дағдарысты жағдайы. Өнеркәсіп және
ауыл шаруашылық өнімдерінің өндірісі төмендеуi, шығын
салалары және жасамау жүздеген миллиард тенге құрады. Ал
банк жүйесі экономиканың дағдарысты жағдайында күшті
бола алмайды.
• Инфляция карқынын бәсеңдету мақсатымен мемлекеттің
қатаңмонетарлық және несиелік рестрикциялық саясат
жүргізуі, яғни қолма-қол ақша эмиссиясын қатаң шектеу,
міндетті резервтік талаптар нормасын жоғарылату және есептік
ставка деңгейінің жоғары болуы;
• Коммерциялық банктердің жарғы капиталының ең төменгі
мөлшерін әрдайым жоғарлатып отыру;
• Еліміздегі қазыналық және бюджеттік банктер құру. Бұл
жағдай коммерциялық банктердің айналымынан көптеген
ақша қаржыларынын кетуіне алып келді; ол өз кезегінде
банктердің өтімділігіне әсерін тигізеді.
•Жаңа, өзгеріп отыратын жағдайда жұмыс істей білетін білікті мамандардың
жеткіліксіздігі мен менеджменттің дұрыс жолға қойылмауы т.б.
ҚР Ұлттық банкі тарапынан қойылған қатаң талаптар банктердің жабылуы мен
бірігу процессін жеделдетті. Қазақстанда 1998 жылдың 1-ші қаңтарында екінші
деңгейлі банктерден тек 83-і қалса, соның ішінде: мемлектаралық 1,
мемлекеттік-6, шетелдіктердің қатысуымен 20 банк болды. Тек 1995 ж. 55
банктің лицензиясы қайтарылып алынды. Крамдсбанк сияқты ірі банктер
банкроттықа ұшырап, ақша айналымы және төлем жүйесінде өзгерістерге алып
келді. Жалпы, кез-келген ірі бакнтердің банкроттықа ұшырауы басқа да
банктердің жағдайына әсерін тигізері сөзсіз.
Осы жағдайлардың барлығы да өтімділіктің маңызы қаншалықты екендігін
байқатады. 11,5,6,7,8.
Сондықтан да жалғыз банк қызыметін реттеудің әлемдік тәжiрибесін
қарастыру күн тәртібіндегі маңызды мәселе болып табылады. Қазақстандық
банктер үшін салыстырмалы түрде
алғандағы жаңа құлылыс болып табылатын өтімділік мәселесінің әдістемелік
негіздерін шетелдік тәжірибемен ұштастырып отыруы қарастыру аса қажет.
Біздің ойымызша , банк өтімділігінің теориясы мен әдістемесінің
қазіргі жағдайын карастыру, оны талдау әдістерін
зерттеу, Қазақстанның банк жүйесіндегі оны бағалаудың тиімділігін оқып білу
күн тәртібіндегі өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
"Банк өтімділігін басқару және оны талдау әдістері" атты тақырыпқа
жазылған диплом жүмысының тақырыбын талдау мақсаты да осы жағдайларға
байланысты болып отыр.
Жұмыс негізіне үш бөлімнен түрады: Бірінші бөлімде банк өтімділігін
басқарудың теориялық негіздері; атап айтқанда: банкті баскарудағы
өтімділіктің ролі мен банк өтімділігін басқарудын теориялары қарастырылады.
Екінші бөлімде, коммерциялық банктердің өтімділігін талдау әдістемесі,
соның ішіндс банк өтімділігін талдаудың шет елдік тожірибесі, табыстылықты,
өтімділікті ескере отырып банк өтімділігін талдау әдістсрі ашып
көрсетіледі. Үшінші бөлімде, екінші деңгейдегі банктердің өтімділігін
басқарудың қазіргі кездегі механизмдері тілге тиек етілген.

I. тарау. Банк өтiмдiлiгiн басқарудың теориялық

негiздерi.

1.1 Банктi басқарудағы өтiмдiлiктiң ролi.

Банк жүйесі - нарықтық экономика кұрылымының айнымасбөлігі. Ең
алдымен банктер қаржы делдалдары болып табылады. "Қаржы делдалы термині
заңды және өзара әрекет ететін кәсіпорын деңгейді білдіреді: 1) өз
қаржыларын тапшылықпен жұмсайтын заңды және жеке тұлғалар, яғни тұтынуға
және инвестицияларға жіберілетін ағымдық шығындары табыстардан артып
отыруының нәтижесінде, мұндай тұлғалар сырттан қарыз алуға мәжбүр болады;
2) өз қаржыларын үнемділікпен жұмсайтын заңды және жекс түлғалар,
нәтижесінде оларда артық ақша қаржылары пайда болады, оларды жинап немесе
инвестициялауға болады.
Осы аталған екі топ тұлғалары арасында банк делдалдық қызметін атқарады.
Бұл процесті сызба түрінде көрсетуге болады. (сызба 1.1)
Сонымен банктер, қаржы делдалдары ретінде шаруашылық органдардың
капиталын, тұрғын халықтық жинақ салымдарын және басқа да уақытша бос ақша
қаржыларын тарта отырып, карыз алушыларға уақытша пайдалануға береді.
Сонымен бірге ақшалай есеп айрысу және басқада қөптеген қызмет түрлерін
клиенттеріне көрсете отырып жалпы экономиканыц қызметінің тиімді болуына өз
әсерін тигізеді. Өз қызметінің барысында банктер талаптар мен міндеттемелер
құрайды, өз кезеңінде олар ақша рыногінде тауар болып қалыптасады. Мысалы,
клиенттердің салымдарын қабылдау арқылы банк жаңа міндеттемелер мен
талаптар қояды. Осы жаңа міндеттемелер мен талаптар жасау процессі қаржы
делдалдығының негізін құрайды.
Банкті басқарудың басты міндеттерінің бірі өтімділіктің қажетті деңгейін
қамтамасыз ету. Банк өтімді деп есептелінеді, егер де оңтайлы бағамен
қажетті уақытында өзін қаржымен қамтамасыз ете алса. Ол банктің қажетті
деңгейдегі өз соммасының болу, немесе сауда рыногында заемдардың көмегімен
тез арада қаржы алу, немесс өз автивтерінің бір бөлігін сату арқылы жүзеге
асуы мүмкін.
Экономикалық әдебиеттердегі мәлеметтерді зерттеу барысындағы біздің
жасаған басты тұжырымымыз, өтімділіктіц жеткіліксіз деңгейі банктің қаржы
жағдайының төмендігінің ең алғашқы күрделі белгісі болып табылады екен.
Мүндай жағдайда банк әдетте депозиттерін жоғалтады, төлем қаржыларының
тапшылығы пайда болады және т.б.
Екінші жағынан, банктердің шектен тыс өтімді болуы да активтерден
алынатын табыстың төмен деңгейіне соқтырады, сол арқылы банктің табыстылығы
көрсеткіштеріне кері әсер етеді.

КЕСТЕ ТҰРАДЫ

Теңбе-тең өтімділікті қолдап отыру көбіне қаржы рыногінің банктің
қаржылай мүмкіндіктерін қалай қабылдайтындылығына байланысты болады. Егер
оның қаржы жағдайы нашарлап отырған болса, өтімділіктің қалай
қабылдайтындығына байланысты болады. Егер оның қаржы жағдайы нашарлап
отырған болса , өтімділіктің ең жоғары деңгейі қамтамасыз ету мүмкіндігі
туындайды. Депозиттердің мерзімі аяқталған соң салымшылар өз салымдарын
қайтарып алады және оларды қайта салмайды. Депозиттерді ашық сақтандыру
жүйссі белгілі бір деңгейге дсйін депозиттерді жоғалту тәуекелін азайтады.
Бірақ тәжiрибеде көрсетіліп отырғандай, сақтандырып қойған ақша
қаржыларының өзі көбіне қайтарылып алынады.
Банк депозиттері жоғарылау бағамен алып, қарыз міндеттемелерін сатып ала
бастайды, жалпы табыстылық бойынша проблемалар кездесе бастайды. Ақша
рыногында кезкелген жолмен қаржыландыру көздерін табудағы банк мүліктері
нәтижесінде төмендейді, себебі түпкілікті инвесторлар банк қолданып келген
несие желілерін қысқартады немесе мүлде жауып қояды. Сонымен, рыноктың банк
қолданып келген несие желілерін қысқартады немесе мүлде жауып қояды.
Сонымен, рыноктыц банк жағдайының нашарлауын мойындауын түптеп келгенде
оныц өтімділігіне тікелей әсерін тигізеді.
"Өтімділік" және "төлем қабілеттілігіне" терминдерін экономикалық
әдебиеттерде өте жиі бір ұғым деп қарастырады. Шындығынд да бұл терминдер
мен белгіленетін ұғымдар өте ұқсас, алайда олардың арасында көп айырмашылық
та бар. Егер де алғашқысы басым жағдайда банктің ішкі функциясы болып
келсе. екіншісі, әдетте,мемлекеттің функциясына жатады.
"Өтімділік"термині (латынның "%м^5"-сұйық, ағымды) сатудың жеңілдігі,
материялдық құндылықтар мен басқа да активтердің тез арада ақша қаржыларына
айналуы деген мағананы білдіреді. Өтімділік коммерциялық, банк үшін пассив
бойынша ақшалай формада дер кезінде өз міндеттемелерін орындау қабілеті
болып табылады жалпы, банк өтімділігі пассив бойынша міндеттемелерді өтімді
активтермен жаба білу қабілетін білдіреді.
"Төлем қабілеттілігі" термині өтімділікке қарағанда кеңірек ұғым болып
келеді, ол тек активрдің тез өтімді болу мүмкіндігін ғана емсс, сонымен
бірге заңды немесе жеке тұлғаның дер кезінде және толығымен өз төлем
міндеттемелерін орындау қабілетін де қамтыйды. Мұнан, өтімділік төлем
қабілетінің қажетті және міндетті шарты болып келетіндігін байқауға болады.
Сонымен, өтімділікті банк қажетті мерзімде жәнс толық соммада өз
мiндеттемелері бойынша жауап бсруі дсп қарастыруға болады.
Банк өтімділігін әдебиеттерде бір жақты қарастырмайды және кезкелген
жағдайда экономикадағы банктердің жаңа рольі мен байланыстырылып
қарастырылмайды. Мысалы, француз экономисі П.Диетерин өтімділікті қолда бар
нақты ақшаның жиынтығы мен болашақта алуға болатын қаржылардың жиынтығы
қарастырады. 1110,101. Ал оның жерлесі А.Фурньенің ойынша, банк жүйесінің
өтімділігі орталық банкке қатысны алғандағы банк қарызының деңгейін
білдіреді дейді, ал екінші жағынан, несие мекемелерінің орталық банктен өз
қаржыларын кайта есепке алуы деп қарастырады 1110,106. Айтылған көз қарас,
біздің ойымызша, патенциялды өтімділікті анықтау тұрғысынан ғана белгілі
бір мәні бар болып табылады. Американдық экономистер С.Липпен және Дж
МаккКалл активтер өтімділігін активтердің ақшаға айналуындағы оңтайлы
күтілетін уақыт деп сипаттайды 1111,44.
Оксфорт унивсрситетің профессоры А.Курсекие банктің өтімділігін орталық
банктің ақшалай қаржыларына комерциялық банктердің иелігі (банкноталар мен
орталық банктің шотындағы кредиттік қалдықтар) және осы каржыларды ұлғайту
үшін пайдалануға болатын қысқа мерзімді актитерін иелік жасау мүмкіндігі
деп түсінеді.
Лондон университетінің профессоры Р.Соммерстің ойынша, өтімділік-
дивиденттерге айырбасталатын қолма-қол ақшаға деген сұранысты қамтамасыз
етудегі банк қабілеті болып табылады. 1114.144.
Келтірілген анықтамалардың. барлығында дерлік банк өтімділігінің мәнін
жартылай, біржақты ашып көрсету сипаты байқалады: бұл рыноктан немесе
орталық банктен заем алу, немесе жинақталған ақша қаржылары, немесе тек
уақыт.
Біздің ойымызша, бұл категорияны мәнін немесе аыықтама толық анықтайды:
өтімділік бұл банктің өз міндеттемелерін дер кезiнде орындауы, бастапқы
құнын жоғалтпастан өз активтерін төлеу құралдарына айналдыруы және (немесе)
оңтайлы бағамен ол қажет болған жағдайда ақша рыногының бұл қаржыларды
тарта білу қабілеті болып табылады.
Теоретиктер банк өтімділігін банк операцияларын ұйымдастырудың әртүрлі
формаларының көмегімен жақсарту жолдарын іздестіруде.
Қазіргі кездегі экономикалық әдебиеттерде банк өтімділігін сипаттайды
екі көзқарасты алып қарастыруға болады өтімділікті қор немесе ағымды деп
анықтауға болады. Қор- банк өтімділігін белгілі бір уақытта анықтайды
1115,139. Ағым ретінде өтімділікті белгілі бір кезеңде немесе болашақта
бағалайды мұнда қор вариянты тар көзқарас деп сипатталады "Ағынның"
өтімділігін қарастырған кезде өтімділігі төмен активтердің өтімділігі
жоғары активтерге айналу мүмкіндігіне көп көңіл бөлінеді. Сондықтында
коммерциялық банктің жиынтық өтімділігін бағалау мақсатында өтiмділікті
белгілі бір кезеңде, ағымды кезеңдс және болашақта қарастырған жөн.
Ағымдық өтімділікті сақтап тұру үшін өтімді активтердің
жеткілікті запасы бар банк уақыт өте келе оны жоғалтып алуы
мүмкін. Болашақтағы өтімділікті бағалау күрделілеу, себебі ол
банкктің активті операцияларынын, тәукел деңгейіне бағалау мен
байланысты болып келеді. Республикадағы банктердің
тәжiрибесінде бұл мақсатқа экономикалық нормативтср
бейімделген, олардың комерциялык банктер ҚР ұлттық банкінің
мр] нұсқамасына сәйкес есептеп шығарыды.
Өтімділік банктерге төменгі жағдайларға байланысты қажет: _Өз
клиенттерін банктен депозитке салған ақшаларын кез
келген уақытта ала алатындығына сендіру;
- Сауда бойынша қарыз өтей алатындығына дебиторларын
сендіру;
- Форс-мажорлық жағдайлар туындаған кезде акционерлердің
активтерін сатуға мәжбүр болуына сақтану, қорғалып.
- Көптеген банкирлер халық сенімін банктің су қымбат активі
деп есептейді, себебі осы жағдай арқылы олар өз шығындары
төменгі деңгейіне дейін жеткізіп, су жақсы деген қарыз алушылрға
кол жеткізе алады. Сонымен, тұрақты жақсы табыстар- банктердің
өмір шеңдігінің басты кепілі: Шынында да, сенімді, тұрақты
табыстар-автокөлік құралының майы сияқты, -банкке өз қызметін
жалғастыруына мүмкіндік береді: Салымшылар да банк капиталы
өтімді болуына мүдделі.
Біздің ойымызша, банк өтімділігін оңтайлы деңгейде сақтап отыруға
бағытталған банк саясаты келесі негізгі жағдайларды ескеруі тиіс:
• Өтімділік банк табыстылығына кері әсерін тигізеді, егер де
ол өтімділік шамадан тыс жоғары болса;
• Өтімтілікті теңбе-тең өтімділігін проблемалары болмаған
жағдайдың өзінде жоспарлап отыру қажет;
• Өтімділіктің қажетті деңгейін қолдау саласындағы банк
саясаты - бұл белгісіздік және қатемен
күресудің
стратегиясы.
Өтімділіктің кажетті деңгейін қамтамасыз етудегі банк стратегиясы банк
активтерін басқару,бақылау және талдауды көздейді.
Активтер бойынша стратегияда дер кезінде қайтарылуға тиіс Қысқа мерзімді
саудалар, тез сатылатын рыноктық қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді бағалы
қағаздар, сауданы өтеу мерзімiн кысқарту қарастырылады.
Пассивтер бойынша жасалатын стратегияға- депозиттік сертификаттар, банк
портфелінде депозиттерді сақтаудың орташа мерзімі, тұрақты депозитер, ақша
эмиссиясы, банкаралық несие алу- жоғары рейтингтi алу және сақтау т.б.
кіреді 119,136.
Банк өтімділігін жоспарлау келесі жағдайларды көздейді:
ә) өтімділіктің оңтайлы көлемін жоспарлау
б) өтімді активтерді ұстайтын құралдарды өтеу мерзімдері мен жоспарлау.

Банктiң өтімді қаржыларға діни қажеттілігін бағалау банктiң
активтерінің мөлшерін анықтау мақсатында жүргізіледі. мысалы, банктiң
өтімді активтерінің соммасы болжанатын және болжанбайтын талаптар
соммасына артып отыруы қажет. Шетелдiк банктерде әдетте осы мақсатпеп рынок
кон юктурасын ескере отырып 3 жоспар жасайды:
-рыноктағы болжанатын, күтілетін банк өтімділігінің жоспары, рынок
корсеткіштерінің өсуі ;
-болжанатын дағдарыс кезіндегі өтімділік жоспары9,П7.
Банк өтімділігі қамтамасыз етеді:
-несиеге деген қажетілікті және депозиттерді қайтарып алуды;
-банк сенімділігін және өтімділік тәуекелін төмендетуде;
-активтерді тиімсіз, пайдасыз сақтауға жол бермеуде.
1.2 Банк өтiмдiлiгiнiңкөрсеткiштерi, олардың мәнi
және бағалау әдiстерi.

Өтімділікті басқару теориясы комерциялық банктердің пайда болуымен бір
мезгілде пайда болды және дамыды. Бастапқыда банк өтімділігіне деген екі
теориялык көзқарас болды. Бірінші көзқарас банк активтері құрлымы мерзімі
бойынша пассивтер кұрылымына дол сәйкес келуі керек деген түсінікке
негізделген бұл теория коммерциялық банктердің өтімділікті басқаруда
белсенеді саясат жүргізуіне кедергі жасады деп айтсақ да болады. Осы
аталған теориялық негізде "банктердің алтын ережесі" калыптастырылады. Оның
мәні банктiң қаржылайталаптарының мөлшері мен мерзімі банктiң
міндеттемiлерінің мөлшері мен мерзіміне сай келуіндс.
Екінші көз карас баланстың активі мен пассивінің нархы сәйкессіздігіне
негізделген болатын,себебі ең күштідеген коммерциялық банктің бір де бірі
қаржы-несиелік құбылыстардың салдарынан сақтандырылмаған, атап айтқанда:
экономикалық дағдарыс, банкроттық сауда бойынша төлем жасамау, ақша
каржыларының сауда капиталы рыногындағы сұраныс пен ұсыныс конюктурасы,
т.б. Мұндай құбылыстар орталықтандырылған-жоспарлы экономикадан нарықтық
экономикаға көшіп отырған елдерге көбірек тән .Қазіргі кезде
аталған құбылыстардың барлығыда Қазақстанда байқалуда 16, 207. Осы
және басқа да күрделі жағдайлар банк басшыларының өтімділіктің белгілі бір
денгейін ұстап тұруға әрекет етуін талап етті. Коммерциялық банк қызметінің
тұрақты жағдайын қамтамасыз ету мақсатында өтімділік проблемасын баланстық
активі мен пасивін басқару мүмкіндігі арқылы шешудің обективті қажеттігін
туғызды.
Әлеуметтік-экономикалық жүйелердің эвалюциялық өзгерісі, әлемдік банк
ісінің күрделенуі барысында банк өтімділігіне деген екінші көзқарас екі
негізгі бағыт бойынша дами бастады коммерциялық банктердің активтерін
басқару теориясы және пассивтерін басқару теориясы16,208.
Қазіргі кезде активтерді басқару теориясы үш әдістемелік бағыттарға
негізделіп құрылады.
Біріншісі—коммерциялық банк өз өтемділігін активтерді қысқа мерзімді
саудалрға жайғастырып дер кезінде қайтарып алып отырған
жағдайда сақтап отырады. Осы тұжырымдама кейбір батыс елдерінің
банк заңдарында белгіленгенімен де,отімділік тек қалыпты экономикалық даму
барысында ғана мүмкін болады. Екіншісі- коммерциялық банк
өтімді болады, егер оның активтерін қолма-қол акшаға
басқа қарыз берушілер инвесторларға сатуға болатын
жағдайда. Iс жүзінде өтімді ресурстарын көзіне бағалы
қағаздардың жеке түрлері жатады. әлемдік банк тәжрибесінде
мұндай бағалы қағаздар "екінші типтегі ресурстар" дсп аталады,
олардың нақты ақшаға оңай айналдыруга болады.
Үшіншісі - коммерциялык бекіту өтімділігін жоспарлауға болады,
егерде несиені өтеу кестесінің негізіне қарыз алушының алатын табысын
алатын болса. Сондықтан, банк несиені өтеу мерзімінің кұрылымы мен
нвестициялардың құрылымын сатылық әсері арқылы әсер етіп отыруга болады.
Банктердің табыстар мен шығындардың сатылық әсерін қолдана отырып
инвестициялық саясат жүргізуі диверсификация яғни әр алуандық, жан-жақты
даму деген атқа ие болады.16,208.
Осы аталған үш бағытқа активтерді басқарудың үш теориясы сәйкес
келеді: коммерциялық сауда теориясы, қаржыларды ауыстыру теориясы және
күтілетін табыс теориясы.
Пассивтеряі басқару теориясы келесі екі жағдайға негізделеді:
1) банк өтімділік проблемасы капитал рыногынан
қосымша акша қаржыларын тартуы арқылы шешуіне болады.
Аталған жағдай батыс елдерінде іс жүзіндс де
кеңінен колданылады. Біздің ірі банктеріміз Казкомерц банк және
Халықаралық банкі өзінің акцияларын батыстағы капитал рыногынан
енгізуге әрекст жасауда;
2) комерциялық банк өзінің өтемділігін кореспондент - банктерден,
немесе евровалюта рыногынан алуғаболатын заемдардың комегімен
қамтамасыз етуге болады.
Коммерциялық сауда теориясының тарихы ағылшын банк практикасынан
басталды. Ол ХVІІІғ Ұлы британияда пайда болып, ұзақ уақыт бойы банк
жүйесін және оның операция дамуына көптеген елдерде өз септігін тигізіп
отырды.
Бұл теорияны идеалогтары, коммерциялық банк өз өтімділігін активтерді
қысқа мерзімді саудаларға жайғастырған кезде ғана сақтап тұра алады деп
есептейді. Басқаша сөзбен айтқанда, тауарлардың қозғалыс кезеңдерін, яғни
өндірістен тұтынуға дейін банктер қаржыландарып отыруы тиіс. Мұнда саудалар
айналым капиталын толықтыруға немесе таурды заттарды Каржыландыруға
берілетін саудлар деп аталған болар еді. Банк ісінің дамуындағы барлық
кезеңдерінде банктер бағалы қағаздарды сатып алуды қозғалмайтын мүлікті,
тұтыну тауарларын несиелемеу керек және ауыл шаруашылығына ұзақ мерзімді
шешс бермеу керек деп есептелініл келді.
Сонымен, осы теорияға сәйкес банктер тек коммерциялык сауда
беру керек болып келеді. Өндіріс кезеңінде де, түтыну
несиесінде де несие беруге тиым салынды саудалар несиеленіп
процестің ерекшеліктеріне қарай қысқа мерзімді болып кслді және оанктің
меншігіндегі ресурстарын негізгі массасына мерзімі бойынша сәйкес
келіп отырды. Сауда өз мезгілінде қайтарылып алғандықтан да
банк өз міндеттемелерін көзделген мерзімде орындап отырды. Банк
қызмсті нсгізінсн вексель айналымына негізделген. Сондыктан көптеген
елдердің ертеректегі банк заңдары, шын мәнінде, вексельді есепке
алу ережелерін анықтап отырған.
Коммерциялық сауда теориясы АҚШ-да ХХғ 30-шы жылдарының соңына дейін ең
алдыңғы қатарлы теория болып келді. Бұл теорияны басты қағидалары
ертеректегі банк жолдарында бекітілген болатын. Банк өтімділігініц бұл
теориясы белгілі бір деңгейде банк операцияларының тәуекелі проблемасында
қамтый отырды. Банктердің несиелік қызметінің негізі болып табылатын
векселдерді коммерциялық келісім шарттармен өзара байланыстырып қарастыру
несиеге кепілдік базаны қамтамасыз етіп отырған.
Алайда, коммерциялык сауда теориясына негізделген банк тәжрибесі банк
опсрацияларының шын мәніндегі өтімділігін қамтамасыз ете алмады.
Экономиканың дамуындағы өзгермелі сипаты бұл теориямен қарама қайшы болып
келді. Сонымен, коммерциялык сауда теориясының басты кемшілігі бұл банк
өтімділігінің клиенттердің төлем қабілеттілігіне байлнысты болуында еді.
Бұл жағдай банк қызметінің тұрақты болуын қамтамасыз ете алмады.
Коммерциялық сауда теориясы таза күйінде қолдану үш басты себептерге
байланысты тарихи тұрғыдан шектеулі болды.
Біріншіден, ол шаруашылық жүргізудің коммерциялық жүйесінің талап
тарына сәйкес келмеді. Экономиканың дамуы барысында несиеге деген сұраныс
өсіп отырды. Корпорациялар тек қысқа мерзімді емес, сонымен бірге негізгі
капиталды кейтуге ұзақ мерзімді саудға сұраныс білдірді. Шындап келгенде,
банк қызметі экономиканың дамуына тежеу болды. Оның басты себебі-банк
өтімділігін қамтамасыз етудегі классикалық принциптерден банктердің бас
тартылуы еді.
Екіншіден, коммерциялық сауда теориясы банктің ең жоғары табыс
деңгейін алуы мақсатында қаржы ресурстарын тиімді пайдалануына өз үлесін
қоспады.
Үшіншіден, осы теория кезінде банк қызметін ұйымдастыру
олардың операцияларының шын мәніндегі өтімділігін қамтамасыз ете алмады,
себебі фирма,компаниялар тарапынан төлем жасамау тәуекелі банк
өтімділілігіғі төмендетті. Бұл теория талаптарын отырғандығына
қарамастан қарыз алушыардан өз мiндеттемелерін орындамағаны жағдайында
банктің төлем қабілеті төмендеуі мүмкін банктердің қарыз алушы кәсіпорындар
қызметініе тәуелділігі банк өтімділігі одан әрі төмендете түсті.
Қысқа мерзімді саудалар теориясына талдау
жүргізу нәтижесінде, біздің ойымызша оның үш негізгі кемшілігшін атап
көрсетуге болады.
Біріншіден, бұл теорияның кемшілігіне келесі жағдайларды
жатқызуға болар сді: ол дамып отырған экономиканың несиелік
қажеттіліктерін ескермсуі; экономиканы несиелеудің
мүмкіндіктерін шектеуі және т.б. Бұл жағдай банктермен
бәсекелес қаржы институттарының дамуына қолайлы жағдай
туғызды.
Бұл теорияның екінші кемшілігі; банк салымдарының нақтыл ығын ескере
алмауында болып табылады. Iс жүзінде бір мезгілде бар лық салымшылар өз
қаржыларын қайтарып алмайды. Сондықтан, банктерге салынатын салымдардың
белгілі бір қалдықтардың тұрақты болып келеді, ал ол банктерге бұл
қаржыларды ұзағырақ мерзімдерге өтімділікке нұқсан келтірместен
айғастырылуына жағдай жасайды. Одан соң, біз қарастырып отырған теорияға
сәйкес, іс барысы қалыпты болған жағдайда барлық саудалар мерзімінде өтелді
тиіс больш табылады. Бұл жағдай түсінікті де, алайда экономикалық дағдарыс
, өндірістің құлдырауы жағдайында бұл теория жұмыс істей алмайды,
капиталдық қалыпты қозғалысы бұзылады, нәтижесінде карыз алушы сауданы
мерзімінде өтей алмайды.
Үшінші кемшілігі, бұл теория бойынша қысқа мерзімді сауда экономикалық
құлдырау жағдайында өтімділікті қамтамасыз ете алады. Осы кезеңдерде
тауарлы запас айналымы және дебиторлық қарыз айналымы баяулайды және қарыз
алушылар сауданы өтеу мерзімі келгенде өтеуді қиынсынады. Егер де
жекеленген банктер өзін-өзі өтейтін саудаларға өз каржыларын жайғастыру
арқылы өтімділігін ұстап тұра алатын болса , жәй банк жүйесі осындай қиын
кездерде өтімді қаржылар жетіспеушілігін бастан кешіреді.
Алайда коммерциялык сауда теориясының жоғарыда атап көрестілген
кемшіліктеріне қарамастан, өзінің өзектілігін бүгінгі күнге жоғалта
қоймады. Оның себептерінің бірі - қыска мерзімді саудалардың иек артатын
құралы-коммерциялық вексель болып табылатындығында. Коммерциялық вексель
өтімдліктің киінірек пайда болған қаржылардың ауыспалығы теориямен осы
аталған теорияны байланыстыра отырды.
Сонымен бірге, атап өтетін тағы бір жәйт, тартылған Қаржылар мерзімімен
олардың есебінен жүзегс асырылатын салымдар мерзімінің сәйкестігі принципі
белгілі бір деңгейде біздің республикамыздың коммерциялық банктерінің
тәжірбиесі де қолданылып келеді.15,147. Қаржыларды ауыстыру теориясы.
Банк жүйесінің қазіргі кездегі дамуы, банк аралық операциялардың
өсуі, саудалық капитал рыногы потенциялының артуы банктер
арасындағыклиенті операциялардың едәуір жеңілдеткен:
Банк өтімділігінің теориясының негізінен – қайта қаржыландыру
техникасы жайлы. Бұл теория бойынша банк қаржыларын басқалары
жiберушілерге инвесторларға нақты ақшаға беруге болады.
Басқаларды ауыстыру теориясьшың мәні мынада: банк
Ұзақ мерзімге тартылған қаржыларды сонымен бірге талап
етуге дейінгі қаржыларды логикаға қарсы ұзақ мерзімге
жайғастыруға ғана болады, бірақ бұл ұзақ мерзімді активтер банкке
сатылатын және жеңіл сатылатын бағалы қағаздар алуына
мүмкіндік туғызатын жағдайда ғана қолма-қол ақшаға дейін қажеттілік
туындаған жағдайда ғана банк берілген саудалардьщ қайтарылуын күтпестен,
бағалы қағаздардың бір бөлігін сата алады немесе қайта есепке
алады, сол арқылы өзінің өтімділігін
қамтамасыз етіп отырады. Бұл жағдайда банктер активті немесе пассивті
операцияларды олардың мерзімін ескерместен дамытуга мүмкіндігі болады.
Қажет болған жағдайда олар активті операцияларының бір бөлігін басқа банкке
уақытша беріп қажет болған қаржыларды алуна да болады. Егерде несиелер
мерзімінде өтелмесе сауданың қайтарылуына қойылған кепіл рынокта қолма-қол
ақшаға салуына болады кей жағайда орталық банкі қайта каржыландырылады.
Бұл теорияда банк активтерінде барлық кездерде жоғары сапалы бағалы
қағаздардың болуы шарт, сонымен бірге тиісті бағалы қағаздар рыногы
белсенді жұмыс істеуі қажет. Қайта қаржыландыру әдiсін табыстылық пен
қолданудың басты теңеушісі проценттік ставкалардың өзгеруі болуы мүмкін.
Олардың жоғрылауы шығындарға алып келеді. Егер де ресурстар төлем
проценттік ставкалар мен жүргізілетін активті операциялармен қамтамасыз
етілетін болса, онда шығындардан банк қүтылмайды.
Ал, егер қаржылар жаңа операцияларды жүргізуге жұмсалатын болса, онда
оларға жоғарырақ проценттік ставка белгілеу арқылды шығындарды болдырамуға
болады. Осындай жағдайларда белгілі бір деңгейде қайта қаржыландыру
қажеттігі қажет емес болады.
Алайда, дағдарыс жағдайында, жалпы банктердің өтімділігі төмендеген
жағдайда, банктер активті операцияларының бір бөлігін сата алмайды. Бағалы
қағаздардың курсы тез төмендеп, қаржы рыногында қайта қаржыландьгрылу
мүмкіндігін айтады.
Аталған маңызды кемшіліктеріне қарамастан, нарықтық экономиканың дамуы
банк өтімділігінің бұл теориясын болашақта пайдалануына мүмкіндік береді.
Көптеген елдердің коммерциялық банктері, соның ішінде, біздің
республикамыздьщ банк жүйесі, осы теорияның проценттерін жиі қолданып жүр
және өтімділікті қамтамасыз ету мақсатында жоғары өтімділігі бар
активтердің бір бөлігін, яғни қысқа мерзімді бағалы қағаз яғни қысқа
мерзімді бағалы қағаздарды сатады.
Қайта қаржыландыру арқылы ұлттық банк және өкімет банк өтемділігіне өз
ықпалын тигізе алады. Сондықтан, қаржыларды ауыстыру теориясы белгілі бір
жағдайда қаржы капиталы үлесіне инфляциялау арқылы ұлттық табысты қайта
құрудың формасы болып табылады.17,176.
Күтілетін табыс теориясы. Бұл теорияға сәйкес банк өтiмділігін
жоспарлауға болады, егер несиені өтеу кестесінің негізіне қарыз алушынаң
болашақта алатын табысын алатын болса. сонымен бірге банктер әр түрлі өтелу
мерзімі бар бағалы қағаздар
портфелін олардан түсетін табыстардың мерзіміне қарай таңдайды.
Банктер негізгі қарыздардың және олардан алынатын
сый ақы өтелу мерзімін қарыз алушының алатын табыстарының мерзімінен
сәйкестігін алдын ала қарастыра білуі тиіс. Бұл жағдайда несиені
өтеуде ешқандай кідіріс болмайды несие мерзімінде қайтарылады. Бұл теорияда
сауда несиенің қамтамасыздығымен емес, қарыз алушының болашақтағы алатып
табысы мен байланыстырылады соны мен бұл теория жоғарыда аталған өтімділік
теориясын жоққа шығармайда, бірақ қарыз алушының табысы мен сауданы
байланыстыру сауданы камтамасыздығымен байланыстыруға қарағанда қолайлырақ
болады деп есептелінеді бұл теория сонымен бірге банк өтімділігіне несиені
өтеу мерзімінің құрылымын өзгрту арқылы әсер етуге болады деп дәлелдейді,
яғни қалыпты өтімділікке сауданы өтеудің нақты кестесін жасау арқылы жетуге
болады дейді.
Несиені айсайын немесе тоқсан сайын өтеп отыруға бағытталған портфель
өтімді деп есептеледі, себебі ақша қаржыларының ретімен түсіп отыруында
олардың ағымын оңай жоспарлып отыруға болады.

II. тарау. Екiншi деңгейлi банктердiң өтiмдiлiгiн талдау
әдiстемесi.

2.1 Коммерциялық бантердiң өтiмдiлiгiн
талдау.

Íàðûºòûº ýêîíîìèêàäà¹û èíäóñòðèÿëäû ìåìëåêåòòåðäi ñèïàòàìàñû:
а)àóûë- øàðóàøûëûº æ¾éåñiíi ò½ðàºòûëû¹û:
б)ïàðòíåðëàðäû òîëâàðëû- ìàòåðèÿëäûº º½íäûëûºòàðäû ñàòó æ¸íå æåòêiçó
êåçiíäåãi ò½ðàºòû ºàòûíàñòàðû:
в) ñàóäà -ñàòòûº êåëiñiì øàðòàðû áîéûíøà ¼ç ìiíäåòòåðií îðûíäàóû:
г) ïàèäàëûëû¹û:
д)ê¸ñiïêåðëåðäi ºûçìåòií êååéòåòií òèiìäiëiêòi ºàìòàìàñåòiëói.
Áàíê íåãiçiíäåãi ò¼ëåì àéíàëûìûíû ½éûìäàñòûðûëóûí êîììåðöèÿëûº
áàíêòåðäi àºøà à¹ûìûí ºîëäàóäà¹û- àðíàéû ¸äiñòåðäi òàëàï åòåäi. Á½ë
áàíêòåð ¼ç áåòiíøå àéíàëûì¹à àºøà øû¹àðó¹à (ýìèññèÿëàó¹à) º½ºû¹û æîº,
ñîíäûºòàí îëàðäû ðåñóðñòàðûíû æèíàºòàëóûíäà ê¸ñiïîðûíäàð ìåí æåêå
ò½ë¹àëàðäû ºàðæûëàðû øåøóøi ðîëü àòºàðàäû. Á½ë æà¹äàé áàíêòåð ¾øií àñà
ìàûçäû ñåáåái îëàð æèíàºòàë¹àí ºàðæû ¾øií, îíû òèiìäi ºîëäàíûëóû æ¸íå
àºøà à¹ûìäûëû¹ûíû áiðºàëûïòû áîëóûíà æàóàïòû.
Áàíê æîñïàðëàðûíû îðûíäàëó í¸òèæåñiíäå àêòèâòåðäi ëèêâèäòiëiãi 2003
æ 85,823 ìëí òåãåãå æî¹àðëàäû, á½ë ê¼ðñåòêiø 2001æ 17, 624 ìëí íåãå
áîëñà, 2002æûë 39, 885 ìëí òåãå åäi. ͸òèæåñiíäå ëåêâèäèòiëiê êîýôôèöåíòi,
åä¸óið ä¸ðåæåäå 38,1%-êå äåéií àë 2001 æûëûìåí ñàëûñòûð¹àíäà 2002 æûë
æåëòîºñàíäà 22%-¹à äåéií æî¹àðëàäû.

°ëåìäåãi áàíê ïðàêòèêàñûíäà àºøà à¹ûìûíû òåïå-òåäiãiíi ñàêòàï ºàëó
ëèêâåäèòiëiê äåï àòàëàäû íåìåñå êîììåðöèÿëûº áàíêòåðäi ¼ìið ñ¾ðó
ì¾ìêiíøiëiãi. Áóõãàëòåðëiê ìà¹ûíàäà áàíêòi ëèêâåäèòiëiãi á½ë îíû ¼ç
êåðåäèòîðëàðûíû æ¸íå äåáèòîðëàðûíû
øîòòàðû áîéûíøà ¾çäiêñiç ºàðæûëàé îïåðàöèÿëàðäû æ¾ðãiçói ì¾ìêiíäiãi.
Áàíêòi ¼ìið ñ¾ðó ì¾ìêiíäiãiíi æ¸íå îïåðàöèÿëàðûíû òîêòàóûíû áàñòû
ñåáåái á½ë ºàðàæàòòû æåòiñïåóøiëiãi, îñûíû ñàëäàðûíàí êîððåñïîíäåíòòiê
øîòòà äåáèòîðëûº ñàëüäî ïàéäà áîëäû á¾ãiíãi ê¾íãå áàíê ëèêâèäòiëiãi äåãåí
ìà¹ûíà îë îíû êîððåñï. Øîòûíäà¹û äåáèòîðëûº ñàëüäîíû ïàéäà áîëìàóû æ¸íå
êëèåíòòåíäi ñ½ðàíûñû áîéûíøà êåç-êåëãåí óàºûòòà åñåï æ¾ðãiçó ì¾ìêiíäiãi.
²àçiðãi êåçäå áàíê iñiíäå ¼òåìäiëiêòi ¾ø ò¾ði àíûºòàë¹àí:
à¹ûìäà¹û,½çຠìåðçiìäi æ¸íå òåç àíûºòàëàòûí. Òåç àíûºòàëàòûí [Òà]
¼òåìäiëiêòi åñåáiíå æî¹àðû ¼òåìäòi àêòèâòåð [Æà] æ¸íå ñ½ðàíûñºà äåéiíãi
øîòòàðäà¹û äåïîçèòòåð [Ñä], ñîíûìåí ºàòàð ê¸ñiïîðûíäàðäû åñåï àéûðûñó
øîòûíäà¹û ºàðæûëàð æàòàäû. Á½ë øîòòàð áîéûíøà áàíê êëèåíòòåði êåç-êåëãåí
óàºûòòà åñåï àéûðûñóûíà º½ºû¹û áàð, ¸ðèíå øîòòà¹û ºàë¹àí ºàðæûëàðûíû
ê¼ëêìiíäå. Òåç àíûºòàëàòûí ëèêâèäòiëiêòi êåëåñi ôîðìóëà áîéûíøà ê¼ðñåòóãå
áîëàäû (Òà Жа).Òåç àíûºòàëàòûí ¼òåìäiëiê ôàêòîðëàðûíû ñàëûñòûðûëóû áàíêòi
àêòèâòåði ìåí ïàññèâòåðiíi àéíàëóû æûëäàìäû¹ûíà æ¸íå òàëäàóäû, áîëæàìûíû
ä½ðûñ æàñàëóûíà áàéëàíûñòû. Iñ æ¾çiíäå á½ë áàíêòåðäi à¹ûìäà¹û äåïîçèòòåðií
òåê òåç àéíàëìàëû àêòèâòåðãå îðíàëàñòûðûëóû.
Æî¹àðû ¼òåìäi àêòèâòå𠺽ðàìûíà êàññàäà¹û íàºòû ºàðæûëàð,
êîððåñïîíäåíòòiê øîòòà¹û, ½ëòûº áàíêòåãi ðåçåðâ øîòûíäà¹û, áàñºà
áàíêòåðäåãi øîòòàðäà (íîñòðî), º½íäû ºà¹àçäàðäà¹û ºàðæûëàð.
Òåç àíûºòàëàòûí ¼òåììäiëiêòi åñåïòåó ºàæåòòiëiãií, á½ë áàíêòåðäåãi
"ñ½ðàíûñºà äåéiíãi" ìåðçiìãå ñàëûí¹àí ºàðæûëàðäû àéíàëûìûíà êåç-êåëãåí
óàºûòòà àëûï ºîþ ºàóiïi.
À¹ûìäà¹û ëèêâèäòiëiêòi åñåïòåó áàíêòi æóûº àðàäà¹û ò¼ëåìäåðií áîëæàï
æ¸íå ºàðàæàòòû æåòiñïåóøiëiãií áîëäûðìàó. Áàíêòi àêòèâ æ¸íå ïàññèâ
îïåðàöèÿëàðûíà ñ¸éêåñ àºøà à¹ûìäàðûíû ãðàôèãi ê¼ìåãiìåí áið àéëûº
¼òåìäiëiê òàëäàóû æàñàëàäû. Ìûñàëû àéäû àÿ¹ûíäà ìåðçiìëiê ñàëûìäàð,
äåïîçèòòåð áîéûíøà 180 ìû òåãåíi àéíàëûìíàí àëûíóûí áîëæàï îòûðìûç. Á½ë
áàíê ¾øií áåðiëãåí íåñèåëåðäi óàºûòûëû ºàéòàðûëóûí ºàìòàìàñ åòó íåìåñå ñîë
ñîìà¹à ñ¸éêåñ áà¹àëû ºà¹àçäàðäû ñàòóäû áiëäiðåäi.
Áàíêòåðäi áàñûì ê¼ïøiëiãi, ëèêâèäòiëiê äåãåéií ñàºòàï ºàëó ¾øií,
ìåìëåêåòòiê º½íäû ºà¹àçäàð íàðû¹ûíû áåëñåíäi ºàòûñóøûñû áîëàäû.
Êîììåðöèÿëûº áàíêòåðäi êîðïàðàòèâòi áà¹àëû ºà¹àçäàð¹à äåãåí
ºûçû¹óøûëû¹ûíû äàìûï êåëåòiíií àéòà êåòó êåðåê.

Áàíêòåð Ìåìëåêåòòiê áà¹àëû Áàñºàäà áà¹àëû
ºà¹àçäàð ºà¹àçäàð
Êàçêîììåðöáàíê 28,301 29,254
ÁàíêÒóðàíÀëåì 65,197 12,279
²àçàºñòàí Õàëûº áàíêi 75,399 4,504
ÀÁÍ ÀÌÐÎ Áàíê 83,182 0
ÑèòèÁàíê 25,813 24,931
Öåíòðêðåäèò 16,015 1,630
ÀÒÔ 35,488 900
Íóð áàíê 53,902 0
Òåìèð Áàíê 6,011 300
Индустуралдыбанк 1,430 1,008

µçຠìåðçiìäi ¼òåìäiëiê (µë) áåðiëãåí íåñèåëåðäi ñîììàñûí (Áí) (áið
æûëäàí æî¹àðû) áàíê êàïèòàëûí (Áê) æ¸íå îñû ìåðçiìäåãi ½çຠìåðçiìäi
ìiíäåòòåìåëåðäi (µì) ñàëûñòûð¹àíäà àíûºòàëàäû
µë =Áí Áê µì
̽íäàé àíàëèç åñåï æ¾ðãiçó áàíêòi ò¼ëåì æ¾ðãiçóiíi æ¸íå ¼ìið
ñ¾ðóiíi ½çຠìåðçiìãå ñîçûëóûí ºàìòàìàñ åòåäi. Á½ë åñåïêå áàíê êàïèòàëûíû
ºñûëóû ñåáåái, îíû íåñèå áåðó ì¾ìêiíøiëiãií àíûºòàóû æ¸íå ½çຠìåðçiìäi
àêòèâ îïåðàöèÿëàð áîéûíøà êàóiïòi àëäûí àëó øàðàëàðûí àíûºòàó.
°äåòòå ëèêâèäòiëiêòi àíûºòàó íîðìàòèâòåðií êîììåðöèÿëûº áàíêòåð ¾ùií
½ëòòûº áàíê àíûºòàéäû æåðãiëiêòi ½ëòòûº áàíê ìåêåìåëåði îñû íîðìàòèâòåðäi
îðûíäàëóûíà ºàäà¹àëàéäû, ñîíû í¸òèæåëåðiíå áàéëàíûñòû êîììåðöèÿëûº áàíê
ºûçìåòòåðiíi ºîðòûíäûñûíà áà¹à áåðåäi. Á½ë µëòòûº áàíêòi êîììåðöèÿëûº
áàíê ºûçìåòi ¾øií æ¸íå ñàëûìøûëàðäû ºàðàæàòòàðûí ¾øií æàóàïòû åêåíií
áiëäiðåäi.
Æåêåìåíøiê êàïèòàë. Áàíêòiæåêåìåíøiê êàïèòàëû ¼ñiï, ½ë¹àéûï êåëåäi.
2003æûëäû 31 æåëòîºñàíûíäà ÀÀ² “Áàíê Òóðàí Àëåì”-íi æåêåìåíøiê êàïèòàëû
19,755 ìëí òåãåãå æåòòi (îðòà åñåïåí 127 ìëí À²Ø äîëëàðû).
2001 æ¸íå 2002 æûëäàðìåí ñàëûñòûð¹àíäà æåêåìåíøiê êàïèòàë
êîýôôèöèåíòi 12,3%-äàí 14%-¹à ¼ñòi. Àë 2003 æûëäû 31 æåëòîºñàíûíäà á½ë
ê¼ðñåòêiø 15,9%-¹à äåéií ê¼òåðiëäi æåêåìåíøiê êàïèòàëäû ìèíèìàëäû
òèiìäiëiê êîýôôèöèåíòi, ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû íû µëòòûº Áàíêi åêiíøi
äåãåéäåãi áàíêòåð ¾øií àðíàéû òà¹àéûíäàë¹àí, îíû ì¼ëøåði 12%-äû º½ðàéäû.
Á½ë êîýôôèöèåíòòi µëòòûº Áàíê áàòûñ áàíêòåðiíi ò¸æiðèáåñiíå ñ¸éêåñ
áåêiòêåí, BIS êîýôôèöèåíòi ðåòiíäå. Áàòûñ áàíêòåðiíi òàëàïòàðûíà ñ¸éêåñ
êàïèòàëäû ìèíèìàëäû êîýôôèöèåíòi 8%-äàí ò½ð½ êåðåê.

Îðûíäàëàòûí îïåðàöèÿëàðäû í¸òèæåñi Ïàéäà ìåí çèÿíäàð áîéûíøà åñåïòi
ì¸ëiìåòåði 31 æåëòîºñàí êîðñåòêiøòåði áîéûíøà

Ìëí. òåãå Ìëí. À²Ø äîëëàðû
2003 2002 2001 2003 2002
Ïàéûçäûº êiðiñòåð 22, 368 15, 645 8, 947 146 107
Ïàéûçäàðäû òîëåó áîéûíøà10, 527 6, 671 3, 416 69 45
øû¹ûíäàð
̾ìêií áîëàòûí 11, 841 8, 974 5, 531 77 62
øû¹ûíäàðäû åñåáiíñiç
òàçà ïàéûçäûº ïàéäà
̾ìêií áîëàòûí øû¹ûíäàð 7, 430 5, 838 2, 987 48 40
ðåçåðâi
̾ìêií áîëàòûí øû¹ûíäàð 4, 411 3, 136 2, 544 29 22
åñåáií ºîñºàíäà òàçà
ïàéûçäûº ïàéäà
Ïàéûçäûº åìåñ êiðiñ 10, 400 5, 651 4, 194 68 38
Ïéûçäûº åìåñ øû¹ûí 9, 781 7, 195 5, 823 64 49
Àçøûëûº ¾ëåñiíñ åñåáiíå 5, 030 1, 592 915 33 11
äåéiíãi òàçà êiðiñ
Àçøûëûº ¾ëåñi 132 1 18 1 -
Ïàéäà ñàëû¹ûíà äåéiíãi 4, 898 1, 591 897 32 11
òàçà êiðiñ
Ïàéäà ñàëû¹û - - - - -
Òàçà êiðiñ 4, 898 1, 591 897 32 11

Áàíêòi ºàðæûëûº æåòiñòiêòåði. 2003 æûë ê¼ðñåòêiøòåði
Ðåñìè òàçà ïàéäà 4,898 ìëí òåãå (îðòà åñåïïåí 32ìëí À²Ø äîëëàðû). Æàëïû
êiðiñ 32,768 ìëí. òåãåãå ¼ñòi (îðòà åñåïïåí 214 ìëí À²Ø äîëëàðû). Àêòèâòåð
225,248 ìëí. òåãåãå ¼ñòi (îðòà åñåïïåí 1,5 ìëðä À²Ø äîëëàðû). Àêöèîíåðëiê
êàïèòàë 19,755 òåãåãå ¼ñòi (îðòà åñåïïåí127ìëí À²Ø äîëëàðû) Ƹé
àêöèÿëàðäû ºàéòûìäûëû¹û 33,4%-¹à äåéií ¼ñòi.

Òàçà ïàéäà (ìëí. òåãå)

1

2 Æàëïû êiðiñ (ìëí. òåãå)

Áàðëû¹û àêòèâòåð (ìëí. òåãå)

2.2 Шетелдiк мемлекеттерде қолданылатын банк
өтiмдiлiгiн талдау
әдiстерi.

Шетелдердің банк жүейесінде өтімділікті басқару алдыңғы тарауда
қарастырылған теориялардың біріне негізделеді.
Коммерциялық сауда теориясьшың басты принциптеріне сай банктің
өтемділігін қамтамасыз ету үшін несиелеу барысында тауардын қозғалысы
кезеңдерін рет-ретімен ескерген жөн. Бұл теорияда банк ресурстарын тек
қысқа мерзімде саудаларға жайғастырады, ол банк өтемділігіне кепілдік
береді.
Осы теорияға Ұлыбританияда өтемділіктің бірінші көрсеткішін есептеу
әдісі негізделеді.

Дисконттық рынок қаржыларды жайғастыру

мч А = ___________________________________ ______

Талап етілетін және
қыска мерзімді міндеттемелер

Өтімділік коэффициентінің алымы, банктің қарыз алушаларға берген қысқа
мерзімді ссудалары мен банктің қолма-қол ресурстарын сипаттайды.
Формуланың бөлімінде талап еткенге дейінгі салымдар, банктің алған
қысқа мерзім міндеттемелері көрсетіледі. Бұл коефициент банктің
клиенттеріне олардын шарттарынан тез аража қайтарып беру кабілетін
білдіреді. Коэффициент нормасын 6% және одан жоғары, яғни ағымды өтімді
активтер банк міндеттемелерінен 6% төлем болмауы қажет.
Ағымды өтімділікт бағалау үшін екінші коэффициентте қолданылады 9,194-
195:

Ағымдағы өтімді активтерр

Л = _________________________________

Міндеттемелер

Бұл коэффициент клиенттерге өздерінің шоттарынан каржыларды
тез арада қайтарып беру қабілетін көрсетеді. Формуланың
алымында сеифтердегі, орталық банктердегі Резервтердсгі, басқа
банктердсгі ағымды шоттардың қалдықтарындағы, инкасациаланатын
кұжаттардағы, мемлекеттік бағалы қағаздардағы,
қарыз міндеттсмелеріндегі, облигациялардағы, депозиттік
сертификаттардағы, алтын мималардағы қолма-қол ақшаны көрсетеді.
Формуланың бөлімінде талап еткенге деиінгі депозиттердегі қысқа
мерзімді жинақ салымдарымен банктерге берілетін қысқа ■ Мерзімді
ссудалар көрсетіледі коэффициенттің ең төменгі деңгейін орталык
банк белгілейді. Банктердің тағы бір ағымды өтімділік
коэффициенті қалалық рыноктағы банк қызыметімен байланысты. Қорлардың пайда
болуының үлесін өлшеу үшін қолданылады. Корреспондент-банктердің "ностро"
шотындағы қаржылары "Осы банктегі" Лоро" корреспондент шотындағы
қаржылар. АҚШ банк жүйесінде, жалпы, банктердің өтемділігін бағалаудың
қатаң формулалары болмайды банк өтімділігіне талдау жүргізу барысында нақты
банк жүмыс істейтін рынокқа байланысты жалпы ерсжелер өзгеріп отырады
сонымен бірге олар банктің түрі мен типіне, банк қызметшілерінің саны мен
мазмұнына қарай бейімделеді.
Осыған қарамастан, коммерциялық банктердің өтімділігіне баға берудегі
қолданылатын бірнеше көрсеткіштерді атауға болады. Олардың ішінде:
1) Депозиттердің тұрақтылық деңгейі, себебі депозиттердің
ішінде олардың түрақты бөлігінің болуы банк өтімділігін
арттырады. Оларды негізгі деп атайды. Бұл әрдайым банктің қарамағында
болып отыратын депозиттер. Негізгі депозиттер талап еткенге дейінгі
мерзімді депозиттер арасындада кездеседi.АҚШ тәжірибесінде, деплзиттердің
жалпы сомасындағы негізгі депозиттср сомасы 75% -тен кем
болмасы ол норма деп ессптелінеді. Мұнда, ағымды және есеп айырысу
шоттарында-ңегізгі депозиттердің үлесі 35% , жинақ шоттарында
25%, мерзімді шоттарда 15%.
2) Проценттік ставкалардың өзгерісіне сезімтал қорлардьң
сенімділігінің деңгейі. Мұндай қорларға мерзімді және жинақ салымдарын
жатқызады. Сондықтан барлық депозиттердің динамикасының
талдауы жүргізіледі. Мерзімді жоне жинақ салымдары
проценттік ставкалардың өзгерісіне сезімтал болады.
3) Активтердің нақты ақшаларда тез айырбасталу мүмкіндігі.
Активтердің бұл қабілеті динмикада бағаланады және келесі формула
бойынша анықталады:

Өтімді активтер
Активтердің жалпы соммасы

Формуланың алымына кассадағы қаржылардың қалдығын, корреспондеттік
шоттағы валюта шотындағы, т.б. кіреді. Бұл көрсеткіш неғұрлым жоғары болса
өтімділікте жоғары болады, бірақ табыстылық төленбейді.
Ақша рыногінің ақша қол жетерлік болды. Бұл көрсеткіш алудың
желілігімен, қаржыларды тарту себептерімен сипатталады. Бұл
көрсеткіштерде де динамикада алып қарастырылады, активтерді
және пассивтерді басқарудың тиімділігі. Ол саудада және депозиттер
арасындағы қатынас динамикасын қарастыру арқылы бағаланады, бұл бір
жағынан, ал екіші жағынан басқа банктердің таратылатын несие
ресурстарының жалпы таратылған ресуретардағы үлесімен бағаланады.
Өтімділікті сақтау үшін қарастырылған барлық шараларды орындау.
АҚШ кейбір жеке банктері, мысалы, Сити Банк, келесі көрсеткіштерді
қолдануды ұсынады:

а) қысқа мерзімді активтер - міндсттемелер
б) ұзақ мерзімді депозиттер
АҚШ-да қысқа мерзімді саудалар теориясына негізделген өтімділік
көрсеткішін жергілікті федералдық банктердің резевтері (Федералдық қорлар)
жатады. Олардың құрамына кіреді: трансакциондық шоттардағы алғашқы 31,7
млн. долларлық қаржылар + осы шоттардың қалған соммасының 12% + 1,5 жылдан
аз мерзімге таратылған заңды тұлғалар депозиттері соммасының 3% + евро
валюталық резервтердің барлық түрінің 3%.
Сонмен, АҚШ—да нақты бір өтемділікке баға беретін көрсеткіштер жоқ. Ол
негізінен жоғарыда аталған корсеткіштердің Динамикасының тенденциясын
талдау нәижесінде алынатын қорытындыларға негізделеді. Бірақ соңғы кездері
федералдық резервтік жүйе (ФРЖ) коммерциялық банктерден өтемділік Деңгсйін
Базель келісіміне сәйкес бағалауды талап етуде. Францияда өтемділік
коэффиценті қысқа мерзімді сауда, және ауыспалылық теорияларына
негізделеді, мұнда формуланың алымында келесі көрсеткіштер көрсетілді;
қолма-қол ақшаны Косқандағы өтімді активтер эмиссиялық қазыналық
банктердегі пошта бөлімшелеріндегі талап еткенге дейінгі шоттар үш айлық
мерзімге дейінгі саудалар. Бөлімінде банктер мен клиенттерден ресурстар үш
айға дейінгі депозиттер жинау шоттарының кассалық бондар мен облигациялар
көрсетіледі.
Бұл коэффицент 60% -тен төмен болмауы керек. Қысқа мерзімді өтімділік
коэффиценті төмендегі формула бойынша есептелiнедi:
К к..м = --қ_. .юо% 0.6 9,131.

мұндағы ӨҚ — актив бойынша өтімді қаржылар; Қ-
пассив бойынша талап етуге дейінгі қаржылар; Т- үш айлық мерзімі
тартылған банктін депозиттері мен жайғастырылған Д6 жылдары арасындағы
айырма. Қысқа мерзімді өтімділік коэфицентінің аз төлемдегі нормасы 0,6
кем болмауы тиіст.
Орта мерзімді өтімділік көрсеткіші (Ко.м) екі жылдық мерзімінен жоғары
ресурстардың екі жылдан жоғары мерзімде жайғастырылған қаржыларға
(ЖҚ)қатынасы, ягни: мұндағы Р екі жыддық мерзімінен жоғары ресурстар,
меншікті каржылар, жинақ шоттары алынған несиелер, депозиттер, "стендбай"
несие желілер; ЖҚ- екі жылдан асық мерзімген жайғастырылған қаржылар, қайта
есепке алынбайтын несиелер, депозиттер. Бұл коэффиценттің аз төменгі
нормасы 0,8- ден төмен болмауы шарт.
франция банктері үшін өтімділік көрсеткіштерін екі негізгі тұрғыдан алып
қарастырады. Ағымдағы айдың өтімділік коэффиценті бір айдың ішінде банктің
барлық міндеттемелерін активтер 100% жауып отыруы қажет. Ағымдағы жылдың
өтімділік коффицентінің болжамы өтімділік коэффицснтінің ең жоғары деңгейін
анықтауды көздемейді, бірақ өзіне ресурстармен талаптапдың сәйкестігі
туралы барлық кажетті мәліметтерді кіргізсді.
Германияда банктердің өтімділігін бағалау ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Банк өтімділігін басқару негіздері
Банк жүйесіндегі маркетингтік басқарудың теориялық негіздері
Мемлекеттік басқарудың теориялық негіздері
Кәсіпорынды басқарудың теориялық негіздері
Өндірісті басқарудың теориялық негіздері
Кәсіпорынның міндеттемелерін басқарудың теориялық негіздері
Кәсіпорынның пассивтерін басқарудың теориялық негіздері
Экономикалық тәуекелділікті басқарудың теориялық негіздері
Кәсіпорынды персоналды басқарудың теориялық негіздері
Мемлекеттік басқарудың теориялық - әдістемелік негіздері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь