Экономикалық модельдерді зерттеу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І Тарау ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ФАКТОРЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5
1.1 Экономикалық ой.пікірлердің қалыптасу кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Экономикалық модельдерді зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.3 Экономикалық.математикалық модель жасау кезеңдері ... ... ... ... ... ... 10
1.4 Экономикалық процестерді зерттеудегі сызықтық бағдарламалау модельдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
15

ІІ ТАРАУ МЕМЛЕКЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТЫ: ТӘСІЛДЕРІ, ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
35
2.1 Экономиканы мемлекеттік реттеу қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 35
2.2 Нарықтық экономикадағы ақша.несие саясаты және оның Қазақстан экономикасының дамуы үшін маңыздылы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
45

ІІІ Тарау Мемлекеттің экономикалық моделінің бірі. индустриалды. иннвациялық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
50

3.1 Қазақстан Республикасының индустриялы.инновациялы саясаты ... ... 50
3.2 Қазақстан Республикасының инвестициялық қызметті реттеу ... ... ... .. 66


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
Экономикалық ілімнің тарихи қалыптасқан аты — саяси экономия. Қазір бұл пәннің атын өзгертіп экономикалық теория деп жүр. Бұлай өзгертудің негізі мәселенің түпкі мәнінде емес, өйткені ғылымның іргетасы, заңдылықтары өзгермейді. Адамзаттың жалпы даму ықпалына байланысты қатынастарды қарастырумен бірге экономикалық теория нақтылы тарихи даму заңдылықтарын да зерттеуі тиіс. Демек, жалпы адамзаттық көзқараспен бірге әр елде орын алған нақтылы өндірістік қатынастар, әлеуметтік-таптық қарым-қатынастарды да жоққа шығаруға болмайды. Әлемдік экономикалық ілімнің жетістіктерін басшылыққа ала отырып, оқулық авторлары ең бастысы рынок экономикасының қалыптасуы мен заңдылықтарына талдау жасайды.
Дамып келе жатқан Латын Америкасы, Африка, Азия елдеріндегі жағдайды айтпағанның өзіңде Батыс Еуропа елдерінде, АҚШ, Жапония және басқа осындай соңғы жылдары алға шыққан елдердің өзінде де "жұмақ" орнады деуге болмайды. Бұлар да макроэкономикалық қайшьтлықтар, инфляция, жұмыссыздық, экономикалық дамудағы тоқырау т. б. мәселелер орын алып келеді.
Ал "социализмнің саяси экономиясы" туралы айтар болсақ, ғылымда, оның ішінде экономикалық теорияда социалистік идеяның негізгі қағидалары: адамгершілік, әділеттілік, еңбекке қарай ақы төлеу т. б. принциптері әкімшілдік жүйеде, шын мәнінде толық жүзеге асырылмады, олардың шындыққа айналуына мүмкіндік те болмады. Кеңес елінде орнады делінген "социализм" сыңаржақты мемлекеттік капитализм мен социалистік идеяның кейбір буындарын пайдаланған, зорлық әдістері арқылы орнаған ерекше қоғамдық құрылыс. Бұл қоғам 70 жылдан астам Ресейде, онымен бірге Қазақстан тәрізді аймақтарда орын алып келді. Сол бір қоғамның болмысын анықтау, ғылыми баға беру болашақтың ісі. Экономикалық қатынастар сан алуан құбылыстар мен процестерді қамтиды, шектелген материалдық ресурстарды өмірлік қажеттіліктерді қамтамасыз ету жолында адамдардың, олардың топтарының өңдірісте, бөліс, айырбас, тұтынуда атқаратын қызметін зерттейтін ғылыми-экономикалық теория. Әрбір тәуелсіз елдің мемлекеттік даму жолында ерекшеліктер бар. Экономикалық ғылым оның заңдары бүкіл әлемдік болғанымен жеке елдердегі көріністері әр түрлі. Ол ерекшеліктер сол елдің табиғи орналасуы, шикізат байлықтары, халқының менталитеті, халықаралық еңбек белінісіңдегі орны т. б. жағдайларға байланысты.
Кеңес Одағы тараған соң Қазақстан Республикасы саяси тәуелсіздікке ие болып өз алдына жеке мемлекет ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелігіне қабылданды, басқа да тәуелсіз елдер сияқты әкімшілдік жүйеден рынок қатынастары арқылы демократиялық ел болуға бет алып, етпелі дәуір кезеңдерін басынан өткізуде.
7. Федосеев В. В. и др. Экономико-математические методы и прикладные модели. – М., 2005.
8. Оспанов С.С. Экономикадағы сызықтық оптимизациялық модельдер. – Алматы: Қазақ университеті, 2005.
9. Кантарович Л.В., Горстко А.Б. Оптимальные решения в экономике. – М., 1972.
10. Гасс С.Н. Линейное программирование. – М., 1961.
11. Государственное регулирование рыночной экономики: Учеб. пособие/Столяров И.И. – М.: Дело, 2007. – 280 с.
12. Экономика: Учебник/Под ред. доц. А.С.Булатова. 2-е изд., перераб. и доп. – М.: Издательство БЕК, 2005 – 816 с.
13. Экономическая теория: Учебное пособие для вузов/Шишкин А.Ф. 2-е изд.: В 2 кн. Кн. 1. – М.: Гуманит. изд. Центр ВЛАДОС, 1996, - 656 с.: илл.
14. Экономическая теория: Учебник/Под общ. ред. акад. В.И. Видяпина, А.И. Добрынина, Г.П. Журавлевой, Л.С. Тарасевича. – М.: ИНФРА-М, 2009. – 714 с.
15. Экономическая теория: Учебник/Под ред. И.П. Николаевой – М.: «Проспект», - 2006. – 448 с.
16. Государственное регулирование рыночной экономики: Учебник для вузов/Под общ. ред. Кушлина В.И., Волгина Н.А.; редкол.: Владимирова А.А. и др. – М.: ОАО «НПО «Экономика»», 2006. – 735 с.
17. Экономическая теория/ Под ред. А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича: Учебник для вузов. – СПб: Изд. ССПбГУЭФ, Изд. «Питер Паблишинг», 1997. – 480 с.: ил.
18. Курс экономической теории: учебник/Под ред.проф. Чепурина М.Н., проф. Киселевой Е.А. – 5-е дополненное и переработанное издание – Киров: «АСА», 2008 г. – 832 с.
19. Курс экономической теории: Общие основы экономической теории. Микроэкономика. Макроэкономика. Основы национальной экономики: Учебное пособие/Под ред. д.э.н., проф. А.В. Сидоровича; ММГУ им. М.В. Ломоносова. – 2 изд., перераб. и доп. – М.: Изд. «Дело и Сервис», 2007.
20. Экономика: Учебник. 3-е изд., перераб. и доп./Под ред. д-ра экон. наук и проф. А.С. Булатова. – М.: Юристъ, 2007. – 896 с.
21. Экономическая теория: Учебник для вузов/Ховард К., Эриашвили Н.Д., Никитин А.М. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2006. – 398 с.
22. Экономическая теория: Учебник/Н.И. Базылев, М.Н. Базылева, С.П. Гурко и др.; Под ред. Н.И. Базылева, С.П. Гурко. 3-е изд., перераб. и доп. – Мн.: БГЭУ, 2007. – 725 с.
23. Экономическая теория: Учебник./под ред. А.Г. Грязновой, Т.В. Чечелевой. – М.: Издательство «Экзамен», 2009. – 592 с.
24. Экономическая энциклопедия. Политическая экономия (в четырех томах). Гл. ред. А.М. Румянцев – М.: «Советская энциклопедия», – т.4. 1980. – 672 с.
25. Экономическая энциклопедия. Политическая экономия (в четырех томах). Гл. ред. А.М. Румянцев. – М.: «Советская энциклопедия», 1975. – т.2. – 560 с.
26. Статья из периодической печати: Илларионов А. Экономическая политика в условиях открытой экономики со значительным сырьевым сектором// Вопросы Экономики. 2007г. №4. С.4-31.
        
        РЕФЕРАТ
Диплом жұмысы: «Экономикалық модельдерді зерттеу» тақырыбы жүйесінде
орындалған. Жұмыс көлемі 55 беттен құралған, кіріспе, 2 ... ... және ... ... тізімінен тұрады.
Дипломның бірінші тарауында экономикалық модельдерді ... өсу ... ... және ... ... негізінде қарастырылады. Теориялық мәселеде экономикалық
өсу ұғымының мәнін ашу және оған әсер ... ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатын
қарастырамыз. Мұнда ҚР экономикалық өсуді қамтамасыз ... ... ... ... ... оның іске ... бағдарламалық
негізде жан-жақты қарастырылды.
Әлемдік тәжірибелерге сүйеніп ғылыми жетістіктерінің нұсқаларын
сараптап ұлттық экономикамыздың ерекшеліктеріне тән ... ... ... ... одан әрі ... отырып әлеуетімізді толық
тиімді пайдалануымызды қажет етеді. Бүгін Қазақстан тұрақты, ... ... ... ... ... әлемге паш етті.
Сонымен экономикалық ... ... ... ... ... ... ... атап көрсеттік.
Жұмысты жазу барысында қолданылған ... ... ... ... өсу, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... экономикалық реформа, рыноктық
инфрақұрылым, өндірістік тиімділік, мемлекет, ұлттық инновациялық жүйе және
т.б.
Мазмұны
|КІРІСПЕ..............................................................|3 |
|............................................. | |
| | ... ... ... ӨСУ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ | ... ... | ... ... ... қалыптасу |5 ... | ... ... ... ... ... |8 ... | ... ... ... ... |10 ... | ... ... процестерді зерттеудегі сызықтық бағдарламалау | ... ... | |
| | ... Тарау Мемлекеттің экономикалық саясаты: тәсілдері, | ... ... | ... ... ... реттеу |35 ... | ... ... ... ... саясаты және оның Қазақстан | ... ... үшін ... |45 ... | |
| | ... ... Мемлекеттің экономикалық моделінің бірі- индустриалды- | ... |50 ... | |
| | ... ... ... ... ... |50 |
|3.2 Қазақстан Республикасының инвестициялық қызметті |66 ... | |
| | |
| | ... ... | |
| | ... Әдебиеттер |72 ... | |
| | ... ... ... ... аты — саяси экономия. Қазір
бұл пәннің атын өзгертіп экономикалық теория деп жүр. ... ... ... ... ... ... ... ғылымның іргетасы,
заңдылықтары өзгермейді. Адамзаттың ... даму ... ... ... ... экономикалық теория нақтылы тарихи ... да ... ... ... жалпы адамзаттық көзқараспен бірге
әр елде орын алған нақтылы өндірістік қатынастар, әлеуметтік-таптық ... да ... ... ... ... ... ... басшылыққа ала отырып, оқулық ... ең ... ... қалыптасуы мен заңдылықтарына талдау жасайды.
Дамып келе жатқан ... ... ... Азия ... ... ... ... Еуропа елдерінде, АҚШ, Жапония және басқа осындай
соңғы жылдары алға шыққан елдердің өзінде де ... ... ... ... да ... қайшьтлықтар, инфляция, ... ... ... т. б. ... орын алып ... ... саяси экономиясы" туралы айтар болсақ, ғылымда, оның
ішінде экономикалық теорияда социалистік ... ... ... ... ... ... ақы ... т. б. принциптері
әкімшілдік жүйеде, шын мәнінде толық жүзеге асырылмады, олардың ... ... те ... Кеңес елінде орнады делінген "социализм"
сыңаржақты мемлекеттік капитализм мен социалистік идеяның кейбір ... ... ... ... ... ерекше қоғамдық құрылыс. Бұл
қоғам 70 жылдан астам Ресейде, онымен бірге Қазақстан тәрізді ... алып ... Сол бір ... ... ... ... баға беру
болашақтың ісі. Экономикалық қатынастар сан ... ... ... ... ... ... ресурстарды өмірлік
қажеттіліктерді қамтамасыз ету жолында адамдардың, олардың ... ... ... тұтынуда атқаратын қызметін зерттейтін ғылыми-
экономикалық теория. ... ... ... мемлекеттік даму жолында
ерекшеліктер бар. Экономикалық ғылым оның ... ... ... ... ... ... әр ... Ол ерекшеліктер сол елдің ... ... ... ... ... халықаралық еңбек
белінісіңдегі орны т. б. жағдайларға байланысты.
Кеңес Одағы тараған соң Қазақстан Республикасы саяси тәуелсіздікке ие
болып өз ... жеке ... ... ... ... Ұйымының мүшелігіне
қабылданды, басқа да тәуелсіз елдер сияқты әкімшілдік жүйеден ... ... ... ел болуға бет алып, етпелі дәуір
кезеңдерін басынан өткізуде.
Қазақстан Республикасы ... ... алға ... ... бағыттағы жоғары тиімді экономиканы қалыптастыру әлемдік
кеңістікте өз ... ... ... ... ... ету, ... еңбек өнімділігіне жету, халық шаруашылығы құрылымында ... ... ... тұрмыс дәрежесін көтеру, аралас
экономиканы қалыптастыру, түрлі ... ... жол ашу, ... ... ... негізделген іскерлікке қол жеткізу. Соның
өзінде ең ... ...... ... ... ... ... әңгіме жұмыссыздықты жою, экономикалық мәселелерге ерекше кеңіл
бөлуде болып отыр.
Дипломдық жұмыс мақсаты ... ... ... ... ... 2-і ... қорытынды және пайдаланған
әдебиеттен тұрады.
І ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ФАКТОРЛАРЫ.
1.1 Экономикалық ой-пікірлердің қалыптасу кезеңдері
Әлемде сан ... ... ... ... қоғамдық өндіріс, өзара
байланыс, айырбас жүргізіп, түрліше табиғи жағдайда өмір сүріп ... ... ең ... шарт — ... ... ... үшін ... ету,
еңбек нәтижесін өзара айырбас қатынастарының болуы. Адам жападан-жалғыз ... ... ... ... қауымда адамдардың табиғи ортада хайуанаттардан
бөлініп ... өзі ... ... ... ... ... ой-пікір алғашқы адамдардың бірлесіп тағы аңдарды аулауы деуге
болады. Экономикалық қатынас өмір ... ... ... ... ... ... мен ... Египет, Қытай, Үндістан,
Греция, (Ксенофонт, Платон, Аристотель т. б.) ... ... ... ... ... құны ... ұғымға тоқталып, оның
айырбас қатынасынан шығатынын байқаған. Бірақ ерте ... орта ... ... ... ... ... Оның ... ол заманда
тауар-ақша, рынок, сауда дамымады, шаруашылық негізінен тұйық натуралды —
заттай жүргізілді.
Экономикалық ой-пікірлердің ... ... ... ... капиталының дами бастауына байланысты болды. Бұл кезең ... XVI— XVII ... ... Ал Ресейде тауар-ақша қатынастары
1861 жылғы реформадан соң дамыды. Қазақстан елінде XIX ... ... ... басында сауда капиталы, тауар-ақша айналымы, халықаралық рынок,
еңбек бөлінісіне қамту процесі ... ... ... ... ... ... ... айналысына басым қатынаста болса, Оңтүстік
Шығыс, Орталық аудаңдарға Орта Азия, ... т. б. ... ... жиі
келе бастады. Тарихтағы белгілі "Жібек жолы" осының айғағы.[2.31]
Алғаш рет өз алдына қалыптасқан ... ... ... ... мектебі. Ол (мерканте — итальян сезі сауда, пайда табу)
қоғамдық байлықтың ... ... ... деп ... Меркантелистердің талабы
тауарды шет елдерге мүмкіндігінше көп сату, ... ... аз ... ... ақша қорын молайту жолдарын іздеуі. Демек, ... ... ... ... ... ... экономикасы теориясы
мен практикасының негізін қалаушылар қатарына жатады. Олар ақша ... ... ... ... да мол ... деген ұғымды басшылықка алды.
Әрине, сауда капиталы тұрғысынан бұл ұғым ... та ... ... ... ақшасы көбейген сайын, мал-мүлкі көп ... ... ... қажет тауарларды тасымалдау, сату ісі жанданады.
Сауда капиталының қызметі айырбас, айналыс процесін үздіксіз жүргізу арқылы
экономиканы ... ... ... ... сауда капиталы қоғам
байлығын, адамдардың әл-аукатын көтеретін күш емес. Оның ... ... ... тек қана құн формасы ... ... ... ... ... оның құны бір ... екінші қолға өткенде ешбір жаңа
тауар, жаңа құн ... ... ... ... ... ол халық шаруашылығын толық қамтитын ілім болған ... осы ... ... ... да ... ... емес, өндірісте екенін дәлелдеді. Бірақ физиократтар Ф. Кенэ, А.
Тюрго т. б. ... ... тек ауыл ... ... ... ... байлығының бірден бір кезі ауыл шаруашылығы өнімдері,
сондықтан есімтал тап қатарына тек қана ... ... ... ... Ф. Кенэ ... рет ... өндіріс теориясына қатысты "Экономикалық
кесте" жасады. Бұл кестеде бір жыл ... ... ауыл ... ... ... процесі зерттелінді.
Ф. Кенэнің "Экономикалық кестесі" қогамдық өндірістін ұдайы ... ... ... өз ... ... ... ғылыми
тұжырымдамалар қатарына жатады. Физиократтардың өңдіріске кеңіл аударуы
экономикалық ой-пікірдегі ... ... алға ... Бірақ олардың
өндірісті тек қана ауыл шаруашылығымен шектеуі халық шаруашылығының басқа
салаларын өнімсіз деп ... ... ... Оны ... ... ... екілдері У. Петти, А. Смит, Д. Рикардо, С. Сисмонди
еңбектері айқын керсетті. Қоғам байлығы ... ... ... пайда
болатындығы дәлелденді. Ауыл шаруашылығымен қатар өнеркәсіптің материалдық
игіліктерді өндіру, өңдеу ... ... ... ... көрсету салаларывда да жаңа құн өндіріліп, қоғамдық ... ... ... ... ... ... экономия жаңа дамып келе жатқан капиталистік
өндірістік қатынастарды дәріптеуші, ... ... ... ... ... прогрессивті сатысы болды. Классикалық
буржуазиялық саяси экономияның ... ... ... құн ... ... ой-пікірдің қалыптасуы сауда және қарыз-өсімқорлық капиталына
қарсы өндірістік ... ... ... ... атап ... ... ... белгілі. Еңбек құн теориясын маркстік саяси эко-номия ілгері
дамытып, ... құн ... ... ... талдады. Маркстік экономикалық
теория XIX ғасырдың екінші жартысыңда ... XX ... ... В. И. ... ... ... ... саяси экономия —
еңбекшілердің, жұмысшы табының мүддесін қорғайтын теория. Сондықтан да оған
қарама-қарсы буржуазиялық тұрпайы (вульгарлық) саяси экономия ... ... ... ... дәріптеуші барлық экономикалық теорияларға
сын көзбен қарады. Оның ... ... ... ... екі тап: біріншісі, үстемдік жасайтьш буржуазия болса, екіншісі,
пролетариат — қаналушы тап өмір сүреді. ... ... ... қайшылық бар. Маркстік теория бойынша, пролетариат барлық еңбекші
қауымды капиталистік қанаудан азат ... ... ... ... қажет. Тарихта 70 жылдан астам кеңес елінде, екінші дүниежүзілік
соғыстан кейін ... ... ... мемлекеттерінде, Кубада
социалистік революция ... ... ... ... (үлгісі) жүзеге асырылды. Сонымен бірге XX ғасырдың ... ... ... дүниеде де елеулі өзгерістер болды. Бір топ
дамыған елдер (АҚШ, Жапония, ФРГ, Англия, ... ... ... ... Корея, Сингапур, Гонконг сияқты елдер қазіргі ... ... ... ... ... озық ... ... пайдалану
нәтижесінде қоғамдық өндірістің тиімділігін айтарлықтай арттырып келеді.
Бүл ... ... ... ... ... ... дәрежесін көтеру,
олардың кәсіпорындарды басқаруға, демократияны дамытуға қатысуы сияқты
жаңалықтар Ресейдегі Қазан ... ... ... ... ... ... ... оның ұсынған үрандары капиталистік елдерге
әсерін ... ... жоқ. ... дүние-дегі езгерістерді ескеріп,
жұмысшыларға қолайлы жағдай туғызу жолдарын іздеді. Әрине, ... ... үй, ... қорғау мәселелерін шешу алдымен жұмысшы табының
еңбек өнімділігіне, өндірісте жаңа техника, ... ... ... айқын. Қазіргі ілгері дамыган елдерде еңбек өнімділігі
дәрежесі, еңбектің интенсивтілігі өте жоғары екені белгілі. Мәселен, ... ... ... ... өнімділігі дәрежесі 2 есе жоғары болды.
Сол сияқты Оңтүстік Корея, Жапония, Сингапурда ... 10—12 ... ... ... ... емес. Капиталистік дамыған елдердің артта
қалған, бұрьш отарлық тәуелділікте ... ... ... ... ... пайдасын айтпасқа болмайды. Ресейдегі 1917 ... ... ... ... ... ... елде ... асырылды.
Қазақ халқының кешпелі тұрмыс салты, экономикалық укладтары жетілмеді,
соның салдарынан дүниежүзілік мәдениет пен ғылымнан шектеліп қалды.[11.5]
Қазан төңкерісінің қазақ ... ... ... озат ... ... ... ... социализмге өту теориясы
қолданылды. Ұрандарында бәрі де адам үшін, адамның игілігі үшін деген ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік ғылыми-
техникалық прогрестен шетте қалдырып, үлкен дағдарысқа ұшыратты. Бұл ... және ... ... ... ауыртпалық пен дағдарыс ... ... ... ... ... осы ... тезірек шығу
жолдарын анықтау, халықаралық еңбек бөлінісіне неғүрлым ұйымдасқандықпен
өтуде болып отыр. Әр ... ... ел ... ... табиғи талап деп
қарасақ, соңғы уақытта басқа ... ... ... өз ... ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымынан орын ... ... зор ... ... ... ... саяси
тәуелсіздіктің де баянды болуы қиын. ... ... ... ... ... ... өз ... құрылымын
жетілдіру, сыртқы сауда, айырбас қатынастарының заңдылықтарын меңгеру
қажет. Қазақта "сауда ... ... ... ... бар, ... ... ... рыноктың тәртібін мүқият
зерттеудің, бәсекелік ... ... ... ... ... арта ... ... шорқақ қазақтың алдында рынок теориясы мен ... және ... ... ... түр. Қазіргі жоғары оқу орындарында
барлық ... оқып ... ... ... ... теория
негіздерін үйрену арқылы практикалық мәселелерді тезірек ... ... ... ... шет ... білетін жастар аз емес,
олардың бір тобы АҚШ-та, Англияда, Францияда, Германия, Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесі,
финанс-валюта, басқа да ... ... ... ... ... ... Бүл прогрессивті бағыт одан әрі
дами бермек.
Қазіргі экономикалық ғылым ... ... ... ... ... себептері кеп, оның негізін экономика, саясат, идеология т. б.
қоғамдық емір сала-сында байқаймыз. Қазіргі таңдағы көкейтесті проблемалар
еңбекші ... ... және ... ... ... адамдардың
күнделікті қажеттерін өтеуге керек тауар қорларын молайтуға, әсіресе азық-
түлік мәселесін шешуге келіп тіреледі. Экономикалық ... ... ... ... заңдылықтарын зерттейді. Осы ғылымның объективті ... ... ... ... ... ... белгілі.
Экономикалық ілім қоғамдық өндірісті, адамдар арасында әлеуметтік-
экономикалық қатынастарды ... ол ... ... ... тұрмысқа, адамдардың еңбек ету жағдайына байланысты сан алуан
мәселелерге көңіл аударуға ... Ал ... ... ...
өндірістік қатьшастар. Оның құрамына жалпы ... ... ... ... ... ... ... оларды қайталап үздіксіз өндіру
немесе ұдайы өңдіріс қатынастарын дамытып, жетілдіру аса маңызды. Қазіргі
кезеңде ... ... ... отырған мәселе 70 жылдан аса тарихи орын алған
кеңестік экономикаға саяси экономикалық талдау жасау, сол ... ... ... ... бағыт ұстап отырған елдердегі әлеуметтік-экономикалық
қатынастарды зерттеу.
1.3 ЭКОНОМИКАЛЫҚ МОДЕЛЬДЕРДІ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
Ғылым мен оқу пәні арасыңда ... бар. Оқу ... ... ... жоқ ... ... ... түрлі түсіндірулер
қолданылады. Бірақ ғылымға да, оқу пәніне де ... ... ... дегөніміз — ғылыми танудың нысаны (формасы), әдісі, ұйымдастыру
принциптері туралы ілім.
Экономикалық процестерді ... ... ... ... ... ... бар. ... барлық жағдайда да
зерттеу мен білім беруде диалектикалық тәсілді ... Бұл ... ... ... қаласа, ал оны ғылыми жүйеге салуда неміс философы
Гегельдің еңбегі зор. Шын ... ... адам ... процестерді даму
үстінде ойлап қарайды, яғни диалектикалық тұрғыдан ойлайды деген сөз. Олай
болса ғылыми тану процестер мен ... ... ... арасындағы
өзара байланысты, дамудың себебін және қозғаушы күшін зерттеуге ... ... ... мен ... көп. Олар ... жағынан
есептелген (статистикалық), жинақталған материалдарды анализ және синтез,
индукция, жүйе ... ... ... ... ... және оны тексеру,
эксперименттер жүргізу, логикалық және математикалық модельдер жасау.
Экономикалық ... ... ...... ... Ол басқа
да гуманитарлық, жаратылыстану, техникалық ғылымдарда қолданылады. Ғылыми
абстракция ... ... ... ... ... ... ... дара
құбылыстардан біздің түсінігімізді оқшаулап, оның ... ... ... ... ашу. ... ... жағдайда ғана объектіні
мүмкіндігінше жан-жақты ... оның ... ... оларға
материалдық нысан беруге болады. ... бага ... ... ... ол түсініксіз, шегі жоқ, шымшытырық процесс тәрізді, бірақта ... ... ... ... пен ... ... ... және
тасымал шығындары т. б. белгілейді.
Абстракция әдісінің де шегі бар. Оны зерттеушінің ... ... ... категориялар, ұғымдар тұжырымдалады,
олар құбылыстар мен процестердің жеке-дара жинақталған жағын білдіреді.
Тану процесіндегі қозғалыс ... ... ... ... ... нақтылыққа қарай жүреді.[15.22]
Индукция мен дедукция. Ғылымда, оның ішінде экономикалық ... ... білу ғана ... Ол бастапқы қадам. Нақтылы емірде бір-
бірінен алшақ заттар мен құбылыстар жоқ. Бәрі де ... ... ... ... ... ... ... индукция және дедукция деген
методологиялық әдістермен жүзеге асады.
Индукция жеке оқиға, ... ... ... ... ... шығарады. Дедукцияда керісінше, жалпы ... ... ... ... ... жеке ... ерекшеліктері
сипатталады. Тарихи және логикалық танудың бірлігі экономикалық ... ... ... экономикалық жүйенің логикалық байланысы бар. Біріншіден,
олар бір-бірімен динамикалық өзара әсер ететін ... ... ... ... болган зат, ертеңінде қызмет рөлін ... ... ... ... ... ... даму процесінде болады. Сондықтан
тарихи және логикалық бірлікті ... ... ... зор. Мұның өзі
жүйенін және оның ... ... ... білу үшін ғана ... ... ... (тенденциясын), сатыларын анықтауға қажет.
1.3 Экономикалық-математикалық модель жасау кезеңдері
Экономикалық жүйені белгілі бір ... ... өте ... де қиын
міңдет. Экономикалық жүйенін жекелеген элементтерін жан-жақты ... ... ... ... ... ат қоюға болады. Бірақ қазіргі
таңда бүл ғылымға жеткіліксіз, экономикалық теорияны практикада пайдалану
үшін ... ... ... оларды пайдалану арқылы
ғана экономиканың жағдайын түсінесің, оған ... ... ... ... ... ... ... кейін эконо-микада не ... ... ... ... ... ... айтуға мүмкіндік туады. Экономиканы математикалық модельдеу өте
қиын іс. Онымен бірге экономика ... ... ... оның ... ету
шарттары, реттелмейтін кездейсоқ байланыстармен үштасады.
Ғылымда экономикалық процестер мен ... ... ... әдістерді қолдануға ерекше көңіл ... ... ... — М. ... В. ... У. ... Оның ... көрнекті
өкілдері В. Леонтьев, Л. Конторович, С. Шаталин, В. ... А. ... ... А. ... ... бірге ерек-ше атап айтылатын есім —
математик, физик және ... Дж. ... Ол ... ... Маргенштермен бірлесіп көпшілікке белгілі "Жаттығу теориясы" және
"Экономикалық мінез-қүлық" деген еңбек жазды. Бұл ... ... ... проблемалары "Жаттығу теориясы" тұрғысынан зерттелген.
Саяси экономия ғылымы. Бүл ұғымды түңғыш рет ... ... ... ... ... Саяси экономияның ерекше назар
аударғаны материалдық игіліктерді өндіру. Оның ... ... ... ... ... кең еркендеуіне жол ашылды. Қазіргі ғылыми-
индустриалды өндіріске сайкес ... ... ... саяси экономия
ғылымы классиктерінің көптеген ой-пікірлері ... ... ... ... (1623—1687) Адам Смит (1723—1790), Давид Рикардо (1772—1823), Франсуа
Кенэ (1694—1774) және А. Тюрго (1727—1781) ... өз ... ... ... ... Олардың кейбір ғылыми кағидалары әлемдік
экономикалык теорияға қосылған орасан зор үлес. ... ... ... XVIII ... ... XIX ғасырдың басында Адам Смиттің есімі және
идеяларымен келгені ... ... ... ... Абай Құнанбаев
(1845—1904), Шоқан Уәлиханов (1835—1865). Шоқан Орыс географиялық қоғамының
толық мүшесі ... ... ... ... Абай мен Шоқандар Адам
Смиттің және т. б. ... ... ... болып, Қазақстан
экономикасының мәселелеріне өз көзқарастарын жазды.[3.14]
Экономикалық ой-пікірдің көне заманнан-ақ бастап тарихы ... ... ... үңілуге мүмкіндік болмагандықтан аса көрнекті есімдер ... ... ... ... шолу ... Батыс Еуропамен ерте
араласқан Ресейдің езінде де саяси экономия ғылымы XVII ғасырдың бірінші
ширегінен — I Петр ... ... ... ... ... ... үлес қосқан түңғыш орыс экономисі И. Т. Пфошков болса, біздің
топшылауымыз ... ... ... ондай адамдар — Шоқан мен Абай.
Бұрын Ресейге қараған барлық ... оның ... ... аты ... ... ... есімдер де аз емес. Қазақ ... ... ... жазба мүра қазыналарында жарық көрген, әдебиет,
ғылым саласында, мемлекет басқаруға қатысқан қайраткерлердің экономикалық
ой-пікірлерін ... ... ... емес ... ... ... XIX ... соңы XX ғасырдың
басында бірнеше экономикалық ... ... ... бір ... ... ... дамып, кеңінен таныла бастады. Соларда XIX ғасырдың ... ... ... пен ... өнімділік немесе маржинализм
французша (marginal-шекті) теориясы тұжырымдалды. Маржинализм ... ... ... тартылған жеке субъектіні (адамды) психология
тұрғысынан экономикалық талдау. Осы ... ...... Э. ... ... В. Визер (1851—1926). Ал
"неоклассикалық" деп аталган ... ... жаңа ... ... экономисі А. Маршаллдың (1842—1924) шығармаларында тұжырымдалды.
Оның басты еңбегі ... ... ... 1890 жылы ... ... ... шығындары, сұраныс пен ұсыныс, шектелген пайда немесе ... және ... ... ... ... талап жасады. АҚПІ-та Дж.
Кларк (1847—1938) шекті өнімділік және өндіріс факторлары кему ... Ол заң ... ... ... неғүрлым өскен сайын, оның
өнімділігі де кеми бермек. Сөйтіп XIX—XX ғасырларда ... ... ... ... ... ... теорияның бүл мектебін
қайраткерлері рыноктық экономиканы сұраныс пен ұсыныстын, негізінде ... ... ... жүйе ретінде қарайды. Дж. ... жылы ... ... ... ... ... және ... теориясы" еңбегінде бірқатар практикалық ұсыныстар жасалды. Кейнс Р.
Канның ... ... ... ... идеясын ілгері дамытты.
Экономикалық өсу моделін жасау үшін ол А. Афтальон мен Дж. ... ... ... қолданды. Экономикалық өсудің кейнстық үлгісі
Р. Харрорд, А. Хансен, Д. Хикс және П. ... ... ... ... орай ... тұжырымдама Василий Леонтьев (1906)
еңбектерінде жоғары бағаланцы. Экономикалық өсу ... У. ... есу ... Р. ... ... ... қогам"
және Д. Беллпосттың —"Индустриалдық қогам" атты ... ... ... ... ... ... ... — Дж.
Гэлбрейт (1908 ж.). Оның орыс тіліне аударылған ... ... ... 1969), ... теориялар және қоғамның мақсаты" (М., 1976) және
"Капитализм, социализм, ... емір ... атты ... (М., 1988), ... С. Меньшиковпен бірлесіп жазылды. Дж. Гэлбрейт экономиканы реттеу
мәселелерін елеулі дамытумен бірге, ... ... жаңа ... ... ... ... ... проблемаларын қарауға талаптанған.
XX гасырдың 20-жылдарында бұрынғы Кеңес Одағының Мемлекеттік жоспарлау
комитетінің жауапты қызметкерлері ғалым — ... Г. ... ... А. Чаянов, В. Немчинов, С. Струмилин КСРО экономикасын рынокқа
көшіру мәселелерінің баламалы ... ... ... ... ... ... өз алдына зерттеуді қажет етеді. ... ... ... теорияларын, ғылыми пікірлерді және тұжырымдарды
қоғамдық ... ... мен ... ... ... ... өмір та-
лабы дер едік.
Адамзат қоғамын, оның негізі экономиканы ... ... ... ... ... Бұл ... даму ... сауатты азаматтардың
баршасын да қызықтыратыны, ынталандыратыны сөзсіз. Өйткені қазіргі ... ... ... ... адам өзін білімді маман қатарына
жаткызбак тұрсын, күнделікті өмірге қажет сауалдарға да жауап бере ... мен ... ... ... 1985 ... ... ... кеңес
елінде түбірлі әлеуметтік-экономикалық сапалы өзгерістердің болуы халықтың,
жеке үлттардың коғамдық сана-сезімін жандандырып ... ... ... ... ... жол ашты.[6.17]
Ғылым догма емес дегенді басшылыққа алсақ, саяси ... ... ... ... жалпы негіздері деп оқу процесін ... ... ... ... ұзақ ... ... ... ескеруге,
онымен бірге әлемдік экономикалық ой-пікірдің тиімді, елеулі деген үлгісін
пайдалануға байланысты. ... ... ... ... ... сай ... ... теориясы болу керек. ... ие ... ел, ... елдер қауымынан, бұрын Кеңес Одағы
құрамындағы елдерден ... ... ... ... экономикалық интеграция,
халықаралық еңбек бөлінісі артықшылықтарын пайдалануы қажет. Кеңес Одағында
Шығыс Еуропадағы социалистік ... ... құру ... кең көлемді
экономикалық дағдарыс басталды да, онын көрінісі қоғамдық өмірдің салаларын
қамтыды. Осы ... ... ... ... ... көңіл
белсек, 1985 жылы басталған қайта құру процесінің алғашқы 4—5 жылында
әкімшілдік социализм ... ... ... онан әрі ... қажет
деген ұран басшылыққа алынған ... ... Бұл ... арқылы
экономикалық даму процесін іске асыру мүмкін болмаған соң, ... ... ... жолы ... 1991 ... ... Кеңес
Одағының ыдырауына байланысты бұрынғы одақтас республикалар, оның ішінде
Қазақстан да ... ... ... ... ... ... ... Осы қиын-қыстау кезеңде Республика Президентінің стратегиясы
жариялан-ды. Бүл стратегия бойынша Қазақстан Республикасы алдағы 15—20 ... ... ... ... қатарына косылуды, демократиялық
қүқықты мемлекет болуды көздеп отыр. Осы ізгі ... ... ... кепілі экономиканы еркендету, өндірістің тиімділігін арттыру, сол
сияқты ... ... ... ... ... өнеркәсіп
бұйымдарын кебейту. Экономикалық өркендеудің бірден-бір даму жолы ... ... ... ... ... ... жетілдіру, рынок
инфрақұрылымын қалыптастыру. Оңдаған жылдар адамдар санасына сіңіп қалған
социализм саяси экономиясы оқулықтарында ... ... ... ... ... ... дәріптеліп келгені белгілі. Экономикасы
тиімді дамыған елдер осы қатынастарды жан-жақты ... ... ... Қазақстанда жалпы табиғи-тарихи заңдылыққа сәйкес ХХІ
ғасырдың қарсаңында рынрктық ... ... ... ... орай ... ... ... рет шешуге ұмтылып келеміз. ... ... ... келе ... ... қажет алғы
шарттар жасау мақсаты жүзеге асырылуда. Рынок экономикасына көшу бір ... ... ол ... ... алғанда адамзат қоғамының көп жағдайда
экономикалық және әлеуметтік прогресін айқындайтьш табиғи процесс. ... ... ... ... ... пайда болды да, оның еркендеген
дәуірі капиталистік ... ... де ... ... ... "рыноктық"
тәрбиесі бала кезден басталып, бүкіл емір бойы ... ... ... біздің елімізге бүкіл әлемдік рынок экономикасының тарихын, даму
сатыларын басынан өткізу міндет емес. Біз баска мемлекеттердің тәжірибесін
ескеруге тиістімін. ... ... ... ... ... ... ... дамуы сөзсіз. Осыған орай алға ... ... ... ... ол ... ... бейнесі қандай
болмақ? деген сұрақ жиі қойылып жүр. Сондай-ақ кешегі әкімшілдік социализм-
нен кері ... ... ... ... де бар. Капитализм дегөніміз
тарихи-табиғи қалыптасқан, рыноктық ... ... ... ... ... ... бәсеке заңдылықтарын зерттеген аса көрнекті
экономистер Адам Смит, Давид ... Джон ... ... Карл ... ... ... XX ғасырдағы ерекшеліктерін талдауда В. И. ... ... ... тағы ... ... ... ерекше рел
атқарды.[7.14]
Қаза.қстан экономикасынан ... ... ... ... қағида
шындыққа жатпайды. Себебі, республика ... ... оның ... ... ... ... ... ой-пікірі
капиталистік жолға түсуге Жол ашпайды. ... ... ... ... ... аралас рыноктық экономика болуға тиіс. Мүңдай
қоғамды не капиталистік, не ... ... деп ... ... экономика XIX ғасырдың соңғы ширегінде өнеркәсіпті шоғырландыру
процесі нәтижесінде күрделі корпорациялар, монополистік ұйымдар арқылы
пайда болды. XX ... ... ... экономика теориясына,Д. М.
Кейнс, үлесін қосты. ... ... ... қаржылар басқармасын құру
қажет деп санады. Сонымен бірге жекеменшік капиталы да керек деген ... ... ... белгілері бар. Бірінші белгісі —
мемлекеттік меншіктің экономикада белгілі үлес салмағының ... ... — бүл ... құн және ... ... арқылы реттеледі. Осы
тұтқаларды қолдануды мемлекеттік жоспарлау ... ... ... ... ... ... макро және микроэкономикалық дәрежеде
ұйымдастыру, баскарудағы экономикалық тұтқаларды кеңінен пайдалану.
Аралас экономикада ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру шаралары арқылы күрделі, орташа және үсақ
кәсіпкерлік ... ... ... ... Бірақ аралас экономикада
өндірілетін өнім келемін мемлекет жоспар арқылы белгілемейді, қайда ... ... ... ... қызмет керсету қажеттілігін рынок езі анықтайды.
Жоғарыда көрсетілген аралас экономиканың негізгі белгілері қоғамның
қазіргі ... даму ... тән ... ... ... ... Бұл ... дегөніміз жеке ... ... ... мен ... ... тауар-ақша
қатьшастарының көрінісі. Тауар өндірісінің негізгі заңы — құн ... ... ... ... ... ... бағасын белгілегенде оньі өндіруге
жүмсалған еңбек шығьшы еске ... Баға ... ... ... ... ... ... ететін капиталистік қоғамда жеке ... өз ... баға ... оған ... ... ... қажет заттар алуды көздейді. Осыған орай тауарлы ақша қатынастарына
рыноктық экономика ... ... ... ... Бұл ... ... ... — адамдардың ... ... ... ... Өндірістік қатынастардың мәнін ашу,
талдау нәтижесі экономикалық категориялар болып табылады. ... ... ... құн, ... капитал, пайда, баға, өндірістік қорлар, рынок т.
б. ... ... ... ... ... заңдардың
объективті сипатын, қоғамдық өндірістегі релін, экономикалық емірдегі
құбылыстарды ... ... ... ... ... ... ... олар қоғамдық формацияның
қалыптасу, даму процесін сипаттайды.
Экономикалық ... — адам ... ... ... сатыларында өндіру,
бөлу, айырбас және материалдық ... ... ... ... Олар қоғамның экономикалық ... аса ... ... мен ... байланысын көрсетеді. Экономикалық заңдар
объективті ... ... яғни ... еркі мен ... ... ... етеді. Бұл заңдар белгілі бір экономикалық жағдайлармен бірге
өзгеріп, дамып отырады.
Экономикалық процестер күрделі және сан ... ... ... ... ... тұрғыдан бір-бірімен үштасып жатады. Осыған сәйкес
бүл процестердің ішкі байланыстары мен тәуелсіздіктерін бейнелейтін ... ... әр ... және әр ... ... Экономикалық процестерді зерттеудегі сызықтық бағдарламалау модельдері
Сызықтық бағдарламалау оптималды ... бір ... ... Ал ... ... өз кезегінде шартты оптимизация
есептерін оқытатын қолданбалы математиканың бір бөлімі. Экономикада мұндай
есептер ... мен ... ... ... практикада
қолданылу кезінде туындайды. [1]
Жоспарлау мен басқаруда оптималдылық қағидасын қолданудың маңызды
шарты болып ... ... ... ... ... ... пен
өндірістік шаруашылық жағдайындағы баламалылық (альтернативтілік) табылады.
Тап дәл осындай жағдайлар, негізінен, шаруашылық жүргізуші субъектілердің
күнделікті тәжірибесін ... ... ... бағдарламаларды
таңдау, жабдықтаушылармен қатынас, маршруттарды анықтау, материалдар ... ... және ... ... мәні – шаруашылық жүргізуші субъектінің
өндірістік қызметінің ішкі ... мен ... ... ең ... ... X = (x1, x2, …, xn) жоспарлы басқару шешімін таңдауға
ұмтылуда, мұнда xj , j = – оның ... «ең ... ... сөздері оптималдылықтың қандай да бір
критерийін таңдауды , яғни әр түрлі жоспарлы басқару ... ... ... ең ... ... ... ... экономикалық
көрсеткішті білдіреді.
«Өндірістік қызметтің ішкі мүмкіндіктері мен сыртқы ... ... ... басқару шешімдерін ... ... ... ... яғни X таңдау қандай да бір D мүмкін болатын
шешімдер облысында жүзеге асырылады; бұл ... ... ... ... деп те атайды.
Сонымен, жоспарлау мен басқаруда оптималдылық қағидасының тәжірибеде
қолданылуы дегеніміз мынадай экстремалды есеп ... ... ∊ D, ... (X) → max (min), ... f (X) – оптималды критерийдің математималық түрде жазылуы – ... ... ... оптимизация есебі былай жазылады:
Мына шектемелерді (шарттарды) қанағаттандыратын:
φ1 (x1, x2, …, xn) {≤ ,=, ≥} b1,
φ1 (x1, x2, …, xn) {≤ ,=, ≥} ... ... (x1, x2, …, xn) {≤ ,=, ≥} ... ≥ 0, j = , ... (X) = f (x1, x2, …, xn) → max (min) (1.3)
функциясының ... ... ... ... ... ... міндетті емес, бірақ оған қажетті жағдайда жетуге болады.
{≤ ,=, ≥} белгілінуі белгілі бір шектемеде ≤ , = ...... ... ... ... Егер қысқаша түрде жазатын болсақ
төмендегідей болады:
φi (x1, x2, …, xn) {≤ ,=, ≥} bi, i = , ... ≥ 0, j = , ... (x1, x2, …, xn) → max (min) ... – (1.8) есеп – ... ... бағдарламалаудың жалпы
есебі, немесе негізінде оптималдылық және ... ... ... ... ... ... моделі.
X векторы (басқарушы айнымалылар жиынтығы xj , j = ) ... ... ... ... ... ... ... деп аталады,
егер де ол шектемелер жүйесін қанағаттандырса. f (x1, x2, …, xn) ... ... ... ... ... беретін сол X жоспары оптималды
бағдарламалаудың оптималды жоспары деп аталады.
Сонымен, белгілі бір өндірістік жағдайдағы оптималды жоспар ... ... ... және ... тұрғысымен
және оптималды бағдарламалау есебін шешумен байланысты.
Оптималды бағдарламалау есебін жалпы түрде мынадай белгілері ... ... ... ... ... мінездемесі бойынша:
а) сызықтық;
ә) сызықтық емес.
а) жағдайында шектемелер жүйесіндегі барлық функционалдық ... ... ...... ... ... ... біреуінде
сызықтық еместіктің болуы ә) жағдайына алып келеді.
2. Айнымалылардың өзгеру ... ... ... жағдайында басқарушы айнымалылар мәндері қандай да бір нақты ... ... ... ә) ... ... ... ... тек бір
ғана айнымалы бүтін мән қабылдауы мүмкін.
3. Уақыт факторын ескеру ... ... ... есептерінде модельдеу мен шешім қабылдау модель элементтерінің уақыт
кезеңінен тәуелсіз болжамы негізінде жоспарлы ... ... ... ... ... болжам жеткілікті анықталып қабылдана алмайды,
сондықтан уақыт факторын ескеру қажет.
4. Айнымалылар туралы ақпараттар бойынша:
а) ... ... ... жағдайындағы есептер;
ә) ақпараттың жеткіліксіз жағдайындағы есептер;
б) анықталмағандық жағдайындағы есептер.
ә) есептерінде жеке элементтері ықтималды мүмкін шамалар болып ... ... ... қосымша статистикалық зерттеулер арқылы олардың
үлестірім ... ... ... Ал б) ... кездейсоқ
элементтердің мүмкін нәтижелері туралы болжамжасауға болады, бірақ бұл
нәтижелердің ... ... ... ... ... ... Баламаларды бағалау критерийлерінің саны бойынша:
а) жай, бір ... ... ... ... ... есептер.
а) есептерін экономикалық тұрғыдан ... бір ... ... жөн ... арнайы процедуралар (мысалы,
басымдылықтарды өлшеу (салыстыру)) арқылы көп критерийлі ізденісті ... ... ... – 5 ... ... ... бағдарламалау есептері мен
әдістерін жалпы ... ... ... ... ...... ... есептері мен ...... емес ... ... мен ...... (дискретті) сызықтық бағдарламалаудың есептері
мен әдістері және т. ... ... ... және оның ... ... ... (қорларды) тиімді пайдалану арқылы қосымша
пайданы арттыру ... ... ... ... ... ... есептердің математикалық модельдері сызықтық бағдарламалау
есебі түрінде былайша қойылады:
Мына шектемелерді қанағаттандыратын:
a11x1 + a12x2 + … + a1nxn {≤ ,=, ≥} ... + a22x2 + … + a2nxn {≤ ,=, ≥} ... ... + am2x2 + … + amnxn {≤ ,=, ≥} ... ≥ 0, j = ... (x) = c1x1 + c1x1 + … + c1x1 → max (min) ... ... ... ... минимум) мәнін беретін n компонентті x
= (x1, x2, …, xn) векторын табу.
Мұндағы aij, bi, cj - ... ... ... ал m < n; bi – ... ... ... ... және математикалық
зерттеулердің ыңғайына қарай сызықтық бағдарламалау ... ... ... түрде қойылады:
Мынадай түрде жазылған қойылымдар практикада жиірек кездеседі:
Матрицалық қойылым:
Мына шектемелерді қанағаттандыратын:
AX = B,
x ≥ 0
және
f (x) → max (min)
мәнін ... x = (x1, x2, …, xn) ... ... A = (aij)mxn – m жатық (көлбеу) жолдан және n тік ... ... = (b1, b2, …, bm) – m – ... тік ... = (c1, c2, …, cn) – n – ... жатық вектор.
Векторлық қойылым:
Мына шектемелерді қанағаттандыратын:
= b
xj ≥ 0, j = 1, 2, …, n
және
f (x) = → max ... ... x = (x1, x2, …, xn) ... ... Pj = – A ... j-ші тік ... элементтерінен
құралған вектор.
Енді сызықтық бағдарламалау есебінің қасиеттерін тұжырымдауға қажетті
бірнеше анықтамаларды ... ... ... (2.2) және (2.3) шектемелерді қанағаттандыратын n
компонентті x = (x1, x2, …, xn) ... ... ... ... деп ... ... Егер мына жіктемедегі
P1, P2, …, Pk – векторлары сызықты тәуелсіз болып және xi =1, 2, …, ... ... оң ... ... онда осы ... x = (x1, x2, …, xn) ... тіректі жоспар деп аталады.
m компонентті векторлардан құралған сызықты тәуелсіз векторлардың саны
әруақытта m-нен аспайтындықтан, кез келген тіректі жоспардың нөлден ... саны да m-нен ... бола ... k ≤ ... ... Оң ... саны m-ге тең ... тіректі
жоспар ерекше емес тіректі жоспар деп аталады.
Төртінші ... (2.1) – (2.3) ... ... ... ... функциясына максимум (минимум) мәнін беретін жоспар оның оптималдық
жоспары немесе шешімі деп ... осы ... ... ... ... ... жиынының қасиеттерімен танысамыз:
1. Сызықтық бағдарламалау есебінің жоспарлар жиыны
әруақытта да ... ... ... ... бағдарламалау есебінің оптималдық жоспары
мүмкіндік шешімдер жиынының шеткі нүктелерінің ... Егер ... ... ... ... ... болатын болса, онда осы нүктелердің
кез келген дөңес комбинациясы да сызықтық бағдарламалау
есебінің оптималдық жоспары болады.
3. Егер P1, P2, …, Pk ... ... ... тәуелсіз
болып және мына векторлық теңдік орындалса:
P1x1 + P2x2 + …+ Pk xk = b
xj ≥ 0, i =1, 2, …, ... x = (x1, x2, …, xk, 0, 0, …, 0 ) - n ... ... S ... ... шеткі нүктесі болады.
Керісінше, егер x = (x1, x2, …, xn) векторы S ... ... ... ... онда оның оң ... ... келетін Pi
векторлары сызықты тәуелсіз жүйе құрайды.
Осыдан x = (x1, x2, …, xn) нүктесінің S ... ... ... болатындығын немесе болмайтындығын Pi, i = 1, 2, …, n ... ... ... ... компонентті P1, P2, …, Pn векторларынан құралған кез ... m + ... ... ... ... жүйе ... S дөңес
көпбұрышының кез ... ... ... m ... тұратын сызықты
тәуелсіз жүйе сәйкес келеді.
Сонымен, кез келген x = (x1, x2, …, xn) ∊ S ... ... P1, P2, ... ... ... ... ... сәйкес келеді де, мына шарттар
орындалады:
= b
xj ≥ 0, i =1, 2, …, ... ... ... ... ... ... ... сызықтық бағдарламалау есебі екі айнымалылы шектемелермен
берілетін болса, онда оны ... ... ... ... шектемелерді қанағаттандыратын:
(3.2)
(3.3)
және
(3.1)
мақсат функциясына максимум (немесе минимум) ... ... ... ... ... [1].
Сызықтық бағдарламалау есебін графиктік әдіспен шешу ... ... ... Ең ... ... ... шектемелерге
сәйкес мүмкін болатын дөңес жиын (мүмкін шешімдер облысы, ... ... ... ... ... ... ... шешімдер
облысында жататын қандай да бір ... ... ... ... ... ... жағдайда вектор-градиентке
перпендикуляр түзуі дөңес жиынның шеткі нүктесіне жеткенге дейін ... ... ... Бұл ... ... шеткі нүктесі (немесе
шеткі нүктелері) функциясының ... ... ... ... қадам. Максимум нүктесінің координаттарын табу үшін өзара
максимум нүктесінде ... ... ... ... ... ... нүктедегі функциясының мәні максимум болып
табылады.
функциясын ... ... ... ... ... ... ... Түсінікті, егер түзу қозғалыс кезінде
мүмкін шешімдер облысынан шыға алмаса, онда сәйкес ... ... ... ... ... ... симплекс әдісі
Есеп векторлық түрде қойылған болсын:
Мына шектемелерді қанағаттандыратын:
(4.2)
(4.3)
және
(4.1)
мақсат ... ... ... ... беретін компонентті
векторын табу керек.
(4.1) – (4.3) түрінде қойылған сызықтық бағдарламалау есебінің ... ... бір ... ... ... ... нүктесіне ауысуға
болатындығын өткен бөлімде қарастырған болатынбыз.
Осылайша көшу барысында мақсат ... мәні ... ... ... онда ... ... арқылы нысаналы жылжу процесін бірнеше
рет қайталанғаннан ... ... ... ... ... ... іске асыру барысында кезекті ... ... ... екі ... бойынша тексеруге тура келеді:
Бірінші, мақсат функциясының жаңадан табылған шеткі нүктедегі ... жолы ... ... ... артық болатындығын қамтамасыз ету.
Екіншіден, жаңадан табылған шеткі нүктенің оптималдық шешім еместігін
аналитикалық сипаттамалар арқылы тексере ... ... ... ... одан әрі ... Енді осы қойылған сұрақтар талаптарына орай
қолданылатын математикалық әдістердің теориялық негіздерін келтіреміз.
Қарапайым базисті симплекс әдісі
Есеп векторлық ... ... ... ... ... ... ... (минимум) мәнін беретін компонентті
векторын табу. [4].
Мұндағы - компонентті тік жолдық вектор .
- ... ... кез ... ... ... ... жүйе ... және олардың ішінде бірлік векторлардан
құралған бірлік базис бар делік. Егер ... ... ... ... тұрады десек, онда мынадай квадрат матрица шығады:
Бірлік матрицаға сәйкес келетін кері матрицасында ... ... ... ... ... тіректі жоспарды былайша
өрнектей аламыз:
(4.2.4)
(4.2.5)
мұрдағы
базисі бірлік матрицасы болғандықтан, (4.2.5) теңдіктер
бойынша ... ... ... сәйкес
элементтеріне тең болады:
.
Сонда
(4.2.6)
(4.2.7)
Енді тіректі шешімінің оптималдығын тексеруге және ... ... ... ... (4.2.4) – (4.2.7) ... ... ... (есеп шығару процесінде көрнектірек болу үшін)
жатық жолынан және тік ... ... ... ... ... кестесі
1-кесте. Есептеу процесінің алғашқы қадамы (итерациясы).
|i ... ... x1 + a12 x2 + a13 x3 + … + a1n |a11 y1 + a21 y2 + a31 y3 + … + am1 ... ≤ b1 |ym ≤ c1 ... x1 + a22 x2 + a23 x3 + … + a2n |a12 y1 + a22 y2 + a32 y3 + … + am2 ... ≤ b2 |ym ≤ c2 ... x1 + a32 x2 + a33 x3 + … + a3n |a13 y1 + a23 y2 + a33 y3 + … + am3 ... ≤ b3 |ym ≤ c3 ... |……………………………………………… ... x1 + am2 x2 + am3 x3 + … + amn |a1n y1 + a2n y2 + a3n y3 + … + amn ... ≤ bm |ym ≤ cn ... ... және ... ... және |
| | ... еместік шарты орындалатын |теріс еместік шарты орындалатын |
| | ... ... ... |мақсат функциясының әр өнімді |
|тұтыну олардың әрқайсысы бойынша бар|өндіруге қажетті ... ... асып ... ... ... осы ... әр түрін |
|орындалатын өнімін шығарғанда |сатқаннан түскен пайдадан кем болмау|
|максималды табыс әкелетін ... ... ... ... керек. ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... табу керек. ... ... ... бір ... ... ... ... шығын
белгілі болғандықтан, сатушы талаптарын шектемелер жүйесі түрінде жазуға
болады. Мысалы, бірінші өнім ... ... ... шектеме былай
жазылады:
a11 y1 + a21 y2 + a31 y3 + … + am1 ym ≤ c1 ... әр өнім ... ... ... ... ... ... есептің математикалық моделі мен ... ... ... оң ... ... формалды түрде кестеде көрсетілген сызықтық бағдарламалаудың екі
есебін (I және II) олардың мазмұндық көрінісі мен математикалық моделінен
алыстай ... ... Екі ... де ... ... ... Бір есепте сызықтық функцияның максимумы ізделсе, келесісінде минимумы
ізделеді.
▪ Бірінші есептегі сызықтық ... ... ... ... ... ... бос ... Максимумдау есептерінде шектеме-теңсіздіктердің таңбалары «»
болса, ал минимумдау есептерінде барлық ... «» ... Екі ... де ... ... ... ... бір-біріне қарағанда транспондалған болады, яғни:
I есеп үшін II есеп үшін
... ... ... ... ... саны екінші
есептегі айнымалылар санына тең.
▪ Екі есепте де теріс еместік шарты орындалады.
1-МЫСАЛ.
А және Б ... ... ... үшін ... ... үш ... ... нормалар бойынша А түрлі карамельдің бір қорабын өндіріп
шығару үшін шикізаттар шығыны 3,5 кг, 7 кг және 8 кг ... ал Б ... бір ... ... ... ... сәйкес шикізат шығындары:
8 кг, 3 кг және 7 ... ... ... қорлары (запастары) – 28 кг, 21 кг және 28
кг мөлшерінде.
Фабрика А түрлі карамельдің әрбір қорабын сатқаннан 400 ... ал ... ... ... қорабынан 300 теңге түсіреді. Осы шарттарға сәйкес
А және Б карамельдерін қанша ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Осы есептің шешімін табуүшін алдымен оның ... ... Егер А ... карамель x1 мөлшерінде, ал Б ... ... ... ... болса, онда оларды сатқаннан түсетін таза пайда f(x)
= 400x1 + 300x2 ... ... ... ... ... ... есеп шығады:
Мына шектемелерді қанағаттандыратын:
3,5x1 + 8x2 ≤ 28
7x1 + 3x2 ≤ 21 ... + 7x2 ≤ ... ≥ 0, x2 ≥ 0 ... x2) = 400x1 + 300x2 → max (1.1)
мақсат функциясының максимум мәнін ... x = (x1, x2) ... ... ... (1.2) және (1.3) ... ... ішінен (1.1) функцияға максимум мәнін беретін шешім табу есебі
бастапқы қойылған есептің математикалық моделін құрайды.
Енді осы есепті ... әдіс ... ... Ең ... бірінші
теңсіздіктер үшін шешімдер жиынын (теңдеулердің шешімі мен түзулер ... ... ... ... анықтаймыз. Ол үшін теңсіздіктерді 0-ге
теңестіреміз. Нәтижесінде алынған теңдеулердің айнымалыларын алма-кезек 0-
ге теңестіру ... ... ... тауып аламыз:
3,5x1 + 8x2 – 28 = 0 (8; 0) (0; ... + 3x2 – 21 = 0 (3; 0) (0; ... + 7x2 – 28 = 0 (3,5; 0) (0; ... түзулер бөлетін қажетті шешімдер жарты ... ... үшін ... (0;0) ... ... ... ... біздің есебімізде
теңсіздіктеріміз 0-ден кіші болғандықтан, әр теңсіздіктің шешімдер ... ... ... жазықтық алынады (1-сурет).
Барлық теңсіздіктер үшін жалпы облысты штрихтаймыз да, дөңес
көпбұрыштың ... ... ... ... ... ... B ... (I және III түзулердің қиылысу нүктесі) үшін:
, x1 = 0,71, x2 = ... C ... (II және III ... ... ... ... x1 = 2,52, x2 = ... OABCD дөңес көпбұрышының төбелерінің координаттары мынадай:
O(0;0), ... ... ... D(3;0).
1-сурет.
Енді қозғалыс бағытын анықтау үшін вектор-градиент жүргіземіз,
ал ол ... тең: = (c1, c2) = (400, 300). Бұл ... салу ... оған ... 1/100 = (4, 3) векторын жүргіземіз.
Ендігі кезекте OABCD дөңес көпбұрышының төбелерінің координаттарының
мәндерін f(x) мақсат функциясына ... ең ... ... ... = 400 ∙ 0 + 300 ∙ 0 = 0
f(A) = 400 ∙ 0 + 300 ∙ 3,5 = ... = 400 ∙ 0,71 + 300 ∙ 3,19 = ... = 400 ∙ 2,52 + 300 ∙ 1,12 = ... = 400 ∙ 3 + 300 ∙ 0 = ... шығатыны f(x) мақсат функциясы өз максимумына C нүктесінде ие
болады, яғни f(C) → ... А1 және А2 ... ... үшін екі түрлі шикізат
пайдаланады: Б1 және Б2. Шарттар туралы мәліметтер 4-кестеде көрсетілген.
4-кесте.
| ... ... ... ... ... | ... |кг/дана ... ... кг |
| |А1 |А2 | ... |2 |5 |250 ... |3 |4 |240 ... ... | | | ... түскен |5 |6 |– ... мың | | | ... | | | ... ... ... бойынша өндіріс жоспарын құру керек.
Шешуі. А1 өнімінің өндіріс көлемін x1 деп, ал А2 ... ... x2 деп ... арқылы есептің математикалық моделін құрамыз:
2x1 + 5x2 ≤ 250,
3x1 + 4x2 ≤ 240, ... ≥ 0, x2 ≥ 0 ... ... = 5x1 + 6x2 → max ... x3 және x4 ... ... ... есепті канондық
түрге келтіреміз:
немесе
2x1 + 5x2 + x3 = ... + 4x2 + x4 = 240, ... ≥ 0, j = 1, 2, 3, 4 ... = 5x1 + 6x2 + 0x3 + 0x4 → max ... ... ...... және оны симплекс әдісімен
шешуге болады (5-кесте).
5-кесте.
|i ... |c |
| |I сорт |II сорт |III сорт |IV сорт | ... |3 |2 |1 |4 |20 ... |2 |1 |4 |3 |16 ... |1 |3 |3 |2 |15 ... ... | | | | | ... ... |10 |14 |15 |8 |– ... мың ... | | | | | ... пайда» критерийі бойынша өндіріс жоспарын құру керек.
Осы есептің математикалық ... ... ... ... + 2x2 + x3 + 4x4 = ... + x2 + 4x3 + 3x4 = 16 ... + 3x2 + 3x3 + 2x4 = 15
xj ≥ 0, j = 1, 2, 3, 4 ... = 10x1 + 14x2 + 15x3 + 8x4 → max ... ... (3.2) ... ... ... базис
болмағандықтан, (3.1) – (3.3) есепке сәйкес ... ... ... Ол үшін ... ... ... x5, x6, x7 қосымша
айнымалыларын енгіземіз. Сонда ... есеп ... ... ... + 2x2 + x3 + 4x4 + x5 = ... + x2 + 4x3 + 3x4 + x6 = 16 ... + 3x2 + 3x3 + 2x4 + x7 = ... ≥ 0, j = 1, 2, …, 7 ... = f(x) – M(x5 + x6 + x7) =
= 10x1 + 14x2 + 15x3 + 8x4 – M(x5 + x6 + x7) ... осы есепті жасанды базисті симплекс әдісімен шешейік (7-кесте).
7-кесте.
| i ... |c |b |10 |14 |15 ... ... |242,7 |279,4 |304,1 |393,0 |587,0 |746,9 ... ... ... | | | | | | ... ... ... |178,1 |204,1 |215,6 |330,3 |524,1 |670,0 ... | | | | | | ... ... |73,4 |73,0 |70,9 |84,0 |89,3 |90,2 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... орай ... ... салық салу жүйесіндегі заңнамаларға сәйкес
салықтар фискалдық, реттеу, бақылау, бөлу ... ... ... еске түсіре кеткен дұрыс. Фискалды функцияның мақсаты
жалпыға ... ... ... ... ... ... үшін ... бюджетке жұмылдыру болса, ал қалған функциялар осы аталған
функциядан бастау алады. Яғни, салықтардың ... ... ... ... ... ... бір ... (ынталандыру, шектеу, ұдайы
өндірістік) мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған. ... ... ... мен ... ... ... ... салыстыру арқылы салық сомасын бағалау мақсатында кәсіпорындар
мен халықтың қаржы – ... ... ... ... ... ... бөлу ... халықтың түрлі әлеуметтік
топтарының арасында әлеуметтік ... ... ... табыстың бір
бөлігін бір әлеуметтік топтан алып, ... ... аз ... ... деп аталатын екінші ... ... беру ... табысты қайта бөлуге бағытталған.
Салықтарды салу объектісі бойынша олар тура және жанама салықтарға
бөлінеді. Тура салықтар – ... ... ... мен ... ... ... Олар өз ... нақты және жеке салықтарға жіктеледі.
Нақты салықтар салық ... ... ... түрлеріне (үй, жер,
кәсіп, ақшалай капитал) салынады. Жеке тура ... – бұл жеке ... ... ... ... мен ... ... салықтар. Нақты
салықтардан айырмашылығы – жеке салық салу ... ... ... ... мен мүлкін де, оның қаржы жағдайында ескереді. [10.68]
Жанама салықтар – баға ... ... ... түрінде белгіленген салық
төлеушінің кірістері мен мүлкіне тікелей байланысты емес салықтар.
Салық Кодексіндегі 9 салық түрінің екеуі, яғни ... ... ... ... ... ... түрлеріне жатады.
Жаңа Салық Кодексi 2008 жылдың 1-шi қаңтарынан Қазақстанда мынадай
салықтар енгiзiлдi:
• корпорациялық табыс салығы;
• жеке табыс ... ... құн ... ... жер ... ... салықтар мен арнайы төлемдерi;
• әлеуметтiк салық;
• жер салығы;
• көлiк құралдары салығы;
• мүлiк салығы.
Мұндағы қосылған құнға салық пен акциздер жанама салықтарға ... ... ... жетi түрi ... ... салу ... ... табыс салығы. Бұл салықты Ұлттық банк пен мемлекеттiк
мекемелердi қоспағанда ... ... ... ... ... ... қызметiн тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын немесе
республикадағы көздерiн табыс алатын бейрезидент-заңды ... ... ... ... ... ... тұлғалар – шағын бизнестiң
субъектiлерi, шаруа ... ... ... – ауыл ... ... ... қызметтiң жекелеген түрлерi корпорациялық табыс
салығын төлейдi.
Корпорациялық табыс салығын салу ... ... ... ... ... тәртiбiн, алу шарттарын, жеңiлдiктер мен санкцияларды, төлеу
уақытын айқындайды.
Жалпы табыс салығының мөлшерлемесi 30% болып ... ... ... жер ... ... ... ... салық салынатын
табысына 10 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық ... ... ... салынатын табыстар – ... ... ... ... ... ... төленетiн сыйақы, борыштық бағалы
қағаздар бойынша купон түрiндегi сыйақы 15 % мөлшерлеме ... ... ... ... ... ең ... 1992 жылы енгiзiлген қосылған
құнға салынатын салық – ҚҚС болып табылады. Салық ... ... ... ... ... ... ... бағаны көтеру жолымен толықтырады
және салықты төлеудi ... ... ... ... салу объектiсi
материалдық шығындарсыз өндiрiлген өнiм (амортизациясы бар таза өнiм) болып
саналатын қосылған құн болып табылады: ... ... ... ... ... ... және ... бiрқатар шығындар қамтылуы мүмкiн.
Демек, бұл салықтың ерекшелiгi – оның ... ... ... ... ... түсiм-ақша емес, тек салық салынатын айналым мен салық
салынатын импортты қамтитын ... құн ... ... ҚҚС ... 40-тан астам елдерiнде, соның iшiнде Еуропа экономикалық одағының
17 елiнде пайдаланылады. Бұл ... ... ... бiрiншiден, ол
жаңа құн жасалынған орын бойынша салық төлеушiлердiң үлкен ... ... ... үшiн де есептеудiң салыстырмалы қарапайымдылығымен
ерекшеленедi және үшiншiден, бағалардың өзгеруiне, төлеушiнiң ... ... ... ... ... ... ... сенiмдi және тұрақты базасын қамтамасыз етедi. ҚҚС қазiргi
кезде ... ... ... кiрiстерiнiң аса маңызды көздерiнiң
бiрi болып ... 2004 жылы ... ... ... жалпы
сомасында бұл төлемнiң үлес салмағы 23-24%-ды құрады.
Акциздер – бағаға қосылатын және ... ... ... тауарларға
салынатын салық. Акциздердi өзiнiң айрықшалықты ерекшелiктерiне ... ... ... бағалары мен тұрақты сұранымы болатын ... ... ... ... ... де салынуы мүмкiн.
Акциз ставкаларын Үкiмет бекiтедi және тауар құнына пайызбен және
заттық ... ... ... ... ... ... ... бюджетiндегi акциздердiң үлесi 2004 жылы 3,5%-ды құрады.
Нарықтық механизмге көшу жағдайында мемлекеттік бюджеттің қаражаттары ... ... ... ... ... ... мақсатты бюджеттік
бағдарламаларды қаржыландыруға, ғылыми-техникалық ... ... ... ... және ... ең аз ... ... әлеуметтік
қорғауға бағытталуы тиіс.
Шығыстар мен салықтар арқылы бюджет ... мен ... және ... ... ... арттырудың маңызды
құралы болып табылады. [12.55]
Алдағы үш жылдық кезеңге арналған орта мерзiмдi фискалдық ... ... ... ... болады:
1. Орта мерзiмдi фискалдық саясат алдағы үш жылдық кезеңге ... ... ... ... мемлекеттiк, республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң болжамдық
көрсеткiштерiн;
• бюджеттiк бағдарламалардың өткен ... ... iске ... ... ... бюджет қаражатын жұмсаудың басым бағыттарын;
• республиканың немесе аймақтың ... ... ... iске ... ... бюджетаралық қатынастардың даму бағыттарын;
• мемлекеттiк және мемлекет кепiлдiк берген ... алу мен ... ... ... ... ... айқындайтын құжат болып табылады.
2. Орта мерзiмдi фискалдық саясат республиканың ... ... ... ... даму ... ... өткен қаржы жылы
бекiтiлген орта мерзiмдi ... ... ... салалық
(секторлық), аймақтық бағдарламалар, өткен қаржы жылы iшiнде бюджеттiң
атқарылуын ... мен ... ... ... оның негiзгi бағыттары жыл
сайын түзетiлiп үш жылдық кезеңге әзiрленедi.
Тиiстi қаржы жылына ... ... ... ... ... ... бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган
Республикалық ... ... ... шешiмдердiң негiзiнде алдағы
қаржы жылына арналған республикалық бюджет ... ... ... оны ... ... ... қарауына енгiзедi. Алдағы
қаржы жылына арналған республикалық бюджет жобасының түпкiлiктi ... және ... ... ... ... ... ... жылдың 1
тамызынан кешiктiрiлмей аяқталады.
Нарықтық жағдайларға көшу жағдайында республикалық бюджет шығыстарының
құрылымы айтарлықтай өзгерістерге ұшырауда – ... ... ... ... ... ... жұмсалатын бюджет
қаражаттары шұғыл қысқаруда. ... ... ... асыруға
байланысты мемлекеттік кәсіпорындардың едәуір бөлігі акционерлік қоғамдарға
өзгерді, олар ұлғаймалы ... ... ... ... ... ... мен ресурстар есебінен жүзеге асыруға тиіс.
Алайда нарықтық механизмдердің ... ... да жеке ... аумақтарды, мемлекеттік инвестициялық бағдарламаларды, экономиканын
мемлекеттік секторын бюджеттен қаржыландыру өзінің ... ... ... ... одан әрі ... дамыту, жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... ... салық
салуды және оның нормаларын жетілдіру жәек кәсіпкерлердің инвестициялық
тартымдылықтарын күшейту инвестициялық салық преференцияларын беру ... ... ... ... және ... ... жеделдету
үшін салық салу мақсатында елде амортизациялық саясат жетілдірілді.
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын іске ... ... ... ... және ... әкімшілендіруді одан әрі
жетілдіру есебінен ел ... ... ... қамтамасыз ету
мақсатында орта мерзімді кезеңде салық ... ... ... Олар:
• шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін арнаулы ... ... ... ... және ... ең ... экономиканың
шикізат емес секторына инвестиция тарту үшін шаралар қолдану;
• Салықтық әкімшілендірк процесін одан әрі ... ... салу және оның ... ... ... Қазақстандық экономиканың бәсеке қабілеттілігін күшейту
мақсатында 2008 ... ... ... ... ... ... жеке ... кірістеріне біртіндеп
ауыстыру мүмкіндігін қарау болып табылады деп көзделуде.
Мемлекеттік бюджет кірістері салық ... ... орта ... ... ... ... макроэкономикалық
көрсеткіштері мен салық саясатының ел экономикасын одан әрі дамытуға ... ... ... ... ... айқындалады.
Келесі 4-ші кестеден мемлекеттік бюджет кірістерінің 2006-2008
жылдарға арналған болжамын ЖІӨ-гі пайызбен көре ... ... ... ... ... 2006-2008 жылдарға арналған
болжамы
|Атауы |2006 |2007 |2008 ... |22,3 |22,7 |23,2 ... ... |21,3 |21,5 |22 ... емес ... |0,6 |0,5 |0,5 ... капиталды сатудан түсетін |0,4 |0,7 |0,7 ... | | | ... ... бюджет саясаты жедел әлеуметтік-экономикалық даму
мақсаттары мен міндеттерін кешенді шешуге және ағымдағы міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... орта мерзімі
кезеңде жүргізіліп жатқан бюджет саясатының жалпы бағыты ... ... ... ... ... және ... Білім беруді дамытуға;
• Әлеуметтік реформаларды одан әрі тереңдетуге;
... ... ... Аграрлық секторды дамытуға; Жаңа тұрғын үй саясатын іске асыруға;
• Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға;
• Мемлекеттік қызметтердіңтиімділігін арттыруға бағытталып ... ... ... кеезңде фискалдық саясаттың негізгі мақсаты әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... шешу үшін ... құралдарын
тиімді қолдану, атап айтқанда, Қазақстанды әлеуметтік және экономикалық
жедел ... ... ел ... ... қабілеттілігі
нарттыру болып табылады.
Орта мерзімді кезеңде бұл мақсатқа қол ... үшін ... шешу ... Бюджеттік заңнаманы және жоспарлауды жетілдіру;
• Мемлекеттік шығыстардың тиімділігі мен нәтижелігін арттыру;
• Жүргізіліп жатқан әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... рөлін жоғарлату;
• Көлеңкелі экономиканың үлесін азайту;
• ҚР Ұлттық қорын қалыптастыру және пайдалану тетігін жетілдіру;
Кез келген мемлекеттің нарықтық экономикасының қалыптасуы мен ... ... ... әсіресе экономикасын реттеу құралы ретінде
салықтық саясатты кеңінен қолдануына тікелей байланысты болмақ. ... ... пен ... және ... ... арасында қарым-
қатынасты қалыптастыруда фискалдық және ... ... ... ... ... жетілдіру бағытары өзекті мәселелердің біріне
айналып отыр. /12/
Салық саясаты арқылы шаруашылық ... ... ... ... ... ... кірісін қалыптастыруға, ... ... ... ... ... салық түрлерін, салық
ставкалары мен жеңілдіктерін енгізу, оларды дамыту ... ... ... ... ... ... ... пен инвестицияны,
шағын және орта бизнесті жан-жақты қолдау мен рететуді жүзеге асыруымыз
керек.
2.2 ... ... ... ... және оның ... ... үшін ... нарықтық экономикаға өтуіне байланысты экономиканың тиімді
және тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін елдегі ақша ... ... ... ... және ... ... ... көлемін,
банк және қаржы жүйелерінің ... ... ... ... дамуға бет алуын реттеу құралдары мен саясаттарын ұтымды жүргізу
мемлекеттің және қаржы ... ... ... мен ... ... Осы аталған экономика салаларын реттеудегі кең қолданылатын
саясаттардың бірі Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын және
жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... бұл саясат нарықтық экономиканы реттеудегі өте тиімді
мемлекеттің реттеу және дамыту саясаты болуында.
Ақша-несие саясаты – бұл ... ақша ... ... ... ... өзгертуге, жалпы банк жүйесiнiң қызметiн реттеуге
бағытталған шаралар жиынтығы. Ақша-несие ... ... ...... банк болып табылады. Ал ... ... банк ... ... ... экономикадағы қолма-
қол және қолма-қол ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.[25.44]
Шаруашылық жағдаятына ... ... ... екi түрi ... ... ... ... экспанциялық ақша-несие саясаты.
Рекстрикциялық ақша-несие саясаты - коммерциялық банктердiң несиелiк
операциялар көлемiн шектеуге және ... шарт ... ... ... деңгейiн арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ақша-несие ...... беру ... ... ақша ... өсуiне бақылаудың әлсiздiгiмен және ... ... ... сипатталады.
Ақша саясатының құралдарын төмендегiдей топтастыруға болады:
Ақырғы мақсат:
а) экономиканың өсуi;
ә) толық жұмысбастылық;
б) бағаны тұрақтандыру;
в) төлем балансын ... ... ақша ... ... ... ... курсы.
Құралдары:
а) несие берудiң лимитi, пайыз мөлшерлемесiн тiкелей реттеу;
ә) мiндеттi резервтер нормасының өзгеруi;
б) есептеу мөлшерлемесiнiң өзгеруi;
в) ашық нарықтағы операциялар.
Тiкелей (а) және ... ... ... ... ... Жанама құралдарды тиiмдi пайдалану ақша ... ... ... ... ... әсiресе алғашқы өзгерiстер кезеңiнде,
тiкелей және жанама құралдар ... ... ... ... ... ... бойынша ресми қайта қаржыландыру
мөлшерлемесiн, сол сияқты басқа да мүдделендiру мөлшерiн белгiлейдi. ... ... ... ақша ... ... ... ... сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейiне байланысты белгiлейдi.
Қазақстан Ұлттық банкi мүдделендiру мөлшерлемесi саясатын мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... мүдделендiру
мөлшерлемесiне әрекет ету үшiн пайдаланады.
Жоғарыда атап өткеніміздей соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... ... және теңгенiң тұрақтылығын
қамтамасыз ... ... алу. Бұл ... ... ... ... ... бүгінде қатаң ақша-несие саясатын жүргізуде.
Нысанаға алатын ақша ... ... ... ... ... ... реттеледі:
• Қайта қаржыландыру мөлшерлемесi: ресми мүдделендiру ... ... ... ... ... ... ең ... мiндеттi резервтер
нормасын белгiлеу, оның iшiнде сырттан тартылған қаражаттарды
мерзiмiне, көлемiне және ... ... ... Мемлекеттiң бағалы қағаздарын сатып алу және сату ... ... ... ... осы операция негізінде
айналыстағы ақша ... ... ... және ... ... ... салаларына несиелер
беруді тиімді жүргізу;
• Валюталық ... ... яғни ... ... ... өзі ең ... сатып алуы және осы ... ... мен ... балансын реттеп отыру;
• Кейбiр жағдайларды несиелiк операциялардың жекелеген түрлерiнiң
деңгейi мен ... ... ... ... ... ... ... алу (дисконттық) мөлшерлемесi.
Соңғы мақсаттар жалпы экономикалық ... ... ... ... сыртқы сауда, құрылымдық және басқа да ... ... ... ... ... ... саясаттардың бiр бағыты
ретiнде қарастырылады.
Аралық мақсаттар нарықтық жағдайда тiкелей Орталық банктiң жанама
құралдары ... ... ... ... ... банкi операциялар
бойынша ресми қайта ... ... сол ... басқа да
мүдделендiру мөлшерiн белгiлейдi. Ресми ... ... ... ... жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, ... ... ... ... ... ... мүдделендiру
мөлшерлемесi саясатын мемлекеттiк ақша-несие саясаты ... ... ... ... ... әрекет ету үшiн
пайдаланады.[26.77]
Қазақстан Ұлттық банкi пайыз саясатының басты ...... ... ... отырып, несиеге деген сұранысты азайту, соның
нәтижесiнде ақша жиыны және инфляцияның өсуiн ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесi, шын мәнiсiнде ... ... өз ... ... ... ... Демек, жаңа пайыз саясаты
алдағы уақытта немесе белгiлi бiр уақыт аралығында өзiнiң нәтижелерiне ... тиiс. ... ... ... мөлшерлемесi ақша нарығындағы
қаржылық операциялардың барлық түрлерiне пайыз ... ... ... ... етіп отырады.
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір маңызды факторы шетел
валютасына деген артық сұранысты төмендету ... ... ... ... теңгені енгізгеннен кейінгі жарты жылдай уақыт ішінде, валюталардың
бағамдық айырмасы есебінен алып-сатарлық табысқа қол ... ... ... ... мерзімді капиталдары ссудалық нарықтан валюталық
нарыққа ауысып кетті. Айырбас бағамы ... ... ... мен ... ... шекті қатынастың бұзылуы, Ұлттық валютаның ... ... ... түсті.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесiнiң шамасы ақшалай қаражаттарға деген
сұранысқа және ... ... ... ... Ұлттық банк
мүдделендiру мөлшерiн ... ... ... ақша жиынының
шамасына әсер етедi және несиеге ... ... ... ... ... ... Ресми пайыз мөлшерлемесiнiң деңгейi екiншi
деңгейдегi банктер үшiн, Ұлттық банк саясатының ақша ... ... ... ... бағыттарын сипаттайтын басты бiр көрсеткiштi бiлдiредi.
Ұлттық банктiң ресми пайыздары, оның тiкелей бақылауына жатпайтын
несиелiк ресурстар ... ... сай ... ... ... ... ... жанама түрде ықпал етедi. Соның негiзiнде
сұраныс пен ұсынысқа байланысты ... ... ... банктiң қысқа
мерзiмдi шоттары бойынша, банкаралық несиелер және ... ... ... ... ... ... жыл ... Ұлттық банктiң
мүдделендiру мөлшерлемесiнiң өзгеруiне ... ... ... нақты бейнелерi, өз кезегiнде инвестициялау үшiн әлуеттiк ресурс
болып табылатын депозиттердiң несиелiк мекемелерге ағылуын арттыра ... ... ... ... ... ... берiлетiн
несие көлемiн реттеуде және олардың мiндеттемелерi бойынша төлемсiздiктi
төмендетуде, сол сияқты банктiң салым иелерi мен ... ... ... Ұлттық банк ең төменгi резервтiк талаптар механизмiн
қолданады.
Ұлттық банк екiншi деңгейдегi ... үшiн, ... ... байланысты ең төменгi резервтiк талаптарды орындау барысында
банктерге келесiдей екi тәсiлдi қолданады:
1) мiндеттi резервтеу;
2) ... ... ... банк ... ... ... нормасын жоғары
тағайындаған сайын, коммерциялық банктердiң операцияларды ... ... ... аз ... ... ... өсуi ( rr ) ... төмендетiп, ақша жиынының азаюына алып келедi. Сонымен
Орталық банк мiндеттi резервтер нормасын өзгерте отырып , ақша ... әсер ... ... ... реттеудiң бiрi есеп мөлшерлемесiн өзгерту.
Мұндай ... ... ... Орталық банк коммерциялық
банктерге несие бередi. Егерде есеп мөлшерлемесi өсетiн болса, онда Орталық
банктен ... алу ... ... ... банктiң қарыз ... ... және ... ... қымбат несие алғаннан соң,
қарыз пайыз мөлшерлемесiн өсiредi.
Қазақстан экономикасындағы ... ... ... ... ... ... әлі де болса шикізаттық бағытта болуы, яғни
шикізаттық ресурстар ... ғана ... жылы ... ... оң ... және ... 5-6 ... экономиканың қарқынды өсуі, халықтың табысының
көбеюі және олардың тұтыну қабілетінің артуы болып отыр. Ал осы ... ... ... отандық өнімдердің үлесінің шамалы
болуы, шетелдік өнімдер импортының жоғары болуы, отандық ... ... ... ... ... деңгейін таргеттеу саясаты
тұрақтандырудың өзі ... ... ... ... ... ретінде соңғы 2-3
жылдағы инфляция қарқынының ақырындап өсіп келе жатқандығын айтсақ ... ... осы ... дами беретін болса, экономиканы реттеу қаржы
саласының ғана қолында болып, оның ... ... ... ... ... ... ... инфляциялық толқулардың орын алуы мүмкін.
Осыған байланысты еліміздегі ақша-несие саясатының 2009-2006 жылдарға
арналған негізгі міндеті Ұлттық банктің тікелей ... яғни ... ... ... ... қаржы рыногындағы монополияға айналдыру
арқылы қатаң ақша-несие саясатын жүргізуді қолға алып отыр. ... және оның ... ... ... үшін ақша-несие саясатын
жүзеге асырып, ал еліміздің ... ... ... ... алып ... ... жылдарға арналған индустриялық-
инновациялық стратегияны жүзеге асыруда.
ІІІ Тарау Мемлекеттің ... ... ... ... саясаты
3.1 Қазақстан Республикасының индустриялы-инновациялы саясаты
Инновациялық процестiң негiзгi кезеңдерi
1. Алынған ойларды жүйелеу:
• Рынок өзгерiсi туралы ақпарат жинау, жаңалықтар, ... ... және ... ... ... аппараттарының сауда
делдалдарынан жинаған ақпараттары және т.б;
• Фирманың жаңа өнiм өндiру мүмкiншiлiгiн және ... ... ... ... және оның ... ... ақпараттар жинау;
2. Жекелеген ойларды талдау және жаңа өнiм идеясын ... ... және ойды ... iске ... ... Фирма дамуы стратегиясына жаңа өнiм өндiру жоспарының сәйкес ... ... ... ... ... анықтау;
3. Жаңа өнiмнiң экономикалық тиiмдiлiгiне ... ... ... ... ... Өнiм өндiру идеясының нақты жобаға айналу талдауын жасау;
• Өнiмнiң техникалық-экономикалық сипатын анықтау, оның сапасына және
тұтынушылық қасиетiне баға беру;
... ... ... және сату ... ... ... Жаңа өнiмдi өндiруге кететiн шығындарды анықтап, өнiмнiң өз ... ... ... Жаңа өнiм ... ... ... ресурстардың көздерiн табу.
Оларға: техникалық ... ... ... ... ... және қаржылық ресурстар көздерi жатады;
• Жаңа өнiмдi игеру және оның ... шығу ... ... пайдалылығын талдап, оған маркетингтiк бағдарлама жасау;
4. Жаңа өнiмдi ... Жаңа өнiм ... ... бағдарламасын жасап дайындау;
• Өнiмнiң техникалық жағдайын ... ... және ... оны өндiрудiң қоршаған орта жағдайына әсерi);
• Тауардың атын белгiлеп, оның ... ... ... маркировкасын
жасау;
5. Рынокта жаңа өнiмдi тестiлеу:
• Өнiмдi 3 айда шектелген рынокта тестiлеу жүргiзу;
• Сатылудың оптималды шараларын талдау;
... әдiсi мен ... ... ... ... ... ... Жаңа өнiмдi өндiрiске енгiзу туралы шешiм қабылдау:
• Жаңа ... ... ... сату көлемi, ... ... ... ... ... ... мен әдiстерi, фирманың рыноктағы имиджi, тұтынушылармен
байланыстың ... ... ... ... бар ... тиiмдi пайдалануы
және маманданған қызметкерлермен толық қамтамасыз етiлуi;
• Қаржылық мүмкiншiлiктер: инвестициялар, несиелер және гранттар;
• Жаңа өнiмде патенттiк қорғаныстың болуы. / 5 ... ... ... үшiн оны ... ... ... ... қызметтердiң iске асуы үшiн оны қамтамаасыз
ететiн қаржылық институттар және оны нақты түрде ... ... ... ... ... ... ... қызмет өз кезегiнде сыртқы ортамен ылғида қарым
қатынаста болып отырады. (Сурет2 )
2-сурет. Инновациялық ... ... ... ... ... С.Т. ... и ... инновационного процесса в переходной
экономике Республики Казахстан
1-ші суреттен көрiп отырғанымыздай инновациялық ... ... ... ... байланыста. Сондықтан инновацияны дамыту үшiн осы
сыртқы орталарды да ... ... ... ... ... ... өнеркәсiп саласын дамыту барысында
кластерлiк желiлердi дамыту керек. ... таяу ... бiр ... ... ... ... технология
бойынша соңғы өнiм шығаруға қол жеткiзудiң бiрегей тәжiрибесi ... жаңа ... ғана ... өндірістік саласының тұрақты
дамуына және ел ... ... ... ... ... ... Экономикалық өсу, ЖҰӨ-дегі шикізатты
көп қажет ететін өнімді жоғары технологиялық және экспорттауға бағытталған
өніммен алмастыру, ... ... ... ... түрде пайдалану
“Қазақстан-2030” стратегиясының маңызды мәселелерінің бірі.
2008 жылдың шілде айында қабылданған ... ... ... ... ... саласына, ел экономикасына үлкен серпіліс әкелетін
жаңалық болды. Мақсаты отандық ... ... ... ... ... қолға алу, ұлттық технопарктер құру, ... ... ... ... ... сол ... ел экномикасын ары
қарай дамыту.
Шетелдік тәжірибе көрсеткендей, ғылыми-техникалық потенциал- кез-
келген мемлекеттің өркендеуінің ... ... ... ... негізгі жолы- ғылыми техникалық және инновациялық салада лидер
болу. Инновациялар және жаңалықтар экономиканың құлдырауына ... ... ... ... ... ... жағдай жасап, ұлтық
экономиканың тиімділігі мен бәсекеге қабіліеттігін ... ... ... ... ... ... ... Бiрақ дамыған елдер тәжiрибесi бойынша тек қана нарықтық
принциптер негiзiнде ... ... ... ... ... ... даму ... араласуынсыз оң нәтиже
бермейдi, сондықтан инновация мен ... ... ... болып табылады.
Көптеген дамушы елдер табиғи ресурстарға бай бола тұра, тұрақты дамуға
қол жеткізе алмады. Қысқа ... ... ... бұл елдердің
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... өте келе жоғары табыс экономиканы құлдыратады, яғни
мемлекетті шикізат ... және оның ... ... ... ... ... аз ... ететін жаңа саланың дамуын ынталандырмайды
және шикізаттың күндердің күнінде ... еске ... бұл ... ... екенін түсінеміз.Дәл осы жағдайдан шығудың бiрақ жолы
бар, ол - ... ... ... дамыту. [24.77]
Қазіргі таңда ел экономикасы дамуының шешуші ... - ... ... ... ... ... көз ... келеміз. Бүкіл
әлемде озық технология мен техниканы насихаттайтын 1951 ж. Калифорнияда
құрылған ... ... ең ... технопарк – АҚШ-тағы “Силикон
аңғарының” пайда болуына ... ... ... ғасырдың 80-жылдары
технопарктер тек АҚШ, Еуропада ғана емес, Канада, Сингапур, ... ... ... ... да ... бастады.
Жапондықтар жаңа өнімді ойлап табу және оны жасап ... ... мен ... да басып озады.Жаңа
автокөлік Жапонияда 1 айдан ... ... ... –4, Еуропада 2 айдан кейін
шығады.Жапондықтар үшін ... ... ... ... ... үшін 4 ... ал АҚШ-та бұл көрсеткіш- 11 ай . /2/
Ал Қытайда жаңа техника мен жоғары технологияны өндіріске ... ж. ... ҒТИП ... ... ... ... жетістіктер коммерциялық және ... ... ... ... қарамағына әр түрлі саладағы
ғылыми орталықтар мен кәсіпорындар кіреді.ҒТИП олардың ... ... ... ... ... ... және қаржымен
қамтамысыз етілуін қадағалайды,бір сөзбен айтқанда , кәсіпорынға “қолайлы
орта” жасайды.Қытай экономикасына ... үлес ... ... ... ҒТИП ... ... кәсіпорын санының өсуінен байқаймыз.1991ж.
–2587, 1992 ж. –9678, 1996 ж. –13722, 2006 ж. –20796. ... ... ... ... ... ... мен техниканы соңғы
50 жылда өте қарқынды дамытты. Екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... бірі ... ... соғыстан кейінгі зерттеулердің басым
бөлігін қорғаныс, ядролық және ... ... ... ... ... өткен ғасырдың 60-жылдарының
ортасында қолға алды. 1967 ж. басты ... ... ... және ... ... болып табылатын Ғылым және технология Министрлігі
құрылды және Ғылым мен техниканы қолдау ... Заң ... ... дамуы 5 жылдық кезеңдерге жоспарланған. /14/
Финляндия 1991 жылға дейін экспортының жартысын КСРО-ға ... ... ... ... және 90- жылдардағы экономикалық дағдарыс
Финляндия ... да ... әсер ... ... ... ж ... 1993 ж 20%-ға ... өсіп кетті. Осы келеңсіз жағдайдан
шығу үшін ... ... 1991 ж жаңа ... бағдарлама
қабылдады.Оның міндеті- Финляндияны дамыған елдер қатарына қосу.Осы
бағдарламаны жүзеге ... ... ... ... инновациялық жүйені
құрды. Оның қызметін тікелей Финляндия Президенті қадағалайды.
1990 ж. бүкіл КСРО елдерінің ... ... ... ... ... ... ... ұшырап, ғылымға көңіл
бөлінбеді, көптеген кәсіпорындар ... ... ... ... ... сияқты құрылымдық өзгерістерге ұшырады.Мұның бәрінің себебі ... ... ... болды.Тозған құрал-жабдық, шығыны көп икемсіз
өндіріс, тиімсіз басқару, сын ... ... ... және осы ... ... ... болып оралды.
Нарыққа көшу процесі аяқталғаннан кейінгі жылдарда экономиканың
жанданып дамуы ... (газ, ... ... ... ... ... ... байланысты болды. 2006-2008 жылдарда Қазақстанда
экономикалық өсу ... ... бұл өсім ... сатудан түскен пайда
есебінен, яғни “көз бояушылық” ... ... ҚР ... қырағылық
танытып, елдің индустриалды-инновациялық саясатын қолға алды. 2008 ж шілде
айында ҚР Президенті Жарлығымен ... ... ... Заң күшіне
енді.
Әрбір ел дүниежүзілік рынокта өз орнын тауып, үлесінен айрылмауға
тырысады. Бұл ... ... ... ... ... ХХ ... ... дамыған елдер қолға алған негізгі мәселе де осы ... ... ... негізін жасап, мемлекеттік ... ... ... қаржы ресурстарын жұмылдырып, бағыт бермесе, бұл
саланың қарқынды дамуы да ... /14 ... ... ... ... мен ... процестерді мемлекеттік
қолдаудың негізгі кең тараған 3 әдісі ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырылатын ірі лабораториялар қалыптастыру,
нәтижесін ақысыз түрде көпшілікке ұсыну. ... бұл ... ... ... ... ауыл ... мәселелерін
шешумен айналысады;
2. Қайтарымсыз негізде субсидиялар бөлу;
Мемлекеттік емес лабораторияларда іске асырылатын ғылыи ... ... ... ... ... ... ... қойылатын
шарт- зерттеулер барысы бойынша толық есеп ... ... ... ... ... Ғылыми-техникалық зерттеулер мен тәжірибе ... ... жеке ... ... ... ұсыну.
Елiмiздегi инновациялық қызметке мемлекеттiк қолдау көрсету 2-шi
суреттегi жүйе бойынша iске асады. (Сурет 3) / (4), 56 б. ... ... ... ... қолдау көрсету
* Купешова С.Т. Теория и практика инновационного процесса в переходной
экономике ... ... ... бойынша инновациялық қызметтi мемлекеттiк қолдау үшiн ең
бiрiншi құқықтық нысандары ... ... ... ... Ал ... ... ... және инновациялық құрылымдарды
құру үшiн оған көп мөлшерде қаржы керек. Осы мәселе қазiр елiмiзде күрделi
мәселенiң бiрi ... ... ... ... ... ... ... Инвестициялық, Инновациялық қорлар, Даму банкi,
экспорттық несиелер мен ... ... ... ... ... ... ... шет елдерде қалай шешілетініне назар аударып көрелік.
Жапонияда инновацияларға II дүниежүзілік ... ... көп ... бастады.Елде шағын және орта кәсіпорындар бүкіл экономиканың негізін
құрайды. /13/
Инновациялар саласындағы мемлекеттің 2 ... ... ... нормативтік жағынан ... ... ... ... ... ... ... солар арқылы жүргізеді. Шағын
кәсіпорындар барлық ... 99%-н ... ... ... ... ды ... Мемлекет саясатының шағын және орта ... ... мәні ... ... ... мен жұмыссыздық туралы
деректерді сәйкестендіру болып табылады.
Мемлекеттік деңгейде кәсіпорындарына мынандай қолдау көрсетеді:
1. ... ... ... ... ... ... ... комисссиялар, кәсіпорындарды қолдайтын бас
басқарма, регионалдық органдар, мемлекеттік даму ... ... ... ... ... ... ... жапондық регионалдық орталық комитеті) жаңадан құрылған шағын
кәсіпорындарға көмек көрсетеді.
2. Қаржылық ... беру мен. ... ... ... 59 ... бар ... қаржылық корпорация, 102 филиалы бар ұлттық
қаржылық корпорация, 117 филиалы бар ... және ... ... ... ... ... ... арналған кредиттерді
сақтандыру ұйымдары жүзеге асырады.
Шағын және орта бизнесті қолдаудың жапондық жүйесінің ... ол ... ... ету болып табылады. Оған “Шағын
және орта ... ... ... ... ... бастап “Жаңа қызмет
түрін енгізуде туындайтын төтенше жағдайлар” туралы Заңға дейін т.б. ... ... ... банктер кредиттердің 47% -н, ал жергілікті
коммерциялық банктер100% кредитті шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... механизмдері
қолданылады. Олар “жеңіл қарыздар” деп аталады. Егер жай қарызды ... ... ... ... ... осының жартысымен алады.
/13/
Шет елдер тәжірибесінен инновацияны дамытудағы мемлекеттің рөлінің
өте маңызды екеніне көз жеткіздік, енді ... ... ... ... ... ... көрсетілетінін және жалпы инновациялық
дамудың ерекшелiктерiне тоқталайық.
Экономикалық ғылымдар және ... даму ... ... ... жаңа технологиялар экономиканы тиiмдi модернизациялауды
қамтамасыз етедi. Бұл әсiресе Қ.Р-сы үшiн өте ... ... 1990 ... ... ... ... ... Өндiрiстiң техникалық
деңгейi құлдырады, ... ... ... ... ... қысқарып кеттi, сондай-ақ бұрынғы экономикалық жүйе түгелiмiн
жойылды, елiмiз өзiнiң iшкi сұранысын қамтамасыз ете алмай ... ... ЖIӨ ... де 1990 жылмен салыстырғанда 1995 жылы 40%-ға ... 1996 жылы ... ... ... ... ... керi бұрылып
экономикалық жандану кезенiне өттiк. Осы ... ЖIӨ ... ... тек қана 2009 жылы 1990 ... ... ... ... Оны келесi
экономикалық дағдарыс пен экономикалық ... ... ... болады. ( Сурет 4 ) / (7), 38 б. ... 1996 – 2009 ... ... ... дағдарыс пен
қайта жанданудың параболалық диаграммасы
Сонымен қатар ... ... мен ... ... қаржы
бөлу өте аз, оның көлемi 0,9% құрап отыр. Ал ... ... ... онда 2015 жылы ... ... оның ... 0,6%-ға
дейiн кемидi екен. Бұл стратегияны жүзеге асырған жағдайда 2015 жылы болжам
бойынша ғылым және ғылыми-инновациялық қызметке ... ... ... ... өсудi жоспарлап отыр.
Егер мұны дамыған елдермен салыстырсақ ғылымға бөлiнетiн қаржы
Францияда 45%, АҚШ пен ... – 36%, ... – 20% ... ... ... жүзеге аспағандағы және асқандағы ЖIӨ-нiң
құрылымының болжамы ( % ), ( ... 5 ). / (8), 95-100 б. ... ... ... бөлiнетiн ЖIӨ ... ... ... және оны ... ... үлесi. (%)
* Стратегия / “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының
2009-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы, 2009 ... ... ... ... қолдауды ҚР-ның
“Инновациялық қызмет” туралы Заңынан ... ... Оның ... ... ... ... бағыттарын анықтап, инновациялық бағдарламарды
жасау.
2. ... ... ... ... асыратын қажетті
инвестицияны жұмылдыруды ұйымдастыру және жағдай жасау.
3. Инновациялық инфрақұрылымды құру.
4. ... ... ... ... мен ... қаржыландыру
5. Бәсекеге жарамды өндірісті құруға мемлекеттің араласуы.
6. Мемлекеттік тапсырыспен орындалатын инновацияларды ... ... ... ... Отандық инновацияларды шетелге шығару. /10/
Сурет-6 - Ұлттық инновациялық ... ... С.Т. ... и ... ... процесса в переходной
экономике Республики Казахстан
Елiмiзде ғылыми-техникалық инновациялық бағдарламаларды дамыту ... даму ... ... Оның ... 3 ... және 2 қызмет
көрсету ... бар. ... ... ... өсу ... ... елдерде инновация екiншi ... ... ... ... ... дамыған елдер тәжiрибесi және отандық тәжiрибе
бойынша тұрақты экономикалық өсуге қол ... ... ... ... көз ... Мiне осы ... ... 3-4 жылда
инновацияға деген көзқарас өзгердi. Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев ... ... ... атап өткендей, “елiмiзде ұлттық
инновациялық жүйе құратын уақыт ... деп атап ... / ( 4), 205 бет ... ... асыру үшiн оны мемлекеттiк ... ... ... ... iске асуы үшiн оны ... ... институттар және оны нақты түрде жүзеге асыратын мекемелер, ҒЗТКЖ
ұйымдарын ... ... ... ұлттық инновациялық жүйесiн 3-
шi суреттен көруге болады: (Сурет 6 ) / (4), 84 б. /
Қ.Р-ның ... ... ... ... ... ... ... салаларға тартылуда. Өйткенi шетелдiк
инвесторлар дайын өнiм шығаруға ынталы емес, себебi олар дайын, сапалы
өнiм шығару арқылы өз ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. (Сурет 7) /12/
7-сурет. 2006 жылы өнеркәсiп саласында негiзгi ... ... ... Қуат ... “Инновация, оның елiмiз экономикасы үшiн маңызы қандай” //
Егемен Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.
Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... ... даму үстiнде. Кәсiпкерлiк, әсiресе шағын
кәсiпкерлiк рыноктық жүйеде толық қанды қызмет ету үшiн ... ... мен ... ашып ... керек. Сонда ғана олардың шығарған
товарлары мен қызметтерi бәсекеқабiлетiне ие болады. Бiрақ бүгiнде отандық
кәсiпорындардың инновациялық ... ... ... ... ... ... бәсекеқабiлетi әлсiз екенi белгiлi.
Әйтсе де бұл инновациялық жобаларға ... ... ... туындап
отыр, ол қаржыларды ЖIӨ-нiң құрамынан көп мөлшерде ала алмаймыз, өйткенi
елiмiзде ... ... ... ... ... ... ... әсiресе
әлеуметтiк салаларға. Сондықтан қаржы тартудың бiрден бiр көзi ... ... ... ... ... ... ендiгi жерде iшкi және сыртқы
инвестициялардың негiзгi бөлiгiн өңдеушi салаға ... ... ... ... ... ... ... Ол үшiн ондай салаға
салынатын инвестицияларға белгiлi дәрежеде қолайлылықтар туғызуымыз ... ... ... ... ... мөлшерлемесiнiң жоғары болуы және
қолайлы инновациялық орта жағдайын айтып өтсем болады.
Алатау АТП-не тоқталатын болсақ, ол ... ... ең ... ... ... Оған ақпараттық технология және
коммуниация ... ... озық ... ... ... Packard, Siemens т.б ... лидерлермен ынтымақтастық жөнінде
меморандумдарға қол қойылды. Ерекше экономикалық зона ретінде ... ... ... ... ... екі ... ... және мүліктік салықтан мүлде босатылады.
Елiмiзде үкімет тарапынан жүргізіліп жатқан ... ... мен ... ... тоқталатын болсақ:
1 -ден, бұл үрдістердің жүруін тездететін құқықтық қамтамасыз ету ... ... ... асыруда бірқатар заң жобалары қабылданды.
“Инвестициялық қор” туралы, “Техикалық реттеу”,”Қазақстанның инвестициялық
қоры”, ... ... ... ... палаталар”, ”Арнайы экономикалық
зоналар” туралы Заңдар қабылданып, Салық ... ... ... ... ... ... ден, индустриалды стратегияның дайындық кезеңінің басты ... және ... ... ... бәсекелестікке жарамды
салаларын анықтау. Елбасының тапсырмасымен Маркетингтік-аналитикалық
зерттеулер орталығы және ... ... ... ... Ай ... осы ... ... басталды. Оның қорытынды нәтижесі
жылдың аяғында белгілі болады. /14/
Шетел инвесторлары және даму ... ... ... ... құру жұмыстары да ... ... ... ірі ... және ... компаниялары арасында
инвестициялық жобаларды бірлесіп жүзеге асыруға күш салып ... ... ірі ... ... “Хьюлетт Паккард”, “Сименс”,
“Циско” ынтымақтастық жөнінде меморандумдарға қол қойылып және ... ... ... ірі ... жүзеге асыруға бағытталуда.
Дәл осылай “Қазақстан-Камаз” ... ... ... Оның мақсаты
автомобиль және трактор жасауды дамыту.
Қостанайда “Агромашхолдинг” ААҚ ... және ... ... ... ... ... ... құрылды. Онда биыл ... ... ... ... ... жобалар іске асады.
Мемлекеттік Даму Институттары да нақты істі орындауға ... ... ... Даму ... 562,6 млн $-ға ... 22 ... қаржыландырды. Осы жылы Қазақстан Даму Банкі қаржыландыратын тағы
10 өнеркәсіп іске қосылады деп ... оның ... ... ... ... ... және Шымкентте мақта-мата өндіретін өнеркәсіп
орындары.
Экспорттық ... мен ... ... ... ... ... ... 20,5 млн $-ға бағаланған 23 жобаны сақтандыру
туралы шешім қабылдады.
Қазақстанның инвестициялық қоры осы ... ... ... 100 млн
теңге тұратын 2 жобаны қаржыландырдыру көзделiп отыр.
Ал Ұлттық инновациялық қор геостационарлық спутникті құру және ... ... ... Осы ... ... “ҚР космос саласының 2005-
2007 жылдарға дамуы” деген мемлекеттік бағдарлама ... ... ... ... ... ... бірқатар маңызды зерттеулер
жүргізілуде,оның ішінде қуаты 70 Мвт болатын шағын атом станциясын құру
және ... ... ... ... шуды ... ... қолға алынды.
Индустриялық саясат дегенiмiз мемлекеттiң бәсекеге түсуге қабiлеттi
және тиiмдi ұлттық өнеркәсiптi қалыптастыру үшiн ... ... ... және ... ... бағытталған шаралар кешенiн
бiлдiредi.
Яғни елiмiз осы мәселелердi шешiп жоғары бәсекеқабiлеттi ... ... ... ... үшiн, ... экономикалық өсудi және
экологиялық тиiмдi өндiрiстi қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмдi стратегиясын қабылдады және ол алғашқы жылдан бастап
оң нәтижелер бере бастады. Сондай-ақ ... ... жылы ... ... ... ... экономика” және “Бәсекеге
қабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына Жолдауында, ... үшiн ... бiрi ... ... негiзгi бағыттарын
атап көрсеттi.
Стратегияның негiзгi ...... ... ... және ... бағытталған тауар шығаратын өнеркәсiптер құрып,
қызмет көрсету саласын мығымдау. /8/
Индустриялық-инновациялық даму бағдарламасына ... бiз ... ... арылып, Қазақстанның индустрияландыруының тездетуге,
машина жасау мен өнеркөсiп жабдықтарын шығаруды жолға қоюға ... ...... ... күш ... осы ... ... өсудiң бүгiнгi таңдағы ең негiзгi
қозғаушы факторы болып отырған Индустриялы-инновациялы даму стратегиясының
мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... бағытынан қол үзуге ықпал ететiн
экономика салаларын әртараптандыру жолымен елдiң тұрақты ... ... ұзақ ... ... ... экономикаға өту
үшiн жағдай жасау болып ... ... және ... ... ... ... түсуге
қабiлеттi және экспортқа негiзделген тауарларды , ... және ... ... ... ... саясаттың басты
нысанасы болып табылады. / (7), 23 б. /
Дүниежүзiлiк экономиканың ... ... ... ... ... дамуында мынадай мәселелер орын алуда: / (7), 17 б.
• экономиканың бiр жақты шикiзат бағыттылығы;
• әлемдiк экономикаға ... ... ел ... ... және ... ... ықпалдасудың
босаңдығы;
• iшкi рынокта тауарлар мен қызметтерге тұтыну ... ... ... ... және ... ... ... дәрежеде дамымауы;
• кластерлiк желiлердiң дамымауы, яғни ... бiр ... ... және ... ... ... ... саларында
негiзгi қорлардың тез тозуы;
• кәсiпорындардың жалпы техникалық және технологиялық артта қалушылығы;
• ғылыми зерттеу және ... ... ... ... ... ... мен өндiрiс арасында ұтымды байланыстыболмауы;
• мамандарды және жұмысшы кадрларды даярлау мен ... ... ... ... ... ... ... секторларына инвестициялар салуға отандық ... үшiн ... ... ... ... 1 ... ... энергиясының жұмсалу деңгейi бойынша, сондай-
ақ ... ... ... ... ... ... индустриялдық
дамыған елдерден 7-10 еседен астам артта қалып отырмыз;
Сурет-8 - 2006 жыл ... ... ... ... ... ... ... автор
Қазақстан кәсiпорындарының негiзгi қорлары құлдырау ... ... ... ... ... тозу дәрежесi орта есеппен 29,7% құрады.
Ал бұл ел ... ... түсу ... ... ... ... ... ЖIӨ-нiң 1 долларын өндiруге 2,8 киловатт сағат жұмсалатын
болса, ... ... ... және Жапония сияқты елдерде бұл
көрсеткiш 0,22 – 0,3; АҚШ, ... ... ... – 0,4-0,6; ... мен
Қытайда – 0,8-1,2 киловатт сағатты құрайды. /8/
Ендi өндiрiске жұмсалатын электр энергиясының шығындарын ( ЖIӨ-нiң ... ... ... ... бiрнеше елдер бойынша және оларды
Қазақстанмен салыстырып көрсек. Оны келесi 7-шi суреттен көре ... ... шешу ... ... ... келесi мiндеттерiн
атап өтсе ... ... ... өнеркәсiпте орташа жылдық өсу қарқынын 8-8,4% ... ету, 2006 ... ... 2015 жылы ... өнiмдiлiгiн
кемiнде 3 есе арттыру және ЖIӨ энергия сыйымдылығын 2 есе төмендету:
• өңдеушi өнеркәсiптiң негiзгi қорларының өнiмдiлiгiн арттыру;
... ... ... ... ... ... институттарды қамту; қосылған құнға барынша қол
жеткiзе отырып, нақты өндiрестерде қосылған құн ... ... ... көп ... ететiн және жоғары технологиялық экспортқа негiзделген
өндiрiстер құруды ынталандыру;
• сапаның ... ... ... ... ...... және инновациялық процестерге қосыла
отырып, өңiрлiк және дүниежүзiлiк экономикамен ықпалдасуды күшейту./8 /
Осы стратегияны iске ... ... ... жылдарды қамтиды және ол
даму барысында келесiдей кезеңдерден тұрады:
1-шi кезең – ... ... ...... ... ... – 2010-2015 жылдар
Күтiлетiн нәтижелер: Индустриялық-инновациялық ... ... ... өсу ... ... 8,8-9,2% қамтамасыз етедi. Бұл
2006 жылмен салыстырғанда 2015 жылы ЖIӨ ... 3,5-3,8% ... ... бередi. Бұдан басқа өңдеушi өнеркәсiпте орташа жылдық ... ... ... ... 2006 ... ... 2015 ... өнiмдiлiгiн кемiнде 3 есе арттыруға және ЖIӨ энергия ... ... ... ... ... ЖIӨ ... ғылыми және ғылыми
инновациялық қызметтiң ... ... 2006 ... ... 2015 жылы ... ... мүмкiндiк беру.
3.2 Қазақстан Республикасының инвестициялық қызметті реттеу
Инвестициялық қызмет бұл – инвестицияларды салып және инвестицияларды
жүзеге ... ... ... ... ... ... Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан инвестициялық
процесс әлеуметтік – экономикалық дамуымыздың негізгі алғы ... ... ... ... іске асырудың басты себебі болып отыр.
Инвестициялар кез – келген ... ... ... да ... қоры
болып саналады. Инвестициялық жобаларды іске асыру өндірісті жетілдіріп,
сатылатын тауарлардың сапасын ... ... қоса ... орындарының
көбейіп, тұрғындарды еңбекпен толығымен қамтамасыз етуге, ... өмір ... ... ... ... ... елімізде
жүргізіліп жатқан инвестициялық процесті экономикалық пайда кіргізіп,
әлеуметтік ... ... ... ... ... деп ... Осыған орай, инвестициялық іс - әрекетті талдауда оның тиімділігіне
экономикалық шаралармен ... әсер ... ... ... маңызы зор. Бұл тұрғыдан ... іс - ... ... ... ... ... ... құрылым ... және ... ... ... ... ... ... Түскен пайданың өзі екі аспектіні қамтиды:
экономикалық, яғни инвесторлар ... ... оны ... жұмсайды – реинвестирование және әлеуметтік,
тапқан пайданының ... бір ... ... ... жұмсалады.
2. Жоғарыда көрсетілген пайданың негізінде жұмыскерлер де табыс
тауып, соның негізінде өздерінің, жанұяларының әлеуметтік
қажеттілігін өтейді.
3. ... ... ... пен ... ... ... Міндетті медициналық қамсыздандыру қорына;
• Мемлекеттік зейнетақы қорына;
• Аймақтық бюджетке;
• Республикалық бюджетке;
4. Өнеркәсіптік әлеуметтік даму қорын құру.
Егер ... ... ... ең жоғары тиімділікке жетуге тырысса,
онда олардың басшылары инвестициялаудың базалық ... ... ... ... ... ... ... бітеу жұмысына келетіндей инвестиция жүргіз. Шешімді қабылдап
алғаннан ... ... іске ... ... ол еркіндікті енді оған
бармау алмастырады, ... ... ... сатып алуға, не жалға ... өзің ... ... де, бұл ... ... үшін қанша кредит
аласың, оны қандай мерзімге және ... ... ... ... ... ... Ал, бұл ... бәрін жасап болғаннан кейін,
қайтадан қайту оңайға түспейді, өте қыйын болады. Бұл станокты көп ... ... ... ... алған кредит үшін проценттерді төлеу керек
болады. Сөйтіп, сылап-бітеу процесінен шыға алмай, ... да ... ... жоба ... еніп алғаннан кейін еркін қимыл-
әрекеттерге ... ... ... ... еркін шешімділікке және басқа әрекеттерге баруың мүлдем тиылды
деуге болмайды. Әрине, сатып алған станокті ... ... ... ... ... акциялардан да құтылуға болады да, "дезинвестирование" деп
аталатынды жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... тезірек түзетуге тырысу керек. Бірақ қатені тузеу үшін
уақыт та кетеді, ақша да жұмсалады, ... ... ... ... ... байланыс үзіледі.
Мысалға, әлгі сатып алынған станокты алсақ, оны 1 жыл бойы пайдаланып
келеген. Конъюнктура өзгеріп ... де, енді оны ... ... ... оны 10 жыл бойы ... ... Осы 10 ... есептеліп
кредит алып, әкеліп беруші және сатып алушылармен келісіп, ... ... ... ұзақ мерзімді келісім шарттарды жасап қойған.
Дезинвестирование ... ... ... қателіктерді жөндеуге бару
керек болады, бірақ қателіктерді жөндеуге ештене төлемейтін болды. ... (10 жыл) ... ... ... ... шартты бұзғаны үшін айып пүл
төлеу ... ... ол ... ... ... бөлшектерін әкеліп берген
болатын, олар да 10 жыл бойы тиімді келісім бойынша пайда ... ... ... ... алушыларға да 10 жыл бойы беріп тұру жөнінде шартқа
отырғандықтан, оларға да төлеу ... ... ... да осы ... ... ... ... да сорақы жағдай, жабдықтарды қайтадан ... ... Мұны ... әлі ... сата алады? Қандай бағаға? Диллер
саудалық-делдалдық үшін қанша алады?
Сөйтіп, ... ... үшін ... шығындар түгелімен кәсіпорын
қалтасынан шығады. Осындай батпаққа батқаннан шығу өте қиын болады. ... ... ... ... бір ... 3-4 инвестициялық жоба бойынша
болғанда не болады? ... ... ... ... ... қалғанда, іскерлік
серіктестіктер де мықтылар болады да, қатені түзеу үшін көп ... анық ... ... ... ... ... жобаны іске қоспас
бұрын, алдын-ала оның тиімділігін есептеп алған жөн. Тіпті 100 беделді
фирмалар ақыл ... қате ... деп ... ... ... ... Бәрібір тәуекелділіктің аз болғаны дұрыс. Кәсіпорын басшылары
тиісті ... ... ... ... олар ... ... өте ... болулары қажет, конъюнктураның уақытша өзгеруіне және
басқадай фактордарды көре біліп, тиімді істерді ... ... ... ... ... ... ... және тиімділіктерді бағалау
үйлесімділік принципі. Тиімділікті бағалаудың үш ... ... ... мен ... ... ... ... арқылы,
яғни тек қана құндылық, ақшалай таддау.
Бірақ әлемдік инвестиция жасау тәжірибесі тек қана ... ... ... ... көрсетіп отыр. Әсіресе, мұндай
тәсілдік инфляцияның ... ... ... су ... ... ... ... бағалауды техникалық есептеумен толықтыру керек
болады.
2) Тиімділіктің ақшалай және техникалық белгілерінің үйлесімділігі.
Бұл тәсіл сенімдірек ... ... ... ... ... көп ... байланысты. Өндірістік күш-қарқынның артуының өзі
тікелей технологияға ... ... да, ... ... ... ... ... себебін тигізеді.
3) Тиімділікті бағалаудағы таза ... ... ... Бұл
бизнестегі нарықтық бағалауды есепке алмайды, сондықтан оның қолданылуы:
әзірше ... ... ... ... ... тұр.
4. Үйренушілік шығындар принципі.
Үйренушілік шығындар деген не? Бұл - жаңа ... ... ... ... ... ... Бұларды қайта құрудан және
кадрларды қайта даярлаудан жоғалтқан өнім шығарумен ... ... ... оны ... өзгеруіне қарай, қайтадан өзгертіп,
құрастыру керек болады.
Уақытша жоғалту ... - ... да ... бірдей деп
есептелінеді.
Әрқашанда да жаңа ... ... ... мен оны іс ... ... ... арасында уақытша қалып қоюшылық «лаг» бола береді.
Бірден ... ... ... да ... үйренушіліктің өзінің
шығындары болады: жаңа хабарлар керек, жаңа ... ... ... ... керек болады. Бұлай болмағанда, тездету үшін төлеу керек.
Мысалы, жаңа заводты қайта салу керек болады, оны жарты жыл ... ... ... құны ... тең ... ... ... үйренушілік шығындары одан да асып
кетеді. ... ... ... ... да дұрысталды. Бірақ
нарықтық конъюнктура ... де, енді ... ... ... оған
орай жабдықтарды да қайтадан жаңғырту керектігі туады.
Қол жұмыстарын машинамен ауыстырғыңыз келді делік. Бұл да ... ... ... ... (тура және жанамалық). Солардың
кейбіреулерін ғана атайық: кадрларды қайта ... ескі ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлерге жұмыс істемеген уақыттары
үшін төлеу ... ... ... ... ескі келісім
шарттардың орындалмай қалғандарына айыппұл төлеу.
Мұнан ... ... : ... ... жаңадан
өндірілген өнімдерді сататын бағаға қосып жіберу. Бұл баға өндіріске
қажетті шикізат, ... ... ... ... ... ... ... бұл вариант бойынша капиталды салудың артықтығы айқын
көрінеді. Сіздің өнімге сұраным көбейген ... ... ... ... бара ... ... ... ұсыным бағасынан көп болып, ең бастысы көп ... тұра ... ... ... ... қарамай-ақ , бұл
инвестицияларыңыздың тиімділігін ... ... ... ... ... ... принципі.
Мультипликаторлық принцип салалардың өзара байланыстылығына сүйенеді.
Бұл дегенің, мәселен, автомобильге деген сұраным өзінен өзі келеді де оның
технологиялық істеріне керек ... да ... ... ... ... және тағы ... Өңдіріс технологиясын білу арқылы
өзара қатынастық коэфффициенттерді есептеп шығаруға мүмкіндік ... егер ... баға ... ... ... құны көтерілетіні
белгілі болса, машина жасаудың технологиялық байланыстылығы бізге белгілі
болғандықтан (басқа ... ... бұл ... күшті әсерін есептеп шығара аламыз. Мәселен, фирма машина
жасауға пластмаса ... ... ... ... ... ... білесіз. Мультипликатор
арқылы салалар арасында байланыстылықты анық көрсетіп, оны сан ... ... ... ... ... мультипликатор арқылы нәтижесі әр түрлі және әр
түрлі уақытта болады. Егер мысалы, ондай тасыңыз ауыл шаруашылық ... онда ... және ... ... білуіңіз арқылы
толқынның сізге қашан кәсіпорнына келетінін, кірісті көтере немесе азайта
ма, бәрін есептеп ... ... ... мұны да есептеу қажет
болады.
Мультипликатордың күш әсерінің азаюы ... ... ... басқа
саладағы - генераторлық сұраным мен кірісінен біртіндеп алыстай беруіне
қарай болады. Кейіннен мультипликатордың күш ... ... ... ... бастайды. Мұнан кейін күш беретін жаңа сала ... ... ... стратегиясын қайтадан түзеуге тура келеді. Өйткені рынок үнемі
қозғалыста болып түрады.
6.Q - принципі
"Q" - принципі - бұл қор ... ... мен ... ... нағыз
қалпына келтіру арасындағы өзара тәуелділік. Бұл ... ... ... :
Q ═ дің ... ... (құндылығы) / бұл активтерді ауыстырудың
(сатып алу) күнделікті шығындары.
Егер ... ... ... ... онда ... ... ... (үлкен болған сайын, одан әрі ... ... ... ... ... құнының, оны салудағы күнделікті құнына қарағанда,
артық болуына қарай, үй ... ... ... бұл үйді жаңа үймен
ауыстыруға кететін шығындардан ол үйдің рыноктік бағасының артық болуы.
Сөйтіп, инвестициялау тиімділігі ... ... мен ... бағасының
өз ара қатынастарына байланысты болады. Егер тұтастай кәсіпорнын (фирманы)
сатып алуға инвестицияны салуға есептегенде:
Q ═ фирманың ... ... құны / оның ... бөліктерін
орнына келтіру шығындары.
Тұтастай алғанда, бұл принциптің қолданылу деңгейінің аз ... ... көп ... ... туады.[16;138-144]
Қорытынды
Қорыта келгенде, экономикалық модельдерді зерттеулердің маңызды әдісі
— ғылыми абстракция. Ол басқа да ... ... ... ... Ғылыми абстракция дегөніміз зерттеу ... ... ... мерзімді, дара құбылыстардан біздің түсінігімізді
оқшаулап, оның ... ... ... ... ... ашу. Осылай
болған жағдайда ғана объектіні мүмкіндігінше жан-жақты қамтуға, оның
заңдарын ... ... ... ... ... ... Мысалы, бага
қозғалысын алсақ, бір қарағанда ол түсініксіз, шегі жоқ, шымшытырық процесс
тәрізді, бірақта баға динамикасын нақтылы ... ... пен ... ... және ... ... т. б. ... әдісінің де шегі бар. Оны зерттеушінің ... ... ... ... ... ... құбылыстар мен процестердің жеке-дара ... ... ... процесіндегі қозғалыс белгілі заңдылықтар тұжырымдалғанда жалпьодан
жекеге, абстракциядан нақтылыққа қарай жүреді.
Индукция мен дедукция. Ғылымда, оның ішінде ... ... ... білу ғана ... Ол ... қадам. Нақтылы емірде бір-
бірінен алшақ заттар мен құбылыстар жоқ. Бәрі де өзара байланысты, ғылымның
іздегені шындық. ... ... ... индукция және дедукция деген
методологиялық әдістермен жүзеге асады.
Индукция жеке ... ... ... ... ... ... ... Дедукцияда керісінше, жалпы қағидалар негізінде
экономикалық объектілердін, процестердің кейбір жеке ... ... ... және ... ... бірлігі экономикалық ғылымда
орын алады. Әрбір экономикалық жүйенің ... ... бар. ... ... ... ... әсер ... қатьшаста болады. Бүгін
аргументті (дәлел) болган зат, ертеңінде қызмет ... ... ... ... ... ... тарихи даму процесінде болады. Сондықтан
тарихи және логикалық бірлікті сақтау проблемасының маңызы зор. ... ... және оның ... ... ... білу үшін ғана ... әсіресе
оның үрдісін (тенденциясын), сатыларын анықтауға қажет.
Пайдаланған әдебиеттер:
7. Федосеев В. В. и др. Экономико-математические методы и ... – М., ... ... С.С. Экономикадағы сызықтық оптимизациялық модельдер. –
Алматы: Қазақ университеті, 2005.
9. Кантарович Л.В., Горстко А.Б. ... ... в ... ... 1972.
10. Гасс С.Н. Линейное программирование. – М., 1961.
11. ... ... ... ... ... И.И. – М.: Дело, 2007. – 280 с.
12. Экономика: Учебник/Под ред. доц. А.С.Булатова. 2-е изд., перераб. и
доп. – М.: Издательство БЕК, 2005 – 816 ... ... ... ... ... для ... А.Ф. 2-е
изд.: В 2 кн. Кн. 1. – М.: Гуманит. изд. Центр ВЛАДОС, 1996, - ... ... ... теория: Учебник/Под общ. ред. акад. В.И. Видяпина,
А.И. Добрынина, Г.П. ... Л.С. ... – М.: ... – 714 ... ... ... ... ред. И.П. Николаевой – М.:
«Проспект», - 2006. – 448 с.
16. Государственное регулирование ... ... ... ... общ. ред. ... В.И., ... Н.А.; редкол.:
Владимирова А.А. и др. – М.: ОАО «НПО «Экономика»», 2006. – 735 ... ... ... Под ред. А.И. ... Л.С. Тарасевича:
Учебник для вузов. – СПб: Изд. ... Изд. ... ... – 480 с.: ... Курс ... ... учебник/Под ред.проф. Чепурина М.Н.,
проф. Киселевой Е.А. – 5-е дополненное и переработанное ... ... ... 2008 г. – 832 ... Курс ... теории: Общие основы экономической теории.
Микроэкономика. Макроэкономика. Основы национальной экономики:
Учебное пособие/Под ред. ... ... А.В. ... ММГУ ... ... – 2 изд., перераб. и доп. – М.: Изд. ... ... ... ... ... 3-е изд., перераб. и доп./Под ред. д-ра экон.
наук и проф. А.С. Булатова. – М.: Юристъ, 2007. – 896 ... ... ... Учебник для вузов/Ховард К., Эриашвили Н.Д.,
Никитин А.М. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: ... 2006. ... ... ... ... ... ... М.Н. Базылева, С.П.
Гурко и др.; Под ред. Н.И. Базылева, С.П. Гурко. 3-е изд., перераб.
и доп. – Мн.: ... 2007. – 725 ... ... ... Учебник./под ред. А.Г. Грязновой, ... – М.: ... ... 2009. – 592 ... ... энциклопедия. Политическая экономия (в четырех
томах). Гл. ред. А.М. ... – М.: ... ... ... 1980. – 672 с.
25. Экономическая энциклопедия. Политическая ...... Гл. ред. А.М. ... – М.: ... ... – т.2. – 560 ... Статья из периодической печати: Илларионов А. ... в ... ... ... со значительным сырьевым
сектором// Вопросы Экономики. 2007г. №4. С.4-31.
-----------------------
Жанама реттеу
Тікелей реттеу
Экономиканы индустриалды-инновациялы реттеу
Ресурстарды пайдалану шарттары мен ... ... ... мен ... ... күрделі қаржы жұмсау
Лимиттерді бекіту
Мемлекеттік сатып алу немесе тапсырыстар жасау
Амортизациялық саясат
Ақша ... ... ... ... ... және ... ... технологиялық.
Әлеуметтiк, психологиялық және мәдени жағынан
Мемлекеттiк құқықтық қолдау
Мемлекеттiк қаржылық қолдау
Инновациялық құрылымды құру
Салықтық және несиелiк жеңiлдiктер
Жалпы шаруашылық және ... ... ... ... ... ... және жанама құралдары
Ұлттық инновациялық жүйе
Заңдар, Жарлықтар, салық және несие жеңiлдiктерi, лизингтiң ... ... ұзақ ... стратегиялар.
Ғылыми зерттеу институттары, ғылыми конференциялар, тәжiрибе-құрастырушылық
орталықтар, ЖОО-дары, ... ... және ... ... ... ... сақтандыру және зейнетақы компаниялары,
инновациялық қорлар, инновациялық банктер, венчурлық қорлар, даму
институттары, экспортты сақтандыру ... ... және Даму ... сала – ... сала – 86 %

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Математикалық модельдердің экономика ғылымындағы орны16 бет
Құрылыс өндірісі тиімділігін бағалауда ықтималдық желілік модельдерді5 бет
"Инвестициялық қызметтің экономикалық мәні мен мазмұны."38 бет
AutoCAD жүйесінде көлемді объектілерді жобалау және редакторлау45 бет
Автоматты басқару жүйесін жобалау12 бет
Бағдарламалау технологиясы21 бет
Гендік импринтинг және адамдағы патологияның тұқым қуалауы26 бет
Графтар теориясы50 бет
Дифференциалдық теңдеулер көмегімен физика есептерін шешу және оны компьютерлік модельдеуде пайдалану25 бет
Инновациялық секторды инвестициялау5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь