Экономикалық қатынастар жүйесіндегі инфрақұрылымның даму мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ИНФРАҚҰРЫЛЫМ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

1.1. Экономикалық қатынастар жүйесіндегі инфрақұрылым ... ... ... ... ... ... ... .8

1.2. Инфрақұрылым дамуының шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

1.3. Инфрақұрылым . ұлттық шаруашылықтың бәсекеге қабілеттілігін жоғарлатудың факторы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33

ІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДАҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ РӨЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44

2.1. Қазақстан Республикасындағы инфрақұрылымның қызмет ету ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44

2.2. Республикадағы инфрақұрылым дамуының инвестициялық ахуалы ... ...64

2.3. Инфрақұрылым салаларының сапалы қызмет көрсету тиімділігі ... ... ... .76

ІІІ. ИНФРАҚҰРЫЛЫМДЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...88

3.1. Инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттік реттеу құралдарының өзара қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .88

3.2. Инфрақұрылымды мемлекеттік реттеу жүйесін жетілдіру бағыттары ... .99


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .108

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..111
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі жаһандану жағдайында қоғамдық прогресс әлеуметтік және экономикалық үрдістердің дамуымен қоғамның дамуына қажетті жағдай жасайтын ұлттық шаруашылық кешенінің барлық салаларын жетілдіруге қабілетті. Бұл қызметті материалдық және әлеуметтік инфрақұрылым атқарады.
Қоғамдық ұдайы өндірістің дамуында материалдық және әлеуметтік инфрақұрылымның алатын орны алдыңғы қатардағы өзекті мәселелердің бірі екендігі анық. Олар бүгінгі таңдағы ауқымды экономикалық өзгерістер кезеңінде қоғам өмірінің барлық саласын жан-жақты қамтуда. Сондықтан да әлеуметтік, экономикалық және т.б. күрделі мәселелерді шешуде инфрақұрылымды дамыту және оны жетілдіру - бүгінгі күннің басты талабы.
Инфрақұрылым қоғамдық ұдайы өндіріс үрдісі құрылымында, адами ресурстар мен капитал салымдарының айтарлықтай бөлігін қамтуда және қоғамдық, халықаралық еңбек бөлінісін арттыруда маңызды орын алуда. Сонымен қатар, күрделінген және кеңейтілген қоғамдық және мемлекетаралық қатынастарға қызмет көрсетуге бейімделген әлемдік шаруашылықтағы интеграциялық процестерді күшейтуге зор ықпалын тигізеді.
Инфрақұрылым әлеуметтік-экономикалық жүйенің қалыпты қызметін жүзеге асыратын, әрі қамтамасыз ететін қосымша салалар кешенін құрайды. Инфрақұрылым бірыңғай рыноктық механизмнің негізгі жүйесі ретінде әрекет ете отырып, ол экономиканың барлық салаларын, еліміздің экономикалық аудандарын, облыстарын, аймақтарын біріңғай қызмет атқаруын байланыстырады. Инфрақұрылымның даму жағдайы мен деңгейі еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының өсу қарқынына белгілі бір әсер етеді және халықтың әл-ауқатының өсуі мен тұрмыс деңгейінің елеулі жақсаруын әлі де қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасында экономиканың рыноктық жағдайында инфрақұрылым салаларының қызмет етуінің дәстүрлі жүйесі өзгеруде. Қазіргі таңда мемлекет тарапынан бұл салалардағы ахуалдарды жақсарту мақсатында оның даму приоритетіне ерекше көңіл бөлінуде.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа жолдауында: «Әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуды біз стратегиялық міндет дәрежесіне көтеруге тиіспіз. Біз мемлекеттік –жеке меншік әріптестігінің көмегімен әлеуметтік-инфрақұрылымдық даму тетігін қалыптастыру қажеттігіне жеттік деп білемін» [1], - дей отырып, халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған нақты қадамдар, бағыттардың жүзеге асырылуында ең басты инфрақұрылым салалары қызметтерінің дамуына айрықша көңіл бөлуі бекер емес.
Әлеуметтік рыноктық экономикада ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруда инфрақұрылым қызметтерін, атап айтқанда көлік және коммуникация салаларының халыққа сапалы қызмет көрсетулерін жақсартуда тиімді механизмдерді пайдалану орын алды. Көлік және коммуникация қызметтері инфрақұрылым қызметтерінің құрамдас бөлігі ретінде қоғамның еңбек әлеуетінің қалыптасуымен, әлеуметтік кепілдіктерді іске асырумен, адамның өмір сүру сапасы және оның әл-ауқатымен байланысты мәселелерді шешеді.
1. Назарбаев Н.Ә. Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан. Қазақстан Республикасы халқына жолдауы. /Егемен Қазақстан, №55(24632) 1 наурыз, - 2 б.
2. Ахмадиев А.А., Садретдинов Ф.Х. Современная деревня: проблемы совершенствования управления развитием социальной инфраструктуры в переходный период. – Уфа, 1999. – с.11.
3. Семенкова Т. Инфраструктура и сфера услуг //Мировая экономика и международные отношения. – 1971, №3, - с.116.
4. Солюс Г.П. Экономическая энциклопедия, Т.2. – Москва, 1975.
5. Абалкин Л., Григорян Г., Мотылев В. И др. Исследование новых явлений в экономике капитализма // Коммунист. – 1968. №18. –с.114.
6. Макконнелл Кэмпбелл Р., Брю Стэнли Л. Экономикс: Принципы, проблемы и политика. В 2 т.: Пер. С англ. 11-го изд. Т2-М.: Республика, 1992, с.388.
7. Агабабьян Э.М. Экономический анализ сферы услуг. – Москва, Экономика, 1968, с.160.
8. Третьяк С.Н. Инфраструктура экономики. – Хабаровск.: ДВГУПС, 2002, с.34.
9. Ковалев А.Е., Никитина Г.А. Формирование инфраструктуры рынка сельскохозяйственного производства /Вестник сельхоз.наук Казахстана. – Алматы, 1991, №11, с.7-8.
10. Колодин В.С. Логистическая инфраструктура регионального товарного рынка. – Иркутск.: Идат.ИГЭА, 1999, с.14.
11. Казаков Ю.Н., Мовчан Б.С. Развитие социальной инфраструктуры экономических районов. – М.: Наука, 1991, 164.
12. Дриц В.И. Социальная инфраструктура региона. – Минск.: Наука и техника, 1986, с.65.
13. Волощук Г.А. Инфраструктура торговли. – Киев.: Высш.шк., 1989, с.48.
14. Важенин С.Г. Социальная инфраструктура народнохозяйственного комплекса. – Москва,: Экономика, 1984, с.83.
15. Сухова Л.Ф. Транспортное обслуживание международных экономических связей: Учебное пособие – Алматы, 1998, с.178.
16. Бенсон Д., Уайтхед ДЖ. Транспорт и доставка грузов. – Москва.: Транспорт, 1990, с.156.
17. Косин А.С., Левиков Г.А. Международная транспортная экспедиция. – Москва.: Дело, 2005, 85-86.
18. Варнавский В. Реформирование и субсидирование общественного транспорта в Великобритании //Мировая экономика и международные отношения, 2005, №8, с. 14-15.
19. Назаренко В.М., Назаренко К.С. Транспортное обеспечение внешнеэкономической деятельности. – Москва.: Центр экономики и маркетинга, 2000, с.142.
20. Студенцов В.Б. Великобритания: государство и накопления основного капитала. Москва, Наука, 1987, с.18.
21. Reforming Infrastructure: Privatization, Regulation, and Competition. World Bank, Policy Research Report. Washington D.C.,2004, p. 45.
22. Абрамов А.И. Место транспорта в системе общественного производства. – Москва.: Высшая школа, 1982, с.79.
23. Власов В.В. Япония: производственная инфраструктура. Москва.: Наука Главная редакция восточной литературы, 1991, с.95.
24. Зак Ф.М. Диверсификации японских железнодорожных компаний. В кн. Железнодорожный транспорт за рубежом. – Москва.: Экспресс-информация. 1990, с.26-27.
25. Комаров М.П. Инфраструктура регионов мира: учебник. – СПб.: Изд. Михайлова В.А., 2000, с.141.
26. The Department of Transport, London, 1991. – p.4.
27. Могилевкин И. Мировой транспорт: время перемен //мировая экономика и международные экономические отношения, №8, 1999, с.59.
28. Жуламанов Р.К. Конкурентоспособность национальной экономики: теория и практика. – Алматы.: ИРК, 1995, с. 115.
29. Дайнеко А.Е., Забавский Г.В и др. Мировая экономика: механизмы и факторы роста. – Москва.: Издательство деловой и учебной литературы, 2004, с.104.
30. Кныш М.И. Конкурентные стратегии: Учебное пособие. – СПб., 2000, с.63.
31. Миклашевская Н.А., Холопов А.В. Международная экономика. – М.: Дело и Сервис, 2004, с. 85-135.
32. М.Портер Международная конкуренция: Пер. с англ. И с предисловием Б.Д.Щетинина.- Москва.:ИНФРА-М, 2000, с.43.
33. Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: Өнер, 1997, - 234 б.
34. Стратегия вхождения Казахстана в число 50 наиболее конкурентоспособных стран мира. Выступление Президента РК Н.А.Назарбаева на совместном заседании палат Парламента. 18 января 2006г. Астана, Акорда.
35. Исингарин Н.К. Транспорт – магистраль экономической интеграции. – Алматы: Атамура, 1998, с145.
36. Стаханов В.Н., Стаханов Д.В. Маркетинг сферы услуг: Учебное пособие. Москва, 2001, с. 8-9.
37. Р.Алшанов, Ә.Әшімбаева Жаһандық экономика және Қазақстан. Егемен Қазақстан , 28 ақпан, 2007ж, 3-бет.
38. Нагманов К. Евразийский транзит: новый этап развития /Магистраль, 2002, №4, с.34.
39. Шеденов У.К., Ильясов Д.К. Теория маркетинга и менеджмента в сфере услуг.- Алматы, 2002, с. 96.
40. Стратегия индустриально-инновационнного развития Республики Казахстан на 2003-2015 гг., Астана, 2003г.
41. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы.
42. Қазақстан Республикасының көлігі мен байланысы 2002-2005. Статистикалық жинақ /Жалпы редакциясын басқарған Э.Қонаев/. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі. – Алматы, 2006, 92 бет.
43. Транспорт Республики Казахстан. Статистический сборник. – Алматы. Агентство Республики Казахстан по стаистике, 1999, 52бет.
44. Социально-экономическое развития Республики Казахстан 2006 г. Агентство РК по статистике, 2007г, с. 16-17.
45. Атамкулов Е.Д., Жангаскин К.К. Қазақстанның темір жол көлігі: қайта құрылымдау және әлемдік экономикаға кірігу жолдары /Жалпы ред.басқарған Р.Қ.Сатова. –Алматы, 2004, 646б
46. Қазақстан: 1991-2002 жылдар. Ақпараттық-талдаулық жинақ. Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі дайындаған /Ред.басқарған А.Смайлова, Алматы: ЖШС, «Интеллсервис», 2002, 176б.
47. Жанғаскин К.К. Қазақстанның темір жол көлігі: тасымалдау үдерісі.- Алматы: ХКАА, 2004, 639б.
48. Экономика железнодорожного транспорта: Учебник /Под ред. Н.П.Терешиной, Б.М.Лапидуса, М.Ф.Трихункова. – Москва: УМК МПС России, 2001, с.315.
49. Бекмағамбетов М.М. Қазақстанның автомобиль көлігі: қалыптасу және даму кезеңдері. – Алматы: ЖШС «Print-S», 2005, 14 бет.
50. Автомобильному транспорту Казахстана – 70лет /Транскурьер, 1995, №3, март, 14б.
51. Исингарин Н.К. проблемы интеграции в СНГ. – Алматы: Атамура, 1998, 216б.
52. Хамитов Е.Н. Инвестиции в реальной сектор экономики. – Алматы.: КазГАУ, 2000, с. 98.
53. Қазақстан Республикасындағы инвестициялық қызмет. Статистикалық жинақ / Редакциясын қараған Қонаев Э. – Алматы, 2006, с. 23-24.
54. Хусаинов В.Д. Прямые иностранные инвестиции: глобальные и региональные тенденции 90-х годов // Известия НАН РК. Серия общественных наук, 2001, №3, с. 20-21.
55. Назарбаев Н.А. К конкурентоспособному Казахстану, конкурентоспособной экономике, конкурентоспособной нации. Послание Президента РК народу Казахстана // Казахстанская правда, 2004г, 20 марта., № 56, с.1-2.
56. Оспанов М.Т. и др. Иностранный капитал и инвестиции. –Алматы : Факсинформ, 1997, с. 67.
57. Назарбаев Н.А. Инвестиция игергенге игілік // Егемен Қазақстан, 2004ж, 11 желтоқсан, 6 б.
58. Қазақстан тәуелсіздік жылдарында. Ақпараттық-талдау жинағы / Б.Т.Сұлтановтың редакциясы басқарған. - Алматы, 2006, 92-96 бб.
59. Баяхметов Т.Б., Омарова Б.А. и др. Инвестиционные проекты железнодорожной отрасли Республики казахстан // Сб. Докладов второй международной научно-практической конференции "Транзит Еразии: взгляд в ХХ! век". – Алматы: КазАТК, 2002, с.278-284.
60. Көлік және коммуникация министрі С.Ахметовпен сұхбат //Айқын, 2007, 26 (722) 13 ақпан, 3 бет.
61. Шеденов У.К. Эффективность и качества услуг в условиях интенсификации общественного производства. – Алматы.: Наука, 1987, с. 112с.
62. Песоцкая Е.В. Маркетинг услуг. – СПб: Питер, 2000, с. 142.
63. Нысанбаев С.Н. и др. Управление качеством. Учебное пособие. – Алматы: Қазақ университеті, 2000, с.111.
64. Познер Н. Железнодорожные концессии // Railway International. 2001, №6-7, с.92-95.
65. Баяхметов Т.Б., Омарова Б.А. Пути развития транспортных услуг в Казахстане. – Алматы, 2001, с. 25.
66. Ботабеков Р. Компания «Жолаушылартранс»: работа в межобластном сообщении //Магистраль – 2005, №8, 30-32 бет.
67. Лифиц И. Стандартизация, метрология и сертификация. – Москва: Юрайт-Издат, 2002, с. 96.
68. Стандарт ИСО 9001:2000. Система менеджмента качества. Требования.
69. Проблемы качества за «круглым столом» //Технологии средства связи – 1999,№2, с.18.
70. Мамыров Н.К., Ихданов Ж. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана: теория, опыт, проблемы. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998, с.8.
71. Сыртанов С.К. «Экономическая политика государства и развитие транспортного комплекса Казахстана». Алматы, 2002, с.63.
72. Беккайыров С.Б. Транспортная инфраструктура Республики Казахстан. – Алматы: Ғылым, 2001, -92с.
73. Концепция государственной транспортной политики Республики Казахстан на период до 2008 г., одобренной Постановлением Правительства РК от 11 июня 2001 года, №801.
74. Дж.Вильсон, В Цапелик. Естественные монополии в России: история и перспективы развития системы регулирования //Вопросы экономики, №11, 1995, с.80.
75. Қазақстан Республикасының 2001 ж. 23 қаңтардағы № 148-!! «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару туралы» Заңы.
76. Қазақстан Республикасының автожол саласын дамытудың 2006-2012 жылдарға арналған бағдарламасы.
77. Қазақстан Республикасының Азаматтық авиация саласын дамытудың 2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасы.
78. Қазақстан Республикамының теңіз көлігін дамытудың 2006-2012 жылдарға арналған бадарламасы.
79. Қазақстан Республикасының кеме қатынасын дамыту және ішкі су жолдарында қауіпсіздікті қамтамасыз етудің 2007-2012 жылдарға арналған бағдарламасы.
80. История развития транспорта и коммуникаций Казахстана /Сост. Н.Ф.Пивень, А.И.Шалтыков. – Алматы.: Бастау,2000, с.48.
81. Сосин П.В. Социальная инфраструктура. Новосибирск, 2005, с. 65.
82. Рыночная экономика: инфраструктура функционирования. М: МСЭУ, 2002, с.95.
83. Дюмулен И.И. Международная торговля услугами. – Москва: Экономика, 2003, с.107.
84. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан жолы. – Астана, 2006.
85. Назарбаев Н.А. Рынок и социально-экономическое развитие. – Москва: Экономика, 1994, - 368с.
86. Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: Өнер, 1997, - 234 б.
87. Аубакиров Я.А. Экономическая теория и условиях рыночных преобразований. – Алматы: Қазақ университеті, 2003.
88. Казахстанская модель рыночных преобразований: социально-рыночные и правовые аспекты / Я.А.Аубакиров и др. – алматы: Қазаө университеті, 2003.
89. Беккайыров С.Б. Транспортная инфраструктура Республики Казахстан. – Алматы: Ғылым, 2001, -92с.
90. Приоритеты национальной безопасности в условиях глобализации /Отв.ред. Е.Б.Жатканбаев. – Алматы: Қазақ университеті, 2006.
91. Кенжегузин М.Б. Экономика Казахстана на пути преобразований. – Алматы: МЭМО и РК, 2001, - 484с.
92. Сухарев О.С. Социальная экономика: институты, инновации, экономическая политика.- Москва: экономическая литература, 2004.
93. Экономическая энциклопедия. Политическая экономия. Т.2. – Мосвка: Современная энциклопедия, 1975.
94. Большой энциклопедический словарь. http://dis.academic.ru.
95. Словарь экономических терминов. http://dis.academic.ru.
96. Экономический словарь. www. academic.ru.
        
        ӘЛЬ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
АХМЕТОВА ГҮЛСТАН ИВАНҚЫЗЫ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ ДАМУ ...... ... ... ... ғылыми дәрежесін
іздену диссертациясы
Ғылыми жетекші:
экономика ғылымдарының докторы,
профессор Шеденов Ө.Қ
Алматы - 2007
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
І. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...... ... бәсекеге қабілеттілігін
жоғарлатудың
факторы.....................................................................
....................33
ІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ... ... ... ... ... ... қызмет ету
ерекшеліктері...............................................................
..........................................44
2.2. Республикадағы инфрақұрылым дамуының инвестициялық ахуалы.......64
2.3. Инфрақұрылым салаларының сапалы қызмет көрсету
тиімділігі.............76
ІІІ. ... ... ... ... Инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттік реттеу құралдарының өзара
қатынасы....................................................................
.............................................88
3.2. ... ... ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі жаһандану жағдайында қоғамдық
прогресс әлеуметтік және ... ... ... ... ... жағдай жасайтын ұлттық ... ... ... ... ... Бұл қызметті материалдық және әлеуметтік
инфрақұрылым атқарады.
Қоғамдық ұдайы өндірістің ... ... және ... алатын орны алдыңғы қатардағы өзекті мәселелердің бірі
екендігі анық. Олар бүгінгі ... ... ... ... ... өмірінің барлық саласын жан-жақты қамтуда. Сондықтан да
әлеуметтік, экономикалық және т.б. ... ... ... ... және оны жетілдіру - бүгінгі күннің басты талабы.
Инфрақұрылым ... ... ... үрдісі құрылымында, адами ресурстар
мен капитал салымдарының ... ... ... және ... еңбек бөлінісін арттыруда маңызды орын ... ... ... және ... ... және мемлекетаралық қатынастарға
қызмет көрсетуге бейімделген ... ... ... ... зор ... тигізеді.
Инфрақұрылым әлеуметтік-экономикалық жүйенің қалыпты қызметін жүзеге
асыратын, әрі ... ... ... ... ... ... ... рыноктық механизмнің негізгі жүйесі ретінде әрекет
ете отырып, ол ... ... ... ... ... облыстарын, аймақтарын біріңғай қызмет атқаруын байланыстырады.
Инфрақұрылымның даму ... мен ... ... ... өсу ... ... бір әсер етеді және халықтың әл-ауқатының
өсуі мен ... ... ... ... әлі де ... ... Республикасында экономиканың рыноктық жағдайында инфрақұрылым
салаларының қызмет етуінің дәстүрлі ... ... ... ... тарапынан бұл салалардағы ахуалдарды жақсарту мақсатында оның даму
приоритетіне ерекше көңіл бөлінуде.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты ... ... ... ... біз ... міндет
дәрежесіне көтеруге тиіспіз. Біз мемлекеттік –жеке меншік әріптестігінің
көмегімен әлеуметтік-инфрақұрылымдық даму ... ... ... деп ... [1], - дей ... халықтың әл-ауқатын арттыруға
бағытталған ... ... ... ... асырылуында ең басты
инфрақұрылым салалары қызметтерінің дамуына айрықша көңіл бөлуі бекер ... ... ... ... экономиканың бәсекеге
қабілеттілігін арттыруда инфрақұрылым ... атап ... ... ... ... халыққа сапалы қызмет көрсетулерін жақсартуда
тиімді механизмдерді пайдалану орын ... ... және ... инфрақұрылым қызметтерінің құрамдас бөлігі ретінде ... ... ... ... ... іске асырумен,
адамның өмір сүру сапасы және оның әл-ауқатымен байланысты мәселелерді
шешеді.
Зерттеу тақырыбының ...... ... ... ... ... ... оның ішінде көлік және
коммуникация қызметтерінің даму мәселелері.
Қазіргі таңда экономиканың әртүрлі салаларының қызмет ету ... ... өмір ... ... ету мүдделеріне қолайлы жұмыс
жасайтын, ... ... ... және коммуникация ... ... ... ... ... ... және ... саласы
қоғамның әлеуметтік үрдістерінің дамуына әсер етеді.
Көлік және коммуникация қызметтері тұтынушыларының ... ... ... ... ... Олар ... қалалық және
ауылдық мекендердің арасын байланыстыра отырып, мемлекеттің әкімшілік және
аймақтық тұтастығын, қорғаныс қабілеттілігін және ... ... ... орын ... ... көлік және коммуникация инфрақұрылымның басқа
түрлерімен ... ... ... ... ... ... жетудің
маңызды факторы бола ... ... ... әрекетін негізгі
жағдайлармен қамтамасыз етеді. Көлік – бұл адам және жүк ... ... сала ғана ... ең ... шаруашылықты жүргізу мен
тіршілік әрекетіне жағдай жасайтын салааралық жүйе. Көлік және коммуникация
қызметінің тарихи дамуы ... ... ... ... ... ... ... отырып, оның халықаралық ... ... ... ... әлемнің бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің
қатарына кіру ... ... ... ... ... ... кең ... аумағын ескере отырып экономиканың және мемлекеттің
бәсекеге ... ... ... ... ... ... және осы ... инфрақұрылымды дамыту басты мәселеге
айналып отыр. Жоғары технологиялы көлік инфрақұрылымы отандық ... ... және ... экономиканың бәсекеге қабілеттілігінің
кепілдігі болып табылады.
Тақырыптың ғылыми ... ... ... ... мәні, оның қоғам өміріндегі қызметтері мен ролі туралы ... ... ... болмады. Сондықтан жалпы берілген толық
анықтамалар да аз. ... ... ... ... және
тәжірибелік жағынан әрдайым кеңейтіліп отырылады.
Инфрақұрылым салаларын зерттеу ... ... ... шетел
ғалымдарының, яғни В. Леонтьева, Е. Домар, Р. Нурксе, П. ... ... К.Р. ... С.Л. Брю, М. ... А.Лернер, Ф. Найт, Р. Познер
және т.б. ... ... ... даму ... мен ... ... ... шетел экономист ғалымдарының зерттеулері сан алуан. Олардың ... ... М.А. ... Э.М. Агабабьян, А.Н. Алымов., А.И. ... ... А.И. ... В.А. Медведев., Н.С. Подольский, В.М.
Рутгайзер, М.И. Скаржинский, М.В. ... Р.Х. ... және т.б. ... ... ... әр ... ... және олардың
экономикалық теориямен байланысы ... ... атап ... ... Р.А. ... С. Батыршаұлы, С.Н. Гайсина, Р.Е. .Елемесов, С.Р.
Есімжанова, Е.Б. Жатканбаев, Д.К. Кенжегузин, А.К. ... К.Е. ... ... С.Н. ... Т.С. ... ... ... Б.П. Чумаченко, Ө.Қ. Шеденов, Ю.К. ... және ... де ... ... ... және ... саласының
дамуында қызмет ететін инженер-ғалымдардың, яғни Е.Д. ... ... К.К. ... Н.К. ... С.С. ... Р.К. ... Баяхметов, Г. Сұлтанбекова және т.б. еңбектерін айтуға болады.
Біздің көзқарасымыз ... ... – бұл ... барлық
материалдық және материалдық емес ... ... және ... пен әр ... ... ... қызмет көрсету арқылы өзара қарым-
қатынасын білдіретін тиімді әлеуметтік-экономикалық кеңістігінде ... өмір сүру ... ... ... ... ... салалар мен объектілер кешені болып табылады.
Қазақстан экономикасының ... ... ... ... теориялық және әдістемелік ... ... ... ... ... ... бұл диссертациялық жұмыстың
тақырыбын таңдаудың бірден-бір себебі.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. ... ... ... ... ... жағдайында инфрақұрылым салалары
жұмыстарының қалыптасуы мен қызмет ету ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымның маңызды
құрамдас бөлігі ретінде халыққа ... ... ... даму ... ... ... табылады.
Диссертациялық жұмыстың мақсаты төмендегідей зерттеу міндеттерін
белгіледі:
- ... ... ... ... ... ... қазіргі экономикадағы инфрақұрылымның жіктеу үлгісін топтастыру;
- Қазақстан ... ... ... ... ... инфрақұрылым қызметтерінің рөлін анықтау;
- еліміздің экономикасының дамуына әсер ететін ... ... ету ... айқындау;
- инфрақұрылымның дамуын мемлекеттік реттеу ... мен ... және ... ... ... ... зерттеудің нысаны – қоғамға және халыққа ... ... ... ... және коммуникация салалары.
Ғылыми зерттеудің пәні – Қазақстан Республикасында инфрақұрылым қызмет
түрлері, оның ішінде көлік және коммуникация қызметтер ... ... ... етудегі экономикалық қатынастар.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізін экономика ғылымдарының
классиктері, инфрақұрылым ... ... және ... ... ... зерттеу жұмыстары, монографиялар, ғылыми-практикалық және
халықаралық конференциялар жинақтары, оқулықтар, басылымдар, сонымен қатар
жалпы теориялық және ... ... ... материалдар құрайды.
Зерттеуде жүйелік-қызметтік, тарихи-логикалық, салыстыру, экономикалық-
статистикалық, сандық-сапалық ... және т.б. ... ... және ... ... ретінде Қазақстан Республикасы
Президентінің жарлықтары, Қазақстан ... ... ... да құқықтық-нормативтік актілер, Қазақстан Республикасының көлік және
коммуникация министрінің аналитикалық жинақтары, арнайы веб-сайт, Ұлттық
статистика агенттігінің ... ... ... ... ... мен ... ... зерттеу
кезінде ғылыми жаңалығын анықтайтын төмендегідей нәтижелер ... ... ... ... зерттей келе, инфрақұрылым
түсінігіне авторлық тұрғыдан анықтама берілді;
- Қазақстан Республика экономикасы дамуының бәсекеге ... ... және ... (материалдық емес)
сипаттағы инфрақұрылым қызметтерінің жіктелу моделі негізделді;
- инфрақұрылым қызметтер түрлері рыногының даму ерекшеліктері және
олардың ... ... ... ... экономиканың
дамуындағы кешендік орны анықталды;
- инфрақұрылым қызметтер түрлерінің, оның ... ... ... ... ... баға ... және
инвестициялық ресурстардың жеткіліксіздігі, негізгі ... ... ... ... қамтамасыз ету,
сапалы қызмет көрсету және т.б. сияқты ішкі салалық ... ... ... ... рыноктық экономика жағдайында көлік- коммуникация
саласын мемлекеттік реттеудің және ... ... ... одан әрі ... ... ... ... негізгі жағдайлар:
- инфрақұрылым түсінігіне авторлық тұрғыдан анықтама ... ... ... ... ... экономиканың бәсекге қабәлеттіілігін арттырудағы инфрақұрылым
салаларының, атап айтқанда ... рөлі ... ... ету ... ... көлік-коммуникация саласының инвестициялық ахуалы және қазіргі
жағдайда салаға тиімді ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетудегі сапа көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... саласын
одан әрі жетілдіру бойынша реттеу бағыттары ұсынылды.
Жұмыстың ғылыми және тәжірибелік мәні. Диссертациялық жұмыстың ғылыми
және тәжірибелік ... мен ... ... ... ... ... ... және қолданбалы (нақты-экономикалық) деңгейде ұқсас
зерттеулер жүргізу барысында әдістемелік негіз ретінде қолдануға ұсынады.
Зерттеу жұмысының нәтижелері ... ... ... ... ... асыру жөніндегі ұзақ ... ... және ... ... ... ... оның ... көлік қызметтерінің дамуы мен ... ... ... ... ... қолдануға ұсынылады.
Жұмыстың мағлұматтарын жоғары оқу орындарындағы ... ... ... ... ... теория», «Қоғамдық сектор
экономикасы», «Әлеуметтік аялар экономикасы» және т.б.
Диссертациялық жұмыстың сынақталуы мен ... ... ... теориялық нәтижелері мен қорытындылары халықаралық ... ... ... ... Оның ... экономикалық кеңістік: стратегиясы және жүзеге асыру механизмі»
атты халықаралық ғылыми конференция. (Ақтөбе қаласы, Қ. ... ... ... ... 13-15 ... 2003 ж.); «Қазақстандағы
экономика өсімі: көзі, факторлары, тенденциясы және болашаққа болжау» атты
жас ғалымдардың 58-ші ... ... ... ... ... ... ... 22-23 сәуір, 2004 ж.); «Қазақстан ... ... ... және ... ... Ф.А.Жеребятьевтің 100 ... ... ... ... конференция (Алматы қаласы, әл-Фараби атындағы ... ... 2004 ж); ... ... ... теория және тәжірибе
мәселелері» атты жас ғалымдардың V-ші ғылыми-теориялық ... ... ... ... ... 8-9 ... 2004 ж); «ХХI – ... экономикасының бәсеке қабілеттілігі мен жедел ... атты ... ... ... ... қаласы, Қ.
Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университеті, 14-16 ... 2005 ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жедел жаңаруының
мәселелері мен болашағы» атты жас ... 59-шы ... ... ... ... ... ҚазҰУ, 19-20 сәуір, 2005
ж.); «Жедел жаңару жолындағы ... ... атты ... ... ... ... ... конференция (Алматы
қаласы, Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ, 18-20 мамыр, 2005 ж.); ... ... ... ... ... атты ... ... (Алматы қаласы, Абай атындағы ҚазҰПУ, 9-10
маусым, 2005 ж.); ... даму ... ... ... атты ҚР ... ... 80 ... мерейтойын арналған халықаралық ғылыми-
тәжірибелік конференция (Алматы қаласы, әл-Фараби атындағы ... ... 2005 ж); ... ... Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін
қамтамасыз етудің өзекті мәселелері» атты жас ... 59-шы ... ... ... ... ... ... ҚазҰУ, 13-14
сәуір, 2006 ж.); ... ... и ... национальной
экономики Казахстана» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция
(Алматы қаласы, Абай атындағы ҚазҰПУ, 12 ... 2006 ... ... жарияланымы. Диссертациялық жұмыс тақырыбы
бойынша 13 ... ... ... ... Ол ... ... негізгі
мазмұнын тегіс қамтиды. Оның ішінде 3 еңбек ... ... ... ... Баспа табақ көлемі – 3,4.
Диссертациялық жұмыстың ... мен ... ... ... үш ... ... 95 ... әдебиеттер
тізімінен тұрады. Диссертация көлемі компьютерде терілген 115 ... ... 12 ... ... ... ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ИНФРАҚҰРЫЛЫМ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ИНФРАҚҰРЫЛЫМ
Инфрақұрылым жалпы ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... ... бөлігін қамтуда және қоғамдық,
халықаралық еңбек ... ... ... орын ... ... қатар,
күрделінген және кеңейтілген қоғамдық, мемлекетаралық қатынастарға қызмет
көрсетуге бейімделген әлемдік шаруашылықтағы интеграциялық ... ... ... ... жүйенің қалыпты қызметін жүзеге
асыратын, әрі ... ... ... ... ... құрайды. Ол елдің
экономикасының дамуына үлкен ықпал ... ... ол ... әрбір
тәсіліне қарай өзгеше және оның элементтері экономикалық заң талаптарының
әсер етуімен дамиды. Инфрақұрылымның даму ... және ... ... ... ... даму ... және халықтың өмір сүру
сапасына әсерін тигізеді.
Инфрақұрылым кең ... ... ... ... ... қызмет көрсететін, ғылыми-техникалық және әлеуметтік өрлеудің
дамуына ықпал ететін, ең алдымен, өндірістік емес ... ... ... ... ... ... ... салалары өндіріске,
халыққа және қоғамға қызмет көрсетсе, осы қызметтердің нәтижесі қоғамға
керекті экономикалық игіліктерді молайтуға пайдасын ... ... ... мәні, оның қоғам өміріндегі
қызметтері мен ролі туралы әлі де біртұтас көзқарастар болмады. Сондықтан
жалпы берілген ... ... да аз. ... ... түсінігі
теориялық және тәжірибелік жағынан әрдайым кеңейтіліп отырылады.
Инфрақұрылым өндірісті интеграциялау және бірлестіру, мамандандыру және
ғылыми техникалық прогресс ... ... ... алдағы
уақытта дамуы мен толық жетілдіру барысында экономикалық әдебиеттерде пайда
болды.
1910 жылы жарық көрген А.Маршалдың «Экономика қағидалары» атты ... ... ... ... ... мен өндіріс
масштабтарының артуы есебінен емес ... ... ... ... ... ... тегін иемдену негізінде сыртқы
экономикамен байланыстырып қарастырған.
Инфрақұрылымның дамуын үш ... ... ... ... ... ... ... талдаудағы тәсілдердің қалыптасу кезеңі. Бұл ... ... жеке ... ... ... ... ... мекемелер арқылы инфрақұрылымның объектілеріне жанама түрде
ғана қатысты бола отырып, олардың мемлекеттік ... ... ... Бұл ... ... ол ... объектілері бағыну
сипатына ие бола отырып, негізгі өндірістің ... ... ... ... ... қалыптасуының ХХ ғасырдың 40-шы жылдарынан
басталған екінші кезеңі. Бұл кезеңде инфрақұрылым ... ... ... ... ... ... айнала бастады. Әлемдік қоғам
дамуының белгілі сатысында, капитализм мен ... өсу ... ... ... қана ... ... негізгі өндіріске тікелей
қатысы бар ... ... ... ... ... ... осы ... капитализм (дамыған елдер) мен социализмнің
(бұрынғы КСРО елдері) даму жағдайында өндірістің даму ... ... ... ... ... ішінде әскери (соғыстағы және тыс)
әрекеттерге байланысты өзіне тән ерекшеліктері ... ... ол ... ... ... ... қызмет ететін объектілер,
ғимараттар, аэродромдар, ракета базалары, радиолакациялық ... ... ... латын тілінде «infra» - төмен,
«structura» - ... ... ... ... ... ... бойынша 50-ші жылдары АҚШ-да Дж. Тинбергена, В.
Леонтьева, Х. ... Р. ... Е. ... Р. ... Т. ... В.
Фельнер, П. Розенштейн-Родан, П. Самуэлсон еңбектері шықты. 60-шы жылдары
Англияда В.Фучс, З.Хэршлег, ... ... ... ... және тағы ... жұмыстары пайда болды. 60-шы жылдардан бастап
инфрақұрылымды зерттеу алға қойылды.
Американ экономисті П.Розенштейн-Родан инфрақұрылымды барлық халықтың
қажеттілігін қанағаттандыратын және ... ... ... ... ... дамуын қамтамасыз ететін шарттар жиынтығы деп
түсіндірді [2].
ХХ-шы ғасырдың 70-ші жылдарында Кеңестік ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар пайда
болды. Инфрақұрылым терминін анықтауда әртүрлі ... орын ... ... ... ... ... мен ... мәселелеріне көңіл
бөлді. Мұндай зерттеулерді ең ... рет ... ... ... қолданды.
Инфрақұрылым түсінігі Т.Семенкованың «Инфрақұрылым және қызмет сферасы»
жұмысында көрсетілген [3]. Автор, ... ... ... өндіріс кәсіпорындарының орналасуы мен табысты қызмет етуі
үшін қажетті материалдық-техникалық ... ... ... ... өзінің ойын инфрақұрылым ұғымы мен қызмет ... ... ... ... бойынша, инфрақұрылым
ұғымы кең мағынадағы қызмет ұғымы. Автор, инфрақұрылымға ... ... ... ... ... оған ... ... қызметтер мен
тұрмыстық қызметтерді кіргізбейді.
Кеңестік экономистердің еңбектерінде инфрақұрылымның өндірістік,
әлеуметтік және т.б. ... ... ол өз ... ... ... ... Бірақ та, бұл кезде жоғарыда айтылған көзқарастар инфрақұрылымның
экономикалық жүйенің элементі ... ... ... ... ескеру қажет.
1975 жылғы экономикалық энциклопедияда «инфрақұрылым – ... және ... ... ... ... ... ... Бұл, құрылыс (тас жолдар, каналдар, порттар, мосттар,
аэродромдар, ... ... ... ... , ... қамтамасыз ету және канал жүргізу және кәсіптік білім ... ... ... ... ... және т.б.» ... түсіндірмеде инфрақұрылым мазмұны толық көрсетілген ... ... ... ... техникалық базалардың жеке
элементтерімен қатар тұтас салалар және олардың ... ... ... да ... ... ... инфрақұрылым көбінесе айналымдағы үрдіс шегінде
материалдық өндіріс үрдісінің ... ... ... болатын,
мұнда материалдық өндіріс үрдісі негізінен материалдық ... ... ... ... ал ... ... ... көрсету
саласына аз көңіл бөлінген-ді.
Кейінірек инфрақұрылым түсінігі - бұл ... ... ... ... істеуіне құрылған жағдай ғана емес, сондай-ақ қоғамды дамытудың
маңызды әлеуметтік мәселелерін тиімді шешетін ... ... де ... ... ... ... В.Мотылев инфрақұрылымды жалпы
қолданылатын қызмет көрсетуші салалардың (энергетика, көлік, байланыс,
ғылыми мекемелер, ... және ... ... беру және тағы ... ретінде қарастырды [5].
Жоғарыда аталған көзқарастар өндірістік, әлеуметтік, аймақтық тұрғыдағы
инфрақұрылым ұғымына бірте-бірте ... ... ... ... ... кезең ХХ ғасырдың 80-шы жылдары соңында қалыптасты. Осы кезеңнен
бастап инфрақұрылым ... ... ... жүйесі ретінде қарастырылды.
Бұл кезеңде инфрақұрылым ұғымының түсінігі мен оның қажеттілігіне ... қана ... ... оның ... анықтамасына, қызметіне
өндірістің жалпы жүйесінің бөлінбес элементі ретінде ерекше ... ... ... ... алғы шарттар 90-шы жылдардағы реформалар болып
табылады. Бұл реформалар ... ... ... ... ... яғни халықаралық еңбек бөлінісі үрдісін тарту және ... ... ... ... ... ... шаруашылықтың
тиімділігін арттыру қажеттілігіне жеткізген болатын.
Сондай-ақ шетел экономистері К.Р.Макконнэл мен С.Л.Брю инфрақұрылымды
қолданылуы мемлекетпен қамтамасыз ... ... және ... ... ... (автомагистральдар, көпірлер, қалалық көлік
жүйелері, су тазалайтын құрылыстар, сумен қамтамасыз ететін муницпипалды
жүйелер, аэропорттар және т.б.) ... ... ... ... фирма үшін бұл қызметтер мен ... ... ... ... ол үшін бұл ... құру әлдеқайда қымбатқа
түседі, сондықтан бұл ... ... ... ... фирмалармен
(сумен қамтамасыз ету, электр энергия, өндіріс қалдықтарын шығару, жүктерді
тасымалдау, ғылыми-зерттеу және жобалау-қиыстыру жұмыстары, ... ... ... ... ... [6].
Ал, Ресей экономистері Э.М.Агабабьян «инфрақұрылым - ... ... өзге ... ... ... ... ... жүйелі-ұйымдастыру жиынтығы немесе, халық шаруашылығында
экономикалық айналымды қамтамасыз ... ... ... көрсететін және
рухани игілікті іске асыратын, қоршаған ... ... және ... ... ... материалдық өндіріске өндірістік қызмет көрсететін халық
шаруашылығы салаларының, ішкісалаларының жиынтығы», - ... С.Н ... ... ... ... ... ... ие және өндіріс
факторларын анықтайтын негізгі өндірістік элементтердің ... ... ... тартылатын барлық ресурстардың тиімді іске асуына және
жұмысшы күшінің ұдайы өндірісін қамтамасыз ететін салалардың, өндірістің
және ... ... ... ... - дейді[7,8].
Қазақстандық ғалымдар (Ковалев А.Е., Никитина Г.А.) ... - ... ... ... ... ... іске ... ететін жүйелер мен қызметтер десе, екіншіден – ... ... ... ... ... инфрақұрылым мәніне берілген көптеген ғалымдардың анықтамаларын
талдау арқылы, яғни ... ... ... ... ... ... етуіне, бөлінуіне және халықтың ... ... ... ... ... ... ... бұл көрсетілген
анықтамаларда инфрақұрылымды экономика ... ... ... ... ... ... ойымызша, анықтамалар арасынан
саланың қай ... ... ... ... ... ... ... қиын; ал, екіншіден, инфрақұрылымға ... және ... ... ... ... ... және
инфрақұрылымның шектелуін анықтау қиындатады.
Сонымен, біздің ойымызша инфрақұрылым – бұл қоғамның барлық материалдық
және материалдық емес элементтерінің дамуын және ... ... пен ... ... ... ... көрсету арқылы өзара қарым-қатынасын
білдіретін тиімді әлеуметтік-экономикалық ... және ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесіндегі
салалар мен объектілер кешені болып табылады.
Қазіргі уақытта инфрақұрылымның түрлерін дамыту мәселелеріне ... ... көп ... ... ... жұмыс жасауына және халықтың тіршілік
етуіне материалдық жағдай ретінде инфрақұрылымның дамуы және осы ... ... ... ... Бұл ... ... пен оған ... көрсететін салалар және қызмет түрлері арасындағы
өзара байланыс пен тәуелділік күшейтіледі. Бұл - ... ... ... тарихи процесі.
Инфрақұрылымның әлеуметтік-экономикалық мазмұнының екі аспектісі бар:
біріншіден, ол ... ... ... тәуелсіз материалдық және
рухани игіліктің кез келген үрдісінің қажеттілігі ретінде ... ... сол ... өзге ... ... ... қатынастардың
ажырамас бөлігі болып табылады. Инфрақұрылымның әлеуметтік-экономикалық
мазмұнын сипаттайтын негізгі аспектілеріне тоқталайық.
Инфрақұрылымның субъектілері ... ... ... ... ... ... ... ретінде инфрақұрылымдық қамтамасыз ететін
(өндіріс, тауар айналымы) өнімдерді ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалар болып табылады. Субъектілерге
инфрақұрылым ... ... және ... ... ... ұйымдар, институттар (оқу орындары, инвестициялық қорлар, көлік
кәсіпорындары және парктер, энергетикалық компаниялар, ... ... ... ... және ... және жеке ... (ұялы
байланыс операторлары, қонақ үй бизнесі, ... жеке ... ... ... және жеке ... ... объектілеріне біріншіден, инженерлік-техникалық құрылыстар
және басқа да материалдық объектілер жатса, екіншіден, қазіргі ... ... ... жолдары, электр желілері, көлік жолдарын,
электр станцияларды, қонақ үйлерді) орнықтыруға және тиімді қызмет жасауға
ұдайы өндіріске қажетті материалдық-техникалық және ... ... ... қызмет сфералары жатады.
Экономикалық қатынастар жүйесіндегі инфрақұрылымның мәні келесідей
негізгі қызметтері арқылы анықталады: ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу үшін
өндіріске және ... ... ... Бұл ... ... қызмет көрсету (тасымалдау және ... ... ... ... ... ... бөлу және айырбастау;
тұтынушыларға қызмет көрсету (халықтың тұтынушылық сұранысын қамтамасыз ... ... ... ... инфрақұрылымның қамтамасыз ету қызметі
белгілі аумақта адам қызметтерінің сол не өзге ... ... ... ... және ... емес ... ... жанама
қатысады, материалдық өндіріс пен ... ... ... етеді, аймақтың өнеркәсіптік және ауыл ... ... оған ... ... орналастыруға және халыққа
жағдай туғызады. Инфрақұрылым өнім өндіру үшін жағдайдың қалыптасуын, дайын
өнімнің сатылуын және ... ... ... ... ... ... қызметі өндірістік және әлеуметтік сала,
аймақ пен мемлекет арасындағы ... ие. ... ... ... ... ... етеді. Ол салааралық сипатқа ие.
Инфрақұрылымның мұндай объектілеріне көлік, ... ... ... желілер және басқалар жатады; төртінші,
инфрақұрылымның ... ... ... алғанда ұлттық шаруашылықтағы ұдайы
өндірістің ... ... ... ал жеке ... ... өндіріс
процесінде өзара байланысты орнату арқылы оның құрылымдық ... ... ... ... етеді. Бұл қызмет ұдайы өндірістің
тұрақтылығы мен оның ... ... ету үшін ... ... ... ... ақпараттық және басқа қызметтердің бір-бірінен
бөлінбеуін қамтамасыз ... ... ... ... ... шаруашылықта толығымен және оның барлық бөлімшелерінде капитал
айналымын жеделдету ... ... ... ... бесінші,
инфрақұрылымның ұдайы өндіріс қызметі өндіріс пен негізгі өндірістік
факторлардың ... ... ... ... және ... тікелей қатысатын адам ресурстарын және басқа факторларды
өндіреді; алтыншы, инфрақұрылымның ... ... ... ... ... ... немесе ескі объектілерді өзгерту (қайта
салу, қайта жинақтау және басқалар) ... ... ... Шаруашылық
аумақтық жүйелерді және аумақтық кешендерді қалыптастыру инфрақұрылымдық
негізде жүзеге асады. Инфрақұрылым олардың ішкі және ... ... ... және халықтың аумақтық құрылымдарының, шаруашылықтың,
табиғат пайдаланушылардың өзгерістерін тудырады. Инфрақұрылымдық қамтамасыз
ету және аумақты қамтамасыз ету – ... ... ... ... ... алғы шарттары және ... ... ... ... ... ... ... құралы.
Ал, инфрақұрылымның құрылымын анықтауда екі негізгі тәсілге бөлінеді –
көлденең және тік. Көлденең ... ... ... ... инфрақұрылым
салаларының ірі топтарын білдіреді. Мұнда олардың ... ... ... ... және ... да инфрақұрылымдар
анықталады. Жалпыланған түрде ... ... ... ... ... ... қызмет көрсететін көлік және
коммуникация, коммуналдық шаруашылық, қойма шаруашылығы және ... ... ... ... ... ... сақтау, тұрғын
үй-коммуналдық шаруашылық, оның ішінде ... ... ... ... ... дене шынықтыру және спорт, санаториялық-курорттық қызметтер ... және тағы ... ... ... объектілері (сауда,
банктер, биржалар, сақтандыру компаниялары, маркетингтік фирмалар және ... ... ... белгілі сфераларында инфрақұрылымның
экономикалық мазмұнын ашады. Мысалы, ... ... ... емес өндіріс сферасы, тауар өндіру және қызмет көрсету саласы,
кәсіпорындар, фирмалар және тағы басқалар.
Инфрақұрылымның ... ... ... ... ... мақсатты бағытталған үздіксіз және әлеуметтік байланыстар
түрлерімен ... ... ... ... ... ... қызметтерінің сатыларына сәйкес
өндірістік қызметтердің ... ... ... ... ... ... ... түрлерін және олардың материалдық-
техникалық базасын қоғамдық еңбек ... ... ... ... ... ... Инфрақұрылымның кеңістіктік
құрылымы өндірістік қызметтердің аумақтық қолданылуын және ... ... ... Инфрақұрылымның ұйымдық-басқару
құрылымы ... ... ... ... ... ... кезеңде сыртқы немесе ішкі өндірістік
инфрақұрылымның ... ... ... ... ... білім беру, кіріс деңгейі, жартылай және ... ... ... ... істейтін құрылымды қарастырады. Құрылымдық ұйымның
барлық аспектілерінің диалектикалық өзара ... ету ... ... ... мен жеке ... ... ... және өзге байланыстардың жиынтығын қарастырады
[10].
Өз кезегінде, инфрақұрылым салаларының сипатты ерекшеліктерін анықтаған
жөн. Негізінен, инфрақұрылымның ... ... ... анықтайтын оның
қасиеттерінің жиынтығы келесі белгілермен ... ... ... ... тұтастылығы. Инфрақұрылым жүйесінің тиімділігі оның барлық
құрама бөліктеріне, яғни оның кешендік ... ... ... ... ... Жүйе ... белгілі жинағынан құралады
және жүйенің әрбір элементі жүйе қызметінің ақырғы нәтижесіне әсер ... ... ... ... ... Жүйенің әртүрлі
элементтері әртүрлі қызметтерді орындайды, ... ... ... ... ... ... сыртқы ортаға тәуелділігі. Сыртқы
ортаның өзгермелі жағдайына жоғары ... ... ... ... ... даму ... болып табылады. Инфрақұрылым тиімді жұмыс
істеу үшін ол сыртқы ортамен үйлесімді әрі келісімді болуы тиіс ... ... ... ... ... ... мына ... туындайды: біріншіден, инфрақұрылым салалары
ішкі экономикалық бірлікке, нақты мәнге, жалпы функционалдық қызметке ие
ұлттық ... ... ... ... ... екіншіден,
инфрақұрылым салаларының өнімдері қызмет көрсету түрінде болады, яғни
пайдалы ... ... ... ... ... болады. ал өндірілген
өнімнің құнына ... ... ... қосылады; үшіншіден, инфрақұрылым
салаларын дамыту үлкен капитал салымдарын ... ... ... ... ... ... тиімділігі ұлттық шаруашылықтың
басқа салаларын дамыту тиімділігінде байқалады.
Инфрақұрылымның мәнін кеңінен ашу үшін оның ... ... екі ... ... ... және ... ... құрамдас бөліктері төмендегі модельде көрсетілген (1-
сурет).
|Инфрақұрылымның қызметтерінің |Өндіріске қызмет көрсететін жүк ... ... |
| | |
| | |
| ... ... ... байланыс|
| | |
| | |
| | |
| ... ... ... |
| ... ... |
| | |
| | |
| | |
| | |
| ... ... |
| | |
| | |
| | |
| ... ... |
| | |
| ... қорғауды бақылаудағы |
| ... |
| | |
| | |
| | |
| ... ... қорғау қызметі |
| | |
| | |
| ... ... ... |
| ... |
| |1. ... құн |
| |2. ... ... ... ... |3. ... |
| |4. ... ... |
| |5. ... ... ... |
| |6. Өмір сүру құны |
| |7. ... |
| ... ... ... |
| |2. ... және ... ... ... ... байланыстар |3. Қызмет және товар ... |
| |4. ... ... ... |
| |5. ... қағаздарға инвестиция |
| |6. ... ... ... |
| |7. ... ... |
| |8. ... ... |
| |1. ... қарыз |
| |2. ... ... |
| |3. ... ... ... ... |4. ... басқарудың тиімділігі|
| |5. Сот ... |
| |6. ... ... ... |
| |1. ... ... |
| |2. ... қол ... |
|Қаржы-несие жүйесі |3. Қор ... ... |
| |4. ... ... ... |
| |1. ... |
| |2. ... ... |3. ... |
| |4. ... |
| |5. ... |
| |1. ... |
| |2. ... ... ... ... ... |3. ... ... ... |
| |4. ... ... |
| |5. ... ... |
| |1. ... ... ... |
| |2. ... ... |
|Ғылыми-техникалық әлеует |3. ... орта |
| |4. ... ... |
| ... ... |
| |2. ... күшінің сипаттамалары |
| |3. ... ... ... ... |4. ... |
| |5. ... беру ... |
| |6. Өмір сүру ... |
| |7. ... ... ... ... топтамаға сәйкес инфрақұрылым өзінің элементтері, қасиеттері мен
ерекшеліктері бар дербес бәсекеге ... ... ... ... қатар ол басқа агрегирленген факторларға тікелей және жанама әсерін
тигізеді.
Қазіргі таңда инфрақұрылымның ... ... ... ... біріне жатады. Ол ... ... ... әсер ете ... оның ... қабілеттілігін арттыруда.
Инфрақүрылым оған оның әрбір ... ... әсер ете ... ұлттық
шаруашылықтың бәсекеге қабілетті факторларының жүйесінде елеулі рол
атқарады.
М. Портер өз еңбегінде ... ... ең ... төрт ... Олар ... инвестициялар, жаңалықтар, байлық. Оның үш алғашқы
сатысында ұлттық экономиканың бәсеке қабілеттілігінің өсуі ... ... ол ... ... жақсаруымен түсіндіріледі. Төртінші сатыда өсім
баяулап, құлдырайды. Ол ... ... ... ... ... онда қандай шешімі табылмай тұрған мәселелердің бар екендігін,
сонымен қатар экономиканың өсуін қандай күштер ... етіп ... ... ... [32].
Өндіріс факторларының негізіндегі бәсекелестіктің дамуы. Бұл сатыда
барлық ұлттық салалар бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... өсіру үшін қолайлы
жағдайлардың ... ... ... негізінде бәсекелестіктің дамуы. Бұл сатыда экономиканың
бәсекелестік артықшылығы ұлттық фирмалардың агррессиялық ... ... ... ... бәсекені ұлғайту үшін,
кәсіпорындарды құру мақсатында өз ... ... озық ... енгізудің негізінде бәсекелестіктің дамуы. Бұл ... ... ... ... экономиканың бәсекелік артықшылықтарын
қамтамасыз ету сирек құбылыс болады. Олардың жетіспеуі ... ... ... мен технологияның енгізілуіне ықпал ете отырып, ... ... және ... ұйымдарының құрылуына,
олакрдың санының өсуіне алып келеді. Сонымен қатар өндіріс факторларын
жетілдірудің, ... жаңа ... ... бола ... ... тағы бір сипатты белгісі қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ынталандыра отырып жоғары дамыған
ұлттық қызмет көрсету салаларын қалыптастыру болып табылады. Индустрияның
бәсекелестікке ... ... ... ... ... тағы
бір сипатты белгісі – қызмет көрсету саласындағы халықаралық ... ... ... құрылымына ықпал ететін қызметтердің жоғары
дамыған ұлттық саласын қалыптастыру.
Байлық негізіндегі бәсекелестік. Алғашқы үш ... ... ... ... ... ... ... әкеліп
соқтырады. Экономиканың қозғалыстағы күші қол жеткен молшылық. ... ... ... ... ... ... ... қол жеткен
бағыттарын және артықшылықтарын нығайта бастайтындығында.
Ұлттық экономиканың бәсекелестікке қабілеттілік критерийі жүйенің макро
және микроэкономикалық даму ... ... ... ... ... ... бұл еліміздің макроэкономикалық ортасына, ... және ... ... байланысты болса, онда
микроэкономикалық амал ... ... ... ... ... және ... ... сапасы бағаланады.
Сонымен, инфрақұрылым шаруашылық объектілерге ұтымды әрі тиімді жұмыс
істеуге мүмкіндік бере ... ... ... ... орындайды. Әсіресе,
инфрақұрылымның негізгі өндіріс ... ... ... пен өзара
әрекеттестігі күшейеді.
Біз халықтың әл-ауқатын арттыру үшін, даму ... ... ... әрі ... өсу ... ... Біздер жоғары бәсекелестік
қабілетіне ие болғымыз ... ... ... ең ... өнімдер мен
қызметтер басты мәселе болып табылады.
Қызмет көрсету нарығында ... ... ... ... ... ... үшін ... тұтынушылары бірқатар мәселелерге
ұшырайды. Мұндай ... бірі ... ... ... ... және ... ... Қызмет көрсетуші
кәсіпорындар белгілі кішігірім тұтынушылық орынға ие болған ... ... ... ... ... да аса назар
аудармайды. Мұндай мәселе барлық қызмет ... тән және бұл ... ... ... ... ... туристік, медициналық, білім беру
және тұрмыстық қызметтер барысында ... ... ... ... бірі ... және
коммуникация салаларының бәсекелестікке қабілеттілігін арттырудағы ... – 2030» даму ... ... ... ... ... ... көлік-коммуникациялық кешеннің бәсекеге
қабілеттілігін қамтамасыз ету және еліміздің аумағы ... ... ... ... ... [33]. ... байланысты көлік-коммуникациялық
кешенді дамыту мақсаттары сапалы көлік қызметтерінде ... ... және ... ... ... ... тығыз
байланысты.
Қазақстан аумағының кеңдігіне байланысты, ауқымдау жағдайында
экономиканың және ... ... ... арттыруда көбінесе
көлік-коммуникация кешенінің тиімді қызметіне байланысты. ... ... және ... бәсекеге қабілеттілік кепілі -
мемлекеттік көлік және транзиттік саясатқа сәйкес ... ... ... ... ... ... мен бүкіл әлемдік ауқымда ... ... ... ... саласы көлік-коммуникация кешені
саналады. Оның негізгі ... ... ... саланың үкімет қабылдаған ... ... ... ... ... ... бере ... Инфрақұрылымның осы саласының әлемдік деңгейге сәйкесімділігі
еліміздің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... болып
табылады. Оларсыз Қазақстан мен Орта ... ... ... табиғат
байлықтарын шаруашылық айналымына тарту, шалғай аудандардағы жаңа ашылған
пайдалы кең қазбаларын игеру мүмкін емес ... ... ... бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына
қосылу стратегиясындағы Қазақстанның жедел экономикалық дамуы үшін үлкен
жетістікті қамтамасыз ету ... ... ... ... инфрақұрылымдық объектілердің айналасына шағын және орташа жобалар
арқылы икемді, жоғары технологиялық қалпына келтірілген объектілерді ... ... ... ... ... ... біздің көшбасшы бағыттарын
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... желісін ендіруді
ұйымдастыруға мүмкін болады» делінген [34].
Осыған байланысты, көлік-коммуникациялық ... ... ... ... ... ... ... сұраныстарды толық
қанағаттандырумен тығыз байланысты.
Көлік инфрақұрылымы – экономиканың экономикалық және әлеуметтік маңызды
даму факторы. ... ... ... ең алдымен, оның жан-жақты дамуы
Қазақстандық экономиканың әрекет етуші шаруашылық құрылымының ... ... ... және ... жағдайды
тұрақтандыру рөліне, әлеуметтік мәселелерді шешуге, ... ... ... ... және тағы ... ерекше көңіл
бөлінеді. Тиімді көлік инфрақұрылымы – экономиканың ... ... ... ... ... ... даму ... Еуропалық және Азия
континенттерінің торабындағы геосаясаттық жағдаймен анықталады. Бұл
өнімдерді кеңінен ... ... және ... және ... елдердің
жүктерін және жолаушыларын транзиттік ... ... ... ... үшін ... мүмкіндіктерінің туындауына ықпал етеді [35].
Көлік, басқа инфрақұрылымдық салалармен қатар, ... ... ... ... ... маңызды құралы бола отырып,
қоғамның тіршілік етуінің негізгі жағдайын ... ... ... ... және ... ... сала ғана емес, сонымен қатар, ең
алдымен, тіршілік ету және ... ... ... салааралық
жүйе. Көліктің тарихи дамуы, ... ... ... ... ... ... ала ... отырып, оның тұтастығын және
халықаралық ... ... ... ... ... дамыту шегінде көлік бірқатар ... іске ... ... ... ... Ең алдымен, бұл
жолаушыларды тасымалдаудағы халықтың және ... ... ... жолаушылардың тасымалынсыз әртүрлі салалардағы
кәсіпорындардың жұмыс істеуі және ... өмір сүру ... ... емес ... ... ... ... қызметі нәтижесінде
халықтың кеңістіктік орналасу сұранысын қанағаттандыруға мүмкін болады. Ол
өндірістік процеске ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері арқылы экономиканың қызмет ету үрдісін
жеделдетеді және оның ... ... әсер ... ... ... жалпы экономикалық және салааралық ... ... ... ... ... болу ... ең алдымен, осы салада
маркетингті дамыту және жетілдіру қажет. ... ... ... және ... тасымалдау саласында жүзеге асырылады. Маркетинг
жүктерді тасымалдау саласында кешенді ... ... оған ... ... ... ұйымдастыру және көлік
қызметтерінің ... ... ... ... ... және осы ... ... артықшылықтар және тұрақты
кірістер алуға негізделген көлік өнімдерін сату кіреді ... ... ... ... ... ... -
инфрақұрылымның маңызды құрамдас бөлігі ретінде ерекше маңызға ие. ... ... ... ... оңды өзгерістер негізінде дамып
жатыр. Өндіріс көлемінің, сауда және сыртқы сауда ... ... ... табыстарының көбеюі көлік қызметтеріне ... ... ... ала анықтаған болатын.
Бүгінгі күні көлік қызметтерінің нарығы өсуде, оған себеп олардың жаңа
сапасына, оның мүмкіндігі мен ... жаңа ... ... үлкен қызығушылықтың туындауы. Онда еліміздің жолаушылар тасымалын
шешетін мәселелер алға ... ... ... ... негізгісі:
жолаушыларға сапалы және мөлшерлік қызмет көрсету көрсеткіштерін арттыру,
жолда ... ... мен ... ... ... отырғызу мен
түсіру ыңғайлылықтарын арттыру, ақпараттық қамтамасыз етудің жаңа түрлерін
ендіру.
Инфрақұрылымның жағдайы ... ... ... ... бірі ... ... сондықтан транзиттік әлеуетті дамыту
резервтерін қолдану Қазақстанға кеңістікті ұсыну бойынша ... ... ... ... және ... ... жүктерді тасымалдау және логистикалық менеджменттің
қағидаттарына сәйкес жүктерді, жолаушыларды және ... ... ... ... ... ... қол ... мүмкіндік
береді. Өндіріс секторының басым ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Көліктің тұрақты дамуы экономикалық кеңістіктің бірлігіне, тауарлардың
еркін ... және ... ... ... ... ... және еркіндігіне, Қазақстанның тұтастығын және оның
ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, халықтың ... ... мен ... ... ... ... ... көлік түрлері ауадай қажет екені мәлім.
Қоғамымыздың ... ... ... ... бар. ... бір ... та – ... және әлеуметтік – оның қоғамдағы ең маңызды
салалардың бірі екендігі сөзсіз. Көлік ... ... ... ... қызмет етеді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... рөлі де айтарлықтай. Қазақстанның
телекоммуникациясы – ұлттық қауіпсіздікті, саяси тұрақтылықты нығайтуға,
экономикалық ... ... ... ... 2030» стратегиялық бағдарламаның
ұзақ мерзімді артықшылықтарының бірі. Телекоммуникацияны ... ... ... ... ... желілерді жаңартуды жедел жүзеге
асыруға, жаңа қызметтерді ендіруге, қайта құрылымдауды жүргізуге жетелейді.
Телекоммуникация ... ... ... нарықтық
жүйесінің сипатты белгісі, экономиканы толығымен, оның жеке салаларын және
өндірісті дамытушы қозғалыс күші ... ... ... ... ... пайдалану арқасында еңбектің
өнімділігі 2-6 есе артады. Кредиттік-қаржы саласында есептегіш техникаларды
пайдалану ... ... ... ... жүз есе қысқартуға
мүмкіндік береді. Банктік істе, сауда және ... ... ... ... ... ... тиімді. Елдің әр жерінде әрекет ... және ... ... ... ... ... қажет.
Коммуникация жүйесінің әрекетінсіз мемлекеттік және ... ... ... ... шешу, өнеркәсіп іскерлігінде,
ғылым, білім, медицина және мәдениет мекемелерінде тиімді ... ... ... ... ... коммуникация қызметтерінің жоғары
тиімді және сенімді ... ... ... ... ... магистральдардың болуы, жергілікті автомат телефон
станцияларының тармағы қоғамдық ... ... ... етіп, елдің
экономикасын басқарудың тиімділігін көтереді. Қызмет көрсету тармағының
өсуі тұрғындар өміріне өзгерістер әкелуімен ... ... ... ... ... ... уақыттағы техникалық құралының болуы
байланыс ролінің артуына әкеледі. Байланыс қызметтерін ... ... ... ... ... ... мен ... қолайлы
жағдайларымен қамтамасыз етеді.
Коммуникация нарығында ұсынылатын қызметтердің бәсекеге қабілеттілік
мәселелері белгілі мәнге ие. Телекоммуникациялық ... ... ... ... жетістіктеріне дәл ықпал етеді.
Телекоммуникация (байланыс) саласындағы ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... негізінде байланыс
желілерінің және құралдарының сапалы параметрлерін маңызды ... ... және ... ... ... ... бар радиобайланыс жүйелерін, талшықты-оптикалық ... ... ... техникалық дамудың мұндай басым бағыттары
ұсынылатын қызметтердің ... мен ... ... ... ... жаңа
қызмет түрлерін жүргізуге, кезекті дамуды инвестициялауға қажетті ... ... ... береді.
Байланыс қызметтеріндегі нарық сұраныстарының сипаты басқаруды
автоматтандыруды, жаңа ... ... ... ... ... ендіруді талап етеді. Мысалы, биржалық операциялардың, қаржы және
сауда мәмілелерінің ... ... ... нарығын дамытумен
шектеледі. Нарық жағдайында байланыс қызметтерін бұрыңғыдай ... ... ... ... мен ... ... сату ... Қазіргі уақытта
байланыс қызметтерін сату, нарықтың конъюнктурасына ... ... ... ... пен ... ... ... әсер ету мәселесі
қозғалуда. Сауда қызметі өндірістің көлемін ... ғана ... ... ... ... ... алдын ала болжайды. Осыған байланысты
қызметтің және ... ... ... ... жақсарту үшін жаңа
жабдықты, ЭЕМ, байланыс құралдарын ендіру негізгі рөл атқарады.
Байланыс ... ... ... ... ... ... ... барлық салаларында өндірістік үрдістердің қалыпты
жұмыс істеуіне, халықтың тұрмыс тіршілігін ... және ... ... ... ... ... ... етеді.
Байланыстың тұрақты және сапалы жұмысын ... және ... ... ... ... ... болып табылады. Байланыс мәні жеке
пайдалану саласында және нарықтық экономиканың ... ... ... күні ... қызметтерінің нарығын қарқынды ... ... ... ... ... ... ұялы байланысты және
тағы басқаны) өзара ... ... ... арасындағы
бәсекелестіктің туындауы кәсіпорынды жаңа ... ... ... және ... ... ... ... жақсарту қажеттілігіне
жеткізеді. Ұялы телефондар, факстар, электрондық пошта және ...... ... ... өмірлік маңызды, объективті тұрғыдан ... ... ... бірі ... ... ... және оның WWW ... сервисі болып табылады. Интернет
жарнама үшін бірегей мүмкіндіктерге ие және екі негізгі элемент ... ... ... ... ... ... ... 1) Интернет – көп қызметтер-көптеген пайдаланушыларға
коммуникациялық моделімен ұсынылатын жаңа ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік беретін ... 2) ...... ... ... алуды жүзеге
асыруға мүмкіндік беретін және тауар қозғалысындағы фирмалардың мүмкіндігін
және осы процестегі дистрибьютерлік ... ... ... ... да бір ... ... уақытша шектеулері жоқ ауқымды виртуалды
электронды нарық.
Қазақстанда статистикалық мәліметтер бойынша, ... 600 ... адам ... Бұл ... ... 4 есе аз. ... Union ... бойынша Қазақстан әр жүз адамға
шаққанда пайдаланушылар саны ... ... 147-ші ... Ал интернетті
пайдаланушылардың жалпы саны жөнінен Қазақстан 87-орында. [37].
Коммуникация ... ... ... елімізде, әсіресе
инфрақұрылымның басқа салаларымен салыстырғанда қарқынды даму ... ... ... ... ... табысын арттыру және
басқа да ... ... ... арттыру телекоммуникация
қызметтеріне деген жоғары сұранысты қалыптастырады, нарықтың дамуына ықпал
етеді. Қазақстан ... үшін ... ... жетістігі – ұлттық
мәселе, себебі ол институттарда, құндылықтарда, ... ... ... ... ... етеді. Тарихи жағынан Қазақстан Республикасы
бүгінге дейін басқа ... тек ... ... ... ел ... Ол әрдайым шетелден келетін бейбітшілік тұрғыдағы дайын өнімдерді
ғана пайдалануды көздейді.
Кез ... ... бұл оңай ... ... оның ... көп ... етеді және нарықтардың тым көп ... ... ... ... қауіптермен байланысты. Өзгерістерге икемді ... ... ... жағдайда ғана жетістікке жетуге болады. Бұл,
артықшылықтар туралы аз ... көп ... ... ... ... ақталмайтындығына, артықшылықтарды өзгертуге және әрдайым бәрін
басынан бастауға әзір болу керек. Егер елдің ғылыми және ... ... ... ... ... сауатты басқара алатын болса,
азаматтар, бизнес және мемлекет арасында өзара ... және ... онда ... ... ... ... болса, инфрақұрылымды қамтамасыз ету, инфрақұрылым саласының,
соның ішінде әлеуметтік сала ... іске ... ... елдің ұлттық
шаруашылығының бәсекеге қабілетті маңызды факторларымен әрекет ... ... ... ... өндірістің нәтижелерін
жетілдіруге ықпал етеді. ... ... ... барлық мүшелерінің
қоғамдық сұраныстарын одан әрі және ... ... ... алғы ... ... Еліміздің экономикасын дамыту және бәсекеге
қабілеттілігін арттыруда инфрақұрылым салаларының ... ... және оны ... экономиканы дамытудың негізі.
ІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН
АРТТЫРУДАҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМ-НЫҢ РӨЛІ.
2.1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУ ... ... ... ... ... ... орын ала ... өзінің дамуы мен жетілу үрдісінде оның
әлеуметтік-экономикалық мәнін тереңірек түсінуге мүмкіндік беретін ... ... ие ... Ал, бұл ... оның ... ... болады. Біріншіден, инфрақұрылым салаларының қызметтері
қызметшілердің еңбек нәтижесі ... өмір сүру ... ... ... ... болды, нәтижесінде оның қоғамдық ... ... ... әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуде,
халықтың әл-ауқатын арттыруда, қала мен ауыл арасындағы айырмашылықтарды
жоюда, ... ... ... ... қоғамдық еңбек шығындарын
үнемдеуде, адамдардың бос ... ... ... ... ... ... Үшіншіден, инфрақұрылым салаларының
экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... стандарттарды, техникалық шарттарды
өндіру, қалыптастыру және негіздеу үрдісінде жаңа ... ... ... ... механизмнің негізгі жүйесі ретінде
әрекет ете ... ол ... ... ... ... ... ... аймақтарын біріңғай қызмет атқаруын байланыстырады.
Инфрақұрылымның даму жағдайы мен ... ... ... өсу ... белгілі бір әсер етеді және халықтың әл-ауқатының
өсуі мен тұрмыс деңгейінің елеулі ... әлі де ... ... ... күні ... ... ... революция жағдайында
инфрақұрылымдық салалар жүйесіне зәру шаруашылық жүргізуші ... ... да ... ... ... ... аймақтық бөлімшелер,
экономикалық аймақтар санының тұрақты өсіп келе жатқанын сенімді түрде
айтуымызға болады. ... ... ... ... ... ... ... етуін қамтамасыз ету тіптен қиындай түседі, кейбір
жағдайда мүмкін де емес.
Инфрақұрылым ... ... ... ... ... ... жағдайы ретінде оның рөлінің өсуін көрсетіп қана қоймай, сондай-ақ,
қоғамның ұлттық табысын құруға тікелей әсер ... ... ... ықпал
етуі тиіс. Инфрақұрылым жалпы ішкі өнімнің маңызды бөлігін құрай отырып,
қазіргі кезде жалпы ішкі өнімнің ... бір ... ие. ... ... ... ... ... күшінің кәсіби деңгейін арттыру,
оның денсаулығын ... жеке ... ... дамуына жағдай туғызу
арқылы ұлттық табыстың көбеюіне ықпал етеді. Рыноктық ... ... оның ... көлік пен коммуникация саласының
қызмет көрсету ерекшеліктерін қарастырайық.
Көлік-коммуникация ... ... ... тіршілігінде аса маңызды рөл
атқарады. Бұл еліміздің орасан үлкен аумағымен (2725 мың шаршы км), ... ... ... ... 6 ... км), ... ... ресурстарының шашыраңқылығымен, Еліміздің Еуразия континентінің
орталығында геосаяси орналасуымен негізделген. Осындай ... ... ... ... ... саяси тұтастығын
да қамтамасыз етеді [38].
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың халыққа арналған жолдауында ... ұзақ ... ... ... ... [33]. Бұл ... ең алдымен, көлік пен байланыс инфрақұрылымы
елдің экономикалық дамуындағы басымдық ретінде ... ... ... көліктің орны мен рөлін анықтай отырып,
экономикалық теория оны жалпыға арналған ... ... ... ... бірі ретінде қарастырады. Кәсіпорын ішіндегі еңбек құралдары
мен жұмысшыларды тасымалдай ... ... ... ... бөлінісінің
нәтижесінде туындайтын байланыстарды жүзеге асырады. Бұл қызметтерді ішкі
өндірістік көлік атқарады. ... ... мен ... әр ... өнім ... ... отырып, көлік аймақтық еңбек
бөлінісінің нәтижесінде пайда болған ... іске ... ... ... ... ... ... (жолаушыларды) тұрғылықты орнына,
жұмыс, оқу және демалыс орындарына жеткізу және т.б. ) ... ... ... ... ... мен жолаушылар;
2)субъектімен: тасымалдаушылар, жөнелтушілер, ... ... ... ... ... ... ... тасымалдау және көліктік қызметтерді көрсету уақытымен;
5)қолайлылығымен: жолаушыларды және ... ... ... ... ... оны инфрақұрылымның басқа салаларынан
ерекшелендіретін кейбір ... тән. ... ол ... зат ... өнім ... Екіншіден, көлік өнімін, яғни жолаушы мен ... ... ... ... бөліп қарау мүмкін емес. ... қор ... да ... ... ... көлік өнімінің құрамында
шикізат болмайды. Оның ... ... ... ... екі есе ... Өтелім, отын және электр қуаты үшін
жұмсалатын қаражат көліктің барлық пайдалану ... ... ... ... ...... экономика инфрақұрылымының маңызды
қызметтерінің ... Оның ... ... пен ... кластерлік
дамуының өзара байланысын, халықтың ... ... ... ... ... ... құрылыс және
әлеуметтік секторлардың дамуы тікелей байланысты.
Көлік кешені – құрамына темір жол, автомобильдік, әуе, теңіз және өзен
(су), ... ... ... ... ... ... ... бірі. Инфрақұрылым тұрғысынан көліктің салаларын
құрайтын топтамасы келесідей бөлінеді. (4-суретке сәйкес).
Ескерту: Автор құрастырған
4-сурет – Көлік ... ... ... ... көлік түрінің қызмет көрсетуінде өзіндік
ерекшеліктері бар. Тасымалданатын жүктердің және тасымалдау ... ... ... ... түрі өзіне пайдалы ... ... ... көлік түрлері жүктер мен жолаушыларды тасымалдау
нарығында өзара бәсекелес. Мысалы, құбыр мен темір жол көліктері ... ... ... ... ... ... ... жол мен
автомобиль көліктері – су көлігімен тасымалдауды қоса алғанда, жүктердің
барлық тізбектемесі ... ... ... ... және ... ... ... Республикасының индустриалды-инновациялық даму стратегиясы
көлік инфрақұрылымының ... ... ... ... факторы
болмас үшін еліміздегі экономиканың жедел дамуына сәйкес көлік қызметтерін,
жүктер мен жолаушылар тасымалын ... және ... ... ... ... негізгі мәселесін қарастырады [40]. Басқа маңызды
мәселе елде ... ... ... ... ... ... Көлік-
коммуникациялық кешен жұмысының негізгі көрсеткіштері оның Қазақстан
экономикасындағы ... ... ... ... ішкі ... ... 2006 жылы 9,3 %-ды құрады.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың әлемнің бәсекеге ... ... 50 ... кіру ... қойған міндетіне сәйкес экономика мен бәсекеге
қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... орай ... Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік
стратегиясы да ... ... ... жаңа ... ... ... ... негізгі мақсаты – ... ... ... соның ішінде экспорттық
әлеуетінің өсуіне ықпал ететін ... ... ... құру ... инфрақұрылымының дамуы бұрын қалыптасқан өндірістік тәсілдерге
емес, жаңа әлеуметтік бағыт арқылы айқындалатын ұлттық экономиканың ... ... ... өсіп келе ... ... қанағаттандыруға
бағытталған саясатқа сүйенуде. Көлік кешенінің қызмет көрсетудегі мәні
жолаушылар мен жүктерді тасымалдауда ... ... ... ... ... ... ... даму деңгейі мен жағдайы тікелей байланысты.
Көлік пен ... ... ... ... жол мен ... суда жүретін кеме жолдарын, магистральды ... ... ... ... құрайтын тиісті жол желілерінің болуымен
анықталады. 2006 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... ... 15,0 мың км темір жолдарын; 90,8 мың ... ... 4 мың ішкі суда ... кеме ... 434,5 ... пен ... жолдарын; 16,8 мың км магистральды құбыржолдарын
құрады ...... ... ... жол ... мың ... түрлері ... ... ... ... ... |15,0 ... ... темір жол | ... ... км |121,4 ... ... км |313,1 ... жолдары |90,8 ... ... ... ... |4,0 ... ... ... |16,8 ...... Республикасының көлігі мен байланысы 2002-2005. |
|Статистикалық жинақ. Ред.басқарған Э.Қонаев. Қазақстан Республикасының |
|Статистика агенттігі – ... [42 ] ... ... ... ... ... Республика ішкі
континентальды жайласқан, оның үлесіне жер ... ... ... ... ... 6,1%, ... КСРО-ға 12,1% тура келеді. Территория көлемі
жағынан Қазақстан әлемде 9-орынды ... адам саны ... ең ... ... – 1 ... км 6,2 адам тура ... Елді мекендер, табиғи
ресурстары және өндірістік ... ел ... ... ... бірге республика әлемнің дамыған елдерінен алшақ жатыр, ал
экономикасының құрылымы және ... зор ... жүк ... ... Осы ... ... экономикасын дамытудағы
тасымалдаудың маңызының өте жоғары екенін ... ... ...... түрлері бойынша жүк тасымалдау және жүк айналымы
|жылдар |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... | | | | | | ... ... түрлері |1293,10 |1404,50 |1531,10 |1687,50 |1840,50 |1926,9 |2024,0 ... ... | | | | | | | ... ... |171,80 |183,80 |178,70 |202,70 |215,60 |222,7 |246,5 ... |982,0 |1076,90 |1219,30 |1318,2 |1444,8 |1511,1 |1582,5 ... |0,45 |0,50 |0,50 |0,50 |0,70 |0,80 |0,90 ... мың ... |14,40 |9,40 |15,90 |24,20 |18,20 |20,94 |18,0 ... |138,80 |143,30 |132,60 |166,10 |179,40 |192,0 |193,6 ... ... ... | | | | | | | ... ... ... |207,10 |225,40 |232,30 |258,40 |283,10 |296,3 |328,8 ... ішінде: | | | | | | | ... ... |125,00 |135,70 |133,10 |147,70 |163,40 |171,9 |191,0 ... |31,00 |33,00 |37,60 |40,20 |43,90 |47,10 |53,80 ... |0,04 |0,04 |0,05 |0,07 |0,08 |0,09 |0,03 ... мың ... |117,5 |43,7 |53,4 |93,9 |68,3 |96,7 |66,5 ... |50,90 |56,60 |61,50 |70,40 |75,60 |77,10 |83,9 |
| ... – ҚР ... ... ... деректері бойынша [42], [44]. ... ... ... ... өнімдеріне бағаның өсуіне
қарағанда, жүк пен ... ... ... ... ... осы ... ... көлемінің дерліктей төмендеуінің нәтижесі
болып саналады. Келтірілген 3-кесте көлік кешенінің жүк ... ... ... ... ... емес, қызмет көрсетуші саласы
ретінде бой көрсетеді және оның ... ... ... ... жанама сияқты болып қалады - өйткені тасымалды жүзеге асырмас бұрын,
тасымалданатын нәрсені қайта өндіру қажет. Оның ... ... ... ... ... ... немесе болмауы, осы сұранысты ... ... тағы ... ... ... ... арқылы күшейе түседі. Соған
қарамастан жалпы экономикалық заңдылықтар, соңғы жылдардағы экономикалық
ахуалдың өзі де ... ... ... ... біршама жоғары екендігін байқатады.
Барлық көлік түрлерімен жүктерді тасымалдау көлемі 56,5 пайызға өсті, ... ... жол ... 43,5 ... ... – 61,1 пайыз, өзен
көлігімен – 100 ... әуе ... – 25 ... ...... ... 2000 ... 2006 жылдарға дейінгі кезеңде жүк айналымы
темір жол ... 52,8 ... ... – 73,5 ... – 64,8 ... ... ал жүк ... әуе көлігімен 43,4
пайызға және өзен көлігімен 25 пайызға төмен (3-кесте) .
Осы жылдың өткен ... жүк ... ... ... ... тасымалдау деректерін және көлік қызметтерін көрсететін
жеке кәсіпкерлердің қызмет ету нәтижелерін ... ... ... аумағына және одан тысқары жерлерге негізгі ... ... ... мен ... жол ... көрсеткіштері
тұрақты өсуде. Сонымен қатар жүк тасымалында құбыр көлігі рөлінің өсуіне ел
аумағынан ... ... ... және Орта Азия ... ... мұнай өнімдері, қант, көкөністер мен бақшалық дақылдар, азық-
түлік өнімдерінің шығарылуы мен кері қарайғы ... ... ... ... ... мен олардың жабдықтары көптеп тасылуы
әсер етіп отыр. Олай болса, көлік ... ... арта ... ... ... осы ... жолаушылар тасымалдауда көлік
жұмысының өскендігін аңғартады. 2006 жылы барлық көлік түрлерімен 10590,8
млн. ... ... бұл ... ... ... 2001 ... салыстырғанда
31,9 пайызға өсті, соның ішінде темір жол көлігінде жолаушыларды тасымалдау
– 21,9 ... ... – 32,1 ... ... – 10,1 ... ... – 33,3 пайызға, әуе көлігімен -12,2 пайызға, автобуспен –
37,4 пайызға, ... – 23,4 ... ... байқалады. Сәйкесінше,
жолаушылар айналымы 2006 жылы ... ... ... 2001 жылмен
салыстырғанда 39,8 пайызға өсті, соның ішінде троллейбуста – 35,1 ... – 8,6 ... ... – 33,3 пайыз төмендесе, әуе көлігінде –
95,5 пайызға, ... – 42,5 ... ... ... пайызға өскені байқалады (4-кесте). Жолаушыларды тасымалдау көлемінің
өсуі қолданыстағы автокөліктермен тасымалдау және жеке ... ...... ... ... ... тасымалдау және жолаушылар
айналымы
|Көлік түрлері |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... млн. адам ... ... |21,6 |20,7 |17,7 |16,4 |16,5 |16,4 ... |5438,5 |6136,4 |6189,7 |6559,4 |6960,9 |7469,4 ... |2416,6 |2742,7 |2532,5 |2675,8 |2814,8 |2983,5 ... |76,7 |76,9 |79,8 |74,2 |73,2 |69,0 ... |74,2 |69,5 |72,5 |63,2 |56,9 |50,4 ... |0,03 |0,06 |0,06 |0,05 |0,04 |0,04 ... |0,9 |1,0 |1,3 |1,3 |1,7 |2,0 ... |8028,5 |9047,3 |8893,5 |9390,3 |9924,0 |10590,8 ... ... млн. жкм ... ... |10384 |10449 |10686 |11849 |12136 |12705 ... |49407 |55046 |55676 |59291 |63831 |70389 ... |21880 |24383 |25148 |25950 |27820 |30435,6 ... |339 |342 |353 |329 |327 |310 ... |296 |272 |288 |248 |221 |192 ... |0,6 |1,03 |0,9 |0,5 |0,5 |0,4 ... |1901 |2179 |2654 |2638 |3265 |3717,0 ... |84208 |92672 |94806 |100305 |107600 |117748 |
| ... – ҚР ... ... ... ... бойынша [42], |
|[44]. ... ... ... ... ... тасымалдау есебінен
қаржыландырылады. Жүк тасымалдарынан түсетін кірістердің шамамен 15 пайызы
жолаушылар тасымалдарын ... ... ... ... тәжірибесі қазақстандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігіне теріс
әсер етеді, себебі, бұл соңында жүк ... ... ... ... өсу ... жолаушылар тасымалын ұйымдастыру
республиканың қалалары мен облыстарын ... ... ірі ... ... дамытуға көп әсерін
тигізеді.
Қазақстан Республикасының мол кеңістіктері темір жол және автокөлік
жолдар ... ... ... ... ... 70 ... астамы
үлесіне тиетін темір жол көлігі көлік түрлері ішінде маңыздысы. Темір жол
көлігі ең консервативті ... ... ... жол ... – ел мен ... жер
мен жерді байланыстырып, жолаушылар мен жүк ... ... ... ... ... ... қуатын арттыратын күретамыр екендігі
белгілі [45].
Ескерту – Автор 2 және ... ... ... – Көлік түрлерінің үлес салмағы (2006 ж.)
Темір жол көлігі сыртқы байланыстарда негізгі жүк және ... ... ... ал оның жалпы жүк айналымында ең көп
көлемдегі үлесі 2006 жылы ... ... ал ... ... ... қамтиды (4-сурет).
Кеңестер одағы кезінде темір жолдар көліктің ең ... түрі ... ... ... ... ... ... мезгілінде ауа-райы
қандай болмасын жұмыс істеп, ауылшаруашылығы мен жеңілөнеркісіп тауарларын,
шикізаттарды, өндіріс өнімдерін жеткізіп ... Бұл ... ... ... тұрақтылықты қамсыздандыруда, қорғанысты нығайтуда
ерекше рөлге ие болды. Сонымен қатар темір ... қор ... ... ... да белгілі. Қазақстанның үш темір жол ... ... ... ... яғни ... ... және ... Қазақстандық 1990 жылы
баға бойынша 8,5 млрд. сомды ... ... ... жол ... ... қаржылық-экономикалық және техникалық
ұйымдастырушылық күрделі сипатта ... ... ... ... сала. Темір
жолдағы қазіргі ... ... ... ... дағдарыстармен түсіндіру қалыптасқан. Дегенмен. Жоғарыда көрсетілген
себептермен қатар ... жол ... ... ... ... болға, тек
ішкі салалық мәселелер де жеткілікті. Біздің пікірімізше, Қазақстандағы
темір жолдың негізгі мәселелері болып ... ... ... ... саналады.
Қазақстандағы теміржолдың ұзындығы 15 мың км-ге өскен. ... ... ... ... ТМД ... ... Ресей мен
Украинадан кейін 3-ші орында тұр. Олар Республиканың барлық ... қана ... ... ... 15 ... ... арқылы
Қазақстанның халықаралық байланысын қамтамасыз ... және ... ... ... береді. Темір жолдар елімізді
Ресей арқылы Еуропамен, Иран арқылы ... ... ... ... ... ... жалғастырады [47].
Темір жол көлігі климат жағдайына, жыл мен тәулік уақытына қарамастан
жүк және ... ... ... жоғары өткізу мен
тасымалдау қабілетімен; жүк тасымалдаудағы ... ... ... ... ... алыс және орта қашықтыққа тасымалдаудағы ... ... ... ... жол көлігін дамыту тұжырымы төмен шығындармен
жолаушыларды және жүктерді тасымалдауда экономика сұраныстарын ... үш ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді қарастырады: 1) жолаушылар үшін ... және ... ... 2) ... жылдамдығы; 3) сервис
деңгейі.
Темір жолдың тұрақты әрі, бірқалыпты жұмысынан көбінесе жұмысшылар мен
қызметшілерді қаладағы кәсіпорындарға жеткізуге және ірі ... ... ... ... ... етеді. Қазіргі жағдайдағы темір
жол көлігінің міндеті аз шығындармен жүктерді және ... ... ... ... ... ... Олай болса, темір жол ... ... және ... ... ... ... қозғалысы бойынша мемлекеттік
әлеуметтік-экономикалық мәселені шешеді.
Осыған байланысты темір жол көлігінің рөлі ... ... ... ... ... ... ... спорт, білім беру, денсаулық
сақтау, ғылым және тағы басқалар) рұқсаты ... ... өмір ... ... ... жүйе ... ... жүзеге асыру;
- халықтың әлеуметтік мобильдігін арттыру және олардың тәжірибемен,
білімдерімен, мәдениетімен алмасуын кеңейту;
- қала ... елді ... ... ... және
ыңғайлылығын кеңейту;
- көші-қон және еңбек процестерін ... ... үшін ... ... жол ... қызметін дамытпайынша кез-келген ... ... кете ... ... ... кезекте бұл сала
кәсіпорындар мен тұрғындардың көлік қызметіне деген ... ... ... ... ... ... жол ... еліміздің экономикасында
жалпы тасымалдауға бейімділігімен анықталады, жыл бойына күндіз-түні
жұмыс істейді, сәйкесінше, бұл ... ... ... бар ... үшін өте ... ... жол көлігінің қызметтері Қазақстандағы
аймақтардың және ірі қалалардың тіршілігін қамтамасыз етуде үлкен ... ... ... ... жол көлігінің динамикасы мен мөлшерінің
құрылымын талдай отырып, 2001-2006 ... ... ... қатынаста төмендегендігін анықтауға болады: 2001 жылы 21,6 ... 2006 жылы 16,4 млн ... ... (5-сурет).
Ескерту – Автор 3-кестенің негізінде құрастырған.
5-сурет – 2001-2006 жж. темір жол көлігі жұмысының динамикасы
Жолаушыларды тасымалдаудың зор көлемі ... ... жол ... келеді. Қазіргі кезде жыл сайын темәр жолмен жолға ... ... келе ... ... яғни 21,9 пайызға азайған,
бірақ жолаушылар ... ... 22,3 ... өскен. Бұл Қазақстьан
темір жолындағы өнімділіктің ... ... ... ... ... ... ... тарифтердің үнемі көтеріліп
отырғанына қарамастан шығын көп болып келеді, өйткені тарифтер ... ... ғана ... ... ... ... көлігінің бөлігі және жолаушыларды
тасымалдайтын бірыңғай жүйе болып саналатын қала сыртына-қалалық көлік
түрінде ірі және ... ... қала ... ... ... ... ... пікір бар. Темір жол көліктерінсіз қалаларды және
өнеркәсіп объектілерін салу, жаңа ... ... ... емес. Сондай-ақ,
төтенше жағдайларда (жер сілкінісінде, су ... ... ... және апат ... ... ... ... тасымалдауда
темір жол көлігі маңызды қызмет атқарады. Сондықтан Республикада темір жол
көлігін дамытуға басты ... ... жол ...... ... және ... жағынан
жеткілікті күрделі кешен. Ол әсіресе алыс қашықтықтарға тасымалдау кезінде
тиімді және болашақта алыс қашықтықтарға ... ... ... қала ... жолаушылардың тасымалдануын қамтамасыз ететін жетекші
көлік түрі болып қала ... ... ... ... ... ... ... басым көңіл бөлінуде. Бүгінгі күні тасымалды
қамтамасыз ету, жолаушылардың ... ... жол ... тасымалды
жүктердің сақталуы қатаң тік басқару жүйесі бар ... ... ... ... асырылады.
Қазақстанның темір жолдары жалпы ұлттық және аймақтық дамуда маңызды
қызмет атқарған, Транссібір магистралінің бөлігі ... ... ... және ол ... ... жүк көлемдері және жолаушылар тасымалданған.
Сондай-ақ, ... бай ... кен ... ... үшін ... ... көлемдерін қамтамасыз еткен. Әлемдегі ең ірі Екібастұз
көмір кен орны болатқұю зауытының электр ... ... ... ... табиғат ресурстары бокситтерді, хром, ... ... ... да кендерді және шикізаттарды ... ... ... ... қажетті және маңызды көлік қызметтерін көрсеткен
және ауыр жүктерді тасымалдау ... ... ... ие ... Осы ... ... қарай экономика да солай ... және ... ... да ... жол ... қызметтерін дамытудың негізгі мақсаттары:
- багаждарды, жүк багаждарын, жүктерді және ... ... және ... ... үздіксіз
және сапалы қамтамасыз ету;
- поездар қозғалысының қауіпсіздігін және тасымалданатын
багаждың, жүк ... ... ... ... ... ... дамуды одан әрі қамтамасыз ететін сапалы жаңа
техникалық ... ... ... ... ... ... тасымалдау бәсекелестігін
тұрақты күшейту жағдайларында ... ... ... темір жол көлігінің ... ... ... ... ... ... ... теміржол көлігінде қозғалыс қауіпсіздігін сақтау, қызмет
көрсетуді жаңғырту, жөндеу жұмыстарының сапасын арттыруда ... ... ... ... енгізуде. Осы бағытта
қызмет көрсетушілердің бірлесе күш сала қимылдауы – ... ... ... ... ... ... ... болатын ауқымды
мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... күнінің жүктелген уақыттарында
жолаушыларды өз уақытында тасымалдау, ... ... ... ... ... ету, ... жоғары , барынша сиымды
маршруттарды біріктіру сияқты қызмет көрсетуде бірқатар басты мәселелерге
назар ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады және еліміздің көлік жүйесінде маңызды орынға ие. Алысты жақын
еткен көлік – ... ... ... қара жолдың тұлпары – ... ... ... ... ... көлігі мемлекеттер аралық және ... ... ... ... ... және ішкі
сауда мен нарықтық экономиканы дамытуда маңызды ... ие. Бұл 2006 ... ... --% ... 1582,5 млн. тонна жүк тасылған. Салыстыру
үшін темір жол көлігі түрін ... онда 2006 жылы ... 246,5 млн. ... ... ... ... жол көлігімен салыстырғанда ең көп таралумен
және қол жету мүмкіндігімен; ... мен ... ... жоғары
жылдамдықпен және маневрлігімен (икемділігімен); жүкпен ешқандай қосымша
аралық операциялар ... ... ... есікке дейін» орындау
мүмкіндігімен; қысқа қашықтықтарға іс жүзінде баламасыз қызмет көрсетулер
ұсынумен (қала ... және қала ... ... ... ... салыстырмалы түрдегі жоғары емес капитал сыйымдылығымен
сипатталады [49].
Ескерту – автор 2-кесте негізінде ...... ... жүк ... көлемі
Көпшілік қолданыстағы автомобиль көлігімен жүкті тасымалдаудың
құлдырауы 6-суретте ... ... ... ... ... ... 1991 ... 2000 жылға дейінгі аралықта
бағалар мен ... ... ... жүк ... ... ... көлігімен тасымалдаудың төмендеуі байқалады. Ал, 2000
жылдан бастап жалпы жүк жіберудегі көпшілік қолданыстағы автомобиль ... өсуі ... ... ... жолаушыларды тасымалдауда маңызды қызмет
атқарады. Оның үлесі 2006 жылы барлық көлік түрлерімен жалпы ... ... 98,5 ... ... Сол ... ... көрсеткіштері бойынша автомобиль көлігінің үлесі 85,6 ... ... бұл ... ... сонда, ол қолайлы, тиімді және жүргізу
мүмкіндігі жоғары, техникалық ... және ... ... ... алып ... өзіндік құны ... ... ... ... көлікпен қамтамасыз етілген жоғары дамыған
елдерде автомобиль жолдарының тығыздығы мен әр ... ... ... ... ... ... ... болғандай, Қазақстандағы жалпы пайдаланудағы автотрасстың
ұзындығы 90 мың км. Ал, ... ... ... ... ... ... үшін барлығы 150 мың км.
Ұзындықтағы автокөлік жолы ... Оның ... ... ... ... техникалық жай-күйі күн сайын нашарлап сын көтермейтін жағдайда
[50].
Жол төсемінің ... ... ... ... ... пайдалану шығыстарының артуына, жол ... ... Ал, ... ... жылжымалы құрамының тозуы жөндеуге және
пайдалануға арналған шығындардың артуына, ... ... ... соқтырады және қоршаған ортаға теріс ... ... ... ... жол апатының алдын алу және ... ... ... ету ... тиімді іс-шаралар қабылдаудың өткір
қажеттілігі туындап отыр. Автожолдардың ... ... мен ... ... ... ... дерлік саласына әсері болатындықтан республикалық
және жергілікті маңызы бар жолдардың жай-күйін жақсрту ... ... ... бірі.
Біздің ойымызша автомобиль көлігі қызметін дамытудың мынадай ... ... жол ... ... мен ... ... ... бұл өз
кезегінде осыларды ... ... ... ... ... ... алып ... құрылымдардың көлемі ұлғаяды және бұлармен бірге ... ... ... ... жүретін жылдамдық өседі, тасымалдаудың құны
төмендейді;
- туризм және жол бойындағы инфрақұрылымдар ... ЖІӨ ... және ... ... ... ... енеді, көптеген
жұмыс орындары пайда болады.
Әуе көлігі алыс және орташа ... ... ... ... ... жылдамдықпен және аз уақыт ішінде жеткізілуін қамтамасыз
етеді, еліміздегі шалғай ... ... ... ... және ... Әуе көлігінің үлесіне көлік кешенімен ... ... ... ... 13 ... ... Өсу қарқыны
бойынша әуе көлігімен жолаушыларды ... ... өте көп – 18 ... ... ... Осы көлік түрінің негізгі артықшылықтары: жолаушыларды және
жүктерді тасымалдау ... ... ұшу ... ... ... ... ұшу жағдайының ыңғайлылығы. Әуе
лайнерлері шалғай орналасқан аймақтар мен аудандарға ... ... ... бағалы тастар және олардан жасалған бұйымдар,
кинофильмдер, бейнематериалдар сияқты жүктерді және тағы ... ... ... ол ... ... ... ... жеткізуге,
құрылыс кезінде, ауыл шаруашылық жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық дәрежесінің көрсеткіші
болып табылады.
Тарихи ... ... ... ... ... әуе ... ... шаруашылығының аса маңызды саласына айналды. Бұл ... ... ... ... ... ... өңірдегі тұрғындар
пайдалана алатындай болды. Мемлекет тарапынан орнатылған төменгі тарифтер
авиацияны жалпыға бірдей қатынас құралдарына айналдырды.
Қазақстанның ... алып ... әуе ... ... ... ... азаматтық авиациядағы дамудың көрсеткіштерінің жалпы
төмендегені байқалады. ... 2 және ... ... әуе ... жүк тасымалдаудың динамикасын және жүк
айналымын, сондай-ақ, әуе көлігіндегі ... ... ... ... ... байқатады.
Соңғы жылдарда азаматтық авиацияда авиакомпаниялардың көбеюіне
қарамастан әуе кемелері ... ... ... ... ... ... майлардың, аэропорт қызметінің, әуе
кеңістігінен ұшып ... ... ... ... ... және
тұтқиыл өсуіне алып келді. Міне осылардың барлығы авиациялық рейстерді
қалыптастыруға қатты ауытқулар алып ... әуе ... ... азайтты. Мұның дәлелі қазіргі таңда әуе көлігімен халықтың 10%-ы
ғана тұтынады. Қазақстан ... әуе ... ... алмауына
басты себеп – билеттің шексіз қымбаттығы. Сондықтан да біздің ойымызша, ... шешу үшін ... ... ... ... ... шығару жолдарын қарастыру қажет-ақ.
Соңғы жылдары әлемдегі әуе көлігі бастан кешкен жалпы ... ... ... ... да мүшкіл. Әлемдік авиацияда
жалпы пайдаланудың шығындары өсті, салық және басқа да әр ... ... ... ... Бұған мысал ретінде, әлемнің 225
авиакомпаниясы жылына орта ... 5 ... ... әр түрлі аэропорт
жинауларына және 4 млрд. ... ... ... ... ... ... авиакомпаниялар зор қаржылық жоғалтуларға ұшырауда.
Осылардың салдарынан олар ... ... ... ... түрліше жаңа
әдістермен жұмыс істеуде. Ерекше кең тараған шаралардың ішінен мыналарды
атауға болады: жазға персоналды қысқарту, ... емес авиа ... ... ... ... пен шығындарды қысқарту, демпинг ... ... ... [51].
Әлемдік авиациядағы осы мақсаттарды ескере отырып, мыналарды айтуға
болады, қазіргі таңда әлемдік тәжірибе негізінде ... әуе ... ... құрылған. Ол арқылы ұлттық әуе тасымалдары жүзеге
асырылады, алайда авиа ... ... ... ... кең
мүміндіктерге ие тасымалдаушылар саны аз. Қазақстанның әуе қызметтерінің
нарығында меншік нысандары әртүрлі 40 әуе ... ... ... ... 30 әуе ... толығымен жеке меншік. Бүгінгі күні авиациялық
қызмет нарығында жемісті әрекет ететін «Қазақстан» ... ... ... ... ... әуе ... ... қызметі
«Қазақстандық навигация» республикалық мемлекеттік ... ... ... ... ... 21 ... ... 10 халықаралық аэропорттар жұмыс істейді.
Қазақстанның әуе көлігінің негізгі мәселелері: ұшақтар паркінің
көнеруі, ... ... ... жол) ... ... және аэропорт
ғимараттарын қалпына келтіру қажеттігі, жаңадан ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерінің жеткіліксіздігі және т.б.
Сонымен, қазіргі Қазақстанның әуе көлігі қызметінің айта қаларлықтай
тұрақты емес сала болып отырғанын айтуға ... ... ... бойынша,
Қазақстан әуе көлігінің бастан өткізіп отырған барлық мәселелері, осы
саланы басқару ... ... ... ... ... ... Сондай-
ақ әуе көлігінде ... ... ... ... мен ... әуе ... ... қызмет көрсету және жүктерді
тасымалдау, әрі әуежайларда жолаушыларға ... ... ... одан ... олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру оңтайлы құрылымды қажет
етеді.
Қазақстанның жалпы көлік жүйесіндегі су (өзен) ... ... ... сонымен қатар ішкі су көлігімен минералдық-құрылыс
материалдарын, ... ... ... ... төкпелі, құрғақ
жүктерді және транзиттік жүктерді тасымалдау бойынша қызмет атқарады.
Су көлігі терең өзендермен ... ... ие және ... құны, әсіресе жалпы жүктерді, сондай-ақ жолаушыларды тасымалдауда
салыстырмалы төмен; меншікті капиталдық ... ... және ... аз. Өзен ... кемшілігі негізгі жүктер және жолаушылар
ағымдарының өзен ағыстарының бағытына сәйкес ... жыл ... ... ... ... жол ... ... жүктерді тасымалдау
жылдамдығының төмендігі; басқа көлік түрлеріне қарағанда ... ... ... ... ... ... ... көлігі өзен, көл және теңіз көлік түрлерімен ... ... ... ... ... бола алады. Бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... және ... ... құру еліміз
үшін маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Қазіргі уақытта қазақстандық
теңіз сауда флотының құрамында әрқайсысының жүк ... ... 12 мың ... ... ... ... Одан әрі танкерлік флотты дамыту ірі тонналы
танкерлерді салу арқылы қарастырылады. Бүгінгі күні ... ... ... 150 кеме ... ... Флотты көбейту теңізде жүзудің
қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын ... ... ... етеді.
«Казмортрансфлот» ұлттық компаниясымен Құрық порты ауданында кеме жөндеу
өндірісін құру ... ... 2006 ... ... ... ... бірі – ... портының өткізу қабілетін екі есе – жылына 11,5
млн тоннадан 23 млн ... ... ... ... беретін «Ақтау портын
солтүстік бағытта кеңейту» іске асырылуда. Өзен көлігі бойынша мемлекеттік
техникалық өзен ... ... ... ауыстыру және жетілдіру,
сонымен қатар Бухтарминск және ... ... ... ... ... салу және жаңарту қарастырылуда.
Саланың әлеуеті ішкі және түр аралық бәсекелестіктің дамуына, шетелдік
тасымалдаушылармен жарысуға байланысты ... ... ... ... сақталуы және белгілі жетілуі қамтамасыз етіледі. Кешеннің
барлық секторларының ... ... ... және жүктерді
тасымалдау көлемінің төмендеу, құнсыздану үрдісі салдарынан шығындалумен
сипатталады. Салада ... ... ... ... жеке ... жетіспейді. Сәйкесінше, тиімді және тұрақты көліктік
саладағы ... ... білу ... құрылымды қайта құру мен
көтерудің, тұрақтандырудың, сонымен қатар ... өмір сүру ... ... жағдайы болып табылады.
Қызмет көрсететін коммуникация саласы инфрақұрылымның маңызды құрамдас
бөлігі болып табылады. Оның ... ... 2030 ... ... ... ... жеті ... бағыттардың біріне
жатқызылады. ... жеке ... ... ... ... ... иеленетін және көрсететін қызметтерінің көлемін тұрақты түрде
дамытып отыратын сала болып табылады. Бұл сала жылдан ... ... ... және ... ... қызметтер аясын кеңейте отырып, тұрақты
дамып келе жатыр. 1995 жылы байланыстың республикамыздың ЖІӨ-гі ... ... ал 2006 жылы 2,5 % ... ... ... ... жетілдіру жағдайында коммуникация
(байланыс) қызметі маңызды орын алады. ... кең ... ... қамту
шарттарында байланыс мәні жыл сайын арта түсуде. Коммуникация ... ... ... ... ... ... жаңа ... бағыт
арқылы айқындалатын ұлттық ... және ... ... өсіп келе ... ... ... бағытталған
саясатқа сүйенуде.
Инфрақұрылымның маңызды бөлігі ретінде байланыс экономиканың барлық
салаларында ... ... ... жұмыс жүруі үшін қажетті
ақпараттық ағымдарды беруді және қоғамның материалдық игілік жағдайын құру
аумағында ... ... ... ... ... ... орны мен ... зор кеңістік – Еуроазиат ... және 3 млн. км ... ...... телекоммуникация мәнін
айқындай түседі.
Инфрақұрылымдық бөлікте байланыстың құрамдас ... ... ... (7-суретке байланысты).
Ескерту – автор құрастырған
7-сурет – Коммуникация салаларының инфрақұрылымы
Коммуникация қызметі де елеулі табыс алып келеді. ... ... 2001 ... 2006 жыл аралығында сәйкесінше, байланыс
кәсіпорындарының табыстарының ... ... жылы ... ... 274,2 млрд тенгеге қызмет көрсетілген,
бұл 2001 жылмен салыстырғанда 203,6 ℅-ға ... ... Оның ... ... ... қызметінің мөлшері 3 ... ... яғни ... 33,3 млрд ... ... 2006 жылы ол көрсеткіш
99,5 млрд теңгеге жетті. Табыстың ұлғаюы көбіне қалааралық, ... ... ... қалалық және
миллиард теңге
Ескерту – Қазақстан Республикасы статистика жөніндегі агенттіктің
мәліметтеріне сүйеніп ... [42], ...... ... табыстары
Қазіргі таңда коммуникация саласына дүниежүзілік ... ... ... өмірі үшін өте маңызды. ... ... ... жаңа ... қызметтерінің толуы байланыс
қызметтерінің одан әрі ... ... ... ... ... түбегейлі өзгертуде, оның ... ... рөлі зор. Олар ... ... ... ... кез-келген саласында инновациялық ұсыныстардың жедел жеткізілуін
қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... саяси, қоғамдық мәселелерді шешу, өнеркәсіп
іскерлігінде, ғылым, ... ... және ... ... ... ... ... емес.
5-кесте – Байланыстың жекелеген қызметтерінен түскен табыстар
(миллион теңге)
| |2006 ... |2005 ... ... |
| ... көлемі|нақты көлемі|жылға |
| | | ... ... ... ... ... |274205,6 |222324,1 |123,3 |
|барлығы | | | ... ... | | | ... ... |4914,0 |4336,8 |113,3 ... ...... | | | ... ... |1441,0 |1174,4 |122,7 ... |1028,7 |812,7 |126,6 ... ... |4168,4 |3200,3 |130,2 ... ... ... |51294,2 |44227,7 |116 ... қызметінен | | | ... ... - ... |14646,8 |12371,3 |118,4 ... ... ... |20942,9 |17437,6 |120,1 ... | | | ... ... |9227,6 |7681,8 |120,1 ... |14360,7 |9661,1 |148,6 ... ... ... |93400,2 |134,9 |
|оның ішінде - ұялы байланыстан ... |82407,9 |151,6 ... де ... қызметінен |43316,1 |42368,6 |102,2 ... – ҚР ... ... ... ... ... [44]. ... соңғы екі (2005-2006 жж.) жыл ішіндегі қызметтер ... ... ... 2006 жылы ... ... ... барлық түрінен өсім байқалды. Сонымен қатар маңызды факті болып
қазіргі заманғы телекоммуникация қызметін көрсетуден түсетін пайданың ... ... ... және желіссіз байланыс пен Интернет байланысы. Ол
коммуникациялық салалынң дамуының осы бағыттарынның ... ... ... ... ... әр жыл ... өсіп ... ұтқыр
байланыс түрі дамуда. Бұл байланыстың түрінің үлес салмағы ... ... жылы 45,9 ... ... Бұл ... ... ... болып –
ұялы байланыс табылады. Ол ... ... ... ... ... ұялы ... ... саны өсуде. 2006 жылы
олардың саны 8,4 млн. адамға жетті, 2001 ... ... 6-7 ... яғни 2006 жылы республиканың әрбір ... ... ... ие. Бұл ... ... мен ... кейінгі үшінші көрсеткіш
Сонымен қатар халықаралық, қалааралық телефонмен сөйлесулердің саны да
өсуде. Қалааралық, халықаралық телефон байланысы ... ... ... 2005 жылы 44227,7 ... ... құраса, 2006 жылы бұл көрсеткіш
51294,2 миллион теңгеге жетті, яғни 16 ... ... ... ... ... ... жылдары табыстың өсуін байқатады. ... сату ... өсуі ... ... байланысы және пошталық
байланыс қызметтерінің сатылу көлемінің артуымен түсіндіріледі.
Жалпы, елдегі байланыстың даму деңгейі экономикалық даму ... ... ... ... ... ... ... өсуі мен базалық деңгейді
сақтауға, сонымен қатар қосымша құн деңгейі бар қызмет көрсетулердің ... ... ... ... ... ... мәліметтер елімізде
байланыс нарығының дамуы арта түскендігін айқындайды. ... орай ... ... ... ... ... ... адамда
ақпаратпен алмасу қажеттілігі туындауда. Осы қажеттілік телекоммуникацияның
дамуын анықтайды, яғни ... ... ... үшін ... ... ... Елдегі ешбір сала байланыс құралдарынсыз жұмыс
істемейді. Сондықтан да байланыстың нақтылы және ... ... ... ... ... ... анағұрлым жақсы
басқаруға ... ... даму ... ... ... жаңа деңгейі бар және ... ... ... ең жаңа ... мен ... байланыс қызметтері рыногында бәсекелестіктің барынша дамуымен,
ұлттық ... ... ... ... операторларды бірдей
мүмкіндіктермен қамтамасыз етумен байланысты.
Көлік және ... ... ... ету ерекшеліктері
инфрақұрылымдық кешеннің құрамдас бөлігі бола отырып ... ... ... ... елеулі үлес салмағынан тұрады.
Осылайша, көлік-коммуникациялық ... ... ... ... көлік және
коммуникация қызметтерінің жүзеге асырылуының тиімділігі елдің ... ... ... ... ... табылады, ол экономикалық
базистің кеңеюіне мүмкіндік береді, ... ... ... әсер ... ... барлығы қоғамның барлық ... ... ... ... және ... қамтамасыз
ету үшін жағдай жасайды.
Қазіргі жағдайда ішкі, не болмаса әлемдік нарықта да ... ... ... рөлі арта ... ... ... ... экономикалық қарым-қатынастарды белсенді ... ... да ... әрі ... ... қызметтеріне қол
жеткізу арқылы экономикалық өсу мен халықтың әл-ауқатын арттыруға ... ... ... ... ... істеуі мен
дамуындағы ең басты мемлекеттік ... ... ... ... ... отандық өнімді сыртқы нарыққа
шығару, шетелдік серіктестер мен ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Бұл
орайда Қазақстан аумағымен өтетін көлік дәліздерін дамыту – Еуропа мен ... ... ... ... ... жолы
болмақ.
Қазақстан Республикасында инфрақұрылымның қызмет көрсету салаларының
дамуы қоғам мүшелерінің тіршілігінің ... ... ... ... Осы өзгерістер қоғамдық өндірістің құрылымындағы экономикалық-
әлеуметтік өзгерістерге, оның тиімділігін көтеруге ықпал ... ... ... ... халықтың әл-ауқаты ілгері дамиды.
Сонымен, Қазақстанның көлік-коммуникация саласының ... ... ... қызмет ету ерекшеліктерімен сипатталды. Қазақстан
Республикасының көлік-коммуникация кешенінің жұмыс ... жыл ... ... ... келе ... және ... қызмет көрсету ауқымының
кеңейтіле түскенін байқадық. Сонымен ... ... ... ... жаңа ... ... қаржының жетіспеушілігі де өзекті
мәселе болып табылады. Осының ... ... ... ... ... ... үшін үлкен бәсекелестік тудырып
отыр. Күрделі ахуалда ... неше ... ... ... ... әрекеттестігі, барлық көлік-коммуникация кешенін басқарудың
бірыңғай тетіктерін ... ... ... бұл біртұтас көлік-коммуникация
жүйесін жасау керек ... ... ... ... ... ... реттелетін нарық тетіктерін жасау бойынша кешенді іс-
шаралар болып, олар ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін жоғарлатуды көздейді.
2.2. РЕСПУБЛИКАДАҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМ ДАМУЫНЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ АХУАЛЫ.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Инвестициялар Қазақстан Республикасының
экономикасын көтеруде және ... ... ... атқарады. Олардың
көмегімен тауарлар мен қызметтердің өндірісін өсіруге, жаңа технологияларды
әзірлеуге, мемлекеттің басқа ... ... ... және ... ... ... 2003-2015 жылдарға
арналған ... ... ... ... ... ... салаларының инвестициялық әлеуетін
пайдалану белгіленген [40].
Инвестициялық саясатттың ұзақ ... және ... ... әр ... ... ... ... арқылы үлкен
жетістіктерге жетуге болады. Республика экономикасы үшін инвестициялардың
маңызы халықаралық рыногқа шығумен және ... ... ... ... ... қана қалмайды. Инвестицияларды тартуды
физикалық, моральды ескәрген жабдықтарды жаңа технологияға ... ... ... ... және ... жаңа ... ... Еліміздің
аумағы ұлан ғайыр болғандықтан, инфрақұрылымының дамуы жеткіліксіз,
сондықтан оны нығайту ... ... ... ... ... ... мемлекеттiњ
жалпы єлеуметтiк-экономикалыќ µсуiне, т±рѓындардыњ µмiр с‰ру сапасыныњ
артуына, ж±мыспен ... ету ... ... ... ... ... ... ќажеттi шыѓындарды азайтады, және ж±мыс ... ... ... ... ... психикалыќ аурулар, ќылмыс сияќты
ќоѓамныњ єлеуметтiк дерттерiн азайтуѓа ... ... ... ... ... ... аудандардыњ дамуына жаѓдай жасайды [52].
Ќазаќстан Республикасында басты ... ... ... ... деп ... ... ќатар єлеуметтiк-экономикалыќ дамудыњ мањызды
шарты ... ... ... ... жоѓарѓы инвестициялыќ
белсендiлiк кµрсетiледi. Қазақстанның ... ... ... ... жағдайында, отандық экономиканы бәсекеге
қабілеттілігін нығайтуға ... ... және өз ... ... ... ... және ... шикізат емес саласын
дамыту мақсатында мемлекеттің инвестициясын жүзеге асыруда. Сонымен қатар
инвестициялық ахуалды одан әрі ... ... ... ... оларды тиімді пайдаланудың жоғары деңгейіне қол жеткізу, инфрақұрылым
салаларына инвестициялардың көлемін ұлғайту мәселелері алға қойылуда.
Бәсекелестік ... ... ... жүргізілген жағдайда және
экономикаға инвестициялар енгізу талап етілгенде мемлекет рөлі ... ... Ол ... ... ... ең алдымен, инфрақұрылымға
жұмсау сияқты тәжірибелік шараларда байқалады.
Инфрақұрылым ұдайы ... ... ... ... ... ... объектілеріне түсетін капитал айналымы көп жағдайларда баяу
жүреді, ал одан түсетін ... ... ... ... мүмкін.
Сондықтан жеке кәсіпкерлер оның дамуына капитал салуға әрдайым қызығушылық
тудырмайды. Дегенмен де ... ... ... оны ... бюджет, кәсіпорын қорлары, әртүрлі қорлар және инвестициялық
компаниялар және тағы ... ... ... ... ... асырылуы
мүмкін.
Ќазiргi тањда инфрақұрылымның ќызмет кµрсетулер саласының дамуында жєне
оларды инвестициялауда єлi де кµптеген кемшiлiктер байќалады. Єрбiр ќызмет
кµрсету ... ... ... инвестициялыќ ќиындыќтарды жењу
ќ±ралдары мен жања жолдарды iздеу жєне ... ... ... ... ... салаларда б±л мєселелердi шешу ... ... ... µсуiмен жєне ќайырымдылыќпен (меценат)
байланысты.
Ќызмет ... ... ... ролi, ол сол ... ... айќын кµрінедi. Мысалы, көлік және ... ... ... ... ‰шiн ... ... ... жетiлдiру, жања ќызметтi игеру, персоналды оќыту сияќты
мєселелер шешiмiн табу ... ... ... ... ... және
коммуникация кєсiпорындары бєсекелестiк ќабiлеттiлiгiн кµтеру, ... ... ... ... ... ... инвестицияны
ж±мылдыруына байланысты болады. Егер ќызмет кµрсету салаларына инвестицияны
тарту, тартылѓан ќаражатты ... ... ... ... жаѓдайда, ол
елiмiздегi халыќтыњ ... ... ... бiр кµзi ... ... ... болып жатќан
µзгерiстер инвестициялыќ тетiктiњ ... ... ... Єсiресе,
инвестицияныњ бiлiм,ѓылым, денсаулыќ, көлік және байланыс т.б. салаларѓа
єсерi зор. ¤ндiрiстiк және ... ... ... елдiњ жаѓдайын
жаќсарту - экономиканы дамытудыњ негiзгi маќсаты.
Қазіргі уақытта ... ... ... инфрақұрылымдағы
институттардың әртүрлі топтары біркелкі құрылмайды. Жоғары даму деңгейіне
нақты ... ... ... ... ... ... ғана, сонымен қатар міндетті сақтандыру қызметтерін ... ... ... Сонымен қатар өздерінің әлеуетін ... ... ... ... міндетті емес қызмет түрлерін көрсететін
(мысалы, қорларды ... ... ... және ... ... активтерін
инвестициялау қызметтерін орындайтын қазақстандық инвестициялық компаниялар
мен фирмалардың нашарлығы) институттар жатады.
Экономикаға, соның ... ... ... ... салыстырмалы көлемін (Қазақстан аумағы бойынша) үлкен
саяси және макроэкономикалық тәуекелдермен түсіндіруге болады. Бұл ... ... ... және ... ... құрылуы тұтынушы үшін
әрдайым тікелей тиесілі әрі бизнес сұраныстарымен ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымды құруға
тікелей байланысты болатын тұжырымның алға қойылуымен белгіленді, ... сол не өзге ... ... ішінде инфрақұрылымға салымдарды
енгізу тәуекелдерін (нарықтық, саяси және ұйымдастыру) төмендетуге ықпал
етуі тиіс.
Осыған байланысты, кез келген ... ... ... ... ... үш секторларды құрау керек: технологиялық, қаржылық
және кадрлық. Инфрақұрылымның технологиялық ... ең ... ... және ... ... инновациялық-технологиялық орталықтар және
техникалық парктер сияқты материалдық элементтермен қауымдасады; ... ... ... ... түрінде іске асырылады: бастапқы және
кепілді қорлар, сонымен қатар бюджеттік, қоғамдық және жеке ... ... ... көмек қорлары; кадрлық сектор негізінен,
материалдық емес ... ие және ... ... ... ... қатар әртүрлі құрылымдағы кәсіпкерлерге және менеджерлерге
кеңес беру, ... ... және ... ... ... арқылы іске
асырылатын нақты және нақты емес байланыстар жүйесін қарастырады.
Инвестициялық үрдістің барлық ... ... ... дамуына тікелей немесе жанама қызығушылық тудырады.
Инфрақұрылымды дамыта отырып, мемлекет оны ... ... ... ретінде
қолдануға және оның есебінен қазіргі заманғы экономикамен туындаған ... ... ... бірақ ең бастысы – инфрақұрылым бизнестің ең
үлкен саласына, елдің маңызды жаңарту, капиталды тиімді ... ... және ... ... ... инвестициялары мен
бизнесін жоғалту қаупі төмен болған жағдайда ... үшін ең ... ... ... әрі ... отырып, өте күшті экономикалық мотивацияға
ие болады. Осыған байланысты барлығына арналған пайда ... ... ... ... ал ... ... ... талап ететін
және жемісті дамуға ықпал ететін құрал ретінде болады. Бірақ инфрақұрылым
коммерциялық ... алу ... ... ... ... ... Бұл жағдайда қызмет саласын жобалық қаржыландыру кезінде
пайдаланылатын амал ... Олай ... ... осал жері ... объектілерін қаржыландыру болып табылады. Өндіріс құралдарының
меншік түрін кеңейту бірқатар күрделі проблемаларды белгіледі. Оның шешім
табуы нарыққа өту ... ... ... ... ... күні бюджет әлеуметтік инфрақұрылымды толығымен қамтамасыз
етуге кететін барлық шығындарды өзіне ... ... Бір ... ... (әсіресе тұрмысы нашар бөлігінің) мүддесін қорғауға және
оларға әлеуметтік ... ... ... етуге міндетті,
сондықтан ол әлеуметтік инфрақұрылым объектілерінің өзін-өзі қаржыландыруға
толығымен өте алмайды.
Қазіргі кезде Қазақстан ... ... ... жағдай инфрақұрылымның объектілерін қаржыландыру бойынша бірегей
басқа амалдарын қолдануды талап етеді. Мысалы, оң әсер ... ... ... іске асыру кезінде мемлекеттің
және жеке ... ... ... ... ... ... шет
елдердің көпжылғы шаруашылық ... алып ... ... ... ... ... жобалар, франчайзинг жүйесі,
келісім-шарттық жүйе және лизинг жатады.
Соңғы жылдары инвестициялық жобаларды іске ... ... ... ... ... ... инвестициялық
үрдістің түрлі сатыларындағы оның тиімділігі мемлекет тарапынан бақылаумен
үйлеседі. Осы модельді ... ... және ... ... ұзақ мерзімді инвестициялық жобаларды қаржыландыруға ... ... ... ... ... ... қаржылық
мүмкіндіктері шегінде) ұсынылады. Бұл механизмді қолдану саласы ... ... ... ... ... ... ... суды тазалау,
сумен қамтамасыз ету, денсаулық сақтау объектілерінің автострадаларын салу
объектілерін жекеше ... ... ... Концессиялық жобалар
спорттық құрылыстарды және тауарларды салу кезінде және тағы басқалар
тәжірибеленеді. ... ... ... ... жобалардағы
жеке капитал ағымын қамтамасыз ету үшін мемлекет екі жаққа тиімді болатын
тәуекелдер және сыйақылар ... құру ... ... ... жоба бойынша саудаласу жарияламасына ... анық ... ... ... жеке ... ... және ... таныстыру бойынша негізгі жұмыстар
алдын ала орындалу керек.
Концессиялық келісімдерді іске асырудың ... ... ... салаларында жеке капиталды қатыстыру үшін кедергілерді жою болып
табылады. Олай ... ... ... ... егер инфрақұрылым
уақытында жаңартылмаса және дамымаса, онда ... ... ... және оның желісінің жедел жаңартылуын көрсетеді. Бірақ, бұл
жол оны ... ... және ... ... салыстырғанда қымбатырақ
болады.
Экономистер инфрақұрылымды ... ... ... ... ... осы инвестициялар есебінен шығындарды
төмендетумен салыстыруды ұсынады. ... ... ету ... ... ... артуында және ЖІӨ физикалық өсуінде анық
байқалады. Бұл техникалық дамыған инфрақұрылым негізгі өндірістің үздіксіз
жұмыс істеуіне ... ... ... және сәйкесінше, шығындары төмен
өнімдер сапасын арттыруда орындалады. Олай ... ... ... ... ... ... етуі мүмкін, тіпті оны тежеуі
де мүмкін. Мысалы, жол, автокөліктерге май құю ... және тағы ... ... ... ... болуы тиіс. Егер бұл олай болмаса,
автомобиль өндірісінің бағасы төмендемейді ме? Егер жол ... ... ... не? ... ... – бұл ... ... әсер ететін өндіріс факторы.
6-кесте – Қазақстан Республикасындағы инфрақұрылымның кейбір салалары
бойынша негізгі капиталға ... ... |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... |1099986 |1327864 |1703684 |2420976 |2810277|
|млн. тенге | | | | | ... ... | | | | | |
| ... ... және |0,4 |0,2 |0,3 |0,2 |2,1 ... ... көрсету, | | | | | |
|% | | | | | ... ... |4939 |2425 |5001 |5819 |58206 ... және ... % |11,1 |12,3 |11,4 |8,1 |13,5 ... ... |121613 |163112 |194171 |195531 |380582 ... ... % |0,7 |0,7 |0,5 |0,4 |1,6 ... ... |7976 |9156 |7704 |9979 |43942 ... коммуналдық, | | | | | ... ... |0,6 |0,8 |0,8 |0,5 |2,2 ... % | | | | | ... тенге |6465 |10667 |14172 |13016 |60058 |
| ...... ... ... ... агенттің |
|мәліметтеріне сүйеніп, пайыздық үлесі автормен есептелінген. [53]. ... ... ... ... ... ... ... салынған инвестициялардың біртіндеп көбеюі экономикалық жағдайдың
және елдегі инвестициялық ... ... ... ҚР ... ... ... ... 2002 жылы инвестициялар көлемі
1099986 млн теңгені, ал 2006 жылы бұл ... 2810277 млн ... ... 155,5 пайызға артық. 2006 жылы жалпы инвестиция көлеміндегі көлік пен
байланыс ... 13,5 ... ... ... және әлеуметтік қызметтер
ұсыну – 2,1 пайызды, білім беру – 1,6 пайызды, коммуналдық, әлеуметтік ... ... ... – 2,2 пайызды құрады.
Инвестициялар инфрақұрылымды дамытудың негізгі ... ... ... ... өсудің басым саясатын іске асыру
барысында инвестициялардың сыртқы да, ішкі ... ... ... ... ... маңызды әрекет ететіндігі технологиялық және
өндірістік әлеуеттің тиімсіз ... ... Олай ... ... салу бойынша тартымды сала мұнай және табиғи газ
өндіру (негізгі капиталға енгізілетін ... ... ... ... ... ... ... қатысты операциялар (21 пайыз)
болып табылады. Алайда, инвестиция үрдісін әрі ... ... ... көп бөлігін тек қана мұнай-газ және металлургия секторларына
ғана емес, сонымен қатар ... ... ... да ... абзал.
Қазіргі таңда ішкi ќаржы ресурстарыныњ жетiспеушiлiгiне байланысты
мемлекеттiњ экономикалыќ саясатында шетел тiкелей ... ... ... инвестициялыќ хал-ахуалды ќалыптастыру басты баѓыт болуда
[54].
Экономикаѓа шетел инвестициясын тарту µнеркєсiп, ауыл ... ... де ... ... жобаларды несиелеудiњ мањызды кµздерiнiњ
бiрi болып ... ... ... ... аппаратты жања ѓылыми-
технологиялыќ негiзде ќайта ќ±рып, тауар жєне ќызмет ... ... ... ... ... экономикаға ±тымды тарта
бiлгенде жєне тартылѓан инвестицияны тиiмдi таратып, ‰лестiре бiлгенде ѓана
ќол ... ... ... Н.Є. ... ... ... жолдауында
шетел инвестицияларын тарту стратегиясы ±заќ мерзiмдi маќсат ретiне танылып
назардан тыс ќалмаѓан [55].
Қазіргі заманғы Қазақстан ... ... ... ... ... мәні арта ... Халықаралық бірігу және
ғаламдану кезінде кез-келген елдің әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... жұмыс істеуіне байланысты.
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттіктің деректері
бойынша 2002 жылы ... ... ... 487069 млн ... ... 2005 жылы бұл көрсеткіш 959148 млн теңгеге көтерілді, яғни - ... ... ... ... ... ... көлік пен байланыс
үлесі 2005 жылы - 4,3 пайызды, ... ... және ... ... – 0,01 ... ... беру – 0,3 пайызды, ... және жеке ... ... – 0,3 ... ... (7-кесте).
Қазіргі уақытта елде шетелдік инвестициялар үшін қолайлы жағдайлар әлі
де төмен деңгейде. Бұл қолайлы ... ... ... ... ... ... – қаржылық, көлік,
сервистік, байланыс және басқа саласының әлсіз дамуымен ... ... ... аппаратты жања ѓылыми-технологиялыќ негiзде ќайта
ќ±рып, ... жєне ... ... ... ... М±ндай
жетiстiктерге инвестицияны экономикаға ±тымды тарта бiлгенде жєне тартылѓан
инвестицияны тиiмдi таратып, ‰лестiре бiлгенде ѓана ќол ... ... - - ... ... инфрақұрылымның кейбір салалары
бойынша негізгі капиталға шетелдік инвестиция
нақты ағымдағы бағамен
| |2002 |2003 |2004 |2005 |
| ... ... ... пайдасына жүзеге асыру нұсқасын таңдау
кезінде шетелдік инвестор екі ... ... ... ... ... және тәуекел дәрежесін. Егер олардың арасындағы қатынас ең төменгі
деңгейден аз болса, онда инвестор инвестициялау туралы шешім ... ... ... ... инвестициялауға және оны жүзеге ... ... онда ол ... ... төмендететін әртүрлі
жеңілдіктерді, дотацияларды, түрлі кепілдіктерді ұсыну арқылы ... ... ... ... ... ... капиталды дүниежүзілік тарту, осы кешен ... ... құру ... ... Осы ... бағытты Қазақстан
Президенті Н.Ә.Назарбаев «біздің мәселе – Қазақстанды әлемдік бірлестікте
инвестиция үшін тартымды орын ретінде ... ... ең ... ... ... керектігін» ерекше атап көрсетіп, әрдайым ұстанады
[57].
Шетелдік капиталды тартудың ... ... ... ... ... ... аумағында инвесторлардың қызметі үшін тұрақты және
дамыған нормативтік-құқықтық базаны құру;
- салық ... ... жеке ... ... нығайту;
- инвестициялық шешімдердің қабылдануын қамтамасыз ететін ақпараттық
және кеңес беру ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз
етілуін реттеу.
Біздің еліміздің инфрақұрылымдық кешенді дамытудың маңызды артта қалуы
келесі себептерге байланысты: соңғы 15 жыл ... ... және баяу ... оның ... жеткілікті көңіл бөлінбеуі,
капиталдық салымдардың ... ... ... ... ... ұлттық бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ету факторы ретінде оның
рөлін бағаламау.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасында көлік ... ... оның ... ... тасымалының жеткіліксіздігі орын
алған экономикалық жағдай талаптарына сәйкес оның одан әрі даму жолындағы
негізгі кедергілердің бірі ... ... ... ... ... көп ... адамның негізгі құқықтарының бірі – қауіпсіз және еркін
қозғалу құқығын қамтамасыз ету ... ... ... көріп
отырғанымыздай 2000-2006 жылдар аралығында көлік және байланыс салаларының
негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемінің ... ... ... – ҚР ... ... ... ... бойынша [58].
9-сурет - Көлік және байланыс салаларының ... ... ... жылы ... ... ... капиталына салынған инвестиция көлемі
50631 миллион теңге болса, бұл көрсеткіш 2006 жылы 230120 миллион ... 4,7 есе ... ... ... ... ... 7769 ... 150462 миллион теңгеге өскен. Дегенмен, бұл тартылған инвестиция
көлемі жыл ... сала ... одан ... ... әлі ... ... Сондықтан бұл салаларға инвестиция көлемі көп қаржыны
талап етеді.
8-кесте – Көліктің ... ... ... ... ... (нақты қолданыстағы бағамен, млн.теңге)
|Аталуы ... ... ... ... ... ... салынған инвестицияның
көп бөлігін, яғни 39,8%-ын магистральды құбыр ... ... ең ... өзен көлігі алып отыр. Бұл, әрине республикамыздың ... ... ... арттырумепн құбырмен өткізу арқылы ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
бірнеше кезең бойына негізгі қорлардың физикалық және моральдық тозуы ... ... ... және ... база түпкілікті жаңарту мен
модернизацияны талап етеді. Қазақстанның темір жол саласында, ең ... ... ... ... қолданылады. Жолаушылар вагондарының
орташа қызмет ету мерзімі 65 ... ... ... ... ... негізгі қорлардың физикалық тозуы 60 пайызды құрайды.
Жолаушылар вагондары 1993-1994 жылдары соңғы рет сатып алынған, ол ... ... ... 246 млн ГФР ... ... сатып алынған болатын
[59].
1994-2006 жылдары темір жол көлігі жаңа жолаушылар құрамын алған жоқ
және ... ... да ... жоқ ... ... жол ... ал ... елдерде төртінші ұрпақтың техникалық құралдары
ендірілген шетелдердің (Германия, ... АҚШ, ... ... және ... ... ескерсек, техникалық саясатты осы бағытта жүзеге
асыру қажет, ол ... ... ... шығындарын және өсімін
қысқартуға жағдай ... ... ... ... ... ... тасымалдаудың болжамды көлемдерін қамтамасыз етуге қажетті вагон
паркын жаңарту болып табылады:
- жаңа құрылымдағы немесе жаңартылған ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру және жаңарту (кузовтар мен
тіркемелердің ... ... ... ... арқылы вагондарды
жөндеу қызметтерін сатып алу, ішкі жабдықтарды жаңарту және қазіргі заманғы
интерьерды құру, сонымен қатар жеке ... және ... ... ... ... және ... қамтамасыз ету;
- технологиялар ресурсын жинақтау ... ... ... алу аспаптарын сатып алу және басқалар);
- технологиялық жабдықты ... алу ... және ... ... ... ... ... қазіргі заманғы талаптарға сәйкес жолаушылар тасымалының
тұрақты дамуын қамтамасыз ... ... ... ... қазақстандық темір жол көлігінің тұрақты өсуін және
динамикалық дамуын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... үшін оның ... ... дамуына, жылжымалы составты
жаңартуға және инновациялық технологияны ендіруге бағытталған инвестициялық
қызметті жақсарту ... ... ... ... 2003-2015 жж. Итндустриялық-
инновациялық даму Стратегиясын жүзеге асыру шегінде ... ... ... ... ... ... шаралар кешенін
жүзеге асыру бойынша жұмыс жүргізілуде. Атап өту ... ... ... жаңа техника мен технологияны енгізу – көлік саласының дамуының және
тұрақты ... ... ... бірі ... ... ... оның қызметі және даму үшін ауқымды қаржылық
инвестицияларды қажет ететіні белгілі және де мемлекеттік бюджеттің иығына
түсетін ... ... ... ... ету ... бүгінгі
таңның тақырыбына қаржыландырудың әр түрлі көздерін іздестіру, соның ішінде
мемлекеттік-жеке меншіктік ... ... де, ... ... ... жобаларды, қаржылық инвестицияларды, жеке
меншік капиталды да пайдалану жағын қарастырады.
Бірақ осы көздерден алынған мәліметтердің ... ... ... ... ... бір ... да бар, олар сол ... алудың шектеулілігімен байланысты, өйткені олар қосылғанда
мемлекеттің сыртқы қарыздарын ұлғайтып жіберуі ... ... ... ... мәнді бір
көздерінің болмауына сәйкес тарифтердің өсуіне алып келеді. Нарықтық қайта
құру шарттарында ... ... ... ... өз ... ... қамтамасыз етуге мәжбүр, ал
бұл қызмет тарифтерін өсіру арқылы ғана ... ... ... Ал ... ... деген сұранысты азайтады.
Бүгінгі күні көліктегі инфрақұрылымдық ... шешу ... ... 2015 ... ... ... ... жүзеге
асыру үшін жалпы сомасы 3,4 ... ... ... ... ондаған
инвестициялық инфрақұрылымдық жобалар қаралды. Оның 214,3 миллиард теңгесі
2006 жылға жұмсалды [60].
Біздің ... ... ... дамуында
инвестицияның келесідей артықшылықтары бар:
- жол-құрылыс материалдары мен жабдықтарына және телекоммуникация
желілеріне сұраныс ... бұл ... ... ... көрсетуші
кәсіпорындардың дамуына және мемлекеттік емес капиталды тартуға ... ... ... ... және ... ... ... техникалық
деңгейі бір уақытта жоғарылайды, олар бойынша қозғалыстың, байланыстың
жылдамдығы ... ... құны ... және ... көптеген
тауарлар мен қызметтердің бағасы да төмендейді;
- шетелден және ел ішінен жеке инвестицияларды тарта отырып, ... ... ... ... ... ЖІӨ мен ... табыстары салықтық түсімдерден өседі, ... саны ... ... ... ... инвесторлар өздерінің капиталын
шикізат секторына, ... ... ... ... тырысады. Осыған
байланысты қажетті көлемде ұтымды формалар мен жағдайларда ... ... ... ... ... ... жұмыстарды
жүргізу, инвестициялық жобаларды таңдаудың нәтижелі жүйелерін құру мен
оларды жүзеге асыруды бақылау ... ... ... ... ... таңда маңызды болып отыр.
Көлік-коммуникация саласының өндірістік базасын ... ... ... ... кешенін әзірлеу және жүзеге
асыру, негізгі жабдықтарды жаңғыртудың және жаңа технологияларды енгізудің
негізінде ... ... ... ... ұзақ ... ... емес инвестициялаудың салдарын жоюға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта еліміздің көлік және ... ... ... зор жаңа ... мен кешендер салынуда. Бұл ... ... - ... әсіресе 50 өркениетті елінің қатарына қосылу. Мұндай
биік мақстатты жүзеге ... ... ... ... сапалық
тұрғыдан жаңа сатыға көтеру, халқымыздың әлеуметтік –мәдение, тұрмыстық
жағдайын жақсарту, өнеркәсіпті, өндірісті дамыту, ауылды ... ... ... ... ... ... ... ету,
шекарамыздың шектерінде орналасқан көрші ... ... ... ... геосаяси деңгейде кепілді тұрақтылықты,
ынтымақтастықты нығайту, ... ... ... ету ... ... ... ... арқылы көлік-коммуникация кешенінің
барлық ұзақ мерзімді активтері жаңартылып, еңбекті ұйымдастыру ... ... ... ... енгізіледі, отандық
салалық өндірістер құрылады. Инвестицияныњ жоѓарѓы ќарќынмен ... ... ... єсерi мол. Сондыќтан да елiмiзде инфраќ±рылым
салаларын дамытуѓа баѓытталѓан инвестицияларды тартуды ќолѓа ... ... яѓни ... ... ... ... ... ерекше.
Стратегиялық аспектіде инвестициялық ахуал елдің дамуындағы барлық
жинақ мәселені ... ... және ... ... ең алдымен,
тұрақты экономикалық өсімге қол жеткізу, ішкі және ... ... ... ... ... ... ... маңызды
түйіні.
2.3. ИНФРАҚҰРЫЛЫМ САЛАЛАРЫНЫҢ САПАЛЫ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ ... ... ... ... ұсынатын қызметтері
жоғары бәсекеге қабілітті болуы керек. Көрсетілетін қызметтердің бәсекеге
қабілеттілігі – бұл бірқатар бөлшектерден тұратын ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі кезде инфрақұрылымдық қызмет көрсету ... ... ... ... көрінеді. Тәжірибе өндірілетін өнімнің
сапасы мен еңбектің тиімділігінің арасында ... ... бар ... ... ... тиімділігін әдетте, аз шығындармен жақсы
нәтижеге жету түсінеді, бұл жұмысшылардың еңбек өнімділігін жоғарылатуда,
халықтың уақыт шығынын ... ... ... сапасының жоғарылануында
көрінеді.
Қызмет көрсету сапасы – анағұрлым кең ... Ол ... ... (өнімнің сапасын) сипаттайтын қосындыларды, қызмет ... ... ... және инфрақұрылым салаларының
қызметтерін қолдануға ... ... ... ... ... жайлардың,
жабдықтардың, технологиялық жетістігінің деңгейін, персоналдың жұмыс істеу
әдісінің прогрессивтілігін және қызмет көрсету ... мен ... ... ... ... ... жоспарда қызмет көрсету сапасы қызмет көрсетудің
мәдени қажетті деңгейін, еңбек сапасын және жүйелік ... ... ... ... ... ... ... арқылы көрсетілетін қызметтерді орнатуға
және қамтамасыз етуге ... ... ... мен ... ... ... Тұтынушы үшін сапалы болып оның қажеттіліктерін
максималды қанағаттандыратын ... ... ... түрі ... табылады. Сонымен қатар, еңбекті қоғамдық бөлудің ұдайы дамуы және
жеке тұтыну ... ... жаңа ... ... ... ... жаңа салаларының пайда болуын есте сақтаған жөн.
Инфрақұрылым салаларының қызмет көрсетуі материалдық сипаттағы тауарлар-
қызметтер тұтынушылардың жеке ... мен ... ... ... Және ... сапа осы ... көрсетілетін қызметтермен,
нақтырақ айтсақ, олардың тұтынушылық құнымен үйлесуі керек. ... ... ... ... ... ... оның тұтынушылық
құнының мөлшері ретінде көрінеді. Егер де әр ... ... құн ... ... ... онда ... ... әр түрлі бағада
болады. Ал, тұтыну құны өнімнің сапалы және ... ... ... ... онда ... ең алдымен, нақты құнының алдын алады.
Қызмет көрсету ... ... және ... емес ... құны ... ... сапасы, біріншіден, қызмет ... ... ... ... сапа ... ... ... көрсетудің сапасы немесе таза қызметтер сапасы және олардың
өзара байланысына қызмет көрсету мәдениеті ретінде қарастырылуы керек ... ... ... ең алдымен, келесідей бағалаушы
көрсеткіштерде нақты көрінеді: ... ... ... – жөндеудің
кепілдігі; қоғамдық тамақтандыруда – тағам құнарлылығы; коммуналды ...... ... оның ... және тез ... ... ... көлікте – тексерудің кезеңділігі және ... ...... ... бөліктерін: сұраныстың өзгеруі,
тапсырманы безендендіру және т.с.с. қоса отырып қызмет көрсетудің жалпы
мәдениеті.
Инфрақұрылым ... ... ... оның тұтынушыларының
талаптары да өседі. Қызмет көрсету көлемі және қызмет ... ... емес ... ... оның сапасына қойылатын талаптар төмен болатын.
Инфрақұрылым салаларының экономикасы анағұрлым көп ... ... да, ... да ... ... ... ... көрсетілетін қызметтердің түрлері мен сапасын
жақсарту қажеттілігін талап етеді. Сол ... ... ... ... ... етеді. Оның инфрақұрылым салаларында пайда
болуының екі жағы бар. Бір жағынан, бұл ... әр ... ... ... ... ... екінші жағынан – ғылыми-
техникалық прогресс сапа бойынша бұрын өндірілгеннен де ... ... ... ... жаңа өнімдерін үздіксіз өндіреді.
Көріп тұрғанымыздай, қызмет көрсету салаларында әлеуметтік ... ... ... ... ... ... кезеңінде
өндіргіш күштерінің және экономикалық қатынастардың дамуының қоғамдық-
экономикалық шарттардың адамдардың тұтынуына жарамдылық деңгейін ... ... ... және ... ... ... ... оның ішінде көлік-коммуникация қызметтері
тұтынушының сұранысына негізделуі керек. Тұтынушыны жеткізудің минималды
мерзімі, тасымалдаудағы ... 100 ... ... ... қабылдау,
тапсыру бойынша ыңғайлылықтар, тарифтер туралы шынайы ақпаратты алу
мүмкіндігі, ... ... оның ... жерінің жағдайлары және т.б.
қызықтырады. Тек осы жағдайларда ғана ... ... ... төлеуге
дайын.
Көлік-коммуникация қызметтері сапасының мәселесі қарастырылған кезде
келесідей ерекшеліктерді көрінеді:
... ... ... көлік-коммуникация қызмет көрсетудің
деңгейінің барлық мүмкін нұсқаларын қарастыруды талап етеді;
• тұтынушының қажеттіліктері талаптарға ... ... ... мен
сипаттамаларының сәйкес келуіне әкеледі;
• келісім ... қол қою ... ... сұраныстары мен
қажеттіліктері нақты бекітіледі;
• көптеген ... ... ... ... өте ... бұл ... ... кезеңді өткізіп тұруын талап етеді.
Көлік-коммуникация салалары қызметтерінің әрбір түрі күрделі зерттеуді және
талдауды талап ... ... ... мен ... ... ... бір
қасиеттерде сандық сипаттамасымен, яғни қауіпсіздік, қызметтік жарамдылық,
пайдалануға дайындылық, сенімділік, экономикалық ... ... ... ... ... сапаны сандық бағалау үшін «салыстырмалы сапа», «сапа деңгейі», «сапа
мөлшері» қолданылады.
Қазіргі кезде шаруашылықтың ... ... ... ... мен сапасы мәселесімен тығыз ... ... ... көліктік қызмет көрсету деңгейін жоғарылату
мәселелері ... ... ... ие бола ... ... тұтынушының қажеттіліктерін ... ... ... мен ... ... сипаттамасының
жиынтығы. Егер де, компания бағыт бойынша және келісілген мерзімде жүкті
жеткізуге міндеттенсе, онда ... ... ... ... ... ... сақтауға төлемді төмендетуін, жеткізу желісін кеңейтуін
және т.б., яғни көрсетілетін қызметтердің сапасын жоғарылататынын ... ... ... анғұрлым қымбат қызмет деп ойлау – қате
түсінік. Керісінше, қабылданған келісім ... ... ... ... ... және еңбек қорларының қосымша шығындарына алып
келеді. Осылайша, тасымалдау графигінің ... ... ... ... ... ... ... орны мен абыройының
жоғалуына алып келеді.
Көліктік ... ... ... ... ... ... ... яғни қызмет көрсетудің сол немесе
басқа шарттарына сәйкес тұтынушылардың топтастырылуы. ... ... өзі ... үш ... ... ... өздерінің ойларының негізінде қызмет көрсетудің
бөлшектерін анықтау;
- ... үшін бұл ... ... ... ... ... көрсетудің сол немесе басқа бөлшектерін артық көруге қатысты
тұтынушылардың топтастырылуы.
Сапа өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің ... ... ... та
көліктік қызметтер үшін баға мен сапа сұраныстың деңгейін бірдей анықтайды.
Көліктік ... ... және оның ... ... ... анықтайды. Сұранысты сипаттайтын ... ... ... жүктің түрі (сапардың түрі) және тасымалдардың көлемі;
қызмет көрсетілетін ... ... жүк ... ... ... ... дереулілігі және уақыты; тарифтердің
деңгейі; жеткізу циклында тауарларды сақтаудың (технологиялық тұрып қалу-
басқа ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның) заңды жағдайы.
Сұраныстың сандық және ... ... ... ... ... бар ... ... қабілеттілік әсер етеді, өйткені соған байланысты
сұраныс өзгереді. Ұсыныс туралы айтатын болсақ, ол әрдайым дерлік бөлінген,
ал ... ... және ... қатынаста ол жергілікті нарықта пайданы
алуға (немесе мұқтаждықтарды қанағаттандыруға) ... бар ... ... ... ... ... көрсетудің сапасының негізгі
параметрлеріне төмендегілер жатады:
- тасымалдауға тапсырманы алғаннан жеткізуге дейінгі ... ... ... жеткізімнің сенімділігі және мүмкіндігі;
- қорлардың болуы, жабдықтаудың тұрақтылығы;
- тапсырманы орындаудың қол жетімділігінің толықтығы мен ... ... ... және ... ... ... көрсетуде шығындар туралы ... ... ... ... несиелерді берудің мүмкіндігі;
- қоймаларда жүктерді өңдеудің тиімділігі;
- ораудың сапасы, ... ... ... және ... ... ... ... көрсету сапасы қатынасында да өзіндік ерекшеліктері
болады.
Батыс мамандарының мәліметтеріне сәйкес ... ... ... ... ... көрсетудің көрсеткіштері келесідей көрініс тапты:
[64]
100 – ... ... ... ...... ... ... берудің тұрақтылығы, қабылданған
кепілдемені орындаудың жоғары ...... ... ... ... болуы;
10 – несиені беру мүмкіндігі және т.б.
Тұтынушыларға қызмет көрсетудің нақтылығы тапсырманы алудан ... ... ... өлшенетін қызмет көрсетудің циклының
ұзақтылығымен ... ... ... ... нарығының дамуы
бағалықтан сапалы бәсекелестікке өту бағытында болады. Тұтынушы ... ... ... ... әр түрлі аспекттеріне үлкен назар
аударады. Көліктік қызмет ... ... және ... ... тасымалдау бойынша қызметтерді көрсетуден, оларды қолмен
қоюдан және тасымалдауда ... ... ... ... ... ... күні Қазақстан Республикасында көліктік қызметтер өсуде,
сондықтан да олардың принципті жаңа ... ... қол ... сенімділікке қол жеткізуге үлкен қызығушылық бар. Онда ... ... ... ... ... мәселелерді шешу тапсырмасы қойылған.
Олардың ішінде бастысы болып жолаушыларға қызмет ... ... және ... ... ... және жолдағы уақыттың жиналуын
төмендету, отырғызу және түсіру жайлылығын жақсарту, ақпараттық ... жаңа ... ... және т.б. табылады. Жолаушыларға қызмет
көрсетуді жақсарту міндетті шарт ... ... ... ... ... байланыстың алдын алады. Ол өз ... ... ... ... ... ... және бәсекеге қабілетті
жолаушылық тасымалдауды, халық үшін оның ... ... ету ... ... ... ... ... мақсаты – халыққа қауіпсіз, сенімді, ұқыпты, қол
жетерлік, экологиялық таза және ... ... ... қызметтерді
беруі керек. Қоғамдық көлік секторындағы әрекеттің шарттары болып оның
әрекеттілігі мен ... ... ... Әрекеттілігі дегеніміз қойылған
мақсаттарға қол жеткізу деңгейін білдіреді (мысалы, бір ... ... ... ... ... ... ... мен қызметтерді көрсетуге салынған құралдардың мөлшерінің арасындағы
қатынас табылады.
Қоғамдық көліктің барлық операторларымен қызметтерді көрсету – ... ... ... ... мақсаттарда, әсіресе, олардың қол жеткізу,
ұқыптылық және сенімділік жоспарында ізін ... ... Қол ... ... ... алуға мүмкіншілік қаншалықты қарапайым және
диверсифицирленгенділігі (яғни, шектеулі ... бар ... ... беретін) білдіреді, ұқыптылық бақылаудың арнайы
пункттарындағы кесте ... ... ... ... ... ал ... график бойынша берілген ... ... ... ... ... ... көліктің бар қызметтерін көрсетуді тиімді бағалау үшін,
сонымен қатар жаңа ... ... ... ... ... ... ... стандарттарын анықтау керек. Қызмет ... ... ... ... ... бар және ... көлікке
бөлінетін қаржылық қорларға тәуелді. Бұл стандарттарды мерзімді ... және ... өте ... ... ... ... болатын
өзгерістерді бейнелеу мақсатында түзетіп (модификациялап) тұру ... ... ... ... ... жол ... ... автобустардың аялдамаларына қызметтерді ... үшін ... ... ... сату және ... ... ... қызметтерге, жеке қауіпсіздікке, бағалардың,
сапаның және қызмет ... ... ... ... болып табылады.
Сондай-ақ, қызмет көрсетудің сапасын ... үшін ... ... және осындай зерттеулердің нәтижесі туралы қоғамды ақпараттандыру да
маңызды болы табылады. Қоғамдық көліктің ... ... ... ... ... ... көліктік схемаға олардың өзара ... ... ... ... ... ... ... отырып, біріктірілуі
керек.
Біздің ойымызша, жалпы қолданудағы көлікте ... ... ... ... шешу бойынша маңызды тапсырмалар
төмендегілер болып табылады:
- жолаушыларға қызмет көрсету мәдениетін және ... мен ... ... ... ... ... ... орындау және жалпы қолданыстағы көліктің
қозғалысының үнемділігін қамтамасыз ету;
- жалпы түрде қолданыстағы ... ... ... ... анықтау.
Тұтынушы оған көрсетілетін қызметтің сапасының әр түрлі аспекттеріне
үлкен көңіл бөледі. Жолаушыларға қызмет көрсету сапасының көрсеткіштеріне
қолайлылық, ... ... ... Ол ... ... ... ... |
|ҚЫЗМЕТ |
|КӨРСЕТУ |
|САПАСЫ |
Ескерту – ... ...... көліктік қызмет көрсету сапасы көрсеткіштерінің
құрылымы
Қызметтердің қолайлылығы оларды қызмет көрсету ... ... ... (көліктік қол жеткізілімділік) алыстатылу шарты бойынша
алу мүмкіндігімен сипатталады. ... ... ... ... арзандығы маңызды орын алады. Көліктік қызметті
алудың нәтижелілігі жылжулар кезіндегі көлікті ... ... ... ... ... яғни сапар (жол жүру) кезінде
уақыт шығынын ... және ... күш ... үнемдеу. Қызмет
көрсетудің сенімділігі жол жүру ... ... және ... көрсетудің мәлімделген деңгейінің кепілділігімен
анықталады.
Бұл ... ... ... қызмет көрсету ... ... ... тұтынушылардың нақты ... ... ... тасымалдарды (сезгіштік)ұйымдастыру
деңгейіне және олардың әрекетінің табыстылығына тәуелділік.
Көліктік қызметтердің сапасының көрсеткіштері үш кіші жүйеге ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсетудің сапасы; көліктік қызмет көрсетудегі ... ... ... ... ... ... ... қызметтердің және
көлік саласының бәсекеге қабілеттілігінің негізгі шарты – бұл ... ... ... ... ... Алайда, бұл шартты жүзеге
асыру үшін толығымен алғанда ... ... ... ... бағытталған
әрекет керек. Басқарудың сапасын жоғарылату үшін барлық көліктік қызмет
көрсетудің шаруашылығында ... ... құру және ... ... ... ... саланың әрекетінің ... ... ... құқықтыққа, әлеуметтік-
психологиялыққа және әдістемелікке қатысты екендігін ескеру керек. ... ... ... ... үшін ... ... ... олардың сапасының өзгеруіне және пайдаланушылардың көліктік қызмет
көрсетуі бойынша шараларды жүзеге асыруға шығындарына мақсатты ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Қалалық және ауылдық жергілікті жерлерде көліктік қызмет етудің сапасын
жоғарылатудың ... ... ... ... ... ... ... етуге, қоғамдық көліктің бәсекеге қабілеттілігін
жоғарылатуға, әуе бассейнінің экологиялық ... ... ... ... ... және т.б. тұрады.
Алдағы уақытта жолаушы тасымалдарын жақсарту жолаушыларды тасымалдаудың
бәсекеге қабілеттілігінің басты шарты ретіндегі қызметтер көлемінің басымды
жоғарылауына, сапаның ... ... ... ... ... керек.
Жолаушыларға қызмет көрсетудің сапасының даму үрдісі мен жүйелері
төмендегідей кезеңдердің орындалуын ... ... ... ... ... ... бірге жолаушыларға қызмет
ету формасының әр ... ... ... ... ... ... салттық мәдени тәртібі мен қарым-қатынасын жоғарылату;
- жаңа көліктік, ақпараттық технологияларды енгізу;
- әлемдік ... және т.б. ... ... ... ... ... енгізу [66].
Жолаушыларға қызмет көрсетуді жақсарту – міндетті шарт ретінде ... ... ... ... үнемі байланысты қарастырады. Ол өз
уақытында және ... ... ... жолаушылардың қызығушылықтарын
сақтауға және жолаушылық тасымалдарда ... ... және ... ... ... ету үшін ... талаптарын орындауға
бағытталуда. Жолаушыларға қызмет көрсетуді жақсартуға қажетті шаралар:
жолаушыларға журналдарды, газеттерді және ... ... ... жүру ... ... және жұмыс үшін ... ... ... ... ... ... купеде тыңдаудың құралдарын –
құлаққапты орната отырып), тоңазытқышпен жабдықтау ... -1); ... және ... ... сигнализациямен және бағыттаушыны шақыру
жүйесімен жабдықтау. Бағыттаушыны шақыру үшін батырманы орнату ... ... және жеке ... ... ... вагон-рестораннан тамақтарды
сұрату, поездтың бағыты туралы ақпаратты алу және т.б.) жақсартуға ... ... ... ... ... ... ... қызмет
ету үшін бағыттаушыға материалды ынталандыруды жүргізу. Жолаушыларға қызмет
етудің ... ... үшін ... экономикалық ынталандыру
мақсатында бағыттауыштарды, поездтердің ... ... ... ... ... поездтардың және поездтық бригадалардың коэффициентін
ескеру керек; тұтынушылық сұранысты қамтамасыз ету мақсатымен поездтарда
сауалнаманы жүргізу.
Сонымен қатар, ... ... және ... жүру ... ... туристерін тарту үшін вагондардың интерьеріне, ресторанның
вагонына (мысалы, олар ... ... ... ... ... ... ... мүмкін) назар аударуды талап етуде. Осылайша,
осы ... ... ... ... етудің сапасын жақсартуға,
өндірістік және қаржылық-экономикалық ... ... ... және ... ретінде саланың бәсекеге қабілеттілігін
жоғарылатуға бағытталған.
Көлік түрлерінің ішінде темір жол ... ... ... ... ... ғана тәуелді емес. Ол тасымалдаудың бірегей
технологиялық үрдісіне қатысатын кәсіпорынның барлық сызықтық салалық
жұмысына ... ... ... ... қайта құруды және жанар майды,
материалдарды, техниканы, қор ... және т.б. ... ... электрификациясын жүзеге асыратын ұлттық ... ... ... ... ... темір жол ... ... ... өзара байланысты анықтау –
анағұрлым күрделі тапсырмалардың бірі, өйткені қажеттіліктер көп түрлі,
динамикалық, ... және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Көліктік қызметтерде қажеттіліктерге әсер ететін факторлардың екі тобы
бар: тасымалдардың қажеттіліктерін жоғарылататын және ... ... ... ... ... ... пропорциялардың өзгеруі, ғылыми-техникалық прогресс, ... ... ... ... дамуы, қоршаған ортаны қорғау.
Көліктік қызметтердегі қажеттіліктер өндірістің даму ... ... және ... ... ... ... қажеттіліктің
төмендеуі тасымалданатын шикізат пен ... ... ... ... ... және ... тәжірибесі бәсекеге қабілетті
қызметтерді құрудың негізгі әдісі – сапаны ... ... ... көрсетеді. Қызметтерді көрсетудің сапасын жақсарту стандарттаудың
мемлекеттік жүйесіне негізделетін, ... ... ... ... анықталады. Сапаның стандартизациялау және
сертификациялау жүйесін ... ... және ... ... шартын –
қызмет көрсетуді анықтаумен байланысты.
Сапа жүйесінің құрылуының және оның сертификациясын ...... ... сәйкес сертификацияланған
қызметтерді көрсететін кәсіпорындар ... ... ... ... ... Ал, егер де ... сертификаты беделді халықаралық
ұйымдармен бекітілсе, онда кәсіпорын көліктік қызметтердің ... ... ... бәсекелестікте болады, өзінің бәсекеге
қабілеттілігін күшейтеді [67].
Сапа жүйесі жақсы ұйымдастырылған және қызмет етуші деп ... жүйе ... ... және ... ... қолданылса, қажетті
қорлары бар болса және тиімді болып табылса;
- ... ... ... ... ... ... сұраныстарын қанағаттандырса;
- қоршаған ортаға және қоғамның қажеттіліктеріне әсері ескерілсе;
- ерекше назар жағымсыз жағдайлар пайда болғанда ... ... ... ала ... аударылса.
Қызмет көрсету сапасымен қамтамасыз ету мәселелерін шешуден басқа
мұндай жүйе тәртіпті жоғарылатады, ... емес ... ... жұмысты жеңілдетеді. Сапа жүйесін жүзеге асыру тапсырмалармен,
өніммен, үрдістермен және нақты бір ... ... ... жеке
ерекшеліктерімен анықталуы керек, сонымен ... ... ... сәйкес, сапаны үнемі жақсарту талаптарына жауап беруі
керек.
Компанияның өнімі мен қызметінің сапасы, белгілі ... ... ... ... ... жүйесін енгізу және қолдау жолымен
қамтамасыз етіледі. Еуропа мен ТМД елдерінде кең ... ISO ... ... ... ... ... ... кең таралуда.
Сондықтан да, ISO 9001:2000 сәйкес Қазақстанның ... ... ... ...... ... деңгейінде қызметтер көрсетуге
мүмкіндік беруде.
Сапаны басқару жүйесіне ISO 9001:2000 халықаралық ... ... ... Ұйым ... ... ... [68].
- сапаны басқару жүйесіне және оларды ... ... ... ... осы ... ... және ... әрекеттесуін орнату;
- осы үрдістерді орындау және оларды басқару нәтижелі болатындығына
кепілдік беру үшін қажетті шарттар мен ... ... ... ... және осы ... мониторингісіне талап
етілетін қорлардың және ақпараттардың қолда ... және ... ... кепілдік беру;
- бұл үрдістердің мониторингісін, өлшеулерін және талдауын жүргізу
керек;
- жоспарланған нәтижелерге және бұл үрдістерді үздіксіз ... ... үшін ... ... енгізу керек.
Сонымен қатар, қазіргі кездегі халықаралық стандарттардың талаптарына
сәйкес үрдістер ұйымның ... ... ... Өту үрдістерінің
ерекшеліктерін ескере отырып, көлік ... ... ... басқару жүйесін
енгізу ғылыми негізделген үлкен дайындық жұмыстарын жүргізуді талап етеді,
өйткені жүйенің сәйкестігіне оның тиімділігі ... ... ... ... бір ... ... өлшемдердің халықаралық
стандартқа сәйкес келмеуі ... ... және ... әрі қарай дамуына едәуір әсер ... ... да ... ... тасымалдардың халықаралық стандарттар
сапасына өту бойынша, сапаны сертификациялау жүйесін ... ... ... ... Бұл ... шешу үшін ... тасымалдар
шартын алдын ала үйлестіру, ал бұл үшін ... және ... ... және ... жеке көлікте оны қолдану
мүмкіндігін, көліктің және тасымалдау үрдісінің ... ... ... даму ... зерттеу керек. Бәсекеге
қабілеттіліктің, байланыс кәсіпорынының ... ... ... ... және ... технологиясының жетілу дәрежесі, жаңа ойлап
шығаруларды қолдану, өндірістің қазіргі кездегі тозу ... ... әсер ... ... бәсекелестік мүмкіндігі және нақты бір нарықта
өзінің орнын табу мүмкіндігі телекоммуникация қызметінің және ... ... әсер ... ... әрекетінің экономикалық
әдістерінің жиынтығының бәсекеге қабілеттілігіне тікелей байланысты.
Бүгінгі күні байланыс саласы өзінің ... ... ... және дамудың қарқынын жинауда. Бірақ та, барлық жетістіктердегі
ұлттық ... ... ... ең ... ... бірі ... барлық тобы үшін байланыстың негізгі қызметтеріне сұранысты
толығымен қанағаттандыру, телекоммуникация қызметін көрсетумен ... ... ету ... ... ... ... экономика жағдайында
бәсекеге қабілеттіліктің негізгі критерийлерінің бірі – байланыс жұмысының
сапасын жоғарылату болып ... ... та, бұл ... ... асыру үшін сапаны басқару бойынша мақсатты әрекет керек.
Байланыс қызметінің сапасы ... ... ... кәсіпорындарында
өндірістің экономикалық тиімділігінің көрсеткіштер жүйесінде алдыңғы орынды
алады. Мұны ... ... ... ... ...... саласы. Оның сапасын жақсарту бойынша
жұмыс өндіріс салаларының және басқару органдарының жұмысының тиімділігін
жоғарылатуға алып ... ... ...... ақпаратты берудің жылдамдығымен, оны
қайта өңдеудің шынайылылығымен және ... ... ... әсер ... ... байланыс өнімінің сапасын бұзу –
кәсіпорынның тиімді емес жұмысын білдіреді.
- сапаның деңгейі – ... ... ... ... ... да, ол табыспен бейнеленетін әсерде құндық бағаны алмайды [69].
Инфрақұрылым ... ... ... ... ... байланыстың сапалы қызметтерімен толтықтырудың негізгі ... ... ... ... ... ... ... қайта құрулардың, өндірісті және ... ... ... ... ... күшейтудің
және байланыстың жоғары сапалы қызмет етуін ынталандырудың жетістіктерін
енгізу.
Байланыс қызметінің сапасын ... ... ... ... қажеттілікті зерттеу, байланыс нарығының конъюнктурасын талдау,
сұраныстың құрылуы және басқа маркетингтік зерттеулер болып табылады. Қолда
бар және перспективалық сұраныстарды, сұранысқа әсер ... ... ... ... көрулерін талдау – оптималды техникалық және
тарифтік ... ... ... көрсетудің және байланыс құралдарын
берудің нарығын кеңеюін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... береді.
Жоғарыда аталған кезеңдермен қатар, байланыстың сапасын ... ... ... бірі – ... стандарттарына негізделген
байланыс қызметінің ... ... ... ... ... – бұл ... сапа және ... сипаттамалар бойынша
сәйкес келуін құжаттық растау. ... ... ... ... ... Халықаралық ұйым – СБХА, ... ... ... – ЭБХБ) стандарттар кешенін құру бойынша күрделі
жұмыс байланыстың қызметтерін ... ... ... Байланыстың
қызметінің сапасын сертификациялау лицензияны тұтынушыларға беру ... ... ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ.
3.1. ИНФРАҚҰРЫЛЫМДЫ ДАМЫТУДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ ... ... ... ... ... реттеудің маңызды
облыстарының бірі. Инфрақұрылымды құру мемлекетке қойылатын талаптардың
арасында жиі қайталанып отырады. Мемлекеттің ... ... ... ... ...... бұл саласы жеке капитал үшін жеткіліксіз
түрде тартылуының негізгі жағдайынан шығады. Шетел экономистерінің ... ... ... және ... ... капиталды құру
үшін мемлекеттің үлкен мүмкіндіктері бар. Бұдан олар инфрақұрылымды құру ... ... ісі ... ... ... тарапынан инфрақұрылым салаларын рыноктық қатынас жағдайында
реттеудің алғы шарты әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы құрылымға ... алуы ... ... ... ... ұлттық экономиканың қандай
орын алуын сараптап, қажетті мамандармен қамтамасыз етуде ұйымдастырушылық-
құқықтық, экономикалық жолдарды іздестірілуді талап етеді. Ол өз ... ... ... ... ... ... тиіс.
Реттеу - әлеуметтік-шаруашылық үрдістің тиімді тепе-теңдігін және
макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету ... ... ... ... және ... ... ... инфрақұрылымға қаражаттарды бағыттай отырып, бірінші кезекте,
жеке кәсіпкерлердің экономикалық және саяси ұстанымын бекітуге ... және ... ... ... ... үшін ... құра ... жеке кәсіпкерлерді шығынды және аз ... ... ... рыноктық экономикаға араласу қажеттілігін
мойындай отырып, шетел экономистері оның қызметін нақтылауға тырысады. Олар
мемлекеттің қызметінің әр түрлі облыстары – бұл ... және ... ... және жеке ... ... ... ойлау, табыстарды бөлу,
тұрақты өсімнің шарты ретіндегі экономиканың кешендік дамуын ... ... ... ... ... ... емес ... толтыру
немесе инфрақұрылым облысындағы мемлекеттік кәсіпкерлік деп есептейді.
Инфрақұрылым – таза мемлекеттік кәсіпорындармен бірге жеке және ... ... бір ... ... ...... орын алатын, бірақ та кез-келген жағдайда тікелей мемлекеттің
реттеуінде болатын экономиканың бақыланатын ... ... ... мақсаты – инфрақұрылым салаларының тауарлары мен ... ... ... өндіріс деңгейінде табыс нормасын демеу,
сұранысты қамтамасыз ету, экономикалық дағдарыс кезеңдерінде халықтың төлем
қабілеттілігін қамтамасыз ету және тағы да ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл аталған шаралар мемлекеттің
экономикалық ... ... ... ... ... өсуіне әкеледі.
Көптеген инфрақұрылымдық салалар табиғи монополиялар болып табылады, ол
қоғамдық реттеуге ... ... ... ... ... ... табиғи газбен және тоқпен жабдықтайтындардың
белгілейтін бағасы ... ... ... баға деп ... ... ... комиссиялармен немесе басқарулармен анықталады. Егер
де реттейтін комиссияның мақсаты – ... ... ... ... ... онда ол ... шығындарға тең (максималды) бағаны заңды түрде
орнатуға тырысуы керек. Бұл ... ... ... қол жеткізілетін
баға. Шекті шығындарға тең баға орташа жалпы шығындар жабылмайтындай түрде
төмен болуы ықтимал. Шығындар – ... ... ... табылады. Мұның себебі
– қызметтің негізгі шегі немесе табиғи монополияның ... ... ... ... ... мен ... ... талаптарды (күнделікті және
маусымды) қанағаттандыру үшін қажет болғандықтан, ... ... ... ... кезде олардың маңызды түрдегі өндіріс қуатын орнату
тенденциясы болады.
Дамыған экономикалық жүйелерге тән ... ... әр ... ... ие. ... Республикасында жүргізілетін
және рыноктық қатынастардың құрылуы мен дамуына бағытталған әлеуметтік-
экономикалық қайта құру ... ... ... ... ... ... қағидаларын қайта қарастыру қажеттілігіне әкеледі.
Инфрақұрылымды қайта құру мәселесі экономикалық ... ... ... ... шешілуі керек. Ел экономикасының және жеке аймақтардың
бүгінгі күндегі жағдайы – ... және ... ... динамикалық
сипаттамаларды экономикамен шығынға алып келген нақты бір деңгейдегі
мемлекеттік реттеу жүйесінің дағдарысының ... ... ... ... ... ... балансталған және
әлеуметтік бейімделген аймақтық дамуы үшін шарттарды құру мүмкіндігін
қамтамасыз ететін қорларға, ... және ... ... ... ... инфрақұрылымды тұрақты ету үшін негізді құрмайды, ... шығу ... ... қиын ... ... ... ... мақсаттар ретінде қызметтің келесідей функционалды бағыттары
берілуі ... ... бар ... жиынына да, жүзеге асырылатын қайта құрудың
мақсаттарына да ... ... ... инфрақұрылымның құрылуына
аймақтық дамуды бақылаудың бейімделуі.
- бақылау субъектісінің қызығушылығының ... келу ... ең ... ... әлеуметтік бағытталуынан сонымен қатар аймақтық
қаржылық-ресурстың ... ... ... ... ... ... ... ойымызша, инфрақұрылымның дамуын реттеу - сапаны жақсарту және
халықтың өмір сүру деңгейін ... ... ... ... инфрақұрылым
салаларының тұрақты және балансталған қызмет етуін ... ету ... ... ... ... түсіну керек.
Осылайша, инфрақұрылымның дамуын мемлекеттік реттеу жүйелерінің
негізгілерінің бірі - өмір сүру ... оң ... ... ... ... ... дамуын мемлекеттік реттеу басқарудың
мемлекеттік деңгейінің ... ... бар ... ... ... ... және ... мәселесін шешу; дамудың
мемлекеттік бағдарламасын құру; бюджеттік және ... ... ... және ... саясат; инфрақұрылым дамуының құқықтық негіздерін
өңдеу; салықтық саясатты және оның дифференциациясын ... және ... ... нақты әрекеттері анық және анық емес, тікелей
және жанама, бәріне ортақ және ... ... ... Көрсетілген
әрекеттің нақты сандық қатынастары, мысалы, дамудың таңдамалық дамуының
артықшылығы туралы жиі ... ... ... ... ... ... таңдамалы қолдау түріндегі дамуды реттеу – бұл
саяси, құқықтық, әлеуметтік, қаржылық, ... және ... ... ... ... жиынтығы, ол ... ... ... инфрақұрылымның жетіліп дамуын жеке және банктік
капиталды тарту ... ... ... ... ресурстық жолмен);
екіншіден, инфрақұрылым салаларының әрекетінің ... ... ... ... ... ... қызмет етуінің сәйкес құқықтық
шарттарын құру; төртіншіден, әлеуметтік сфера қызметтерінде ... ... ету ... ... ... аймағының немесе
өткір аймақтық жағдайлардың туындауына жедел әрекет ету.
Инфрақұрылым дамуын мемлекеттік реттеу келесі мақсаттарды қарастырады:
• жоғарғы мақсаты ретінде - ... ... пен ... ... сүру деңгейі үшін жағдайларды қамтамасыз ету. Орташа мерзімді
кезеңде - өмір ... ... ... ... және ... ... тұтыну стандарттарына қол жеткізу. Ұзақ мерзімді
дамуда – бұл ... өмір сүру ... және ... ... ... ... болып табылады.
• стратегиялық мақсат ретінде - әлеуметтік мәселелерді шешудің мақсатқа
бағытталған саясатын ... және ... ... ... органдардың құқықтарын,
қызметтерін және міндеттерін регламенттейтін әр түрлі заңды акттерді ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің құралдарынан басқа мақсатты қорлардың қаражаттарын,
банктік несиелерді, жеке құрылымдардың ... ... ... ... реттеу формаларының ішінде ... ... ... жүзеге асыру үлкен ... ие. ... ... ойымызша, бағдарламалық-мақсатты тәсіл болуы керек.
Бағдарламалық-мақсатты тәсілдің маңыздылығының негізгі себептері – ... ... ... ... ... қолданудың мақсаттылығы және
аймақтық бюджетте қаржылық қорлардың өткір ... мен ... ... ... ... ... ... кезде бағдарламалық-
мақсатты тәсіл нарықтың стихиялық ... ... ... ... ... және ... халықтың әлеуметтік қорғауды жүзеге
асыруға және осылайша нарықтық қатынастарға қалыпты кіруін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... және ел экономикасының дамуының талаптарын көрсететін мақсатты
бағдарламалардың жүйесінің болуын ... ... ... ... ... ... асыруға және әр түрлі
деректер көзінің ... ... ... мақсатты қорларды
құруды білдіреді. Мақсатты ... ... ... ... ... ... құрылған қаржылық-өнеркәсіптік
топтармен жүзеге асырылуы мүмкін. Бағдарламаларды ... ... ... ... механизмі басқарудың ... ... ... ... ... ... басты мақсаты – адамдар мен бизнестің өмір сүруі
үшін жағымды әлеуметтік ортаны құру болып ... – ол ... ... әр ... ... мен ... ... қатысты әр түрлі шараларды қолдану жолымен қол ... ... ... ... етудің экономикалық
реттеуінің өзара байланысты шаралар жүйесі инфрақұрылымның әлеуметтік дамуы
үшін ... ... ... ... ... базасының пайда болуына
әрекет етуі керек.
Рыноктық экономиканың әмбебап реттеуші ...... ... ету ... ең ... ... ... жұмыс
күшінің миграциясына және т.б. әсер ететін салықтық ... ... ... және ... ... басқа әр түрлі ... ... ... ие. Бұл ... ... ... мерзімін ұзарту,
аймақтар бойынша дифференциацияланған жеңілдіктер немесе әлеуметтік
инфрақұрылымның даму ... ... ... ... үшін салықты
толығымен алып тастау болуы мүмкін.
Салықтық саясат немесе ... ... ... ... салықтық базаны төмендету мәселесімен ... ... ... ... ... салу түрлерімен байланысты және сол
уақытта, егерде аймақ қандай да бір аймақты дамытуға ... онда ... ... ... ... керек. Өкіметтің жергілікті
органдарының салықтық ... ...... ақшаның ағымын және ... ... ... ... ... ... ... алдында өндіретін ... ... ... түрлері мен көлемдерінің балансталу мәселесі тұрады.
Құрылымдану кезеңінде қызметтерге сұраныс құлдырайды (соның ішінде,
халықтың санының ... және ... ... ... ... ал бұл жергілікті биліктің салықтық ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы мен өзгермелі
экономикалық базаның арасында ... ... ... ... ... ... қанағаттандыра алмаса, онда ол бизнес үшін азырақ
тартымды болады, ал бұл салықтық ... ... ... алып ... өту ... ... бұл ... қызмет етудің жоғары деңгейін
қамтамасыз ететін болса, онда ... ... ... ... және бизнес үшін аймақты тартымды етпейді.
Инфрақұрылым салаларының анағұрлым белсенді мәселелерін шешу ... ... ... ... ... ресурстардың шектеулі жағдайында
анағұрлым маңызды болып мемлекет жағынан (халық деңгейінде) және өкіметтің
аймақтық органдары жағынан (аймақтар деңгейінде) ... ... ... Елде мұндай бақылауды жүзеге асыру тиімділіктің ... ... ... ... шыға отырып, бағдарламаларды
іріктеуді қарастырады. Артық көрушілік анағұрлым көп ... ... ... ... ... ... берілуі керек.
Ел үшін қызметтер нарығы – ... ісі. ... ... ... ... ... ... және оларға сәйкес қорларды құру
арқылы инфрақұрылымды дамыту болып табылады.
Жоғарыда айтып өткендей, өндірістің құлдырау және ... ... ... ... ... ... инвестициялау –
ерекше күрделі мәселе. Құлдырау жергілікті бюджетке нақты ақша ағымының
төмендеуінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... сол уақытта әлеуметтік бағдарламаларды
қаржыландыруға қажетті болатын қаражаттардан айырыла отырып, ... ... ... ... Бұл ... әлеуметтік саясат үшін маңызды
бөгет болып табылады. Бұдан шығу - әр ... ... ... және ... ... ... яғни қаржыландырудың әр түрлі көздерін тарту
болып табылады.
Инфрақұрылымның ... ... құру ... қаржылық-несиелік
жүйесінің жалпы реформасында болады. Сондықтан да, қаржылық қорлардың
құрылу ... ... ... ... ... ... ... айналады.
Инфрақұрылымның салаларының дамуына мемлекеттік капиталды салу –
инфрақұрылымның сол ... ... ... ... дамуын, нақты бір
құрылымдық өзгерістерді қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... тарту үшін сондай-ақ, төмендегідей реттегіштерді
қолдану керек:
- инфрақұрылымдық құрылу бойынша бағдарламаларды ... ... ... ... құру ... белсенді саясат;
- бюджеттен аймақтың әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттарына жауап
беретін, жаңа инвестицияларды ... үшін ... ... ... бағытталған тікелей дотациялар мен субсидиялар;
- жергілікті салықтарға қатысты, ... ... ... даму ... ... ... ... қатысатын кәсіпорындарды
қолдау үшін жалға беудің төлемінің ... ... ... саясат.
Бағаларды реттеу мемлекетпен тауарлар мен қызмет көрсетулердің нақты
бір ... ... әр ... тарифтерді орнату көмегімен жүзеге
асырылады.
Рыноктық қатынастар жүйесінде ... ... ... ... ... ... алады. Ең алдымен, бұл несиелік ... ... ... мемлекеттік қаржылардың қозғалуының маңызды
бөлшегі болып табылады.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... олардың әсер етудің соммалық шектері
Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... басты түрде индикативті жоспарлау арқылы
және болашақта – экономиканы, сонымен қатар ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Сонымен қатар, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... асырады.
Инфрақұрылым салаларына мемлекеттік саясатты жүргізу мақсаты көліктік
инфрақұрылымның жүйесінде әлеуметтік, экономикалық, табиғатты ... ... да ... талаптарға кепілдік беретін және тиімді қанағаттандыратын
жүйені құру ... ... ... ... ... ... құру
инфрақұрылымның әрекетін мемлекеттік реттеуді күшейту, ... ... ... ... ... ... шартында мүмкін
болады.
Кең аумақты, көптеген елдермен көршілес орналасқан кез-келген мемлекет
көлік-коммуникация саласының дамуына ... ... ... ... ... тығыздығы жағдайында үлкен қашықтықтармен қатар мемлекет
экономикасының шикізаттық бағыттылығы ... ... ... ... ... ... салаларын
реттеуде мемлекет ұлттық қауіпсіздікпен және қозғалыс ... ... ... емес ... ... ... тарта отырып,
маңызды көліктік коммуникацияларға (магистралды, автомобильдік, темір жол
және су ... және ... ... ... объекттеріне
(республикалық белгідегі әуе жайлар, Ақтау порты, әр түрлі ... ... және ... жеке ... ... сақтауды
жаслғастыруда.
Шетелде әр түрлі көлік түрлерінің дамуын мемлекеттік реттеу келесідей
негізгі ... ... ... ... ақы және ... Салықтық және тозу саясаты;
• Тарифтік регламенттеу;
• Шаруашылық реттеудің қаржылық емес ... ... ... ... ... ... ... тәртібі бойынша нұсқауларды беруге, ... ... және тағы да ... ... беру).
Көлік шаруашылықтың басқа салаларымен салыстырғанда басқаруға,
бақылауға және үкімет және үкіметтің ... ... ... ... ... ... реттеуге көбірек расталған. Бұл органдардың
барлығының саясаты оның дамуында маңызды рөл атқарады.
Көлік саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... төмендегідей мәселелерді шешуге бағытталған [71].:
- көлік технологиясын техникалық қайта қаруландыруды және қайта
соғуды жылдамдату;
- маманданған жұмыс ... ... және оның ... деңгейін
жоғарылату бойынша шараларды өңдеу;
- көлік түрлерін ... ... ... және оларды
біріктіруді күшейту;
- көліктік жүйені магистральдеуді жоғарылату;
- көлікте қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және ... ... ... ... ... ... саласының пайда болуымен байланысты мәселелер ұйымдастырушылық-
құқықтық ... ... ... кешенінің құрамымен ... ... ... ... ... ... дайындаумен тығыз
байланысты болуы керек. Экономиканың монополиялық салаларын қайта құрған
кезде ерекше ұстанымын ... ... ... акцияның 100%-ның
мемлекеттің иелігінде болуы, кәсіби және ... ... бар, ... ... ... ... ... және жолаушыларды тасымалдауға) жауап
беретін саланың әр түрлі сала тармағын дамыта отырып, басқарудың тиімділігі
үшін ... құру ... ... ... бірі – ... ... саланың барлық қаржылық және ... ... ... ету міндеттілігі.
Көлік және коммуникация салалары кәсіпорынының ... ... ... толық тоқталған жөн (11-сурет).
Ескеру – автор құрастырған
11-сурет - Экономикалық қатынастарға негізделген көлік және ... ... ... ету ... ... ... ... – бұл механизм элементтері, басқару әдістері, құқықтық реттеу,
нормативтік қамтамасыз ету, ақпараттық ... ... ... құралады. Бұлар өз кезегінде өзара бір-бірімен ... ... осы сала ... қызмет ету механизмінің ілгері
жүруіне ықпал етеді.
Негізгі реттеуші инструмент ретінде нормативтік ... ... ... ... ... секторларының қызметін реттейтін нормативтік
құқықтық акттерді өңдеу қолданылады. Көліктік саланың ... ... ... стандарттармен үндестіруі көлік құралдарына және
жылжымалы құрамның техникалық жағдайына қойылатын талаптарды ... жол ... ... ... ... жұмыс жалғасатын болады.
Тек осы салада ғана 2007 жылы 100 ... ... ... және бекіту
керектігі жоспарлануда.
Мемлекеттік реттеудің ... ... - ... ету, ... және ... ... саясаттың, салықтық және кедендік заңнаманың
шегіндегі көліктік ... ... ... ... қамтамасыз ету
мақсатымен көлік және коммуникация Министрлігінің басқармалық әрекетін
оптимизациялау болып ... ... ... ... ...... ... класы бойынша және мемлекеттік көліктік саясатты ... ... ... ... ... ... ... халықаралық және ішкі
көліктік экономикалық байланысты ынтландыруы керек және әлеуметтік-маңызды
тасымалдарды ... етуі ... ... мәні бар ... үрдісте үш жақтың –
мемлекеттің, тасымалдаушылардың өздерінің және қызметтерді тұтынушылардың
қызығушылықтары соқтығысады. ... ... ... және ... ... ... ... қарама-қарсы болады. Осыған
байланысты, көліктің қызмет етуінің қатаң заңдық негізі керек. Көліктік
үрдістің үш ... ... яғни ... оның ... ... және техникалық құралдарының техника-
технологиялық жағын; екінші ... және ... ... ... ... әсер ... көлік үрдісінің
әлеуметтік-экономикалық факторларын; үшінші тұтынушыға ... ... ... ал ... ...... ... мүмкіндік беретін көліктегі кәсіпкерлік қызметті
басқару және реттеу қажет.
Мемлекеттің көліктік ... ... ... де, ... ... ... ... Тікелей әдістер, ең алдымен, мемлекеттің иелігіндегі
көліктің инфрақұрылымына, мемлекеттік көліктік кәсіпорындарға ... ... ... ... ... және ... деңгейін
орнату, меншікті мемлекет ... алу, ... ... ... ... және ... экономикасын реттеудің жанама әдістеріне, ең алдымен, қаржылық
ынталандырудың әр түрлі әдістері (салықтық жеңілдіктер, тозу ... ... ... жеңілдіктер, төменгі пайыздық заемдар және несиелер, ... және ... ... ... ... мемлекеттік бақылау
(тарифтерді бекіту) жатады. Көліктік кәсіпорындардың мемлекеттік және жеке
түрінде қайта құрылуы маңызды ... ... ... ... ... (су ... ... және темір жол жолдарын ... су ... әуе ... және т.б.) ... ... ... ... саясат өзгеріссіз қалмайды, ол дамиды және жалпы
әлеуметтік және экономикалық үрдістердің әсерімен өзгеріп отырады. Нарықтық
экономика және ... оған ... ... ... ... ... ... көліктің техникалық құралдарының
моральды тозуын және сәкесінше оның бәсекеге ... ... ... ... территориясы бойынша транзиттік тасымалдардың
тиімділігін жоғарылату үшін, сонымен қатар ... ... ... және олардың сапасын жақсарту үшін ... озық ... ... етеді. Көліктік саясаттың
басымдысы ретінде таңдалған көліктік-коммуникациялық кешеннің ... ... даму ... ... берік негізді құрайды.
Қазақстан Республикасының көліктік саласының алдында тұрған басты
тапсырмалардың бірі – ... әр ... ... ... ... ету, барлық көліктік кешенді басқаратын бір механизмді құру,
яғни бірегей көліктік жүйені құру ... ... ... тапсырма
төмендегілер арқылы шешіледі:
• мультимодальды тасымалдар жүйесінің дамуы арқылы;
• көліктік, соның ішінде тасымалдық ... ... ... құру, қайта құру және иемдену арқылы;
• елдің көліктік ... ... ... ... және ... ... мәліметтеріне негізделген
бірегей көліктік кеңістікті құру арқылы;
• прогрессивті технологияларды иемденуге, қазіргі кездегі көліктік
құралдарға, ... ... жаңа ... емес жүйелерін
құруға бағытталған ғылыми-техникалық бағдарламаларын өңдеу және
жүзеге асыру арқылы.
Қазақстан ... ... 2001 ... 11 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік көліктік саясатының
Тұжырымдамасы 2008 ж. ... ... ... оның негізгі
артықшылықтары: қазіргі кездегі ұлттық ... ... ... ... елдің батыс аймағындағы көліктік инфрақұрылымның дамуы; қазақстандық
көліктік кешеннің халықаралық көліктік жүйеге интеграциялық ... және ... ... ... ... ... және ... ортаның дамуының кемелденуі [73].
Құрылымдық қайта құрулардағы экономиканың либерализациясы ... ... ... ... нарығының дамуына және ... ... ... ... алып ... ... ... сонымен қатар көлікті басқару жүйесі өзгерді. Ішкі
(сәйкесінше, ... және ... ... және ... автомобильдік, темір жол және су ... ... ... ... ... ... нарығын иеленуге шетел
тасымалдаушылармен бәсекелестік дамуда.
Елдің бірегей экономикалық кеңістігінің дамуы көп ... ... ... ... даму ... байланысты. Осыған
байланысты, аймақтардың ... ... ... ... және ... ... сақтаған кезде көліктік әрекетті
мемлекеттік реттеу мәселелерінде орталық және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Көлік және коммуникация саласының ... ... ... ... негізі болуы керек. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... – бұл жүздеген,
мыңдаған жұмыс орындары, бұл балансталған ... ... бұл ... мамандарды және ғалымдарды тәрбиелеудің негізі.
Сондықтан да, мемлекеттің маңызды тапсырмасы – көліктік-коммуникация
қызметтер ... ... және ... ... төмендетудің күшті
факторында, халық пен кәсіпорынға көліктік ... ... ... ... пайдаланушы бағасы мен сапасын ескере отырып, анағұрлым тиімді
көлік-коммуникация қызметтерінің түрін ... ... ... ... ... және ... ... жан-жақты жәрдемдесу болып
табылады.
Мемлекеттің және көліктік-коммуникация ... ... ... негізі – бүгінгі күні тиімді мемлекеттік реттеуді және ... өсуі үшін жаңа ... ... құру ... ... ... және
коммуникация салаларының басымдылығын мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... ... асыратын қосымша
нормативті-құқықтық актілерді ендіру мен ... ... ... ... ... және ... ... көлік заңнамасын
халықаралық нормалармен үйлестіру және ... ... ... ... асуын қатаң қадағалау; рынок қатысушыларының ... заң ... ... және ... саланы Дүниежүзілік сауда
ұйымы жағдайында жұмыс жасауға бейімделуін қадағалау.
3.2. ИНФРАҚҰРЫЛЫМДЫ МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... ... даму ... іске ... ... барлық саласын қарқынды да сапалы дамытуға бағытталған кешенді
күш-жігерді талап ... ... ... 2006 ... 11 ...... ... Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы
бекітілген. Стратегияның мақсаты – экономика мен халықтың көлік қызметіне
қажеттіліктерін ... ... ... ... ... озыңқы дамыту.
Стратегия елдер арасындағы өсіп отырған сауда ... ... және қол ... ... ... ... етуге
бағытталған. Стратегиядағы негізгі басымдықтар – Қазақстанның көліктік
кешенінің Еуразиялық көліктік жүйесіне кірігуі; ... ... ... өсуіне сәйкес дамыту; кең көлемде ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін
арттыру сынды ... ... ... ... 2015 ... дейінгі көлік стратегиясы еліміздегі көлік
жүйесінің дамуына, экономикалық қатынастардың іске асуын қамтамасыз ... ... ... арналған міндеттерді айқын ашқан. Стратегияның жүзеге
асырылуы қоғамның әл-ауқаттылығын дамытатыны ... ... ... ... ... ... қатынастар
жағдайында және шаруашылық қатынастардың жаңа үлгідегі принциптерінің
қалыптасуына қарамастан, мемлекеттің ролі және ... ... ... ... ... болып отыр. Бұндай жағдайдың қаншалықты
дұрыстығына көлік-коммуникация кешенінің қазіргі ахуалы куәлік етеді.
Біздің пікіріміз бойынша, көлік-коммуникация кешенінің қазіргі дамуын
бүтіндей ... ... ... көлік-коммуникация кешенін әрі
қарай дамыту жүйесін жетілдірудің қажеттігі. Мұнда, Қазақстан ... ... жаңа ... ... ... ... мен ... құрылымдардың қызметін заң шығару және
құқықтық-нормаларына бағытталған ... ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары 12-
суретте көрініс тапқан. Біздің ұйғаруымыз ... ... ... ... әдістерінің әрбір түрінің негізгі бағыттары
белгіленген. Оларға жекеше ... ... ... сала ... реттейтін заңдар, қаулылар мен құқықтық
актілерді ... ... ... ретінде, мемлекеттің қатысуын оңтайлау
мақсатында ... ... ... ... ... Мұнымен бірге
оларды жетілдірудің негізгі міндеттері мыналар болды:
- көліктің жекелеген секторлардағы іс-әрекетін нормативтік-құқықтық
қамтамасыз етуді ...... ...... ... ... ... негізгі
бағыттары
- тасымалдау қызметі нарығында монополиялық жағдайды иемденіп отырған
көлік-коммуникация салаларын ... ... әрі ... ... ... ... ... төлеу мүмкіндігін қанағаттандыра
алатын және тасымалдау шығындарын төмендетуге алып ... ... ... үшін, тасымалдау құралдарының парктерін жаңғыртуға, қаржы
жинақтауға мүмкіндік туғызатын тариф саясатын жетілдіру;
- қызмет көрсетуге құқық ... ... және ... қалааралық,
сонымен қатар халықаралық қатынастар бойынша тендерлік ережелерді құқықтық
бекіту:
- жеке-меншік және ақылы автомобиль жолдарын салу және ... ... ... ... ... ... ... логистика және мультимодельдік
тасымалдау тағы басқалардың нормативтік-құқықтық негіздерін, іс-әрекет
тетіктерін жасау;
- инвестиция, лизинг, ... ... тағы ... ... ... мен оларды құқықтық реттеудің тетіктерін жасау;
- көлік-коммуникация ... ... ... нормативтік
базасын жетілдіру, сонымен ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендіру.
Барлық тасымалдау іс-әрекетін шектейтін заң шығарушы және ... ... ... негіздері халықаралық құқық
талаптарына сай немесе соған жақындастырылып жасақталуы тиіс, сонымен бірге
Қазақстан Республикасы мүше ретінде қабылданған халықаралық ... ... мен ... ... ... ... ... тарифтік және көлік-коммуникация
саласын ... ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттарына төмендегілер жатады:
• инфрақұрылымды дамытуға ықпал ететін және негізінен экономика үшін
аса маңызды жекешелендіру жобаларын жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... ... және стратегиялық жобаларға мемлекеттік
инвестиция жасау;
• сала мүддесі, сол сияқты өндірістік құрылымдар мен ... ... ... ... ... ... мен ... үшін
қолжеткізушілікті қамтамасыз ету үшін тарифтік саясатты одан ... ... ... ... ... жаңа технологияларды енгізу;
• сала қызметінің халықаралық рыногында отандық операторлар ... ... ... салалық әлеуметтік серіктестіктерді дамыту
• көлік-коммуникация саласын мемлекеттік қауіпсіздік және қорғаныс
саласындағы міндеттерін қамтамасыз ету мақсатында дамыту;
• көлік-коммуникациялар қызметтері ... ... ... реттеуді қолдану мыналар үшін керек:
- тұтынушылардың мүдделі тепе-теңдігін ... ... және ... ... ету ... нәтижесі, кредиторларға тартымды және
жаңа мүдделер);
- әділ принциптер негізінде және әр ... ... ... ... ... ... қатысты тарифтік құрылымдарды анықтау;
- кәсіпорындағы шығындарды қысқартуға және ... ... ... ету
сапасын, жақсартуға, инвестицияның тиімділігін арттыру;
- бәсекелестіктің дамуына шарт түзу (мысалы, ... ашық ... ... ... ... ... ету) ... реттеуде инвестиция мәселесі маңызды орын алады.
Инвестицияны тартуда: ... және ... ... ... ... мемлекеттік кепілдік беру; қазіргі ... ... ... ... ету; ... да ірі ... ірі
жобаларды қаржыландыру үшін тәуелсіз ұйымдарды және басқа да инвесторлар
бірлестіктеріне, сонымен бірге ... ... ... ... ету ... ... ... рөл атқарады.
Онда көлік-коммуникация салаларын бюджеттен қаржыландыру, ең алдымен,
мемлекет меншігіндегі көлік ... ... ... ... күйде ұстау және ұдайы өндіруге, сол сияқты ... ... ... ... ... ... ... түрде
қаражаттандыруға бағытталуы керек. Бюджеттен қаржыландыру есебінен ... ... ... құрылысты материалдармен, техникалық құралдармен,
жабдықтармен, қызметтермен жобалық-конструкторлық және құрылыс-құрастыру
жұмыстарымен қамтамасыз ету мемлекет ... ... ... үшін ... ... ... ... керек. Бұдан басқа
мемлекеттік бюджет ішінара қолдана ... ... ... ... ... өз еркімен қаржыландыру үлесін ... ... ... ... ... жағынан өтелімді
жобаларды толық көлемді қаржыландырудан бас ... ... және ... ... ... ... жобаларды жүзеге асыруға бюджеттік
қаржыларды одан әрі ... ... ... ... ... ... күшейткен кезде бөлуге болады.
Ірі инвестициялық жобалар мен бағдарламаларды бюджеттік жоспарлаудың
ұзақ мерзімді кезеңіне одан әрі ... ... ... ... ... ... ... орташа мерзімді бюджеттік
жоспарлауды кеңейтудің маңызы ерекше. Елімізде ... және ... ... ... ... ... мен ... мөлшерлемені
төмендетуге қатысты маңызды позицияларын қайта қараған ... ... ... ... ... темір жол
тасымалдауына, азаматтық авиацияны жөндеуден өткізуге, ... ... ... коммерциялық банктердің несиелерін тартуға мүмкіндік болады.
Жоғарыда ... ... ... сәйкес сақтандырған жағдайда, осы
сәттерде көлемді қаржы жинақтап алған мемлекеттік емес зейнетақы қорларының
қаржы ресурстарын тартудың нақты және ... ... бар. ... ... капиталдық салымдардың жекелеген бағыттары бойынша,
шетелдік инвестицияның рөлі сақталып қалуы және маңызды күйге ие ... ... Бұл ... ... ... жол мен тасымылдауда, теңіз жолымен
тасымалдауда республикада ұқсастығы және базасы жоқ ... ... ... ... ... байланысты.
Бұл салалардағы инвестициялық іс-әрекетте қатаң бағдарлық пен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
бағдарламаларына сәйкес, автомобиль жолдары саласына сыртқы мемлекеттік
қарыздану жағдайында инвестиция тарту ... ... ... ... бойынша сыртқы коммерциялық ... алу ... ... ... ... ... қатыстырмай-ак
инвестициялаудың басқа формалары қарастырылады. Мәселен, ... әуе ... ... ... және шетелдік компаниялардың қатысуымен
жөндеу базаларын жасақтауға қаржылық лизингтерді ... ... ... авиация және темір жолмен тасымалдауды ұйымдастыру саласына
меншіктік қаржыларымен инвестициялау ары ... даму ... ... ішкі ... зейнетақы ... ... ... ... ... салу және ... ... т.б. жүйелерді дамытуды көздейді. ... ... ... ... үшін мемлекеттік емес қаржыларды тартудың тиімді
бағыты болып табылады.Ақылы жол, темір жол құрлысы, ... ... ... ... салаларындағы тұжырымдамалар мемлекеттік жекеше
бірлестіктің негізгі түрі болып табылады. Мемлекет, табиғи ... ... ... ... жауапкершілік пен тәуекелдікті айқын
заңнамамен бөлуді қамтамсыз ететін нармативтік- ... ... ... ... ... ... ... бірлестікті қолданудың негізгі
сараларын анықтау басты міндет болып табылады.
Жалпы мемлекет экономикасының тұрақты дамуы жағдайында және инфляцияның
төмендеуі кәсіпорынның өз ... ... ... ары қарай даму
табады. 2003-жылдан бастап портфельді инвестицияны ендіру көзделген.
Бұл үшін сала ұйымдары тарапынан ... ... және ... ... ... және ішкі ... қағаздар саудасына салу
қарастырылған. Инвестициялау сферасында негізгі күш салу ресурстар ғылыми-
зерттеу нәтижелілігін көтеруге ... ... ... ... ... бойынша зерттеулердің басым бағыттары мыналар:
- бірыңғай өндірістік-техникалық ... ... және ... ... пайдалану үшін тасымалдауды дамытудың тиімді жолдарын
іздестіру;
- республика және аймақты ... ... ... торабын жасау;
- тасымалдау үрдісінің прогрессивті ... ... ... Республикасындағы нақты экономикалық ахуалмен байланыстыру;
- көрнекті басқару жүйесін жасауда ... ... ... ... ... тасымалдаудағы салық және кеден саясатының
әдіснамасын жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу.
Тарифтерді реттеу кезінде төменде берілген ... ... өз ... ... ... құнсыздану ықпалынан шектеу мақсатында олардың мониторингі
мен жалпы деңгейі;
- әлеуетті тұтынушылардың басым ... ... ... ... ... ету мақсатында және бәсекеде ... ... ... аз ... өзіндік құнынан төмен көлік қызметін
көрсетуді немесе көлік ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету мүмкіндігін әдейі қолданбай, төмендетілген
бағаны ұзақ мерзімде қолдануды ... үшін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету «жарияланған тариф»
ұстанымын қолдану тәжірибесін кеңейту есебінен;
- көлік қызметінің ... ... үшін ... ... ... ... әр түрлерінде жүру бойынша азаматтардың жекелеген санаттарына
берілетін түрлі жеңілдікті ақшалай өтемақымен ауыстырған кезде азаматтардың
құқықтық және ... ... да ... ... сол ... ... ... мен мекемелерінің мүдделерін есепке ала отырып, олардың
бұрын қол ... ... ... ... сақтау және көтеруді
қамтамасыз ететін тиімді құқықтық механизмдерді енгізу ... ... ... ... ... ... пайданың, кірістің
бірден-бір және негізгі валюталық табыс көзі болып қалуы мүмкін екендігін
және Қазақстан Республикасының табиғи ... ... ... ... ... ... ... істейтінін ескеру тиіс /75/.
Республика экономикасының жаңа даму факторларын ... ... ... және қызмет көрсетудің дамуы, монополия мен бәсекелес
құрылымдардың ара-қатынастарының нақты өзгеруін ескере ... бар ... мен баға ... әдістемесін және табиғи монополияның тарифтік
субъектілеріне өзгертулер ендіруді қажетсінеді. Көрші мемлекеттер ... ... жүру ... ... ... ... басып
өтетін, шетелдік жүк тасымалдаушылар үшін көліктердің жүру бағыттарының
экономикалық тартымдылығын сақтап алу ... ... ... ... тариф
саясатын қолданудың әдіснамасын және тетіктерін жасау қажеттігін көрсетіп
отыр.
Салалық реттеуде ... ішкі ... ... ... ... ... жол, әуе, теңіз, құбыр көлігі). Атап көрсетілген ... ... ... және осы ... ішкі ... ... реттеуін жетілдіру үрдісінде есепке алынатын өзіндік
ерекшеліктер бар. ... ... ... ... ... өндіріс өндіретін
және оны өңдейтін өнеркәсіптерді дамытуда және экономиканың тұрақты дамуын
қамтамасыз етуде негізгі факторлардың бірі ... ... ... ... бір ... ... ... кезінде көлікпен ... ... ... ... да есепке алу керек. Бұның, ... тасу мен ... ... ... ... бар. Осы
реттеуде сонымен қатар салааралық байланысты күшейту мақсатында ... әрі ... ... ... ... мен жекешелендірудің
кезеңдік үрдісі анықталатын тұтастай саланы және әрбір жеке ішкі ... ... ұзақ ... бағдарламасын әзірлеу де ұсынылады.
Мысалы, еліміздегі Стратегияда қойылған ... іске ... ... ... ... ... ... 2006-2012 жылдарға
арналған бағдарламасы қабылданды, онда жалпы пайдаланылымдағы автожолдарды
дамытуды қаржыландыру 1,3 трл.теңге ... ... ... ... ... ... ... 271 млрд.теңге бөлінді [76].
Азаматтық авиация саласын одан әрі дамытудың негізгі ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған
бағдарламасында көрініс тапқан, атап айтқанда, олар – ... әуе ... ... ету, озық ... ... ... және ... қабілетті авиациялық қызметтерді
ұсыну және жерүсті инфрақұрылымын жаңғырту [77].
Кеме қатынасын және теңізде ... ... ... ... ... ... дамытудың 2006-2012 жылдарға арналған
бадарламасы және Қазақстан Республикасының кеме ... ... және ... ... ... ... етудің 2007-2012 жылдарға арналған
бағдарламалары әзірленді [78,79]. Еліміздің мұндай ... ... іске қосу ... ... ... дамытудың өзекті мәселелеріне жүйелі
түрде құрастыруға мүмкіндік береді.
Бойында негізгі көлік жүйесінің ... ... ... ... және ... көлік тораптарының дәліздерімен түйіседі.
Аймақтық нарық төменде аталған мемлекеттерден ... ... ... ... Түрікменстан, Ресей және Өзбекстан.
Аймақтық мәні бар тасымалдау инфрақұрылымдарының ... ... ... ... ... ... ... беру керек, көлік-
коммуникация инфрақұрылымының іс-әрекетін нақты ортада ғана жүргізе алатын
қызмет көрсету кәсіпорындарына ... және ... ... ... ... ... береді. Көлік-коммуникация
қызметтерін дамыту мемлекеттік реттеу міндеттерінің бірі болғандықтан, бұл
салаларда бәсекелестікті, ... ... ... үшін және
кәсіпкерлік пен инвестиция салалары сияқты ... ... ... ... ... ету ... ... біз қарастырып отырған реттеу әдістері тығыз байланыста болу
керектігін тағы да атап өту керек. Тек ... ... ... ... ғана ... ... дамытуда дұрыс нәтиже алуға болады.
Келешекте мемлекет шаруашылық субъектісі ретіндегі өз қызметін шектей
отыра, көлікті қызмет көрсету сапасын көтеріп, ... ... ... ... ... ... отырып, көліктегі мемлекеттік
реттеудің тиімділігін ... ... ... әр түрінің өзара
әрекеттестігін келісе отырып дамыту және ... ... ... жүйелі
тиімділікпен қамтамасыз ететін біртұтас кешенге айналдырады.
Сонымен, инфрақұрылымды реттеу жүйесін бір ғана ... ... ұзақ ... талдауды және саланың ішкісалалық түрлерінің ... ... ... ... ... ... көлік-коммуникация кешенін басқару, реттеуді мемлекет
тарапынан жүзеге асыру тарихи қалыптасқан, ... ... ... ... ... ... ал көлік саласының экономикалық мүддесі
тіпті кейде әкімшілік-бұйрықтық басқару мүддесіне ... ... ... ... жүйесінің өзіндік жеткіліктігі мемлекеттің қатысуын
жоққа шығармайды, екінші жағынан – көлік ... ... ... тыс және ... араласу көлік-коммуникация жүйесінің
дамуындағы теңгерімдікті бұзып, тиімділігін төмендетуі мүмкін.
Сонымен, инфрақұрылым саласын мемлекеттік ... ... ... оны ... ... ... ... белгіленген:
біріншіден, қазіргі қоғамдық өмірдегі көліктің рөлі, оның әлеуметтік және
экономикалық ... ... ... ... оның ... ... ... күрделі жүйе секілді тасымалдау жүйесін дамыту
заңдылықтар мен даму ... ... ... ... ... ... ... басқаруды жетілдірудің немесе ұйымдастыруды тәртіпке
салудың объективті қажеттігі туындап ... ... ... ... жүргізген факторлық талдау саланы, аспектілерді дамыту
тұрғысынан алғанда аса ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың рөлі зор.
Көлік –коммуникация кешенін реттеу құрылымын қайта құруды ... ... ... ... ... – «нарық құрылымы оны
жүргізу – нәтижеден» бастап іске асыру қазіргі ... ... сай, ... ... еді. Міне ... ... ... кәсіпорындарының
санын сипаттайтын, тасымалдау қызметі нарығында оның ахуалын көрсететін,
олардың диверсификациясын және тік ... ... ... құрылымы белгіленіп және қалыптасқан жағдайда саланың ... ... ... ... жинақтасақ, қазіргі кездегі көлік саласының құрылымы,
автомобиль көлігінен басқасы, табиғи монополия секілді ... ... ... салалар бойынша дифференциялау төмендегідей көріністе:
- темір жол көлігі – «Ұлттық компания ... ... ... ... ... ... ... әуе жол көлігі – «Эйр Астана» АҚ ... ... ... ... әуе тасымалдауы;
- құбырлар арқылы тасымалдау – ЖАҚ МТҰК «Қаз Транс Ойлдың» ... ... ... – нарықтық ортада озық тұратын, ешқандай
мемлекеттік не болмаса ... ... жоқ. ... ... ... атомдық болып тек қана автомобиль жодарын
салу сферасында ғана «Қазақстан жолдары» АҚ бар және оның өзі ... ... ... ... тапсырыстар беруші рөлінде болып отыр.
Қазіргі кезде, біздің пікіріміз бойынша, дәл осы көлік ... ... ... ... ... бұл ... осы уақыттағы бар
реттеу жүйесінің ... ... ... ... ... келетінін
анықтап алу және содан кейін келіп шыққан қорытындылардың салдары ретінде
алыс ... осы ... ... қатысты мәселелерді шешу қажет.
Қорытынды
Зерттеу жұмысында төмендегідей қорытындылар жасалды.
1. Инфрақұрылым - қоғамның ... ... ... және ... пен әр ... ... қызмет көрсету арқылы өзара қарым-қатынасын
білдіретін, нәтижесінде тиімді әлеуметтік-экономикалық кеңістік дамуын және
халықтың өмір сүру ... ... ... ... жүйесіндегі
салалар мен объектілер кешені болып табылады.
2. Инфрақұрылым ұлттық экономиканың бәсекелестікке қабілетті ... ... бола ... ... дамуы мен жетілу процесінде оның
әлеуемттік-экономикалық мәнін тереңірек түсінуге мүмкіндік беретін сапалы
жаңа ... ие ... Ал бұл ... оның ең ... құрам
бөліктерін анықтауға ... ... ... ... ... еңбек нәтижесі ретінде өмір сүру игіліктерін
өндірудің негізгі құрамдас бөлігі ... ... оның ... ... Екіншіден, ауқымды әлеуметтік-экономикалық
мәселелерді шешуде, тұрмыс ... ... қала мен ауыл ... ... ... ... ұтымды пайдалануда, қоғамдық
еңбек шығындарын үнемдеуде, ... бос ... ... кеңейтуде
әлеуметтік инфрақұрылымның қызметтері ... ... ... ... ... ... және анықталды,
сәйкесінше, жеке ... ... ... ... ... ... ... және негіздеу процесінде жаңа
мақсатты қызметтері анықталды.
3. Қызмет ... ... және ... ... басқа
инфрақұрылымдық салалармен қатар, әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... бола ... қоғамның тіршілік етуінің
негізгі жағдайын қамтамасыз етеді. Көлік – ... және ... ... көрсететін сала ғана емес, сонымен қатар, ең алдымен,
тіршілік ету және шаруашылық жағдайын түрлендіретін салааралық ... ... ... ... ... ... көбінесе Қазақстан
Республикасының экономикалық және кеңістіктік дамуын алдын ала ... ... және ... ... ... ... етті. Көлік-
коммуникация қызметтерінің нарығы тауар ... мен ... ... ажырауларға негізделген. Осыған байланысты, өндіріс
пен сұранысты байланыстыра ... ... пен ... ... және ... өзін кеңейтеді. Осының арқасында іскер адамдардың
коммерциялық белсенділігі артады, халықтың әлеуметтік сұраныстары жақсы
қанағаттандырылады.
Ұлттық ... ... ... көлік және коммуникация қызметтері
маңызды мәселелердің іске асырылуын қамтамасыз етеді. Ең ... ... ... және ... қызметіндегі халықтың
және экономиканың ... ... ... ... ... және байланыссыз әртүрлі салалардағы
кәсіпорындардың жұмыс істеуі және ... ... ... ... ... Экономикалық қатынастардағы инфрақұрылым салаларына, атап айтқанда
көлік және коммуникация саласына инвестицияны тарту ... ... ... ... және ... ... ... келесідей артықшылықтары бар:
- жол-құрылыс материалдары мен жабдықтарына және телекоммуникация
желілеріне сұраныс жоғарлайды, бұл ... ... ... ... ... және ... емес ... тартуға әрекет
етеді;
- құрылыс көлемі ұлғаяды және ... ... ... ... бір уақытта жоғарылайды, олар бойынша ... ... ... тасымалдаудың құны төмендейді және нәтижесінде, көптеген
тауарлар мен қызметтердің бағасы да төмендейді;
- шетелден және ел ішінен жеке ... ... ... көліктік-
коммуникация инфрақұрылымымен қатар туризм дамиды;
- ЖІӨ мен бюджеттің табыстары салықтық түсімдерден өседі, ... саны ... ... көлік және ... ... ... ... шешу ... ... осы салаларды басқару жүйесінде
сәйкес реформа кезінде ғана мүмкін болып табылады. Стратегиялық аспектіде
инвестициялық ахуал ... ... ... ... мәселені шешуді
анықтайтын және ... ... ең ... ... ... өсімге
қол жеткізу, ішкі және әлемдік рынокта отандық инфрақұрылым салаларының
бәсекеге қабілеттілігін жоғарлатудың маңызды түйіні.
5. ... ... ... ... жоғарылатудың және
нарықтық байланыстың сапалы қызметтерімен толтықтырудың ... ... ... ... ... ... прогрестің, саладағы
техникалық-экономикалық қайта ... ... және ... ... ... ... ... күшейтудің
және сапаның халықаралық стандарттар ... (ИСО ... ... қызмет етуін ынталандырудың ... ... ... ... көлік-коммуникация саласының қазіргі даму
кезеңінде жоғарыда берілген талдаулардың қорытындысы болып, ... ... ... біз ... түрлері қанағаттанарлық ахуалда
емес, өйткені саланы ... ... ... мен ... ... ... альтернативті көздері жоқ. Бұл өз кезегінде
әр түрлі әлеуметтік-экономикалық келеңсіздіктерге ... ... ... ... әсер ... ... күні Қазақстанда
көлік-коммуникация саласын дамытуға қаржыларды жұмылдыруда, көптеген сала
кәсіпорындарының ... ... ... жаңа ... ... ... ... тарифтерін төмендету қажет.
7. Қазақстанның көлік-коммуникация саласының қазіргі күй-жайы негізінен
алғанда реформалаудың алғашқы жылдарында дамуының басты сипаттамасы ... ... ... ... ене ... ... жолдың ұзақтығы, қызметті
тұтынушылар саны, көлік ... ... ... инвестицияның көлемі,
қызмет көрсету сапасы сияқты негізгі көрсеткіштердің жыл сайын тұрақты
түрде көтерілуіне ... ... ... ... ... ... жұмыс ауқымы жыл сайын жоғарылап отыр.
8. Көлік саласын мемлекеттік ... ... ең ... ... тиіс – бұл нарық субъектілерінің барлығына бірдей тасымалдау және
соған ... ... ... ... ... ... іскерлік іс-
әрекеттің еркіндігін білдіреді. Мемлекеттің және ... ... ... ... ...... күні ... реттеуді және олардың динамикалық өсуі үшін жаңа сапалы
шарттарды құру болып ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда оны дамыту бірқатар ... ... ... ... ... өмірдегі көліктің рөлі, оның
әлеуметтік және экономикалық сферадағы маңызы, сонымен ... ... ... ... ... күрделі жүйе секілді
тасымалдау жүйесін дамыту заңдылықтар мен даму ... ... ... ... бір кезеңде жүйені басқаруды жетілдірудің
немесе ұйымдастыруды тәртіпке салудың объективті ... ... ... ... ... ... жүргізген факторлық талдау
саланы, аспектілерді дамыту тұрғысынан алғанда аса ... ... ... ... ... Н.Ә. Жаңа ... жаңа ... Қазақстан Республикасы
халқына жолдауы. /Егемен Қазақстан, №55(24632) 1 ... - 2 ... ... А.А., ... Ф.Х. Современная деревня: проблемы
совершенствования управления развитием социальной ... ... ... – Уфа, 1999. – ... ... Т. ... и ... услуг //Мировая экономика и
международные отношения. – 1971, №3, - ... ... Г.П. ... энциклопедия, Т.2. – Москва, 1975.
5. Абалкин Л., Григорян Г., Мотылев В. И др. Исследование ... ... ... ... // ... – 1968. №18. ... ... Кэмпбелл Р., Брю Стэнли Л. Экономикс: Принципы, проблемы и
политика. В 2 т.: Пер. С ... 11-го изд. Т2-М.: ... ... ... Э.М. ... ... сферы услуг. – Москва, Экономика,
1968, с.160.
8. Третьяк С.Н. Инфраструктура экономики. – Хабаровск.: ... ... ... А.Е., Никитина Г.А. Формирование инфраструктуры ... ... ... ... ... ... 1991, №11, ... Колодин В.С. Логистическая инфраструктура ... ...... ... 1999, ... ... Ю.Н., Мовчан Б.С. Развитие социальной инфраструктуры
экономических ... – М.: ... 1991, ... Дриц В.И. Социальная инфраструктура региона. – Минск.: Наука и
техника, 1986, с.65.
13. Волощук Г.А. ... ...... ... 1989, ... Важенин С.Г. Социальная ... ...... ... 1984, с.83.
15. Сухова Л.Ф. Транспортное обслуживание международных ... ... ...... 1998, ... Бенсон Д., Уайтхед ДЖ. Транспорт и ... ...... 1990, с.156.
17. Косин А.С., Левиков Г.А. Международная ... ... ... ... 2005, ... ... В. Реформирование и субсидирование общественного транспорта
в Великобритании ... ... и ... отношения, 2005,
№8, с. 14-15.
19. Назаренко В.М., Назаренко К.С. ... ... ...... ... ... и
маркетинга, 2000, с.142.
20. Студенцов В.Б. ... ... и ... ... ... Наука, 1987, с.18.
21. Reforming Infrastructure: Privatization, Regulation, and Competition.
World Bank, Policy Research Report. Washington D.C.,2004, p. 45.
22. Абрамов А.И. ... ... в ... ... производства. –
Москва.: Высшая школа, 1982, с.79.
23. Власов В.В. Япония: производственная инфраструктура. Москва.: Наука
Главная редакция восточной литературы, 1991, ... Зак Ф.М. ... ... железнодорожных компаний. В кн.
Железнодорожный транспорт за рубежом. – ... ... ... ... М.П. ... ... мира: учебник. – СПб.: ... В.А., 2000, ... The ... of ... London, 1991. – ... ... И. Мировой транспорт: время перемен //мировая экономика и
международные экономические ... №8, 1999, ... ... Р.К. ... национальной экономики: теория и
практика. – Алматы.: ИРК, 1995, с. 115.
29. Дайнеко А.Е., Забавский Г.В и др. ... ... ... ... роста. – Москва.: Издательство деловой и учебной литературы,
2004, с.104.
30. Кныш М.И. ... ... ... ... – СПб., ... ... Н.А., ... А.В. Международная экономика. – М.: Дело и
Сервис, 2004, с. 85-135.
32. М.Портер Международная конкуренция: Пер. с ... И с ... ... 2000, с.43.
33. Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030: Барлық ... ... ... және ... артуы: Ел Президентінің
Қазақстан халқына ...... ... 1997, - 234 ... ... ... Казахстана в число 50 наиболее конкурентоспособных
стран мира. Выступление Президента РК ... на ... ... ... 18 ... 2006г. Астана, Акорда.
35. Исингарин Н.К. Транспорт – ... ... ... ... ... 1998, с145.
36. Стаханов В.Н., Стаханов Д.В. Маркетинг ... ... ... ... 2001, с. ... ... ... Жаһандық экономика және Қазақстан. Егемен
Қазақстан , 28 ақпан, 2007ж, 3-бет.
38. Нагманов К. ... ... ... этап развития /Магистраль,
2002, №4, с.34.
39. Шеденов У.К., Ильясов Д.К. ... ... и ... в сфере
услуг.- Алматы, 2002, с. 96.
40. Стратегия индустриально-инновационнного развития Республики Казахстан
на 2003-2015 гг., Астана, ... ... ... 2015 ... ... көлік стратегиясы.
42. Қазақстан Республикасының көлігі мен байланысы ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Статистика агенттігі. – Алматы, 2006, 92 бет.
43. ... ... ... ... ...... Республики Казахстан по стаистике, 1999, 52бет.
44. ... ... ... ... 2006 ... РК по ... 2007г, с. ... Атамкулов Е.Д., Жангаскин К.К. Қазақстанның темір жол көлігі: ... және ... ... ... ... ... ... –Алматы, 2004, 646б
46. Қазақстан: 1991-2002 жылдар. Ақпараттық-талдаулық жинақ. Қазақстан
Республикасының Статистика ... ... ... ... ... ЖШС, «Интеллсервис», 2002, 176б.
47. Жанғаскин К.К. Қазақстанның темір жол ... ... ... ... 2004, 639б.
48. Экономика железнодорожного транспорта: Учебник /Под ... ... ...... УМК МПС ... ... ... М.М. Қазақстанның автомобиль көлігі: қалыптасу және даму
кезеңдері. – Алматы: ЖШС «Print-S», 2005, 14 бет.
50. Автомобильному транспорту ... – 70лет ... 1995, ... ... ... Н.К. ... ... в СНГ. – Алматы: Атамура, 1998,
216б.
52. Хамитов Е.Н. Инвестиции в ... ... ...... 2000, с. ... Қазақстан Республикасындағы инвестициялық қызмет. Статистикалық жинақ
/ Редакциясын қараған Қонаев Э. – Алматы, 2006, с. 23-24.
54. ... В.Д. ... ... инвестиции: глобальные ... ... 90-х ... // ... НАН РК. ... ... 2001, №3, с. 20-21.
55. Назарбаев Н.А. К конкурентоспособному Казахстану, конкурентоспособной
экономике, конкурентоспособной нации. Послание Президента РК ... // ... ... 2004г, 20 ... № 56, ... ... М.Т. и др. Иностранный капитал и инвестиции. –Алматы :
Факсинформ, 1997, с. 67.
57. ... Н.А. ... ... ... // Егемен Қазақстан,
2004ж, 11 ... 6 ... ... тәуелсіздік жылдарында. Ақпараттық-талдау жинағы /
Б.Т.Сұлтановтың редакциясы басқарған. - Алматы, 2006, 92-96 ... ... Т.Б., ... Б.А. и др. ... ... ... Республики казахстан // Сб. Докладов второй
международной научно-практической конференции "Транзит ... ... ХХ! век". – ... КазАТК, 2002, с.278-284.
60. Көлік және коммуникация министрі С.Ахметовпен сұхбат //Айқын, 2007,
26 (722) 13 ... 3 ... ... У.К. ... и ... ... в ... интенсификации
общественного производства. – Алматы.: Наука, 1987, с. 112с.
62. Песоцкая Е.В. Маркетинг услуг. – СПб: ... 2000, с. ... ... С.Н. и др. ... качеством. Учебное пособие. – Алматы:
Қазақ университеті, 2000, с.111.
64. Познер Н. Железнодорожные концессии // Railway ... ... ... ... Т.Б., Омарова Б.А. Пути развития транспортных услуг в
Казахстане. – ... 2001, с. ... ... Р. Компания «Жолаушылартранс»: работа в межобластном
сообщении //Магистраль – 2005, №8, 30-32 ... ... И. ... ... и ...... ... 2002, с. 96.
68. Стандарт ИСО 9001:2000. Система менеджмента качества. Требования.
69. Проблемы качества за «круглым столом» //Технологии ... ... ... с.18.
70. Мамыров Н.К., Ихданов Ж. Государственное регулирование экономики в
условиях Казахстана: ... ... ... ... ... ... Экономика, 1998, с.8.
71. Сыртанов С.К. «Экономическая ... ... и ... ... ... ... 2002, с.63.
72. Беккайыров С.Б. Транспортная инфраструктура Республики Казахстан. –
Алматы: Ғылым, 2001, -92с.
73. Концепция государственной транспортной политики ... ... ... до 2008 г., ... ... ... РК от ... 2001 года, №801.
74. Дж.Вильсон, В Цапелик. Естественные монополии в России: история и
перспективы развития системы ... ... ... ... ... ... Республикасының 2001 ж. 23 қаңтардағы № 148-!! ... ... ... туралы» Заңы.
76. Қазақстан Республикасының автожол саласын дамытудың 2006-2012 жылдарға
арналған бағдарламасы.
77. Қазақстан Республикасының Азаматтық авиация саласын дамытудың ... ... ... ... ... Республикамының теңіз көлігін дамытудың 2006-2012 жылдарға
арналған бадарламасы.
79. Қазақстан Республикасының кеме ... ... және ішкі ... ... ... етудің 2007-2012 жылдарға арналған
бағдарламасы.
80. История развития транспорта и ... ... ... А.И.Шалтыков. – Алматы.: Бастау,2000, с.48.
81. Сосин П.В. Социальная инфраструктура. Новосибирск, 2005, с. ... ... ... ... функционирования. М: МСЭУ, 2002,
с.95.
83. Дюмулен И.И. Международная торговля услугами. – ... ... ... ... Н.Ә. ... жолы. – Астана, 2006.
85. Назарбаев Н.А. Рынок и социально-экономическое развитие. – Москва:
Экономика, 1994, - 368с.
86. ... Н.А. ... – 2030: ... ... өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің
Қазақстан ... ...... ... 1997, - 234 ... ... Я.А. ... теория и условиях рыночных
преобразований. – Алматы: Қазақ университеті, 2003.
88. ... ... ... ... ... ... ... / Я.А.Аубакиров и др. – алматы: ... ... ... С.Б. ... ... Республики Казахстан. –
Алматы: Ғылым, 2001, -92с.
90. Приоритеты национальной безопасности в ... ... ...... Қазақ университеті, 2006.
91. Кенжегузин М.Б. Экономика Казахстана на пути преобразований. –
Алматы: МЭМО и РК, 2001, - ... ... О.С. ... ... ... ... политика.- Москва: экономическая литература, 2004.
93. Экономическая энциклопедия. Политическая экономия. Т.2. – Мосвка:
Современная энциклопедия, ... ... ... ... ... ... экономических терминов. http://dis.academic.ru.
96. Экономический словарь. www. academic.ru.
-----------------------
Инфрақұрылым
Бірқатар кәсіпорын, фирмалардың өндіріс процесіне ... ... ... ... ... еместігі
Көлік және коммуникация қызметтерінің ерекшеліктері
Уақыт бойынша келіп түскен жүктеменің дифференциациясы
Сала қызметтерінің әлеуметтік маңыздылығы
Қызмет сапасына қатаң бақылау
Өндіріс және тұтыну процестерінің ажырамайтындылығы
Өндірілген ... ... ... ... ... көлігі
Қызмет көрсететін көлік салалары
Су көлігі
Әуе көлігі
Құбыр көлігі
Телеграфтық, қалааралық, халықаралық, ауылдық жердегі телефондық станциялар
Қызмет көрсететін коммуникация салалары
Пошта және ... ... ... және ... ... ... және телевизия кәсіпорындары
Қолайлылық
Көліктің жеткіліктілігі
Ақпараттылығы
Тарифтың арзандылығы
Нәтижелілік
Жол жүру барысында ... ... жүру ... ... ... үнемдеу
Сенімділік
Қатынастың тұрақтылығы
Қызмет көрсету деңгейінің кепілділігі
Жол жүру қауіпсіздігі
Аймақтық реттеу:
- аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын түзетуге мүмкіндік жасау;
- геостратегиялық кешен міндеттерін шешу;
- Қазақстанның ... ... ... және ... ... және ... ... базаларын кешендік игеруді ынталандыру және т.б.
Салалық реттеу:
- салаларды толығымен және ішкі салаларды бөлек дамытудың ұзақ ... ... ... ... ... ... нығайту;
- ішкі салалық көлік-коммуникация саласының нығаюын және өзара ... ... ... нормативті-құқықтық жағынан қамтамасыз ету ісін жетілдіру;
- саладағы үлестік меншік мәселелерін реттеу ... ... ... ... ... ... «Еуро» экологиялық нормаларын енгізуді жетілдіру
Көлік-коммуникация саласын мемлекеттік реттеудің негізгі бағыттары
Экономикалық реттеу:
- ... ... ... ... ... тарату;
- сала қызметін импорттауды дамыту;
- бәсекені дамыту;
- әлеуметтік серіктестікті дамыту;
- салық салуды жетілдіру
- инновация, тиімді жаңа технолдогияларды енгізу.
Көлік және ... ... ... ... ... механизмі
Басқару әдістері
Әкімшілік-экономикалық.
Әлеуметтік-психологиялық.
Шаруашылық қызметңн құқықтық реттеу
Заңдар
Президент жарлықтары
Үкімет қаулылары
Жергілікті үкімет органдарының заңдары
Механизм ... ... ... және ... саясат.
Қызмет көрсетудегі қатынастар.
Маркетингтік қызмет.
Пайданы бөлу және баға белгілеу жүйесі.
Еңбектік ... жіне ... ақы ... ... ... ... жүйесі.
Инвестициялық механизм.
Әлеуметтік даму жүйесі.
Сыртқы-экономикалық қызметті жүзеге асыру тәртібі.
Сыртқы орта ... ... ... ... факторлар
Сыртқы-экономикалық орта.
Салық салу жүйесі.
Еңбек рыногындағы жағдай
Нормативтік қамтамасыз ету
Нұсқаулар
Әдістемелер
Мемлекеттік стандарттар
Техникалық шарттар
Нормы и ... ... ... ... ... және ... ... орта туралы ақпарат

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 115 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
Азаматтық құқықтағы мерзім, мерзім түрлері, талап қою мерзімі, азаматтық құқықтағы мәселелер90 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек биржасы мен жұмыссыздықтың теориялық мәселелері25 бет
Инфляцияның әлеуметтің экономикалық зардаптары30 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша сот ісін жүргізу190 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь