Бағалы қағаз нарығы инфрақұрылымы

К І Р І С П Е
1 БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ НАРЫҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ
1.1 БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ МӘНІ МЕН ТҮРЛЕРІ
1.2 ИНСТИТУЦИОНАЛДЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ НАРЫҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫН РЕТТЕУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ШЕТЕЛ ҮЛГІЛЕРІ
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ НАРЫҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫН ТАЛДАУ ЖӘН БАҒАЛАУ
2.1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ИНСТИТУЦИОНАЛДЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ АҒЫМДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ
2.2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНДА ҚАРЖЫ ИНСТИТУТТАРЫНЫҢ ПРУДЕНЦИЯЛДЫҚ НОРМАТИВТЕРДІ ОРЫНДАУЫН БАҒАЛАУ
2.3 ҚАЗАҚСТАН ҚОР БИРЖАСЫНДАҒЫ ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ТАЛДАУ
3 ЖАҺАНДАНУ ЖӘНЕ АЙМАҚТАНУ ЖАҒДАЙЫНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ НАРЫҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ДАМУ БОЛАШАҒЫ
3.1 БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ НАРЫҒЫНДА ТЕХНИКАЛЫҚ ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.2. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ НАРЫҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНДАҒЫ ҚАТЫСУШЫЛАР ҮШІН ЖАҒЫМДЫ ЖАҒДАЙЛАР ЖАСАУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ БАҒЫТТАРЫ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Бағалы қағаз нарығы қаржы нарығының негізгі құрамдас бөлігіне жатқызылады. Қазіргі уақытта, бұл нарыққа ғалымдардың, экономистердің аса көңіл аударуы сипат алады. Себебі, бағалы қағаз нарығын дамыту елдің басыңқы бағыттарының біріне жатады. Алайда, осы нарықтың орнатылуына он-он бес жыл болғанымен, бағалы қағаз нарығының дамуы онша байқалмайды.
Қаржы нарығының жаһандануы және әлемде бәсекелестік артықшылықта болу елдегі бағалы қағаздар нарығына әсерін береді. Әлемдік қаржы нарықтарының дамуы, ең алдымен дамыған бағалы қағаздар нарығымен сипат алады. Макро деңгеймен қатар, бағалы қағаздар нарығы микро деңгейде де үлесі зор. Ең алдымен, бағалы қағаздар нарығында қаржылық ресурстар шоғырлануын атауға болады.
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығын дамытпай ондағы нарық экономикасын қамтамасыз ету мүмкiн емес. Экономикасы дамыған елдердiң жалпы қаржылық ресурстарының жалпы елу пайызын акциялар мен облигациялар құрайды. Бағалы қағаздар нарығының даму қажеттiлiгi үш негiзгi есептермен түсiндiрiледi: бiрiншiден, экономиканы және әлеуметтiк өрiстi қаржыландыру үшiн қажеттi қосымша қаржының ресурстарды табу қажеттiлігiмен және мемлекеттiк бюджеттiң тапшылығын жабумен тiкелей байланысты; екiншiден, ол - мемлекеттегi ақша айналымын реттеуге қажеттi, мемлекеттiк ақша несие саясатының бөлiгi; үшiншiден, мемлекеттiк меншiктi жекешелендiру және иелiгiнен алу саясатын өткiзу мүмкiндiгiн бередi, яғни бағалы қағаздар нарығы арқылы тұрғын халық мемлекеттiк кәсiпорындарды мемлекет иелiгiнен өз меншiк иелiктерiне аудара алады. . Бұл дипломдық жұмыс кіріспе, қорытынды және үш тараудан қарастырылып жазылған. Бірінші тарауда еліміздегі бағалы қағаздар нарығы инфрақұрылымының құрылымы және оны реттеу мен ұйымдастыру ерекшеліктері қарастырылған. Екінші тарауда бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларының сандық құрамы мен өзгерісі,нормативтік құқықтарды орындауы,жиынтық активтерінің жағдайы және Қазақстан қор биржасындағы операцияларға талдау жасалынған. Ал, үшінші тарауда қазіргі кездегі нарық мәселелері мен оны шешу мақсатында мемлекет тарапынан жасалынып жатқан іс шаралар мен бағдарламалар қарастырылған.
Менің, жазып отырған дипломдық жұмысымның негізгі мақсаты бағалы қағаздар нарығы инфрақұрылымының жаһандану және аймақтану жағдайындағы бағалы қағаздардың дамуын көрсету.Теориялық және әдістемелік негіздерімен қатар оның жоғарыда аталған ұйымдық-экономикалық құрылымдарының нарықтық экономикадағы маңызын көрсету және бағалы қағаздар нарығы қатысушыларының ұйымдастырылу ерекшелігі мен бағалы қағаздардың биржада сатылуын көрсету болып табылады.
1 Искаков У.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Финансовые рынки и
посредники. – Алматы: Экономика, 2005. – 298б.
2 Көшенова Баян. Бағалы қағаздар нарығы және биржа ісі. Оқу құралы. –Алматы; 2007. – 374 бб.
3 Ермекбаева Б.Ж, Турлыбекова.А.Ж. Бағалы қағаздар нарығы. – «Қазақ университеті», Алматы 2009.
4 Килячков А.А., Чалдаева Л.А. Рынок ценных бумаг. - СПб: Юрист, 2001. – 702 с.
5 Краткий экономический словарь. Под ред. А.Н. Азрияляна. М: 2001.–
401 с.
6 Национальная комиссия по ценным бумагам. Правила осуществления брокерско-дилерской деятельности на рынке ценных бумаг Республики Казахстан: Постановление от 31 декабря 1998 года №20 // Казахстанская правда. - 1999. – 3 января.
7 Залепо А. Не надо бояться номинального держателя // Рынок ценных бумаг Казахстана. – 2001. - №9. - С.24-33.
8 Правительство Республики Казахстан. Положение о кастодиальной деятельности в Республике Казахстан: Постановление от 29 июля 1996 года №944 // Казахстанская правда. - 2003. – 2 июля.
9 Карагусов Ф.С., Асильбеков А, Регистраторы и номинальные держатели на рынке ценных бумаг. - Алматы: «Каржы-каражат», 2005. - 26 с.
10 Иванов М. Кастодиальная деятельность банков в Республике Казахстан: основные факторы и перспективы развития // Рынок ценных бумаг Казахстана. – 2001. - №2. – С.3-9.
11 Правила осуществления депозитарной и кастодиальной деятельности . - Алматы, 2005. – С. 30-45.
12 Тусаева А.К. Система государственного регулирования рынка ценных бумаг в Казахстане // Материалы Международной научно-практической конференции "Конкурентоспособность национальной экономики в условиях глобализации: проблемы и пути ее повышения". – 2004г. - С.137-139.
13 Көшенова Баян. Бағалы қағаздар нарығы және биржа ісі. Оқу құралы. –
Алматы; 2007. – 374 бб.
14 Мельников В.Д., Ли В.Д. Общий курс финансов. - Алматы: Институт развития Казахстана, 2006. – 285 с.
15 Мухаммедов А.У. Халықтың көшіп-қонуын мемлекеттік реттеудің экономикалық мәселелері. Автореферат. Алматы: Халықаралық бизнес университеті, 2007, 44б.
16 Гусева М.А. Рынок ценных бумаг: Практические задания по курсу. - М.: «Экзамен», 2006. – 464 с.
17 Қаржы саясатын жүргізу бағыттары және оны іске асырудың шетелдік тәжірибелері // «Қоғам және Дәуір». -2006. - № 3 (11). - 23-26 бб.
18 Тусаева А.К. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу: қажеттілігі, алғышарттары және мәселелері // Қаржы-қаражат. – 2008. - №5. - 67-72 бб.
19 Тусаева А.К. Бағалы қағаздар нарығындағы сандық-сапалық көрсеткіштердің рөлі және олардың Қазақстан Республикасында сипаты // Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары, 1-ші бөлім. - 2006. - 118-122 бб.
20 Закон Республики Казахстан «О государтвенном регулировании и надзоре финансового рынка и финансовых органазаций» от 4 июля 2003года № 474-ІІ
21 Закон Республики Казахстан "О региональном финансовом центре города Алматы" от 5 июня 2006 года № 145-III
22 Правила лицензирования деятельности на рынке ценных бумаг Республики Казахстан, утвержденные постановлением правления Агентства Республики Казахстан по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 30 апреля 2007 года № 117
23 Ческидов Б. М. Модели рынков ценных бумаг. – СПб: Питер, 2005. - 416с.
24 Рубцов Б.Б. Современные фондовые рынки. - М.: Альпина Бизнес Букс, 2007. – 926 с.
25 ҚР ҚҚА-нің 2008,2009,2010 жылдық есебі. www. kase.kz
26 Ирмуханова А. К вопросу о создании общереспубликанской трансфер-агентской сети // Рынок ценных бумаг Казахстана. – 2007. - №6. - С.10-14.
27 Плахотная А. Управление инфраструктурными рисками на фондовом рынке // Рынок ценных бумаг. – 2005. - №11. - С.21-27.
28 Мельников В.Д. Основы финансов. – Алматы: ТОО «Издательство LEM», 2005. – 560 с.
29 Қазақстан Республикасы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЖОСПАРЫ
        
        К І Р І С П Е
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Бағалы қағаз ... ... ... ... ... жатқызылады. Қазіргі уақытта, бұл
нарыққа ғалымдардың, экономистердің аса көңіл аударуы сипат ... ... ... нарығын дамыту елдің басыңқы ... ... ... осы ... ... он-он бес жыл болғанымен, бағалы қағаз
нарығының дамуы онша байқалмайды.
Қаржы нарығының жаһандануы және әлемде бәсекелестік артықшылықта ... ... ... ... ... береді. Әлемдік қаржы нарықтарының
дамуы, ең алдымен дамыған бағалы ... ... ... ... Макро
деңгеймен қатар, бағалы қағаздар нарығы микро деңгейде де үлесі зор. Ең
алдымен, бағалы қағаздар ... ... ... ... атауға
болады.
 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығын дамытпай ... ... ... ету ... ... ... дамыған елдердiң
жалпы қаржылық ресурстарының жалпы елу ... ... мен ... ... ... ... даму ... үш негiзгi есептермен
түсiндiрiледi: бiрiншiден, экономиканы және әлеуметтiк өрiстi қаржыландыру
үшiн ... ... ... ... табу қажеттiлігiмен және
мемлекеттiк бюджеттiң тапшылығын жабумен тiкелей байланысты; екiншiден, ол
- ... ақша ... ... ... ... ақша несие
саясатының бөлiгi; үшiншiден, ... ... ... ... алу ... ... мүмкiндiгiн бередi, яғни бағалы қағаздар
нарығы арқылы тұрғын халық ... ... ... ... ... ... аудара алады. ... ... ... ... және үш тараудан қарастырылып жазылған.
Бірінші тарауда еліміздегі бағалы
қағаздар нарығы инфрақұрылымының құрылымы және оны ... мен ... ... ... ... бағалы қағаздар
нарығының кәсіби қатысушыларының сандық құрамы мен өзгерісі,нормативтік
құқықтарды ... ... ... және Қазақстан қор
биржасындағы операцияларға талдау жасалынған. Ал, ... ... ... ... мәселелері мен оны шешу мақсатында мемлекет тарапынан
жасалынып жатқан іс ... мен ... ... ... отырған дипломдық жұмысымның негізгі мақсаты бағалы
қағаздар нарығы инфрақұрылымының жаһандану және ... ... ... ... ... және ... негіздерімен
қатар оның жоғарыда аталған ұйымдық-экономикалық құрылымдарының нарықтық
экономикадағы маңызын көрсету және бағалы қағаздар нарығы ... ... мен ... ... биржада сатылуын көрсету
болып табылады. Аталған мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... ... нарығының теориялық пен тәжірибелік мазмұнын
қарастыру;
- әлемдік және ... ... ... ... ... ... факторларды зерттеу;
- бағалы қағаздар нарығының дамуы жағдайында Қазақстанда мемлекеттік
реттеудің сипатын айқындау;
- ҚР ... ... ... ... жағдайына талдау жүргізу;
- ҚР бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... және олардың қызметіне бағалау жүргізу;
- бағалы қағаздар нарығының даму бағыттары бойынша ұсыныстар беру.
Дипломдық жұмыстың теориялық және ... ... ... тек ... авторлар оқулықтары ғана емес, сонымен қатар ... ... мен ... ... қаржы орталығының жылдық
есептері, қор биржасынының мәліметтері, бағалы қағаздар нарық ... ... және ... ... ... ... ҚАҒАЗ НАРЫҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ
1.1 БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ МӘНІ МЕН ... ... ... - бұл ... құралдардың айналысы
жүргізілетін ерекше нарықтың ... ... ... нарығы қаржы нарығының
құрамдас бөлігі бола отырып, өзінің өзектілігімен ... ... ... және оның ... ... бағалы қағаздар
нарығының қатысушылары, инфрақұрылымы бойынша көзқарастар әр ... ... ... және ... ... 4 топқа бөледі [1 ]:
1) Эмитент ретіндегі мемлекет, ... ірі ... ... ... ... қағаздармен операциялар жүргізетін қаржылық институттар. Оларға
коммерциялық және инвестициялық банктер, сақтандыру қоғамдары, зейнетақы
қорларын ... жеке ... ... жеке ... немесе венчурлық бизнестің
кәсіпорындарының иеленушілері жатады;
4) ... ... ... ... ... ... ... нарығының кісәби қатысушыларды ірі үш топқа
бөледі: сауда орындары, сауда агенттері, қор нарығының инфрақұрылымы.
Авторлар ... ... ... ... депозитарий;
• тіркеушілер;
• клирингтік ұйымдар;
• кастодиандар;
• бағалы қағаз портфелін басқарушылар.
Б.А. Көшенова бағалы қағаздар нарығының ... да ... ... ұқсас бөледі. Ал, кәсіби мамандары үш топқа
жіктейді [2]:
1)Брокерлер – ... ... ... ... ... ... ... әрбір жақты табыстыруды көздейді. Брокер өкіл емес, ешбір жақтың
шарттық қатынастарына ... ... ... ... ... ... әрбір жеке келісімді жасасуға арнаулы өкілеттік беріледі.
Ол тек сол өкілеттік шегінде әрекет етуге міндетті.
2)Дилерлер - өз ... ... ... ...... ... ... мамандармен қатар бағалы қағаздар нарығына банк ... ... ... және ... ... ... ереже-
заң шығаратын мемлекеттік шенеуніктер мен заң ... ... В.Д. ... ... ... нарығының қатысушыларын
эмитенттер, инвесторлар және инвестициялық делдалдар ретінде қарастырады.
Инвестициялық делдалдар ретінде эмитенттен ... және ... ... сату кезінде жағдай жасайтын мамандандырылған ұйымдарды
жатқызады. Оларға – инвестициялық қорлар, ... қор ... ... ... ... ... бағалы қағазды
сақтау, бағалы қағаз ұсатушылар тізімін, бағалы қағаздармен операциялар
бойынша өзара есеп ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының инфрақұрылымы» түсінігін келесідей
анықтады: «бағалы ... ... ... ... құқықтық
қамтамасыз ету, ақпарат, депозитарлық және есеп-клирингтік желі, ... ... ... ... А.А.Килячков және Л.А. Чалдаева қор ... ... ... және қор нарығының
инфрақұрылымына жіктейді. Қор нарығының инфрақұрылымы инвестор мен ... ... буын ... ... ... термині – (латын тілінен infra- астында, structura –
құрылымы, орналасуы) экономикалық жүйе негізі, ... ішкі ... [5.]. ... ... біз ... ... ... келесідей анықтама береміз.
Бағалы қағаздардың инфрақұрылымы – бұл бағалы қағаздарды шығаратын, сататын
және сатып алатын ... ... ... қызмет атқаратын
қатысушылар жиынтығы. Бағалы қағаздар нарығының қатысушылары әр мемлекетте
әр түрлі жиынтықтардан тұрады. ҚР бағалы қағаздар ... ... ... ... эмитенттер
- сатушылар
- инвесторлар
- бағалы қағаздарды сатып алушылар
- кәсіби қатысушылар (бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ...... ... кастодиан, депозитарий т.б.)
- бағалы қағаздармен сауданы жүргізетін ұйымдар
- ... ... ... ... кәсіби қатысушылар мен бағалы қағаздармен сауданы жүргізетін
ұйымдар ... ... ... ... ... қағаздар ... ...... (мекемелерден) мен әр түрлі
техникалық құрал ... ... ... ... асыру барысында қолданылатын технологиялардың жиынтығы.
Бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымын мынадай топтарға топтастыруға
болады:
• Институционалдық
... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымы – бағалы
қағаздармен ... ... ... ... ... қағаздармен
сауда–саттықты жүргізу жүйесі. Келесідей қызметтерді қаржы институттарымен
жүзеге асырады:
1 ) ... ... ... ... (брокерлер мен
дилерлер) ;
2 ) ... ... ... ... ... және ... бойынша
орындайтын қызметтер(тiркеушiлер );
3 ) клиенттердiң қолайлы мәмiлелерге арналған ақша қаражаттарын сақтау және
бағалы қағаздар портфелдерiнiң ... ... );
4 ) ... қағаздар портфелдерiнің меншiк иелерiнің жекелеген құқықтарын
жүзеге асыру ( бағалы қағаздар ... ... ... емес ... ... ... ... басқару;
6 ) бағалы қағаздар бланкiлерін шығару қызметі (бұл ... ... ... бір
ғана ұйым жүзеге асырады - Ұлттық Банк (Банкнота фабрика филиалы арқылы)
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... есеп ... ... білдіреді.
Негiзгi басқаратын буыны және ... ... ... Орталық
депозитарий болып табылады, қызмет түрін Қазақстан қор биржасы жүзеге
асырады.Жоғарыда ... ... ... ... мына мекемелер жүзеге
асырады: орталық депозитарий, және клирингтік компания.
Бағалы қағаздар нарығының ақпараттық – ... беру ... ... ... ... және бағалы қағаз ... ... ... ақпаратты,шығарылған жаңа бағалы қағаздар
туралы,оның бағасы және бағалы қағаздармен сауда-саттықты жүргізу ... ... ... ... бiлiм ... және бағалы
қағаздар нарғының бiлiктi мамандарын әзiрлейді[3].
Бағалы қағаздар нарығының реттеушілік инфрақұрылымы – ... ... ... ... беретін,әр түрлі ережелер мен ... ... ... қағаз нарығын реттеу жүйесі. Реттеуді мемлекет
және өзін-өзі реттейтін ұйымдар ... ... ... іске асырады.
Бағалы қағаз нарығын реттеу маңызды элементтердің бірі,ол арқылы ... ... ... оның ... ... ... ... реттеу сипатын мына төменде келтірілген суреттен көруіңізге
болады:
Сурет 1. ... ... ... қағаздар нарығының инфрақұрылымы
Ақпарат көзі. Ниязов Б. О государственном регулировании рынка ценных
бумаг Республики Казахстан.
1.2 ИНСТИТУЦИОНАЛДЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМДЫ ... ... ... қағаздар нарығының институционалды инфрақұрылымы
келесідей қаржы институтттарынан тұрады:
• Брокерлер-диллерлер
... ... ... ... ... ... ... Зейнетақы активтерін инвестициялық басқару ұйымдары
• Жинақтаушы зейнетақы қорлары
• Банкнота фабрикалары,бағалы ... ... ... және ... ... ... нарығының клиенттің тапсырмасы бойынша, соның
есебінен және мүдделерінен көздеп, эмиссиялық бағалы қағаздармен мәмілелер
жасайтын ... ... Ол өз ... ... қағаздармен жасалатын
операциялар есебін арнаулы шоттарда жүргізеді. Брокер клиенттердің бағалы
қағаздарының нақты ұстаушысы ... ... ... ... ... ... табыстыруды көздейді. Брокер өкіл емес, ешбір жақтың шарттық
қатынастарына қатыспайды, ол жекелеген ... ... ... ... ... қызмет аясына мына міндеттер кіреді:
• Консалтинг (кеңес беру);
• Бағалы қағаздарды бірінші және екінші нарыққа орналастыру;
• Инвестициялық қорларды құру мен оны ... ... ... ... ... ... ... кеңес
беретін бөлім, бағалы қағаздарды сату бөлімі, т.б. Сонымен қатар брокерлік
фирма ақша ... ... ... ... делдалдық жасау және
мәмілені қамсыздандыру, оның ішінде ... ... ... ... ... ... өз ... мына түпкі бастамаларды
басшылыққа алады:
1.Клиент ... ... шарт ... ... ... бойынша
келісімге келеді, оның ішінде бағалы қағаздарды қайдан сатып алу ... ... ... ... ақша ... ... ... бағалы қағаздарды таңдауда өз құқын пайдаланады.
3.Брокер тапсырманы орындағаны туралы шартта ... ... ... және ... қағаздарды сатудан түскен қаржыны клиенттің
есепшотына аударады.
4.Брокер мәмілені ерекше кітапқа тіркеуі қажет.
5.Клиент брокерге мәміледегі барлық ... ... үкім ... ... ... ... клиентке несие беріп, барлық операция-
ларды өз есебінен жүргізуі мүмкін. Бұл жағдайда брокерлік фирманың табы-
сына ... үшін ақы ... ... бұл ... ... ... тек
делдалдық қызмет шегінен ... ... ... ... ... ұқсайды.
Дилер – бағалы қағаздар рыногының ұйымдастырылған бағалы қағаздар
рыногында баға белгілеуді ұсыну және ... ... ... ... ... ... өз ... көздеп және өзге де қаржы құралдары мен
мәмілелер жасайтын ... ... ... ... ... ... өз ... жұмсайды. Дилердің атқаратын қызметі:
1.Бағалы қағаздарды шығару,олардың курсы және сапасы ... ... ... ... орындау;
3.Бағалы қағаз нарығындағы өзгерістерді бақылап отыру. Егер бағалы қа-
ғаздарды сату–сатып алу ... онда ... ... ... мақсатында дилерлер өз есебінен операция жүргізеді.
4.Сатып алушы мен сатушыларды ... ... ... қағаздар
нарығының жұмысын жолға қоюға себепші болады. Олар нарықтың ака- тализаторы
ретінде жұмыс ... ... ... ... ... және ... болып танылатын халықаралық келісімшарттамен реттеліп отырады.Сонымен
қатар, брокерлер мен диллерлер мүше өзін -өзі ... ... қор ... нормативтерімен қызметтері реттеліп отырады.
Брокерлер мен диллер үшін лицензияның екі түрі белгіленген:
• I категориялыброкерлік-диллерлік қызмет, номинал ұстаушы клиенттердің
есебін жүргізу құқығымен;
• II ... ... ... есебін жүргізу
құқығынсыз;
Бірінші категориялы брокерлер мен диллерлер клиенттердің бағалы ... ... ... ... ... ... қағазға деген
жекемешік құқықты ауыстыра алады.
Брокерлер мен ... ... ... ... ... ... өз ... және клиент атынан, есебінен мәмілелерді жүзеге
асырады және бағалы қағаздармен жасалған мәмілелерді құжатты ... ... ... ... қабылдау үшін қажет ақпарат және ұсыныстар
мен қажетті ... ... ... ... да ... және ... қызметтер көрсетеді[6].
Тiркеушiнiң қызметi бағалы қағаздар ұстаушылардың тiзiмiн және
бағалы қағаздар бойынша мәмiлелердi тiркеудi жүргiзу бойынша ... ... ... тіркеу,өңдеу,сақтау,мәліметтерді ұсыну болып табылады.
Тiркеушiнiң қызметiнiң мәнi ағымдағы бағалы қағаздар ... ... ... жасалған операциялармен қозғалысы туралы ... және ... ... ... ... жүргізу.
Тiркеушiнiң осы мәлiметi негiзінде бағалы қағаздар ұстаушыларының тізімін
жүргізуге, эмитентке өз мiндеттемелерi (дивидендтердi ... ... ... ... ... ... ... орындауға,ал меншiк
иелерiне бағалы қағаздарының құқықтарын жүзеге асыруға мүмкiншiлiк бередi
[7].
Тiркеушiлер бағалы ... ... ... ... құрамына
кiредi,қор нарығының бағалы ... ... ... растайтын тізім
жүргізетін институттары негізінде.Бағалы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қазақстандық бағалы
қағаздар нарғының есептiк жүйесiн екi ... ... ... ... ... ... ... Қаржы министрлігі
мен Ұлттық Банк және облыстық әкімшіліктер ... ... ... ... ... ... тәуелсіз тіркеушілер мен Орталық
депозитарий болып табылады.
Бағалы қағаздар ұстаушылардың есебін жүргізетін жүйенің ... ... ... ... ... банктер және есеп жүргізу құқығы бар
брокерлер мен ...... ... ... ... ... және клиенттер
ақшасының есебін алуды және олар бойынша құқықтарды растауды, клиенттердің
құжатты қаржы құралдарының сақталуы жөнінде ... ... ... ... ... жүзеге асыратын кәсіби қатысушы болып табылады.
Бағалы қағаз нарығында кастодиандық қызметті заңдарға және шарттарға сәйкес
кастодиандық ... пен ... ... ... бар банктер
жүзеге асырады. Кастодианға кастодиандық қызмет көрсету жөніндегі шартқа
сәйкес клиент берген ақша мен ... ... бұл ... ... табылады.
Кастодиан заңды тұлға болып табылады Қазақстан Республикасы заңына ... ... ... формада құрыла және қызмет ете ... ... ... ... ... ... негізгі қызметіне клиенттерінің бағалы қағаздармен жасасқан
келісімшарттарын қадағалау,сонымен қатар клиенттердің бағалы қағаздарының
есебін ... және ... ... ету ... табылады.
Банк кастодианмен клиент арасындағы қарым қатынас екі арада ... ... ... ... ... ... осы
банкте шот ашу үшін ... ... ... ... ... ... ... міндеттеріне клиенттердің бұйрығын қатал түрде
бұлжытпай орындау, клиенттің шоты туралы ... ... ... тұлғаға жарияламау және белгілі уақыт аралығында ... ... ... ... ... өту ... ... өзінің жеке бағалы
қағаздары мен қаражаттарынан ... ... ... ... ... жеке ... ... керек [8].
Кастодиандық қызметті бағалы қағаз нарығында екінші деңгейлі банктер
жүзеге асырады. Оған себеп:
• ақшалай операцияларды және есеп ... ... тек ... ... ... ... алады;
• банктік орта активтер есебі мен және оларды қолдануды қадағалау
бойынша тәжірибесі көп;
• қолданыстағы банктік қызметтерді жүзеге ... ... ... ... қызмет атқаратын банктерге клиенттердің
активтерін сақтауға мүмкіндік береді [9];
• банктер жүзеге асырылған ... ... ... ... ... ... мен олардың жүзеге ... ... ... ... ... ... ... істейді;
Кастодиандар бағалы қағаздар нарығының мобилды қатысушысы болып табылады,
брокер, консультант, потфельды ... ... ... ... ... жеке меншік құқықтарын тіркеушілер
қызметін де атқарады. Бірақ мұндай ... ... қоса ... ... ... ... банктің ұйымдық құрылымында кастодиандық және брокерлік қызметті ... ... ... ... ... оларға қаржы нарығындағы
басқа да қызмет түрлерімен айналыспауы тиіс;
• жоғарыда айтылған банк бөлімдері ... бірі ... ... ... ... ... мен оны ... жеке жүйесі
болу тиіс;
• жоғарыда айтылған бөлімдерге бір бірінің құжаттық және техникалық
программаларына рұқсат жоқ ... ... ... ... ... ... ... біріншіден бағалы қағаздар мен ақша қаражаттарының сақтығы мен есебі
маңызды,екіншіден кастодиан арқылы ... ... мен ... нарық
қатысушыларымен қарым қатынас орнатылады,үшіншіден ... ... ... ... мен ... ... мүмкіндігі бар [10].
Кастодиандық қызметті отандық қор нарығында негізгі пайдаланушылары
жинақтаушы ... ... ... ... ... болып
табылады.
Кастодиан институционалды инвесторлардың бағалы ... ... тек ақша ... ... мақсатында немесе басқа ... мен ... ... ... ... ғана ... ... керісінше, қордың есеп айырылысу шотынан ақша қаражаты ... ... ... ... ... ролі ... ... ақпарат алу,оларды тексеру,бағалы
қағаздар есебі жүйесіне кіргізу;клиенттердің ... ... ... ақша ... мен ... кағаздар жеткіліктілігін анықтау
мақсатында тексеру; бағалы қағаздар бойынша құқықтарды ... ... ... ... ... ... басқару – бұл бағалы қағаздар портфелі иесінің
жекелеген құқықтарын ... ... ... ... портфелін басқарушы –өз атынан және сыйақыға бағалы
қағаздар портфелін басқару ,сонымен ... ... ... алуға мақсатты
ақша қаражаттарын басқаруға мамандандырылған қызмет түрін көрсететін заңды
тұлға.
Диллерден ... ... ... ... ... ... жасалған операциялардың тәукелдерінен басқа , нарық
конъюктурасының өзгерісі ... ... ... ... ... ... ақшаны қаржылық құралдарға инвестициялау;
• қаржылық құралдармен орындалатын мәмілелердің
есебін жүргізу;
• өздеріне жүктелген қаржылық құралдарды пайдалану,
әрі оған иелік ету.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... да бір ... ... қолданылмайтын айырықша түрлеріне мыналар жатады:
• бағалы қағаз иелерінің тізімін жүргізу;
• депозиттік қызмет — тек клирингтік қызметпен ғана
қатар қолданыла ... ... ... ... ... портфелін
басқару;
• қор биржалары;
• биржадан тыс нарықтың баға белгілеу жүйесі;
Айрықша қызмет түрлерін есепке алмағанда, кез ... ... ... ... ... қатар жүргізіле береді, ал бағалы қағаздар
портфелін басқару брокерлік, дилерлік және ... ... ... ... ... ... – бағалы қағаздар ... ... ... ... ... қаржы құралдары бойынша ... алу мен ... ... ... ... ... ... мен сақтауды, оның ішінде депоненттер арасындағы ... ... ... ... ... ақ ... лицензиясы
болған кезде бағалы қағаздарды ұстаушылар тізімдерінің ... ... ... ... ... Ол ... емес ұйым болып табылады
және акционерлік қоғам нысанында құрылады.
Орталық депозиторийдың акциялары ... ... ... кәсіби
қатысушылары, сауда-саттықты ұйымдастырушылар және халықаралық қаржы
ұйымдары арасында ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын кәсіби қатысушылары сондай-ақ
шетелдік депозиторийлер мен ... ... ... ... табылады.
Андеррайтер– бағалы қағаздар рыногының брокерлік-дилерлік қызметті жүзеге
асыруға лицензиясы бар және эмитентке ... ... ... ... қызмет көрсететін кәсіби қатысушы. Компаниялардың ... ... жаңа ... тіркеуге әзірлік жүргізеді, бағалы
қағаздар нарығында оларды жүзеге асыру кезінде ... ... ... ... ... ... мәселелері жөнінен
кеңес берушілер. Олардың іс-әрекеттері ... ... ... ... ... ... және ... өзгеріп отырғанда қажет. Джобберлер тек бір
жолы кеңес беріп қана қоймай, күрделі мәселелерді ... ... ... ... ... ... қорлардың
шығарған акцияларының курсының келешекте өзгеруін бақылайды. Ол үшін ... ... ... зерттеу ұжымдарын құрады. ... ... ... ... ғана ... ... оларды кең
көлемде жүргізілетін операцияларға ... мен ... ... ... өте жоғары бағаланады.
Бағалы қағаздар нарығындағы кез ... ... ... ... ... үшін мемлекеттік лицензияны алуы жатса, жеке тұлғалар үшін — ... ... мен ... ... ... және қадағалау жөніндегі
агенттіктің біліктілік куәлігі қажет.
Қазіргі таңда, бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары ... ... ... ... ... ғана ... ... қызметін және
бағалы қағаздардың өтімділігін қамтамасыз етеді.
2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... аса компания жүзеге асырды. Олардың 38-і бұл құқыққа ... ... ие ... ... ... құрамына екінші деңгейлі 23
акционерлік банк кіреді.
1.3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ НАРЫҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫН РЕТТЕУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ... ... ... ... реттеу жүйесінің мақсаты – бағалы қағаздар
нарығының тұрақтылығы мен ... ... ету ... ... ... ... ... нарығын реттеу - реттеу қызметін жүзеге ... ... ... ... ... қызметін және
олардың арасында жасалатын операцияларды ретке келтіруін білдіреді.
Бағалы қағаз ... ... ... ... ... ... ... (эмитент, инвестор, қорнарығының кәсіби қатысушылары,
нарықтың инфрақұрылымын ... және т.б.) және ... ... ... ... ... ... түрлері мен операциялар
(эмиссиондық ,инвестициондық ,спекулятивті,трасталық , ... , ... де ... ... ... ... ... қызметін реттеу ішкі және сыртқы
реттеуден тұрады:
Бағалы қағаз нарығын ішкі реттеу – ... ... ... ... ... ... ... реттеу өзінің нормативтік құжаттар,яғни ұйымның
жарғысы,ұйымның және оның бөлімшелері мен ... ... ... өзге де ішкі ... ... шеңберінде жүзеге
асырылуын білдіреді.
Бағалы қағаз нарығын сыртқы реттеу- ұйымның қызметі мемлекеттің және өзге
де ... ... ... мен халықаралық келісімшарттар негізінде
реттелуін білдіреді.
Реттеу қызметін орындайтын уәкілетті органның немесе ... ... ... бағалы қағаз нарығын реттеу түрлері мыналар:
1. бағалы қағаз нарығын мемлекеттік реттеуді жүзеге асыратын мемлекеттік
органдар;
2. бағалы қағаз нарығын кәсіби қатысушылар ... ... ... ... ... ... қоғамдық реттеу.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік реттеу органдары ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Қаржы министрлігі
атқарған. Кейіннен, Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық
комиссиясына қызметті ... ... ... ... қаулысымен, 2001 –
2004 жылдар аралығында Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі бағалы қағаздар
нарығын реттеу органы ретінде өз ... ... ... Тек, 2004 ... ... Республикасы қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын қаржылық
қадағалау мен реттеу Агенттігі бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... [12].
Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу әр түрлі мағынада қарастырылады.
Тар мағынада, бағалы қағаздар нарығын ... ...... ... ... қызмет ету кемшіліктерін жою және ... ... ... ... ... ... әсер
ету механизмнің жиынтығы болып табылады.
Кең мағынада, ... ... ... мемлекеттік реттеу – бұл
нарықтың ары қарай дамуына, экономикаға инвестицияларды ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ... ... ... іске
асыратын заңнамалық, атқарушы, ... және ... ... ... ... ... мақсаты ретінде бағалы қағаздардың
сенімділігінің артуын ... ету, ... ... өсуіне мүмкіндік
беретін ұлттық реттеу үлгіні жасау болып саналады [13].
Бағалы қағаздар нарығының мемлекеттік реттеу – көп ... ... ... ... ... пен қағидаларға сәйкес, құқықтық, әкімшілдік,
экономикалық, техникалық және басқа да ... ... ... ... ... ... әсер ететін механизм. Реттеу жүйесі ... ... ... ... құралына жатқызылады.
Мемлекеттік реттеу бағалы қағаздар нарығында келесідей ... ... ... қағаз түріне байланысты
2. қызмет түріне байланысты
Бағалы қағаз түріне ... ... ... әр түрлі
сегменттерін қамтиды. Олар – корпоративтік бағалы қағаздар, мемлекеттік
бағалы қағаздар, ... ... ... ... ... реттеуге
жіктелінеді.
Қызмет түріне байланысты эмиссиялық және инвестициялық аядағы
мемлекеттік реттеуге жіктелінеді.
Мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... ... немесе әкімшілдік реттеу келесі сұрақтарды қамтиды [14]:
- бағалы қағаз нарығының субъектілер ... ... ... ... шығару;
- эмиссиялық бағалы қағаздардың шығарылымын тіркеу және эмитенттердің
шарттар мен міндеттемелерді орындауға бақылау жасау;
- бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... қор ... және ... тыс нарықтағы бағалы қағаздармен сауда-саттық
жүргізетін ұйымдардың қызметтерін лицензиялау;
- бағалы қағаздар нарығында инвесторлардың құқықтарын қорғау жүйесін
құру және ... мен ... ... оларды бағынуына
бақылау жасау;
- бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылар ... ... ... қағаздар нарығын реттейтін заңнамалық бұзушылық ... ... ... ... ... ... қатысушылардың кәсіби біліктілігін жоғарлату
бойынша жүйені ұйымдастыру.
Тікелей реттеумен ... ... ... ... ... сұрақтың
бірі болып табылады. Себебі, әр түрлі санаттар бір-біріне байланысты. Бір
санатқа әсер ету, екінші санаттың ... ... ... ... жанама реттеу немесе экономикалық реттеу экономикалық жүйедегі
тұтқалар арқылы жүзеге асырылады. Экономикалық тұтқаларға ... ... ... ... саясаты;
- ақша-несие саясаты (монетарлық);
- мемлекеттік капитал;
- мемлекеттік меншік және ресурстар;
- сыртқы экономикалық саясат.
Аталған ... ... ... мемлекеттік реттеуді дұрыс бағытта
жүргізуге мүмкіндік береді. Жанама реттеудің маңызын келесі суреттен көруге
болады:
Экономикалық саясат
Қаржы саясаты
Фискалдық саясат ... ... ... |Демпингке |Инвестициялық |Инфляцияға |Валюталық |
|қарсы саясат |саясаты ... ... ... |саясат |
| | ... | ... | ... қағаздар нарығының конъюктурасы
Сурет 2 . Экономикалық саясаттардың құрылымдары
Ақпарат көзі. Ниязов Б. О государственном регулировании рынка ценных
бумаг Республики Казахстан.
Негізінен, ақша-несие және ... ... ... ... ... анықтайтын маңызды факторлар. Салық-бюджет ... ... ... ал ... ... арқылы бағалы
қағаздың табыстылығына әсер етуге мүмкіндік бар [16]. Аталған саясаттардан
басқа, экономикалық саясаттардың барлығы дерлік ... ... ... ... әсер етуі ... ... реттеудің тура немесе жанама ... ... ... ... ... ... Дегенмен, әлемдік іс-тәжірибе қатаң,
директивалық іс-шаралардың тиімсіз деп таныса, ... ... ... ... ие ... ... ... ең алдымен, халықаралық ... ... ... бір ... ... мен ... сақтап отырудың
қажеттілігі бар деп мойындайды [15].
Осыған орай, республикада бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... Бұл ... дамушы бағалы қағаздар
нарығына тоғыз нұсқаларды ұсынды. Соның негізгісі бағалы қағаздар нарығында
Орталық ... құру ... ... ... ... да көп
ұзамай, республикада аталған институт құрылды. Құжаттың басқа нұсқалары
бағалы ... ... есеп ... ... ... ... қатар, мемлекеттік реттеудің бағыттары
анықталады: рестрикциялық және ынталандырушы ... ... ... рестрикциялық мемлекеттік реттеу міндетті
ережелер мен талаптар негізінде, мәмілелерді ... ... ... ... ... әдістер жиынтығы ретінде анықталады.
Бағалы қағаздар нарығын ... ... ...
анықталған, белгілі бір үрдістерді белсендіруге бағытталған әдістер
жиынтығынан құралады. ... ... ... ретінде, халық арасында
бағалы қағаздар туралы біліктілікті жоғарлату, хабарламаларды ... ... ... Бұл ... ... ішкі инвестициялық ресурстарға деген
ұсыныстың жоғарлауына әкеліп, бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... ... реттеу жүргізетін
органдарға – Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі, Қаржы Министрлігі және
өкілетті министрліктер ... 2004 ... 1-ші ... айынан бастап
мемлекеттік реттеудің тағы бір органы – бұл Қазақстан Республикасында қаржы
нарығын және ... ... ... және ... бойынша Агенттік өз
қызметін атқара бастады. ... ... ... ... ... – бұл ... ... барлық бөліктерін дамыту, әсіресе бағалы
қағаздар нарығы және ... ... ... ... ... жүйені ұйымдастыру; қаржы нарығын алдыңғы ... ... ... ... ... жою және одан ары ... болып
табылады [18].
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік ... 4 ... ... Бұл ... ... қағаздар нарығында
мемлекеттік реттеуді жүргізетін және қадағалайтын органдарға байланысты.
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік ... ... ... ... ... мен даму ... ... 1991-1995 жылдар аралығы
II кезең: 1995 – 2001жылдар аралығы
III кезең: 2001-2003 жылдар аралығы
ІV кезең: 2004 ... ...... ... ... ... Республикасындағы бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің
кезеңдік сипаты
|Кезеңдері |Мемлекеттік ... ... ... ... |
| ... ... |түрлері ... ... |
|I ... |ҚР Қаржы |Акция, облигация, ... |
| ... ... ... ... | ... | |
| | ... | |
1 ... ... ... |ҚР ... ... облигация, |Инвестор, эмитент, 7 |
| ... ... ... |кәсіби қызметтер,қор |
| ... ... ... Өзін-өзі |
| ... ... ... ұйым ... ... |ҚР ... банк |Акция, облигация, |Инвестор, эмитент, |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | | ... реттейтін ұйым |
|ІV кезең |ҚР Қаржылық |Акция, облигация, ... ... 6 |
| ... ... туынды |кәсіби қызметтер,қор |
| ... ... ... ... ... өңірлік |
| | | ... ... ... | | ... ұйым |
|V ... |ҚР ... ... облигация, |Инвестор, эмитент, 6 |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |биржасы, Алматы өңірлік |
| | | ... ... ... | | ... ұйым ... ... Тусаева А.К. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығын |
|мемлекеттік реттеу: қажеттілігі, алғышарттары және ... . ... ... ... ... ... бірінші кезеңінде мемлекеттік
орган ретінде Қазақстан Республикасының Қаржы ... ... ... жекешелендіру үрдісінде мемлекеттік кәсіпорындардың акциялары
шығуы сипат ... ... де, бұл ... ... ... ... түсініктері,
эмиссияны қалай тіркеу керектігі, бағалы қағаздарға меншік құқығын тіркеу
ерекшелігі, ... ... ... жеткілікті деңгейде
қарастырылмаған.
Бағалы қағаздар нарығының екінші кезеңі ұлттық ... ... ... тәртіпке келтірумен көрініс тапты. Сонымен қатар,
бағалы қағаздар нарық қатысушылардың негізгі құқықтық жақтары қарастырылды.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... құрылып, бағалы қағаздар нарығының негізгі
реттеуші орган ... ... 1995 – 2001 ... ... ... компаниялар санының өсуі, жаңадан тіркеушілер пайда болуы
байқалды. ... ... ... ... жұмыс істеу үшін мамандарды
даярлау оқу орталықтары құрыла бастады. Осы кезеңдегі ... ... ...... қағаздар және қор биржа туралы», «Бағалы қағаздар
нарығы ... ... ... ... ... туралы»,
«Акционерлік қоғамдар туралы» Заң күші бар Қазақстан ... ... ... ... ... актілердің нәтижесінде нарықта жаңадан институттар
– бағалы ... ... ... және бағалы қағаздар портфелін
басқарушылар пайда болды.
Мемлекеттің ұстанған ... ... ... ... ... ... асырудың тиімділігін жоғарлату мақсатында, Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... комиссияның қызметтерін
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкіне ... Ал, ... ... ... ... ... ... ретінде қызмет атқара
бастады. Осы кезең 2001 – 2004 жылдар ... ... Осы ... ... ... ... ... атап айтқанда «Бағалы
қағаздар нарығы туралы», «Акционерлік ... ... ... ... Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің толықтырулар мен
өзгертулер енгізу нәтижесінде, Жинақтаушы ... ... ... басқару бойынша компаниямен келісім-шартқа отырмай, өздігінен
зейнетақы ... ... ... ... [19].
2004 жылдан бастап бағалы ... ... ... ... ... басталды. Осы кезеңде, бағалы қағздар нарығының мемлекеттік
органы – ... ... ... ... және ... ұйымдарды
реттеу мен қадағалау бойынша Агенттік ... ... ... ... ... ... ... қызметі бағалы қағаздар нарығында
қалыптасқан жағымсыз жағдайларды жою және тартымды, тиімді ... ... жету ... таңдады. «Инвестициялық қорлар туралы» заңның
пайда болуы бағалы қағаз нарығында жаңа инвестордың келуіне ықпал ... ... 2006 жылы ... Республикасы заңына сәйкес, Алматы
өңірлік қаржылық орталығы және оның ... ... ... ... ... ... қазақстандық бағалы қағаздар нарығының ішкі және ... ... ... ... нарығын және қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалау бойынша
Агенттіктің мақсаттары:
1) қаржы нарығын және қаржылық ұйымдардың тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығындағы әділетті бәсекені қолдауға бағытталған қаржылық
ұйымдар үшін тең құқықты жағдайлар жасау.
Алматы ... ... ... ... ... ... ретінде Алматы өңірлік қаржы орталығы мақсаттарын қамтамасыз ету
болып табылады. Ал, Алматы өңірлік ... ... ... ...... қағаздар нарығын дамыту, оның халықаралық капитал нарығымен
интеграциялау және ... ... ... ... ... және ... ... реттеу мен қадағалау бойынша
Агенттіктің қағидалары [20]:
- реттеудің тиімді құралдары мен ресурстарын ... ... ... ашықтығы;
-тәуекел дәрежелерін бағалауға негізделген қаржылық ұйымдарды ынталандыру;
- жаңа қаржылық құралдар мен қызметтерді дамытуға арналған ... ... ... ... жаңа ... ... ... және қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалау бойынша
Агенттіктің міндеттері және қызметтері:
1) қаржылық ... ... ... ... ... ... басқаруын жақсарту мақсатында ынталандыру жүйесін
құру;
2) қаржылық жүйені тұрақтандыруын ... ... ... ... ... ... тұрақтылықты қолдау мақсатында ... ... ... ... ... қызметтерін тұтынушыларға жеткізу мақсатында жаңа
тенологияларды енгізу.
Алматы өңірлік қаржылық орталығының ... ... ... [21]:
1. мемлекеттік өкілеттіліктерді жүргізу;
2. қаржы орталығының дамуы.
Алматы өңірлік қаржылық ... ... ... бойынша
Агенттіктің қызметтері:
1. қаржылық орталықтың қатысушыларын мемлекеттік тіркеу;
2. Қаржылық орталықта қызметті атқару үшін Қазақстан Республикасына ... ... ... атсалысу;
3. Қаржылық орталықтың қатысушыларын қызметкермен қамтамасыз етуге әрекет
жасау;
4. Қаржылық орталықтың қатысушыларына олардың ... мен ... ... ... қатысушыларының еңбек туралы заңнаманың қолдануына
мемлекеттік бақылау жасау;
6. Қаржылық орталық қатысушыларының мемлекеттік тізімін ... ... ... ... ... шараларды жасау мен жүзеге асыру;
8. Бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымын жақсартуға ... ... ... және ... ұйымдарды реттеу мен қадағалау бойынша
Агенттігі және ... ... ... орталығының қызметін реттеу
Агенттігі Қазақстан Республикасы Президентіне бағынады және оған ... ... ... келесідей кәсіби қызмет түрлеріне лицензия
береді ... ... ... ... ... тізім жүйесін жүргізу;
3) инвестициялық портфельді басқару;
4) зейнетақы активтерін инвестициялық басқару;
5) кастодиандық;
6) ... ... ... ... ... ... ... үшін
бекітілген. Сонымен қатар, Агенттік эмитенттердің шығарылымын тіркеуді
жүргізеді.
Бесінші ... ... 12-ші ... ... ... Нұрсұлтан
Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстан Республикасының Алматы ... ... ... ... реттеу агенттігі мен Қазақстан
Республикасының Қаржы нарығын және ... ... ... мен ... таратылды.
Жарлықпен Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі таратылатын агенттіктердің
міндеттемелері бойынша ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Үкіметі және Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... іске ... ... ... ... болады. Ал Жарлықтың
орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы ... ... ... ... қол ... ... ... қолданысқа енгізіледі.
Кесте 2.
Бағалы қағаздар нарық қатысушыларын және ... ... ... ... қатысушыларының қызметін лицензиялау
|Лицензиар |Қаржылық ... ... ... алу үшін |1. ... қағаздар нарығында қызметті жүзеге |
|қажетті құжаттар ... үшін ... ... ... |
| ... |
| |а) ... |
| |б) ... алымды төлегенін растайтын құжат;|
| | |
| |в) ... және ... ... ... |
| ... ... ... көшірмесі; |
| |г) ... ... ... ... ... |
| ... |
| |д) ... ... ... ... жүзеге |
| ... ... ... ... және |
| ... ... |
| |е) ... ... ... |
| |ж) ... баланс, табыс пен шығын туралы |
| ... ақша ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| |з) ҚР ... жетекшілерді мақұлдау үшін |
| ... |
| |и) ... ... |
| |к) ... ... ... ... жүзеге |
| ... ... ... ... туралы Ереже; |
| |л) ішкі ... ... ... ... |
| |м) ... ... ... Ереже және |
2 кесте жалғасы
| ... ... ... |
| |н) ... ... ... ... бойынша құжаттар; |
| |о) ... ... ... ... |
| ... |
| |п) ... жыл ... ... ... |
| |р) ... |
| |2. Егер ... беруші қосымша қызмет түріне |
| ... ... ... онда тек а), б), |
| |к), м), р) ... ... ... ... |3. ... ... ... ... |
| ... кәсіби қызметті жүзеге асыру |
| ... ... ... келесідей құжаттар |
| ... ... |
| |а) ... ... ... бойынша) |
| |б) ... ... ... ... |
| ... ... |
| |в) ... ... ... ... |
| ... мемлекеттік тіркеу туралы куәлік; |
| |г) ... ... |
| |д) ... ... ... |
| |е) ... ... табыс пен шығын |
| ... ... ақша ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... туралы есептеме; |
| |ж) ҚР ... ... ... ... ... |
| |з) ... кесте; |
| |и) ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық бөлімдер туралы |
| ... |
| |к) ішкі ... ... ... ... |
| |л) ... ... ... ... бойынша құжаттар; |
| |м) ... ... ... ... |
| ... |
| |н) ... ... ... ... |
| ... ... |
| |о) ... |
| |4. ... ... ... ... |
| ... жүзеге асыруға лицензияны алу үшін |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... құжат |
| ... |
| |а) ... ... ... бойынша) |
| |б) ... ... ... ... |
| ... құжат; |
| |в) ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық бөлімдер туралы |
| ... |
| |г) ... ... туралы Ереже және |
| ... ... ... д) бизнес-жоспар |
2 кесте жалғасы
|Квалификациялық талаптар |1. ... алу үшін ... |
| ... ... сай болу үшін |
| ... құжаттар тапрсырылады: |
| |1) ... |
| |2) ... ... ... ... ... ... |
| |3) ... ... ... |
| | |
| |2. ... ... ... |
| |1) екі және одан ... ... ... |
| ... әр ... ... жеке бөлімнің |
| ... ... |
| |2) ... бір ... ... ... |
| ... ... беру ... жоқ |
| |3. ... ... ... ... ... үшін |
| ... ... болуы тиіс: |
| |1) ... үш ... ... |
| ... сай болуы; |
| |2) ... үш ... ... ... ... ... |1. ... қағаздар нарық қатысушыларының |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... жарғылық |
| ... ... ... |
| |а) ... ... ... ... |
| ... – 50 000 АЕК; |
| |б) ... ... ... |
| ... – 100 АЕК. |
| |2. ... ... және ... қаржылық |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... минималды мөлшері 90 000 АЕК-тен|
| |кем ... ... ... алым ... ... үшін 30 АЕК; |
| ... ... үшін 30 АЕК; |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... үшін 10 АЕК; |
| ... ... ... ... |
| ... үшін ... |
| ... ... ... басқару |
| ... үшін 30 АЕК; |
| ... ... үшін 30 АЕК; |
| ... ... үшін 10 АЕК; |
| ... қағаздармен және басқа қаржылық |
| ... ... ... ... |
| ... үшін 10 АЕК. ... көзі. «Лицензиялау туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан |
|Рспубликасы Заңы ... ... ... ... ... ... ... қатысушылар
қызметін тіркеуді жүргізетінін атап өттік. Мұнда Орталықтың қатысушылары
ретінде мемлекеттік тіркеуі бар ... және ... ... құқығы бар ұйымдар бола алады. Алайда, Алматы ... ... ... ... ... келесі институттарға
шектеу қояды және олар Орталықта қызмет атқаруға құқығы жоқ [22]:
- банктер;
- зейнетақы ... ... ... ... кәсіби
қатысушылар;
- жинақтаушы зейнетақы қорлары.
Сурет 3. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... Тусаева А.К. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығын
мемлекеттік реттеу: қажеттілігі, ... және ... ... ... ... ... уақытта Қазақстан Республикасының
бағалы қағаздар нарығын реттеудің негізгі 4 мемлекеттік ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығындағы
негізгі рөлі – бұл мемлекеттік бағалы қағаздарды ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі Екінші деңгейлі банктердің актив бөлігіндегі өтімділікті
сақтау арқылы ... ... ... ... қызметін атқарады.
Ал, Қаржылық қадағалау және Алматы өңірлік қаржы орталығы қызметін
реттеу Агенттіктері жоғарыдағы ... ... ... ... ... қаржы нарығындағы, соның ішінде бағалы қағаздар
нарығындағы беделі төмен емес. Олардың Қазақстан ... ... ... ... қызметтері – бұл қатысушылардың қызметтерін
лицензиялау мен олардың қызметтерін тәртіпке ... ... ... ... мен ... ... сай ... сақтау және бағалы
қағаздар нарығындағы ... ... ... ... үйлестіру [23].
Реттеудің тағы бір формасын мемлекет шығарған заңмен,нормативтік актілермен
өзін-өзі реттейтін ұйымдар жүзеге асырады.
Өзін-өзі реттейтін ұйым — ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығындағы қызметінде бірыңғай ережелер ... ... ... ... ... құрылған заңды тұлға.
Өзін-өзі реттейтін ұйым (ӨӨРҰ) — бұл бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... олардың кәсіби
мүдделерін қорғау ... ... ... емес және ... үйым. Ол бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымының ... ... үшін ... жасайды.
Мемлекеттік реттеу жеткіліксіз болған жағдайда қаржы нарығының күрделенуі
мен кеңеюіне байланысты ... ... ... ... пайда болады. Олар қауымдастық мүшелеріне ғана ... ... ... кең ... ... ... жеке ... іздеп табады. Өйткені, кәсіби адамдарға деген қоғамдық
сенімділіктің төмендеуі олардың бизнестерінің ... ... және ... ... ... ... ішкі ... кәсіби қауымдастықтардың
мүдделері көбіне мемлекеттің мүдделерімен сәйкес келеді.
Өзін-өзі реттейтін ұйым өз ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асырады. Өзін өзі реттейтін ұйымдардың әр
түрлі түрлерін лицензиялаудың өзіндік ерекшеліктері бар. Қор ... ... ... ... ... ... тікелей қызметтері бойынша
лицензиясын алғанда өзін - өзі реттейтін ұйым мәртебесін ... ... бүл ... тек өздері қауымдастық ретінде лицензия алғаннан
кейін ғана ... ... ... ұйымдарды кұрудың мақсаты, қаржылық
нарық қатысушыларының қызметтеріндегі белгілі бір ... ішкі ... ... ... ... ... ... өзін-өзі реттейтін
ұйымдарының негізгі міндеттері:
• бағалы ... ... ... ... тиімді қызмет ету үшін тиісті
жағдайлармен қамтамасыз ету;
• бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары клиенттерінің және бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... операцияларды жүргізудің ережелері мен стандарттарын
жасау.
Өзін-өзі реттейтін ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... кәсіби дайындалуын жүзеге асыруға, ... ... ... үшін талаптарды бекітуге құқығы бар; мемлекеттік
басқару органдарында, қаржы нарығы ... ... ... ... ... ... ... Өзін-өзі реттейтін ұйымдардың құрылтайшылық кұжаттары
және қызмет ету ережелерінде мынадай талаптар ... ... ... ұйым ... ... біліктілігі (техникалық қызметкерден басқа);
• бағалы қағаздар нарығында кәсіби қызметті ... ... ... ... ... әрекеттерді шектейтін ережелер;
• есеп және есеп беруді жүргізу құжаттары;
• үйымға кіру, шығу немесе одан шығарып тастау тәртібі;
• ұйымның басқару ... ... және ... ... ... өзі ... ұйым мүшелерінің тең құқықтарының болуы;
• ұйым мүшелерінің арасында жинақтарды, төлемдерді, ұстап ... ... ұйым ... ... клиенттердің талаптары мен шағымдарын қарастыру;
• ұйым мүшелерінің бекітілген ережелер мен стандарт-тарды орындауын тексеру
рәсімдерін жүргізу;
• ұйым мүшелерінің клиенттер және ... да ... ... ... өтеу
бойынша міндеттерді орындау тәртібі;
• ұйым мүшелерінің қолданылатын санкцияларынан басқа да шаралар және оларды
қолдану тәртібі;
• ақпараттың ... ... ету. ... ... ... ... Қаржы нарығы мен каржылық үйымдарды реттеу және
қадағалау жөніндегі агенттік бекітуі ... ... ... ... өзін өзі ... ұйымның
мүшелері өз қызметтерінің бір түрін бағалы ... ... ... ... ... болып табылады. Ұйым мүшелерінің кіруі, шығуы
және шығарылып тасталуы үйымның ішкі құжаттары негізінде жүргізіледі.
Кәсіби қатысушының Қазақстан ... ... бұзу ... ... немесе қойылған талаптарға ... ... ... өзін өзі ... ұйым оны мүшелікке қабылдамауға кұқығы бар.
Өзін-өзі реттейтін ұйымның ұйымдастырушылық құрылымын былайша көрсетуге
болады:
ӨӨРҰ ... ... ... ... өзі ... ұйым ... жиналысында мынадай мәселелер
қарастырылады:
• жарғыны өзгерту;
• Директорлар ... ... ... ... ... ... ... қатар олардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату;
• қызмет етудің нәтижелерін, атқарушы органдардың есеп берулерін ... ... ... ... ұйымның ережелерін, оларға толықтырулар мен өзгертулерді бекіту;
• Өзін өзі реттейтін ұйымды қайта ұйымдастыру және жою, ... ... ... ... бекіту;
• Өзін өзі ретейтін ұйымға мүшелерді қабылдау және шығарып тастау.
Бұл сұрактар бойынша шешімдер Өзін өзі реттейтін ұйымның ... ... екі ... кем емес ... ... Жарғымен жалпы
жиналыстың құзіретіне қызмет етудің басқа да мәселелері жатқызылуы мүмкін.
Кеңес өзін-өзі реттейтін ұйым мүшелерінің ... ... және ... оның ... мен ... ... жүзеге асырады.
Өзін өзі реттейтін ұйымның мүшелері мен аффилиирленген (үлестес) ... ... ... ... Ұйымның қызметі өзін-өзі өтеу
қағидаларына негізделеді. Оның ... ... мен ... Өзін ... ұйымның мүлкін қолданғаны үшін төлемдер, сонымен қатар ұйымның
жарғысымен қарастырылған ақпараттық , ... ... және ... да
қызметтерді көрсетуден түсетін қаражаттар есебінен калыптасады.
Ревизиялық комиссия ... ... ... және ... ... ... жүзеге асырады.
Өзін-өзі реттейтін ұйым арбитраждық комиссияны құрай алады, ол нарықтағы
мүшелер арасында пайда ... ... ... ... ... ... Ол өз қызметін жалпы ... ... ... ... жүргізеді. Бір тараптың екіншісі арбитраждық комиссияның
шешімімен келіспеген жағдайда ол сотта кайта каралуы мүмкін.
Бағалы қағаздар нарғының ... ... ... немесе ұқсас
қызметпен айналысатын катысушылардың басқа да ... ... ... ... Өзін-өзі реттейтін ұйым ... ... және оны ... ... ... ... ... шараларын
қабылдайды.
Өзін- өзі реттейтін ұйым ... ... ... ... ... ұйымдарды реттеу және қадағалау жөніндегі ... ... ... анықталған немесе болжанған заң бұзушылықтар
туралы толық ақпарат ... Бұл ... қор ... ... орын
беріледі. Қор биржаларында кадағалауды ... ... және ... ... бір ... ... ... формалары жоғары дамыған.
Сонымен, өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу жүйелерінің болуы нарықтың
тиімді дамуына әсер ... күш ... ... ... ... өзін-өзі
реттеу ұйымы ретінде Қазақстан қор биржасын жатқызуға болады. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда 2 өзін-
өзі реттеу ұйымы бар деп жарияланады. Оларға, Қазақстандық тізім ... және ... ... ... ... [18].
Казақстанда 1999 жылға дейін жалғыз толыққанды заңды Өзін –өзі ... KASE қор ... ... ... басқаратын және Казақстандық
тізілімді ұстаушылардың қауымдастықтары (ҚТҰҚ) 1999 жылы бағалы кағаздар
нарығының кәсіби ... ... рет 2 ... берді.
Казақстандық тізілім үстаушылар қауымдастығының мақсаты:
• қызметтерді үйлестіру және тізілім ұстаушылардың жалпы кызығушылықтарын
білдіру;
• қауымдастық мүшелерінің жалпы ... ... ... ... ... ... ... жүргізу бойынша қызметін жүзеге
асыратын ұйымның кәсіби этикасы және қызмет стандарттарын жасау;
... ... ... ... ... ... мемлекеттік
органдардың қатысуы;
• бағалы қағаздар нарығында айлакерлік әрекеттерді болдырмауға бағытталған
әділетті тәжірибенің ережелерін жасау.
2000 ... 1 ... ... ... ... жарлығына сәйкес Өзін-өзі ... ... ... ... ... жалпы жиналысы;
• қауымдастық мүшелерінің өкілдерінен құралған және оның қызметін ... ... ... ... кеңесі;
• ревизиялық комиссия.
Жоғарыда айтылғандай, «Бағалы қағаздар нарығы туралы» Заңға ... ... ... ұйым - KASE қор ... ... ... ... және күқықтық мәртебесі ... ... өтеу ... ... ... формасында бағалы қағаздар нарығының кәсіби
қатысушыларымен құрылатын коммерциялық емес өзін-өзі реттейтін ұйым.
Ол өзінің ... ... ... ... органдарына
тәуелді емес.
Осылайша бүгінгі күні Қазақстанда толыққанды үш өзін-өзі реттейтін ұйым
бар. Олардың бірі — қор ... ... ... бағалы қағаздар нарығының
кәсіби қатысушылары қауымдастығы — Қазақстандық тізілімді ... және ... ... ... ... ... Нарықтық
базаның жеткілікті болуына қарамастан өзін-өзі реттейтін ұйымдарда нақты
өкілеттер жоқ . ... ... ... ... ... ... оларға
берілген бағалы қағаздар нарығына кәсіби қатысушылардың қызметін бақылау
функциялары әлі де ... ... ... ... реттеу әр түрлі мемлекеттердің өзіндік
ерекшеліктері бар. Кейбір мемлекеттерде ... ... ... ... және ... ... ... түседі.
АҚШ-да мемлекеттік реттеу ХХ ... ... ... ... түрде жүргізілді. Қазіргі уақытқа дейін қолданылатын заң 1933-1935
жылдар аралығында күшіне ... ... ... ... «Қор ... заң, «Таза аспан» заңдары (blue-sky laws) және т.б. [24].
Сурет 4. Дамыған мемлекеттердің бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу
органдары
Ақпарат ... ... Б. М. ... рынков ценных бумаг.
Ұлыбританияда қаржылық реттеуді негізінен 1986 жылы қабылданған
«Қаржылық қызметтер» заңы әрекет етеді [24].
Мемлекеттік ... ... ... ету ... ... ... сипатталады.
Суреттен дамыған мемлекеттердің бағалы қағаздар нарығын реттеудің
мемлекеттік органдары берілген.
Суреттен байқағанымыздай, ... ... ... ... ... табылады:
1) Қаржы нарықтары жөніндегі Кеңес;
2) Биржалық операциялар жөніндегі Комиссия;
3) Портфельдік басқару сұрақтары ... ... ... [24].
Германияда басқарудың екі деңгейлі жүйесі ... Онда ... ... ... ... ... ... кеңестің болуы мониторингті ... ... ... береді.
Зерттеудің қорытындысы бойынша, неміс компанияларда шоғырландыру ... ... ... ... ... ... ... және ірі акция
ұстаушыларының тізіміне сай келуін дәлелдейді.
Бас банктің өкілдері қадағалау кеңесінің құрамында ... ... ... ... ... ... басқа қаржылық мекемелер
жүргізеді, мысалы жеке зейнетақы қорлары. Қаржылық ресурстардың ішкі нарығы
маңызды орын алады. Бұл мемлекетте ірі меншік иеленушілері ... ... .
2 ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ
НАРЫҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫН ТАЛДАУ ЖӘН БАҒАЛАУ
2.1 ... ... ... ... ... ... ... ЖАҒДАЙЫ
Бағалы қағаздар нарығының дамуын нарықта жұмыс істейтін қатысушылардың
қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ... көруге болады. Бағалы қағаздар нарығындағы
қатысушылардың қызметін ... ... ... ... ... ... ... мен даму серпінін қарастырамыз.
Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығының қатысушылар ретінде –
эмитентті, кәсіби қатысушыларды және ... ... ... ...... ... жинақтаушы
зейнетақы қоры активтерін инвестициялық басқарушыларды, инвестициялық
портфельді басқарушыларды, ... және ... ... ... ... ... басқа, бағалы қағаздар
нарығында лицензиялық қызметтерге – бағалы қағаздармен ... өзін ... ... ... және ... ... ... Республикасында бағалы қағаздар нарығындағы кәсіби қатысушылардың
түрлері
|Сәйкес лицензиялары бар ұйымдардың|01.01.2008ж. |01.01.2009ж|01.01.2010ж. |
|саны | |. | |
| ... ... ... ... барлығы |106 |104 |83 ... ... : | | | ... |24 |24 |24 |
| | | | ... ... І ... |23 |22 |22 ... емес ұйымдар |63 | 60 |53 ... ... | | | ... санатты |54 |51 |44 ... |17 |15 |12 ... |10 |11 |11 |
3 ... жалғасы
|Жинақтаушы зейнетақы қорларының |11 |13 |14 ... ... ... | | ... | | | ... ... |61 |66 |49 ... | | | ... ... |4 |4 |2 ... |2 |2 |2 ... |3 |4 |3 ... ... сауда-саттықты |1 |1 |1 ... | | | ... көзі . ҚР ... ... ... ... ... |
|жасалған ... ... ... ... қағаздар нарық қатысуышлардың даму серпіні
жоғары болған. Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногының
институционалды ... 2008 ... ... ... ... болды.
Сонымен қатар мынаны атап айту керек, Алматы қаласында Өңірлік қаржы
орталығының ашылуына байланысты Алматы ... ... ... ...
брокерлер мен дилерлердің санының өсуі байқалған.
Соңғы екі жылда 2009-2010 жылы бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылар
санының азайуы байқалады. Бұл жайтқа ...... ... және
дилерлік қызмет атқаруына арналған лицензияларының тоқтатылуы мен
лицензияны және ... ... ... ... ... ... ... төмендеу қарқыны әр жыл сайын келесідей: 2009 жылы 2008
жылмен салыстырғанда – 1,8%-ға төмендегенін ... 2010 жылы ... ...... ... Яғни 2008 жылмен 2010 жыл
аралығында 21%-ға брокер-дилерлер саны ... ... 5 . Банк ... брокер-дилерлік қызметті жүргізу
сипаты
Ақпарат көзі.Қаржылық Қадағалау Агенттігінің есебі негізінде жасалған
Коммерциялық ... ... ... ... ... атқарады – брокер-дилерлік, кастодиандық және трансфер-агенттік.
Басқа қызмет түрлеріне қазіргі уақатта оларға шектеу қойылған.
Сурет 6 . ... емес ... ... ... ... ... көзі. Қаржылық Қадағалау Агентігінің есебі негізінде жасалған
Брокер-дилер ұйымдарының ішінен банктік ұйымдар ауқымды үлес салмаққа
ие. Атап айтсақ соңғы 3 жылда ... ... ... өзгеріс жоқ ,яғни
34%-ды 2008 жылы, 2009 жылы, 2010жылы құрады. Ал, ... жылы ... ... ... 22,3 %-ы ... Соңғы жылдары, банктік емес
ұйымдар санының артуы байқалады. Сондықтан да, ... ... ... ығыстырылу сипат алады.
Банктік емес ұйымдардың жиынтықтан келесідей үлеске ие. 2008 жылы
59,4%-ды, 2009 жылы 57,8%-ды,ал 2010 жылы 65,8 %-ды ... ... ... ... емес ... ... 55,43%-ы тиесілі. Алматы өңірлік қаржы
орталықта брокер-дилерлер санының өсуі ... ... ... байқалады [25].
Сурет 7 . Бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымын құрайтын
қатысушылардың даму ... ... ... ... ... ... негізінде жасалған
2008-2009 жылдар аралығындағы кәсіби қатысушылар санының серпінін
жоғарыдағы суреттен көруге болады. Кәсіби ... ... ... ... алу ... ... ... атап өтуге болады. Оның даму
серпіні жыл сайын өсуде. Бұған себеп ...... ... ... ... ... ... қаражаттарының
көбеюі қарастырылады.
Екінші орынды тіркеушілер алады. Қарастырылған кезеңдерде бағалы
қағаздарды ұстаушылар тізімінің ... ... ... ... ... ... 2008 ... тіркеушілердің саны – 17 болса, келесі
2009-2010 жылдары серпіні ... ... ... қатысушылар санының
төмендеуі уәкілетті органның талаптарына сай болмауы себеп ... отыр ... ... бағалы қағаздар нарығында даму кезеңі ретінде
қарастырлады. ... 1998 ... 1-ші ... ... ... ... жинақтаушы түрі бекітілді. Реформаға сәйкес жинақтаушы зейнетақы
қорына 2 ... ... ... ... Олар – кастодиандар
және зейнетақы активтерін инвестициялық ... ... ... тек ... банк ... мүмкіндігі бар. Сондықтан да,
кастодиандық қызмет ... ... ... алып ... 2008 ... лицензияны алған банктер саны – 10 -ға жетті.
Трансфер-агенттер ... ... ... ... кейіннен пайда болған институт. Оның қалыптасуы тек 2007
жылдан басталды. 2007 жылы олардың саны екеу ... 2009 жылы ... ... 4 ұйым ... 8. ... ... даму ... көзі. Қаржылық Қадағалау Агенттігінің есебі негізінде жасалған
Инвестициядық басқарушылар ... ... ... ... ... яғни жеке және ... тұлғалардың
қаражаттары есебінен инвестициялауды жүргізетін ұйымдар, сонымен қатар
жинақтаушы ... ... ... ... ... басқаруды
жүргізетін ұйымдарды жатқызамыз.
Жинақтаушы зейнетақы қорының ... ... ... ... өзгерісі келесідей. 2008 жылы 11 болса, 2008 ... ... 2010 жылы 27%-ға ... саны 14 ... ... ... жағдай бар. Егер жинақтаушы зейнетақы қоры мемлекеттің қойған
талабына сай болса, онда ол ... ... ... зейнетақы
активтерін дербес басқаруға құқығы бар. Мемлекеттің қойған талаптарына –
меншік капиталдың ... ... ... және ... ... ... ... портфельді
басқарушылар санының өсімі мен төмендеуі байқалады. Өсімді алдыңғы жылмен
салыстырсақ келесідей мәлімет аламыз. 2008 жылы ... ал 2009 ... ... ... портфель басқарушылар санының өсуіне әсер
еткен 2 фактор.
Біріншіден, мемлекеттің реттеуі ... 2006 жылы ... ... қаулысына сәйкес, барлық талаптарға сай болса, онда
брокер-дилерлік ... ... ... ... ... ... ... атқаруға болатын бекітті. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... заңына сәйкес жаңа институционалды
инвесторлар пайда болды – бұл ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы кәсіби қатысушыларының меншікті және жарғылық
капиталы
|Көрсеткіштер |01.01.2008 ... ... |
| |Млн. тг |Млн. тг ... % |Млн. тг ... |
| | | | | |% ... | 118| |27,48 | |-21,1 ... оның |418 |150 965 | |119069 | ... | | | | | ... 662 |3 546 |33,21 |4 634 |30,7 ... | | | | | ... |2 546 |1 353 |-46,86 |917 |- 32,2 ... ... | | | | ... | | | | | ... |1 266 |935 |-26,15 |1 097 |17,3 |
4 ... ... 378 |75 420 |2,78 |80 924 |7,3 ... | | | | | ... | | | | | ... |32 839 |67 306 |104,96 |27 205 |59,6 ... | | | | | |
| ... |5 727 |2 405 |-58,01 |4 292 |78,5 ... |95 140 |134 419 |41,29 |111 197 |17,3 ... оның | | | | | ... | | | | | ... 744 |1 752 |0,46 |2 310 |31,8 ... | | | | | ... |2 376 |1 277 |-46,25 |947 |- 25,8 ... ... | | | | ... | | | | | ... | 1 |899 |-25,39 |1 100 |22,4 |
| |205 | | | | ... | 63 |72 025 |12,61 |76 849 |6,7 ... |962 | | | | ... | | | | | ... | 24 |57 016 |131,74 |20 916 |63,3 ... |603 | | | | ... | 1 |1 450 |16,00 |9 075 |6,3 есе |
| |250 | | | | ... ... ... ... қаржылық қадағалау Агенттіктің |
|мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... 2010 ... 1 ... ... ... капитал 4634 млн. теңгені құрады. Ал, ... ... 1100 млн. ... (0,9%) ... ... ... ... жөніндегі қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың 2010
жылғы 1 ... ... ... меншікті капиталдың 9075 млн. теңгеге, яғни
6,3 есеге айтарлықтай өсуі байқалады.
2010 жылғы 1 қаңтардағы ... ... ... ... меншікті капиталдың өсуі 76 849 млн. теңге ... 6,7% ... ... ... ... ... қатысушыларының жиынтық активтері
|Көрсеткіштер |01.01.2008 |01.01.2009 ... |
| |Млн. тг |Млн. тг ... |Млн. тг ... % |
| | | |% | | ... |355 954 |445972 |25,29 |174676 |2,6 есе ... оның | | | | |кем ... | | | | | ... |5 018 |4 876 |-2,83 |9 048 |85,6 ... ... 637 |1 627 |-40,01 |982 |-39,6 ... | | | | | ... | | | | | ... |1 297 |968 |-25,37 |1 126 |16,3 ... |94 097 |95 872 |1,89 |118 834 |24,0 ... | | | | | ... | | | | | ... |247 022 |338 934 |37,21 |35 556 |89,5 ... | | | | | ... |5 808 |3 695 |-36,38 |9 130 |2,5 есе ... көзі . ҚР қаржылық қадағалау Агенттіктің мәліметтері негізінде ... ... ... ... ... ... қатысушылар бойынша
жиынтық активтер 2008 жылғы 1 қаңтарда 355 954 млн. ... ... ... ... 445972 ... 20%- ға ... 2010 жылы 174676
млн.тг құрап 2,6 есеге кеміген.
2009 жылы 2008 жылмен салыстырғанда брокер мен ... ... 2,83%- ға ... 2010 жылы 9 048 ... ... өскен.
Тіркеушілер бойынша жиынтық активтер 2009 жылы ауытқу байқалып ... ... 2010 ... 1 ... ... өсіп 1 126 млн. ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыратын ұйымдардың 2009 жылғы 1 қаңтар мәліметі бойынша активтердің 3 695
млн. теңгеге ... яғни ... ... ... портфельды басқарушылардың жиынтық активтері 2008 жылы
94 097 млн. теңге болды, және оның ... ... ... 2008 жылды
салыстырғанда жиынтық активтер 118834 млн.тг құрады және 21%-ға ... ... 1 ... ... бойынша Зейнетақы активтерін инвестициялық
басқаруды жүзеге асыратын ұйым ... ... 9 130 ... ... ... жылғы 3 695 млн.тг жиынтық активтерімен салыстырғанда 2,5 есеге өсті.
Сурет 9. Бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... ... Қаржылық Қадағалау Агенттігінің есебі негізінде жасалған
Суреттен көріп отырғанымыздай, ... ... ... ... жағынан бірінші орынды инвестициялық потфельды басқарушылар алып
отыр. ... ...... тиесілі.
Екінші кезекте инвестициялық компанияларға ... яғни ... 20,3 % ... ... Зейнетақы активтерін инвестициялық
басқаруды жүзеге асыратын ұйым жалпы көлемде үшінші кезекті ... ... ... қатысушыларға қарағанда төмен – 5,2%.
Келесі орындарды брокер-дилерлер, ... ... ... ... және ... ... ... портфедегі үлестері келесідей: брокер- дилерлер – 5,1%-
ын, тіркеушілер – 0,6%-ын алады және ... ... ... ...... және ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНДА ҚАРЖЫ
ИНСТИТУТТАРЫНЫҢ ПРУДЕНЦИЯЛДЫҚ НОРМАТИВТЕРДІ ОРЫНДАУЫН БАҒАЛАУ
Бағалы қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыратын ұйымдар үшін
пруденциалдық нормативті ... ... ... ұйымдарға :
• Зейнетақы активтерін инвестициялық басқару қызметін жүзеге асыратын
ұйым ;
• Инвестициялық портфельды басқарушылар ... ... ... ... ... шоттарын жүргізу құқығымен
брокерлік және (немесе) дилерлік қызметті жүзеге асыратын ұйымдар;
• номиналды ұстаушы ... ... ... ... ... және ... дилерлік қызметті қоса атқаратын, Қазақстан
Республикасының инвестициялық портфелін басқарушылар;
• Номиналды ұстаушы ... ... ... жүргізу құқығымен
брокерлік қызметі мен дилерлік қызметімен және банк операцияларының
жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар;
... ... ... ... жүйесін жүргізу ұйымы;
• сауда-саттықты ұйымдастырушылар.
Кесте 6.
Брокерлік және ... ... ... ... ... ... орындауы.
| ... ... ... |
| ... |
| | ... ... ... |2009 жыл |2010 жыл |2011 жыл |
|1 ... ... |1,61 |1,96 |1,17 |
| ... АҚ | | | |
|2 |"ДБ ... |7,86 |12,21 |1,70 |
| ... АҚ | | | |
|3 ... ... Қаржы |1,40 |10,38 |1,50 |
| ... АҚ | | | |
|4 |"Visor Capital" АҚ |56,73 |1,21 |3,63 |
|5 |"Smart Group" АҚ |1,01 |2,58 |0,32 ... ... ... 2011 жылы"Smart Group" АҚ басқа барлық
жылдар ... , ... ... ... коэффициенті сәйкес
келеді. Яғни ... ... ... ... ... шегергенде коэффицент 1-ден үлкен болуы тиіс. Төмендегі
суреттен ... және ... ... ... ... ... капиталының жеткіліктілік коэфицентінің жыл сайынғы өсу және кему
динамикасын байқауға болады.
Сурет 10. Брокерлік және дилерлік қызметті жүзеге ... ... ... орындауы.
Ақпарат көзі. Қаржылық Қадағалау Агенттігінің есебі негізінде жасалған
Кесте 7.
Бағалы қағаздармен сауда-саттықты ұйымдастырушы ... қор ... ... пруденциалдық нормативтерді орындауы
| | ... ... ... |жеткіліктілігі ... |
| | ... |
| ... ... |Меншік-ті |
| ... |
| |ның ең |ең ... | |
| ... ... | |
| ... | | ... ... ... ... саттық |36,609 |22,722 |57,807 ... ... | | | ... ... және ... емес |62% |46% |38% ... ... ... | | | ... валютасы |33,7% |43,5% |55,1% |
8 ... ... ... ... |2,2% |4,5% |3,5% ... ... ... |2,2% |6,1% |3,4% ... ... ... ... Агенттігінің есебі негізінде жасалған |
| ... ... 2009 жылы ... ... қарағанда
мемлекеттік бағалы қағаздарға сұраныстың артқанын байқауымызға болады.
Себеп, әлемдік қор биржаларында өтімділік ... өсуі және ... ... бағалы қағаздар мен мемлекеттік бағалы ... ... ... жылы 2008 ... салыстырғанда жалпы
сауда саттық көлемі 40,9% -ға ... ... РЕПО ... 20,7% ... саттық көлемі азайған.Керісінше өсу көрсеткіштерін мемлекеттік
бағалы қағаздар мен акция бойынша ... ... тұр. 2010 жылы ... ... ... 42,4%- ға 2009 жылмен салыстырғанда өскен . Шетел
валютасында 59,3% - ға ,ал ... ... ... ... 33,3% - ға
өскен.
Сурет 11. Қазақстан қор биржасындағы сауда - саттық көлемі
Ақпарат көзі. Қаржылық Қадағалау Агенттігінің есебі негізінде ... ... 2010 ... акциялар мен облигациялар сауда-саттығындағы
құрылымы млрд.тг
| ... ... алу ... | | ... ... ... басқаруды|0,88 |1,7 ... ... ... | | ... ... ... |0,07 |0 ... ... ... мен ... |1,61 |203,79 ... | | ... ... ... мен ... |209,89 |6,72 ... | | ... ... |2,56 |2,84 ... | | ... ... инвестициялық басқаруды|14,99 |15,31 ... ... ... | | ... ... банктер |9,43 |23,37 ... ... ... мен дилерлер |18,71 |31,9 ... | | ... ... брокерлер мен дилерлер |28,93 |4,25 ... | | ... ... |7,7 |4,94 ... емес ... қағаздар бойынша, оның ішінде акция ... жылы ... ... ... ... ... төмен болды. 50,6%теңге
эквивалентінде,50,1% доллар эквивалентінде алғанда. 2010 ... ... 4 765 ... мен ... –саттық болған.Жағымды оң факторлардың
әсерінен 2010 жылдың есепті кварталында инвесторлар ... ... ... ... ... ... мен ... клиенттері болып
табылатын жеке тұлғалар үлесі 50,4% құрады, акцияларды сату көлемі Т209,89
млрд. ... ... алу Т6,72 ... ... мен ... ... болып табылатын заңды тұлғалардың
үлесі акциялар сауда-саттығының жалпы көлемінде 47,8% құрап, сату ... ... ал ... алу Т203,79 млрд. болды.
Сурет 11. Инвесторлардың акциялармен сауда-саттығындағы құрылымы
млрд.тг
Ақпарат көзі. Қаржылық Қадағалау Агенттігінің есебі негізінде ... ... ... ... Қазақстандық компаниялардың Т0,89
млрд. с сомасына акциялары сатылып, Т4,62 млрд.сатып алынған,яғни ... ... ... ... ... ... ... кезеңнің корпоративтік облигациялармен жасалған ... ... 878 ... тоқсанда корпоративті облигацияларды сатушылар болып ... ... жеке ... клиенттері болды.Брокерлер мен дилерлер Т7,70 млрд
сомасына сатып,Т4,94 млрд.сатып алған.
Негізгі корпоративті облигацияларды сатып ... ... ... ... заңды тұлға клиенттері,коммерциялық банктер,зейнетақы қорлары
болды.
Сурет 12. Инвесторлардың корпоративті облигациялармен ... ... ... ... ... Агенттігінің есебі негізінде жасалған
2011 жылы акциялар нарығындағы сауда-саттық операцияларының көлемі өткен
жылдың ... ... ... ... ... ... баламасында 106,9%-ға өсті. Акциялар сауда-саттығының жалпы
соммасы Т4,4 ... ($29,8 млн.) ... ... ... ... ... ... ал долларлық баламасы $15,4 млн. құрады.
2011 жылдың ... ... ... ... ... динамикасына
дүниежүзілік капитал нарықтарында орын алған ... әсер ... ... ең ...... ... ... шикі мұнай
бағасының динамикасы болды.
Есеп беру кезеңінде акциялар ... ... ... жиынтық саны 1
440 мәмілені құрады.
Сауда-саттық көлеміндегі брокерлер мен ... ... ... жеке ... ... 41,3% ... акцияларды сату көлемі Т2,20
млрд. құраса, сатып алу Т1,27 сомасын құрады.
Брокерлер мен ... ... ... ... заңды тұлғалардың
үлесі акциялар сауда-саттығының жалпы көлемінде 29,4% құрап, сату ... ... ал ... алу Т1,80 ... ... ... сатып алу көлемі
оның сату көлемінен артық болуы, тәукелділігі ... ... ... Бұл, ... ... ... айясында
акциялар бағасының өсу күтілімін айғақтайды.
3 ЖАҺАНДАНУ ЖӘНЕ АЙМАҚТАНУ ЖАҒДАЙЫНДА БАҒАЛЫ ... ... ... және даму ... 3.1 ... ҚАҒАЗ НАРЫҒЫНДА ТЕХНИКАЛЫҚ ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ
Отандық бағалы ... ... ... ... ... ... ... заңның төмен қабылеттілігі,акционерлер мен кредиторлардың
(облигация ... ... ... ... ... ... жүйенің айқындалығы мен ашықтығының төмендігі;
• Трансфер–агенттік жүйені енгізу мәселесі,бағалы қағаздар ... ... ... ... мен оларды тіркеуді кешіктіру
мәселесі;
• Бағалы қағаздар ... ... ... тәуекелін қорғау
жүйесінің жоқтығы, яғни бұл кәсіби қатысушылардың мүліктік жоғалтуларына
және инвесторлардың құқықтары мен талаптарының сақталмауына алып келеді;
... ... ... ... ... ... бойынша құқықтары мен талаптарының тіркеушілер тарапынан
сақталмауы;
Бағалы қағаз нарығының ... ... ... ... күні негiзгi мәселелері трансфер-агент жүйесін ... ... ... арасында ақпаратты жіберу бойынша ұйым ретінде
танылады. ... ... ... ... ... ... тиімді қалыптастыруға көмегін тигізеді.
Трансфер-агент желісін енгiзудiң мәселелерi. Қазақстандық қор ... ... ... байланыс құралдары бар үлкен аумақтағы
акционерлер және эмитенттердiң ... . ... ... ... ... ... автономды және жекелей қызмет
атқарады,нәтижесінде ... ... ... ... мен ... қатар жасалған мәмілелер мен ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарғының
инфрақұрылымының субъектілерінiң көпшiлiгi Алматы қаласында жұмылдырылған,
яғни потенциалды және аймақтық ... ... ... ... қызметін пайдалануға бірдей ... жоқ . ... ... ... қағаздар нарғының даму екпiні тежеліп отыр.
Қазақстандағы қаржы нарығының даму беталыстарынан болашақ клиентпен қазiргi
әр түрлi қаржы институттарының ... ... ... ... ... жүзеге асыратын жеке институттың ... ... ... ... енгiзу нәтижесiнде - ... ... ... ... көрсетуiмен және эмитенттерге база арқылы
мәлiметтi беру болады, осы арқылы ... ... ... ... үшiн оның ... ... ... түседi.
Халықаралық тәжiрибе трансфер-агент желісін енгізулің екі әдісі бар:
пошталық-жинақтау ... ... және ... ... құрған
мамандандырылған институт базасында.
Пошталық-жинақ базасындағы трансфер-агент жүйесі Жапонияда ... ... ... ... ... ... кең ауқымда қызмет көрсетуде,яғни
трансфер-агенттік қызметтен басқа қаржылық қызметтердің барлық ... ... ... ... ... ... ... арқылы
республикадағы алшақ аймақтарды қаржылық орталықтармен байланысын ... ... ... ... ету және ... ... операцияларды
жүргізудегі мәліметтерді электронды түрде тез арада жіберуге,кәсіби
қатысушылармен және ... ... ... арасындағы құжаттарды
қабылдау және жіберу үшін бағалы қағаз ... ... ... мүлдем жоқ аймақтарда желіні дамыту трансфер-агенттің негізгі
мақсаты ... ... ... ... ... ... енгізу және қаржы
нарығында олармен операцияларды жүргізу бойынша көптеген проблемалары ... бірі ... қор ... ... ... қағаз ұстаушы
тізімін жүргізудің бірыңғай технологияларын сақтамауы. Сол себепті бағалы
қағаз ұстаушы эмитент тізімін келесі тіркеушіге ... ... және ... ... ... ... ... заңмен жаңа тіркеушінің жаңадан бағалы ... ... ... өз тізілімін жүргізуге арналған жүйге енгізу
мерзіміне нақты ... ... ,бұл ... ... ... ... алып ... мүмкін.
Атап өту қажет,Қазақстандық тізім ұстаушылар қауымдастығы (ҚТҰҚ) өзінің
мүшелері үшін ... ... ... мен ... ... жүргізу мерзімдерін бекіткен. ... іс ... ҚТҰҚ ... ... Ассоциация бекіткен ереже негізінде жұмыс атқарады
да,ал қалған тіркеушілер өзіндік бекітілген ереже негізінде.
Тіркеушілердің келесі ... ... ... мен дилерлер,номинал
ұстаушылар мен ара қатынасында,әсіресе тіркеушілердің бірыңғай ... мен ... ... ... тізім ұстаушылар
қауымдастығы мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ішкі құжаттар формасында ... ... тек ... ішкі ... сай клиенттерді қабылдап, олардың
қызметін атқарады.Сол себепті бұл фактор себебінен бағалы ... ... ... ... ... ... ... бірыңғай стандарттар мен формалар
енгізу,кәсіби қатысушылармен ... ... ... пайдалануды
жеңілдете түседі,ал бірыңғай электронды форматтарды қабылдау ... ... ... ... ... қатысушыларының қызметі көптеген тәуекелдермен
байланысты.Тәуекелдер қор нарығының қызмет ... ... ... ... ... ... ... азаюына алып соғады. Сол
себепті қазіргі таңда Қазақстандық қор ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып табылады.
Бағалы қағаз ... ... ... ... ... ... Қызметкерлердің өз қызметін асыра пайдалану ... ... ... ... қағаздарды сақтау бөлмесінен ұрлау;
• Электронды және компьютерлік қылмыстар;
• Қаржылық институт қызметкерлерінің өзінің міндеттері болып табылмайтын
қызметтерді ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі [27].
Кәсіби қатысушылардың қызметін қор ... ... ... ... ... ... ... жағдайында дұрыс орнатылмаған
технологиялармен олардың ақаулары, ... ... ... қайта
тіркеуде мерзімдерін кешіктіру,сауда- саттықты ұйымдастырушы бұйрықтарын
дұрыс құрмау,үшінші ... ... ... мәінездемедегі
мәселелер (ақпараттың дұрыс жетпеуі және толық алмау).
Бағалы қағаздар нарығының ... ... ең ... ... ... ... ... келесідей мәселелер туындауы мүмкін:
• Заңдық тұрғыда
• қаржылық
• информациондық
• ұйымдық
• сыртқы
• технологиялық,
... және ... ... ... ... ... ... түсініспеушіліктер
туындауы мүмкін.Сондықтан тіркеушінің заңды тұрғыдан ... ... ... ... қағаздар нарығы бойынша ғана емес,сонымен қатар
азаматтық құқық (жеке ... ... ... ... заң ... ... сатып алу кезіндегі құпиялылық ережесі),процесуалды( бағалы
қағаздарды тәркілеу).
Тіркеушінің ... ... ... ... ... ету және ... үшін жауапкершілік, немесе қызметкерлердің
жауапсыздығы,тіркеушіні клиент тарапынан алдауы нәтижесінде операциялардың
жүзеге ... ... ... ... ... ... жоғары талаптар мен жауапкершілігін
арттыру,сонымен қатар сақтандыру арқылы төмендетуге ... ... ... - ... ... ... ету,себебі акцияларды сатып алу немесе акционерлердің жиналысы
кезінде акцияны ұстаушылармен ... ... ... ... ... тиіс.
Реестрдың информациондық қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... және ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуде қызметкерлер арасында әр түрлі
операциялар бойынша міндеттер мен ... ... ... ... ақпаратты енгізу мен ақпаратты алу бойынша қауіпсіздікті қамтамасыз
етуге ... ... келе ... ... құрылымы келесідей болуы керек:
1. Реестрге минималды қол жетімді операцияны ... ... ... ... ... алатын,бірақ одан ақпарат ала алмайтын
тіркеуші деңгейі;
3. Реестрге толық мүмкіндігі бар, бірақ өзгертулер енгізе алмайтын реестр
администраторы;
4. ... ... ... ... мәселелер мен шешілмеген
сұрақтарды шешу бойынша қызмет атқаратын басшы бөлім деңгейі;
Осындай қызметкерлердің құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз
ете алады.
Технологиялық қауіпсіздік тіркеушінің реестрді жүргізу ... және ... ... ... ... ... ... біріншіден, клиенттердің ... ... ... ... ... әр
бір деңгейінде ... ... ... ... ... ... ... рәсімдеу және оларды
мерзімінде орындауын ... ішкі ... ... ... тиіс,сонымен
қатар ол тікелей басшылыққа бағынышты болу тиіс.
Әр бір бағалы қағаз нарығының ... ... өзі жеке ... ... ... шешу ... себепті инфрақұрылымдық
сақтандырудың комплекстік ... ... ... ... ... ... тәуекел шығындарын,компьютерлік қылмыс,электрондық құралдарды
сақтандыру және ... ... ... ... ... ... қызметіндегі тағы
бір мәселенің бірі – бұл тіркеушімен инвесторлардың құқықтарының бұзылуы.
Қор нарығында инвестор және бағалы ... ... ... ... ... ... ... көрсету мен және оның құқықтарын
қорғау болып табылады.
Тіркеуші ... ... ... ... ... қызметін атқара
отырып,сонымен қатар эмитентке де тіркелген реестр тұлғаларының тізімін
жүргізу,акционерлер жиналысын ... бөлу ... ... қатысушыларынан айырмашылығы тіркеуші инвестормен
соның қаражаты есебінен шарт негізінде қызмет атқарады, ал ... ... ... ... алу ... негізінде қызмет атқарады. Осыдан
тіркеушінің қызметінде ... ... ... эмитентке
тәуелділігі, ал қызмет көрсететін инвесторға емес.
Бағалы қағаздар нарығын ретттейтін заңмен белгілі корпоративтік қызметтері
негізінде ... ... ашып ... мүмкіндігі көрсетілген,соның
негізінде акционерлердің толық тізімін ала алады.Осылайша ... ашық және ... ... ... ... тізіміндегі
тіркелген бағалы ... ... ... ... күресу керек екенін, кімді шығару керек және кім ... ... ... керектігін және т.б.
Нәтижесінде реестр ұстаушылардың эмитентке экономикалық ... ... ... алмауын тудырады,эмитентпен конфликтілі
жағдайға түсу,шарттың бұзылуы және ... ... ... бере ... ... қалу қауіпімен.
Осылайша тіркеуші инвесторлардың құқықтарын ... ... ... эмитент жағынан өз қызығушылықтары үшін қысуына ... ... ... ... ... ... зиян келтіруі мүмкін .
Атап өту қажет соңғы жылдары мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жатыр, эмитенттер мен тіркеушілердің
инвесторға қатысты құқық ... ... ... 2003 ... ... ... ... сәйкес эминеттермен өз еркінше акция
ұстаушылардың реестрін ... ... ... тек жеке ... ғана қор ... осы қызмет түрімен айналыса алады.
Осылайша отандық нарықта тіркеушілер қызметінде әділетсіз тіркеушілерді
ығыстырып,тәуелсіз ірі тіркеушілерді құруға ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар нарығын ... ... ... ... әсер ... ... ... орынды деп санаймыз ,себебі тіркеушінің лицензиядан айырылу қауіпінен,
заңмен бекітілген нормаларға сәйкес ... ... ... ... ... ... мен ... қызмет көрсетуі дұрыс
жүргіледі.
Бірақ осы әкімшілік іс ... ... ... ... ... ... сәйкес келіп, бағалы қағаздар нарығының
инфрақұрылымының бір элементі сияқты ... ... ... ... ... ... отыр.
Сондықтан бүгінгі таңда тіркеушінің қызметін бағалы қағаздар ... ... ... беру керек, инвестордың бағалы
қағаздарға құқықтарын растау мен қайта ... ... ... ... қорғау үшін.
Ондай бағалы қағаздар нарығы инфрақұрылымының субъектісі ретінде Орталық
депозитарий ... ... ол ... ... ... қызмет
атқарады және оған экономикалық тәуелді болып ... ... ... ... ... ... ... деуге болады,
бірақ олардың қызметімен нарықтың әр түрлі сегменттері қолданса ... ... ... ... ... ... таңдауы
Орталық депозитарийдің көрсететін қызметі мен жаңа технологияларды қолдануы
сапасының жоғарлауына алып келеді.
Қызметті Орталық ... ... ... ... ... меншікті
құқықтарын қайта тіркеу санының азайтуға және бағалы қағаздар нарығы есебін
жүргізу механизмін оңайлатуға, ... ... ... мүмкіндік
береді.
Жоғарыда аталған мәселелер бойынша келесідей іс шаралар қолдану қажет:
• Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды қадағалау мен ... ... ... ... мен және оны тәжірибе негізінде отандық
компанияларға енгізуді ... ... ... ұстаулырын төмендету мен отандық эмитенттердің бағалы
қағаздарына ... ... алып ... ... ... ... ... бірыңғай стандарттары мен
формаларын құру, яғни трансакциялық ұстанымдарды төмендетіп,операцияларды
жасау уақытын жеделдетеді,сонымен қатар ақпаратты сақтау ... ... ... ... мен өзін өзі реттейтін ұйым құрамындағы
кәсіби қатысушылармен қызмет ... топ ... ... және ... ... ... ... ету және
инфрақұрылымдық тәуекелдерді басқару мақсатында;
... ... ... ... беру,бұл ең біріншіден
инвесторлардың құқықтарын қорғауға және бағалы ... ... ... ... ... алып келеді;
Осылайша, жоғарыда аталған іс шаралар негізінде Қазақстан Республикасының
бағалы қағаздар нарығы инфрақұрылымының қызмет етуін жетілдіруге және
әлемдік ... ... ... процесін тездетеді.
3.2. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗ НАРЫҒЫ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНДАҒЫ ҚАТЫСУШЫЛАР ҮШІН ... ... ЖӘНЕ ... ... қағаздар нарығының инфрақұрылымы аймақтану және жаһандану
жағдайында даму үшін келесідей бағыттарда даму іс ... ... Қор ... ... ... ... іс-шаралар
• Саудалар ұйымдастырушысын дамыту
• Орталық депозитарийді дамыту
• Клирингтік палатаны құру
• АӨҚО инфрақұрылымдық ұйымдарын дамыту
... ... мен ... ... Қор ... ақпараттық ашықтығы мен ақпарат беру жеделдігін арттыру
Қор нарығын дамыту бойынша негізгі іс-шаралар
Республиканың қор нарығын ... ... ... негізгі іс-шаралар жүзеге
асырылатын болады:
• қазіргі заманғы ... ... ... сауданы толықтай
автоматтандыруды қамтамасыз ету мақсатында қор нарығында айдаланылатын
технологиялардың жаңарту;
• жасалынған мəміле ... ... да бір ... өз ... ... адал ... есеп-айырысуға мүмкіндік беретін жəне
сауда қатысушыларының өз міндеттерінен бас тарту ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
• сауда қатысушыларының есептесулерді кепілдендіру жүйесіне алдын ала қор
ретінде салатын қаржы ... ... ... ... алу жəне
азайту арқылы сауда қатысушыларының өз ... бас ... ... бағытталған есептесулерді кепілдендірудің сенімді жүйесін
қалыптастыру;
• сауда қатысушыларының есептесулерді ... ... ... ала ... салатын қаржы көлеміне қойылатын талаптарды есепке алу жəне
азайту арқылы ... ... ... азайтуға бағытталған
нетто-есептесу жүйесін ендіру;
• мамандандырылған ұйым - Клирингтік палатаны құрып, ... ... ... ... дамыту мен оның қызметін толық автоматтандыру;
• отандық қор нарығына бағалы қағаздарды шығару үшін ... ... ... эмитенттерді тарту бойынша сауда ұйымдастырушысының
маркетингтік жұмысын ұйымдастыру;
• Қазақстанның саудалар ұйымдастырушысын ... ... ... ... ... ... ... қатысу үлестерін сатып алу мүмкіндігі,
келісімдерге қол қою, ішкі құжаттарды унификациялау арқылы;
• белсенді ақпараттық жəне ... ... ... ... ... өткізу, халықтың қор нарығында инвестициялауы ... жəне ... ... ... ... ... алаңындағы инвестициялау үрдісіне қатыстыру;
• саудалар ұйымдастырушысы, Орталық депозитарий ... ... ... үшін ... ... жəне олардың санын
ұлғайту;
• сауда ұйымдастырушысының алаңдарында сатылатын қаржы құралдарының жаңа
түрлерін əзірлеу жəне айналымға ... ... ... ... заңнамасында сауда ұйымдастырушыларының саны
бойынша шектеу қарастырылмаған. Республиканың қор ... ... ... қалыптастыру мен АӨҚО аз уақыт ішінде ... ... ... ... ретінде қалыптасуы бойынша стратегиялық мақсатқа
жетумен байланысты маңыздылығы зор мемлекеттік міндеттерді шешу мақсатында
сауда ұйымдастырушысының ... ... мен ... ... жəне ... ... ... болып отырған барлық
стандартталған қаржы құралдары бойынша сауда жүргізуді ... ... ... ... ... жəне ... ... қор
биржаларының үздік тəжірибелеріне сəйкес қазіргі заманға сай ... ... ... даму ... тұр.
Осыны ескере отырып, республикада əлемнің жетекші қор биржаларының сауда
ұйымдастыру ... ... ... мен қазіргі заманғы
технологияларын өндіру, Қазақстанның халықаралық ... ... ... ... ... ... жабдықталған Азияның
халықаралық қаржы орталықтары арасындағы көшбасшы деңгейіне көтерілуі ... ... ... қор ... ... ... ... шаралары қабылданған болатын.
Қазақстанда əр түрлі мемлекеттердің эмитенттері мен инвесторлары үшін ... ... қор ... қалыптастыру үшін сауда ұйымдастырушыларына басқа
талаптар қойылатын болады. Бұл талаптар ... ... ... ... ... капитал бойынша жəне төлем тəртібін
ұстануы бойынша талаптарды мəнді қатаңдату;
• сауда ұйымдастырушысының тəуекелдерін басқару жүйесін жетілдіру, соның
ішінде, ... ... ... ... ... ... талаптарды арттыру арқылы;
• мəмілелер мен листинг процедуралары бойынша есеп-айырысулар жүргізудің
талаптарын ... ... ... ... ... ... ... сəйкесінше өзгерту;
• бағалы қағаздары эмитенттерінің ақпарат ашу бойынша талаптарды
жоғарылату;
• сауда ... ... ... ... келесі мəселелерді шешу қажет:
• орта жəне ұзақ мерзімді перспективалы нарық қажеттіліктеріне сəйкес
келетін, ... ... ету ... ... ... ... жұмысын толық компьютерлендіру керек;
• сауда ұйымдастырушысының ... ... ... ... ... көбейту;
• туынды қаржы құралдарының сауда ережелерін жетілдіру;
• сауда ұйымдастырушысы ... ... ... мен ... ... ... ... бағалы қағаздар саудасына нетто-есептесу жүйесін ендіру;
• Т+0 схемасына негізделген əрекеттегі есептесу жүйесінен есептесу
мерзімдері ... ... ... ... ... ... пайдаланатын тілдердің бірі ағылшын тілі болуы
керек жəне іс-қағаздарды ... бір ... ... ... ағылшын
тілінде атқарылуы тиіс.
Орталық депозитарийді дамыту
Орталық депозитарий Қазақстан Республикасында ... ... ... ... саналады. Ол бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... ... ... ... министрлігі
мен Ұлттық банк тарапынан эмитенттеледі. Республикада бір ғана Орталық
депозитарий жұмыс жасайды - ... ... ... ... мен
бағалы қағаздарды ұстаушылар үшін қызмет көрсетеді.
Бірақ Орталық ... ... ... ... сəйкес түрде əрі
қарай дамыту үшін дамыған мемлекеттердің нарықтарында қабылданған орталық
депозитарийдің стандарттық қызметтерін ... ... ... ... ... мен стандарттары ендірілетін болады. Атап айтқанда,
заңнамалар «Отыздық тобы» (G30), ... ... ... ... ... ... нөмірлеу (ISIN,СFI) ... ... ... ... ... (DVP) ... ... қатар
Бағалы қағаздарға қызмет көрсету ... ... ... (ISSА) 2000 Ұсынысын заңнамаға енгізілетін болады.
Əр ... ... ... ... ... халықаралық тəжірибесін жəне
Қазақстанның Орталық депозитарий коммерциялық емес ұйым екендігін ... ... ... ... Ұлттық банктің немесе мемлекет
иелігінде сақталатын болады. ... ... ... ... ... ірі ... ... мемлекеттік қатысу бар заңды
тұлға тарту мәселесі қарастырылатын болады. Аталған іс-шараларды жүзеге
асыру ... ... қор ... ... ... бірі ретінде əрі қарай дамытып, оған нарықтың барлық
қатысушылары ... ... ... ... ... ... беру үшін өте ... ... ... депозитарий қызметінің деңгейін арттыру мақсатында, Орталық
депозитарийдің жетекші əлемдік депозитарийлермен тиімді жəне ... ... ... ... отырған келесі мəселелер шешілетін
болады:
• Орталық депозитарийдің қызметін дамытудың ұзақ ... ... ... жəне ... ... жиналысында қабылдау, сонымен қатар
ол Стратегиялық жоспарды жүзеге асыру бойынша нақты ... ... ... ішінде Орталық депозитарийдің қызметін халықаралық
стандарттарға сəйкестендіру;
•орта жəне ұзақ ... ... ... ... ... бағдарламалық-қамсыздандыру кешенін ендіру ... ... ... толықтай компьютерлендіру;
• Орталық депозитарийдің бағалы қағаздарды меншіктену құқығын тіркеу
бойынша құжат айналымын ... ... ... жəне ... ... ... ... ұйымдастыру);
• бағалы қағаздармен операциялар жасау бойынша құжат айналымы үшін
халықаралық ISO ... ... ... ... ... өңдеу,
сақтау, жəне беруін толықтай автоматтандырып, біріздендіруді жүзеге асыру
(депоненттермен электронды құжат айналымын ... ... ... ... ... (ISIN, СFI) ... Орталық депозитарийдің бірегей жеке ... ... ... ... ұстаушыларының реестрлер жүйесін құрайтын мəліметтерді
сақтаудың жоғары деңгейін ... ... ... ... ... мəмілелер бойынша есептесулер жүргізу
мерзімдері дамыған қор нарықтарында қабылданған мерзімдермен сəйкестендіру;
... жəне ... ... ... ... асыру
бойынша қызмет көрсетуді дамыту (төлем ... ... ... іске ... жəне ... ... ... ... ықпалдасуы мен ұзақ мерзімдік қатынастар дамыту, ортақ қызмет
көрсетуді ендіру, ақпарат алмасу ... ... ... ANNA, ISSA жəне ... ... ... ... жасау
мен өзара əрекеттестік ұйымдастыру бойынша жұмыс жүргізілетін болады. Бұл
шаралар республика қор ... ... ... шығуы мен Орталық
депозитарий депоненттерінің халықаралық капитал нарықтарына қол ... ... ... ... алу ... ... ... нарығындағы брокерлік
жəне дилерлік қызметпен айналысатын клиент ұйымдардың ақшасын есепке ... ... ... ... іс ... атқарылатын болады. Осылайша,
бағалы қағаздар туралы əрекеттегі заңнамаға енгізілген ... ... ... 2010 ... бастап регистраторлар іске асыратын бағалы
қағаздар ұстаушыларының реестрлерінде ... ... ... ұсынатын бағалы қағаздарды ұстаушыларының жеке ... ... ... іске ... ... ... кикілжіңін
болдырмау мақсатында тіркеушілерге бағалы қағаздар ұстаушыларының реестрлер
жүйесін жүргізуге тиым ... ... ... ... құралдарымен жасалатын мəмілелер бойынша клиринг дегеніміз қаржы
құралдарымен мəміле жасау нəтижесінде туындайтын ... ... ... ... мен ... ... Келешекте,
жасалынатын мəмілелердің саны артқан сайын бағалы қағаздар нарығында
операциялар мен трансферттердің ... жəне ... ... ... ... неттинг жəне клиринг жүйесінің енгізілуі мен бағалы қағаздар нарығының
кəсіби қатысушыларының мəмілелері бойынша есептесулерді кепілдендіру ... ... ... жеке ... ... құру ... ... етілетін болады. Осыған байланысты, ... ... ... ... ... «неттинг»
түсінігін анықтау, сауда жəне ... ... ... ... бойынша жағдайлар жасау мен кейініректе
мамандандырылған клиринг ұйымын құру бөлігінде ... мен ... ... ... жұмыстары жүргізілетін ... ... ... ... құру үшін біртіндеп жағдайлар қалыптастырудың
маңыздылығын есепке ала ... ... ... ... реформалаудың
алғашқы кезеңінде есептеулерді кепілдендірудің сенімді тетігін құруға аса
назар аударып, іс-шараларды жүзеге асырудың ... ... ... ... есептесудің Т+0 схемасынан Т+3 схемасына ауысу мерзімдерін ұзарту;
2) биржа нарығындағы есептесулерді кепілдендіру ... ... ... ... инвестициялық қызмет атқарудағы (атап
айтқанда қарызбен қамтамасыз етілген қысқа ... ... ... мүмкіндіктерін əрі қарай кеңейтіп, бағалы қағаздармен несиелеу
нарыған дамыту мақсатында инфрақұрылымдық жағдайлар түзеп ... ... ... ... ... ... ... атқару бойынша заңнама əзірлеу мүмкіндігін ... ... құру мен ... көздерін анықтау, Клиринг ... ... ... ... мүмкіндік беретін жағдайлар жасау
(мысалы, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі немесе ... ... ... ... ... орталық депозитарийі» АҚ бағалы
қағаздар түрінде қарыз алу), ... ... ... ... ... ... 2009 жылы Орталық ... ... ... ... ... ... ... 2013 жылы аталған бөлімшені
жеке бөліп шығарып, дербес ұйым - Клирингтік палатасына айналдырған жөн.
Бағалы ... ... ... ... сəйкес Орталық депозитарий
клирингтік жəне есептеу ұйымдарының ... мен ... ... ... ... ... ... орталығының бəсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында ... ... ... ету мен АӨҚО ... ... белсенді ... ... ... үшін АӨҚО РА, АӨҚО ... жəне ... сияқты «АӨҚО» АҚ еншілес
ұйымдарына əрі қарай да демеу көрсетілетін болады. АӨҚО ... қор ... ... маман дайындау процессіне белсенді түрде
қатысуы қажет. Бұл үшін АӨҚО ... ... ... ... ... ... ... халықаралық оқыту бағдарламалары деңгейінде
оқыту жəне ... ... ... ... болады. АӨҚО РА əлеуетті
эмитенттермен инфрақұрылымдық облигациялар, жергілікті атқарушы органдардың
облигациялары, ... орта жəне ... ... ... ... ... беру ... жұмыс ұйымдастыратын болады.
Қор нарығын ақпарттық ашықтығы мен ... беру ... ... ... ... жəне ... ... күйі мен
оның негізгі индикаторлары туралы, қаржы нарығы мен қаржы ... ... ... ... ... ... тұруына қатысты жұмыстарын
күшейту қажет. Ол ... ... пен ... да ... ... ... оны тұтынушыларға, соның ішінде бағалы қағаздар
нарығының кəсіби қатысушылары мен ... ... ... жəне
отандық инвесторлар, ақпараттық-аналитикалық жəне рейтинг агенттіктері мен
халық үшін ... ... ... ... ... ... ... берілетін ақпараттардың
уақытылы жəне тұрақты түрде берілуі ... ... ... ... ... мен ... мемлекетке деген сенімін
арттыруға, қаржы нарығы мен оның қатысушыларын реттеуде мемлекет ... ... ... ... ... ... органдардың
ақпараттарының нарықта таратылуында тұрақтылық, бір уақытта беру, уақытылы
беру, сенімділік қағидаларын ... ... ... қатысушылар үшін тең
жағдай жасайды.
Ресейдің Қаржы нарықтарының федералды қызметі (ҚНФҚ) бағалы ... ... ... ... ... бойынша атқарушы биліктің
федералды органымен таратушы ретінде өкілетті етіп ... ... ... ... ... ... жарияланатын ақпаратты
тарату туралы келісім жасаған. Олар эмитенттерге жаңалықтар арқылы қызмет
көрсетеді жəне ... ... ... бойынша ... ... есеп пен ... есептілік туралы» Қазақстан
Республикасының 2007 ... 28 ... ... ... жүзеге асыру
шеңберінде Қаржы министрлігі 2009 жылдың 1 ... ... ... депозитарийін (тұтынушылар үшін ашық болып табылатын, жария
мүдделі ұйымдардың жыл сайын ... ... ... ... құру ... іс ... жүргізуде. Сонымен қатар, аталған Заңның 1-
бабының 7) тармақшасында берілген анықтамаға сəйкес жария ... ... ... ұйымдар, акционерлік қоғамдар (коммерциялық еместері
жатпайды), кен орнын пайдаланушы-ұйымдар (жалпы таралған пайдалы қазбаларды
өндіретін ұйымдар жатпайды) мен ... ... ... ... бар ... жəне ... жүргізу құқығына негізделген мемлекеттік
кəсіпорындар.
Бұқаралық ақпарат құралы болып табылатын ... ... мен оның ... негізін қалау келесі
мүмкіндіктерді береді:
• тұтынушыларға жария мүдделі ұйымдардың ... жəне ... ... бір ... алу ... жария мүдделі ұйымдардың жыл сайын өткізетін қаржылық есептері мен
олар бойынша аудиторлық ... бір ... ... ... мүдделі ұйымдардың қаржылық күйі өзгерісінің серпінін бақылау.
Статистика бойынша мемлекеттік органдар мен басқа мемлекеттік ... ... ... қағаздар нарығын реттеу бойынша өкілетті мемлекеттік
органдардың ... ... ... ... жəне ... ... маңызы мұндай ақпараттың қаржы құралдарының ... ... қор ... ... ... ... мен бүтіндей экономиканың қаржылық тұрақтылығына ықпал
ететіндігімен ... ... ... ... «Қаржылық есептілік
депозитарийін құру туралы» Қазақстан Республикасы ... 2008 ... ... № 1228 қаулысымен қаржылық есептілік депозитарийі құрылған
болатын, оның ... ... ... база ... ... ... қызметінің ашықтығын қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... ... қызметтерінің тұтынушылары
(инвесторлар, эмитенттер, ... жəне жеке ... мен ... қаржы
ұйымдарына веб-портал арқылы тұрақты негізде ақпарат ... ... ... ... ... мен ... ... статистикалық,
аналитикалық жəне басқа да ... ... ... ... АҚ, ... технологиялық жəне бағдарламалық ресурстары арқылы
таратылатын болады. Қор нарығының ақпараттық инфрақұрылымын қазіргі заманғы
электрондық технологиялар негізінде əрі ... ... ... ... іс-
шаралар кешені атқарылатын болады:
• Қазақстан Республикасының заңнамасын электронды сандық ... ... ... ... ... ... бөлігінде
жетілдіру;
• инвесторларды олардың бағалы қағаздар нарығындағы құқықтары мен
мүдделеріне ... бар ... ... ... ету ... ... ... ішінде акционерлік қоғамдардың аффилиирленген
тұлғалары туралы, акционерлік қоғамдар бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... ... шығарылымдары туралы мəліметтер қаржылық есептілік
депозитарийінің веб-порталында орналастырылуы;
• компьютер мен мобильді ... ... ... ... үшін жағдайлар жасау;
• жоғары жылдамдықты интернет пен ... ... үшін ... ету ... ... ... ақпараттандыру жəне
байланыс агенттігімен бірге қарастырылуда;
• сауда ... мен ... ... ... ... ... бағдарламалық қамтамасыз етуге қойылатын
талаптар ... ... мен ... ... Республикасы қор нарығындағы барлық санаттағы инвесторларды
қорғау үшін ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады:
• қоғамның сатып алатын акцияларының құны ... ... ... дайындау;
• АҚ акцияларына шығарылған депозитарлы қолхаттардың иегерлері ... ... ... келетін инвесторлардың құқықтарын базалық
активке ... ... ... ... ... жүзеге асыру
арқылы қорғау, мүдделеріне сəйкес ... ... ... бар акциялардың иелері-акционерлердің құқықтарын
қорғау;
... АҚ ... ... ... алу ... ... эмитенттердің қаржылық тұрақтылықтың ... ең ... мен ... ... ұстануы бойынша міндеттілік ... ... ... ... ... «sinking fund»
қалыптастыру);
• эмитенттің бағалы қағаздарды ... ... ... алу ... қаржылық тұрақтылық көрсеткіштерінің ең ... ... жəне ... ... ... ... жағдайдағы эмитенттің
жауапкершілігін анықтау;
• инвесторлардың өкілдеріне қаржылық есептілік пен басқа ақпаратты ... ... ... мен ... ... құру ... отырып эмитенттердің іс-əрекетін инвесторлар мен нарықтың
басқа қатысушыларының мониторингін іске асырудың мүмкіндіктерін арттыру;
... ... ... оның ... номиналды ұстаушылардың
активтеріне тыйым салынған жағдайда Орталық депозитарий мен басқа номиналды
ұстаушылардың активтері ... ... ... ... қатысты заңнамалық талап орнату;
... ... ... ... ... ... қағаздар
шығарылымы туралы мəліметтерді акционерлік қоғамдармен жариялануы тиіс жəне
бұқаралық ақпарат ... ... ... аффилиирленген
тұлғалары, корпоративтік оқиғалары туралы ақпараттың инвесторлар мен халық
үшін ... ... ... қаржылық есептіліктің ... ... ... ... ... ... санын арттыру бойынша шаралар қабылдау;
• миноритарлы акционерлер мен портфелді инвесторлардың, ... ... ... халықтың құқықтарын қорғаудың деңгейін арттыру мақсатында
корпоративті басқарудың типтік кодексін өзгерте отырып ... ... ... ... ... эмитенттің биржаның ұйымдастырылған сауда алаңына ... ... ... ... артуының жағымды ықпалын ескере ... ... ... ... енгізу бойынша
талаптар орнату.
Сонымен қатар дамыған мемлекеттердің оң тəжірибесі мен республиканың ... ... да ... ... жинақтаған тəжірибесінің негізінде
инвесторларды қорғау бойынша арнайы ... ... ... ... АҚШ инвесторларды қорғау корпорациясы құрылғаннан кейін
брокерлік фирмалар ... ... саны мен ... ... саны ... ... Өз ... Қазақстан
Республикасында «Қазақстандық депозитарийге кепілдендіру қоры» АҚ мен
бірқатар ... ... ... ... несиелерін
кепілдендіру» АҚ, «Қазақстан сақтандыру төлемдерін ... ... ... ... жеке тұлғалардың депозиттерін кепілдендіру жүйесінің
енгізілуі халықтың қаржы секторына жəне оның ... ... ... тигізді. Жеке тұлғалардың инвестицияларын ... ... іске ... ... ... қор ... ... де бар. Сондағы қаржы делдалдарының өзіндік капиталдандыруының
деңгейі олардың клиенттер алдында ... ... ... ... ... ... бар ... ерекше қадағалауға
алынатын болады. «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан ... ... 13 ... Заңының 71-бабымен мүдделілігі бар ... ... ... орнатылған. Қоғамның келісім жасалуына мүдделі
тұлғалар (бұдан əрі - мүдделі ... ... ... ... ... егер ... ... тарапы немесе оның өкілі не делдал ретінде қатысатын
болса;
- ... ... ... оның ... не ... ... қатысатын заңды
тұлғаның аффилиирленген тұлға болып табылса.
Бағалы ... ... ... ... көпшілігі
аффилиирленген тұлғалар арасында жасалынады, соған ... ... ... ішінде қор биржасының сауда жүйесінде ашық сауда
əдісімен жасалынған өкілетті ... ... ... күшейтіледі.
Бағалы қағаздар нарығындағы манипуляциялар мен ... ... ... ... ... ... болып отыр.
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық ... ... ... ... бойынша өзгертулер мен толықтырулар енгізу
туралы» 2008 жылғы 23 қазандағы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жасалған келісімдерді
жасалынды деп ... ... реті ... ... ... ... нарығында
манипуляция мақсаттарында жасалынған келісімдер деп қор ... ... ... ... ... жасалынса) директорлар кеңесінің сарапшылық
қорытындысының нəтижесі бойынша ... ... іске ... бағалы қағаздар нарығында жасалынған келісімді манипуляция
мақсаттарында жасалған деп танылуы мəселелері бойынша сарапшылық ... үшін қор ... ... кеңесінің комитетін құрайды. Қор
биржасының бағалы қағаздар ... ... ... ... ... деп тану ... ... кеңесінің комитеті
(бұдан əрі - сарапшылық ... қор ... ... ... ... ... өкілдерінен жəне комитетте жұмыс істеуге
қажетті кəсіби білімдері бар ... мен ... ... ... ... ... басшысы сарапшылық комитетінің төрағасы бола
алмайды. Сонымен, Қазақстан Республикасы қаржы нарығын жəне қаржы ... мен ... ... нормативтік құқықтық актісі деңгейінде
манипуляциялық келісімдердің критерийлерін анықтау мен ... ... ... таратылуын қадағалауды күшейту ... ... ... ... қатысушыларының жауапкершілігін сақтандыру жүйесі
құрылатын болады.
Инвесторларды қорғау бағдарламалары көптеген мемлекеттерде іске асырылуда
жəне ... ... ... нарығының кəсіби қатысушыларының
жауапкершілігін сақтандыруды немесе ... ... ... ... ... есебінен компенсациялық қорлар ... ... ... ... ... ... ... клиенттерін сақтандыру мақсатында ... ... ... ... ... ... бағдарламалары
клиент шығындарын айтылғаннан үлкен көлемде қамтуды қарастырады. Мысалы,
Австралияда ... ... ... ... ... бағдарламасы нақты алаяқтықтардан қорғайды. Бірақ ешбір
бағдарлама ... ... ... ... ... ... шекті мөлшері
орнатылған.Қор нарығында сақтандыру тəуекелдіктерді ... жаңа ... ... ... ... бұл бағыттың болашағына сенімі
мол екендігін қолдайды, əсіресе нарықтың дамуының жəне оның ... ... ... сақтандыру ретінде жеке немесе
ұжымдық түрде жұмыс істейтін брокерлер өз ... ... ... ... ... жоғалуынан жəне басқа
жағдайлардан сақтандыра алады. Бұл əдістің артықшылығы - ... ... ... тарапынан қосымша қадағалау мүмкіндігінде, ал
кемшілігі - шығындардың айтарлықтай көп ... ... ... ... мен бекітілген ережелерден тыс шарттардың көп болуы.
Осылайша, мысалы ... ... ... ... қағаздар
нарығында кəсіби қызметтердің тəуекелдіктерін сақтандыру ... ... жəне ... ... өз ... өтеу ... ... мүмкін. Қаржы қызметтерінің берілген түрін дамыту мақсатында
заңнамамен өз жауапкершілігін сақтандыру келісімін жасаған бағалы қағаздар
нарығының ... ... ... ... бір бөлігін өздеріне
қатысты орнатылған өз қаражаттарының жеткілікті болу нормативін ... ... ... депозитарийлердің кəсіби қауымдастығы (ПАРТАД) нарық қатысушылары мен
олардың клиенттерінің шығындалуына алып келетін тəуекелдіктерді ... ... ... ... ... ... ... нарығында
кəсіби іс-əрекет атқарумен байланысты тəуекелдіктерді төмендету бойынша ... ... ... жəне ... ... ... ... аталған бағдарлама депозитарийлер мен ... ... ... мен оқиғаларымен байланысты шығындануының кəсіби
тəуекелдіктерін сақтандыру қарастырылады:
• бағалы қағаздар нарығында кəсіби қызмет атқару ... ... ... кез ... ... ... ... жіберілген қателіктер;
• депозитарий қызметкерлерінің құқықтарға қайшы əрекеттері, ... ... ... құқық беретін құжаттарды сақтау мен есепке
алумен байланысты немесе құпиялы ақпаратты пайдаланумен байланысты;
• жеке есеп-шотқа өзгерту енгізуге ... ... ... ... ... жүргізу.
Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында ... ... ... ... ... ... 100-1-бабы мен Қазақстан
Республикасы Қаржы ... жəне ... ... ... мен ... 2007 ... 28 ... № 157 қаулысы) бағалы қағаздар
нарығының ... ... ... ... ... ... ... өзара сақтандыру қорларын түзу қарастырылған.
Бірақ осы уақытқа ... ... ... əлі де іске ... Брокердің
жауапкершілігі сақтандырылатын жағдайда сақтандыру жағдайының орын ... ... ... ... алу ... ... сақтандыру
жағдайдың бар болуы, сонымен қатар, бағаның нарықтық ауытқудың нəтижесінде
инвестор шығындалды ма немесе кəсіби қатысушының жазығы бар ма. ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру бойынша міндетті талаптар енгізу мен ... ... ... ... ... инвесторлардың
шығындарын өтеудің тиімді жүйесін түзу ... ... ... ... [29].
Бағалы қағаздар нарығы инфрақұрылымын қазіргі таңдағы мәселелері жеткілікті
және нарық инфрақұрылымын ... үшін ... ... ... бағалы қағаздар нарығын реттеуде мемлекет үлесін ұлғайту,және нарық
қатысушыларының ... және ... мен ... ... міндеттерін қорғайтын заңдық нормативтерді қалыптастыру;
... ... сай, ... ... мамандарды даярлау және
кәсіби мамандардың біліктілігін шыңдап отыру;
• Қазақстанның жекелеген аймақтарында ғана емес,сонымен ... ... ... ... ... туралы ақпараттарды қол
жетімді ету,және ... ... ... ... БАҚ ... мен оқу дәрістері арқылы жеткізу;
• мемлекеттік бағалы қағаздардар нарығының кәсіби қатысушыларының
қызметін пруденциялдық реттеуді халықаралық ... сай ... ... ... ... ... ... жүйесін енгізу;
• өндірістік бағалы қағаздар нарығын дамыту;
• бағалы қағаздар нарығындағы инвесторлардың тізімін көбейту, ... ... ... ... ... ... дамыту бағдарламалары мен осы ұсыныстар
тиімді және мезгілде орындалса ... ... және ... қор ... ... ... қол жеткізуге болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмыста бағалы қағаздардың инфрақұрылымы мен оның
жіктелуі,түрлері мен ... ... шет ... ... және ... нарығындағы рөлі қарастырылды.
Жұмысты жазу барысында жүргізілген зерттеулер келесі ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды шығаратын, сататын және сатып алатын
субъектілер арасындағы қатынастарда қызмет атқаратын қатысушылар жиынтығы
және олардың қызмет етуі мен ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығын реттеу мемлекеттік және өзін өзі
реттейтін ұйымдар арқылы жүзеге асырылады,бірақ та мұнда ... ... ... және де заң бойынша кейбір келіспеушіліктер туындайды. Өзін
өзі реттейтін ... ... да ... ... толыққанды
қолданбайды.
Дипломдық жұмыстың екінші ... ... ... ... ... ... ... түрлері қабылданған. Әйтсе де,
кәсіби қатысушылар санына талдау жүргізу нәтижесінде, кейбір ... ... ... байқадық. Бұл осы кәсіби қызмет түріне деген
қызығушылықтың жоқтығынан және ... ... ... ... екенін анықтадық. Сонымен қатар көптеген кәсіби қызмет түрін
көрсететін ұйымдардың пруденциялдық нормативтерді ... ... ... ... ... коэфицентінің сай келмеуі.
Үшінші бөлімді қорытындылай ... ... ... ... мен ... құқықтарымен талаптарын қорғай
алмау,сонымен қатар ақпараттық жүйенің айқындалығы мен ... ... ... мәселесі,бағалы қағаздар нарығы
қатысушыларының шарттарды ... ... мен ... ... ... ... нарығындағы кәсіби қатысушылардың тәуекелін қорғау
жүйесінің жоқтығы сияқты мәселелерді атап өтуге болады. Осы ... ... ... тарапынан жүргізіліп жатқан бағдарламалар мен іс
шаралар көресетіліп кеткен.
Дипломдық жұмысты орындау ... ... ... ... ... толық орындай келе, бағалы қағаздар ... ... ... ... ерекше және маңызды орын алатыны айқындалды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 ... У.М., ... Д.Т., ... Э.А. ... ... и
посредники. – Алматы: Экономика, 2005. – 298б.
2 ... ... ... ... нарығы және биржа ісі. Оқу құралы.
–Алматы; 2007. – 374 бб.
3 ... Б.Ж, ... ... ... ...... Алматы 2009.
4 Килячков А.А., Чалдаева Л.А. ... ... ... - СПб: Юрист, 2001.
– 702 с.
5 Краткий ... ... Под ред. А.Н. ... М: ... с.
6 Национальная комиссия по ... ... ... ... ... на ... ... бумаг Республики
Казахстан: Постановление от 31 декабря 1998 года №20 // ... - 1999. – 3 ... ... А. Не надо ... номинального держателя // Рынок ценных
бумаг Казахстана. – 2001. - №9. - С.24-33.
8 ... ... ... ... о ... в Республике Казахстан: Постановление от 29 июля 1996 ... // ... ... - 2003. – 2 июля.
9 Карагусов Ф.С., Асильбеков А, Регистраторы и ... ... ... ценных бумаг. - Алматы: «Каржы-каражат», 2005. - 26 с.
10 Иванов М. Кастодиальная ... ... в ... Казахстан:
основные факторы и перспективы развития // Рынок ценных бумаг ... ... - №2. – ... ... ... ... и ... деятельности .
- Алматы, 2005. – С. ... ... А.К. ... ... регулирования рынка ценных
бумаг в Казахстане // Материалы ... ... ... национальной экономики в условиях
глобализации: ... и пути ее ... – 2004г. - ... Көшенова Баян. Бағалы қағаздар нарығы және биржа ісі. Оқу құралы. –
Алматы; 2007. – 374 бб.
14 ... В.Д., Ли В.Д. ... курс ... - Алматы: Институт
развития Казахстана, 2006. – 285 с.
15 Мухаммедов А.У. ... ... ... ... ... ... Алматы: Халықаралық бизнес
университеті, 2007, 44б.
16 ... М.А. ... ... ... Практические задания по курсу. - М.:
«Экзамен», 2006. – 464 с.
17 Қаржы саясатын ... ... және оны іске ... ... // ... және ... -2006. - № 3 (11). - 23-26 ... Тусаева А.К. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік
реттеу: қажеттілігі, алғышарттары және мәселелері // Қаржы-қаражат. – ... №5. - 67-72 ... ... А.К. ... қағаздар нарығындағы сандық-сапалық көрсеткіштердің
рөлі және олардың ... ... ... // Халықаралық ғылыми-
практикалық конференцияның материалдары, 1-ші бөлім. - 2006. - 118-122 бб.
20 ... ... ... «О ... ... и ... ... и финансовых органазаций» от 4 июля 2003года № 474-ІІ
21 ... ... ...... ... центре города
Алматы" от 5 июня 2006 года № 145-III
22 Правила ... ... на ... ... ... ... ... постановлением правления Агентства ... по ... и ... ... ... и финансовых
организаций от 30 апреля 2007 года № ... ... Б. М. ... ... ... бумаг. – СПб: Питер, 2005. -
416с.
24 Рубцов Б.Б. Современные фондовые ... - М.: ... ... ... – 926 ... ҚР ... ... жылдық есебі. www. kase.kz
26 Ирмуханова А. К вопросу о ... ... ... сети // ... ... бумаг Казахстана. – 2007. - №6. - С.10-14.
27 Плахотная А. Управление инфраструктурными рисками на фондовом рынке
// ... ... ... – 2005. - №11. - ... ... В.Д. ... финансов. – Алматы: ТОО «Издательство ... – 560 ... ... ... ... ... ... қаржы орталығының
қызметін реттеу агенттігінің 2011-2015 жылдарға арналған СТРАТЕГИЯЛЫҚ
ЖОСПАРЫ
-----------------------
Қазақстан Республикасы қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау Агенттігі
Өзін-өзі реттейтін ұйымдар
Заңдар,нормативтер,лицензиялау шарттары.
Нормалар, ... ... мен ... ... ... – білім беру инфрақұрылымы
техникалық инфрақұрылым
бағалы қағаздар портфелін басқарушылар
Зейнетақы активтерін инвестициялық басқару қызметін атқаратын ұйым
Жинақтаушы ... ... ... ... мен ... ... ... мен дилерлер
Тіркеушілер
Кастодиандар
Қазақстан қор биржасы
Орталық депозитарий
Қаржы нарығының «ИРБИС» ақпараттық агенттігі
Консультациялық-білім беру орталықтары
Қазақстан қор биржасының ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... қызметі
ҚР-ның қадағалау және реттеу Агенттігінің ақпараттық жүйесі
• Web-сайт
• Фронт-офис
• Арнайы басылымдар
Бағалы қағаз нарығы
Сұраныс-ұсыныс
ҚР Қаржы министрлігі
ҚР Ұлттық ... ... ... қызметін реттеу агенттігі
Қазақстан Республикасы Бағалы қағаздар нарығының мехинизмін реттеу және
бақылау
Франция – негізінен 3 ... ...... ... ... ... – Банктік Федералдық қадағалау палатасы
Ұлыб-ритания – БҚ және инвестиция Кеңесі
АҚШ – Бағалы қағаздар бойынша Комиссия
Бағалы қағаздар ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Бағалы қағаздар нарығы41 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның құрылымы76 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оны қалыптастырудың теориялық-методологиялық негіздері19 бет
Бағалы қағаздар нарығы. Қазақстан Республикасындағы даму серпіні65 бет
Бағалы қағаздар нарығының дамуын мемлекеттік реттеу81 бет
Валюта нарықтарының ерекшеліктері10 бет
Жаңа ақпараттық (информациялық) технологиялар19 бет
Инвестициялық бағалы қағаздар нарығы82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь