Іле өзеніндегі тыран (abramis brama) балығының биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің гистологиялық ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ Бет
КІРІСПЕ 4
1.ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ 5
1.1 Іле өзенінің физика.географиялық және зерттелетін аудандардың биотоптық сипаттамасы
5
1.2 Іле өзенінің жүйесінде тыран балығының пайда болуы 7
1.3. Тыран балықтың систематикасы және жалпы сипаттамас 9
1.4 Тыран балықтың биологиялық ерекшеліктері. Балықтардың жыныс безінің жалпы құрылысы мен дамуы
11
1.5 Балықтардың жыныс безінің жалпы құрылысы мен дамуы 13
2. ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕМЕЛЕР 17
З. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ТАЛҚЫЛАУ ЛАР 20
ҚОРЫТЫНДЫ 28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 29
Қазақстандағы өзендердің көбі гидроэнергетикалық жане ирригацалық құрлыстар турғызу натижесінде өзендердің балық шаруашылықтық маңызын түгелге жуық жоғалтты. Казіргі кезде балық аулау өзендердің жоғарғы ағысында немесе ағысы өзгертілмеген өзендерде ғана жүргізіледі.Өзендердің балық щаруашылығындағы маңызы олардың ластануы натижесіндегі жыл сайын төмендеп келеді [1]. Тыран балығы (Abramis brama Linne) кәсіптік балық аулау түріне жатады. Оңы Балқаш көліне 1949 жылы жерсіндірілді [2]. Қазіргі кезде тыран Іле-Балқаш бассейінінде кең таралып кәсіпті балықтың қатарына жатады.
Тыран балықтың және басқа кәсіптік маңызы бар немесе жоқ балықтардың сақтау үшін олардың ареалда таралуың, морфо-биологиялық сипаттамаларың, популяционды құрылымың және популяциялардың биологиялық ерекшеліктерін зерттеу керек. Сондықтан біздін жұмыстың мақсаты: Іле өзеніндегі табан балықтың морфо-биологиялық сипаттамасың және көбею жүйесінің гистологиялық құрылысын зерттеу.
Жұмыстың мақсаты: табан балықтың морфо-биологиялық және көбею жүйесінің дамуын және гистологиялық құрылысын зерттеу
Міндеттері:
- Тыран балығының систематикасы, биология, экология, қазіргі сандық көрсеткіштерімен танысу;
- Биологиялық және морфометрикалық анализ жүргізу;
- гистологиялық әдістемелерді пайдалана отырып көбею жүйесінен препарат жасау;
- препараттарға анализ жүргізу және зерттеу нәтижелерін эко-токсикологиялық жағдайымен салыстыру.
1. Кеженбаев С. Қазақстан балық байлығың қорғау.- Алматы: Қайнар, 1979. -172 б.
2. Рыбы Казахстана: 5 том. - Алма-Ата: Наука, 1992.-Т. 5.- 464 с.
3. Гидрологические и водохозяйственные аспекты Или-Балхашской проблемы / под ред. проф. А.А. Соколова. - Л.: Гидрометеоиздат, 1989. – 310 с.
4. Абдрасилов С.А. Русловые процессы и формирование внутриконтинентальных дельт (на примере дельты реки Или). – Алматы: Рауан. 1994. – 192 с.
5. Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоемов и/или их участков, разработка биологических обоснований оптимально - допустимых объемов изъятия и выдача рекомендаций по режиму и регулированию рыболовства на водоемах Балхаш – Алакольского бассейна. Раздел: Капшагайское водохранилище. Отчет о НИР/ НПЦ РХ.- Алматы, 2008. - 31 с.
6. Достай Ж.Д., Турсунов А.А., Бурибаев А.Ж. Гидрометеорологическая изученность бассейна озера Балхаш и гидроэкологическое состояние региона// Международный экологический форум по проблемам устойчивого развития Или-Балхашского бассейна «Балхаш-2000»: Тезисы докладов на секциях. – Алматы: Информационно-аналитический центр геологии, экологии и природных ресурсов Республики Казахстан. 2000. С.18-19.
7. Петрова В.К. О состоянии качества поверхностных вод Прибалхашья // Научно-технические проблемы освоения природных ресурсов и комплексного развития производительных сил Прибалхашья: Материалы научной конференции. 3 секция – Алма-Ата: Наука. 1990. С.18-22.
8. Современное экологическое состояние бассейна озера Балхаш / под. Ред. К.гм.н. Т.К. Кудекова. – Алматы Каганат, 2002. – 388 с.
9. Рыбы Казахстана: 3 том. - Алма-Ата: Наука, 1988.-Т. 3.- 304 с.
10. Берг Л.С. Рыбы пресных вод СССР и сопредельных стран М.-Л., 1949. Ч.2. –С. 469-926.
11. Байімбет Ә.А., Темірхан С.Р Қазақстанның балықтәрізділері мен балықтарының қазақша-орысша анықтауышы.-Алматы; Қазақ университеті, 1999.-347 бет.
12. Жизни животных. Т. 4. Часть 1. Рыбы. (под ред. Проф. Т.С.Расса). -М.: Просвещение 1971- 655 с.
13. Никольский Г.В. Структура вида и закономерности изменчивости рыб.- М., Пищевая пром , 1980. -184 с.
14. Аблайсанова Г. М., Баракбаев Т.Т., Пазылбеков М.Ж. Современный состав ихтиофауны Капшагайского водохранилища и реки Или // Сборник материалов международной научно-практической конференции «Биоразнообразие и устойчивое развитие природы и общества», посвященная 75-летию КазНУ им. аль-Фараби и 75-летию биологического факультета. 12-13 мая 2009. Алматы: Қазақ университеті» Ч.1. С.267-270.
15. Васильев В.П. Эволюционная кариология рыб. - М.: Наука.1985. 300 с.
16. Исмуханов Х.К Морфоэкологическая характеристика восточного леща Abramis brama orientalis Berg, акклиматизированного в Бухтарминского водохранилище // Вопросы ихтиологии, 1979. Т. 19. Вып. 1. С. 44-54.
17. Цыба К. П. О морфобиологической изменчивости восточного леща, акклиматизированного в озере Балхаш // Биол. основы рыбы. х-ва респ. Ср. Азии и Казахстана. Ташкент, Фергана: ИЗИП АН УзССР, 1972. С. 277-278.
18. Исбеков К.Б. Воздействие экологических факторов на состояние редких и исчезающих видов рыб озера Балкаш и перспективы их сохранения. Алматы. 2010. -24 б.
19. Цыба К. П. О плодовитости леща оз. Балхаш / Биология водоемов Казахстана: (Сб. Работ Каз . фил ВГБО). Алма-Ата, 1970. С. 128-132.
20. Мамилова Р.Х Динмика питания леща Капчагайского водохранилища ( 1976-1979 гг.) // Изучение зоопродуцентов в водоемах бассейна реки Или. Алма –Ата: КазГУ, 1982. С. 124-133.
21. Фаломеева А. П. Питание молоди леща, жереха и судака в Капшагайского водохранилища // Изучение зоопродуцентов в водоемах бассейна реки Или. Алма –Ата: КазГУ, 1982. С. 133-142.
22. Мамилова Р.Х., Трошина Т.Т. Материалы по питанию леща Капчагайского водохранилища // Биол. основы рыбн. х-ва водоемов Ср. Азии и Казахстана. Фрунзе: Илим, 1978. С. 104-105.
23. Мамилова Р.Х., Фаломеева А. П. Питание леща // Биопродукционные процессы в водоемах субаридной зоны Казахстана: Отчет о НИР (заключить). Алма- Ата 1985. Кн. 4. С. 7-13.
24. Рыбохозяйственные иследования в Республики Казахстан: история современное состояние (cборник научных прудов). РГП «НПЦРХ» -Алматы: Бастау 2005.- С. 441-445
25. Экологический мониторинг, разработка и сохранения биоразнообразия устойчивого использования ресурсов рыбопромысловых водоемов трансграничных бассейнов: Отчет о НИР (промежуточный)/КазНИИРХ. – Алматы, 2001. –55 с.
26. Оценить состояние рыбных ресурсов главных рыбопромысловых водоемов Казахстана, разработать эффективные природоохранные мероприятия и рекомендации по рациональному использованию их биоресурсов. Раздел: Алакольская система озер: Отчет о НИР / НПЦРХ. - Алматы, 2004. –208 с.
27. Макеева А.П. Эмбриология рыб. М.: МГУ, 1992.- –216 с.
28. Андреева А.М. Оогенез леща Abramis brama Рыбинского водохранилища // Вопросы ихтиологии. М.׃ 1983. – Т. 23. Вып. 2. – С. 257-261
29. Елизарова Н.С. Особенности размножения леща Волгоградского водохранилища // Вопросы ихтиологии. М.: 1968. -Т. 8. Вып. 2(49). – С. 368-370
30. Абдуллаев М.А., Истамова В.И., Хасанов А.Х. Лещ Куюмазарского водохранилища // Вопросы ихтиологии. М.: 1968 –Т. 8. Вып. 1(48). – С. 99.
31. Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб. М. Пищевая промышленность. 1966 г.- С. 33-51.
32. Суворов Е.К. Основы ихтиологии. М., 1948
33. Шалғымбаева С.М., Көбегенова С.С., Нұршин А.Қ.. Микротехника негіздері. Алматы , 2007. 60 c
34. Волкова О.В, Елецкий Ю.К. Основы гистолгии и гистологическии техники 2-е изд. М: Медицена, 1982
35. Хэм А., Кормак Д., Гистология –Т.4. М.: Мир, 1982. –195 с.
36. Биоэкологические основы функционирования водных экосистем главных рыбохозяйственных водоемов Казахстана и рекомендации по рациональному использованию их биоресурсов. Раздел: Алакольская система озер: Отчет о НИР /КазНИИРХ, № ГР 0194РК00040. - Алматы, 1998.- 112 с.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
әл- Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
«Қорғауға жіберілді»
зоология және гистология
кафедрасының меңгерушісі
б.ғ.д., ... ... ... ... « ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕГІ ТЫРАН (ABRAMIS BRAMA) БАЛЫҒЫНЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ
СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ЖЫНЫС БЕЗДЕРІНІҢ ГИСТОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ »
050804- «Балық шаруашылығы» мамандығы
Орындаған
Алимгазиев. Н
Ғылыми ... және ... ... ... С.С.
Нормабақылаушы
Қожабаева Э.Б.
Алматы 2011
РЕФЕРАТ
Дипломдық жұмыстың тақырыбы: Іле өзеніндегі тыран (Abramis brama)
балығының биологиялық сипаттамасы жене ... ... ... ... 32 ... 2 ... 6 ... 35 әдебиеттер
тізімінен тұрады.
Кілттік сөздер: тыран балығы, тұқымдылық, аналық без, аталық ... ... ... ооциттер, көбею жүйесі.
.
|МАЗМҰНЫ |Бет ... |4 ... ШОЛУ |5 ... Іле ... ... және зерттелетін | ... ... ... |5 ... Іле ... ... ... балығының пайда болуы |7 ... ... ... систематикасы және жалпы сипаттамас |9 ... ... ... биологиялық ерекшеліктері. Балықтардың | ... ... ... ... мен дамуы |11 ... ... ... ... ... құрылысы мен дамуы |13 ... ... ... МЕН ӘДІСТЕМЕЛЕР |17 ... ... ... МЕН ... ЛАР |20 ... |28 ... ӘДЕБИЕТТЕР |29 ... ... көбі ... жане ... ... ... ... балық шаруашылықтық маңызын
түгелге жуық жоғалтты. ... ... ... ... өзендердің жоғарғы
ағысында немесе ағысы өзгертілмеген өзендерде ғана ... ... ... ... ... ... жыл ... келеді [1]. Тыран балығы (Abramis brama Linne) кәсіптік балық
аулау ... ... Оңы ... ... 1949 жылы жерсіндірілді [2]. Қазіргі
кезде тыран Іле-Балқаш бассейінінде кең таралып ... ... ... ... және ... ... маңызы бар немесе жоқ балықтардың
сақтау үшін олардың ареалда таралуың, морфо-биологиялық ... ... және ... ... ... керек. Сондықтан біздін жұмыстың ... Іле ... ... ... ... және ... ... гистологиялық
құрылысын зерттеу.
Жұмыстың мақсаты: ... ... ... және көбею
жүйесінің дамуын және гистологиялық құрылысын зерттеу
Міндеттері:
- Тыран балығының систематикасы, ... ... ... ... ... ... және морфометрикалық анализ жүргізу;
- гистологиялық әдістемелерді пайдалана отырып ... ... ... ... ... ... және зерттеу нәтижелерін эко-
токсикологиялық жағдайымен салыстыру.
1. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1. Іле ... ... ... және ... биотоптық сипаттамасы
Іле өзенінің негізгі сипаттамасы және гидрологиялық ... ... су ... Іле ... ... ... ... бөлігімен бір
қалыпты болып келеді: одан барлық көл бассейнің шамамен 82%-ы су ... Өзен ... тау ... және деңгейінің ауытқу маусымымен сипатталады.
Су тасқыны көктем-жаз мезгілінде басталса ал ... ... ... өзеннің орта ағынында 1970 жылы тұрғызылған Қапшағай суқоймасы
реттелді [3,4]. ... ... ... жыл ... ... ағын
су бетіндегі буланған сулардың орның толтыруға және өзеннің төменгі ағысы
деңгейінің ауытқуына әсерін ... Іле ... ағын ... ... ... су қоймасынан 164 км жоғары екені көрсетіліп, 2007 жылғы
су кірісі орташа шамамен 17,835 км3 ... ... ... ... ... ... 17,389 км3 су жіберілген.
Сурет 1. Іле өзенінің төменгі ағысы
Жоғарыда айтылғандай, 2007 жылғы Қапшағай су қоймасындағы су көлемінің
шығысы мен кірісі ... жыл ... ... ... ... Іле өзен су ... ... Қапшағай су қоймасына түскен
және шығарылған су көлемі, км3 [5].
Іле өзенің ағыны реттегеннен кейін, гидрологиялық режимі ... ... ... және Қапшағай ГЭС-індегі жылдық су шығынының таралуына
байланысты. РГП ... ... ... бүгінге дейінгі су шығынының
саны (Қаңтар-тамыз, 2008) 9 айдың ішінде шамамен ... ... ал ... (былтырғы) жылдың попуси көлемі шамамен 10,531км3 болды. Балқаш
көлінің 1998-2005 жж. Су ... ... ... ... ... ... көпжылудың тасталған су көлемі 17,317 км3 шамасында ... ... ... 2006 және 2007 жж. 15,884 және ... ... ... көтерілу куеңіне қарағанда аз. Бұл фант 2006-2007 жж ... ... ... ... су ... попусктік
амплитуда ауытқуы Балқаш көлінің көтерілу деңгейінің кезенінде ... км3 ... яғни 2002 ж. ... ... және 2005 ж. минималдық
көрсеткішімен (14,98 км3). көрсетілгендей, попусктар санының көбеюі көктем
айларында (сәуір-мамыр) ... ... ... ... ... ... Берілген жағдай Іле өзенінің ағын реттелуіне дейінгі
табиғи ... ... ... ... ... ... кәсіптік балық
түрлерінің уылдырық шашуына әсерін ... ... ... гидрохимиялық режимі. Іле өзенімен трансшекаралас
сулардың сандық және сапалық құрамы және ... ... ... ... ... ... көлінің экожүйесінің басымдық көрінісі болады. Батыс
Балқаш суқоймаларының атырауының сапасының қалыптасуына доминанты әсер
ететін Іле ... ... ол ... ... ... ... ... Іле өзені бойынша 2008 жылғы ... ... ... Іле ... ... су ... ... ММ Ұшжарма,
Арал – Төбе ауылы және төменгі атырау. Іле өзенінің бастамасынан ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер
байқалады. Қапшағай суқоймасының жоғары су минерализациясы жыл мезгіліне
байланысты болады, ауытқуы 205-570 ... ... ал ... 334 ... ... [6,7]. Бұл нашар минералданған категория
суларға жатады, ол иондар қарым - қатынасы бойынша ... ... ... ІІ ... Іле ... суы Қапшағай су қоймасынан ... ... ... су ... ... ... 275-362 ... ).
Ұшжармадағы МК су минерализациясы 359 мг/дм3 ( ауытқуы 249 -521 мг/дм3),
ал Арал - Төбе ... ... ол ... (2006 – 2007 ... ... ауытқуы 392-446 мг/дмЗ, ал 2008 жылы 442 ... ... ... ... судың тұздылығы 406-446 мг/дмЗ болды. Іле
өзенінің төменгі ағысында және иірім ағысында ... ... ... ... ... ... ... ,ол өзеннің
төменгі ағысының створларында тұздылықтың жоғарлауын көрсетеді. Доминанты
иондардың болуы О.А.Алекиннің [7] класиффикациясы ... су ІІ ... ... ... ... жатады. Су минерализациясы
жоғарласа ол ІІ ... ...... ... ... ... өзендегі судың барлық ағысы бойынша тұшы екенін көрсетеді
Судың минералдануы жылдар бойынша ... емес ... көп ... ... Барлық зерттелген жерлерде су ортасының реакциясы –
нашар сілтілікті, pH ... ... өзен ... ... ол 8,25 ... ... ... Қапшағай су қоймасынан төмен суда еріген
оттегі ... ... ... ... ... ... мг ... бұл 62-115% қаныққандыққа сәйкес келеді. Судың оттегімен
максимальды қанығуы Арал – Төбе ауыл ... ... ол өзен ... ... Атырау ауданында оттегінің төмендеуі саға жағалауындағы
аймақтарда өсімдіктердің қопасының кепілдеуімен түсіндіруге болады.
Фотосинтез процессіне және су ... ... ... ... ... емес және оның ... тек ... Іле ... төменгі ағысында органикалық ... ... ... көлеміне қарай жоғары емес, ортаңғы ағысында
мөлшері 2,7-4,5мгО/дмЗ және төменгі ағысында 4,5-7,5 мг ... ... ... ... ... ... ... сақталған.
Өзен створларындағы биогенды элементтердің концентрацисы ... ... ... азот және ... ... 0,01-0,13 мг/дмЗ, нитритті
азот және фосфор 0,003 тен 0,064мг/дмЗ дейін, ... 0,16 дан ... ... ... саны 2,8-3,9 мг/дмЗ аралығында. Алынған материалдар
бойынша уақыт және кеңістік салыстырмасы бойынша ең вариабельді ... ... ... ... ол ... су ... сонымен қатар
суғарылған егістік жерлерді суғарғаннан ластанып ... ... ... ... ... болады [7].
Іле өзенінің сапалық көрсеткіштері судың тасу мезгілінде және оның
деңгейінің төмендеуінің басталуы ... ... бар ... ... Мемлекеттік стандарт бойынша ... ... ... ... ... ағысы бойынша биогенді элементтердің
уақытша көбеюі антропогенді әрекеттерінің ... ол ... ... ... ... байланысты [6,7,8].
1.2 Іле өзенінің жүйесінде тыран балығының пайда ... ... ... ... және Арал бассейінің аборигендері
болып табылады. 1949 жылы оны ... және ... ... [2]. ... ... – ерекше ірі балық, салмағы 4-5 килограмм,
ұзындығы 30-35 сантиметр, ... ... 10 кг, ... 75 см ... ... ... ... 20 жыл өмір сүретін ... ... ... ... тез өсіп ... ал ... су ... өседі. Аналықтары аталықтарынавн ірілеу болып келеді. Табанның дене
бітімі биік, бүйірі ... ... ауыз ... ... тәрізді,төмен
орналасқан. Балық түсі жасына байланысты, топырақ және су қоймасындағы суға
байланысты өзгеріп отырады. ... ... ... ... алтын, сұр
түстен басталып, кейіннен қою алтын сары түсті болып анық көріне бастайды.
Табан ... ... көп ... ... тұздалған қабатында өткізеді [9].
Еуразияда табан балығының Abramis cuvier туысының 4 түрі ... ... ... 3 ... Олар Abramis brama (linne), Abramis ... және Abramis ballerus (linne). Олардың сипатталуы ұзын ... мен бір ... 5-5, 6-5, 5-6 және ... ... ... ... (Никольский, 1980). Бірқатар ... ... ... табандардан өзгешілігі басының және арқа
жүзгішінің ... ... ... көптеген морфалогиялық зерттеуіне
қарағанда олар белгілі географиялық өзгеріске ұшыраған. ... ... ... ... нәтижесінде қарағанда ұқсастықтары
Арал табандарына келеді [9,10,11,12].
Қазігі ... ... Abramis blicca және bimba ... ара ... ... ... әдебиеттерге онда уақыт бойы blicca
bjoerkna балықтары екі қатарлы тіс ... және аузы ... ... ... ... деректерге сүйенетін болсақ осы балықтардың
ұқсастығы қайта қаралған олар: B bjoerkna және Abramis ... ... ... Abramis brama, Abramis ballerus және ақ көз Abramis sapa. Осы ... жақындастыратын ерекше белгі: арасында бір қатарлы және ... ... ... ... Ал Abramis ballerus пен ақ ... ... екінші қатарлы пайда болу жайында әдебиеттерге
дерек жоқ. Автордың қысқаша дерегіне қарасақ, Abramis brama, blicca, ... ... ... ... ... ... әлі де
бұл материалдар терең зерттелуі тиіс [11,13].
Abramis sapa – ақ көз ... ... ... ... ... қарағанда ауыз қабаты қалың, ауыз ... ... ... ... ... ... тығыз су қабатына үйренген. ... дене ... ... ... үлкен. Бұл табан балықты ... ... ... ... және ... Дон, ... ... Волга,
Урал, Терек өзендерінен кездестіруге болады. Ал ... ... екі түрі бар: ... Abramis sapa ... Tiapkin. ... sapa ... Урал ... барлық жақтарында және ... ... ал ... ... ... ... Арқа ... қоюлау болып келеді, ал бүйірі күміс түстес ... ... ... ұштары қою түспен ... ал ... түсі ақ сары ... ... ... 30 см-ге дейін жетеді,
салмағы 800 г. ... ... 33 ... ... ... ... басым
көпшілік табанның ұзындығы 17-18 см, ал Орал өзенінде 20-24 см, салмағы 170-
280 г. Оралдың ... ... ... ... ... ... ... болатын тәрізді [11,14].
3. Тыран балықтың систематикасы және жалпы сипаттамасы
Тип: Chordata - Хордалылар
Тип тармағы: Vertebrata (Craniota) – ... (Бас ... ... - ... ... Pisces - ... Ostichthyes – Сүйекті балықтар
Класс тармағы: Actinopterygii – Сәуле қанаттылар
Отряды Cypriniformes - Тұқытәрізділер
Тұқымдасы Cyprinidae-тұқылар.
Туысы Abramis Cuvier 1817- Тыран
Түрі 1. Abramis brama ... Abramis brama ... Berg- ... табан балығы [9, 11].
Туысы Abramis Cuvier 1817- Табан Л.С. Берг [10] ... ... ... 4 ... ... етсе ... 3 түрі Қазақстанда кездеседі: Abramis
brama (Linne), Abramis sapa (Pallas) және Abramis ballerus ... ... ... ... ... сәулелерінің саны 22-ден кем
емес) және бірқатарлы қиғаш кесілген 5-5, 6-5, 5-6 жұтқыншақ тістерімен
сипатталады. Понто- ... ... ... ... ... brama ... Қабылданған түрлердің бөлінуін әдеттегі
түрше Abramis brama,brama және барлық орталық Солтүстік ... ... ... ... Қара және Ақ ... бассейндерінде)
түрше Abramis brama ... ... және Арал ... деп ... Берг [10] ... бұл екі ... айырмашылығы негізінен бірінші
желбезек доғасындағы желбезек қылтандарынан, омыртқа және ... ... ... зерттеушілер аналь қанатының сәулелері санынан,
құйрық қанатының қалақшасынан, арқа ... ... ... және ... ... ... белгілеп берді.
Тыран балықтың сандық белгілерінің ауытқуын толығымен типтік форманың
ауытқуына жатқызады.
Тыран балығында диплоидты хромосома жиынтығының 2n=50, олардың ішінен
12 мета - және ... ... ... 38 ... ... бар [15].
Таралуы. Понто- каспийлік фаунистикалық комплекске жатқызады.
Қазақстанда тыран ... ... және Арал ... ... суқоймаларында
аборигенді болып табылады [2,9,10].
Табанды орналастырудың нәтижесі. Балхаш -Іле ... 1949 ... ... ... және ... ... бассейніне, Ертіс өзеніне 1959-
1964 жж., Талас өзені көл бассейніне 1958 ж., Көкшетау көліне 1959-1965
жж. ... ... ... жж және ... ... ... ... Қазіргі кезде бұл ... ... ... ... ... ... D III 9-12, ... 9-10; А ІІІ 22-30, көбінде 24-26;
бүйір сызығындағы ... саны 47-58; ... ... ... желбезек
доғаларындағы желбезек талшықтарының саны 19-32, көбінде 22-28; омыртқалар
саны 38-46, ... 41-44; ... ... ... 5-5 ... 6-5 ... 5-6. ... қашықтығы дене ұзындығынан пайызбен
есептегенде (С-сыз) 50,2-64,5 құрайды, постдорсальды- ... ... , ... ... , ... ең биік ... денесінің аласа жері 7,4-7-13,5, құйрық қанатының ұзындығы 7,3-
18,1, кеуде жүзгіш қанатының ұзындығы 16,3-28,9, ... ... ... арқа ... ... ... ... оныңбиіктігі 19,8-
34,9; аналь қанатының ұзындығы 19,3-33,1; оның биіктігі ... ... ... оның биіктігі-14,5-24,6; тұмсық ұзындығы 4,2-
9,0, көз ... 3,6-7,4, көз арты ... ... ... ені ... түсі ... ... үлкен особьтарында қола секілді арқасы
неғұрлым қою,ал құрсағы ашықтау боялған. ... ... ... өте ... және ... табан балықтарының сыртқы айырмашылығы ... ... және ... шашу ... ғана ... ... үлкен, жыныс тесігі ісінген және уылдырық шашқаннан кейін қызыл
түсті болып ... ... ... ... ... мен басының
дорсальды және латеральды жақтауларында ... ... ... болады,
жүзгіш қанаттары кедір бұдырлы болып келеді. Тыран ... ... ... ... ... ... әртүрлі суқоймаларда. Сондай-ақ
Балхаш көліндегі жыныстық ауытқуы бүйір ... ... ... ... аналық балықтарда) және көзінің диаметрі [17, 18].
V-ұзындығы көбінесе аталық балықтарда ... ... ... ... ... Бұқтырма суқоймасындағы табан балығының
аталықтары аналығынан үлкендеу, вентроанальды арақашықтығынан және бастың
көз арты бөлігінен ... ... ... аз ... ... ... ... Қапшағай суқоймасында табан балығының ... ... ... және Р-ұзындығынан болатыны көбірек
аналық балықтарда кездескені белгіленген [16,17].
1978 ж ... ... ... ... 4 ... белгілері
байқалған: аналықтарында үлкен көзінің диаметрі, бірақ көзарты бөлігі кіші,
V ұзындығы және С үстіңгі ... ... Арал ... және Орал
өзенінде мекендейтін тыраннын аналығында ... ... саны ... ... ... ... кейіпте, тыран балығының әр түрлі
суқоймаларда, әртүрлі уақытта ... ... ... ... ауытқуларын анықтамайды [17].
4. Тыран балықтың биологиялық ерекшеліктері
Көбеюі. Тыран балығы жылына бір-ақ рет ұрық шашады және олар порциялап
ұрық шашатын ... ... ... ... бойынша оның порциясының
көбеюі ... ... ... ... ... ... ... балығы порциялап ұрық шашпайды. Көптеген суқоймаларда
тыран балығының уылдырық шашу ... ... ... соңымен мамыр айының
басына дейін болады, судың температурасы 11-14 ... ... ... тұрған
кезде. Бақылау бойынша Қапшағай суқоймасында 1979 жылы бірінші «өтпелі»
аналықтары ... 15-16, ... ... 11-12 С, ал ... ... ... 17-19 С ... аулығанда шұңқыр жерлерде табан балықтың
аналықтары ... ... Г.М. ... ... ... Раим ... өзенінде 1973 жылы бірінші порциялап ұрық шашу 10 ... ... 7-17 ... ... ... ... шашу ... әртүрлі
суқоймаларда 1 айдан 2, 3 айға дейін ауытқиды. Қапшағай ... ... ... ... ... екі типі, 1973-1974 ... ... ... болған. 1979 жылғы мәліметтерге қарағанда және ... ... да ... шыққан аналықтар бір уақытта уылдырық шашады,
ал ... ... ... ... екі ... және аздаған бөлігі
үш порциялап шашатын типке жатады. Уылдырық мөлшері ... ... ... ... ... шашу кезеңінде ерте жетілетін ... ... ... ... ... олардың қорекпен қамтамасыз ету
базасына байланысты болған. Осыған ұқсас Арал теңізінің табан балықтарының
заңдылығын өмір сүру ... тез ... ... ... ... ... ... жағдайына үйірленіп, порциялап уылдырық
шашуын ... ... ... ... экологиялық икемділігі
уылдырық шашу бір суқоймада жартылай өткінші кездеседі. ... ... ... тез ... ... ... балықтың уылдырық шашу
қабылеті әртүрлі, кез-келген суқойманың типіне ... ... ... ... және т.б.), 1,5-3 м. ... дамуы, яғни эмбрионнан
жарып шығуы 3-тен 7 ... ... ... ... ... жарып
шыққан ұзындығы 5,6-6,4 мм. Личинкалық кезең 30-35 күн өтеді. F ... 24 мм. ... ... ... ... ... ... ол
оның қорекпен қамтамасыз етілуі жетілуі және өмір ... ... Арал ... ... ... 60 ... ... төмендей
бастады. Жоғарғы орташа 1960 жылы 235,8 мың уылдырық болған. 1968 ... ... ... төмендеп кетті. Арал табан балығының ең төменгі
массасы (0,35-0,45 кг) басқа жылдармен салыстырғанда. ... ... ... ол ... жоғары болған жоқ орта есеппен 100000 ... ... ... ... абсолюттік тұқымдылығы 1975 жылы (198,8 мың
уылдырық болған) 1974 жылмен салыстырғанда 154,0 ... ... ... ... ... тұқымдылығы заңдылық бойынша массасы, денесінің
ұзындығы және жасы жоғарылайды. Қапшағай суқоймасының табан ... ... ... ... кездеседі [17,19].
Қоректенуі. Ерекше мөлшердегі, ұзындығы 10,5-21,2 см, массасы 20-160 г,
жасы 3+8+ ... ... ... ... 11 тобы ... қатар омыртқасыздардың жұмыртқасы, балық, балықтардың уылдырығы,
макрофиттер, диатомды, ... және ... ... ... және
минералды бөлшектер кездескен [20,21].
Тыран балығының жартылай ... ... ... ... ... 2003 ж мамыр айында, бентосты организмдер: әртүрлі даму
сатысындағы хирономидтер 48%, басқа да қосқанаттылардың дернәсілдері-29,2 ... ... ... Шаянтәрізділердің үлесі азық массасынан 10,8 %-
дан аса алмады, олардың ... ... ... құрады. Өсу
компонентінің мәні үлкен болмады 2,7%-ға дейін. Жануар ... ... және ... ... ... ... балығының
рационында 1993-мен салыстырғанда 2003ж айтарлықтай өсті. ... ... ... ... сол ... ... ... %,
1993ж -43,0 %-дың айырмашылығы байқалмады. Қоректенуде әржастағы және
жыныстағы особьтардың ... ... ... (ұзындығыы-
10,7-13,7 см, массасы-20-45 мг, жасы 3+,5+) шығу тегі-жануар, 7 компонент
тіркелген, сонымен қатар ... ... және ... ... сандық негізін күрделі компоненттер хирономид дернәсілдері
құрайды, өсімдіктің минимальды дозасында шаянтәрізділердің рөлі 6 есе ... еді. ... ... төмен-11,0 %, бос ішекте особьтар
барлық қоспаның 70 %-ын ... ... ... ... ... 19,0-21,2 см, масса 125-160 г жасы 6+, 7+), жоғары өсімдіктер
немесе минералды қосындылар ... ... ... ... ескекаяқтылар тағамдық азықтың 50 % массасын құрады
[22,23].
Сондай жастағы табан аталығы рационының өлшемі ... см, ... г) ... шығу тегі-жануар 7 компонент болды: 6- ... ... ... ... одан ... ... ... және балдырлар, детрит және ... ... ... ... ... ... құрайды: хирономид имагосы-40,7%,
дернәсілдер-38,0%.
Көктемде осындай климаттық зоналарда, табан балығының тәуліктік
рационы мына ... ... ... ... дене ... ... %-ға дейін осы қатынасқа байланысты, азықтық организмдердің көлемі
есептеледі, осы маусымдағы қолданылатын ересек ... ... 2003 ... ... Қошқаркөліне ортақ мөлшердің бір особінің 94 г ... 0,13 ... 0,92 г-ға ... мәнімен анықталады [23,24,25,26].
5. Балықтардың жыныс безінің жалпы құрылысы мен ... ... ... ... әр ... ... ... безі жұп арқа жағында дене құысында мезоварий арқылы байланысты.
Жыныс клеткалар жыныс ... ... ... ... ... бай ... ұлпа ... Балықтарда аналық без ашық және
жабық типті болады. Тыран ... ... безі ... ... ... ... ... бездері де жұп. Сүйекті балықтарда аталық бездер
зәр шығару мүшесімен байланыспаған. Аталық бездер тығыз қапшықпен қапталған
және ... ... дене ... арқа ... ... ... без
жыныс қаналдарынан және жыныс клеткаларды шығаратың ... ... ... ... безі ... ... ацинозды типке жатады, онын пішіні
овалтәрізді. ... ... ... ... жағынан басталып, иреленіп
жалпы шағаратын өзеке түседі [27,28].
Жыныс бездің дамуы аналықтарында оогенез, аталықтарында сперматогенез
деп аталады.
Балықтардың ... төрт ... ... І – ... немесе
оогониальды кезеңі; ІІ – превителлогенез немесе ... не кіші өсу ... ІІІ – ... ... не үлкен өсу кезеңі; ІУ – пісіп
жетілу ...... ... оогониальды кезеңі. Жыныс клеткалар – оогониялар, олар
АЖК клеткалардың ұрпақтары. Митотикалық ... ... ... қор ... ... Оогониялар жыныс клеткалардың ең ұсағы,
олардың диаметрі 10-20 мкм, ... ... (5-7 мкм), ... заты ... ... ядрошысы бәр. Жұмыртқа қабығы мембрана ретінде дамыған,
оған бірең-саран бездің строма клеткалары ... ... ... ... ... тек ерте ... ... пластинкалар ол кезде болмайды. Ересекті балықтарда оогониялар
жұмыртқалы пластинкалардың ... ... ... ... олардың
саны өмірдің белгілі кезеніңде өседі, мысалы горчакта көбею ... пен ... ...... ... ... [27].
ІІ – превителлогенез кезеңі. Осы кезеңде ооциттерде цитоплазманың саны
және ядроның мөлшері үлкейеді. Оларды 1-ші реттік ооциттер деп атайды.
Осы кезеңнің ... ... ... ... 1-ші бөліну профазасына
кіреді, ол ең усақ ... ... ... ... Ооциттер
бірінен кейін бірі профазаның лептотена, зиготена, ... және ... ... ... ... ... ... хромосомның жіңішке жіпшілері пайда болады;
- зиготена немесе синапс сатысында гомологты ... ... олар ... ... ядроның бір полюсында орналасады (бұл
сатыны шоқ немесе синаптикалық шоқ деп атайды);
- пахитена ... ... ... тарқауы басталады және
қос хромасомалардың – биваленттік құрылуы басталады. Осы сатыда ядрода
экстрахромосомды ДНК ... ол ... ... ретінде алғашқы
ядрошыққа қосылып жатады. Бұл ... ... - ... ... құрастыру;
- кейін ядро диплотена - қос жіпшелері деп аталатын сатысына өтеді. Мейоз
бөлінуі осы сатыда ... ... оның ары ... қайтадан бөлінуі
оогенездің пісіп жетілу кезенінде ғана басталады. Ядрода хромосомдардың
деспирализациясы жалғасып өтеді, және олар ... ... ... мен ... ... ... өсуі байқалмайды; пахитена
сатысында ядро мен клетка кішкене ғана өседі, ооциттын өсуі диплотена
сатысында басталады, осы ... ... ... 5-6 ретке үлкееді. Ядроның
қабығы (мембранасы) бүктесініп цитоплазмаға томпайып ... ... ... ... ... ... олар ... не "лампалық
шетинкалар" түрде болып келеді. 19 ғасырда "лампалық ... ... ... ғалымдар атағаң содаң бері осы термин сақталынып қалды.
Хромосомалардың бүйір ілгектер ол ... ... ... ... ... ... хромонемалардың бөлшектері
[28].
ІII - Вителлогенез кезені. Тез өсу фазасы. Ооцит ... ... ... ...... ... өзінің соңғы көлеміне жетеді. Жұмыртқа негізгі
сары уыз массасы жиналады. Вителлогенин – ақ уыз ол ... ... ... ... айналады. Ол қан арқылы ооциттің периоцитті аймаққа
әкеліледі. ... ... ... ... ... әсер ... ооциттарға пиноцитоз көпіршіктері ... ... ... бір – ... ... ... ... сарыуыз
гранулаларын түзейді. Бұл гранулаларға аппарат Гольджи бар көпіршіктер ... ... олар ... сары уыз ... ... ... ... өтеді, ол бір қабатты фолликулярлы ... екі ... ... байланыстырғыш ұлпа қабықша - текадан түрады. Тека
интерна, тека ... ... ... қан ... ... ... және теканың арасында базальды мембрана жатады.
Фолликулярлы клеталарда және ... ұлпа ... өсу ... ... ... ... тор және ... Гольджи
саны өседі.
Фолликулярлы замыкающая клетка микропилені жауып ...... ... ... Ядро ... ... бар жаққа өтеді,
ядрышықтары центрде жиналады. Хромосом спирализациясы басталады. Цитоплазма
ооциттің анимальды жағында жиналады, сарыуыз ... ... ... ... ... . Фолликулярлы клеткалар жоғары болып олардың
макроворсинкалары сәулелі қабаттын өзектерінен шығып микропилені ... ... ... ... ... ... кеңістігі кеңейеді.
Фолликулярды қабаты жарылып жұмыртқа гонаданың қуысына ... дене ... ... жыныс клетка жетілген жұмыртқа деп аталады, ол 2
реттік ооцит болып ... 2- ... ... тек қана ... ... ... ... [27].
Балықтардың сперматогенезінде төрт период байқалады: 1- көбею, 2-
өсу, 3- жетілу және 4 – ... ... ... ... ... ... ... митотикалық бөлінеді, соған байланысты
олардың саны да көбейеді. Екінші реттік алғашқы сперматогонийлер ... ... ... ... ... ... резервты,
бұтақты, тыныштық немесе сперматогоний Ас – типті деп атайды. Бұл ... ең ірі ... ... ... ... 10 мкм. ... жартысы бөлінеді, келесі реттік сперматогонийлерді
түзейді А1,А2, А3 т.б. Бұл ... ... ... Ад – деп белгілейді, олар бөлінбейді уақытша резервте сақталады.
Ас- сперматогоний бөлінгенінен ... ... ... ... ... дәнекер-ұлпалы клеткалар қоршап - циста деп аталады.
Бір цистадан ... ... ... ... ... әр
сперматогенез периодында синхронды өтеді. Әр цистадағы клеткалар бір бірі
мен клеткалық ... ... ... синцитий түзейді. Клонның
синцитиальді ... ... ... ... ... ... Соңғы
сперматогоний миграциясы Б типіне жатады.
II. Өсу ... Б - ... ... бөлініп 1-ші ... ... ... ... ... ... ... профазасында 1-ші реттік ... ... ... ... ... Мейозда екі бөліну өтеді, бұл процесс жетілу периодына
сәйкес келеді. Алғашқы бөліну өткенде 1-ші ... ... 2-ші ... ... 2-ші реттік сперматоциттер гаплоидты және олардың
көлемі 1-ші реттік спераматоциттерден екі есе кішірек ... ... ... ... екінші бөліну өтеді, пайда болған сперматидтер одан
да көлемі ұсақ клеткалар болады. Көлемі 2-ші реттік спераматоциттерден ... ... ... ... ... ... Бұл уақытта әр сперматидтен
бір ғана сперматозоид ... ... ... ... ол клеткалық органеллалардың орны ... ... ... ... қарай жылжиды, сонымен ядроның артқы жағын көрсетеді.
Ядроның негізінде ... ... ...... деп аталады.
Ол кейде ядроның арнайы тереңдеген жеріне кіріп тұрады. Екінші центриоль
бірінші ... тік ... ... ... ... ... ... деп аталады. Бұл ... ... ось ... ... ... ... ... бөлімінде, талшықтың негізінде
орналасады. Сперматозоидтағы Гольджи аппараты ядроның алдыңғы ... ... ... ... қалыптасуына сперматидтің
цитоплазмасының және клеткалық органеллалардың тек ... ғана ... ... ... ол ... ... және ... клеткалармен фагоцитоз жолымен жойылады.
Қалдық спермилердің резорбциясы. Аталық гонадаларының ұрық ... ... ... әр ... ... ... ... олар резорбцияға
(фагоцитозға) ұшырайды. Өріс біткен уақытта өзектің қабырғасын ... ... ... өзектерде қалған спермилерді жояды. Бұл
процесстің ұзақтығы бір ай немесе бір неше айға ... ... ол ... ... ... ... ... шкаласы.
Ұрық бездің жетілгенін білу үшін 6 балдық шкаланы қолдану керек.
Микроскопиялық ... ... ... жетілгенін көріп, микроскопиялық
зерттеу жұмысын жүргізіп оны анықтау керек.
I. саты. Ұрық безі жұқа ... ... ... ... ... болып келеді.
Жыныс клеткалары - ірі ... Бұл ... тек қана ... ... сәйкес болады.
II. – саты. Ұрық безінің көлемі үлкейеді, тығыздалады, түсі қызғылт болады.
Сперматогонийлер ... ... ... – саты. Ұрық бездің көлемі өсе береді. Түсі ашық қызғылт ... ... ... ... уақытта бездің шеті ақпайды және өзінің ... ... ... ... ... және сперматидтер,
сонымен қатар 1-2 ... ... ... ... ... байқалады. Бұл ретте активті сперматогенез жүріп жатады.
VI – ... Ұрық безі ... ... ... ... ... Спермий
өзектерінде фолликулярлы клеткалары қалған спермилердің фагоцитозын
бастайды. Өзек қабырғаларында аздаған ірі ... ... ... тек қана ... ... ... болатын балықтардың аталықтарына
сәйкес келеді. Өрісі созылған балықтарда бұл мезгілде ұрық безі IV, IV ...... ... ... ... ... ... МЕН ӘДІСТЕМЕЛЕР
Тыран балығының жиналған 19.05.2010 27 тыран балығына биологиялық,
морфологиялық және жыныс бездерінің ... ... ... ... ... көрсеткіштер алынды.
1. Балықтардың толық салмағы, г (Q);
2. Балықтардың ішкі мүшелерін ... ... ... г ... Балықтардың жалпы немесе абсалютті ұзындығы, мм (L);
4. Құйрық жүзбе қанатынсыз ұзындығы, мм (l);
5. Денесінің ең биік жерін, мм (H) өлшейді;
6. ... ең ... ... мм ... басының ұзындығын өлшейді, мм (aO).
Биологиялық анализ жүргізгенде көп көңіл бөлетіні, ... ... ... ... ... ... балықтарға қажет. Жасын анықтау үшін балықтардың
қабыршағын алдық. Барлық балықтардан ... ... ... арқа қанатының астынан алып жинайды. Балықтардың жасын қабыршақтағы
жақсы белгіленген жылдық сақина арқылы анықтайды, бірақ ... ... ... ... ... ... ... Оларды көру үшін
лупаның 5-10 есе үлкейтуін пайдаланады.
Бірінші балықтың салмағын және ұзындығын өлшейді, содан ... ... ... Ең ... денесінің бетінен шырышын және ... ... алып ... ... Әр балықтан 10-20 қабыршақ ... ... 5-8 ... ... алады.
Балықтың құрсағын ашқан соң жынысын және гонада жағдайын, асқазанның
толықтығын және майлылығын қарайды. Балықтың толықтығын балмен көрсетеді: I-
өте аз; II-аз; III- ... ... ... ... ішекті май басып тұр.
Балықтардың жыныс бездерінің даму стадиясын анықтау.
Жыныс клеткасының даму кезінде жыныс ... ... ... ... даму ... ... ажырату үшін жыныс бездерінің шкаласын білу
арқылы жыныс өнімдерінің дәрежесін анықтауға болады. Аналық және аталықтар
үшін жыныс бездерінің алты ... ... ... бар, ... ... ... ... қамтитын. Зерттеліп отырған балық популяциясы
особьтарының жынысын және жыныстық ... ... ... ... ... нәтижесіндей объективті бағасына байланысты.
Особьтардың жынысын анықтауда қиын ... ... ... ... ... ... ... - juvenilis (juv). жазып, ал
гонадаларын фиксациялап, гистологиялық зерттеу үшін, ... ... ... ... ... ... 10% ... фиксацияланған.
Гистологиялық препараттарды дайындау. Материалды формалиннен алып, ағынды
суда ... ... ... ... 70%, 90%,96% (1, II ) және ... ( 1, II ) бір сағаттан ұстадық. Жалғасты ксилолда (1, II ) 30
минут ұстадық. ... ... 1-ші және 2-ші ... ... температурасы 60° термостатта ұстадық. Содан кейін парафинге
қатырып, ... ағаш ... ... ... мен 5-7 мкм
қалыңдықта ... ... ... ... болған кесіндіні белок жағылған
заттық ... ... ... ... ... ... боядық
[33,34,35].
Гематоксилин-эозин бояу әдісі. Кесінділерді гематоксилин – эозинмен ... Бұл әдіс ... ... ... қолданылып келе жатыр.
Бояуды белгілі бір ретпен орындау ... Бояу ... ... ... ... байланысты. Қандай бояу әдісі қолданылса да, ең ... ... ... Ол мына ... жүреді:
1 Кисиол / бензол, толуол / - 2 мин
II Кисиол / бензол, толуол / - 2 мин
1 Абсолютті спирт – 2 ... ... ... – 2 ... 960 - ты ... - 2 мин
II 960 - ты спирт, - 2 мин
900 - ты спирт, - 2 ... ... - 2 ... спирт, - 2 мин
Дистилденген су – 10 мин
Содан кейін кесінді бар ... ... ... алып, жан жағында
қышқыл болса сүртіп құрғатады, бір – ... ... бояу ... ... Бояу ... түгелімен жауып тұруы тиіс. Гематоксилин
мен бояу - 1 – 5; ... ... - 2 мин; ... суда жуу - 10 мин; ... %) -2 мин; сумен шайқау -1-5 мин; 2 минуттан кейін, бояуды ... ... суға ... Қалған екі шыны ыдысты 4 -6 минуттан соң құрғатып
сүртіп, микроскоптың кіші ... ... ... ... ... суда
қалқып жүрген болса, препараттық ине арқылы бірнешеуін ... ... ... ... ... аздаған уақыттан соң бояудан немесе бюкстан алады да,
дистилденген суда шаяды, содан соң таза шыныға жазып микроскоппен ... ядро ашық – ... ... боялатын болса – кесінді дұрыс
боялмаған, ядро – күңгірт – күлгін, цитоплазма да боялған болса - ... ... ядро – ...... түсті және ядрошшық, хроматиндер анық
ажыратылған, цитоплазмасы ашық түсті, боялмаған болса – бояу ... ... ... бояу, ол суда, спиртте және глицеринде
жүргізіледі. ... ... ... ... ие, ... анық көрсетеді. Бірақ гематоксилиннің өзі боялмайды, бояушы
оның өнімі – гематейн. Эозин – ... ... суда не ... ... ... ие, ... цитоплазмасын қызғылт түске бояйды.
Полихромды Массон бояуы.
1. Кесіндінің парафинін ... ... суда жуу – 10 ... ... ... бояу – 2 - 5 мин.
4. Ағынды суда жуу – 5 ... ...... ... ... Массон А – 5 мин
• 1 - 2% сірке қышқылында шаю.
• Массон Б – 5 мин
• 1 - 2% ... ... ... ... С – 5 ... 1 - 2% сірке қышқылында шаю
Сусыздандыру.
Бальзам тамызып, жапқыш ... ... ... - қара ... ... ...... цитоплазма, сары
эритроциттер, кілегей мен дәнекер ... ... ... ... ... ... микроскоп арқылы суретке түсірдік.
3.ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ТАЛҚЫЛАУЛАР
Іледе ... 27 ... ... ... және морфометрикалық
анализ жүргіздік (кесте 1 «Қосымшада»). Биологиялық ... ... ... ... ірісі 201 мм жетеді, ал ұсақтары 139мм аспайды
(кесте 2).
Кесте 2- Тыран балықтың аталықтарының биологиялық көрсеткіштері
|Балықтардың рет № |L |l |Q |q ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... № 1 |201 |153 |73,7 |66,0 |V♂ ... 2 ... |161 |156 |67,1 |60,8 |♂ ... 3 |159 |122 |30,3 |27,6 |♂ ... 5 ... |139 |107 |78,6 |65,3 |♂ ... 6 |192 |156 |20,8 |19,2 |♂ ... 7 ... |155 |116 |32,6 |30,0 |♂ ... 8 ... |170 |134 |46,6 |42,3 |♂ ... 14 ... |169 |140 |51,6 |47,6 |♂ ... 15 |155 |120 |32,0 |30,0 |♂ ... 16 |150 |110 |34,9 |32,1 |♂ ... 17 |192 |156 |67,1 |60,8 |♂ ... 18 |155 |116 |30,3 |27,6 |♂ |
| № 21 |195 |149 |78,6 |65,3 |♂ ... 22 |201 |146 |22,8 |19,2 |♂ ... 23 |173 |126 |33,6 |30,0 |♂ |
| № 24 |161 |156 |67,1 |60,8 |♂ ... 25 |159 |122 |30,3 |27,6 |♂ ... 27 |139 |107 |78,6 |65,3 |♂ ... 28 |195 |149 |70,8 |65,3 |♂ ... ... 27 ... 19 ... ... шықты, анықтау бойынша
олардың жастары 3 – 4+. ... 100 мм ... ... ... ... ... ... балықтардың ұзындығы олардың
бірнеше рет жыныс өнімін шашқандығын көрсетеді (кесте 2).
Аналықтары дене ... 120 мм ... ... жетіледі.
Аналықтары аталықтарына қарағанда 1 жыл ерте жыныстық жасына жетеді және
олардың ... ... өсу ... тез. ... ... ... бойынша бірнеше рет уылдырық шашқандығын көрсетеді
(кесте 3).
Кесте 3- Тыран ... ... ... ... рет № |L |l |Q |q ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
|№ 4 |200 |149 |60,6 |56,5 |♀ ... 9 ... |195 |149 |66,2 |59,9 |♀ ... ... |201 |146 |72,4 |60,3 |♀ ... ... |173 |126 |37,6 |31,6 |♀ ... 12(гист.) |190 |144 |58,1 |52,2 |♀ ... ... |168 |126 |38,8 |35,7 |♀ ... 19 |170 |134 |60,6 |56,5 |♀ ... 26 |200 |149 |60,6 |56,6 |♀ ... және аналықтардын арасындағы сыртқы көрнісі тек ... ... ... ... ... ... кезінде бастын
дорсальды және латеральды жағында маржан ... – неке сәні ... ... ... ... уылдырықты бөлмей және бөліп шашатын
популяцияларды құрайды. Қазақстан суқоймаларында тыран балығы ... ... ... ... ... аяғы мен мамырдың басында судың
температурасы 11 – 14 ºС ... ... Әр ... суқоймаларда көбею
кезеңінің уақыты бір айдан екі-үш айға дейін созылады. Тыран балығы суқойма
жағдайларына жақсы бейімделгіш келеді. ... ... шашу ... ... ... дамыған тереңдігі 1,5-3 метр болады. Тыранның
абсолютті өнімділігі әр сукоймаларда өзгеріп отырады. Қапшағайда ... ... ... және ... тығыз байланысты. Аналықтардың
ұзындығы 32 см және жастары 6+, 7+, 8+ ... ... ... ... мың ... ... аналықтарына қарағанда 1 жыл
бұрын жыныстық жағынан жетіледі. Аталықтары мен ... ... ... ... ... ... ... кейбір жылдары
аналықтарының саны басым болып отырады. Біздің зеттеуге ... ... ... ... ... - 2,4 ... ... балықтың ішінде 10-на гистологиялық препарат жасалды. Осы ... 5 ... ал 5 ... ... ... ... ... балықтың жыныс мүшесі ... ... ... ұрық безі дене ... ... ... ... мүмкін.
Аталық ұрық безінің пішіні әр түрлі болып келеді, ... ... ... ... пішінді кездеседі.
Сүйекті балықтардың аталықтарында жыныс жүйесімен зәр шығару жүйесі
өзара ... ... ... ұрық бездерінің қосымша бездері болады,
олар аталық ұрық безінің артқы ... ... ... ... ... ... ... көпіршік ретінде орналасқан,
кейбір түрлерде (кейбір жайын балықтарында) ұрық безінің артқы ... ... ... Қосымша безден бөлініп шығатын сөлдің
қызметі нақты белгісіз ... ... сөлі ... ... ... айналдырып және олардың өмірін ұзартуы мүмкін. Кейбір балықтардың
қосымша безінің құрамында стероидты гормондар ... және бұл ...... ... Сол ... ... көбею кезінде аналықтары
мен аналықтары бір – ... ... ... ... ... жұмыс көбею
уақытына сәйкес келеді [27].
Біз зерттеген тыранның аталық безі – ... не ... ... ... жұп және ... ... сатысы ІV. Ұрық безі ... ... ... ... ... ... балықтарда бездері V –
сатыда болды. Оны ағу кезеңі деп ... Бұл ... ұрық ... және ... ... ... ... шығуы
көрінеді.
Аталық бездін гистологиясы. Тыран №2 (1) L – 161, l – 156, Q – 67.1, ... 60.8. ... безі ұрық ... тұрады оның ортасында көптеген
сперматозоидтар орналасқан (сурет 2).
Сурет 2.Тыран балығының аталық безінің гистологиялық кесіндісІ: ... 1-ші ... ... көк клеткалар пісіп жетілген
сперматозоиттардын басы. Бояуы гематоксилин эозин ... x ... ұрық ... ... кескенде одан сперматогонилерден бастап
сперматидтерге дейін барлығы кездеседі, бірақ 1 және 2 ... көп ... ... бар ... ... қалыптаса
бастаған. Бұл сатысында сперматогенез активті жүреді
Тыран №5(2) L – 139, l – 107, Q – 78.6, q – 65.3. ... ұрық ... ... 3-ші. Мұнда олардың жыныс өнімдері пісіп жетілу кезеңінде,
аталық ұрық клеткалары ... ... ... ұрық ... ішінде жатқан
сперматозоидтарды көруге болады.
Тыран № 7(3) L – 155, l – 116, Q – 32.6, q – 30.0. ... ... ... ... ... № 8(4) L – 170, l – 134, Q – 46.6, q – 42.3. ... ұрық
безінде олардың жыныс өнімдері пісіп ... ... ... ... ... келеді. Мұнда ұрық ампуласының ... ... ... ... ... L – 169, l – 140, Q – 51.6, q – 47.6. ... ұрық безін
көлденеңінен кескенде одан сперматогонилерден бастап ... ... ... бірақ 1және 2 қатарлы ... көп ... бар ... ... қалыптаса бастаған. Бұл сатысында
сперматогенез активті жүреді ... ... ... ... ... ... гистологиялық кесіндісі: қоңыр
клеткалар 1-ші реттік сперматоциттер, сары ұсақ түйіршіктер –
сперматозоиттардын басы. Массон бояуы. Өлшемі x 400
Аналық жыныс мүшенің ... ... ... балықтардың гонада
құрылысы әр түрлі болып келеді. Көпшілік балықтарда дене қуысының дорсальды
жағынан мезоварий арқылы байланысқан 1 жұп ... ... ... ... ... ... тақ болады. Ол ерте онтогенезде екі түйіншеден
дамып, кейін қосылып бір гонада береді (атерина - Aterina ... ... ... медальды жағынан (гочактар - Rholeinoe ) немесе
каудальды ... ...... ... ) қосылып бір
гонадаға айналады. Гонада түйіншесі ассимертиялы дамуы мүмкін, ... ... ... ... ... ... ... айтамыз (корюшка –
osmerus ).
Жыныс клеткаларын ооциттер деп атайды. Осы жыныс клеткалары ... ... ... ... ... пластинкасы дәнекер
ұлпадан тұрады және целомдық эпителий қаптап жатады.
Аналық балықтарда жыныс безінің ашық және ... ... ... ... ... ... типте ооциттер жұмыртқа пластинкасынан овуляция
кезінде дене қуысына түседі. Одан ... ... ... ... ... ... ... шығарылады. Мұндай типтегі жыныс безі
шеміршекті, саусаққанатты, ... ... ... ...... ... ... – балшықты балыққа;
сүйекті балықтардан – албыртәрізділер, шырма балықтарға ... ... ... ... ... ооциттерді шығаратын
арнайы қуысы болады. Сол арнайы қуысы арқылы шыққан ... ... ... ... ... гонаданың бүйірінде орналасқан
(тұқытәрізділер), энтовариальды – қуысы ... ... ... экзовариальды – қуысы гонаданың қабырғасының сыртында шетінде
орналасқан (скопентәрізді). Жыныс безінің ... ... жұп ... ... Осы ... жолы ... ... бірігіп, генитальды
тесікпен сыртқа ашылады. Аналық жыныс безінің осы типі ... ... ... ... ... - ... тән [27, ... № 9(4) L – 195, l – 149, Q – 66.2, q – 59,9. ... ... өсу ... жатыр. Сарыуыз жиналуының Е1 ... және ... ... ... клеткаларының арасында резорбцияға ұшыраған
уылдырық нәтижесінде пайда ... ... ... ... болады.
Мұнан бұл балықтың уылдырық шашуы алғаш рет еместігін ... ... ... №10(5) L – 201, l – 146, Q – 72,4, q – 60,3. ... ... ... жинаған ірі клеткаларды көруге болады. ... әлі ... өсу ... ... ... жатқан жыныс
клеткаларын да көруге болады (сурет 4).
Сурет 4.Тыран балығының аналық безінің гистологиялық кесіндісі:
цитоплазматикалық өсу кезеңіндегі, ... өсу ... ... бос ... ... бояуы. Өлшемі x 200
Сурет 5.Тыран балығының аналық безінің гистологиялық кесіндісі: пісіп
жетілген ооциттер. Массон бояуы. Өлшемі x100
Тыран №11(6) L – 173, l – 126, Q – 37,6, q – 31,6. ... ... ... ... ірі ... ... ... Оның
арасында әлі цитоплазматикалық өсу кезеңін басынан ... ... ... да ... ... яғни ... балықтарының уылдырығын порционды
шашатындығының дәлелі. Мұнда арасында ооцит клеткалары бұзылысқа ұшыраған
участоктары да бар ... ... ... ... аналық безінің гистологиялық кесіндісі: ортада
ұсақ бұзылыстар көп цитоплазматикалық өсу кезеңіндегі ооциттер. Массон
бояуы. Өлшемі x 100
В.А.Максунов [17] зерттеу жұмыстарынында табан балықтарының ... ... ... ... 2 рет), ... ... ... айының басына дейін созылады. Табан балықтарында ... ... ... оларда оогенезінде ооциттердің дамуының
асинхронды жүретіндігіне ... ... ... ... ... кезеңінде байқалады, кезеңнің ортасына қарай асинхронды даму
болмайды, соңына ... ... ... ... ... ... №12(7) L – 190, l – 144, Q – 58,1, q – 52,2. ... ... өсу ... ... Оның ... әлі ... ... басынан өткізіп жатқан жыныс клеткаларын да көруге болады, яғни
табан балықтарының ... ... ... (2 рет) ... №13(8) L – 168, l – 126, Q – 38,8, q – 35,7. ... көп ... (сурет 6). Тамыз айының екінші жартысында және
қыркүйек айының ... ... ... ... ... ... бастайды.
Сөйтіп пісіп жетілудің 4 стадиясына өтеді. Алдымен ... ... ... зонасына жинала бастайды, кейін цитоплазманың барлық
аймағына таралады және ... ... ... клеткасының
периферикасынан бастап ортасына қарай өсе береді. ... ... ... ... ... ... бұзылыстар орын алған. Бұл жағдай сыртқы
ортаның белгілі бір ... не ... ... ... өзгеруінен
болуы мүмкін деген болжам бар [36].
ҚОРЫТЫНДЫ
Тыран балығы Іле жүйесінде кәсіптік маңызы жоғары балықтар қатарына
жатады. Анализге ... 27 ... 19 ... болып шықты, анықтау бойынша
олардың жастары 3 – 4+. ... 100 мм ... ... жыныстық жағынан
жетіледі. Аналықтары дене ұзындығы 120 мм жеткенде ... ... ... аталықтарына қарағанда 1 жыл ерте ... ... және ... ... салыстырғанда өсу темпі тез.
Зерттеген балықтардың аналықтары биологиялық көрсеткіштер бойынша
бірнеше рет ... ... ... ... ... ... көбеюге ұзақ уақыт қатысатындығын көрсетеді. Олардың жыныс бездері
4-5 пісіп жетілу стадиясына жеткен.
Аналық бездерінде де ... ... ... ... ... өсу ... ... жыныс клеткалары да бар. Негізінен
табан балықтары уылдырығын порционды шашады, себебі оогенезінде ... ... ... ... Мұны ... ... ... Мысалы׃ 10 және 11-ші ... ... ... ... ... ... қатар цитоплазматикалық өсу кезіндегі
ооциттерде бұзылыстар ... 10-шы ... ... ... ... ... резорбцияға ұшырап жатқан жыныс клеткалары да кездеседі.
Жалпы жыныс бездерінде байқалған бұзылыстар сыртқы ортаның ластануы ... ... ... ... болуы мүмкін. Мұндай жағдайды 13-
ші табан балығында өрістеуге щықпай тұрып уылдырығының резорбцияға ... ... ... мен ... ... қатынасы тұрақты емес, кейбір
жылдары аталықтары кейбір жылдары ... саны ... ... ... ... ... ... аталықтары басым болды- 1аналыққа - 2,4
аталық келеді
Кәсіптік маңызы бар ... ... ... ... ... біліп
отыру үшін олардың жыныс бездерінің гистологиялық жағдайын қарастыру керек.
Сондықтан біздің ... ... өз ... ... ... етті.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Кеженбаев С. Қазақстан балық байлығың қорғау.- Алматы: Қайнар, 1979.
-172 б.
2. Рыбы ... 5 том. - ... ... ... 5.- 464 ... ... и водохозяйственные аспекты Или-Балхашской проблемы /
под ред. проф. А.А. Соколова. - Л.: ... 1989. – 310 ... ... С.А. ... процессы и формирование внутриконтинентальных
дельт (на примере дельты реки Или). – ... ... 1994. – 192 ... ... ... ... ... и/или их
участков, разработка биологических обоснований ... - ... ... и ... ... по режиму и ... на ... ...... ... Раздел:
Капшагайское водохранилище. Отчет о НИР/ НПЦ РХ.- Алматы, 2008. - 31 ... ... Ж.Д., ... А.А., ... А.Ж. ... бассейна озера Балхаш и гидроэкологическое ... ... ... ... по ... устойчивого
развития Или-Балхашского бассейна «Балхаш-2000»: Тезисы докладов на
секциях. – Алматы: Информационно-аналитический центр геологии, ... ... ... ... Казахстан. 2000. С.18-19.
7. Петрова В.К. О состоянии качества поверхностных вод Прибалхашья //
Научно-технические проблемы освоения природных ... и ... ... сил ... Материалы научной
конференции. 3 секция – Алма-Ата: Наука. 1990. С.18-22.
8. ... ... ... ... ... ... / под. Ред.
К.гм.н. Т.К. Кудекова. – Алматы ... 2002. – 388 ... Рыбы ... 3 том. - ... ... 1988.-Т. 3.- 304 с.
10. Берг Л.С. Рыбы пресных вод СССР и сопредельных стран М.-Л., 1949. ... ... ... Ә.А., Темірхан С.Р Қазақстанның балықтәрізділері мен
балықтарының қазақша-орысша анықтауышы.-Алматы; ... ... ... ... ... Т. 4. ... 1. Рыбы. (под ред. Проф. Т.С.Расса). -М.:
Просвещение 1971- 655 с.
13. Никольский Г.В. ... вида и ... ... рыб.- ... пром , 1980. -184 ... ... Г. М., Баракбаев Т.Т., Пазылбеков М.Ж. ... ... ... водохранилища и реки Или // Сборник материалов
международной ... ... ... ... ... ... и ... посвященная 75-летию КазНУ им.
аль-Фараби и 75-летию ... ... 12-13 мая ... ... ... Ч.1. С.267-270.
15. Васильев В.П. Эволюционная кариология рыб. - М.: Наука.1985. 300 с.
16. Исмуханов Х.К ... ... ... ... brama ... Berg, акклиматизированного в Бухтарминского
водохранилище // Вопросы ихтиологии, 1979. Т. 19. Вып. 1. С. 44-54.
17. Цыба К. П. О ... ... ... ... в озере Балхаш // Биол. основы рыбы. х-ва респ.
Ср. Азии и Казахстана. Ташкент, Фергана: ИЗИП АН ... 1972. С. ... ... К.Б. Воздействие экологических факторов на состояние редких и
исчезающих видов рыб озера Балкаш и перспективы их ... ... -24 ... Цыба К. П. О плодовитости леща оз. ... / ... ... (Сб. ... Каз . фил ... ... 1970. С. ... Мамилова Р.Х Динмика питания леща Капчагайского водохранилища ( ... гг.) // ... ... в ... бассейна реки Или. Алма
–Ата: КазГУ, 1982. С. 124-133.
21. Фаломеева А. П. Питание молоди леща, жереха и ... в ... // ... ... в ... бассейна реки Или.
Алма –Ата: КазГУ, 1982. С. 133-142.
22. Мамилова Р.Х., Трошина Т.Т. ... по ... леща ... // ... ... ... х-ва ... Ср. Азии и
Казахстана. Фрунзе: Илим, 1978. С. 104-105.
23. Мамилова Р.Х., ... А. П. ... леща // ... в ... субаридной зоны Казахстана: ... о ... ... Ата 1985. Кн. 4. С. ... ... ... в ... Казахстан: история
современное состояние (cборник ... ... РГП ... ... 2005.- С. ... Экологический мониторинг, разработка и сохранения биоразнообразия
устойчивого ... ... ... ... ... ... о НИР (промежуточный)/КазНИИРХ. –
Алматы, 2001. –55 с.
26. Оценить состояние рыбных ресурсов главных ... ... ... ... ... мероприятия и
рекомендации по рациональному использованию их биоресурсов. Раздел:
Алакольская система озер: Отчет о НИР / ... - ... 2004. –208 ... ... А.П. Эмбриология рыб. М.: МГУ, 1992.- –216 с.
28. Андреева А.М. Оогенез леща Abramis brama ... ... ... ... М.׃ 1983. – Т. 23. Вып. 2. – С. ... ... Н.С. ... размножения леща Волгоградского
водохранилища // Вопросы ихтиологии. М.: 1968. -Т. 8. Вып. 2(49). ... ... ... М.А., ... В.И., ... А.Х. Лещ ... // ... ихтиологии. М.: 1968 –Т. 8. Вып. 1(48). – ... ... И.Ф. ... по ... рыб. М. ... ... г.- С. 33-51.
32. Суворов Е.К. Основы ихтиологии. М., 1948
33. Шалғымбаева С.М., Көбегенова С.С., Нұршин А.Қ.. Микротехника негіздері.
Алматы , 2007. 60 ... ... О.В, ... Ю.К. Основы гистолгии и гистологическии техники 2-
е изд. М: Медицена, 1982
35. Хэм А., Кормак Д., ... –Т.4. М.: Мир, 1982. –195 ... ... основы функционирования водных экосистем ... ... ... и ... по ... их ... Раздел: Алакольская система озер: Отчет о
НИР /КазНИИРХ, № ГР ... - ... 1998.- 112 ... өзенінің төменгі ағысындағы тыран (Abramis brama) балығының биологиялық
сипаттамасы жене жыныс бездерінің ... ... ... Іле ... ... ... ... ерекшеліктері және
популяциялық құрылымы қаралды.
Резюме
Биологическая характеристика и гистологические особенности половых ... (Abramis brama) реки Иле. В ... ... ... ... ... ... и популяционная структура
восточного леща реки Иле. ... ... и ... ... ... особенности гистологического строения половых желез в
период размножения.
Summary
Biological characteristics and ... ... of denital ... the bream (Abramis brama) of the Ili River

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қапшағай суқоймасындағы кейбір бөгде балықтардың таралуы56 бет
Іле Fлатауының неотектоникалық қозғалыстарының сипаттамасы123 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Іле алатауының ландшафтарына физикалық географиялық сипаттама59 бет
Іле Алатауының физикалық – географиялық жағдайы46 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь