Интеллектуалдық капитал

КІРІСПЕ 3
1 ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫҚ КАПИТАЛДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАЗМҰНЫ
6
1.1 Интеллектуалдық капиталдың мәні, құрылымы, нысандары
6
1.2 Әлем экономикасының жаһандану жағдайындағы интеллектуалдық капиталдың рөлі 15
2 ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫҚ КАПИТАЛ ЖӘНЕ ЗАМАНАУИ ТАЛАПТАР
20
2.1 Интеллектуалдық капиталды бағалау әдістері мен бағыттары 20
2.2 Инновациялық экономиканың ресурстық жүйесіндегі интеллектуалдық капитал
27
3 ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ БЕЛСЕНДІЛІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӘСЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ РЕТТЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
33
3.1 Қазақстанда экономикалық өсудің инновациялық типін қалыптастыру және дамыту 33
3.2 Жоғары оқу орнының интеллектуалды ұлт қалыптастырудағы міндеттері
40
3.3 Білімге негізделген экономика: мәселелері және шешу жолдары
48
ҚОРЫТЫНДЫ 56
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ 59
ҚОСЫМШАЛАР
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. XX ғасырдың аяғы ақпараттық революциямен есте қалып, ақпараттық қоғамның негізін салды. Бұл қоғамда ақпарат пен білім қоғамдық өндірістің басты құралы және объектісіне айналады. Сонымен бірге олар дамуды айқындайтын факторға айналып, еңбекті қосымша құнның жаңа көзі ретінде алмастырады. Ақпарат және білімді қамтитын интеллектуалдық капитал жеке кәсіпорынның да, бүкіл ұлттық экономикалардың да бәсекеге қабілеттілігін анықтайтын болады. Интеллектуалдық капиталды (зияткерлік капитал) өндіру, пайдалану және арттыру қабілеті – бұл мемлекеттің экономикалық қуатының, оның халқының әл-ауқаты мен өмір сүру сапасының іргесі.
Экономиканың интеллектуалдық капиталды өндіріп, оны тиімді түрде қолдана білу қабілеті ұлттың экономикалық қуаты, оның тұрмысының жасампаздық деңгейін уақыт өткен сайын көбірек айқындауда. Қоғамның түрлі білім, ой және ақпаратты импорттауға дайындығы, экономиканың оларды өнімді түрде өңдеуге қабілеттілігіне кез келген мемлекеттің сәтті әлеуметтік-экономикалық, саяси дамуы тәуелді.
Заманауи фирма – бұл тек тауар өндірушісі емес, сонымен бірге білім өндірушісі де. Көптеген ұйымдарда алынған нәтижелер арнайы білім, персоналды кеңінен оқыту және серіктестер мен контрагенттермен жұмыс істеудің көрсеткіші. Интеллектуалдық капитал физикалық активтер мен қаржы капиталына қарағанда әлдеқайда тұрақты бәсекеге қабілетті артықшылыққа айналып жатыр.
Мәселенің ғылыми зерттелу деңгейі. Интеллектуалдық капиталдың экономикалық прогрестегі үлкен рөлі оны тиімді қолдану жолдарын іздеуге бағытталған зерттеулерді өзекті ете түседі. Бұл мәселеге біздің заманымыздың көптеген белгілі экономистер назарын аударды. Берілген категория мәнін анықтауға Э. Брукинг, В. Гейц, Дж. Гэлбрейт, М. Кастельс, Э. Тоффлер, В. Иноземцев, Б. Леонтьев, Л. Мельник және т.б. өз еңбектерін арнады. Олар интеллектуалдық капиталдың категориялық негізін жасап, құрылымын анықтап, оның жалпы және әр құраушы элементінің қазіргі таңдағы рөлі ашылды. Аталған еңбектер теоретико-методологиялық бағыт ұстанғанымен ерекшеленеді және көбінесе макроэкономика тұрғысынан бұл мәселені қарастырады, ал жеке кәсіпорынмен байланысты мәселелер өзінің толық зерттелуін әлі күтуде. Кейбір басылымдарда кәсіпорын мен шаруашылық жүйелердің интеллектуалдық капиталын пайдалану мен бағалаудың қолданбалы аспектілері қарастырылғанымен, бұл шектеулі түре ғана жасалынған. Осының салдарынан берілген түсініктің құрылымын және оны бағалау тәсілдерін әртүрлі тұрғыдан талдау интеллектуалдық капиталды басқаруды қиындатып, шынайы жағдайға сай келмейтін стратегияны таңдауға алып келеді. Осы мәселелердің шешілуі кәсіпорынның интеллектуалдық капиталын оның даму факторы ретінде қалыптастырып, менеджментті оңтайландырып, тәуекел деңгейін төмендетіп, бәсекеге қабілетті және тұрақты дамуды қамтамасыз етуге бағытталған басқарушылық шешімдердің негізділігі мен жылдамдығын көтеруге мүмкіндік беретін болады.
1. Андрусенко Т., Измерение интеллектуального капитала //Корпоративные системы. – 2006. – №3. – 3-18 с.
2. Брукинг Э. Интеллектуальный капитал: ключ к успеху в новом тысячелетии / Пер. с англ, под ред. Л. Н. Ковачин. – Питер: «Измерение», 2001 - 288 с.
3. Иноземцев В. Л. За пределами экономического общества - М.: «Academia»- «Наука», 1998 - 640с.
4. Леонтьев Б. Б. Цена интеллекта. Интеллектуальный капитал в российском бизнесе. - М.: Издательский центр "Акционер", 2002 - 200 с.
5. Голубкин В. Н., Клеева Л. П., Патока Л. В. Интеллектуальный капитал в эпоху глобализации мировой экономики// Креативная экономика. – 2008. - №7. – 7-15 с.
6. Эскиндаров М. А. Развитие корпоративных отношении в современной российской экономике. - М.: «Республика», 1999.-368 с.
7. Гэлбрейт Д. Экономические теории и цели общества / Под ред. акад. Н. Н. Иноземцева. - М.: «Прогресс», 1979. - 406 с.
8. В. И. Вернадский. «Научная мысль как планетарное явление. М., «Наука», - 1991 – 280 с.
9. Васильев П. П., Сергиенко В. В. О роли интеллектуального капитала на современном этапе общества // Менеджмент в России и за рубежом – 2007. – №3. – 8 -11 с.
10. Шарипов Ю. В. Роль интеллектуального капитала в формировании стоимости компании//в кн: Материалы международного форума «Инновационные технологии и системы»: — Минск: ГУ «БелИСА», 2006. — 156 с.
11. Ефремов В. С. Бизнес-системы постиндустриального общества // Менеджмент в России и за рубежом – 2005. – №5. – 7-16 с.
12. Назарбаев Н. Н. Казахстан в посткризисном мире: интеллектуальный прорыв в будущее // Литер. – 2009. – 15 октябрь. - 3-7 с.
13. Стюарт Т. Интеллектуальный капитал. Новый источник богатства организаций // Новая постиндустриальная волна на Западе / Под редакцией В.Л. Иноземцева. М.: «Academia», 1999 – 275 с.
14. Гапоненко А. Л. Интеллектуальный капитал // в кн: Интеллектуальный капитал: состояние, проблемы, перспективы. // Сборник материалов Научной конференции «Интел-лектуальный капитал организации - ключ к развитию и росту экономики». Сост. и научный редактор Т.М. Орлова. - М.: ЦЭМИ РАН, 2004.-144с. (Рус.)
15. Бендиков М. А., Джамай Е. В. Интеллектуальный капитал развивающейся фирмы: проблемы идентификации и измерения. // Менеджмент в России и за рубежом – 2001. – №4. – 12-22 с.
16. Тілеуберген Д. Стимулирование инновационного роста национальной экономики //Экономика и статистика. – 2008. - №2. - 31-35 с.
17. Әубәкіров Я. Ә., Байжұмаев Б. Б., Жақыпова Ф. Н., Табеев Т. Н. Экономикалық теория. Оқу құралы. Алматы: «Қазақ Университеті», 1989 – 280 б.
18. Колотухин В. А. Коммерциализация инноваций – фактор экономического роста // в кн: Материалы международного форума «Инновационные технологии и системы»: — Минск: ГУ «БелИСА», 2006. — 156 б.
19. Қазақстан Республикасы. ҚР Сауда және индустрия Министрлігінің Бұйрығы. Қазақстан Республикасында аймақтық технопарктерді дамыту үлгісі. – Астана. - Мамыр, 2005.
20. Қазақстан Республикасы. ҚР ғылымын дамытудың 2007-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. – Астана. - Маусым, 2007.
21. Назханов Т. Қазақстандағы бизнес-инкубаторлар әзірге атына сай іс жасай алмай отыр // Егемен Қазақстан. – 2009. - №3. - 5-6 б.
22. Швецов Д.Е. Сравнительный анализ государственной инновационной политики стран мировой "триады". Наука РФ: Статистический сборник. – М., февраль, 2001. – 260 с.
23. Ідрісов А. Интеллектуальная элита сыграет решающую роль в посткризисном развитии страны www.bolashak.kz
24. UIS Fact Sheet. – October, 2009. – №2 (ЮНЕСКО Статистика Институтының ресми сайты) http://Uis.unesco.org
25. Жұмағұлов Б. Право быть первым // Наука и образование Казахстана. . – 2009. - №4. - 8-13 б
26. Момынқұлов Ж. Б. Қазақстандық жоғары оқу орындарының ғаламдану жағдайындағы бәсекеге қабілеттілігі // Высшее образование – стратегический ресурс формирования интеллектуальной нации: Материалы XXXX научно-методической конференции профессорско-преподавательского состава КазНУ им. әл-Фараби. Т. II. – Алматы: Қазақ Университеті, 2010 – 180 б.
27. Қайрбаева Р. С. Жоғары оқу орындарындағы бәсекелестік үрдісі // Высшее образование – стратегический ресурс формирования интеллектуальной нации: Материалы XXXX научно-методической конференции профессорско-преподавательского состава КазНУ им. әл-Фараби. Т. II. – Алматы: «Қазақ Университеті», 2010 – 180 б.
28. Сәбден О., Глазьев С. Ю. Интеллектуальная экономика– технологические вызовы XXI века. – Алматы: «Эксклюзив», 2009. – 172 б.
29. Гапоненко А. Л. Экономика, основанная на знаниях: Учебное пособие. - М.: Изд-во РАГС, 2006. – 352 с.
30. Қазақстан Республикасы. ҚР ғылымын дамытудың 2007-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. – Астана. - Маусым, 2007.
31. ҚР Индустрия және Сауда Министрінің № 93 бұйрығы. ҚР технопарктар жүйесін қалыптастыру тұжырымдамасы. – Астана. – Сәуір, 2004.
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ |3 |
|1 ... ... ... ... |6 ... ... ... мәні, құрылымы, нысандары |6 ... ... ... ... ... интеллектуалдық |15 |
| ... рөлі | |
|2 ... ... ЖӘНЕ ... ТАЛАПТАР |20 ... ... ... ... ... мен ... |20 ... |Инновациялық экономиканың ресурстық жүйесіндегі |27 |
| ... ... | |
|3 ... БЕЛСЕНДІЛІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӘСЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ |33 |
| ... ... | ... |Қазақстанда экономикалық өсудің инновациялық типін |33 |
| ... және ... | ... ... оқу ... ... ұлт қалыптастырудағы |40 |
| ... | ... ... ... экономика: мәселелері және шешу жолдары|48 |
| | | |
| ... |56 |
| ... ... ... |59 |
| ... | ... ... ... ... аяғы ... есте ... ... қоғамның негізін салды. Бұл ... пен ... ... ... ... құралы және объектісіне
айналады. Сонымен бірге олар дамуды ... ... ... ... ... жаңа көзі ... ... Ақпарат және білімді қамтитын
интеллектуалдық капитал жеке кәсіпорынның да, бүкіл ұлттық экономикалардың
да бәсекеге қабілеттілігін анықтайтын ... ... ... ... өндіру, пайдалану және арттыру қабілеті – бұл
мемлекеттің экономикалық қуатының, оның ... ... мен өмір ... ... ... ... өндіріп, оны тиімді ... білу ... ... ... ... оның ... ... уақыт өткен сайын көбірек айқындауда. Қоғамның ... ой және ... ... ... ... ... өнімді
түрде өңдеуге қабілеттілігіне кез келген мемлекеттің сәтті әлеуметтік-
экономикалық, саяси дамуы тәуелді.
Заманауи фирма – бұл тек ... ... ... ... ... ... де. Көптеген ұйымдарда алынған нәтижелер ... ... ... ... және серіктестер мен контрагенттермен жұмыс
істеудің көрсеткіші. Интеллектуалдық ... ... ... мен ... ... ... ... бәсекеге қабілетті артықшылыққа
айналып жатыр.
Мәселенің ғылыми зерттелу ... ... ... үлкен рөлі оны тиімді қолдану жолдарын іздеуге
бағытталған ... ... ете ... Бұл мәселеге біздің
заманымыздың көптеген ... ... ... ... ... ... ... Э. Брукинг, В. Гейц, Дж. Гэлбрейт, М. Кастельс,
Э. Тоффлер, В. Иноземцев, Б. Леонтьев, Л. Мельник және т.б. өз еңбектерін
арнады. Олар ... ... ... негізін жасап,
құрылымын анықтап, оның жалпы және әр құраушы элементінің қазіргі ... ... ... ... ... ... ұстанғанымен
ерекшеленеді және көбінесе макроэкономика тұрғысынан бұл мәселені
қарастырады, ал жеке ... ... ... ... ... әлі күтуде. Кейбір басылымдарда ... мен ... ... ... ... мен ... қолданбалы
аспектілері қарастырылғанымен, бұл шектеулі түре ғана жасалынған. Осының
салдарынан берілген түсініктің ... және оны ... ... ... ... ... ... басқаруды қиындатып,
шынайы жағдайға сай келмейтін ... ... алып ... ... ... ... интеллектуалдық капиталын оның даму
факторы ретінде ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті және тұрақты дамуды ... ... ... ... ... мен ... ... беретін болады.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Жұмыстың басты мақсаты — дүние жүзінің
ақпараттық қоғамға өту жағдайында еліміздің интеллектуалдық әлеуетін ... ... ... ... ... ашып ... ... міндеттері: интеллектуалдық капиталдың мәнін, құрылымын,
нысандарын және ... ... ... ... ... ... ... үрдістерін, елдің экономикасының өсуі ... ... ... ... ... байланысты ашып
көрсету.
Жұмыстың пәні – ... ... ... ... ... ... ... типін қалыптастыр мәселелерін талдау.
Зерттеу объектісі – Қазақстан Республикасының интеллектуалдық әлеуеті және
оны жүзеге ... ... ... ... ... ... отандық және
шетел экономист ғалымдарының зерттеу нысаны болып отырған мәселенің түрлі
қырларын қарастырған ... ... ... ... ... тарихи, жүйелі және салыстырмалы түрдегі ... мен ... одан әрі ... бағытталған зерттеушілердің пікір-түйіндері,
тұжырымдары мен пайымдаулары ескеріле отырып, басшылыққа алынған.
Тәжірибелік маңыздылығы. Диплом жұмысы ... ... ... ... ... ... анализіне, кәсіпорынның
интеллектуалдық капиталының мазмұны мен құрылымын анықтауға, оны ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының инновациялық экономика құрудың алғышарттары зерттеліп,
нақты шаралар мен ... ... ... ақпараттануы жағдайында
білімге негізделген экономика құрудың ... және ... ... ЖОО рөлі ... ... ... капиталдың әлеуметтік, экономикалық
және саяси маңызы туралы ... ... ... ... мен
нақты тәжірибелік іс-әрекет нәтижелері негізінде жасалған ... ... ... ие екендігі көрсетілген. Сондықтан да, дипломдық
жұмыс ... ... даму ... ... мен өзектілігі артып
отырған әлеуметтік шындық кұбылыстарын ... ... ... үлес ... ... интеллектуалдық капитал теориясы мен
практикасында, экономика дамуында зерттеу жұмысы нәтижелерінің теориялық
және әдіснамалық маңызы зор.
Диплом жұмысының құрылымы. ... ... үш ... ... ... ... 3-тарау 3 бөлімнен құралған. 1-тарауда ... ... ... ... ... ... құрылымы,
нысандары және әлем экономикасының жаһандану жағдайындағы интеллектуалдық
капиталдың рөлі. Интеллектуалдық капитал – ... жаңа ... ... ... ... капитал және заманауи талаптар:
интеллектуалдық капиталды өлшеу әдістері мен бағыттары және инновациялық
экономиканың ... ... ... ... ... ... ... белсенділіктің экономикалық әсері және оны реттеу
мәселелері: Қазақстанда экономикалық ... ... ... ... оқу ... ... ұлт ... және білімге негізделген экономика: ... және ... ... жұмыстың негізгі қорытындысы жасалып, пайдаланылған
әдебиеттер тізімі берілді.
1 ... ... ... ... ... капиталдың мәні, құрылымы, нысандары
Капитал табиғаты, оның мәні экономикалық ойдың назарын ... ... ... жүр. ... ... ... ... даму
деңгейіне байланысты адамдар «Капитал деген не?» деген сұраққа әр түрлі
жауап беріп ... ... ... даму ... ... ... ... тарихи аспектісі [1, 3 б.]
Осылайша, капитал белгілі бір экономикалық жүйені қалыптастыру, дамыту
үшін ... ... ... ... ... ... бойынша пайда болатын меншік қарым-қатынастарын білдіреді. Аталған
элементтердің бір жүйеге бірігуі олардың әрқайсысының табиғатын ... ... ... ... ... қатынастары өндірістік факторларды рационалды қолдану жөнінде
үнемі ... ... ... және ... ... ... ... өндіру барысында оның субъектілерінің ... ... ... ... жергілікті атқару
билігінің, мемлекет және ... ... жеке ... ... ... басқару және қолдану негізінде жүзеге
асырылады.
Қоғам мен ... ... ... экономикалық белсенділіктің үлкен
әлеуетіне ие капиталдың жаңа, күрделірек нысандары пайда болады. ... ... бір ... ... ... ... оның ... нысандарының бірлігінде, тоқтамайтын тиімді
өндірісте шоғырланған.
Осылайша, капитал экономикалық категория ретінде меншік субъектілерінің
арасындағы материалды және материалды емес ... ... ... ... интеллектуалдық потенциалы, қаржы капиталының жиынтығын
рационалды қолдану жөніндегі ... ... ... ... ... ... келешекте өзінің дамуы сандық-сапалық параметрлер, сондай-ақ
уақыт ... ... кең ... ие бір ғана фактор – бұл адам
капиталы.
«Адам ... және ... ... экономикалық
категориялары адамның экономикалық жүйедегі орны мен ... оның ... ... ... ... да олардың ортақ нәрселері көп [1].
Алайда, бұл екі түсінікті айыра білу қажет.
«Интеллектуалдық капитал» категориясын ... және ... ... ... ... ғалымдар үлкен мән беруде. Бұл Э. ... ... Г. ... Д. ... Ричард Р. Нельсон и Сидней Дж. Уинтер, А. Сли-
вотски, Д. Моррисон сияқты шетел ... ... ... ... рыногындағы осы категорияның негізін салушылар деп Л. С. Шаховская,
Б. Б. Леонтьева, В. Л. Иноземцева, С. А. Ленскаяларды ... ... ... ... ... ... кетейік. Мысалы,
Э. Брукинг оны кәсіпорынның тіршілік ету және бәсекелік артықшылықтарына
тірек болатын материалды емес ... ... ... ... активтер (білім, тәжірибе, шығармашылық қабілеттер және т.б.),
зияткерлік (интеллектуалдық) меншік, ... және ... ... Адами капитал деп кәсіпорын қызметкерлерінің ұжымдық ... ... ... ... шеше білуі, көшбасшылық
қасиеттері, кәсіпкерлік және басқарушылық ... ... [2, 31 ... баға іс ... ... және ... ... материалды емес
активтерді өзінің шығармашылық әрекетінде кеңінен қолданып жүрген практик
тұрғысынан берілген.
Л. Мельник интеллектуалдық капиталды кеңірек мағынада: ... ... ... қоса олар ... және интеллектуалдық еңбек үрдісінде
қолданылатын материалды және ... емес ... деп ... ... ... ... материалды емес активтермен
қатар материалды активтер де енді.
В. Л. Иноземцев пен Б. Б. ... Л. ... ... ... ... өте ... анықтамасы бойынша, «өндірістік процеске қатысу нысаны
және өзінің табиғаты бойынша ерекшеленетін білім мен ақпарат фирма ... ... ... Бұл ғалымның тұжырымы ... ... – бұл ... жинақталған тәжірибесін,
зияткерлік (интеллектуалдық) меншікті, ұйымдық құрылым, ... ... және ... білімін жинақтайтын «ұжым миы» рөлін ... пен ... [3, 340 ... ... ... ... құраушы
элементтеріне, біріншіден – ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, фирманың философиясы, ортақ
мәдениеті, оның ішкі ... ... ... ... ... ... ... оған патенттер, лицензия, сауда ... ... ... ... ... жүйелер жатады [3, 342 б.].
Б. Леонтьев белгілі бір ... ... ... деп ... бар барлық интеллектуалдық активтер құндарының қосындысын айтады.
Оған зияткерлік меншік, табиғи және жүре пайда болған ақыл-ой ... ... ... ... ... базасы мен өзге де субъектілермен
орнатылған пайдалы қарым-қатынастар: мысалы, брэнд, ... ... ... ... ... және өзге де келісімдер жатады [4, 101 б.].
Интеллектуалдық капитал субъектісінің құнды-лығы оның ... ... ... нәтижелерімен қатынаста қарастырылып және
осының негізінде сәйкесінше құнмен сипатталу керек. Интеллектуалдық капитал
қазіргі рыноктық экономикада ... ... ... ... және кез ... ... құрайды [1].
Тауар, қызмет, ақпарат ағымдарының енуі, адам және ... ... мен ... ... ... ... деген
тәуелділігінің артуына әкеледі. Әлемдік экономикаға бұл ... ... ... ... шетел тұтынушыларымен тығыз
байланысты бола бастайды. Сәйкесінше, ішкі ... да ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың
сандық өсуінің орнына сапалық өсу келеді. Ғаламдық экономикалық дамудың осы
жаңа кезеңіне өтуі бүгін, ХХI-ғасырда, дамыған елдердің ... ... ... ... ... ... ... бола
бастағандығымен есте қалады. Интеллектуалдық капитал қоғамдық игіліктерді
жасаудың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Әр капитал түрінің қозғалысы ... ... ... міне ... да ... мен ... интеллектуалдық капитал
түсінігіне түрлі мағына беріледі. Ресей әдебиеттерінде ... деп ... ... ... ... ... келесілер
жатқызылуы мүмкін:
• Рыноктық активтер (рыноктық операциялармен байланысты материалды емес
активтер);
• Актив ретіндегі зияткерлік меншік ... ... ... мен ... ... белгілері, ноу-хау, сауда құпиялары,
т.б.);
• Адами ... ... ... ... ... олардың
шығармашылық қабілеттерінің жиынтығы және жеке ... ... ... жайындағы мәліметтер мен психометриялық
ақпарат);
• Инфрақұрылымдық активтер (кәсіпорын ... ... ... ... мен ... ... ... басқа да анықтамалары белгілі.
1969 жылы Дж. ... бұл ... ... «таза интеллектісінен»
едәуір үлкенірек нәрсе және ол интеллектуалдық қызметті қамтиды ... Бұл ... ... ... талқылауы ... ... ... Осы ... ... журналының редакторы
Томас Стюарт әйгілі етті. Оның «Ми ... атты ... ... ... ... ... мен ... катализаторы болды. Содан бері интеллектуалдық капитал
анықтамасы көп рет ... ... ... таңда ондай
анықтамалардың бірнешеуі бар. Тәжірибеде ... ... ...... ... ... көрініс
таппайтын, бірақ кодталған, бағаланған және компаниямен басқарыла ... емес ... ... ... ... анықтамаға сайып
келеді. «Материалды емес активтер» термині компаниялардың ... ... ... алу ... және ... ... патент, сауда белгісі мен брэндті белгілеу үшін ... бұл ... ... құны амортизацияны есепке алумен
қатар көрсетіледі.
Осы анықтаманың өзге түрлері мәселенің түрлі аспектілеріне негізделген
тәсілдерге байланысты ... ... ... ... ... бұл ... түрлі мазмұн береді. Кәсіпқой емес адамға
«интеллектуалдық капитал» ... ... бір ... мен ... ие, ... да компанияға пайдалы индивидтердің құндылылығын білдіреді. Адам
интеллектісі интеллектуалдық капиталды өсірудегі басты рөлге ие болғанымен
де, соңғысы тек одан ғана ... ... ... ... деп ... ... ... технология, тәжірибе және ... ... ... ақпарат түсініледі Экономистер үшін интеллектуалдық
капитал Тобиннің q-индексімен анықталады. Ол компанияның нарықтық бағасын
оның нақты ... ... ... құрал-жабдық және қорлар)
алмастырудың ... ... ... ... ... ... салалар өте көп: ірі
фармацевтикалық компанияның патенттерінен бастап жедел жәрдем ауруханасының
медбикесінің дағдыларына дейін.
Интеллектуалдық капитал ... ... ... таралған
анықтамалар:
Стивен Уоллман, АҚШ-тың қауіпсіздік және айырбас жөніндегі комиссия
өкілі (1995):
«...Интеллектуалдық капитал – бұл ... есеп ... құны ... тең
активтер» [5, 7 б.].
Томас Стюарт, «Fortune» журналының редакторы ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылар мен мердігерлер жайындағы ... ... ... ... ... [5, 7 ... ... экономист (1969):
«Интеллектуалдық капитал — бұл интеллектуалдық қызмет» [5, 7 б.].
Кит Брадли, Ашық университетінің бизнес ... ... ... ... ... капитал — бұл жеке индивидуумдар, фирма және ... ... ... ... ... ... білім мен
сезілмейтін активтердің ... [5, 8 ... ... The ... Broker ... компаниясының
бастығы (1997):
«Біз сезілмейтін активтердің төрт ... ... ... ... меншікке құқық, инфрақұрылым және рыноктағы орналасу
жағдайы. Бұлар, жалпы айтқанда, ... ... ... [5, 8 ... ... Canadian Imperial Bank ... ... (1996):
«Интеллектуалдық капиталға үш элемент кіреді: адам капиталы,
тұтынушылық капитал ... ... [5, 8 ... ... ... ... ... акционерлері мен
қызметкерлеріне интеллектуалдық капиталдың ... ... ... ... ... сипаттамаларын беруге ұмтылады.
Skandia, Dow Chemical сияқты ... ... Imperial ... ... ... бері ... капиталдарының құнын
бағалауды дәстүрлі қаржылық көрсеткіштермен қатар жылдық ... ... ... ... олардың қызметінің ерекшеліктеріне
сәйкес келетін интеллектуалдық капиталдың сипаттамалары қолданылатын, іштей
пайдалануға арналған есептерінде де ... ... ... ... Price ... KPMG ... ... Broker сияқты
консультациялық компаниялар ... ... ... ... емес активтерінің жасырын құрылымын клиенттерге түсіндіру құралы
ретінде ... ... ... ... бір ... ... ... байланысты активтерді көрсетуге тырысады. Сондықтан
да, интеллектуалдық капиталдың анықтамасы ... ... ... ... ... ... интеллектуалдық капиталдың дәл
анықтамасын табу қиын болып отыр. Кең мағынада бұл ... ... ... және ... ... әсер ететін сезілмейтін
активтерді білдіру үшін қолданылады. Осыған байланысты оларды компанияның
жылдық есебінде көрсету қажеттігі жылдан ... ... ... ... ... мен ... талдай келе, біз
келесідей қорытынды ... ... ... капитал – бұл
экономикалық субъектіге бәсекелік артықшылық ... және ... ... ... болған барлық материалды және материалды емес
активтер жиынтығы.
Интеллектуалдық капиталдың экономикалық ... ... ... ол – ... ... ... жеке ... негізінде белгілі бір тауар, қызмет, табысты ... өмір ... ... ... және ... даму ... ... шешу
мақсатымен ғылымның қарқынды дамуының арқасындағы оны рационалды, тұрақты
өндіру жөніндегі ... ... [6, 188 ... Л. ... ... ... негізделе отырып,
интеллектуалдық капиталдың құрамында келесідей үш ... ... ... ... жеке ... ... немесе қарыз түрінде болуы
мүмкін):
- Адам капиталы (білім, дағды, тәжірибе, ... ... ... креативті әдісі, рухани құндылықтар, еңбек
мәдениеті, т.б.) Бұл капитал оның иесінен ажыратылмайды.
- Ұйымдық капитал немесе ... ...... үйлеріне
қайтып кеткен кезде кәсіпорында ... оның ... ... барлық заттар (патенттер, лицензиялар, ноу-
хау, бағдарламалар, тауар белгілері, өндірістік үлгілер, ... ... ... ету, ... ... ұжым ... ... капитал. Бұл тұтынушы, клиенттермен орнатылған екіжақты
пайдалы, берік және сенімді ... ... ... ... оны ... яғни интерфейстік капитал деп
қарастырған жөн. Оған ... ... ... байланыс, осы контрагенттер жайындағы ақпарат, олармен
байланыс тарихы, ... ... ... ... ... ... ... әрі күрделі материалды емес актив. ... ... ... ... өткізу каналдары, лицензиялық және өзге де
келісімдер жатады [1].
Сонымен, интеллектуалдық капитал адам, ... және ... ... ... қара).
2-сурет. Интеллектуалдық капитал құрылымы [1, 5 б.]
Көріп отырғанымыздай, ноу-хау адами капиталмен қатар ұйымдық капиталға
да жатады. Кейбір мамандар білім ... ... ... ... ... тікелей берілетінін, сондай-ақ, жұмыс әдісін, қабілеттерді
өзгеше қабылдау мүмкін еместігін ... ... тек ... ... ... ... ... капиталдың тек бір
жағын ғана ...... ... яғни потенциал, ал екінші жағын –
оны нәтижелі түрде ... ... ... және ... ... бұл жағы өте маңызды. Шынымен-ақ, отандық кәсіпорындар ... ... ... ... оның әлі де ... ... ... қиын емес. Дегенмен, интеллектуалдық капиталы біршама
тең елдермен салыстырғанда біздің ... ... ... ... ... әлеуеттің болуы (яғни ресурстық жағынан алғанда) ғана
жеткіліксіз, сонымен ... оны ... ... ... асыра білу керек.
Адами, ұйымдық және тұтынушылық капитал бір-бірімен тығыз байланысты.
Әрқайсысына бөлек-бөлек инвестиция құю ... Олар ... ... отыра бірін-бірі демеу ... ... ... ... бір түрі ... қиылыса әсер етеді.
«Капитал» термині «интеллектуалдық капитал» терминінде кездесуі жайдан
жай емес. Интеллектуалдық капитал физикалық капитал секілді белгілі бір ... ... ... екі түрі де ... ... материалды
қаражаттар, білім, квалификация) салу нәтижесінде пайда ... ... түрі де өз ... ... ... Ол екеуі де рухани тозуға ... ... ... ... ... ету және өзге ... түрі ... өте құнсыздана түседі). Екеуі де «жөндеуді» қажет етеді,
яғни өзін күту үшін ... ... ... Сонымен бірге олардың арасында
айырмашылықтар да бар.
Физикалық капитал материалдық нысанға ие, оны ... ... ... ... ... ... ... материалды емес табиғатта,
сондықтан да оны кейде көрінбейтін актив деп те атайды.
Интеллектуалдық капиталдың физикалық ... ... оның ... қолдану барысында жоғалтпайтығында (яғни ол амортизацияланбайды).
Қайта керісінше, ол қолданылмаған кезде өзінің құнын жоғалтады.
Физикалық капитал – бұрын жасалған ... ... ... да ... ... ... нәтижесі болып табылады, алайда,
ол болашаққа көбірек ... ... ... ... негізі
ретінде әлбетте жасалынып қойған шығындар алынады. Интеллектуалдық
капиталды ... ... – оны ... ... ... жасалынатын
құн.
Физикалық капитал көбінесе құндық көрсеткіштердің көмегімен бағаланса,
интеллектуалдық капитал – құндық және құндық емес ... ... ... мен ұйымдар интеллектуалдық капиталға толық ... ... Олар оған ... ... ... ... ... капиталы болса)
және тұтынушылар мен өзге де контрагенттермен бірге жүргізеді.
Интеллектуалдық капиталдың элементтері ерекше ... ... ... мен ... ... ... ... өте өсе келеді. Патенттер болса, керісінше, ... тез ... егер олар ... материализацияланбаса
немесе уақытында лицензияланбаған болса. Тұтынушылық капитал да өзінің
құнын тез жоғалтатын ... ие. ... ... бір ... өнімдері мен қызмет көрсетулеріне тез өтіп кетуі ... ... ... ... ... – кәсіпорынға қажетті білім
жүйесін, заттарды және оның жоғары нәтижелі шаруашылық әрекетін қамтамасыз
ететін ... ... және ... ... арқасында пайда
массасының өсуін едәуір жылдамдату. Мәселен, кәсіпорынның интеллектуалдық
капиталы оны басқару жүйесінің сапасын анықтайды [4, 102 ... ... ... өндірістің технологиясы мен оның
өнімін жаңартудың сипаты мен қарқынын анықтайды. «Интеллектуалдық ... бұл ... ... не ... ... ... интеллектуалдық
артықшылықтарының жүйесі» [4, 115 б.].
Интеллектуалдық капиталға бізге белгілі капиталдың функционалды
нысандарымен салыстырғанда ... ... даму ... тән. Оның ... ... ... өсуінің тұрақты деңгейі, оның құрылымының
тиімділігі табылады. Оған дейін пайда болған капитал нысандарының ... ... ... ... ... ... ... өзіне
алумен қатар бір мезгілде өзінің жеке құрамына да ие. Бұл ... ... ... ... ... меншіктің болуы және қарқынды дамуы;
• Әрбір экономикалық жүйедегі қайта өндірудің негізгі модельдері ... ... ... және ... ... ... ... қызметкерлері, кәсіпкерлер мен қызметкерлердің креативті ойлау
типінің қалыптаса бастауы;
• Берілген капитал жүйесінде интеллектуалдық ... ... ... ... бөлу, айырбас және тұтыну факторларының бүкіл
жиынтығын бірте-бірте қамти бастайды ... ... ... ... нысандары (3-
сурет) өндіріс пен еңбектің материалдық факторлары болып табылады. Олар ... және оның ... ... ... ... ... жоба, патент, лицензия, ноу-хау, үлгілер, бағдарламалар
және ... ... ... ... ... ... тығыз
байланысты. Интеллектуалдық капиталдың пайда ... үшін тек ... ... ... Оның ... ... келесідей жұмыс
күшінің сипаттамалары болып табылады: табиғи ... ... ... және т.б.), ... ... ... үлкен
ынтамен еңбектенуге деген құлшыныс беретін сәйкесінше тәрбие; кәсіби
дайындық, оны үнемі жақсартумен ... ... ... ... ... ізденісі, білім мен ойлау шекарасын кеңейтетін мәдениет ... ... ... ... ... алғанда, бұл интеллектуалдық
капиталдың ажырамас қозғаушы бөлігі болып табылатын шығармашылық, креативті
менталитетті ... ... ... ... ... ... негізгі нысандары [7, 43 б.]
Қазіргі таңда интеллектуалдық капитал шығармашылық ойлау қабілеті бар
кез келген кәсіп ... ... ... ... ... төтенше іс-
әрекеттері олардың капиталына айналады. Бірақ, ғылыми не өзге ... ... олар ... ... жұмыс күшін тасушылардың
пайдасынан асатын, ақшалай не рухани-психологиялық пайда күтетін кезде ғана
бет бұруы мүмкін.
Интеллектуалдық капиталдың тасушылары деп ... және ... ... соғатын қабілеттерге ие кәсіпқойларды айта аламыз. Олардың қоғамдағы
маңызы, әсіресе, ... ... ... ... ... экономикалық категория ретінде тек рыноктық
экономика кезінде ғана пайда болып, ... етуі ... ... ... ... ... қабілет тауарға айналған кезде, ... ... ... ... ... тек құн ... сонымен бірге
қосымша құн да әкеледі. Біз білетіндей, рынок тек құны бар ... ... Дәл ... ... ... ... қабілеттеріндегі
теңсіздік ерекше айқын байқала бастайды.
Дж. Гэлбрейт: «Адамның интеллектісіне салынған ... ... ... су ... машина және өзге де капиталдық игіліктерге
салынған әр долларға ... ... ... әлдеқайда үлкен өсуіне алып
келеді. Білім беру капитал салымдарының ... ... ... ... [7, 49 ... таңда интеллектуалдық капитал байлықтың негізіне айналуда. Ол
экономикалық жүйелердің бәсекеге қабілеттілігін анықтайды, олардың дамуының
түйінді ресурсына айналады.
Экономиканың ... ... ... және ... пайдалану
қабілеті ұлттық экономикалың қуаттылығын, оның ... ... ... ... ... идея және ... импорттауға
дайындығы, экономиканың оларды өнімді түрде өндіру – міне, ... ... ... табысты әлеуметтік-экономикалық дамуы тәуелді.
1.2 Әлем экономикасының жаһандану жағдайындағы интеллектуалдық капиталдың
рөлі
ХХ-ғасырдың екінші ... ... ... жүйе ... ... кезеңіне көшті. Бұл тарихтың маңызды ... ... ... ... ... және ... толы ... және
ресурстарды тиімді және үйлесімді қолдануды талап етті. Оның айрықша сипаты
қоғамдық өндіру үдерісіне қатысатын факторлар рөлінің ... ... ... экономика жағдайында сәйкес капитал нысандарын қабылдайтын, өзіне
адами, техникалық, табиғи, ... ... ... табиғи
факторларды қосып алатын «табиғат-адам-қоғам» жүйесіндегі ... ... ... заманында еңбек заты да өзгереді:
адамзат қызметінің екпіні табиғатты өзгертуден ... ... ... ... ... жорамалдағандай, келешектегі адамзат
прогресі білім мен сана сферасында жүріп ... Бұл ... ол ... ... және ... деп ... ... ой алғаш рет ноосфераны
құрайтын ... ... ... күшке айналуда» [8, 64 б.].
Бүгінгі таңда әлем ... ... ... революция әсерінен
өндірістік күштер құрылымында және ... ... ... ... ... ... кезде адам басты өндірістік күшке айналып,
оның интеллектуалдық потенциалы ... ... ... білімі мен
тәжірибесін машиналық бағдарламаларға ... ... ... кеңінен қолданылып, дамытылуда.
Ғасырлар тоғысуында интеллектуалдық капитал және интеллектуалдық меншік
шаруашылықты тиімді жүргізу, ... ... ... ... жаңа ... білімді тұрғузуға жағдай жасайтын ... ... ... ... ... жаңа болып саналғанымен (XX-ғасырдың
90-жж.), ол компания акцияларының рыноктық құнының оның таза активтерінің
құнына қатынасында байқалмай бар ... ... ... бұл ... ... ... құпия ақпарат, компания перспективаларын интуитивті
деңгейде көре ... т.б. ... ... ... түсіндіріліп
келді. Осы айырмашылық нормадан уақытша ауытқу, еңбек өнімділігінің ... өсуі ... ... эмпирикалық емес қосымша құн деп
есептелінді.
Алайда, соңғы кезде ... ... қате ... ... ... ... және қаржылық емес құраушылары арасында тепе-
теңдік орнатуды қажет ... ... ... емес ... ... деп ... Ол байлықтың жаңа көзіне айналуда.
Интеллектуалдық капиталды зерттеудің атақты пионерлері Л. Эдвинссон мен
М. ... ... ... ... ... ... және одан кейін
де дүние жүзі бойынша жүз мыңдаған ірі және ... ... ... ... ... өлшеу, нақтылау және көрсету құралы қылып
интеллектуалдық капитал ... ... Олар бұны ... ... ... капиталға негізделген бухгалтерлік есеп қазіргі ... ... ... ... ... ... бола
алмайған барлық нәрсені қолдануға мүмкіндік береді». Ғалымдардың ... ... ... ... жатыр.
Интеллектуалдық капиталды қолдану құрылымдық, тұтынушылық және адами
капиталдың құндық көрсеткіштерін талдау кезінде ... ... ... ... ... ... ұжымдық қызметтің кез келген
түрінің нәтижелерін бағалауға, кез келген ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Экономикалық дамыған мемлекеттерде кәсіпорын активтерінің бағасы оның
құны, компания ... ... ... ... ... Бұл жерде
активтердің екі тобы байқалады. Біріншісі – нақты және ... ... ... мен ... Екінші топ активтері сезілмейді. Олар
физикалық сипатта жоқ болғанымен де, компаниялар үшін үлкен ... ... ... ұзақ ... және ... ... ... болып келеді.
Осылайша, активтердің бұл тобына сезілетін активтерге ... ... ... ... де жатқызылады. Сезілмейтін активтердің бар болуы
олардың иелеріне бәсекелестік ... ... ... өсуіне әкелетін
тағы бір маңызды қосымшаның бар ... ... Жаңа ... ... не ... үдерісті жасауға қаржы салудың ... ... ... әкеледі. Кейбір компанияларда олар сезілетін
активтерге айналады. Мысалы, сауда белгісі, авторлық құқық, патент, ... ... ... және қатаң бәсекелестік жағдай
өндірушілер, ... және ... т.б. ... мүлдем жаңа қарым-
қатынас түрінің пайда болуына әкелетін болады. Тек шынайы артықшылықтар ... ғана ... ... аман ... ... мүмкіндік
береді. Бұл жерде жақын арада компания меншігін бағалаудың ең бір маңызды
критерийіне айналатын интеллектуалдық ... ... ... ие. ... ... ғана кәсіпорын рентабельділігі мен тұрақтылығының
динамикасын көрсетіп, компанияның шынайы ... оның ... мен ... олар қолданатын еңбек құралдарының сапасы
бойынша бағалауға жағдай жасайды. «Енді бізде құнның жаңа өлшемі бар – ... ... және оны ... ... Бұл ... ... кең ... қамтиды: ол тек коммерциалық
кәсіпорындарға ғана емес, сонымен қатар өкіметтік және ... ... да ... [9, 11 ... ... ... ... көрсеткіштердің анализі
кезінде тек қаржылық емес, сонымен бірге адами және құрылымдық ... ... ... ... Қазіргі таңда біздің қолымызда кез келген
кәсіпорын түрінің ... ... ... салыстыру және
бағалаудың әмбебап критерийі бар» [9, 9 б.].
Кейбір ғалымдар, мысалы, П. ... ... ... ресурстардың
жай ғана бір түрі емес, басты түріне айналды... Ол экономикалық ... ... жаңа ... ... ... [9, 9 б.]. ... ... артуының үш кезеңі белгілі: ... ... ... ... және ... революция. Бұл кезеңдер білімнің
және оның мәнісінің түбегейлі өзгеруінің ... орын ... ... ... ... ... білімнің көптеген салаларына дейін жетті.
Егер бұрында білім жалпы сипатқа ие ... ... ... ол өте ... ... білім іскерлік құндылыққа ие және адамнан тыс қоғам мен
экономикада көрініс табатын нақты ... алу үшін ... ... ... ... Сакайяның ойынша, «заманауи қоғамға тән сипат білімнің кең
таралуында емес, ол оның ... ... ... ... ... ... ... білім айырбасы мен ... ... ... ... ... интеллектуалдық меншік негізінде қызмет
ететін) жүйеге айналуында» [9, 10 ... ... ... ... баршаның мойындауы
кәсіпорынды басқару және ұйымдастырудың қазіргі әдістеріне ... ... ... ... мен ... ... ресурсы ретіндегі
интеллектуалдық капитал туралы айту 1993 және 1994 жылдары ... ... ... ... ... ... жөніндегі есебін
жариялаудан кейін пайда болды, ал 1996 – 1998 жж. ... ... ... кітап жарық көрді. Бұл тақырып бойынша зерттеулер мен
тәжірибелер АҚШ-та кеңінен жүргізілуде. Бұл, ең ... ... ... ... ... ... ... көлемін анықтау үшін
материалды емес активтер құны компанияның жалпы құнынан шегеріледі) және
азаматтық құқықпен («бәсекелестіктен бас ... заң ... ... ... бұл ... деген қызығушылық көбінесе теоретикалық.
Ал Қазақстанда болса, бұл өте жаңа категориялардың бірі.
Бұл құбылыстың ауқымын ұғыну үшін мәмілер ... ... ... ... ... А). Айта кететін жайт, бұл жердегі компания
құнының (FV) активтердің баланстық құнынан (BV) ... ... ... ... ... ... болмайды, себебі бұл жерде
активтердің ... және ... ... ... ... ... ... орын алуы мүмкін. Дегенмен, аталған айырмашылық ... осы ... ... ... ... сондықтан да FV/BV
қатынасын интеллектуалдық капиталдың индикаторы деп айта ... ... ... FV/BV ... ... ұқсазсыздығы ең алдымен,
бухгалтерлік және салықтық есеп пен ... ... ... ... ... ... ... қорғау Британия институтының мәліметтері бойынша, 1980
жылдан 2000 жыл аралығында Ұлыбритания мен АҚШ-та компанияның баланстық
құнының оның ... ... ... 5 есе ... Мәселен, Англияда
компанияның рыноктық құнының 30% ғана баланста көрініс табады да, ... ... ... ... мен брэндтен тұратын материалды ... ... ... ... ... ... үшін бұл қатынас
29: 71, ал «Coca-Cola» үшін – 4: 96. ... ... ... ... ең қымбат брэнд болып табылады [1].
Сурет 4. Lotus және Netscape корпорацияларының материалды активтер құны
мен рыноктық құнының қатынасы (млн. ... [11, 9 ... ... ... ...... ... және
барлық жерге өте алу қабілеті. Интеллектуалдық капитал кәсіпорынның
материалдық та, қаржылық та, ... ... да еніп ... Бұл ену терең
болған сайын бизнес үшін интеллектуалдық капитал ... рөлі ... ... ... таңда оларды әртүрлі атпен атайды: интеллектуалдық
қызметкерлер ... ... ... ... ... ... немесе
ғылыми қызметкерлер, «алтын жағалылар». Оларды қалай атасақ та, ендігі
кезекте ... тек ... ... жұмысшылары ғана емес, сонымен
бірге кәсіпкерлер және өз ... ... ... ... ... және ... осы қызметкерлер категориясына өндірістік үдерістегі
кәсіби қызметімен қатар сол кәсіпорынды басқару және ... ... ... олар бір жердегі жалдамалы жұмысымен бірге өздерінің ... де алып ... ... қоғамның қай бөлігі туралы сөз болып жатыр?» ... ... ... Р. И. Цвылевтың пікірінше, қазіргі кезде интеллектуалдық
капитал субъектілері деп дамыған елдердің еңбекке ... ... 40%-ын ... ... ... корпорациялардағы осы субъектілердің
маңызды рөлінің дәлелі ретінде осы ... ... ... ... ... ... айырмашылық бола алады (4-сурет) [11].
Тәжірибеде интеллектуалдық капиталдың шамасын бағалаудың және ... ... ... ... ... ... әдістері бар.
Интеллектуалдық капиталға бір ерекшелік тән: ол қаржылық талдаудың дәстүрлі
үлгілеріне сай келмейді және ... екі ... ... ие. Адам ... ол – ... ... ... капитал ретінде ол – комп-ания
меншігіне ... [9]. ... ... мәні мен рөлі Қазақстан
үшін өте ... Оның ... ... және ... жағдайында ғана
постиндустриалдық қоғам құру ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... капиталды бағалау әдістері мен бағыттары
Бухгалтерлік есеп қағидаларына ... ... ... ... ... ... заман ағымына сай келмей қалуда. Өйткені, оның
қағидалары Қайта Өркендеу дәуірінде ... ... ... мен өнердің
қайта өркендеген дәуірі) жасалынған болатын, ал бұл ... ... ... сол дәуірдің озық ойшылдары да бейхабар болды.
Жаңа уақыт өндірістің экономикалық факторларын өлшеудің жаңа ... ... ... етеді. Экономикалық бағалаудың ескі әдістері заманауи
тәжірибемен ... ... ... ... тәжірибе сауда белгісін материалды емес
актив ретінде қарастырады. Ол материалды актив сияқты оны қолдану барысында
өзінің құнын ... және оны ... ... ... ... ... байланысты материалды емес активтер ... ... ... ... ... ... ... қолданылып, олар өндірістен алынып тасталады. Алайда, ... не ... ... ... ... ... жоғалтудың орнына, керісінше,
көп жағдайда өз құнын өсіреді.
Сондай-ақ, интеллектуалдық капиталдың патент, лицензия және т.б. сияқты
элементтері бухгалтерлік құжаттарда ... ... құны ... ... тіркеумен байланысты шығындармен ғана есептелінеді.
Инвестициялар мен ағымдық шығындарға бөлу де шынайы өмірдегіден ... ... ... үйрету, жарнамалық кампанияларға кеткен
шығындар ... ... ... ... та, олар ... ұзақ ... ... ие болатыны назардан таса қалады.
Ұйымның жиынтық капиталының көптеген элементтері ... ... ... ... солардың ішінде тұтынушылармен
байланыс, персонал біліктілігі, білім базасы, ... ... ... ... кейбір құбылыстары барлық шамалардың аддитивтілігі
презумпциясына негізделетін бухгалтерлік есептің дәстүрлі ... ... ... ... ... ... сәйкес
шығындардың барлығы қосылады, осылайша түрлі ... ... ... ... ... ... Ал бұл ... интеллектуалдық
капиталдың кейбір элементтері аддитивті (бір-біріне ... ... ... да ... бухгалтерлік есептің стандартты тәсілдерін қолдану
мүмкін емес. Дәл осы ... ... ... ... бухгалтерлік есептің дәстүрлі әдістерімен есептеу ... ... Эрик ... ... Том Ллойдтың (Tom Lloyd)
жүргізген зерттеулеріне сүйене отырып, білімді басқару саласындағы эксперт
Дэвид Скирм (David ... ... ... 1987 жылы Saatchi and
Saatchi жарнамалық агенттігінің ... ... ... Свайби мен Ллойд
компанияның акциялары қымбаттай бастаса да, оның ... ... ... ... ... ... саны,
түйінді мәмілелер саны, клиенттерге қызмет ... ... ... ... Көп ... ... ... жағдайы да айтарлықтай
нашарлап кетті [1]. Осы мысалдан біз компанияның интел-лектуалдық жағдайын
зерттеу арқылы оның ... ... ... ... Ал ... ... болуы үшін сол компанияның ... ... ... ... ... ... абзал. Материалдық
емес активтердің есебін жүргізудің бұдан басқа да бірнеше себебі бар, олар:
- Бұл компания құнын баламалы көрсетеді;
- ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
қозғаушы күштерді байқауға мүмкіндік береді;
- Материалдық емес активтерді тиімді басқаруға деген талаптар ... ... ... ... ... ... өзге де
мүдделі жақтардан, олардың ішінде мемлекет пен ... ... Егер есеп беру ... қазіргі және болашақ инвесторларды ... ... ... ... етсе, кәсіпорынға салынатын
инвестициялар көлемі ұлғая түседі [1].
Интеллектуалдық капитал бағаланатын ... ... ... ... ... ...... коэфициенті) және
интеллектуалдық капиталдың құраушыларын сипаттайтын ... деп ... ... ... адами, ұйымдық және тұтынушылық капитал
сияқты бөлек құраушыларының ... ... ... және ... ие болуы мүмкін [1].
Интеллектуалдық капиталды өлшеудің ... ... ... ... бұндай өлшеулердің негізгі қиындығы бұл жерде екі де ... ... тең ... ... ... өлшеу сөзінің түсінігі
үйреншікті математикалық есептеулерге сай келе бермейді.
Біз бірнеше негізгі тәсілдерді атай аламыз:
«Сезілмейтін» құндылықтарды ... ... EVA ... ... ... ... Бұл жерде адамдар құн жағынан емес, актив ... Бұл ... ... құндылықтарды» анықтауда тиімді
болғанымен, ол бұл ... ... ... ... ... бермейді.
Алдымен көрсеткіштер, кейіннен – өлшеуіштер. Бұл ... ... ... түрлі көрсектіштерін қарастыруға негізделеді.
Бұл көрсеткіштер негізінде өлшеуіштер жасалынады.
Бұл тәсілдің мысалы болып 1994 жылдан бері ... ... ... іс ... жұмыстарды жүргізіп келе жатқан Skandia швед
сақтандыру компаниясының Navigator  ... шыға ... Бұл ... ... ... ... бөлініп шығады: адам
капиталы (білім, білік, тәжірибе, ноу-хау, т.б.), ... ... ... ұйымдық үрдістер, ақпараттық жүйелер, мәліметтер базасын қамтиды),
қарым-қатынас капиталы (клиенттік капитал мен ... ... ... ең ... нысаны – сауда белгісін, патент,
лицензияны, т.б. қамтитын зияткерлік ... ... тағы бір ...... ... ... мониторы»
Intangible Assets Monitor (Sveiby, 1997) әдісі. Бұл әдіс ... ... ... ішкі ... және ... ... бөледі.
Өлшеу үшін қажет ... ... ... стратегияға байланысты
болады. Бұл құралғыны қолданудың ең маңызды аймақтары өсу/жаңару, тиімділік
және тұрақтылық болып саналады. Осы ... ... ... ... ... ... шоттар. Бұл әдістер өздігінен ... ... ... Ең ... олар ... ... Осы ... стратегия негізінде қаржылық және ... ... ... және ... ұйымдық деңгейлерге - бизнес-
бөлімшеден жеке индивидтерге дейін қолданбалы т.б.) ... ... ... ... ... ... және ... балансталған жүйесі (Balanced Scorecard) әдісінде оқыту мен
өсу негізіндегі білімді басқару жалпы ұйым тиімділігінің ... ... ... өлшенеді.
Әдістердің жаңа желісі (поколение). Әдістердің ... ... ... ... «үшінші желісін» сипаттайды. Білім
деңгейін сипаттаумен қатар, олар оны дамытуға ... ... ... ... оқу ... саны) пен өзгертуші ... ... ... ... ... ең жақсы тәжірибелерді
қабылдау) де ескереді. Осындай әдістер қатарына — ИК индекс (IC Index) ... Бұл әдіс ... ... негізгі төрт категориясын
(қарым-қатынас, адамдар, инфрақұрылым, инновациялар) айқындайды және оларды
иерархиялық ... ... ... Бұл топқа сондай-ақ ИК ... ... ... ... Бұл ИК ... ... ... бірақ
оған тәуекел факторы да кіреді. Берілген әдістер тобының ...... тек құн ... тіркеп қана қоймай, сонымен қатар
жағдайға байланысты ... мен ... ... ... ішінде
тәуекелге өте сезімталдарына да назар аудартуға мүмкіндік береді [1].
ИК жөнінде жарияланған есептер, ... ... мен ... ... ... ИК ... ... авторлары компания жөнінде
оңды көзқарас қалыптастырғысы келеді деп қорытынды жасасақ болады. Басқаша
айтқанда, олардың ... ... ... ... анықтау емес, олардың
мақсаты – PR. ... ... ИК ... ... ... шетелде артып
келеді, ал ғылыми басылымдар көбінесе ... ... ... Бізде, Қазақстанда, Ресейде ... бұл ... ... ... ... мен ... ... мектепсіз
қабылданады. Өлшеу әдістерінің толық және саналы түрде ... ... ... ... Ол ... капиталды өлшеудің 4 категорияға (5-
сурет) топталған 25 әдісін көрсетеді ... ... ... – тура ... әдістері (Direct Intellectual
Capital methods - DIC) нтеллектуалдық ... ... ... немесе
компоненттерін ақшалай шамада айқындау мен бағалауға негізделеді. ... ... ... ... Бұл ... кемшілігі
интеллектуалдық активтердің эмердженттілігінен ... ... ... ... біз бір ... екі ... бағалап, олардың қалай
әрекеттесетіні туралы түсінік ала алғанымызбен, бірақ та ... ... ... ... идеялардың әрекеттестігі оң жиынтық эффект беруі екіталай
[1].
5-сурет. Интеллектуалдық капиталды бағалау әдістері [1, 13 ... ... ... ... құнын табудың «ыңғайсыз»
сәтін оларды бөліктерге бөлмей, бірден құнын ... ... ... ... Бұл қағидаға рыноктық капитализация әдісі (Market Capitalization
Methods - MCM) негізделген. Бұл ... ... ... мен оның ... жеке капиталы арасындағы айырма
табылады. Шыққан шама оның ... ... ... ... активтерінің құны ретінде қарастырылады. Қаншалықты ыңғайлы болса ... әдіс ... жеке ... ресурстарының құнын емес, олар ... ... ... артық төлеуге дайындығын көрсетеді. Бұнымен
қатар, интеллектуалдық ... рөлі ... ... бұл ... бізге
алыстауға тура келетін сияқты.
Интеллектуалдық капиталдың жеке құнына біршама жақын келетін әдіс ... ... ... (Return on Assets methods - ROA) ... ... шегеруге дейінгі компанияның орташа табысының белгілі бір уақыт
периодындағы ... ... емес ... қатынасы бүкіл
саланың сәйкесінше көрсеткішімен салыстырылады. Интеллектуалдық ... ... ... ... ... ... үшін ... айырманы
компанияның материалдық активтеріне көбейтеді. Кейін ... ақша ... ... немесе дисконттау жолымен компанияның барлық
интеллектуалдық ресурстарының құнын ... ... ... бағалау үшін құндық нәтижелерді алуға бағытталмаған
әдістер қолданылады, яғни, ұпайларды есептеу ... ... Methods ... ... ... ... ... емес активтердің немесе
интеллектуалдық капиталдың түрлі ... ... және ... мен ... ұпайларды есептеу түрінде
баяндалады.
Жиынтық интеллектуалдық капитал бағалауды үшін MCM және ROA әдістері
қолайлы. Олар бір-бірін толықтырып та ... MCM ... ... қанша
төлеуге дайын екендігін көрсетсе, ал ROA әдістері ... жеке ... ... Бұл ... ... сату-сатып алу
жағдайларында ыңғайлы. Олар компанияларды бір сала ... ... ... материалдық емес активтердің қаржылық құнын көрсету үшін ... ... ... ... олар ... емес ... ... мен қоғамдық сектор ұйымдары үшін пайдасыз. Бұл әсіресе, тек
ашық компанияларға ғана ... ... MCM ... үшін ... ... тұрғыдан қарағанда, DIC және SC әдістерінің артықшылығы – олар кез
келген ұйымдық жағдайларға ... ал ... таза ... ... ... ... болуы мүмкін.
Интеллектуалдық капиталды бағалаудың қазіргі таңда белгілі әдістерінің
(Қосымша Ә) басты артықшылығы олардың ... кез ... ... ... Олар ... ... ... істейтіндіктен алынатын
хабар таза қаржылық өлшеулерге қарағанда ... ... ... Олар
коммерциялық емес ұйымдар, ішкі бөлімдер мен қоғамдық сектор ұйымдары мен
экологиялық және әлеуметтік мақсаттар үшін өте ... ... ... контексттік болуында. Сондықтан олар әр ұйым және әр ... ... ... ... Бұл өз кезегінде салыстыруды өте қатты
қиындатады. Бұдан бөлек, бұл ... жаңа ... ... ... жақтан қарастыруға үйренген менеджерлер мен қоғам үшін қабылдау
оңай емес. Ал ... ... ... және ... күрделі
мәліметтердің үлкен массивтерін туындатады [15].
Компанияның интеллектуалдық капиталын кешенді бағалау. ... ... ... ... ... үшін теоретикалық жұмыстарда
және көптеген фирмалар ... ... ... ... Яғни ... нарықтық бағасын оның нақты ... ... ... және ... ... ... ... компаниялардың көбісі үшін Тобин коэфициенті 5 пен 10-ның
арасында ауытқып тұрады (Кесте 1). Ғылыми сыйымды фирмаларда бұл ... да ... Егер ... ... оның ... емес ... ... жоғары болса, онда оның материалды емес активтері –
персонал таланты, менеджмент, ... ... ... т.б. ... ... ... деген сөз [14].
Кесте 1
Кейбір Ресей компанияларының Тобин коэффициенті [14, 35 б.]
|Компания ... ... |9,9 ... |5,3 ... |3,9 ... |2,7 ... |2,5 ... ... ... ... ... |1,6 ... |1,2 ... |1,2 ... |1,1 ... |1,1 ... |1,0 ... |1,0 ... ЕЭС ... |1,0 ... ... |0,5 |
|Татнефть |0,5 ... |0,5 ... ... қабілеттілік деңгейімен сипатталатын, заманауи әдістер
мен менеджмент технологияларын қолданатын, өздерінің қымбат ... ... ... ... ... ... (Қосымша Б). Тобин
коэфициенті бір бірлігінен кіші болса, онда ... ... ... Яғни, менеджмент деңгейі, компанияның ұйымдық құрылымы,
тұтынушылармен байланыс компания капиталын ұлғайтудың ... ... ... ... бұл ... жеткілікті деңгейде бағаланбаған деген сөз. Әр
жағдайдың себебі әр ... ... де, бұл факт сол ... ... ... ... ... [14].
Интеллектуалдық капиталды кешенді бағалаудың сондай-ақ Т. Стюарт
ұсынған әдісі бар.
Интеллектуалдық ... ... ... ... ... және ... оның қалыптасуы мен көлеміне әр текті факторлардың
көптеген топтары әсер ... ... да, ... ... ... ... ... бүкіл көпжақты қызметін
сипаттау керек. ... ... ... ... үшін тек ... капиталын бағалаудың тәсілі ғана біртекті болуы мүмкін, ал
көрсеткіштер жиынтығы қатаң жеке ... ... ... ... Т.
Стюарт оларды қолдана отырып, бағалаудың дұрыс ... ... ... үш ... қағиданы ұсынады:
1. Тапсырманы күрделендірмеу. Компанияның интеллектуалдық ... ... және ... ... алу ... ... оның әр
құраушылары – адами, құрылымдық, тұтыну-шылық капиталдың, осы үш
параметрден аспайтын плюс компания потенциалының осы ... ... ... бір ... ... ... ... қызметі үшін маңызды стратегиялық мағынаға ие нәрсені ... ... ... ... ... ... ... ғана өлшеу керек.
Көрнекілік үшін, компанияның интеллектуалдық капиталының оның мамандану
ерекшелігіне байланысты топтамасын жасауға болады:
- Интеллектуалдық игіліктердің жоғары деңгейі;
- Орташа деңгей;
- ... ... ... ... ... емес ... (i = 1, ..., m) — компанияның интеллектуалдық ... ... ... ... ki — ... ... ... сәйкес келетін көрсеткіштің барьерлік нормализацияланған мәні.
ki интеллектуалдылықтың xi индикаторы мәнінің өзгеруі 0 ≤ xi ≤ ... ... және бұл ... ... ... анықталады:
Бұл жерде компанияның интеллектуалдылығының деңгейі ... ... әр ... ... (адами, құрылымдық,
тұтынушылық) келесідей белгіленген: b — жоғары деңгей, s — ... ns ... ... 0 — ... ... деңгейді бағалаудың мысалы ретінде қызметі келесідей
көрсектіштер жүйесімен сипатталатын компанияны қарастырайық (Қосымша Б).
k2, k3, k4 және k5 ... адам ... ... ... k6, k7 және k8 — ... ... шамалары; k9, k10 және k11 —
тұтынушылық капитал шамалары.
Интеллектуалдық капиталды кешенді ... үшін жеке ... ... ... ... ... интеллектуалдық деңгейіне сәйкес
келетін көрсеткіштер бірлік ретінде берілген, ал интеллектуалдылықтың және
жұмыстың нақты жағдайының көрсеткіштері мәндерінің ... ... ... ... ... ... нәтижелі компаниялардың интеллектуалдық кадрлар тұрақтылығының
көрсектіші ... ... ... жеке ... және т.б. есепке ала
отыра), мысалы, 94%-ға тең, бұл компания ... ... яғни 0-ден 1-ге ... ... ... ... тең. ... капиталының орташа деңгейіне бұл шкала бойынша кадр
тұрақтылығы мәнінің— 0,85 (компанияның кадр ... 94% х 0,85 = ... ... ... төмен — 0,7 (65,8%), ал нақты кадр ... ... ... — 0,95 ... ... өз ... ерекшелігіне және ұйымдық кадрлық құрылымының
жекелігіне байланысты интеллектуалдық ... ... мен ... ... үшін ... ... жүйесін айқындап ала алады
[15].
Компанияның жеке мүддесі, оның ... ... ал ... ... ... ... үшін ол өзінің потенциалы, әсіресе,
интеллектуалдық ... баға ... оны ... қажеттіліктерімен
салыстыруы керек.
2.2 Инновациялық экономиканың ресурстық жүйесіндегі интеллектуалдық капитал
Бүгінгі таңда қоғамның экономикалық және ... даму ... ... ... ... байланысты екені белгілі.
Кезінде, тіпті, австриялық экономист ... ... ... ... ... ұсынды. Оның ойынша, әр цикл ұзақтығы 50-60 жылды ... ... ... ... бір ... ... ... сол қоғамдағы мүлдем жаңа өндірістік-экономикалық ортаның пайда
болуы жөнінде хабарлайды.
Әрбір индустриалды цикл ... ... ... сол ... ... ... тұрған факторлардың ерекшеліктеріне
байланысты әртүрлі болып өтеді және ... Бұл ... ... ... ... дейінгі дамулар экономика салаларының әркелкі
деңгейде дамығандығын да түсіндіреді. Әрбір жаңа ... цикл тек ... ... ... ... ... ... бірге сол кезде бар
болған салалардағы өзгерістермен сипатталады (5-сурет).
Шумпетердің бөлуі бойынша, бірінші индустриалды цикл 1785 жылы ... ... ... ... ... Бұл кезде
өндірістік үдерісте су энергиясы кеңінен қолданылып, ... және ... ... ... фундаменталды салалардың пайда
болуына әкелді. Бу двигателінің ... ... ... ... (1845-1900 жж.) текстильді және металлургия ... одан ... орын алып ... ... ... ... сол кезең экономикасының
инфрақұрылымын түбегейлі өзгерткен темір жол саласы пайда болады. Үшінші
индустриалды цикл ... ... және ... энергияларды қолданумен
байланысты ғылыми ашулар туындатқан өндірістік революциядан ... ... жану ... ... ... өндірісі және автокөлік
дамуы орын алды. Төртінші индустриалды цикл ... ... ... мен ... болып табылды. Оларды қолдану қалыптасқан салалар
құрылымын түбегейлі өзгертіп, мүлдем жаңа, авиағарыштық, радиоэлектроника,
электронды машина жасау, т.б. салалардың пайда ... ... 1990 ... ... цикл ... Оны ... және телекоммуникация
саласындағы жетістіктер негізінде болған ақпараттық ... ... Бұл ... ... ... 2020 ... ... болады деп
жорамалдануда. Осы соңғы цикл индустриалды дамудың соңғы циклы деп саналады
және пост-индустриалды ... ... бір ... ... ... ... кез ... кезеңінде оларды қолдану тиімділігі бүкіл
жүйе тиімділігін анықтайтын игіліктер болады. Постиндустриализация
нәтижесінде ... ... ... ... ресурстардан адамзат
өндірген ресурстарға өтуі байқалады. Дегенмен, инновация ... ... ... капитал болып табылады. Себебі, капиталдың ... – ол өзін ... ... қайта өндіре алады: бір рет пайда
болып, капитал құны келешекте өсе түседі. Осылайша, ... ... ... бұл өзгерістің динамикасы, капиталдың жаңару қарқыны
зерттелуге жатады.
Бүгінгі таңда рыноктың мобильдылығының артуы және қайта құру ... ... ... ... жаңа ... ... беру
қабілетіне үлкен талаптар қояды. Осы ... ... ала ... ... ... жүйесінің элементі ретінде
қарастырылатын негізгі капиталдың құрылымы мен құрамындағы айырмашылықтарды
айқын ... ... ... ... жер және пайдалы қазбалар ... ... ... ... қолдануға ауысты. Экономиканы зерттеу барысында
мемлекет деңгейінде негізгі капитал құрамында ең ... жер, ... ... демографиялық құрылымы және еңбекке қабілетті тұрғындар
санының ... ... ... ... қарастырылды. Кәсіпорын
деңгейінде негізгі капитал ретінде машиналар мен құрал-жабдық, ғимарат,
құрылыс, құрылғылар, көлік және өзге де ... ... ... өндірістік қорлар түсініледі. Бұл жерде біз капиталдың айқын
«заттық» құрамын байқай ... ... ... ... жүйелері ақпарат пен білімді
қолдануға негізделеді. «Технология» түсінігінің астарында білім мен ақпарат
жатыр. Эксперт-мамандардың ... ... ... ... білім
жүйесі, техникалық құралдар, кадрлар және ақпараттық ресурстар, дағдылар
және өндірістік мәдениеттен құралады. Өз ... ... ... ... ... ... заң ... бекітілген және
мемлекеттің ғылымды қолдауына және дамытуына ... ... ... негізінде жасалынған технологияларға жатады.
Барлық экономикалық жүйелердің (компания, сала, мемлекет) дамуы үшін
болашақты көре білу, қоршаған сыртқы ... ... ... ... ... қойылған мақсаттарды жүзеге асыру үшін бар ресурстарды қолдануға
шақыратын ... ... ... ... ... ... біз
«ҚР индустриалды-инновациялық даму стратегиясы» жатады. Соңғы кездерде
стратегиялық басқару теориясы ... ... ... ... теріс әсерді азайту, тұтынушылар мен клиенттерде кәсіпорын туралы
жағымды түсінік қалыптастыру сияқты идеялармен ... ... ... ... ... құрамында
келесідей «материалды емес» құраушылар (интеллектуалдық капитал) ... ... ... ... ішіндегі ұйымдық құрылым;
3. Сыртқы ортамен қарым-қатынас сипаты;
4. Ақпараттық технологияларды қолдану;
5. Персоналдың өз бетінше оқуға және жаңа ... ... ... ... ... ... ... олардың адамның және қоғамның
ақпараттық қызметінің нәтижесі болып табылуында.
Білім мен ақпаратты ... ... ... ... олардың
табиғи сипаттамалары әсер етеді. Бұл ... ... пен ... ... мен ... ... ерекшелейді, сәйкесінше, олардың
шаруашылық айналымға араласуына ықпал етеді. Осының нәтижесінде біз ... ... ... ретінде қарастыра аламыз.
Өндірісте білім, ақпарат және ... ... ... ... ... ... ақпаратты қолдану жүйесі болып
табылады. Білім мен ақпарат рөлі ... ... мен оның даму ... ... ... ... ... өндірістің интеллектуалдануымен
және шығарыталатын өнімнің жекеленуімен (индиви-дуализация) ... ... ... ... ... кезде белгілі материалдық өндіріс
сферасының экономикалық тәсілдеріне қайшы ... ... ... қолданудың стандартты емес жағдайы қалыптасады. В. Л. Ино-
земцевтың байқауы бойынша, «Өндірістің ... мен ... ... ... дәстүрлі экономикалық концепциялардың дағдарысы кезінде
постиндустриалды ... ... ... байқалады. Постиндустриалды
шаруашылықтың негізгі ресурсы ... ... және ... ал оның ... материалдық ресурстарды тұтынуға
қарағанда, біріншіден, игілікті құртуға тең ... ... ... ... ... ... мүмкін болғандықтан, экономикалық
теорияның іргелі қағидаларын қолдану мүмкін емес болып қалады» [3, 237 ... бұл ... ... мен ... үшін ... өндірісте қолданудың
тек белгілі бір кезеңі үшін ақиқат. Бастапқы кезеңде ақпарат пен ... ... және ... экономикалық ресурс ретіндегі қозғалысы
индустриалды ... ... ... заңдары бойынша жүзеге
асады. Бұл сәтте білім мен ... ... ... ие болады. Оларды
капитал құрамына қосуға келер ... ... ... ... тоқтала кетейік:
1. Білім мен ақпарат шығындарына тұтынушылар саны әсер етпейді, білім
мен ... ... ... ала есептеу қиын. Ену кезіндегі білімге
кеткен шығындар мен шығу кезіндегі білім көлемі арасындағы ... ... жоқ, ... да ... ... және оның ... ... еңбек пен ресурс саны арқылы сол
өнімнің құнын дәл анықтау ... ... және бұл ... мен ақпараттың
статистикалық және бухгалтерлік бағалануын қиындатады. Сонымен қатар
білім мен ақпарат оларды өндіріп алу үшін көптеген ... ... ... мен ... ... қолданумен бірге азаймайды және көп рет
қолданылуы мүмкін, бірақ, өзінің өзектілігін жоғалта алады – ... Олар ... ... ... яғни әр ... ... пайдаланылуы мүмкін, алайда олар уақытқа өте тәуелді
және белгілі бір уақыт мерзімінде ғана немесе белгілі бір ... ... ... ... ғана құнды болады, бұдан кейін
өзінің құндылығын толық жоғалтуы мүмкін немесе оған ... ие ... де ... ... ... пен ... ... тозу қарқыны
басқа ресурстардыкіне қарағанда жоғары бола алады.
3. Білім мен ақпарат бірінен-бірі ажырамай жүреді: олар бір ... ... ... ... саны мен ... ... Өзінің ішкі табиғатына байланысты олар қайтарымсыз беріледі,
олардың игілік ретіндегі ... ... ... ... ... ... ... мен ақпаратты қолдануды реттеудің заң
механизмдері іске ... ... ... және т.б.), бұл ... ... ... ... қолдануға шектеулер қояды.
4. Білім мен ақпарат материалды емес, сондықтан объективизацияны қажет
етеді. Яғни олар жазбаша, терілген, ... ... ... ... нысанында берілуі керек.
Білім мен ақпараттың аталған сипаттамаларына қарап, оларды ... ... ... ... капитал құрамына батыл қосуға болады
деген қорытындыға келеміз. Бұл ең ... ... ... ... ... ретіндегі рөлі артып келе жатқандықтан жасалу керек.
Бұл қорытындылар ақпарат пен білімді базистік ... ... ... ... ... де ... Мәселен, 1993 жылы
БҰҰ мақұлдаған ұлттық шоттар жүйесінің халықаралық стандартына сай, негізгі
қорлардың құрамына кіретін, жасалған ... емес ... ... болып «ғылыми сыйымды өнеркәсіптік технологиялар» табылады. Бұған
қоса, бүгінгі таңда ұлттық байлықтың құрамының бір элементі, рыноктағы сату-
сатып алу мен ... ... ... ... ... ... болып табылады. Олар салалар мен ... ... ... негізін құрайды және қажетті жағдайлар
жасалған кезінде өнім сапасын, оның рыноктағы бәсекеге ... ... ... ... және ... ... ... байланысты өзгеруімен
қатар ондағы адам рөлінің өзгеруі де міндетті ... ... ... ... ... күші ... оның ақыл-ой қабілеті жоғары бағаланады. Яғни,
адамның өндірістік үдеріске тікелей қатысуы бірте-бірте ... ... ... жағынан жақсы дамыған АҚШ, Жапония сияқты елдерде
көптеген өндірістік салаларда өндірістік ... ... ... ... ... бүгінгі таңда өнім құнының 5%-нан аспайды. Бұл өндірістік
қорлардың амортизациясына кеткен шығындардан ... ... Осы ... ... халқы құрамында да маңызды өзгерістер жүріп жатыр.
Мәселен, шағын және ... ... ... ... ... ғылыми қызметкерлердің үлесі өте қарқынды артып келе жатыр.
Бұл кәсіпорындардың өндірістік персоналы ... ... ... ... ... мысалы, инженерлі-техникалық және әкімшілік-басқарушылық
персоналдың үлесі соңғы 40 жылда екі есе артып, 35%-дық ... ... 6. АҚШ ауыл ... ... ... өңдеу және қызмет
көрсету салаларындағы қызметкерлер динамикасы (%) [11, 12 ... нені ... Бұл ... ... ... ... және еңбек шығындары жоғары салалар емес, адам интеллектісінің өте
жоғары үлесі бар ... ... ... ... және т.б.) ... ... Мысалы, АҚШ
экономикасының түрлі секторларында жұмыс ... ... ... ... ... ... еңбегі көбінесе ақыл-ой ... ... ал бұл өз ... ... жалдамалы жұмысшы орнынан
интеллектуалдық капитал ... ... ... ... ... ... ретіндегі жұмыс күшін сатып алуға кететін қаражаттар сомасы
азаюда, яғни кәсіпорынның айналым капиталының ... да ... ... ... ... ... жинақталып тұратын ұйымдық капитал
арқасында ұлғаюда. Бірақ бұл ұлғаюды әрдайым дәл ... ... ... ... ... құндық құрылымының азаю үрдісі айқын байқалып
жатыр. Бұл, сондай-ақ, бір жағынан, кәсіпорындағы материалды-заттық ... ... ... рөлі ... ... ... интеллектуалдық
капитал рөлінің өзгеруін көрсетеді. Индустриалды әлемде қоғам мен ... ... ... коммерциалық сәттілік үшін шешуші маңызға
ие және ... ... ... мен ... ... емес ... ... факторларға деген меншікпен анықталады. Ал пост-индустриалды
әлемде интеллектуалдық капитал рөлі негізгі болып табылады, ... ол ... және ... ... ... ... береді. Яғни,
материалды-заттық капитал иелері мен интеллектуалдық капитал иелерінің ... ... ... кем емес ... ... ... ... қорытындылай келе, біз интеллектуалдық капиталды арттыру
және оны жүзеге асыру тетіктерін ... ...... ... ... ... бірден-бір шарты екендігіне көз
жеткіземіз. Салыстырмалы түрде ... жаңа ... ... және
өзінің материалды емес табиғатына байланысты интеллектуалдық капиталды
бағалау әдістері ... және бір ... ... ... ... ... ... емес активтердің құнын дұрыс анықтай
білу өте үлкен тәжірибелік маңызға ие. Осының арқасында құнның жаңа өлшемі
– ендігі ... ... ... ... ... ... ... деген көзқарасын түбірімен өзгертуде.
3 ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ БЕЛСЕНДІЛІКТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ЖӘНЕ ОНЫ ... ... ... ... инновациялық типін қалыптастыру және
дамыту
Рыноктық экономика жағдайында өндіріс ... ... ... ғана ... ... сұраныс пен бөлу тарапынан да ... тап ... ... экономикада сұраныс бойынша
кәсіпорында шектеулерді сезінбеді, себебі ол кезде тауарлардың ... ... Баға мен ... ... ... ... кейін жиынтық
сұраынстың көлемі мен құрылымында ірі ... ... ... оның ... анағұрлым сапалы импорттық өнімге көшті. Осы жағдайлар ... ... ... рет ... ... ... болып қалу
жағдайына және банкротқа ұшырады. Өткізудің мәселесін шешу ... және ... ... сапалы түрде қайта бағыттаумен
байланысты. Яғни, ендігі кезекте, өзгеріп ... ... ... өндірілгенді өткізуге емес, сұранысқай ие болатын өнімді
өндіруге өз қызметін бағыттай бастады. ... ... бұл ... ... таза және әлеуметтік-этикалық маркетингте өз көрінісін
тапса, ал макродеңгейде – ... ... ... ... ... деп ... ғылыми-техникалық және ұйымдық-экономикалық
қызмет сферасындағы кәсіпкерлік белсенділіктің дамуына ... өсу типі ... ... жағынан экономикалық өсудің бұл
типі өсудің интенсивті ... ... ... ... ол екеуі де өндіріс
факторлары сапасының ... ... ... ... ... ... – ол ... және бөлу факторларымен байланысты кедергілерді
жоюға нақты бағытталғандығы.
Осындай ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне тәуелді. Осылайша, өсудің
түпкі мақсаттарының бірі болып саналатын динамикалық тиімділік кәсіпкерлер
үшін ... ... ... – ұзақ ... ... пайданы
максималдауға жетудің қажетті шарты бола бастайды.
Экономикалық өсудің инновациялық типіне көшуді дамыған елдер ... ... ... ал ... индустриалды елдер» (Корея, Бразилия,
Мексика және т.б.) – 80-90-жылдары бастады. Бұндай ... ... ... ... ... ... дамуының қазіргі
кезеңі және экономиканың интернационалдануы. ... ... ... мемлекеттік құюлар арқасын-да жиынтық сұранысты
кеңейтуден осы саясаттың ... ... ... ... ... мемлекеттік экономикалық саясат пара-дигмасының ауысуы [17].
Экономиканың инновациялық типіне көшу үшін ... ... ... қалыптастыру керек. Ол үшін ішкі факторлармен ... база ... ... ... және ...... ғылыми-
техникалық саладан келетін ғылымисыйымды ... ... ... ... даму ... қол ... керек. Көріп
отырғанымыздай, ғылымисыйымды өндірістің тұрақты дамуы үшін ... жеке ... арту ... ... ... ... ... өндірістегі экономикалық өсудің ең ... ... ... ... Осы ... көре ... ел ... ұсынысымен
Қазақстанның ғылыми-техникалық және экономикалық өсуін арттыру мақсатында
түрлі бағдарлама, стратегиялар қабылданып, көптеген іс-шаралар ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы,
Әлемнің барынша бәсекеге қабілетті 50 ... ... кіру ... ... ... ... Қазақстан Республикасында ғарыш ... ... ҚР ... ... ... ... бiлiм ... 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы туралы ҚР
Президентінің Жарлығы; ... ... ... индустриялық-
инновациялық дамуының 2010-2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы;
«Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасы; ... ... ... ... ... даму ... және т.б. 
Аталған бағдарламалар мен ережелер еліміздің дүниежүзiлiк экономиканың
ғаламдануы аясында тап болған бірқатар мәселелерін шешуге ... ... ... ... ... ... бiр ... шикiзат
бағыттылығы, әлемдiк экономикаға ықпалдасудың әлсiздiгi, ел iшiндегi
салааралық және ... ... ... босаңдығы, iшкi
рынокта тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтiк инфрақұрылымның дамымауы,
кәсiпорындардың жалпы техникалық және технологиялық ... ... ... мен ... ... ... байланыстың болмауы;
ғылыми-зерттеу және тәжiрибелiк-конструкторлық жұмыстарға (бұдан әрi -
ҒЗТКЖ) қаржының аз ... ... ... ... және ... ... ... мiндеттерiне
сәйкес келмеуi [19]. Осы мәселелер қатарына мен ... ... ... мен
бизнестің арасында ықпалды байланыстың болмауын қосар едім.
Осы мәселелрді шешу және ҚР ... ... ... ... арналған стратегиясы аясында алға қойылған ... ... қол ... үшiн Даму ... қызметiн жандандырумен қатар
келесідей институттар мен ... ... ... ... даму ... ... даму ... Қазақстанның инвестициялық қоры
4. Ұлттық инновациялық қор
5. Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры
6. Экспорттық ... және ... ... ... ... Корпорациясы
7. Экспортты дамыту және ілгерілету жөніндегі корпорация
8. Қазақстандық «ҚАЗИНВЕСТ» инвестицияға жәрдемдесу орталығы
Бұл ... осы ... ... құны жоғары жаңа өндiрiстердi құруға
және олардың жұмыс iстеп тұрғандарын ... және ... ... кешендi
талдау, олардың ең маңызды элементтерiн анықтау негiзiнде ғылыми және
ғылыми-техникалық зерттеулер мен ... ... ... саясатын жүргiзетiн болады.
     Индустриялық-инновациялық даму ... елде ... ... ... ынталандыруға бағытталған белсендi мемлекеттiк ғылыми
және инновациялық саясат жүргiзудi көздейдi. Алға қойылған ... ... үшiн ... ... одан әрi ... және ... бiлiм ... қарсы, инфрақұрылымдық саясатты ... ... ... саясаты шеңберінде экономиканың және ... ... ... стандарттарға көшу көзделуде.
    Осы Стратегияда ғылыми-техникалық және инновациялық қызмет саласындағы
мемлекеттік саясаттың басты ... бірі ... ... ... ... Бұл ... қалыптастыру инновациялық
қызметтің мемлекеттік, ... ... және ... ... ... қамтиды.
Бүгінгі таңда толыққанды инновациялық қызмет айтарлықтай жаңа аймақтық-
шаруашылық құрылымдарсыз дами алмайтыны айқын. Оларға біз ... ... ... ... венчурлық фирмаларды
жатқызамыз.
Технопарктер республикада құрылып жатқан ұлттық инновациялық жүйенің
негізгі элементі ... ... ҚР ... және ... Министрлігі
әзірлеген «ҚР аймақтық технопарктер даму үлгісіне» сәйкес, технопарк – ... ... ... ... иесі болып табылатын
заңды тұлға. Оның негізінде ... ... пен ... беру және ... қызметтерді көрсету арқылы инновациялық қызметтің
дамуы үшін жағымды жағдайлар ... ... ... ... ... ... – инновациялық жобалардың
инициаторларына өндірістік алаңдар мен ұжымдық бизнес-қызметті қолдануға
беру арқасында ғылыми жұмыстардың ... ... ... [21]. Сонымен қатар, отандық ғылыми-техникалық жұмыстарды ендіру және
перспективті шетел технологияларының трансфертінің тиімді механизмін құру
арқылы ҚР ... ... ... ... дамуына ықпал
жасау.
Технопарк міндеттері:
1) Инновациялық кәсіпорындардың құрылуы және дамуына көмектесу ... ... жаңа ... ... ашу;
2) Аймақ экономикасының индустриалды-инновациялық дамуын қамтамасыз ету
үшін ғылыми-техникалық сала, білім беру және кадр ... ... және ... секторларының ресурстарын біріктіру арқылы
аймақтағы тиімді инновациялық орта қалыптастыру;
3) ... ... ... ... ... ... ... менеджерлер кәсібилігін арттыру;
4) Инновациялық үдерістің барлық кезеңдерін жүзеге асыру үшін ... ... ... жасау.
Елімізде технопарктердің екідеңгейлік жүйесі құрылуда: ұлттық және
аймақтық технопарктер. Ұлттық ... ... ... олардың
қызметінде салалық бағытталу және ... ... ие ... зона ... болуында.
Ұлттық ғылыми-технологиялық парктар қатарына мыналар жатады: Ақпараттық
технологиялар паркі, Алатау ... ... ... ... ... қ., «Токамак» ядерлік технологиялар технопаркі, Курчатов
қ., Ғарыштық мониторинг ... ... ... ... ... ... Қазақстанда экономиканың келешектегі бәсекеге
қабілеттілігін қамтамасыз ететін жаңа салаларды жасауға ... ... ... инновациялық потенциалын, оның
инновациялық мүмкіндіктерін ашып, анықтау үшін және ... ... ... ... ... ... ету үшін ... Алматы технологиялық паркі, Алматы қ., «Алгоритм» технопаркі, Орал
қ., «Бизнес-Cити» технопаркі, Қарағанды қ. жатады.
Аймақтық ... ... ... ... ... кәсіпорындары, ғылыми және академиялық ұйымдар болып табылады.
Аймақтық технопарктер экономиканың технологиялық деңгейінің кезең-кезеңімен
көтерілуін қамтамасыз етіп, ... және ... ... ... ... ... ... [21].
Технологиялық парктар құрамында, сондай-ақ, бизнес-инкубаторлар
құрылуда. Біздің заңнамаға ... ... ... – бұл ... ... ... жобаны даярлауды аяқтау
кезеңіне дейін жеткізу бойынша технопарктер мен ... ... ... ... қамтамасыз ететін технопарктің құрылымдық
бөлімі [20].
Ресей заңнамасы бойынша болса, бизнес-инкубатор – бұл ... ... ... ... бірақ оған мүмкіндігі болмай тұрған шағын, жаңа
құрылған немесе қайта ... ... ... шешумен
айналысатын, оларға өміршең, коммерциялық жағынан пайдалы өнімдер ... ... ... ... өндіріс құруға көмектесетін ұйым.
Алғашқы бизнес-инкубатор кәсіпкерлікті қолдау үшін өткен ғасырдың 50-ші
жылдары Ұлыбританияда ашылған болатын. Қазір ол әлемнің барлық елінде ... өз ісін ... ... кәсіпорындарға ғимарат пен
құрал-жабдықтар жеңілдетілген бағамен жалға беріледі. Олар өз ... ... ... ... ... орнын басқаларға босатып береді. Мамандардың
айтуынша, бүгінгі таңда өзге ... ... 88 ... ... бірнеше бизнес-инкубатор бар. Олар экономиканың дамуына айтарлықтай
деңгейде әсер етуде. Қазақстанда да ... ... 1999 ... ... ... ... статистикаға қарағанда республикада қазір
51 бизнес-инкубатор мен инновациялық орталықтар бар [22].
Технопарктар жанында бизнес-инкубаторларды құру келешекте ... ... ... ... ... ... бастамалардың бірте-бірте
қамтылуына алып келетін болады деп жорамалданады.
Технопарктер еліміздің, әсіресе, оның аймақтарының ... ... ... және ... инновациялық өнімдерге
деген қажеттілігін қанағаттандыруға зор ықпал етеді деп күтілуде.
Қазақстанда технопарктердің одан әрі ... және ... ... ... өңдеуші саласын қалыптастыру міндетін
–ғылым мен өндірістің байланысын нығайту, заманауи ... ... ... ... арттыру, осылардың нәтижесінде жоғары
технологиялық және бәсекеге қабілетті өнімді өндіру мәселелерін шешу ... ... ... ... ... ... туралы»
Заңның (сол кезде ол «Қазақстан Республикасындағы инновациялар туралы» Заң
деп ... еді) ... және даму ... ... ... Ұлттық Инновациялық Қордың (ҰИҚ) құрылғанына 7 жыл болады. Бұл ... ... ... Қорды» басқару төрағасының орынбасары ... ... ... білдірді: «7 жыл – бұл біз инновациялар деп
түсінетін ғаламдық ... үшін өте ... ... ... ... жүйе ... ... қадамнан тұрады. 2003-2008 жылдарға
есептелген бірінші кезеңнің басты мақсаты – мемлекеттің белсенді ... ... ... Бұл ... ... қарай елімізде
инновациялық инфрақұрылым қалыптасып, инновацияларға қызығушылық білдірген
жеке капитал және жобаларды ... ... ... қаражат та пайда болды.
Ендігі кездегі ҰИҚ-ның міндеті – осы салалардың қарым-қатынасын қамтамасыз
ету.
Екінші этап 2010 жылдың соңына дейін ... ... әлі ... ... ... ... ... тура келеді. ҰИҚ
венчурлық қаржыландыру мен инновациялық жобаларға инвестиция ... ... ... ... ... яғни технопарктер мен бизнес-
инкубаторларды дамыту функциясы Инжиниринг және ... ... ... ол ... ... ... даму ... басқармасына
берілді. Келесі функция – тәжірибе-конструкторлық жұмыстарды гранттық
қолдау – болашақта Ғылым Қорына ... ... ... 6 ... қор ... олар жалпы сомасы 2,8 млрд.
тенге болатын 15 ... ... ... ... ... ... ие, және біз жеке ... тең дәрежеде тәуекелге баруға
дайынбыз. Нәтижелер туралы айту қазір ерте, олар 2010-2011 жылы ... ... 10 ... ... бір-екеуі ғана өзін-өзі ақтауы
мүмкін, алайда, олардан ... ... ... ... шығындарын жауып
тастайды».
Қазақстан ғалымдарының жұмыстарын қаржыландырумен бірге ... ... де ... ... таңда оның портфелінде
80 жоба бар: бұл инновациялық жобалар, ТКЖ-лар және венчурлық ... 4 ... ... ... ... ... ... қатар, «Нұр Отан» партиясының XII съезінде Қазақстанның
жеделдетілген индустриалды-инновациялық дамуы ... ... ... 7 ... ... ... ... құн немесе
еліміздің ұлттық өнімінің 50 пайызы жасалады [12, 4 ... ... ... ... сервистік-
технологиялық бағытқа өту қажеттілігі артып келе жатқан кезде инновациялық
дамудың әлемдік тәжірибесін ... ... өте ... ... ... да ... Қытай, Германия, АҚШ және т.б. инновациялық
инфрақұрылымды қалыптастырудың ... ... ала ... ... ... ... ҚР технопарктар жүйесін қалыптастыру тұжырымдамасын
(ҚР Индустрия және ... ... 2004 ... 16 сәуіріндегі № ... ... ... Осы ... ... ... аталған
технопарктер құрыла бастады. [31]
Алайда, осының барлығы ойдағыдай іске асу үшін жеке ... ... ... да бұл ... ... ... ие болуы керек. Менің
ойымша, тек мемлекеттің күшімен ғана инновацияларды дамыту оңайға түспейді.
Мысалы, АҚШ кәсіпкерлік ... ... ең ... ... ие.
Америка экономистерінің есептеуінше, ел экономикасы өсуінің 70%-нан астамы
кәсіпкерлік қызметпен анықталады. Жаңадан құрылған және ... ... ... негізгі көзі болып табылады: оның соңғы 20
жыл ішінде жақсы істеп тұрған 500 ... ... 5 млн. ... ... ... сол ... аралығында елде 34 млн. жаңа жұмыс
орны, олардың көп ...... ... ... 1996 жылы ... ... 64% немесе 2,5 млн. жаңа орынның 1,6 млн. ... ... ... ... ... инновациялардың 50 пайызынан астамын және
жұмыс ... 70 ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Ғаламдық бәсекелестіктің артуы ... ... орта ... ... ... бәсекелік артықшылықтарын қамтамасыз етеді. ... және өзге де ... ... ... ... жағдай жасау үшін
кәсіпкерлікті дамыту өте өзекті. ... да АҚШ ... ... нысандарда
– мемлекет-өнеркәсіп, мемлекет-университеттер және мемлекет-өнеркәсіп-
университеттер түріндегі кооперацияларды қолдауға ынталы. ... ... да ... ... пайда болуы ғылым мен бизнестің,
тауар сапасының, экономикалық өсудің инновациялық ... ... ... өсімін анықтайтын басты факторларға
елдің ғылыми кадрлармен қамтамасыз етілу деңгейі, ғылыми қызметті қаржылай
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... мекемелер мен ұйымдар санының жеткіліктігі, сондай-ақ ғылымды
басқарудың тиімді жүйесі және ғылыми ... ... ... ... ... арттыру жатады. Ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... мынадай елдер бар: АҚШ,
Жапония, ГФР, ... және ... Олар ... жеке ... ... әлемдік қаржының 80%-ын жұмсайды және ғылыми персоналдың
50%-ынан астамын шоғырландырады.
Дамыған елдерде мемлекеттік сектор ... ... ... және ... көзі ... ҒЗТКЖ-ны жүргізу мен
қаржыландыруда екінші орында. Оның ... ... ... ... ... ... жеке ... қаржыландыруынан 1,5-
2 есе аз. АҚШ-та ол 2001 ... ... 2009 жылы 27%-ға ... ал ... 36,9%-дан 28%-ға дейін, Францияда болса 41,6%-дан 38%-
ға дейін төмендеді. ҒЗТКЖ-ны жүргізуде ... ... ... ... ... және дамыған елдер бойынша барлық жүргізіліп ... ... ... ... ... [24] ... сектор үлесінің
қысқаруы мемлекеттің ғылыми-технологиялық саясатының өзгеруін, яғни ғылыми
зерттеулер мен ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, ҒЗТКЖ-ның негізі ... ... ... 70-90% ... ... ... елдерде ҒЗТКЖ-ны қаржыландыру мен жүргізудің басты
көзі жеке сектор болып табылады. Оның үлесіне Жапония, АҚШ, ГФР, ... ... ... 50-70% ... Ол осы ... ... жұмыстар мен зерттеулердің 60-тан 75%-ына дейінгісін жүргізіп, 70%-
дан аса ... ... ... мен тәжірибе-конструкторлық
жұмыстардың 90%-нан астамын жүргізіп, ... Жеке ... ... ... ... өте аз және 4%-дан аспайды [24].
Қазақстанда болса, ... ... ... ... ... ... for ... мәліметі бойынша, ҒЗТКЖ-ны жеке сектордың
қаржыландыруы және жүргізуі 2009 ... ... ... ал ... ... ... – 15%-ды ... Қалған 3%-дың 1%-ын жеке коммерциялық
емес ұйымдардың ... ... оның 2%-ы ... ... ... кеткен шығындарға келсек, олар Қазақстанда ІЖӨ-нің 0,5%-
нан аспайды және біздің еліміз осы ... ... ... ... ... ... және Грузия сияқты елдердің қатарында. Ал ІЖӨ-нің
0,5%-1% аралығында қаржы ... ... ... ... Иран, Түркия,
Индия, Гон-Конг (Қытай), Молдова кірсе, ІЖӨ-нің 1%-нан астамын ... ... ... ... Қытай, Испания және т.б. жатады [25].
Келтірілген мәліметтерден біз мынадай қорытынды ... ... жеке ... ғылыми зерттеу жұмыстарын қаржыландыру және
мемлекеттік қаржыландыру шамамен тең және бұл ... ... ... ... ... реформалар мен шаралар негізінде орын алуда. Дегенмен,
аталып кеткен ... ... ... ... ... ... сабақтаса жұмыс істеуінде көрінуі керек. Ал ҒЗТКЖ-ға кеткен ... ... өте аз және ... ... ... ... төмен.
Сондықтан да, еліміздің ғылыми-техникалық потенциалын ... үшін ... ... де ... арттыру керек.
Аталған стратегиялар мен бағдарламаларды ... iске ... адам ... ... және ... капиталды тиiмдi
пайдалануға негiзделген тұрақты өркендеуiне алып келетiн оның құрылымында
сапалы ... ... ... ... дамуының және қоғам
құрылысының сапалық жаңа деңгейіне шығуына ықпал етуі керек. Экономикалық
өсудің ... ... ... ... ... ойымша, мынадай
көрсеткіштерге қол жеткізіп, келесідей іс-шараларды ... ... ... ... кем ... 2 есе ... яғни ол ... 1%-
нан төмен болмау керек.
2. Бізде іргелі ғылымды қаржыландыру әлемдік стандарттарға сай ... ... ... және ЖОО күші мен ... ... мен инновацияға жіберіп, қаржыландыруды арттыру.
3. Құқықтық-нормативтік базаны одан әрмен дамыту және ... ... ... ... яғни ... ... ... өзге де интеллектуалдық жұмыспен байланысты құқықтардың
сақталынуын қадағалауды арттыру.
4. Мемлекет ... ... ... шаралар туралы барша халықты
кеңінен хабардар ету. Мысалы, түрлі жарнамалық ... ... ... ... инновациялық бастама танытқан компанияларға
салықтық және өзге де ... ... ... ... жағдайын арттыруға көмек көрсету, т.б.. Бір
сөзбен айтқанда, халықты, ғалымдар мен бизнесті осы ... ... ... тарту, осы үдерістегі халық белсенділігін көтеру.
Аталған жағдайларды ... ... ғана біз ... өсудің
инновациялық типін қалыптастырып, ақпараттық қоғамға жақындай ... ... оқу ... ... ұлт ... ... ... кеткен инновациялық үрдістер елдің
интеллектуалдық ... ... ... әсер ... қоймайды. Алайда,
бұл үрдістер негізінен ... ... ... ... және ... ... деңгейін және сапасын арттыруға
бағытталған. Бұл жерде біз оның ... ... – адам ... ... ... ... ... адамның орнына өте үлкен мән
беріліп жүр. Кез келген елдің ... ... ... ... ... кем ... «адам капиталы» пәнін табуға болады. Бұл
үрдіс капитал құрамындағы өзгерістермен, дүниежүзілік қоғамның ... ... бет ... ... ... Біз қазір екі кезеңнің:
индустриалдық қоғамның аяқталу кезеңі мен постиндустрилды қоғамға ... ... ... ... ... ... тарихында бұрын-соңды
болмаған өзгерістер болайын деп тұр. Қаржы, ақша, физикалық ... өз ... ... ... ... ... ... пен дағды сияқты түсініктердің орны арта ... Яғни ... көзі ... ... ... ... ... болады. Және осындай қоғамдағы табыстылық пен
тиімділікті адам факторы, интеллектуалдылық ... ... ... ... нақты қай жылы, қай айда келетінін болжап айту мүмкін емес,
тіптен, Й. ... ... да қате ... ... ... ... ... сөзсіз анық. Менің ойымша, олар нанотехнологияның
халықтың тұрмыс-тіршілігіне толығымен сіңіп, шаруашылық өмірде күнделікті
қолданатын ... ... ... орын алады. Себебі,
нанотехнологияларды игеру – бұл бүкіл ғылым деңгейін, адамзат ... ... ... ... ... ... сезген Елбасымыз «Болашақ» халықаралық
стипендиясы ... ... ... ұлт - 2020» ... ұсынды. «Оның негізгі мақсаты - қазақстадықтарды жаңа формацияда
тәрбиелеу, Қазақстанды ... ... адам ... бай ... деді Н. ... айтуынша, "жоба әлеуетті үш жағдайды ескеруге тиіс".
"Бірінші жағдай білім беру жүйесінің инновациялық дамуына қатысты. ... ... ... ... пен ... ... ... беруге
тырысады. Бірақ бүгінгі күннің ағымы басқаша. Мамандардың ... ... жыл ... кәсіби ақпарат көлемі екі еселеніп тұрады екен.
Осындай ұдайы жаңарып ... ... ... ... үшін ... ... және сыни ойлау қабілетіне, сондай-ақ өздігінен оқудың дағдысына ие
болуы тиіс",- деп атап өтті ол.
Президенттің пікірінше, Қазақстан жастары білімді тек алып қана ... ... жаңа ... ... алуы да ... ... таңда шығармашылық
ойлау қабілеті, білімді игеру, жаңа ... ... ... табу ... ... ... ие ... жатыр. Бұл үшін
оқытудың жаңа әдістемелері мен нысандары, жаңа мамандар қажет.
Елбасының айтуынша, білім беру - осы ... ... ... ... табылады. Ол білім алуға деген сұранысты арттыруға ықпал
ететін және озық ... ... ... ... ... беру жүйесін құруға бағытталған. «Бұл ... біз ... ... ... және ... ... сауаттылыққа
оқытуда кең ауқымды ... ... Бес ... аз ... ... интернеттті пайдаланушылардың саны 2 пайыздан 30 пайызға дейін
ұлғайды», – деді Н. Назарбаев.
Жобаны жүзеге асырудың екінші түйінді ... ... ... ... ... ... кешіріп жатқан ақпараттық революция айналуы керек.
«Бұл салада біз қатты ... ... ... – деп атап өтті Нұрсұлтан
Әбішұлы. Даму ... ... ... қамтамасыз ету үшін электронды
қызмет саласында алға ... ... ... ... ... ... ... Алматы қаласының жанындағы ақпараттық технологиялар паркі
негізінде, шетелдің озық мамандарын ... ... ... ... аймақтық университет құруды ұсынды. ... ... ... ... ... интернет-компаниялар мен электронды
коммерцияның қолайлы дамуына жағдай жасауымыз қажет ... ... ... ... 2010 жылы ... 1-інде  Астанада ашылуы жоспарланып
отырған халықаралық университет әлемдік ... ... ... ... ... ... ... саладағы мамандарды дайындайтынын
атап өтті. «Биыл Американың «Карнеги Мелон» атты ... ... ... Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті
ашылды. Ол ... ... ... ... ... Біз 2020 ... қарай Қазақстанда интеллектуалды буынның және
инженерлік элитаның тұтастай  шоғыры қалыптасады деп күтіп ... - ... ... ... ... ... ... ретінде президент жастардың рухани
тәрбиесін атап көрсетті. «Біз ... ... ... ... ... жас ... рухани, ұлттық-мәдени құндылықтарын нығайтуды
қоюымыз керек.
Қазақстан тарихы мен мәдениеті – біздің ... ... ... ... ... ... нәр ... Ал қазақ тілі барлық Қазақстан
азаматтары үшін ... ... ... деп сенемін», – деп,
президентіміз өз сөзін қорытындылады. [23]
Осылайша елбасы интеллектуалды ұлт ... тек қана ... ... ... сондай-ақ тәрбие, рухани байлық та елдің еңсесін көтеріп,
әлемде бәсекелестік қабілеттерін нығайтатынын атап ... Бұл ... ... ... мен ... мен ... ... Әл-Фараби
бабамыз айтып кеткендей, «дұрыс тәрбиесіз берілген білім – ... ... ... ұлт - 2020» ... ... асыру үшін
Қазақстанда алғышарттар бар деп көптеген ғалымдарымыз айтуда.
1. Халықтың 90 %-нан астамы сауатты;
2. Саяси тұрақтылық;
3. Мемлекеттік жаңа ... ... ... Озық экономиканы қалыптастыру саясаты жүргізілуде. Мәселен,
«30 корпоративті ... ... ... ... ... 50 елінің қатарына қосылу» стратегиясы, т.б.;
5. Интеллектуалдық меншік ... ... ... жаңа ... Мемлекет дамуының негізгі басымдықтары ҚР Президентінің «Жаңа
әлемдегі жаңа Қазақстан» атты ... ... ... ... қоғамға» көшу үшін қажетті инфрақұрылым қалыптасуда;
8. «Болашақ» бағдарламасы бойынша кадрлар дайындығы жүргізілуде;
9. Демографиялық жағдайға үлкен ықылас бөліне бастады.
«Интеллектуалды ұлт - 2020» ... ... ... ... ... ... 2008-2009 жж.
2. Реформалау кезеңі 2010-2011 жж.
3. Имплементация кезеңі 2012-2013 жж.
4. Мониторинг кезеңі 2014-2017жж.
5. Кеңейту кезеңі 2018-....
«Интеллектуалды ұлт» түсінігіне келер ... бұл – ... ... ... ... ... ... толық қамтамасыз
етілген, өзінің ғылыми, мәдени, ағартушылық ақпаратын ... ... ... ... ... ... ... да жоғары
деңгейде болуы керек. Ұлттың интеллектуалдық капиталы деп, біз ... ... ... ... мәдени ақпарат пен білім, барлық сала
мамандарының дағдылары, әрбір адамның рухани және ... ... ... ... мен ... ... патриотизм, дұрыс тәрбие,
азаматтық белсенділік, батылдылық, адалдық пен әділдікті, техника ... ... ... ... ... ... ... барлығы
ұлттық игілік пен байлық болып табылады [24].
Халықтың интеллектуалды-ментальдық капиталына сол халықтың ... мен ... ... осылардың авторларының аттары
мен тұлғалары жатады. Осы ... ... ... халық басқа
елдердегі жағымды имиджке ие болады, жастардың патриоттық сезімі ... ... үшін ... пен сүйіспеншілік өседі [25].
Осындай тұлғаларды тәрбиелеп, дамыту, ұлттың интеллектуалдық капиталын
арттыру - ... ... оқу ... ... міндеттерінің бірі. Бұл
мақсаттың орындалуы бүгінгі күні Қазақстанда және дүниежүзі бойынша жүріп
жатқан үрдістер ... өте ... ... ... Бұл ... Н. ... ... атындағы ... ... 75 ... ... ... ... атап ... капиталына жеткілікті түрдегі инвестицияларсыз ... ... ... дами ... 1943 жылы ... ... ... империялары ақыл-ой империясы болады».
Оңтүстік Шығыс Азия елдерінің тәжірибесі ... адам ... ... қалу ... уақыт мерзімінде жойылуы мүмкін. Бүгін әлемдегі
барынша бәсекеге қабілетті 25 ақпараттық компаниялардың 14-і ... күні ... ... ... жоқ ... ... ... зерттеулер, инновация мен жоғары технологиялар саласында
табысты түрде бәсекелесе алмай қалады.
Осылайша, әрбір азаматтың денсаулығы, білімі және ... ... ... ... мемлекеттің дүниежүзілік қоғамдағы бәсекеге
қабілеттілігі соншалықты жоғары болады» [12].
Президенттің осы сөздерінен біз дүниежүзі бойынша адам ... ... мен ... ... дағдылары мен өзге де қасиеттері бұрын соңды
тарихта болмаған орынға ие ... ... ... ... ... ... озық ... тартып жатырмыз, біріккен
өндіріс құрып, инновациялық жобаларды қолдап жатырмыз. ... ... ... ... қатарына қосылу үшін жеткіліксіз. Және суперозық
технологияларды бізге жайдан жай ... ... ... ... да ... біздің ұлтымыздың потенциалын оятып, жүзеге
асырғызатын интеллектуалдық төңкеріс керек» [12].
Көріп отырғанымыздай, тек қана озық технологиялар мен ... ... ... ... бұл ... тұрғындардың білімі, біліктілігі,
мамандардың кәсіпқойлығы, ғалымдардың жаңашылдық пен ... ... ... ... ... ... біздің мақсат – Қазақстан азаматтарының, олардың ішінде
әсіресе жастардың, білімділік, интеллект, Отаны мен халқына ... ... ... ... пен ... ... тек ... еңбектері мен жаңалықтары үшін
ғана құрметтемейді. Олар барлығына үлгі болып табылады.
Бізге ұлттық интеллекттің ядросын жасау ... ... ... ... ... ... адамдар керек» [12].
Осы дәрісінде елбасы тек жеке адамның экономика мен ... ... ... қатар білім беру үдерісін де назардан тыс ... ... ... «білім берудің төрт тірегін: жасай алу қабілеті, оқи білу
қабілеті, өмір сүре білу және бірігіп өмір сүре білу ... ... адам ие ... ... деді. Қазіргі таңда заман ағымы мен ақпарат
алмасу, жаңа білім өндіру ... да ... ... келеді. Мысалы,
мамандардың есептеуінше 2006 жылы Жер шары бойынша ... ... ... ақпараттан 3 миллион есе көп ақпарат өндіріліпті. Баспа
беттерінде бұл Жерден Күнге дейінгі биіктіктегі 12 бума ... ... ... ... 2010 жылы осы ... ... алты есе ... болады.
Осыншалықты үлкен ақпарат ағымында адасып қалуға да болады. Сондықтан да
елбасы атап ... ... ... беру ... басты міндеті –
ақпараттық ағымда ... таба ... сыни ... ... ... ... пікірінше, осы міндетті ... беру ... ... мен ... ... ... Мектепке дейінгі және бастауыш білім
беру жас Қазақстан азаматтарының бастапқы интеллектуалдық потенциалы мен
мықты денсаулығын ... ... Орта буын ... ... ... бағытталған тұлғаны тәрбиелеу керек. Ал ЖОО-лар болса, олардың
ішінде әсіресе, ҚазҰУ, ҚБТУ және ... ... ... ... ... ... ... тірегіне айналуы керек [12].
Осылайша, елбасы отандық ... беру ... ... ... бәсекеге қабілетті интеллектуалды ұлт қалыптастырудағы басты
бағыттарды айқындап берді. Бұл жерде жоғарғы ... рөлі ... ... қиын ... ... зияткерлік әлеуетінің деңгейі бәсекеге қабілетті
білім беру жүйесін жасаумен тығыз байланысты болып, ... ... ғана ... сонымен қатар, оның ... ... ... ... интеллектуалдық қоғамның түзілісі үшін
барлық мүмкін жағдайлардың болуына қарамастан, оны іске ... ... ... ... ... Интеллектуалды ұлт немесе
элитаны ... ... ... істі ... тұлғаны
қалыптастырудан бастау керек. Жаңаша ... ...... білім
алушы субъектке адам, кісі, тұлға ретінде қарауды және оқытудың көпдеңгелі
қызметін ... ... ... ... ... негізі салынған
интеллектуалдық, рухани-адамгершілік құндылықтар ... беки ... ... білім беру, екіншіден, зиялы, білімдар қоғамды дамытуды
басқару және ұрпақтар сабақтастығын ... ету. ... ... мен ... ... ... ... деңгейде жолға
қойылған» [26, 46-47 б.]. 177 әлем ... ... ... халқының
сауаттылығы 99,5%-ды құрап, Қазақстан 14-орынды иеленді [27, 167 б.].
Қазақстан университеттерінің Болон жүйесіне қатысуы ... ... ... ... ... оның ... қабілеттілігін арттырудың
жаңа көздерін ашады. Болондық және нарықтық талаптарға сай, ... ... ... ... оның ... үздіксіз жаңаруға әзірлігіне
меңзейді. Бұл бетбұрысқа сәйкес, техникалық мамандардың артады, іргелі ... ... ... ... пен ... ... орын ... беру нарқында іс-әрекет етуші кез келген жоғары оқу ... ... ...... ... ғылыми нәтижелері және дипломды
мамандары екені белгілі. ... сапа ... ... жоғарғы
оқу орындары бәсекеде тек ұтатын болады. ... ... ... ... ... ... Тауардың/қызметтің сапасы;
2. Тауарды/қызметті сату және тұтынушының ... ... ... ... мен таңдауына тәуелділік.
Нарықтық қатынастарда тұтынушы – тауардың негізгі бағалаушысы.
Жоғары оқу орнының бәсекеге қабілеттілігін келесі факторлар ... ... ... Оқытушылар құрамы;
- Ғылымның дамуы;
- Шаруашылық;
- Техникалық қолдау;
- Технология және байланыс;
- Қызмет көрсету.
Білім ... ... мен ... қабілеттілігі білім алушының
тұлғасының жан-жақты ... ... ... ... ... ЖОО-ның бәсекеге қабілеттілігі – университеттің заманауи,
ғаламдану жағдайында ақпараттық ... ... ... ... ... беру ... ұсынуға әзірлігіне меңзейді.
Қазіргі экономикадағы халықаралық бәсекелестік ғылым мен ... және ... ... даярлауға келіп саяды.
Кез келген жоғарғы оқу орнының ... ... оның ... ... Имиджтану саласында ... ... ... ... оқу ... оң, ... ... төмендегідей моделі жасап шығарылды:
1. Өнімнің бейнесі;
2. Сыртқы сипаттамалары;
3. ... ... ... ... ... ... орнату;
6. Мекеме тарихы;
7. Жарнама.
Міне, аталмыш үлгі университеттің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... өзінің
өнімдерін жарнамалауда бейтарап, бейжай имиджді қалыптастырудан бас тартып,
өктемді, ... және ... ... ... алды. ҚазҰУ-дың
қазіргі имидждік жарнама саясаты – «ҚазҰУ – жаңа Қазақстандағы ғылым ... ... ... ... ... Бұл ... пен өз өнімдерін өткізудегі сөзсіз ірі жетістігі, ... ... ... ... ... ... ... сипаттамаларына,
оның қысқа әрі ... ... оның ... оңай есте қалуы,
әсерлілігі, қарапайымдылығы жатады.
Қазіргі бәсекелестік заманында ЖОО адамды бір мезгілде бірнеше ... ... ... ... және сыни ... ғаламат шексіз,
жойқын ақпарат тасқынында жоғалып кетпей, оларды жүйелі талдауға, ... ... ... қысқасы, жастарды оқуға үйретуі тиіс. Бүгінгі күні
Қазақстан аймақ ... ғана ... ... ... ... ... жарысына төзе білетін білікті кадрларды дайындауға шынайы ниеттеніп
отыр.
Университет басшылығы:
1. Ғылыми кадрларды жасарту: жастарға жағдай жасау және ... ... ... ... ... ... ... жұмысының
нәтижелілігін арттыру;
3. Ғылым мен қоғам, ғылым мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәртебесін көтеру жолында
жұмыс жасауы ... ... мен ... беруді біріктіру, оқу үдерісі мен ғылыми зерттеуді
жақындастыру: жастарды ғылымға тарту бағытында күш сарп етуі ... ... ... ... ... мен қолданбалы білімді
бірге пайдалануды көздейді. Зерттеу ... ... ... ... ... кез келген мемлекеттің зияткерлік элитасының кәсіпқойлығын
зерттеу ... ... ... ... институттары
инновациялық кәсіпкерліктің шағын жобаларымен айналуы тиіс. ... ... ... ... ... қазіргі ЖОО-лардың бәсекеге
қабілеттілігін шамамен келесі тәртіпке сай, бірнеше мүмкін форматта жүзеге
асыруға болады:
1) ... ... + ... база ... ... = нарыққа көзделген ғылыми нәтиже;
2) Іргелі ғылым + қолданбалы зерттеулер + ғылыми жобалар = ... ... ... ... ... + ... ... + қосымша
қаржыландыру + техникалық жабдықтау + қадағалау = ғылымның өрлеуі ... ... ... ... ... ... және материалды база +
реформалар, Болон үдерісі, жаңашылдық = ... ... ... оқу ... ... ұлт ... ... ретінде төмендегілерді атауға болады:
1. Сапалы, дүниежүзілік бәсекеге ... ... ... ... ... сай материалдарды қолданып, ... ... ... пен білім беру;
3. Теория мен тәжірибенің ұштасуын қамтамасыз ету;
4. Қазақстандық дипломның халықаралық деңгейде қабылдануына ... ... және ... оқытушының беделін арттыру.
6. Жоғары оқу орнының студентінің беделін көтеру, яғни ұқыпты, сауатты
және білікті болашақ маман имиджін қалыптастыру.
Аталған міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... ... ... ЖОО, ... және студенттердің бірігіп күш жұмсауы ғана нәтиже
береді. ... ... ... ... ... асыру үшін еліміз алған бағыт-
бағдарынан қайтпай, аталып кеткен бағдарламаларды жүзеге асыруымыз ... ... және ... жабдықталу деңгейін, ақпарат пен
оқу ... қол ... ... қажет. Бұған интернет
бағасын төмендетіп, оқу залдарындағы заманауи әдебиет пен ... ... ... ... ... ... Атап өтерлік жайт,
Қазақстанда 2007 жылы ЖОО бітіргендердің 13,8%-ы ... ... ... 84,9% – ... ... ... (бакалавриат) және 1,3% –
жоғары ғылыми-педагогикалық білімді (магистратура) алып ... ... ... ... ... және ... барлық салаларына арналған,
инновациялық бағытталған кадрларды дайындауды жетекші ... ... ... мен специалитеттердің жеткіліксіз саны, ал еңбек
рыногында аз ... ие ... ... ... ... ... сұраныс 5–7%-дан аспайды [23]. Яғни, ... мен ... саны мен ... көтеру керек.
Екінші міндетті орындау үшін профессорлық-оқытушылық персоналды ... ... ... беру ... ... ... ғалымдарының біздің ЖОО-
ларда дәрістер санын арттырып, екі жақты ақпарат, білім және пікір алмасуды
қамтамасыз ету қажет.
Үшінші талапты орындау үшін ЖОО ... ... ... ... ... ... бизнеспен серіктестікте болуы шарт. Басқаша
айтқанда, студенттер оқу орынының ... ... ... ... пен ... ... меңгеріп, тәжірибе барысында оларды
шыңдап, университетті бітіргенде ... ... ... ... ... ... Бұған жету үшін қазіргі жұмыс берушілердің өз персоналына
қоятын талаптары мен шарттарын ... сол ... ... ... ... жүйесін құру.
Төртінші міндетті іске асыру әлбетте Болон үдерісіне қатысудан
басталып, ... ... Осы және ... ... ... ... ... қолдауынсыз және қаражатсыз қиынға ... ... ... тек ... ... ... ... шешуге болмайды.
Ғалымдар мен оқытушыларға еркіндік беру керек. Яғни ... ... ... ... үшін ... жағдайлар қамтамасыз етілуі тиіс.
Қазіргі ... ... ... ... ... тәрбиешілік,
іс-қағаз жұмыстарының шырмауында қалған ғалымның шығармашылыққа уақыты да,
қаражаты да, денсаулық ... да, ... ... үшін ... шарттар да жеткіліксіз! Осының салдарынан ЖОО-лар атқаратын
ҒЗЖ саны, яғни университеттердің ... ... ... ... ... бойынша жүргізілген ҒЗТКЖ-ның 15-20%-ын ғана құрайды. Бұған
сонымен ... ... ... тыс көп қабылдауда әсер етпей ... бір ... 18 ... келсе, халықаралық стандарт бойынша бұл
қатынас 1 : 6. Мысалы, Гарвард университетінде бұл 7:1 ... ... қоса бұл ... ... ... және ... қызметкерлер жұмыс
істейді [23]. Сондықтан, іс-қағаз, кафедра және өзге де ұйымдастырушылық
жұмыстар үшін ... ... ...... ... ... келер болсақ, студенттердің әдепті мінезін, ұқыпты
киімін насихаттау маңызды. Бұл ... ... ... ... бермейді,
себебі студент – өз таңдауындағы ... ... ... оның ... ... ... ... өз статусына сай болуы өзекті және бұл ұсыныс кең
қанат алса, студенттердің арасынан саналы қолдауды табады деп ... ... ... ... мәселелері және шешу жолдары
Қазір дүниежүзі жаңа революция табалдырығына келіп қалды. Индустриалды
әлемнің орнына білімге негізделген интеллектуалдық экономика, яғни ... ... ... бет ... ... экономикада құны
ондаған, жүздеген миллиард долларға жететін металл мен ... ... ... ... ... ... оның жаңа ... өндіру
қабілеті қоғамдық дамудың басты қозғаушы күшіне айналады.
Информатика саласындағы мамандардың эксперттік сараптауы бойынша, өткен
ғасырдың ортасынан бері ... ... әр 20 жыл ... екі ... ... Е.
В. Попов пен М. В. Власованың мәліметтеріне сәйкес: «физикалық шамада
өлшенген адамзат ... ... ... 90% соңғы 30 жылда алынған,
сондай-ақ бүкіл жасампаз ... бойы ... ... мен ... - ... ... Бұл капитал мен ... ... ... ... ... ... ... өтудің
айқын дәлелдері [28, 77 б.].
Білімге негізделген экономика – бұл білімді өзінің өсуі мен ... ... үшін ... ... және қолданатын экономика.
Бұл экономикада білім экономикалық үдерістің барлық секторлары ... ... Бұл – ... ... ... ... қана
қоймай, сонымен бірге оны ғылыми және ... ... ... ... ... ... ... білім беру түрінде өндіретін экономика [29,
125б.].
Білімге негізделген экономиканың артықшылықтары мен ... ... ... жинақталған білімді бір жерге шоғырлайтын ... ... ... және ... экономикадағы басты рөл
атқаратын негізгі капиталды қарқынды түрде алмастыра бастайды. Ақпараттық
капиталмен бірге бұл екеуі жаңа ... ... ең ... фаторына
айналады.
Екіншеден, интеллектуалдық және ақпараттық капиталды қолдану ауқымының
кеңеюі қоғам мен экономиканың ізгіленуі мен әлеуметтенуінің күшейе ... ... ... экономика бағытында сәтті жұмыс істеп жүрген
барлық елдерде соңғы 20-30 ... ... ... жүйесі айтарлықтай
өзгерді. Бірінші орынға денсаулықты жақсарту, өмір ұзақтығын ... ... ... ... ... ... және халықтың өмір сүру деңгейін
көтерумен байланысты мәселелер шықты.
Үшіншіден, білім экономикасында мемлекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттік қарызды реттеу, қорғаныс және
мемлекет қауіпсіздігі секілді дәстүрлі қызметтерінің үлесі азая ... ... ... ... білім беру, денсаулық сақтау және мәдениетпен
байланысты жаңа қызметтер үлесі бір мезгілде артады. ... ... ... жаңа ... ... ... деген қатынасы 3-4 есе
өсті.
Төртіншіден, білім экономикасында оқуға арналған жұмыс және бос ... ... ... ... ... өзгереді. Шығармашылық,
интеллектуалдық еңбек қосымша құнды ... ... ... ие болады.
Физикалық еңбектің үлесі күрт ... ... 1980 жылы ... халықтың құрамындағы ауылшаруашылығы қызметкерлерінің үлесі 60%
болса, бұл көрсеткіш 2000 жылы 20%-ға ... ... ... күші ... ... ... ... түсінігінде мүлдем басқаша түсінікке
ие бола бастайды [28, 70-71 ... Л. ... ... ... ... ... ... қызметін шығармашылық, инновация, идеяларды өндірумен ерекшеленетін
белсенділіктің жаңа түрімен алмастыру ... ... ... ... ... «Әңгіме бұл жерде интеллектуалдық ... ... ... және ... ... саналы, рухани бағдарланған қызмет
жайында болып ... [29, 177 ... ... мен ... коммуникацияда көрініс тапқан интеллектуалдық
белсенділік тек қана ... ... ... ... ... ... қатар
ұйымның бәсекеге қабілеттілінің, экономикалық дамуының факторына айналып
отыр. Көптеген өнім түрлері үшін ... көп ... тек ... ... ... ... ... өткізу, ғылыми-зерттеу және
конструкторлық жұмыстар (ҒЗТКЖ), қызмет көрсету кезінде де ... ... ... пен ... жаңа ... пайда болуына септігін
тигізіп, қолда бар технологияларды жаңартудың қозғаушы күші, ... ... және ... ... ... ... ... айналады.
Жаңа білім өндірісі жеделдетіле түседі. Нәтижесінде, экономика біліммен
алмасу және оны бағалауға негізделіп қызмет ... ... ... ... кезінде басымдыққа адам ... жаңа ... ... ... мен ... ... ие болады [29].
Бұл өзгерістер туралы қазіргі көрсеткіштер де хабарлауда: ... ... ... 1950 жылы біліми сыйымды қызметке бүкіл жұмыс
уақытының 30,7%-ы жұмсалса, 1980 жылы 45,8%-ы ... ... ... ақпаратты жинақтау және өңдеумен айналысатын ... ... ... үлесі 1958 жылы 29%-дан 1980 жылы 34%-ға ... ... ЭСДҰ ... ... және Даму ... бұл ... ІЖӨ-ге қосқан үлесі 1980 жылдары 50% деңгейіне
дейін жетіпті. Білім ... ... ... ... ... ... капитал секторы, қаржы, сақтандыру және
консультациялық қызметтер секторы) қосқан ... ЭСДҰ ... ... ... ... 35%-ын ... етті [28, ... жұмыста аталып кеткен түрлі зерттеулер қорытындысы көрсеткендей,
экономикалық ... ... ... жаңа ... ... мен жинақтаудың
рөлі шешуші болып табылады. Сонымен қатар білімге ... ... ... мен ... беруді қаржыландыру, ғалымдар мен
студенттер ... т.б.) ... ... ... ... маңызды
құрамдас бөліктерін көрсеткенімен, оны тиімді түрде қолдануды білдірмейді.
Зияткерлік әлеует үшін білімнің жаңа ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық ортаны
қамтамасыз ете алатын институттардың болуы маңызды.
Ю. Глазьев пен О. Сәбденнің пікірінше, жаңашылдықтар ... ... ... ... экономикалық әсерінің сызықтық
емес болғандығы салдарынан рыноктық бәсеке механизмі қолда бар ... ... ... ... Бұл ... әлеуетті
жинақтау мен жүзеге асырудың шаруашылық қызметтің жалпы сипаты, ғылым мен
білім беруді қаржыландырудың көп бөлігі тиесілі және ... ... ... ... ... саясатына тікелей ... ... ... ... ... ... қаржыландыру
мен инновациялық белсенділікті ынталандыруадағы мемлекеттің рөлі артып
келеді. ЭСДҰ мәліметтері бойынша, осы ұйым мүше ... 1960 ... ... ( ғылым, білім беру, қоғамдық және жеке оқу, бағдарламалық
қамтамасыз ету) деген жыл ... ... ... ... шамамен
жылына 3%) ұдайы өсіп тұрды. 1985 және 1992 ... ... ... ... ... инвестицияларға орташа шамада өз ІЖӨ-нің 8-
11% арнап отырды отырды. 1998 жылы олардың білімге жалпы инвестициялары ІЖӨ-
нің 8,8%-ын ... ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасына» ... ... ... бұл көрсеткішті 1,5-2%-ға жеткізу жоспарлануда [28, 83
б.].
Жүргізіліп жатқан шараларға ... ... ... ... 2009 жылы ... 2005 ... ... 0,04%-ға төмендеген
(Қосымша Г).
Дамыған елдерде мемлекет ... ... ... ... ... жартысына дейін қаржыландырады, алайда бұл қаражаттың жартысына
жуығы мемлекеттік емес ... ... ... соңғы 5 жылдағы ғылым
мен тәжірибе-конструкторлық жұмыстарға деген мемлекеттік шығындар 1,5 есе ... ... 83 769 млн. ... 2005 жылы 132 193 млн. долларға дейін)
өсті. Ғылымға ... ... ... өзге ... ... де ... ... ҒЗТКЖ-ны қаржыландыруға кеткен шығындар ІЖӨ-нің 2,7%-ын
құраса, ГФР – ІЖӨ-нің 2,5%-ы, Жапонияда ... ... ... [28, 83 ... ... ... адам ... шаққанда ҒЗТКЖ–ға арналған
шығындар: АҚШ–та – 892, ......... ... 613, ... – 580, Данияда – 541, Норвегияда – 479,
Францияда – 478, ... – 420 АҚШ ... ... ҒЗТКЖ–мен айналысатын
бір адамға жұмсалатын шығыс: ...... ... – 113 886,
Германияда – 154 234, Ұлыбританияда – 146 422 АҚШ долларын құрайды. КСРО
ыдырағаннан кейін Қазақстан мен өзге ТМД ... ... ... ... кетті. 2005 жылы Қазақстанда адам басына шаққанда ҒЗТКЖ–ға
арналған шығын 7 АҚШ долларын ... ... ... шығындар деңгейі
бойынша Қазақстан (ІЖӨ–нің 0,26%–і) Португалия (0,77%) және ... ... ... ... артта қалып отыр [30].
Жоғарыда келтірілген мәліметтерден біз қандай ... ... ... пікірімше, ғылым мен білімді қаржыландыруды, ҒЗТКЖ саны мен сапасын
арттыруды жеделдетуіміз керек. ЭСДҰ ... ... ... ... ... ... 1%-ға артуы жаңашылдықтарды енгізу табысты
болу мүмкіндігін 0,85%-ға арттырады және тауар айналымындағы жаңа ... ... ... ... ... қарқындылығы жоғары елдерде
жаңашылдықтарды енгізудің экономикалық өсуге ықпалы зор. Осылайша, ҒЗТКЖ-ға
жасалынған ... ... ... ... (эффект нарастающей отдачи)
қол жетіп, бұл өз ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде олар инновациялық қызметтің тиімділігін
бірте-бірте күшейтуге қол жеткізе алады. ЭСДҰ-ның 16 елінде жүргізілген
зерттеулер ... ... ... арттыру экономика
тиімділігінің өсуіне оң әрі маңызды әсер береді.
Әлемде инновациялық қызметті ынталандырудың үлкен тәжірибесі ... ... ... ынталандырудың ең кең ... ... ... ... ... арнайы тәртібін ергізу болып табылады.
Сонымен бірге, зерттеулер мен ... ... ... ... ... көп ... ғылымисыйымды өндіріспен айналысатын ірі
корпорациялардан ... ... ... 2002 жылы осы ... әлемнің
жетекші корпорацияларының шығындары келесідей болды (млрд. АҚШ ... ... (АҚШ) – 7,2; ... ... (Германия) – 5,9; «Сименс»
(Германия) – 5,7; «Дженерал Моторс» (АҚШ) – 5,4; «Пфайзер» (АҚШ) – ... ... ... – 4,6; ... (АҚШ) – 4,4; ... – 4,4; ... ... (Жапония) – 4,3; Фольксваген
(Германия) – 4,3; «Майкрософт» (АҚШ) – 4,0 және т.б [28, 203 ... ... ... ... ... ... ғаламдық
бәсекеге қабілеттілік индексі 2006-2007 ... ... ... ... барынша бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кірсе, 2009-2010 жылы
67-орынға түсіп кетті (Қосымша Г). Бұл, ... ... ... арттырудың түйінді факторы болып табылатын ғылым мен білімді,
инновацияны ұзақ уақыт бойы басты ... тыс ... ... қаржыландыру мен қолдаудың салдары.
АҚШ экономистерінің есептеуінше, мемлекеттің экономикалық өсуінің 70%-
нан астамы ... ... ... ... ... ДЭБ әр ... бизнесті сәтті жүргізуді тежеп ... ... ... үшін олар ... Сыбайлас жемқорлық (сауалнамаға қатысқандардың 19,2%);
2. Инфляция (14,4%);
3. Қаржыландырудың қол жетімділігі (11,9%);
4. Салықтық әкімшілік кедергілері (11,0%);
5. Салық қойылымдары (11,0%);
6. Тиімсіз үкіметтік ... ... ... күші ... сай ... ... ... тұрақсыздығы (3,1%);
9. Еңбекті реттеудегі шектеулер (2,8%);
10. Шетел валютасын реттеу ... ... ... ... ... ... дамуының сәйкессіздігі (1,7%).
Қазіргі кезде ғылым мен инновацияның басты қозғаушы күшіне бизнес
айналғандықтан, ... ... ... ... да дамымай
отырғандығының бір себебі. Жоғарыда келтірілген мәліметтерді саралай келе,
Қазақстан үшін ... ... ... ... ... атап ... ... Қазақстанның рыноктық механизмінің жалпы ... ... ... ең алдымен, рынокқа ену және онда ... ... оның ... ... үшін әртүрлілігі. Яғни рыкокқа ену
үдерісінің жеңілдігі, конкурс, тендер, несие беру кей ... ... ... ... ... ... ... жемқорлық байланыстарымен де анықталып жатады. Сонымен бірге
бухгалтерлік есептіліктің шынайы жағдайға сай келмеуі, ... ... ... ... фиктивті мәмілелердің жасалынуы, заңнаманың
жетілмегендігі, әкімшілік кедергілер және ақпаратқа қол жетімділігі
мәселелері де осы ... ... ... ... және ... ... кемшіліктерді бейнелейтін факторлар. Басты
шешілмеген мәселелер ... қор ... ... ... пен
биржалық қатынастардың әлсіз дамуы, инновацияларды ... ... ... ... ҚР ... және ... экономика институтының ... ... ... ... " ... ... мемлекеттік қолдау туралы"
заңда инновациялық қызмет саласында мемлекеттік саясатты ... ... ... ... ... ... ... құқықтық,
ұйымдастыру жағдайларын құру жолдары жалпылама түрде айтылған", - деп
есептейді [22]. ... ... ... және ... ... жүйесінің, инновациялық үдеріс қатысушыларына
консалтингтік қызмет көрсету ... ... ... ... ... механизмінің дұрыс іске қосылмағандығы да жатады.
• Мемлекеттік инновациялық саясат кемшіліктерін анықтайтын факторлар. Оған
осы кезге ... ... беру мен ... ... сала ... қарап, соның
нәтижесінде қаржыландырудың жетіспеушілігі болғандығы; кәсіпкерлік
рухтың төмендігі және ... ... мен ... (біз әлі де ... КСРО ... қалыптасқан «мемлекет
барлығы үшін жауапты» деген стереотиптен айырыла ... ... мен ... ... ... ... төмендігі,
яғни бірінші орынға компанияны бәсекеге қабілетті қылу ... ... ... байыту, жеке мүдде шығуы; жасалып жатқан шаралар мен құрылып
жатқан инновациялық ... әлі де ... ... ... Мәселен, Қазақстанды әлемдік бәсекеге қабілеттілік индексі
көтерілудің орнына 2006 ... ... 17 ... ... ... ... ... қауымдастығының вице-президенті Тимур Назханов
мәлімдемесіне сәйкес: «Өкінішке орай бизнес-инкубаторлар атына сай ... ... ... ... ғана емес ... Азия ... көш басында деп саналатын ... ... ... ... көптеген кәсіпорындар өз орнын басқаларға босатуға
әлі күнге дейін асығатын емес». ... ... ... ... ... оның ... себебі бар. Біріншіден,
құзырлы органдар бизнес-инкубаторды ашқан кезде оған ... ... ... және ... жоқ ғимараттарды берді. Сондықтан оны
ретке келтіру кезінде кәсіпорындар да өз қаржысын жұмсады. Екіншіден,
бұл жерде ретсіз тексеріс жоқ. ... ... ... ... ... ... өсуде. Сондықтан кәсіпорынды ұлғайту немесе оны
орналастыратын орын тауып жұмысты ... ... ... ... ... тапқан табыстың бәрі шығынды жабуға жұмсалады.
Сол себепті де кәсіпорындар бұл жерден шыққысы келмейді. Ал ... ... ... өте көп», - дейді Д.Азнабаев [22].
Осы мәселелерді шешіп, интеллектуалды экономика ... ... ... ... ... ... ... үшін
келесідей жағдайларды қамтамасыз ету керек:
- Техникалық жаңалықтарды, жаңа технология, материал, ... жаңа ... ... ... ... ... ... рыноктар мен жағдайларды зерттеуге
бағытталған ғылыми зерттеулер мен жұмыстар жүргізуді ... ... ... ... Кадр ... қызметі инновациялық өнімді өндіру және ендірумен,
инновациалық жобаларды ... және ... ... ... ... ... ... білімді қайта
өндіру институты;
- Инновациялық жұмыстарға деген ... ... ... ... ... ... кезіндегі зияткерлік және өндірістік
меншік объектілерін пайдалану ... ... ... интеллектуалдық
меншік институты;
- Инновациялық кәсіпкерлікті ... мен ... ... оған
мемлекеттің инновациялық қызметті қолдау және ынталандыру шаралары,
инновациялық өнімді өндірумен байланысты кәсіпкерлер құқығын қорғау;
- Инновациялық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... ... мемлекет пен жеке бизнестің инновациялық
жобаларды іске асырудағы кооперациясын дамыту;
- Инновациялық қызметті ақпараттық қамтамасыз ету және ... ... ... бұл ... қызметтің
нәтижелерін тіркеп, ақпаратты оны тәжірибелік және ... ... ... ... ... және ... ... береді;
- Инновациялық жобалар, ғылыми-техникалық қызметтің нәтижелерін ғылыми-
техникалық сараптау институты, ... ... ... және ... коммерциялизациялау мен беру жағдайларын дамыту;
- Инновациялық жүйе инфрақұрылымын ... ... ... ... нысандарын, инновация саласындағы
интеграция және кооперация нысандарын дамытатын инновациялық қызметті
ұйымдастыру ... ... ... және өнім ... стандарты, өнімді
сертификаттау мен менеджмент ... ... адал ... пен
инновациялық өнім тұтынушыларының құқықтарын қорғауға негізделген
инновациялық ... өз ... ... және ... ... [28, 302-303 ... Инновациялық қызметке мемлекеттік қолдау туралы заңда инновациялық
қызметті реттейтін негізгі шешімдерді құзыретті ... ... ... ... тікелей қызметіне шектеу жасалады. Бұл заңның негізгі
кемшілігі болып қана қоймай, ведомстволық заңға айналып ... ... ... ... болатындығын ескере отырып, бұған
салааралық көзқараспен қарау керек [22];
- Салық кодексінде инновациялық қызмет үшін ... ... ... керек. Сонымен бірге ... ... ... ... пен ... ... ... инновациялық қызмет үшін
салық салу жеңілдіктерінің тізімін айтарлықтай кеңейту керек [22];
- Жаңа технологияларға қол жеткізу ... ... ... ғылыми
зерттеу жұмыстарына арнап жеткізілетін ... ... ... ... қажет [22].
Осылайша, Қазақстанда интеллектуалдық белсенділікті экономикалық өсудің
қозғаушы күшіне айналдыру үшін мемлекет, ғылым және жеке сектордың ... ... ... ... Бұл ... ... ... ары қарай қаржыландырып, университеттердің өз
өнімдерін өндіріске жібере ... ... ... ... беру мен ... меншік құқығын нығайту арқылы көрінуі
керек. Елбасымыздың айқындап ... ... іске ... ... ... субъектілері атсалысып, әрқайсысы өзіне ... ... ... ... ғана біз ... ... ... дамытып, білімге негізделген экономика құрып және интеллектуалды ұлт
қалыптастыра аламыз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі қоғамда адам капиталы, құрылымдық және ... ... ... ... ... ... ... Ол
экономикалық жүйелердің бәсекеге қабілеттілігін анықтайды, олардың дамуының
түйінді ресурсына болып ... ... ... ... ... және тиімді пайдалану
қабілеті ұлттық экономикалың ... оның ... ... ... ... ... идея және ... қабылдап, алмасуға
дайындығы, экономиканың оларды өнімді түрде өндіру – ... ... ... ... ... ... ... тәуелді.
Бұл пост-индустриалды экономиканың негізін шикізат, материал және еңбек
шығындары жоғары салалар емес, адам интеллектісінің өте жоғары үлесі ... ... ... ... телекоммуникация
және т.б.) құрайды деген сөз.
Қазіргі таңда ең ... ... – Coca Cola, ... Lotus ... т.б. өз ... ... интеллектуалдық капиталының жоғары болуы
себебінен ... ... Яғни ... жаңа ... ... болды, ол –
интеллектуалдық капитал. Осы себептен де оны ... ... ... осы ... зерттелу деңгейі күннен күнге артып, тереңдеп
барады.
Жаңа уақыт өндірістің экономикалық ... ... жаңа ... ... ... ... Экономикалық бағалаудың ескі әдістері заманауи
тәжірибемен қайшылыққа келді.
Мысалы, дәстүрлі бухгалтерлік тәжірибе сауда белгісін ... ... ... ... Ол ... актив сияқты оны қолдану барысында
өзінің құнын жоғалтады және оны өндірілген өнімге ... ... ... байланысты материалды емес активтер материалды
активтер есептелінетін ережелер бойынша есептелінеді, ... ... ... олар ... ... тасталады. Алайда, сауда
белгісі не брэнд оларды қолданған сайын құнын жоғалтудың орнына, ... ... өз ... ... ... ... шамасын бағалаудың және оның
кәсіпорын, фирма қызметіндегі рөлін анықтаудың түрлі әдістері бар және олар
кейде ... бірі ... ... кейде толықтырып тұрады. Бұл әдістерді бір
жүйеге келтіру, әлде ең бір дұрысын таңдап алу ... ... ... ... емес ... бұл ... ... тұр.
Интеллектуалдық капиталға бір ерекшелік тән: ол қаржылық талдаудың дәстүрлі
үлгілеріне сай келмейді және меншіктің екі жақты нысанына ие. Адам ... ол – ... ... ... ... ... ол – ... тиесілі. Алайда, осы қиыншылықтарға қарамастан, материалды емес
активтердің құнын дұрыс анықтай білу өте үлкен ... ... ... ... құнның жаңа өлшемі – ендігі кезде интеллектуалдық капитал
дараланып, экономистердің ... мен ... ... ... түбірімен
өзгертуде.
Дипломдық жұмыс барысында жүргізілген зерттеу ... ... ... ... және оны ... ... тетіктерін тиімді
қолдану – экономикалық өсудің инновациялық типін қалыптастырудың бірден-бір
шарты ... көз ... ... мәні мен рөлі ... үшін өте үлкен. Оның
сәтті дамуы және қолданылуы жағдайында ғана білімге негізделген экономика
құрып, ... ұлт ... ... ... мәселелерді зерттей келе, экономикалық ... ... ... интеллектуалды экономика құру үшін, менің
ойымша, мынадай көрсеткіштерге қол жеткізіп, келесідей іс-шараларды жүргізу
қажет:
1. ҒЗТКЖ-ны қаржыландыруды кем ... 2 есе ... яғни ол ... ... ... ... ... Бізде іргелі ғылымды қаржыландыру әлемдік стандарттарға сай (20%)
болғандықтан, мемлекет, бизнес және ЖОО күші мен ... ... мен ... ... қаржыландыруды арттыру.
3. Құқықтық-нормативтік базаны одан әрмен дамыту және қабылданған заңдардың
қатаң ... ... яғни ... меншік құқығының және өзге
де интеллектуалдық ... ... ... ... ... Мемлекет тарапынан жүргізіліп жатқан шаралар туралы барша ... ... ету. ... ғалымдар мен бизнесті осы үдеріспен
танымал қылып, жақын тарту, осы үдерістегі халық белсенділігін көтеру.
5. Инновациялық өнім мен ... ... ... беру.
6. Кеден заңнамасына ғылыми зерттеу жұмыстарына арнап жеткізілетін құрал
-жабдықтарға жеңілдетілген ... ... ... ... ... білімді қайта өндіру институты,
интеллектуалдық меншік институты, инновациялық ... ... ... институты, инновациялық қызметті ақпараттық қамтамасыз ету және
ғылыми-техникалық ақпарат институты, инновациялық жобалар, ... ... ... ғылыми-техникалық сараптау институты,
инновациялық қызметті ұйымдастыру институты, инновациялық қызметтің ... ... және ... ... ... ... интеллектуалдық
белсенділікті реттеу тетіктерін құру.
Аталған жағдайларды қамтамасыз еткенде ғана біз ... ... ... ... ... ... ... түсеміз.
Интеллектуалды белсенділік экономикаға толыққанды ықпал етіп, қозғаушы
күшіне айналуда жоғары оқу ... рөлі ... ... ұлт ... ... аясындағы университеттердің негізгі міндеттері ретінде
төмендегілерді ... ... ... ... ... ... ... дайындау;
2. Халықаралық деңгейге сай материалдарды қолданып, заманауи ... ... пен ... ... ... мен ... ұштасуын қамтамасыз ету;
4. Қазақстандық дипломның халықаралық деңгейде ... қол ... ... және ... ... ... ... Жоғары оқу орнының студентінің беделін көтеру, яғни ұқыпты, сауатты
және білікті болашақ ... ... ... ... шешу үшін ... түрде жұмыс жүргізу қажет.
1. Мемлекет, ЖОО, бизнес және студенттердің ... күш ... Елді ... ... ... жүзеге асырып, соңына дейін
жеткізу, оң нәтижелер алу;
3. Техникалық және технологиялық жабдықталу деңгейін, ақпарат пен оқу
материалдарының қол ... ... ... ... ... оқу залдарындағы заманауи әдебиет пен
периодикалық басылымдар санын арттыруға қаражатты ұлғайту;
5. Профессорлық-оқытушылық құрамды жиі-жиі шетелдік білім беру ... ... ... біздің ЖОО-ларда дәрістер санын арттырып,
екі жақты ... ... және ... ... ... ... ... жұмыс берушілердің өз персоналына қоятын талаптары мен
шарттарын айқындап, сол ... ... ... маман
дайындау жүйесін құру;
7. Ғалымдар мен оқытушыларға еркіндік беру керек. Яғни шығармашылық және
ғылыми жұмыстарды ... үшін ... ... ... ... ... ... олардың жағымды мінез-құлқы мен оқуға ... ... ... ... ... ... ... капиталды арттырып, оны
тиімді түрде қолдана білу – әлемдік дағдарыстан шығудың және ... ... ... Интеллектуалдық капиталды және белсенділікті
экономикалық өсудің ... ... ... оны ... ... шешу үшін ... ... және жеке сектордың кешенді түрдегі
күш-жігерін біріктіру қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Андрусенко Т., ... ... ... //Корпоративные
системы. – 2006. – №3. – 3-18 с.
2. Брукинг Э. Интеллектуальный капитал: ключ к успеху в новом тысячелетии
/ Пер. с ... под ред. Л. Н. ...... ... 2001 ... с.
3. Иноземцев В. Л. За пределами экономического общества - М.: «Academia»-
«Наука», 1998 - 640с.
4. Леонтьев Б. Б. Цена ... ... ... в ... - М.: ... ... "Акционер", 2002 - 200 с.
5. Голубкин  В. Н., Клеева  Л. П., Патока  Л. В. Интеллектуальный капитал
в эпоху ... ... ... ... ...... №7. – 7-15 с.
6. Эскиндаров М. А. ... ... ... в современной
российской экономике. - М.: «Республика», 1999.-368 с.
7. Гэлбрейт Д. Экономические теории и цели общества / Под ред. ... ... ... - М.: ... 1979. - 406 ... ... «Научная мысль как планетарное явление. М., «Наука»,
- 1991 – 280 с.
9. Васильев П. П., ... В. В. О роли ... ... на
современном этапе общества // Менеджмент в России и за ... ... – №3. – 8 -11 ... ... Ю. В. Роль ... ... в ... компании//в кн: ... ... ... и ... ... ГУ «БелИСА»,
2006. — 156 с.
11. Ефремов В. С. Бизнес-системы ... ... ... в ... и за ... – 2005. – №5. – 7-16 ... ... Н. Н. Казахстан в посткризисном мире: интеллектуальный
прорыв в ... // ... – 2009. – 15 ... - 3-7 ... ... Т. ... капитал. Новый источник богатства
организаций // Новая постиндустриальная волна на ... / ... В.Л. ... М.: ... 1999 – 275 ... ... А. Л. Интеллектуальный капитал // в кн: Интеллектуальный
капитал: состояние, проблемы, ... // ... ... конференции «Интел-лектуальный капитал организации - ключ к
развитию и росту экономики». Сост. и научный ... Т.М. ... ... ЦЭМИ РАН, ... ... Бендиков М. А., Джамай Е. В. Интеллектуальный капитал развивающейся
фирмы: проблемы идентификации и измерения. // Менеджмент в ... и ... – 2001. – №4. – 12-22 ... ... Д. ... инновационного роста национальной
экономики //Экономика и статистика. – 2008. - №2. - 31-35 ... ... Я. Ә., ... Б. Б., ... Ф. Н., ... Т. ... ... Оқу құралы. Алматы: «Қазақ Университеті», 1989 –
280 б.
18. Колотухин В. А. Коммерциализация ...... ... // в кн: ... ... ... и системы»: — Минск: ГУ «БелИСА», 2006. — 156 б.
19. Қазақстан Республикасы. ҚР Сауда және ... ... ... ... ... технопарктерді дамыту
үлгісі. – Астана. - Мамыр, 2005.
20. Қазақстан Республикасы. ҚР ... ... ... ... ... бағдарламасы. – Астана. - Маусым, 2007.
21. Назханов Т. Қазақстандағы бизнес-инкубаторлар әзірге атына сай іс
жасай ... отыр // ... ... – 2009. - №3. - 5-6 б.
22. Швецов Д.Е. Сравнительный анализ ... ... ... ... "триады". Наука РФ: Статистический сборник. –
М., февраль, 2001. – 260 с.
23. Ідрісов А. ... ... ... ... роль ... ... ... www.bolashak.kz
24. UIS Fact Sheet. – October, 2009. – №2 (ЮНЕСКО ... ... ... ... Жұмағұлов Б. Право быть первым // Наука и ... ... . ... - №4. - 8-13 ... ... Ж. Б. Қазақстандық жоғары оқу орындарының ғаламдану
жағдайындағы бәсекеге қабілеттілігі // ... ... ... ... ... ... ... Материалы
XXXX научно-методической конференции профессорско-преподавательского
состава КазНУ им. ... Т. II. – ... ... ... ... 180 ... ... Р. С. Жоғары оқу орындарындағы бәсекелестік үрдісі // Высшее
образование – стратегический ресурс ... ... ... XXXX ... ... ... состава КазНУ им. әл-Фараби. Т. II. – ... ... 2010 – 180 ... ... О., ... С. Ю. Интеллектуальная экономика– технологические
вызовы XXI ...... ... 2009. – 172 ... Гапоненко А. Л. Экономика, основанная на знаниях: Учебное ... ... ... ... 2006. – 352 ... Қазақстан Республикасы. ҚР ғылымын дамытудың ... ... ... ... – Астана. - Маусым, 2007.
31. ҚР Индустрия және Сауда ... № 93 ... ҚР ... ... ... – Астана. – Сәуір, 2004.
-----------------------
Ақша, алтын, күміс
Жер, егіншілік өнімдері
дукт земледелия
Өндірістік қорлар, шикізат ресурстары
Еңбек ресурстары
Ақпарат, білім
Интеллектуалдық капитал
… Капиталдың жаңа нысандары

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
Заңды тұлғалардың кейбір түрлерінің меншік құқығы38 бет
Айналым капиталын басқару тиімділігін талдау (“Астана трэйд интернэшнл” АҚ мысалында)64 бет
Қазақстандағы электронды сауданың дамуы мен өсуін талдау53 бет
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік28 бет
Авторлық құқықты реттеу15 бет
Жасөспірімдерге психологиялық қызмет көрсету5 бет
Жеке мүліктік емес қатынастарды қорғаудың түсінігі және әдістері59 бет
Жеткіншектердің жеке бас қасиеттері28 бет
Инновациялық секторды инвестициялау5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь