Іскерлік белсенділікті салықтық реттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1.3
1. Іскерлік белсенділіктің әлеуметтік.экономикалық мәні

1.1. Іскерлік белсенділік: мазмұны, өлшемі және бағалануы ... ... ... ... ... .9.15
1.2. Іскерлік белсенділікті мемлекеттік реттеу жүйесіндегі салықтардың орны және шетел тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15.35

2. Салық салу жүйесінің іскерлік белсенділік деңгейіне тигізетін әсерін талдау
2.1. Салықтардың ынталандырушылық қызметін талдау ... ... ... ... ... ... 36.41
2.2. Қазақстанда іскерлік белсенділікті салықтық реттеу динамикасы ... ...41.72

3. Іскерлік белсенділікті реттеудің тиімді салық механизмін қалыптастыру мәселелері

3.1. Тиімді салық механизмін құру қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73.80
3.2. Салық салуды жетілдіру арқылы іскерлік белсенділікті арттыру ... .. 80.106
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...106.107
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..108.114
Зерттеудің өзектілігі. Қазіргі кезде жүзеге асырылып жатқан салық саясаты, сонымен қатар әлеуметтік-экономикалық үдерістерді басқару әдістері, іскерлік белсенділік түсінігінің теориялық жағынан негізделуінің жетіспеушілігі, оған салықтық әсер ету факторларының теориялық жағынан нақты зерттелмегендігі, кәсіпкерліктің дамуын ұстап отырғанын айғақтайды. Яғни іскерлік белсенділік ұғымының өзі жеткілікті теориялық өңделіп болмаған, ары қарай өңдеп, зерттеуді қажет етеін құбылыс бұл.
Маңыз аударатын мәселе, «іскерлік белсенділік» түсінігіне нақты бір анықтама жоқ, сондай-ақ іскерлік белсенділікті салықтық реттеу немесе іскерлік белсенділік – салықтық реттеудің тікелей немесе кері байланыс жүйесінде қарастырылмауы, олардың тиімділігін бағалаудың жоқтығы қазіргі таңда орын алып отырған өзекті мәселелердің бірі десек қателеспеспіз. Іскерлік белсенділік – салықтық реттеу жүйесінде даму реттеу проблемалары шешілмеген. Іскерлік белсенділікті арттыру үшін, біріншіден, салық саясатын жоғарыда аталған мақсатқа бағытталған, өзара байланысты және өзара негізделген шараларының кешені ретінде ұзақ мерзімге қалыптастыру (содан кейін жүзеге асыру) керек; екіншіден, салықтардың әлеуметтік және реттеушілік қызметтерін жүзеге асыру жүйесін күшейту керек.
Нарықтық экономика жолын ұстанған Қазақстан республикасының кәсіпкерлік қызметінің өркендеуіне қаржы қатынастарының, оның ішінде әсіресе салық салу жүйесінің әсерін бақылау өте күрделі жұмыс болып табылады. Қазақстан Республикасындағы қолданыстағы экономикалық реформалардың маңызды бағыттарының бірі үздік әлемдегі стандарттарға барынша жақын бизнестік ортаның, оның ішінде шағын және орта бизнестің өркендеуіне, осы саладағы іскерлік белсенділіктің артуына ықпал жасау.
Аталмыш бағыт «Қазақстан - 2030», Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі индустриалдық-инновациялық даму стратегиясының мақсат мүдделерімен үндестк табады. Экономикасы дамыған елдердің тәжірибесі дәлелдеп отырғандай, кәсіпкерліктің нығаюы экономикалық өсу, ғылыми –техникалық прогрестің қарқыны, нарықтық бәсекеге қабілетті тауарлар мен қызметтерге толығуы, жаңа жұмыс орындарының құрылуы, бәсекелік ортаның қалыптасуы тәрізді мәселелерді шешуде маңызды роль ақарады. Осы орайда нақты өндіріс саласындағы шағын және орта бизнес тәрізді экономиканың басым бағытын дамыту барысында қаржы әдістерінің алатын орны айтарлықтай. Демек нақты өндіріс саласындағы немесе экономиканың басқа салаларында болсын, шағын және орта бизнестің іскерлік белсенділігін арттыруда қаржылық әдістерді жетілдіру күн талабынан туындап отырған көкейкесті мәселелердің бірі.
Кәсіпорынның қызметінде салық қатынастары әлеуметтік-экономикалық ортасының маңызды құрамдас бөлігі болып келеді. Нарықтық шаруашылықтың бастауы мен дамуы кәсіпкерлік істің кеңюімен және нарық қатынастарының субьектілерінің санының артуымен байланысты. Бұл нақты салық төлеушілер санының өсуіне әкеледі.
1. Семинар по краткосрочным экономическим показателям РФ: Обследование деловой активности в промышленности, строительстве и розничной торговле. 22-26 сентября. 1997.-М., 1997.
2. Методика анализа деятельности предприятия в условиях рыночной экономики/Под. Ред. д.э.н., проф. Г.А. Краюхина.-СПб, 1996.-260с.
3. Статистика рынка товаров и услуг: Учебник/И.К. Белявский, Г.Д., Кулагина, А.В. Коротков и др.: Под.ред. И.К. Белявского.- М.: Финансы и статистика, 1997.-492 с.
4. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент.- М.: Финансы и статистика, 1999.-768с.
5. Раицкий К.А. Экономика предприятия: Учебник для вузов.- М.: Маркетинг, 1999.-693 с.
6. Моисеева Н.К., Колышева Н.В. Маркетинговая активность как фактор конкурентоспособности фирмы//Маркетинг.-1999.-№6.-С.-22-34.
7. Зайцева О.П., Доскалиева Б.Б. Деловая активность и ее роль в развитии потребительской кооперации.- Новосибирск: СибУПК, 2000.- 140 с.
8. Miller H.E. Earlier Theories of Crisis in the United States // Quarterly Journal of Economics. 1924. February. P.306.
9. Mitchell W. Business Cycles: The problem and its setting, 1927. P.10.
10. Lloyd J.S. Reflections Suggested by a Perusal of Mr. J. Horsley Palmers Pamphlet on the Money market. L., 1837// Классики кейнсианства: в 2-х т. Т.2. Экономические циклы и национальный доход. Ч. 3-4 / Э. Хансен. Сост.: А.Г. Худокормов. – М.: ОАО «Издательство «Экономика», 1997. – С.431.
11. Кондратьев Н.Д. Большие циклы конъюнктуры и теория предвидения. Избранные труды/Н.Д. Кондратьев; Международный фонд Н.Д. Кондратьева и др.; Ред. Колл.: Абалкин Л.И. (пред) и др.; сост. Яковец Ю.В.-М.: ЗАО «Издательство «Экономика», 2002.-767 с.
12. Макконел К.Р., Брю С.Л. Экономикс: принципы, проблемы и политика. – В 2 т.: Пер. с англ., Т. 1. – 13-изд. – М.: ИНФРА-М, 2000.-С. 154-156.
13. Козлов Н., Волкова Н. Снижается ли налоговая нагрузка на производителей и граждан?//Российский экономический журнал, 2002, №1, С.93.
14. Индекс деловой активности российского бизнеса: экономический рост переходит в стагнацию//Индекс деловой активности Ассоциации менеджеров.- М.: Изд-во Ассоциации менеджеров, 2003.-№5.-С.4.
15. Монтескье Ш. Избранные произведения.-М.,1955.-546с.
16. Янжул Н.Н. Основные начала финансовой науки.-СПб, 1890.-238с.
17. Витте С.Ю. Конспект лекции о народном и государственном хозяйстве.-СПб, 1912.-467с.
18. Маркс К. и Энгельс Ф. Сочинения. Изд. 2-е. Т. 18. – М.: Государственное издательство политической литературы, 1961.-807с.
19. Гашимов А.Г. К вопросу о принципах мотивации. В кн.: Проблемы повышения эффективности управления. М.: Изд-во РАГС, 2000.- 144с.
20. Кронрод Я.А. Очерки социально-экономического развития 20-го века /РАН, Институт экономики; Отв.ред. И.В. Можайскова.-М.: Наука,1992.-236с.
21. Медведев В.А. Постперестроечная Россия: проблемы и перспективы. Ч.1: Вопросы теории и методологии/Институт экономики РАН, Фонд социально-экономических и политологических исследований.-М., 1999.-292с.
22. Алексанкин Д.А. Экономическое стимулирование в современной налоговой системе. Дисс…к.э.н. Томск, 2002.
23. Журавлев А.Л., Позняков В.П. Деловая активность предпринимателей: методы оценки и воздействия: Институт психологии РАН, 1995.-58с.
24. Кравченко И.А. Налоговые реформы 80-х гг. в США: социально-экономический аспект.-М.: НИФИ, 1989.- 274с.
25. Финансы, налоги и кредит. Учебник/Общ.ред.Емельянов А. М., Мацкуляк И.Д., Пеньков Б.Е.-М.: РАГС, 2001.-546с.
26. Тургенев Н.И. Опыт теории налогов. 3-е изд.-М.:
Соцэкгиз, 1937.-176с.
27. Караваева И.В. Налоговое регулирование рыночной экономики. – М.: ЮНИТИ, 2000.-205с.
28. Корнай Я. Устойчивый рост как важнейший приоритет//Вопросы экономики. – 1996.-№10.-С.37.
29. Черненко Д.А. Социальная эффективность налоговой системы.- Новосибирск, 2002.-192с.
30. Управление социально-экономическим развитием России: цели, механизмы/Рук.авт.кол.: Д.С. Львов, А.А. Поршнев; Государственный университет управления, Отделение экономики РАН.- М.: ЗАО «Издательство «Экономика», 2002, 159с.
31. Алле М. За реформу налоговой системы. Переосмысливая общепризнанные истины/Пер. с франц. Т.А.Карлова; Под ред. И.А. Егорова.-М.: ТЕИС, 2001.- 96с.
33. Чичканов В.П. Экономические проблемы современной России// национальные интересы.- 2003.- № 2. – С19.
34. Литвин М.И. налоговая нагрузка и экономические интересы предприятия// Финансы.- 1998. - №5. – С.30.
35. Viard A.D. The new Budget Outlook. Policymakers Respond to the Surplus //Economic and Financial Review of Federal reserve Bank of Dallas, 1999. № 2.
36. Japan 1993. An international comparison. Kaizai Koho Center. Tokyo, 1993. P.82.
37. НикитинС., Никитин А., Степанова М. Налоговые льготы, стимулирующие предпринимательскую деятельность в развитых странах Запада // Мировая экономика и международные отношения.- №11. – С.54.
38. Сравнительный анализ эффективной ставки в России и зарубежных странах// Налоговый вестник. – 1995.-№ 11.- С.12.
39. Wagner Ad. Finanzwissenschaft, 11 Theil, 2 Auflage. S. 207// Соколова А.А. Теория налогов.- М.: ООО «ЮрИнфорР-Пресс», 2003.- 506с.
40. ҚР-ның Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы заңы (салық кодексі) 01.01.2007.
41. Соколова А.А. Теория налогов.- М.: ООО «ЮрИнфорР-Пресс», 2003.- 506с.
42. Statistical Abstract of the United States 1932. Wash., 1932. – P.200.
43. Самуельсон П. Экономика. М., 1964.-431с.
44. Усоскин В.М. «Денежный мир» Милтона Фридмона. М., 1989.- 172с.
45. Никитин С., Глазова Е., Степанова М. Изменения в системе налогообложения// Мировая экономика и международные отношения. – 1999.-№ 8. – С.38.
46. Арзаева М.Ж. Автореферат. ӘОЖ 336.77:/334.012.64+334.012.063/.-21б.
47. Ермекбаева Б.Ж. Проблемы развития налоговой системы в условиях глобализации.- Алматы: Қазак Университеті, 2007.-138с.
48. Назарбаев Н.А. Послание народу Казахстана. Казахстанская Правда, 6 февраля, 2008 год.
49. Н.В. Никифорова., Г.Т. Абдрахманова. Теневая экономика: экономическое содержание и классификационные признаки // Қаржы – Қаражат- Финансы Казахстана. – 2007. - № 5.- С.3.
50. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі№ - Алматы: ЮРИСТ, 2007. – 140б.
51. А.К. Тынысбеков. Салық ауыртпалығын өлшеудің теориялық аспектілері// Қаржы – Қаражат – Финансы Казахстана. – 2007.- № 5.-С.6.
52. Г.К. Жанибекова. Налоговое регулирование инновационной деятельности// Вестник КазНУ. Серия экономическая.- № 5.- С.24.
53. Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов.- М.: «Соцэкгиз», 1962. – 684с.
54. Бобоев М., Кашин В.Н. Налоговая политика России на современном этапе// Вопросы экономики.- 2002.- № 7.- С.56.
55. Ламперт Я. Некоторые современные принципы налогообложения. М.: ГПНТБ, 1993.- 176с.
56. Львов Д. Будущее российской экономики// Экономист. – 2000.- № 12.-С.6.
57. Алле М. За реформу налоговой системы. Переосмысливая общепризнанные истины/ Пер. С франц. Т.А. Карлова; Под ред. И.А. Егорова. – М.: ТЕИС, 2001.- 96с.
58. Александров И.М. Налоговые системы России и зарубежных стран.- М.: Бератор Пресс, 2002.- 192с.
59. Задолженность по налогам и сборам в бюджетную систему РФ // Экономика и жизнь.- 2000.- № 22.-С.3.
60. Кодекс Республики Казахстан «О налогах и других обязательных платежах в бюджет» (Налоговый кодекс) по состоянию на 1 января 2005 года.

61.Кодекс Республики Казахстан «О налогах и других обязательных платежах в бюджет» (Налоговый кодекс) по состоянию на 1 января 2006 года.

61. Закон РК «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты РК по вопросам налогообложения». Казахстанская Правда. 29.11.2005.
62. Джалилов А. Глава государства предложил ряд радикальных мер6 направленных на усиление роли предпринимательства // Panorama, № 43, 7 ноября 2003.
63. Малое предпринимательство: теория, мировой опыт и Казахстан/ Под ред. Д.э.н., проф. Е.Б. Жатканбаева – Алматы: Қазақ Университет, 2001.-32.
64.Шиманский М. Параметры прогресса. // Казахстанская Правда.-9 февраля.- 2006.
65. Финансы Республики Казахстан: Статистический ежегодник 2000-2004г.- Алматы, 2005.
66.Утебаев М. Под крыло ВТО – без потерь, но с выгодой. // Казахстанская Правда. – 06.04.2006.
67. Флинк О. Держать марку. //Эксперт Казахстана. - № 24 (50). – 2005.- С.29.
68. Браун Т. Все просчитает счетный комитет.//Казахстанская Правда.- 15.06.2005. Интервью с председателем Счетного комитета по контролю за исполнением республиканского бюджета О.Н.Оксикбаевым.
69. Владимирова И.Г. Глобализация мировой экономики: проблемы и последствия. // Менеджмент в России и за рубежом.М.- 2001-170с.
70. Еспаев С. Қазақстан экономикасы: нәтижелер, басымдықтар және міндеттер№ // Егемен Қазақстан – 31 қаңтар. – 2006.
71.Абалкин Л.И. Избранные труды: В 4-х тт. Т.4: В поисках новой стратегии/ Вольное экономическое общество России; сост. Грибанова О.М.- М.: ОАО «НПО «Экономика», 2000.-799с.
72. Агеев В.М. Экономические интересы и стимулы при социализме.- М.: Сов. Россия, 1984.- 192с.
73. Алпатов А.А. Организационно – экономический механизм развития российского предпринимательства.- Киров: Кировская областная типография, 1996.-144 с.
74. Антология экономической классики. В 2-х томах. Т.1. Предисловие И.А. Столярова.- М.: МП «ЭКОНОВ», 1993.-486с.
75. Бектова О.Н. Формирование и оптимизация налогового бремени в России. Дисс...к.э.н. Саратов, 2002.
76. Богданов А. Краткий курс экономической науки.- М.,1924.-364с.
77. Богданов А., Степанов И. Курс политической экономии.- М.: Госиздат, 1919.- 212с.
78. Борисов Е.Ф. Единство экономических интересов общества, предприятий и трудящегося.-М.:Высшая школа, 1970.-125с.
79. Витте С.Ю. Конспект лекций о народном и государственном зозяйстве.- СПб, 1912.- 467с.
80. Вихорева О.М. Стимулирование малого предпринимательства: анализ зарубежного и российского опыта. Дисс...к.э.н. М., 2000.
81. Голосков Л.В. Формирование новой доктрины в период перехода к информационному обществу.- ПГЛУ: Пятигорск, 2003. – 165с.
82. Жилюк Д.А. Роль налоговой системы Российской Федерации в стимулировании развития малого бизнеса. Дис.к.э.н. СПб, 2001.
83. Здравомыслов А. Потребности, интересы, ценности. – М.: Политиздат, 1986.-223с.
84. Иванова Н.Г., Вайс Е.А., Кацюба И.А., Петухова Р.А. Налоги и налогообложение. Схемы и таблицы.- СПб: Питер, 2001.-304 с.: ил.
85. Калмыкова Е.А. Исчисление и уплата налогов предприятиями в 1993-1994 годах. – Воронеж: ТОО-фирма Тавров ЛТД,- 1994.-185с.
86. Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, процента и денег/ Пер. С англ. Н.Н Любимова под ред. А.П. Куракова.-М.: Гелиос АРВ, 2002. – 352с.
87. Классики кейнсианства: в 2-х т. Т.2. Экономические циклы и национальный доход. Ч.3-4/Э. Хансен. Сост.: А.Г. Худокормов.- М.: ОАО «Издательство «Экономика», 1997.-431с.
88. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент.-М.: Финансы и статистика, 1999.- 768с.
89. Кондратьев Н.Д. Избранные сочинения / Ред.Кол. Л.И. Абалкин и др.; Сост.В.М. Бондаренко, В.В. Иванов, С.Л. Комлев и др.- М.: Экономика, 1993.-543с.
90. Кондратьев Н.Д. Большие циклы кщньюнктуры и теория предвидения. Избранные труды / Н.Д. Кондратьев; Международный фонд Н.Д. Кондратьева и др.; Ред.колл.: Абалкин Л.И. и др.; сост.Яковец Ю.В.- М.: ЗАО «Издательство «Экономика», 2002.-767с.
91. Лассаль Ф. Косвенные налоги. – СПб.: «Колокол», 1906.-131с.
92. Лоскутов В.А. Налоги и стимулирование малого препринимательства. Дисс. к.э.н. М.,2000.
93. Маркс К. Капитал. Критика политической экономии. Под ред. Ф.Энгельса. Т.2.-М.: Политиздат, 1974, 1978.-508с.
94 Маркс К. Капитал. Критика политической экономии. Под ред. Ф.Энгельса. Т.3.-М.: Политиздат, 1974, 1978.-508с..
95. Маркс К. И Энгельс Ф. Сочинения. Изд. 2-е. Т.25. Ч.1. – М.: Государственное издательство политической литературы, 1961.-545с.
96. Маркс К. И Энгельс Ф. Сочинения. Изд. 2-е. Т.18. Ч.1. – М.: Государственное издательство политической литературы, 1961.-545с.6.
97. Маршалл А. Принципы экономической науки. Т.1. – М.: Прогресс-Универс, 1993.-415с.
98. Маршалл А. Принципы экономической науки. Т.2. – М.: Прогресс-Универс, 1993.-310 с.
99. Маршалл А. Принципы экономической науки. Т.3. – М.: Прогресс-Универс, 1993.-310 с.
100. Мессенгисер М. Экономическая сущность предпринимателства.- М.: Наука, 1998. – 230 с.
101. Миль Дж. С. Основы политической экономии: Пер. с англ. /Общ.ред. А.Г. Милейковского. Т.З. М.: ИЗд-во Прогресс, 1981.-447с.
102. Митчелл У.К. Экономические циклы. Проблема и ее постановка / Пер. с англ. Е.Д.Кондратьевой, О.Е. Пряхиной, В.Э. Шпринка.- М.: Гос.изд.-1930.-503с.
103. Пигу А.С. Экономическая теория благосостояния: Пер. с англ. / Общ.ред. С.П. Аукуционека; Вступ. Ст. Г.Б. Хромушина.- М.: Прогресс, 1985. – 512с.
        
        Іскерлік белсенділікті салықтық реттеу
Мазмұны
Кіріспе ----------------------------------------------------------------
--------------------1-3
1. Іскерлік белсенділіктің әлеуметтік-экономикалық мәні
1.1. Іскерлік белсенділік: ... ... және ... Іскерлік белсенділікті мемлекеттік реттеу жүйесіндегі салықтардың орны
және шетел ... ... салу ... ... ... ... тигізетін әсерін
талдау
2.1. Салықтардың ынталандырушылық қызметін талдау----------------------- 36-
41
2.2. Қазақстанда іскерлік белсенділікті салықтық реттеу динамикасы-------41-
72
3. Іскерлік белсенділікті реттеудің тиімді салық ... ... ... ... механизмін құру қағидалары--------------------------------
----73-80
3.2. Салық салуды жетілдіру арқылы іскерлік белсенділікті арттыру------ 80-
106
Қортынды--------------------------------------------------------------------
-----------106-107
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі---------------------------------------------
-----108-114
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық үдерістерді басқару
әдістері, іскерлік белсенділік түсінігінің ... ... ... оған ... әсер ету ... теориялық жағынан
нақты зерттелмегендігі, кәсіпкерліктің дамуын ұстап ... ... ... белсенділік ұғымының өзі жеткілікті теориялық өңделіп
болмаған, ары қарай ... ... ... ... ... бұл.
Маңыз аударатын мәселе, «іскерлік белсенділік» түсінігіне нақты бір
анықтама жоқ, сондай-ақ іскерлік белсенділікті салықтық ... ... ...... ... ... немесе кері байланыс
жүйесінде қарастырылмауы, олардың ... ... ... ... орын алып отырған өзекті мәселелердің бірі десек ... ...... ... ... даму ... проблемалары
шешілмеген. Іскерлік белсенділікті арттыру үшін, біріншіден, салық саясатын
жоғарыда аталған мақсатқа бағытталған, ... ... және ... ... ... ретінде ұзақ мерзімге қалыптастыру (содан
кейін жүзеге асыру) керек; екіншіден, ... ... ... ... ... ... жүйесін күшейту керек.
Нарықтық экономика жолын ұстанған Қазақстан ... ... ... ... ... оның ... ... салу жүйесінің әсерін бақылау өте күрделі жұмыс болып
табылады. ... ... ... ... ... ... бірі ... әлемдегі стандарттарға
барынша жақын бизнестік ... оның ... ... және орта ... осы ... ... белсенділіктің артуына ықпал жасау.
Аталмыш бағыт «Қазақстан - 2030», Қазақстан Республикасының ... ... ... даму ... ... үндестк табады. Экономикасы дамыған елдердің тәжірибесі
дәлелдеп ... ... ... ... өсу, ғылыми
–техникалық прогрестің қарқыны, нарықтық бәсекеге қабілетті тауарлар ... ... жаңа ... ... ... ... ... тәрізді мәселелерді шешуде маңызды роль ақарады. Осы орайда
нақты өндіріс саласындағы шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... қаржы әдістерінің алатын орны айтарлықтай. ... ... ... немесе экономиканың басқа салаларында болсын,
шағын және орта бизнестің ... ... ... ... ... күн ... туындап отырған көкейкесті мәселелердің
бірі.
Кәсіпорынның қызметінде салық қатынастары ... ... ... бөлігі болып келеді. Нарықтық ... мен ... ... істің кеңюімен және нарық ... ... ... ... Бұл ... ... төлеушілер
санының өсуіне әкеледі. Осыған байланысты келесі проблема туындайды, яғни
мемлекеттің ... ... және ... ... ... ... ... жандандыру.
Салықтың әлеуметтік қызметі жеткілікті зерттелмеген, ең ... ... және ... ... ... ... ... зерттеулерді жалғастыруды талап етеді.
Іскерлік белсенділікті ынталандыратын салық салу механизмінің
болмауы, экономикалық өсу үшін ... ... ... ... ... ... үшін ... саясатының болжамдылығы мен
мөлдірлігінің негізі ... ... ... ... жоқ. ... ... салу ... құқықтық-нормативтік актілер күрделі және
шиеленістірілген. Салық салу бйынша құқықтық-нормативтік ... ... ... өсудің маңызды факторы ретінде салық салу ... ... ... ... ... ... маңызды рөл
ойнайтындықтан ғылыми зерттеуді қажет етеді. ... ... ... ... маңызды факторы болғандықтан, оған әсер ететін
факторларды ... өте ... Осы ... ... ... ... факторы ретінде іскерлік белсенділік қарастырылса, ал оған әсер
ететін көптеген ... ... ... маңызды фактор салықтар
қарастырылады.
Мәселенің ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы, оның маңыздылығы, қоғамның
дамуындағы рөлі, экономикадағы алатын ... кең және ... ... ... ... ... ... қамтылған және батыс елдерінің
үлкен тәжірибесіне негіз болған ғылыми зерттеулер ... жүр. ... ... ... (Б. Франклин, К. Воблан, Ш. Монтьеске, П. Прудон,
А. Смит, Д. Риккардо. Д. Милль) және ресейлік (М. ... Н. ... ... ... осы ... зерттеулер жасаған, ... ... ... салу ... ... ... экономикалық қатынастарға бейімделуін қарастырған.
Е. Борисов, Т. Заславская, А. Виссарионов, В. Позняокв, О. ... ... ... ... ... ... экономикалық даму
перспективалары мен әлеуметтік генизтермен ... ... ... шешуді қарастырған.
Экономикалық тәртіпті басқару проблемалары жайлы ғылымды ... ... К. ... Э. ... А. ... Дж. ... А. Пигу және ... жұмыстар өз үлесін қосқан.
Өткен ғасырдың 20 ж.ж. экономикалық ... ... ... көп ... ... сонымен қатар, іскерлік белсенділікке салық
ортасы арқылы әсер етуге де зерттеулер жүргізіле бастаған..
Кәсіпкерлік ... ... ... П. ... К. ... С. ... т.б. шетел авторларының фундаменталдық жұмыстарында қарастырылған.
Салық салу жүйесін оптимизациялауды және оның экономиканың дамуының ... ... ... А. ... С. ... А. ... ... Т. Юткина сияқты ресейлік ғалымдардың жұмысы маңызды орын алады.
Экономикалық тәртіпті теориялық және ... ... ... А. ... Л. Лыкова, Ю. Левад, Ф. ... және ... ... ... ... экономист ғалымдардың салық салудың, салықтардың экономикаға
әсерін зерттеушілердің ішінде тың еңбектерімен ерекшеленетін ... атап өту ... ... ... М ... ... дың
әсерін зерттеуге арналған, Г. Карагусованың, М. Арзаеваның және тағы ... ... ... орасан зор еңбектерін қарастыруға болады.
Аталған ғалым экономистердің еңбектері жұмыс барысында зерделенеді.
Жұмыстың мақсаты – іскерлік ... ... өсу ... ... реттеудің методологиялық негізі мен тәжірибелік бағыттарды
ғылыми түрде негіздеу. Жұмыстың мақсатына жету үшін ... ... ... бағалау көрсеткіші, критериилерді негіздеу және
анализдің мазмұны;
2.іскерлік белсенділіктің ... ... ... талдау;
3.іскерлік белсенділікті шетел тәжірибесі негізінде салықтық ынталандыру;
4. «Инновациялық белсенділік іскерлік белсенділіктің ... ... оған ... әсерін талдау;
5. жалпы жүйедегі салық салудың басыңқы бағыттары мен оның экономикалық
өсуге ... ... ...... ... ... салықтық реттеу жүйесі.
Зерттеу пәні – іскерлік белсенділікті салықтық реттеу сферасындағы
қаржылық-экономикалық қатынастырдың ... ... ... экономист ғалымдардың қаржы теорияларына,
экономикалық циклдарды мемлекеттік ... мен ... салу ... негізгі еңбектері, сондай ақ экономист ғалымдардың іскерлік
белсенділіктің іске асу ... мен ... ... еңбектері, салық
саясаты бойынша қаржыгерлердің аналитикалық жұмыстары ... ... ... ... ... ... мен инструктивтік материалдар, сонымен ... ... мен ... ... ... ... ... қойылған мақсаттарға жету барысында жылдық, тоқсандық есептіліктері
және жедел ақпараттары, сонымен бірге осы ... ... ... шеңберіндегі арнайы материалдарға, жалпы экономикалық және құқықтық
әдебиеттерге жүгініп негізделінген.
Зерттеудің методологиялық ... ... ... ... ... ... мен ... байланысын қарастыратын диалектико-
аналитикалық тәсіл, салыстырмалы-аналитикалық және ... ... ... ... ... ... мен үдерістердің салыстырмалы
анализі табылады.
Диссертациялық зерттеудің ғылыми жаңалығы келесіде жатыр:
1.Реформаланып жатқан экономикадағы іскерлік белсенділік ... мен ... және оның ... мен ... ... ... макро және микро деңгейде бағытталған экономикалық
қатынастар субъектілерінің шаруашылық қызметтерін ... ... ... Ол ... қатынастардың өсуіне, қоғамның әрбір даму
кезеңінде нарықтық бәсекелестікті өсіру және ... ... ... ... ... қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ең жоғары шаруашылық
нәтижелерге қол жеткізу үшін ресурстардың барлық түрлерін тиімді қолдану
мен ... ... ... ... іскерлік циклды қарастыруларының негізінде іскерлік
цикл, іскерлік белсенділік ұғымына анықтама қалыптастырылды..
3.Қазақстан республикасының индустриалды-инновациялық даму ... ... орта ... ... ... ... ... жолдарын бағалау барысында талдауға ... ... ... салық ауытпалығы, оларды қолдаудың жаңа нысандары
талданады.
4.Іскерлік белсенділікті активизациялау жолдары ... ... ... салу ... ... ... ... салық
салу базасын қалыптастыру және салық ауыртпалылығын дифференциациялау ... ... ... ... жағымды әсер ететін жаңа
салық ортасын ... ... ... қалыптастыруда жаңа
инновациялық тенденцияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... өсуі ... мен оның әлеуметтік-экономикалық
ерекшеліктерін талдау оны іске асырудың ... ... ... оны ... ... ... ... және ұлттық
экономика деңгейінде, жеке және кәсіпорындар деңгейінде қарастыру керек.
Іскерлік белсенділіктің осы үш ... ... ... ... ... ... белсенділікке салықтардың әсері, салықтардың реттеушілік,
ынталандырушылық қызметтері негізгі әсер ... ... ... және ... және орта ... ... ... оған
түсетін салықтық ауыртпалықты анықтау.
3.Іскерлік белсенділікті ынталануын қамтамасыз ететін салық механизмінің
қағидалары мен критериилері ... Оның ... ... ... ... мүдделерінің балансы жатыр, ... ... ... ... ... ... алынуы, ставкалардың
дифференциациялары, өндірістің тиімділігінің өсуіне бағытталуы жатыр.
4.Салық салудың өзара ... мен ... ... ... мен ... формалары анықталған. Бұл өз кезегінде
экономикалық өсуде іскерлік ... ... ... ... ... ... ... кешендік дамуын
қамтамасыз ететін, салық салудың ұйымдық құрылымы мен ... ... ... ... ... ... белсенділікке
салықтық жеңілдіктер қарастырылған.
Зерттеудің тәжірибелік ... ... ... ... жаңа ... ... құру негізінде салық жүйесінде құрылымдық
өзгерістердің қалыптасуында қолданылуына болады. Бұл ... ... ... ... факторы ретінде шаруашылық жүргізуші
субъектілердің іскерлік белсенділігінің ... оң әсер ... ... ... ... ... байқаудан өткізу. Диссертацияның негізгі ережелері
мен қорытындылары ғылыми және халықаралық конференцияларда байқаудан өтті:
«Национальная конкурентоспособность Казахстана: Теория, Практика,
перспективы» Материалы ... ... ... ... независимости республики Казахстан. 7-8 декабря 2006
г. – Алматы: Қазақ университеті, 2006, «Проблемы становления Национальной
Инновационной Системы И ... ... ... ... ... Международной научно-практической конференции. 16 мая 2007г. –
Алматы: КазНПУ имени Абая, 2007, «Состояние И Перспективы
Конкурентоспособности Экономики Республики ... ... ... ... ... И Управления»
Материалы Международной научно-практической конференции. 10-13 октября
20007 г. – Алматы: КазНТУ, 2007, Известия вузов.- Кыргызстан.-2007.- № 1-
2., ... ... ... № 5., ... ... ... ... хабаршысы.-Алматы.-2007.-№ 5., жұмыс мазмұны ҚазҰУ «Экономика
жіне бизнес» факультетінің «Менеджмент» кафедрасында талқылаудан өтіп оң
бағасын алды,
Диссертацияның ... ... ... ... ... ... ... және кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан,
қолданылған әдебиеттерден тұрады.
1. Іскерлік белсенділіктің әлеуметтік-экономикалық мәні
1.1. Іскерлік ... ... ... және ... ғасырда экономикалық ілім әлеуметтік-экономикалық қатынастардың
ерекше категориясы болып табылатын іскерлік ... ... аса ... Бұл ұғымның болуына қарамастан, іскерлік белсенділіктің біраз
аспектілері ... ... ... ... ... дамуын
зерттеу адамзат пен әлемдік шаруашылықтың дамуы барысында іскерлік
белсенділік біраз өзгерістерге ұшырағанын және ... роль ... ... ... экономиканың дамуының белсенді қозғаушы
күші болып табылады. Тиімді нарықтық қатынастарды, әсіресе экономиканың
негізгі салаларында ... үшін ... ... ... қол жеткізу керек. Осыған байланысты іскерлік белсенділікті макро
және микро деңгейлерде экономикалық ... ... ... ... ... ... іскерлік белсенділіктің қалыптасу факторлары, себеп-
салдарлық байланыстары мен әлеуметтік-экономикалық дамудағы ролі ашып
қарастырылмаған.
Іскерлік белсенділіктің көп аспектілі сипаты, оның экономиканың әртүрлі
салаларындағы ... ... ... ... ... ескерілмейді.
Нарықтық экономика жағдайында іскерлік белсенділіктің заңдылықтары мен
өзгеру тенденциялары жан жақты және терең қарастырылмаған. Нарық
шаруашылығының субъектілерінің іскерлік белсенділігі ... ... ... болып табылады.
Отандық әдебиеттерде «іскерлік белсенділік» категориясы ғылыми түрде
тіптен талданбаған. ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігін себеп салдарлық байланыстарда толық
жиынтығымен зерттеулер жүргізілмеген. Дегенмен интегралды ... ... ... ... пен ... мен ... субъектілерінің іскерлік белсенділігінің арасында тығыз байланыс
бар. Мемлекет экономикасының даму ... ... ... ... ... ... ... деп қарастыруға болады.
Көптеген экономистер іскерлік белсенділікті тек қана микро деңгейде
ғана қарастырады, оның зерттелуін экономикалық талдаудың ... ... ... ... ... ... ... деп қарастырады. Іскерлік
белсенділікті зерттеушілердің арасында бұл ұғым анықтамасы мен ... ... ... жоқ. ... Г.В. ... ... шаруашылық қызметінің интенсивтілігін көрсететін сандық
сипаттамалардың жиынтығы және қолда бар ресурстар мен потенциалды тиімді
пайдалану деп қарастырады./1,38б./
Краюхин Г.А. ... ... ... кәсіпорынның қызмет нәтижесін
көрсететін өндіріс көлемі, өнімдерді өткізу, өнімнің бәсеке
қабілеттілігінің жоғарылауының және т.б. көрсеткіштердің оң ... деп ... И.К. ... ... келісім шарттардың санымен,
олардың динамикасымен, тапсырыс портфелінің жағдайы мен толтырылуы арқылы
анықталатын нарықтық құбылыс ретінде қарастырады./3,47./
Ковалев В.В. іскерлік белсенділік негізгі ... ... мен ... ... ... Бір ... ... қызметін салыстыру нәтижесінде іскерлік белсенділікті
сапалық деңгейде бағалауға қол жеткізеді./4,576б./
Белявский И.К., ... Г.Д. , ... А.В. және ... тауар
айналысы динамикасының көрсеткіштері іскерлік белсенділіктің басты
сипаттамаларының құрамына кіреді деп қарастырады./2,251б./
Раицкий К.А. ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші деп санайды. Қаржылық жағдай
кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін, іскерлік серіктестікте оның
мүмкіндіктері мен потенциалын ... ... ... және ... ... ... ... мүдделері қаншалықты
қамтамасыз етіліп жатқанын анықтауға мүмкіндік береді /5,693б./.
Моисеева Н.К. және Конышева М.В. іскерлік белсенділік деп өндірістік
өткізу жүйесінің экономикалық өсуіне ... ... ... ... ... ... ... субъектілеріне қатысты
«іскерлік белсенділік» категориясына анықтама беруге тырысқан. Біздің
ойымызша ... ... ... ... ... шаруашылық қызметін макро және микро деңгейде тиімді
басқаруға ынталандырылған процесс деуге болады, бұл процесс шаруашылық
қызметті дамытуға, еңбекпен қамтуды өсіруге, нарықтық бәсекеге
қабілеттілікке қол ... ... ... ... ... ... және нарық қатынастары мен жалпы ұлттық экономика субъектілерінің
инновациялық, инвестициялық потенциалын қалыптастыруға ... ... ... ... ... және ... ... қолданылуының тиімділігін көрсетеді,сонымен қатар ұйымның
потенциалды даму мүмкіндіктері мен басқару сапасын сипаттайды.
Соңғы жылдары іскерлік белсенділікті бағалауға іскерлік ... ... ... ... методологиялық тұрғыдан қаралуда, бұл
қызмет ауқымы динамикасында ресурстардың тартылып, қолданылуында көрініс
табады. Іскерлік цикл іскерлік ... ... ... білдіреді.
Нарық конъюнктурасы шаруашылық қызметтің көрсеткіші ретінде іскерлік
белсенділік ... ... ... кеңеюімен анықталады. Іскерлік
белсенділіктің кеңеюі өндірістің өсуі және жаңа контрактілер, тұтыну
сұранысының өсуі ... ... ... ... ... ... мен қызметтер көлемі өседі.
Экономика дамуының белгілі бір кезеңінде іскерлік белсенділік аясы
тарылады: сауда мәмілелері азаяды, қолма қол және ... ... ... ... операцияларының көлемі азаяды. Нәтижесінде тауарлар мен
қызметтер өндірісі қысқарады.
Өндіріс көлемі азайғаннан кейін ұзақ ... ... ... мен қызметтер өндірісінің өсуі, одан кейін төмендеуі, депрессия,
соңында оның қайтадан өсуінен тұратын уақыт интервалы іскерлік белсенділік
дамуының циклын көрсетеді.
АҚШ-тың статистика және ... ... ... ... анықтамасы бойынша бизнес циклдер экономикалық қызметтердің
кеңеюі мен ... ... ... олар ... тұрады, бірақ
мерзімді емес (периодичный). Олар ұзақтығы мен интенсивтілігі жағынан
әртүрлі болады, кәсіпкерлік қызметтің ... ... үшін бір ... он
екі жылға дейін болады /7,8б./.
Макроэкономикалық деңгейде анық циклдық толқыныстар көрінеді, яғни
өсу мен төмендеу жағдайларының ... ... ... ... бас ... әр түрлі деңгейлері болады, олар әр түрлі ... ... ... ... ... Бірақ көптеген циклдар процесінде көп
ұқсастықтар табуға болады және олардың әр қайсысында бір ... ... ... ... болады. Оларды іскерлік белсенділіктің фазалары
немесе экономикалық циклдың фазалары деп атайды. ... төрт ... ... өте жоғары көтерілу (бум), қысқару және төмендеу немесе құлдырау.
Экономиканың ... ... ... ойды он ... ғасырдың
екінші жартысында Виллар Виллипс айтқан болатын. Американ экономисі әрі
әдебиетшісі ойын былай келтіреді: «іскерлік әлемде өзінің өрлеу және
төмендеу кезеңдері ... ... ... ... ... кейбір уақыттарда
тежеп, дағдарыстың алдын алса қоғам да аз зардап ... ... ... ... Джон Вейд ... және жұмыс кластарының тарихы) «сауда циклы»
терминін, өрлеу және дағдарыс ұғымдарын қолданды. Ол сауда циклы бес, ... ... және ... мен ... ... ... ... жылдың ішінде
болып отырған дейді /9,10б./.
1837 жылы Самуель ... ... ... ... түсіндірген: «біз сауда
жағдайы деп атайтын құбылыстың тарихы мағыналы (поучительно), бұл ... ... әр ... ... тап ... ... ... циклдың
берік орналасқан формасында айналады». Алғашқыда біз оны баяу жағдайында
байқаймыз, одан кейін жақсару жағдайында – ... ... ... өте ... – қобалжу(потрясение)- қысылуы
(угнетенность) –тоқырау- құлдырау(бедствие)/10,11б./
1925 жылы Н.Д. Кондратьев экономикалық циклдар концепциясын
тұжырымдады. Ол конъюнктураның үш үлкен циклының, конъюнктураның, төмендеу
мен өсу ... ... ... мен интенсивтілігін және шамамен жарты
ғасырда алмасып отыратындығын көрсеткен. И Шумпетер, Г. Менш, Я. Ван
Дейн, А. Кляйнкнехт және ... да ... ... ірі ... ... жаңа ... өнеркәсіп динамикасында толқындық
қозғалыстардың (волнообразные колебания) болатынын дәлелдеген. Кондратьев
осы мәселелерді зерттей келе үлкен экономикалық циклдарды дамытуда төрт
дұрыс мәселені ... ... ... ... ... алдында және басында қоғамның
экономикалық өмірінде терең өзгерістер болады, бұл өзгерістер техниканың
өзгеруінде (техникалық жаңалықтар мен ашылулар), әлемдік экономикалық
байланыстарға жаңа елдердің ... ... ... және ақша
айналысының өзгеруінен көрініс табады.
2. Әрбір үлкен циклдың ... ... ... ... ... тап ... ... Әрбір үлкен циклдың төмендеу толқындары ауыл шаруашылығының күрт және
ұзақ құлдырауымен қатар жүреді;
4. Үлкен циклдардың жоғарылау кезеңдерінде орта капиталистік ... ... және ... ... таңдағы іскерлік цикл бұл іскерлік белсенділіктің қайталанып
отыратын тарылу және кеңею кезеңдерінің үздіксіз емес жүйесі.
Оны толық бір ұғым ... ... ... ... оның ... ... оны ... анықтамамен екі тармақта, екі соңғы нүктеде
қарастырады. Екіншіден, олар бірнеше факторлардың анықтамасы әртүрлі
өзгерістер тудыратынын қарастырады. (мысалға Самуельсон-Хикс моделі)
/8,10б/.
Макконел К.Р. және Брю С.Л. ... ... ... ... ... ... мен ... инновациялық саясат жүргізу,
инвестицияларды қысқарту немесе өсіру, табыс пен өндіріс көлемін өсірумен
қатар қарастырады./12,154-156б/.
АҚШ тың экономикалық талдаулар Ұлттық бюросының зерттеушісі Ронни
Нильсон ісенрлік ... ... ... және ... ... деңгейінің көтерілуі немесе төмендеуі
фазаларының мерзімді қайталанып отыратын кезектілігі деп қарастырады
/1,104б/.
Іскерлік циклдың мәнін нақты түсіну үшін іскерлік
белсенділікке ... ... әсер ... ... керек. Мұндай
факторлар жүйесінде біріңғай әдіс жоқ. Әртүрлі бағытта қарастырып көрейік
(кесте 1.1). Әртүрлі ... бұл ... ... ... ... да әмбебап емес. Әртүрлі теорияларды қолданып үйлестірген жөн
мұндай жағдайда.
Мысалға, 1990 ... ... ... ... ... ... ... белсенділіктің мониторингі жүйесі қалыптасқан
/16,35б/. Бірақ ұлттық шоттар жүйесін енгізу іскерлік белсенділікті ... ... ... ... ... ... ЖІӨ статистикасы экономикалық іскерліктің біраз
негізгі компоненттерін ескермейді. Ұйымдастырылмаған нарықта болып ... көп ... ... шет ... ... ... Сондықтан да еңбек шығындарының көлемі мен өзіндік
тұтынудың шынайы көлемі төмен ... ... ЖІӨ ге ... ... ... ... ресми
органдардан өнімдер мен табыстар, заңсыз қызметтерді жасыру(есірткі өндіру
мен сату, жасырын казинолар, ... т.б.) ... ... ... ... 40 ... құрайды екен./13,93б/.
Кесте 1.1 ... ... ... ... цикл | | ... ... ... ... ... ... |Фридман М. |Экономикалық цикл ақша және несие |
| | ... ... ... өсуі ... | ... байланыстырылады. |
| | ... ... ... ақшалай |
| | ... әсер ... ... теория |Нордхаус В., |Мемлекет ... ... |
| ... Э. ... ... саясатын өзінің қайтадан |
| | ... ... ... ... салмақты |Лукас Р., Барро|Бағалар мен жалақының толқынысын дұрыс|
|экономикалық цикл |Р., ... ... ... күші ... | ... не ... не ... |
| | ... ... ал ол өз ... |
| | ... пен ... ... |
| | ... ... ... экономикалық |Шумпетер И., |Инновацялар немесе секторлардың |
|цикл теориясы ... Д., ... ... күрт ... |
| ... Е., |бүкіл экономикалық жүйеге таралуы |
| ... П., ... және өз ... |
| ... Ч. ... ... ... |
| | ... ... жиынтық |
| | ... ... емес ... |
| | ... ... ... |
|Ұсыныстың ... Р.Дж. |Бұл ... ... ... ... | ... себебі жиынтық ұсыныстың өсуі|
|предложения) | ... ... орын ... АҚШ |
| | ... ... ... |
| | ... ол ... ... ... |
| | ... өсуі ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... өнім ... мен |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... деңгейін өлшеудің өзі толық
статистикалық есептердің бола тұруына қарамастан қиын процесс.
Іскерлік белсенділікті ,оның деңгейін көптеген дамыған елдерде
тексеріп отырады.
Кесте 1.2. Іскерлік ... ... ... ... ... белсенділіктің |Мазмұны ... ... | | ... ... белсенділік|Адам қасиеті және осы |Дәстүрлі тип, ... |
| ... ... ... ... |
| ... |пассивті бейімделетін |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... субьекттің |
| | ... ... |
| | ... ... іскерлік |Кез келген тауарды ...... ... ... және ... бір ... |
| ... ... ... ... – сапалық |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... ... |Жүйенің толық шектерінде,|Секторлар бойынша: ... ... ... ... ... |
| ... ... |белсенділік, ақша |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... қаржы |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... тексеру бланкасын
жасауда, выборкаларды қалыптастыруда, ақпараттарды жинау және өңдеу жүйесін
ұйымдастыруда, қарапайым және күрделі индекстерді шығаруда, ... және ... ... кіретін мүше мемлекеттер қалыптастырған
және қолданатын методология қолданылады.
Мұндай тексерулердің мақсаты қысқа мерзімді экономикалық ... ... ... ... өнеркәсіп кәсіпорындарының экономикалық
белсенділік циклы бойынша мониторинг және ... ... ... ... ... ... тексеру
(обследование деловой активности) қоғамдық пікірді зерттеуге негізделген.
Жиналған ақпарат нақты жағдайды көрсетеді, және болашақ уақытқа болжам
көрсетеді. Мұндай тексерулер өндірістік күштерді қолданудың ай ... ... ... шектейтін факторларды бағалау, жалпы экономикалық
жағдайларды бағалау сияқты мәселелерді ескере отырып, кең ауқымды
ақпараттарды жинақтайды.
Тексеру мәліметтерін түсіндіру (интерпретация) және қатар қою ... екі ... ... ... ... ... үш жауаптың біреуі берілетін сұрақтар үшін
баланс (проценттік сальдо) қолданылады. Ол оң және ... ... ... ... ... нольдік
белгіден төмен де жоғары да ауысып тұрады, мұнда оң ... ... ... ... ал ... ... көтерілудің өлшемін (величина) көрсетеді. Осылай, өзгерістер
индексі өзгерістердің бағыты мен өлшемін көрсетеді.
- Кәсіпкерлік сенімділік ... Бұл ... үш ... ... ... анықталады. Олар күтілетін шығарылым (выпуск), нақты
сұраныс, дайын өнімнің ағымдағы қалдықтары туралы сұрақтар. Осылай
әрбір көрсеткіштің өсуі немесе төмендеуін белгілейтін ... ... ... ... Индекстің оң белгісі экономикалық
қызметтің өсуін, ал теріс белгісі оның төмендеуін көрсетеді.
Мұндай әдістер Экономикалық серіктестік және даму ұйымының 22 ... ... ... таңдамалы тексерулерді
ұйымдастыруда(выборочное обследование) қолданылады. Бельгия, Германия,
Греция, Нидерланды, Испания, Швейцарияда тексерулер ай сайын ... ... ... ... Дания, Норвегия, Португалия, Финляндия,
Швецияда тоқсан сайын жүргізіледі, Франция, Италия, Ұлыбританияда негізгі
тексерулер ай ... ал ... ... тоқсан сайын жүргізіледі.
Аталған мемлекеттердің 80 пайызында ақпарат көзі болып кәсіпорындар
табылады.
Мысалға АҚШ та NEW YORK TIMES BUSINESS INDEX деп аталатын
индекс ... бұл ... ... ... ... ... ... күрделі индексті білдіреді.Оны есептеу үшін өткен аптаның
жылдам мәліметтерін қолданады. /14,4б/. Бұл индекс ... ... ... теміржол жүк тасымалы, мыс өндірісі, электр
энергиясын шығару, құрылыс картонын және полиматериалдар өндірісі. Бұл
индекс ... ... ... 1929 ... бері ... белсенділік деңгейін бағалау, оның өзгеріс жағдайын
түсіндіру және болашақ жағдайы туралы болжам жасау тек қана конъюнктураның
тұрақты және тұрақты емес(сезонные, циклические) ... ... деп ... ... ғана ... болады. Толқымалы процестер
әдетте қалпына келеді. Сонымен қатар қоғамның экономикалық өмірінің
динамикалық процесінде іскерлік белсенділікті басқару моделіне кездейсоқ
құрамдастар ... кіре ... ... ... ... да ... тенденции).
Ұлттық шаруашылық жүйесі деңгейінде іскерлік белсенділікті
басқару мемлекеттің ... ... ... және антициклды шаралар жүйесі
формасында болады. Төмендеу фазасында мемлекет салық ставкаларын
төмендетеді, жаңа инвестицияларға ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Нәтижесінде,
жиынтық сұраныс өседі, ары қарай өндіріс те өседі, іскерлік белсенділік
күшейеді, ақырында капитал салымдары өседі, жұмыссыздық деңгейі ... т.б. оң ... орын ... ... көтерілуі жағдайында мемлекет тежеу
(сдерживание) саясатын жүргізеді, яғни салық ставкасын өсіреді, мемлекеттік
шығындарды қысқартады, амортизациялық саясатта шектеулер қояды.
Нәтижесінде, сұраныс пен ... алу ... ... және экономикалық
белсенділік төмендейді. Осы кезеңде ссудалар бойынша пайыздық ставкалар
өседі, банктің несие ресурстарының қысқаруы орын ... ... ... жұмсарту шаралары нақты сол уақыттағы экономикалық
конъюнктураның толқыныстарына қарсы бағытта жүруі керек.
Осылайша, ... ... ... және көп ... қамтиды және ресурстардың барлық түрлерінің тиімді
пайдаланылуы керектігін көрсете отырып, ұйымның шаруашылық қызметін және
оның ... ... ... ... ... белсенділікті мемлекеттік реттеу жүйесіндегі салықтардың орны
және шетел тәжірибесі.
Теориялық зерттеулер мен ... және ... да ... ... ... экономиканың қалыптасуында және оның тиімді қызмет
етуінде мемлекеттің орасан зор ролінің басым екенін көрсетіп отыр.
Мемлекеттің экономикаға ... ... ... ... ... (мысалы, АҚШ) мемлекет халық шаруашылығының дамуына орасан әсер
етеді. Бұл мәселеге Р Фриш (Норвегия), Я. Тинберген ... ... ... ДЖ. М. ... У.К. ... және К. ... (АҚШ)
сияқты экономист ғалымдар зерттеулерін арнады. Бұлардың идеялары әсіресе
Францияның индикативті жоспарлауының негізін қалаған.
Мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... функциясы арқылы мемлекет қазынасын толтырудың
негізгі көзі болып табылады. Олардың басқа негізгі функциясы экономиканы
мемлекеттік реттеуден көрінеді. Салық саясатының құралдарымен (рычаги)
мемлекет экономикалық ... ... ... ... конъюнктурасының
жағдайына әсер етеді.
Салықтық жүктеменің дәрежесі мемлекеттің өз функциясын орындау
үшін керекті ... алу ... де, ... ... ... белсенділік
деңгейінің субъективті факторы болып табылатын өндірісті дамыту мен
кәсіпкерлік пайда табудағы салық төлеушілердің де мүдделерін ескеруі қажет.
Салық салу процесінде екі жақтың да ... ... ... ... мәні ... ... туындайды. Бірақ тиімді салық салу шегінің
қайда жатқанын нақты айту қиын. Француз философы Ш. ... өз ... ... «қол ... қай ... ... қанша бөлігін
қалдыру өте зор ақыл мен даналықты талап етеді» ... ... ... ... орыс ... Н.Н. ... салық
жүктемесі туралы мәселені қарастыруда «салықтық мәселелердің барлығы салық
салудың екі шекарасы – мемлекет ... және ... ... арасында туындап, жүзеге асады» деген. Осы екі бастаудың
күресі қаржы тарихында үлкен із қалдырған дейді /16,27б/. Кейіннен С.Ю.
Витте «мемлекет салықтар ... өз ... ... мүлкінің
қайсібір бөлігін алу құқында, өз саясатында белгілі бір этикалық,
экономикалық бастауларды негізге алу керек, керісінше ... ... ... ... ... ол, өзінің өмір сүру мәнін жоғалтар еді» деп
көрсеткен /17,55б/.
Нақты бір ... ... ... оның ... асуы ... ... екі жағы – мемлекет пен төлеушілер мүддесі арсында
компромисс бола ала ма, жоқ па осыдан көрінеді. Оптималды құрылған салық
жүйесі қаржы ... ... ... ... қана
қоймай (фискалдық функциясын жүзеге асыру), салық төлеушінің кәсіпкерлік
қызметке стимулын да түсірмеу ... ... ... ... ... ізденуге(реттеушілік функциясын жүзеге асыру) кедергі
келтірмей, керісінше іскерлік белсенділікті көтеру керек.
Кез келген қоғамның шаруашылық механизмін қалыптастырудың
методологиялық негізі болып экономикалық мүдделер жүйесі ... ... іске ... тұрақты экономикалық тепе теңдіктің қажетті шарты болып
және тиімді қызмет етуші шаруашылық механизмінің негізгі мақсаты ... Ф. ... ... ... ... қатынастары ең біріншіден
мүдделер ретінде көрінеді деп ... ... ... ... ... ... ... айтылады.
Кейбір авторлар экономикалық мүдделерді экономикалық
жағдайлармен шарттастырылған субъективті құбылысты бейнелейтін(сананың
жағдайы, ойлар мен көңілдің бағыты, (состояние сознания, направление мыслей
и внимания)) категория ретінде ... ... ... ... ... өндірістік қатынастарды
бейнелейтін, объективті шарттастырылған категория деп санайды, ... ... ... ... ... байланысты емес деп
есептейді. /20,236б/.
Тағы басқа авторлар мүдделерді объективті мазмұн мен
субъективті форманың бірлігі деп қарастырады /21,147б/.
Кез келген экономикалық ... ... ... өсіп келе
жатқан қажеттіліктерін қанағаттандыру. Сәйкесінше, экономикалық мүдделерді
тиімді ... ... ... ... ... ... осы ... белсенді түрде жүзеге асыруға анағұрлым жоғары ықпал
ететін тиімді салық саясаты жатады.
Кез келген экономикалық модельдегі қоғамдық ... ... ... ... ... тәуелді және қарама қайшылықта
болады. Бұл нақты мазмұны қалыптасқан әлеуметтік экономикалық жағдайларға
тәуелді болатын экономикалық мүдделердің біріңғай жүйесінің бар ... ... ... ... қайшылығы мүдделердің келісімі
механизмін үнемі іздеу және жаңартуды, тұрақты экономикалық өсудің қажетті
шарты ретінде экономикалық тепе теңдікті қамтамасыз ету мақсатында,
туындайтын қарама қайшылықтарды ... ... ... ... жүйесі біріңғай, бірақ мазмұны бойынша
біртекті емес. Қарама қайшылықтардың шешілімі салықтық реттеу әдістерімен
мүмкін болатын экономикалық мүдделердің тобын қарастыруға болады:
1. ... ... иесі мен ... ... ... ... ... иесі нің мүддесі;
3. Жалдамалы жұмысшы мүддесі;
4. Әртүрлі шаруашылық жүргізуші ... ... ... пен ... ... ... ... меншік иесі мен жалдамалы жұмысшы мүдделерінің үйлесімі
экономикалық мүдделердің негізгі жүйе қалыптастырушы факторлары болып
табылады. Ал олардың арасындағы ... ... шешу ... тепе ... ... ... ... табылады. Меншік иесі де,
жалдамалы жұмысшы да өндірістің кеңеюіне, оның пайдалылығының артуына,
еңбек өнімділігінің артуына мүдделі. ... өсуі ... ... ... ... шаруашылық жүргізудің екі субъектісінің де
мүдделеріне жауап береді.
Кәсіпорын меншік иесі мен ... ... ... - ... шешу ... ... ... қажетті
шарты болып табылады.
Қарама- қайшылықтар қосылған құнды бөлу кезінде пайда ... ... ... ... иесінің иелігінде қалады,қандай бөліктері
дивидентер төлеу мен ... ... ... ... кезеңінде
қайшылықтар туындайды. Кәсіпкерлермен жалдамалы жұмыскерлердің арасында
экономикалық ... ... ... ... ... ... өнімді тиімді бөлу ... қол ... ... өзі ... ... ... арқылы меншік
иесі мен жалдамалы жұмыскердің мүдделерін мемлекеттің ... қол ... ... ... ... ... үшін ... ұдайы
ұлғаймалы өндірісті ынталандыру керек ,ол болса өз кезегінде кәсіпкердің
меншік ... де, ... ... де ... ... ... ... стимулдар арқылы екі жақтың да ... ... ... ... құралдарға прогрессивті салық салуды,
жалақының ... ... ең ... ... әр ... ... ... болады.
Кәсіпорын меншік иесінің мүдделері де қарама- қайшы да біркелкі
емес. ... ... ... ... ... пайданың көп
бөлігін экономикалық қызметті ары ... ... ... ... Кәсіпкердің кәсіпкерлікке деген мықты ішкі стимулдарын
қарастыратын оның жеке ... ... ... көп ... ... жұмсатқызады. Пайданың инвестициялауға ... жеке ... ... ... арасындағы қатынас
көптеген факторларға тәуелді. Оған ... ... ... әлеуметтік - экономикалық жағдайлар ғана емес, сондай- ақ
меншік иесінің ... ... оның ... ... мотивтері жатады. Пайдаға жеңілдетілген салық салу,
жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... салық механиздері арқылы ... ... жеке ... ... ... ... оптималды арақатынасын таңдауға
мүмкіндік береді.
Өзінің ... ... ... жұмысшының да мүддесі бірыңғай
емес. Жұмысшының экономикалық ... ... ... ... ... ... арақатынасындағы мәселеге байланысты. Ағымдық
тұтынуға кететін табыстар халықтың ... ... бар ... ... ... дамуына да әсер ... ... жеке ... ... ... ... ... болып табылады. Қазақстанда бұл процесс орташа табыс көлемінің
төмен болуымен, ... ... ... тежелуде.
Жұмысбастылық пен еңбекақы төңірегінде мемлекеттік тиімді саясат, жеке
салымдарды ... ... ... ... мен ... ... табыстарға салық салудан бас тарту, табыс салығының
прогрессивтілігі жинақтардың ... оң әсер ... ... жүргізуші субъектілердің экономикалық мүдделері де ... ... ... кез ... ... ... ... мақсаты
пайданы мүмкіндігінше көп алу.Осы мақсатқа жету үшін ... ... алу, ... ... ... ... үшін өзара бәсекелестік күреске түседі. Әр түрлі бағыттағы
экономикалық ... ... ... ... ... ... Мүдделердің шешілмеуі экономика үшін экономикалық
дағдарыс ... ... ... ... ... реттеу
осындай қайшылықтарды жоя алады. Монополияға қарсы ... ... ... инвестиция салудың салықтық жеңілдіктері. ... үш ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің
экономикалық мүдделерін ... ... ... ... ... ... және ... жүргізуші субъектілердің шаруашылық
мүдделері өзара байланыста ... ... ... ... сәйкес келе
бермейді. Мемлекеттің қоғамдық мүдделерді жүзеге асыруға ... - ... ... ... асыру үшін, өзіне қажетті
ақша ... ... болу ... ал ол өз ... ... салудың
жоғарғы деңгейін талап етеді. Кәсіпкер болса, керісінше оның ... ... ... төмендететін салықтардың төмендеуіне
мүдделі. Мемлекеттік бюджет арқылы ... ... ... жасалған
құнмен шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... оптималды (тиімді) арақатынастың болмауы әлеуметтік- экономикалық
дамудың мемлекеттік бағдарламаның орындалмауы немесе ... ... ... ... ... ол, ... де ... жүктеменің шекті көлемін анықтау арқылы салықтық реттеу бұл
мәселеде компромистік шешім табуға ықпал етеді.
Осылайша, қазіргі экономикалық ... ... ... әрі
қарама- қайшы.Экономикалық мүдделердің өзінің шыңына жеткен қарама-
қайшылығы жүйенің біртұтастығын ... ... ... ... ... байланыстардың бұзылуына, меншік иесі мен жалдамалы
жұмысшылардың арасында қақтығыстарға, жоғары ақы төленетін және төмен ... ... ... ... ... ... ... салықтық реттеу экономикалық мүдделердің әр ... ... ... ... шешу ... ... керек.
Экономикалық мүдделердің теңгерімділігіне салықтық реттеудің тиімді әсер
етуінің механизмін жасау үшін тиімді салық салу ... ... ... зерттеушілердің мәліметтері бойынша ... ... ... әсер ету ... ... ретінде қарастырылып, бірінші
орынға қойылған./8,36б/.
Алексанкин Д.А. осы процесті зерттеуді ... ала ... ... ... ұлттық экономикада, оның жекелеген ... ... ... ... ... ... үлесін өзгерту арқылы
іскерлік белсенділікті мемлекеттік реттеудің құралы ... ... ... ... ... - экономикалық өсу темпін
жеделдету жағдайында салық жүйесін ... ... ... ... ... ... пайда үлесін төмендету арқылы көтеруге
бағытталуы керек. Сандық өсумен қатар сапалық өсу де ... ... ... әр ... мен ... ... ... керек
(дифференцировать)/22,42б/.
Ресей экономистері В.П.Позняков пен А.Л.Журавлевтер кәсіпкерлердің
іскерлік белсенділігінің динамикасын ... ... ... талдай келе
(1992-2001) жергілікті жерлерде салық салуды реттейтін заңдардың бірыңғай
еместігін ... бұл өз ... ... ... мен ... ... ... және іскерлік, белсенділік деңгейінің
төмендеп көлеңкелі ... ... ... ... ... ... ... таңда кәсіпкерліктің дамуына кедергі келтіретін
шектен тыс салықтар бекітілген деп атап ... ... ... көп ... кетеді, өйткені әртүрлі деңгейдегі салықтардың әр
түрлері бойынша ... ... ... Мұның бәрі кәсіпкерлік
қызметті көлеңкелі секторға итермелейді.
Кәсіпкерлік қызметті реттеуде ... екі ... роль ... ... ... жасалған құнның бөлігін өзіне иеленудің
әдісі болып табылады және мәжбүрлеу сипатына ие. Мемлекет қосылған ... ... ... ... өз ... ... отырып кәсіпкерлік
орта мен инфрақұрылымды қалыптастыру үшін ... ... ... ... алады.
Мемлекеттің іскерлік белсенділік пен кәсіпкерлік ... ... ... ... ... бүкіл халық шаруашылығы
масштабында кәсіпкерлікті дамытуды ... ең ... ... ... ... ... ... қосылған құнды бөлудің ... ... ... ... ... әсер ету ... ... құнның бір бөлігін тікелей алуға мүмкіндік береді.
Салықтардың ... ... салу ... мен объектілерін, салық
базасын, салық ставкасын, ... мен ... ... ... салу ... өзгерте отырып мемлекет іскерлік белсенділікті бір
бағытта ынталандырады, ал басқа бағыттарда тежейді.
Батыстық экономикалық ... ... ... ... ... мен ... ... белсенділігіне әсерін
зерттеуде мол ... бар. ... ... бұл ... ... ... бір ... талап етеді.
20- шы ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... ... мен ... ... арасындағы байланысты
сипаттайтын заңдылықты ашқан болатын.
Әртүрлі елдердің статистикалық мәліметтерін жинақтай келе ол, ... ... ... өсуі мен іскерлік белсенділікті
ынталандырады, яғни, салық салу ... да ... ... ... ... төмен ставка болса мемлекет ... ... ... ... салықтар өндірісті қысады, кәсіпорынды айналым қаражаттары
мен инвестициядан шектейді. Бұл ... ... ... ... негізгі идеясы шекті салық ставкалары жоғары болған сайын
индивидуумдардың салықтан ... ... ... ... береді. Адамдар
салықтар төлеу үшін жұмыс жасамайды /24,9б/.
Егер кәсіпкер пайда алу перспиктивасын көрмесе немесе ... ... етуі ... әрі ... салықтар түрінде дискриминацияға
ұшыраса, онда экономикалық белсенділік төмендей ... Және ... ... ... болады, яғни Лаффердің ойынша, шаруашылық
субъектілердің ... ... ... ... үшін ... күш болып
табылады /24,9б/.
Сурет 1.1. Салық салу деңгейінің өзгеруінің салықтық төлемдер ... 1.1. ... ... ... ... ... зерттеуі бойынша салық жүктемесінің 100 %-ға дейін өсуіне
қарай салықтық түсімдер бастапқыда нөлден белгілі бір ... ... одан ... күрт ... ... салықтық түсімдер нөлге
теңейеді, өйткені ол конфескациялық сияқты сипатқа ие ... ... ... да ... өндірістік қызметін тоқтатады /25,302-
303б/. Мұндай жағдайға жол берілмеу керектігін классикалық мектеп өкілдері
А.Смит және ... да ... ... салықтар олардың төлеудің көзі
ретінде капиталды қарастырмауы (затрагивать) керек, мұндай ... ... ... те ... ... ... ... Н.И.Тургенев
салықтарды алудың жалпы ережесі деп “салықтар табыстан, оның ... ... ... ... ... ... көздері сарқылмауы
керек”/26,141б/.
Салық жүктемесінің белгілі бір деңгейінен ... ... ... ... ... ... жоғары ставкалары шаруашылық
субъектілерінің іскерлік белсенділігін тежейді.Сәйкесінше салық базасы
(макродеңгейде жиынтық өнім немесе ... ... ... және ол ... өсуіне қарағанда жылдам қарқынмен ... ... ... деңгейінен жоғары тұрса, салық ставкаларының төмендеуі
мемлекетке де, ... ... де ... болатыны айқын, яғни шаруашылық
субъектілерінің пайдасы мен іскерлік белсенділігінің өсуіне қарай бюджет
түсімдері де өседі. Осылайша, ... ... ... ... ... ... мен инвестицияға, инновация мен кәсіпкерлік тәуекелге деген ынтаны
туғызады ... ... ... ... ... ... салу процесінің екі жағы да ұтады: мемлекет бюджет түсімдерінің ... ал ... ... ... ... ... ... практикалық дәлелдер келтіруге болады.АҚШ- та
Р.Рейган тұсында салықтрды төмендетуге бағытталған шаралардың нәтижесінде
салық реформасы басталғаннан (1986) алты жыл ... ... ... млрд ... ... ... ақ корпарация ... ... ... ... ... ... табыстардың үлесі 80-
ші жылдардың ... ... ... (ал оған ... ол ... ал 1990 жылдарға қарай 1983 жылғы 6,2%-дан 12,2% -ға өскен (
салық базасын өсіріп, ... ... ... ... те, ... ... деген тұжырымды айғақтайды). Салық базасын өсірудің есебінен, пайдаға
салынатын салықтардан түсімдер 37 ... ... ... дейін
өскен (жоғарыда көрсетілген уақыт аралығында) /27,119б/.
Ұлыбританияда салық ставкаларын төмендету бойынша ... ... ... ... ... ... ... жылдарында табыс салығы
ставкасы 33 пайыздан 20 пайызға дейін, ал ... ... ... ... 52 ... 35 пайызға дейін ақырындап төмендетілген. Салық
реформасы ағылшын экономикасына капитал ағымына әсер ... ... ... ... табыс алатын жеке тұлғалар мен корпапациялардың біршама
көлемі өздерінің іскерлік белсенділігін шетелге ауыстыруға ұмтылған. ... ... ... ... үшін де өте ... жылдары
табыс және корпаративті салық ставкаларының төмендеуі капитал эммиграциясы
мәселесін шешуге мүмкіндік ... яғни ... ... қайта орала
бастаған /27,121б/.
Қазіргі таңда Қазақстанда ... ... ... бюджет
табыстарын өсіруге мүмкіндікткр бар. Олар ... ... ... ... ... ... көлеңкелі сектор шеңберінен
шығуында, шетел инвестициялары көлемінің өсуінде көрінуі мүмкін. Мұның ... ... ... ... ... ... ... есебінен болуы керек.
Салықтардың ынталандырушы және фискалдық функцияларының арасында
белгілі бір ... бар. ... ... ... табыстармен
қамтамасыз ету экономикалық өсуді ынталандыру ... ... ... үшін ... ... ... экономисі Я Корнай бұл мәселе бойынша өз ойын былай
білдіреді. Халықты ... ... ... ... ... мен
экономикалық өсу арасында тығыз байланыс бар. Бір жағынан, әлеуметтік
мақсаттарға өте көп ... ... ... ... ... кеңеюі мен жаңа жұмыс орындарының ... ... ... деңгейіне жетуге кедергі келтіріді. Ақырында мұндай
аударымдар экономикалық өсу фазасына өтуді ... да, оның ... бір ... ... халықты әлеуметтік қорғауға
бюджеттік қаржыландыру анағұрлым қысқарған сайын жұмыс күшін ... ... ... азаяды, яғни өндірістің кеңеюі мен жаңа жұмыс
орындарын ашуға деген ... ... ... өсу ... Экономикалық өсудің негізінде әлеуметтік салада талап етілетін
барлық ... ... ... ... Барлық дерлік дамыған елдерде
салық жүктемесінің 35-40% болуы қалыпты жағдай деп есептеледі.
1.3 кестесінде ... ... ... макроэкономикалық
көрсеткіштерін қарастырудағы мәліметтер 1970 одан ... ... ... ... процесінде салық жүйесі арқылы қайта
бөлінетін ЖҰӨ- ге шаққандағы салықтардың үлесі көрсетіледі. Осы ... ... ... ... ... ретінде іскерлік
белсенділікті ынталандыру болды.
Кесте 1.3 ... ... ... жүктеменің макроэкономикалық
көрсеткіштерінің маңызы
(пайызбен)
|Мемлекет атауы ... ... мен ... |
| ... үлесі ... |45,5 ... |46,6 ... |33,9 ... |42,9 ... |35,5 ... |42,9 ... |36,3 ... |44,8 ... |31,8 ... |46,3 ... |54,2 ... |28,6 ... ... Жыл ... ... ... жинағы, 2006ж: Стат.
Сб.//Госкомстат России. – ... ... ... ... көптеген дамыған елдерде салық
жүйесі мемлекеттің қажеттіліктерін ... ... ... ЖҰӨ
-нің үлесінің 30-40 пайыздан алмай қамтамасыз ету ... ... ... ... салық жүктемесі көрсеткішінің ұлттық экономикаға әсері 50
пайыздан асып кетеді екен. Бірақ бұл елде ... ... ... экономикалық міндеттердің(тегін білім алу, денсаулық сақтау,
әлеуметтік ... ... ... т.б) ... ... ал ... ... субъектілері мұндай міндеттерді өз есебінен орындайды.
Салық төлеушілер мен мемлекет мүдделері ... ... ... ... ... деңгейімен қол жеткізіледі.
Ал келесі жағынан басқа елдерге ... ... АҚШ пен ... осы ... ... функцияларын ЖҰӨ-нен 28-31% ала отырып та тиімді
орындауға мүмкіндік береді. Кәсіпорынның салықтық жүктемесі мен ... ... ... ... ... өте күрделі. Біріншден,
жоғарыда көрсетілген Лаффер қисығы ойыс (дуга) формасында болады және жақсы
экономикалық нәтижеге ... ең ... ... ... емес, олар оптималды
болған кезде қол жеткізілетінін көрсетеді. Тым төмен ... аз ... ... ... ... ал тым ... салықтар
өндірістің қысқаруына байланысты қайтадан осындай жағдайға әкеледі.
Екіншіден, барлық елдерге және ... ... өте ... ... деп ... ... Алымдардың (изъятия) оптималды ... әр ... ... байланысты болады.Олар меншік құрылымы, еңбек
шығындары, салықтық ... ... ... деңгейі, елдің
әлемдік нарыққа қосылу деңгейі т.б. мәселелерге байланысты болады.
Үшіншіден, экономиканың ... ... ... ... ... түскенде өнім шығару көтеріле ме және жиналған салықтар мемлекеттің
барлық қажеттіліктерін өтеуге жете ме, ... ме ... ... Жоғары
инфляция кезінде Лаффер қисығына сүйену пайдасыз: ... ... ... ақшаларды инвестицияға немесе айналым ... ... ... ... ... ... салған тиімдірек. Тек
қаржылық тұрақтылық жағдайында ғана Лаффер заңдылығының ... ... ... ... шығымдарының маңызды құрамдамасы,
бірақ тек бір ғана ... ... ... ... қызметіне
материалдық және еңбек ресурстарының, энергияның бағасы, несие бағасы және
оның икемділігі (доступность), бюрократиялық ... ... ... әсер ... ... көрсеткіштерінің әртүрлілігін ескере отырып,
салық жүктемесінің белгілі бір деңгейі шаруашылық субъектісінің қабылдайтын
шешіміне әр түрлі әсер ... ... ... ... ... ... жоспарлау керек немесе осы саладағы жағдай бойынша
салық құрамының (составляющая) өзгеру деңгейін күшейту керек.
Аталған факторларды ескере отырып, шаруашылық ... үшін ... ... сандық анықталу мәселесі емес, шектен тыс салық салу
және өзгерістерді сезінудің маңыздылығын атап кету керек. ... ... тыс ... жүктеме белгілерін анықтап ... ... ... жоғалуы; көлеңкелі экономика масштабының кеңеюі; шаруашылық
субъектілердің ... ... ... (бұл басқа шаруашылық
субъектілермен де мемлекетпен де есеп айырысуда туындайтын қиыншылықтардан
көрінеді); жеке тұлғаларды ... ... ... осы ... үшін арнайы
құрылған компаниялар арқылы салықтан үнемділік жасау үшін ... ... ... ... ... ескере отырып, салықтық жүктемесі тым жоғары
болғанда бюджет ... ... ... ... ... іске асыру, мемлекеттің саясатын сайлаушылар тарапынан қолдауды
көтеру, ... ... ... белсенділігін өсіруге әсер
ететін салық салу қағидаларын ұстану ... үшін ... ... ... ... ... ... аталған шаралар ... ... және ... ... ... ... жалтаруға қарсы
тұру шараларына қарағанда тиімдірек болады.
Тиісінше, шаруашылық ... ... ... ... шешімдеріне
әсер ете отырып, салықтық төлемдер шығындар элементі болып табылады.
Салықтар формасында кәсіпорыннан ... ... ... ... ... ... ... мұнда өндіріс пен өнімді өткізу ... ... ... ... ... шектеулер жағдайында (оның ішінде, жалақы,
қарыз қаражаттары бойынша пайыз ставкасы, дайын өнім бағасы, ... құны т.б), ... ... ... ... ... ... пайда алу мүмкіндігі өте төмен болады. ... да ... ... төмен салықтар іскерлік ... ... ... ... ... ... ... көтеріледі. Тиісінше
анағұрлым жоғары салықтар іскерлік белсенділікке теріс бағытта әсер етеді.
Экономикаға, оның ... ... ... ... ... ... бөлу ... реттеушілік функциясының
практикалық қолданылуының негізі болып ... ... ... табыстылығын соғыстан кейінгі ... ... ... ... шаралары және жиырмасыншы ғасырдың екінші
жартысында ҒТП (ғылыми техникалық прогресс) ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілері алатын пайдаға пайдаға салықтық ... ... мен ... іскерлік белсенділік деңгейі өте тығыз
байланысты ... ... осы ... реттеушілік функциясын
экономикалық өсуді ынталандыру үшін қолдану керек.
Салық ... ... ... ... ... фискалдық және
реттеушілік функцияларын ұтымды үлестіре алса ғана экономикалық өсуге ... Шет ... ... көрсеткендей,салықтардың анағұрлым көп
алынуы іскерлік белсенділік стимулын төмендетеді, бұл болса шаруашылық
субъектілерінің ... ғана ... ... ... мемлекет табысын да
қысқартады.
Мемлекеттің өзінің функцияларын орындау ... ... ... ... ... салық салу деңгейін ізденуі
экономикасы дамыған елдердердің салық жүйелерін қазіргі таңдағы ... ... - ... ... де, ... де
салықтарға қатынасын ашатын сандық қана емес, сонымен қатар сапалық та ... атап өту ... Бұл ... ... ... адамдар мен
кәсіпорындардың қолынан келмейтін, қоғамдық пайдалы ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Екіншіден,салық төлеушілердің мүдделерін ескеру қажет,олар салық ... ... ... ... ... және ... ... табуы керек.
Салық жүктемесінің сандық өлшемімен қатар ... ... ... ... ... ... ... бағалау да өте ... ... екі ... ... ... (описание) келмейді, өйтені
іскерлік белсенділіктің ... ... ... ... ... ... ... теріс жақтар қатар жүреді. Салықтық заңнама
экономикаға салықтық жүктеменің тым ауыр екендігін және ... ... ... ... ... ... ... барлық салық жүйелерінің ортақ ұқсас сипаттары бар:
- Олардың қолданылуының мақсаты мемлекеттің салықтық табыстарын ... ... ... Салық жүйесінің құрылысы экономикалық теорияның әділеттілік, ... ... ... және т.б. ... ... жүзеге
асырылады.
1.4. кестесіндегі мәліметтер бірыңғай, әмбебап салық жүйесінің болуы
мүмкін емес екендігін көрсетеді.
Қандай ... ... әр бір елде ... ... әлеуметтік-
экономикалық, психологиялық және де территориялық жағдайлары ескерілуі
керек.
Іскерлік белсенділікті салықтық ... ... ... үшін, дамыған
елдерде әртүрлі нарықтық концепциялардың ерекшеліктерін ескеру ерекше мәнге
ие. ... ... екі ... ... бар: ... Жапония)
және "әлеуметтік нарықтық" (Германия, Швеция, Франция) концепциялар. Бұлай
бөліп көрсету әрине біршама шартты ... ... ... олардың
әрқайсысының өзінің ерекшеліктері бар, оның ішінде салық жүйесінің де өз
ерекшеліктері бар.
Бұл модельдердің ... ... ... ... ... ... ... Либералдық концепция бойынша, оған ... ... ... ... бас ... тән, ол өз кезегінде
салық салудың жалпы ставкасын төмендетуге мүмкіндік береді. ”Әлеуметтік
нарықтық ... үшін ... ... ... ... салық
салынатын табыстан көптеген жеңілдіктер ретінде салықтардың дифференциясы
тән.
Бірінші аталған бағыт ... ... ... ... ... ... ... Екіншісі ұдайы өндіріс процесі мен ғылыми техникалық
прогреске мақсатты ... әсер ... ... ... нарықтық
экономиканың екі аталған модельіне тән ... ... ... зерттелетін мәселені тереңірек қарастыруға және
әртүрлі елдерге тән сипатты белгілерді анықтауға ... ... ... ... ... ... үшін немесе екі бағыттың да ... ... ... ... үшін қажет.
Айталық, бәсекені алатын болсақ, ол либералды экономиканың негізгі
элементі ғана ... ... ... ол әлеуметтік құндылық, өйткені ол әрбір
тұлғаның еркіндігін ... ... ... ... ... Осыған байланысты салық жүйесі бағалардың бұзылуын ... ... ... ... ... ... тауар бағасына
тікелей кіретін, тұтынуға салынатын салықтардың ... ... ... ... ... салыстырмалы төмен болуында. АҚШ-та бұл үлес
7,6% , Жапонияда 4,2%. Ал Германия мен Францияда бұл үлес 16,6% және ... ... ... ... салық салу нормасының өзгеруін немесе салық
салынатын бірлікке салық көлемінің өзгеруін білдіреді, бұл ... ... ... ... белсенділікті реттеуде анағұрлым маңызды роль
ойнайды. Олардың ... ... ... жүргізуші субъектілердің
арасында жасалған құнның бөлігін бөледі және қайта бөліп отырады.
Кесте 1.4. ... ... ... ... ... ... ... |Пайдаға |Кәсіпке |ҚҚС |Әлеуметтік |
| ... ... ... | ... ... |
| | ... ... | | |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... ... ... |1,5 |17,5 |- |- |15,0 |- ... |5,0 |40,0 |- |4,0 |18,5 |17,2 ... |- |35,5 |- |12,0 |35,0 |6,0 ... |тек жеке |28,0 |- |25,0 |33,0 |5,0 |
| ... | | | | | ... |0,3 |23,0 |- |20,0 |10,0 |7,8 ... |- |37,0 |- |18,6 |38,0 |9,0 ... |1,5 |30,0 |13,5 |20,0 |16,5 |15,1 ... |- |39,0 |- |21,0 |24,8 |12,5 ... |- |46,0 |- |19,0 |50,0 |8,6 ... |1,5 |36,0 |- |16,0 |23,0 |14,5 ... |1,3 |50,0 |18,0 |14,0 |18,6 |22,7 ... |1,5 |25,0 |- |22,0 |28,2 |7,3 ... |- |40,0 |- |22,0 |49,0 |- ... |2,2 |24,0 |- |18,0 |35,6 ... | ... | | | |ы ... |
| | |-30 | | | | ... ... ... статистикалық журналы,2006: Стат. Сб.// Госкомстат
России.- М., 2006; Александров И.М “Налоговая система России и ... : ... ... -155б-188.
Экономикалық өсуді қамтамасыз ететін кәсіпкерлік қызметке салықтық әсер
етудің мәні ең ... ... ... тәуелді, ал ол болса жинақтар
мен қорлардың өсуі ресурстарды инвестициялау жағдайын ... ... ... ... ... капиталдың қорлану процесіне жағдай
жасауы кәсіпкерлік қызметті дамытуға инвестицияны ынталандыру керек.
Жоғары және ... ... ... ... ... ... ... белсенділігіне, инвестициялық саясатқа әртүрлі әсер
етеді. Салық ставкаларын ... ... ... ... ... ... ... қызметті дамытуға инвестициялауын
ынталандыра алады.
Осындай мәселені кейнсиандықтар көтерген (Дж.Хикс, ... ... және т.б). Олар ... ... бар сұранысты өндіріс
пен іскерлік белсенділік өсуінің ... ... деп ... ... ... ... бірден тұтынуға кетеді, яғни ... ... ... ... инвестициялардың өсуін
ынталандырады. Ал жоғары табыстар болса, олардың көп бөлігі жинаққа ... ... ... (экономикалық тұрақсыздық жағдайында) және
экономиканың нақты секторына салынбайды, осылайша кәсіпкерліктің дамуын
шектейді. Жұмыссыздық ... ... ... экономикалық өсуге кедергі
жасайды, өйткені олар өндірістік инвестициялауға салынбайтын табыстардың
пассивті көзі ... ... ... ... ... ... алып отыру керек.
“Ұсыныс экономикасы”теориясының өкілдері (А.Лаффер, Дж. Бьюкенен,
Г.Талок және т.б) ... ... ... ... Олардың пікірінше, жоғары
табыстардан құралатын жинақтар инвестиция мен ... өсуі ... ... Сондықтан кәсіпкерлікті дамыту мен іскерлік
белсенділікті дамыту үшін ... ... ... ... ... ... Қорлануды шектететін негізгі кедергі ол-
жоғары салықтар.
Кәсіпкерлер табысының көп бөлігі алатын ... ... ... ... және өндірісті кеңейту мен инвестициялау саясатын
тежейді. Мемлекет жеке секторда ... ... ... ... ... ... негізінен салық жүйесі арқылы жағдай жасауы
керек. Салық ставкаларының төмендеуінің ... ... әсер ... мен халық табысының өсуіне әкеледі, сәйкесінше ... ... ... әкеледі.
Салық ставкалврының жол берілетін шекті деңгейден асып ... және ... ... төмендеуіне, жинақтардың шетке кетуіне,
кәсіпкерлердің көлеңкелі экономикаға кетуіне әкелетін шаруашылық жүргізудің
нақты тәжірибесі дәлелдеп отыр.
Салықтардың қысқаруы ... ... ... әсер
етеді, оларға мемлекет, аймақтар, салалар ... ... ... үшін ... ... ... ... ставкаларын өзгерте
отырып, мемлекет инвестицилық шешімге әсер етеді, ... ... ... кеңеюіне немесе тарылуына әсер етеді.
Қазіргі жағдайда кейнсиандықтар мен А.Лаффердің идеялары өндірістің
өсуі мен салық ... ... ... ... ... ... жағдайында үйлеседі.
Кәсіпкерлікті дамыту мақсатында нарықтық экономикасы дамыған елдерде
мемлекет салық ставкаларын ... және ... ... саясатын
жүргізеді.Барлық дамыған елдерде жүргізілген реформалардың нәтижесі
корпарация пайдасына салынатын салық ... ... ... ... салық ставкасының төмендеуі қорланудың, инвестицияның өсуінің бір ... ... ... ... ... де өсуі ... ... 1981 жылғы салықтық реформаның нәтижесінде корпарацияның табыс
салығы мен жеке ... ... ... ... ... байқағанымыздай, 1985-2002 жылдар аралығында АҚШ-та пайдаға
салынатын салық 46% пайыздан 35% ... ... ... 45 пайыздан 25
пайызға дейін, Францияда 50 пайыздан 37 ... ... ... ... 37,5пайызға, Канадада 36 пайыздан 28 пыйызға дейін төмендеген.
Салық ставкаларын өзгерту іскерлік белсенділікті ... ... ... әдіс ... табылады. Бірақ осы және тағы басқа әдістерді
қолдану әлеуметтік экономикалық сипаттағы қиындықтармен ... ... ... ... ... ... мақсатында салық салудың
дифференциациясы және көп варианттылығы. Салықтық есептеулер массасының
өзгеруі, салық салудың ... мен ... ... ... ... ... қолданылу аясының өзгеруі және ... ... ... ... ... мен ... салудың
дифференциациясы белгілі бір салық саясаты мен ... ... ... ... ... ... салық салуды дамытудың негізгі бағыттары жөніндегі мәселе
әлі шешімін таппаған деуге болады. ... ... ... ... көп ... ... керек, яғни табиғи рентадан ... ... көшу ... ... ... ... Нобель сыйлығының лауреаты М.Алле қарапайым, анық
(прозрачный) болатын үш полюсті жүйе енгізуді ұсынады./31,15б/. Оның ойынша
салық ... үш ... ... ... ... ... тек қана ... активтерге салынатын капиталға салынатын салық;
- несиелеу механизмі арқылы іске қосылатын жаңа ... ... ... жасалатын пайдаға салынатын салық;
- біріңғай және әмбебап ставка бойынша алынатын тұтынуға салынатын
салық;
Үшіншіден, ... ... ... жүктеменің жоғары болуы іскерлік
белсенділіктің өсуіне кедергі жасайды, ол өндірісті көлеңкелі жағына қарай
итермелейді, ... ... ... ... мүддесін
төмендетеді,сәйкесінше ұлттық деңгейде ... ... ... 40 ... ... ... көлеңкелі айналамның үлесі өте жоғары
болып отыр /32,б.93/. ... ... 2002 ... ... ... ... 70 ... көлеңкелі экономикада /33,б.19/.
Төртіншіден, инновациялық инвестициялық климатты өзгерту негізінде
өндірісті өсіруде салықтардың реттеушілік рөлі ... ... ... ... салықтық жеңілдіктердің негізгі формасы болып, ... ... және ... ... жұмыстарға шығындарына,
пайдаға салатын салықты тікелей азайту болып табылады (АҚШ,Канада, Англия,
Италия, Бельгия т.б).
Бесіншіден, ... ... ... мемлекеттің анық және болжана
алатын саясатының негізі ретінде салық салудың тұрақтылығының болмауы.
1.5. Кесте. Дамыған елдерде 1985-2006 жылдар ... ... ... ... ставкаларының динамикасы
|Мемлекет |1985 |1987 |1991 |2000 |2006 ... |46,0 |40,0 |34,0 |35,0 |35,0 ... |43,3 |42,0 |37,7 |37,5 |37,5 ... |50,0 |44,0 |42,0 |34,0 |37,0 ... |45,0 |35,0 |35,0 |35,0 |24,0 ... |36,0 |36,0 |28,0 |28,0 |28,0 ... көзі: Галкин.В.Ю Некоторые вопросы тероии налогов// Финасы -1999-
№1-б 40;// ... -1999 ... ... ... бремя в
Россииской налоговой системе//Финансы -2006-№11-с.18-23; Александров.И.М
Налоговые системы России и ... ... ... -Пресс,2002- с. 155-
188.
Кәсіпкерлік қызметті тек қана салық ставкаларын өзгерту арқылы ... ... ... ... отырып, мемлекет шаруашылық
субъектілерінің қызметін ынталандыратын басқа да ... ... ... таңда кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған салықтық реттеудің
анағұрлым кең таралған әдістерінің бірі - ... ... ... ... мемлекетке экономикалық коньюнктураға байланысты капиталдың
қорлану интенсивтілігін реттеп отыруға мүмкіндік береді. Мемлекет ... ... ... ынталандырады, тұтыну және өндірістік тауарларға
жиынтық қоғамдық ... ... ... ... ... ... салықтар бойынша жеңілдіктер сол жеңілдіктер үшін
енгізілмейді, олар ... ... ... әсер ету ... деп ... ол ... ... пікір. Салықтық жеңілдіктерден бас
тарта отырып мемлекет экономикаға әсер ету тұтқаларынан айрылады, ағымдық
фискалдық ... ... ... мүмкіндіктерін тарылта отырып
экономикалық өсу стратегиясына ... ... ... жеңілдіктер салық салынбайтын минимум, салық салудан салық
төлеушілердің шығындары мен табыстарының кейбір түрлерін ... ... ... ... ішінара босату, төлемді кейінге қалдыру, салықтық
шегерімдер(скидки) мен несиелер арқылы көрініс табады. Қамту аясы ... екі ... ... ... болады:салааралық және жеке.
Салааралық жеңілдіктер халық шаруашылығының барлық саласындағы ... ... ... ... ... ... масштабында
өндіріс пен инвестицияларды ынталандыру. Салааралық салықтық жеңілдіктердің
анағұрлым маңызды ... ... ... амортизация және салықтық
инвестициялық несие болып табылады. Жеңілдетілген амортизацияны есептеудің
базасы ретінде ... ... ... ... немесе
сызықтық(линейная) есептен шығару ... ... әдіс ... ... ... ... жалпы алғашқы құны (сатып
алу құны) олардың қызмет ету жолдарының ... ... ... ... ... амортизациялық тозу екі не одан да көп есеге төмендейді.
Дамыған елдерде сызықтық емес (нелинейный) әдіс кең ... ... де ... азаю ... деп ... әдіс ... жыл
сайынғы амортизациялық аударымдар негізгі капиталдың қалдық құнына тұрақты
пайыз қою ретінде анықталады. Бұл әдіс ... ... іске ... жылдарда амортизациялық аударымдардың күрт өсуіне қол жеткізуіне
мүмкіндік ... ... ... шығарулардың өзгеріссіз жалпы
мерзімінде және олардың әрі қарай біршама төмендеуі жағдайында)
Жеделдетілген амортизация әдісінің қолданылу тәжірибесі жекелеген елдер
бойынша ... да ... да ... ... ... ... Ұқсас сипаттарына тоқталатын болсақ олар:
-Негізгі капиталдың шешуші элементтерінің қызмет ету мерзімімен қатар
амортизация ... мен ... ... ... өте терең
қарастырады (көп жағдайдабелгілі кезеңдерге ... ... ... ... екі ... есептеледі: 1.Толығымен бірыңғай әдіспен, кейбір
елдерде бұл туралы мәліметтер акционерлерлер алдында есеп беру үшін ... ... ... ... ... ... ... бойынша
жеделдетілген амортизация енгізу. Соңғы аталған мәліметтер салық ... ... ... ... жатқызылады да салық органдарына
мәлімет беріледі. Осы аталған көрсеткіштердің екі тобы ... ... ... органдарына беретін мәліметтер компания
есебіндегі мәліметтерден асып түседі, яғни жоғары /35,5б/.
Кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... де ... ол мақсаты салықтық жеңілдік болып табылады. Ол
кәсіпкерлерге ... ... ... ... жылы ... ... салық
төлемін кейінге қалдырудан көрінеді. Инвестициялық ... ... ... капитал салымдарының бір бөлігін мемлекеттің
несиелеуі деп қарастыруға ... ... ... ... ... несие- бұл ескірген ... ... жаңа ... ... ... ынталандыру үшін салықтық төлемдерді кейінге
қалдыру. Салықтық несие жаңа капитал салымдарының ... ... ... ... ... жеңілдіктерге қарағанда салықтық несие
есептелген салық сомасынан тікелей шегеріліп ... ... 20 - ... 50-60 ... ... ... елдерде
салықтық несие енгізілген.
Қазақстанда салықтық несие мәселесі бойынша ... ... ... ... ... ... ... мемлекет жеңілдіктер беру ... бір ... мен ... ... ... ... ... беру кәсіпкерлікті ретеу бойынша анағұрлым ауқымы тар, арнайы
(спецефикалық) міндеттерді ... ... ... ... ... кезінде берілетін жеңілдіктер өндірісте капитал салымын ... ... кең ... түрі ... ... мақсатта дамыған елдердің салықтық заңнамалары ... ... ... салаларына инвестициялауға бағытталған
пайданы салықтан толық немесе ішінара босатуды қарастырады.
Салық ... ... ... дамыған елдерде бар. 90-шы
жылдардың басында Жапония сарапшылары жекелеген ... ... ... ... Осылай, жеңілдіктер АҚШ-та, Англияда, Германияда және
Жапонияда пайдаға салынатын салықтан ... ... 20,25,16 және ... ... екен / 36,82б/. Жапонияны қоспағанда барлық елдерде
салықтық жеңілдіктердің нәтижесінде ... ... ... анағұрлым
төмендеуі байқалған. Жапонияда ерекше салық саясаты жүргізілген, яғни
пайдаға салынатын ... ... ... 50 ... болуы және өте аз
салықық жеңілдіктердің үйлесімінен көрінетін ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметке теріс әсері белсенді өнеркәсіп саясатын
жүргізумен ақталады.
Салық жеңілдіктері негізінен ұлттық деңгейде, аймақтық масшабта ... ... ... ... және ... ... ... бағытталады. Кейбір салықтық жеңілдіктер
компанияларға экономикалық тұрақтылығын сақтап қалуға көмектеседі. ... ... ... ... ... ... ... тастау бойынша жеңілдіктерді ... ... ... ... ... көмегімен салық салынатын пайдадан
шегерілетін амортизациялық шығындардың ... ... ... ... ... ... Мұндай жоғарылатуда пайданың бір
бөлігі өндіріс шығындарына кетеді де сәйкесінше, ... ... ... ... ... резервтердің құрылуы және салық
салынатын табыстан ғылыми зерттеу және тәжірибе -конструкторлық ... ... ... шығындарды толығымен немесе ішінара шегеру сияқты
салықтық жеңілдіктерді бөліп ... ... ... ... және
әртүрлі көлемде болатын мұндай жеңілдіктер Англияда, ... ... және т.б ... қолданылады. Мысалы, Италияда 1994 жылы ... ... бар, ... ... үшін салық салынатын пайданы
азайтуға жол берілген. 1994- 1995 ... ... бес ... ... ... ... көлемінен асатын инвестицияның 50%
көлемінде салық салынатын пайданы төмендету құқы ... ... ... еді. Бұл ... оңтүстігіндегі депрессивті
аудандарындағы кәсіпкерлікке де қатысты ... ... ... ... орта және кіші кәсіпорындардың
инвестициялық шығындарын (осы шығындардан 13,5% ... ... ақ ... ... ... оның ... ... үнемдейтін
технологияға шығындары шығарылып тастайды.Нидерландыда, 1996 ... ... ... салықтық жеңілдік ретінде салық салынатын пайдадан
инвестициялық ... бір ... ... ... рұқсат
берілген(белгілі нормативтер бойынша инвестиция көлеміне байланысты болады;
шамамен 20-25% инвестицияның аз көлеміне, ал ... көп ... ... ... ... ... 1-ші ... бастап Нидерландыда салық салынатын
пайдадан ғылыми зерттеу және ... ... ... ... шығындардың бір бөлігінде шегеріп тастайды /37,54б/.
Дамушу салалар мен аймақтар үшін, сондай - ақ жаңа ... ... ... және ... ... үшін ... ... салық ставкаларын жеңілдету сияқты салықтық жеңілдіктерді
атап өту ... ... ... ... ... ЖІӨ-гі салықтық
түсімдердің үлесі мен салықтар мен төлемдердің тиімді ставкасы ... ... ... ... ... қатынасы талданып отырған елдерде,мысалы
АҚШ-та 31,8%-дан 54,2%-ға дейін болса, Швецияда, ... ... ... ... ... ... 1995 жылы ... АҚШ-та 28,9%,
Швецияда 55,3%, сәйкесінше Батыс Европада орташа 39,9% болды /38,12б/.
Қазіргі таңда көптеген елдерде ... ... ... ... ... ... жеңілдіктердің қысқаруы тенденциясы байқалуда.
Бюджет табыстарының ішінде табыс ... ... ... ... ... ... ... отырған салық саясатының прогрессивтілігін
көрсетеді, өйткені мұндай әдіс кәсіпкерлердің инвестициялық мүмкіндіктерін
көтереді. ... ... ... ... ... ... ставкасының төмендеуінің орнын ішінара толтыру құралы болып саналады.
Бұл салық жүйесіне кәсіпкерлік қызметке ... ... ... ... беру ... ... ... пен іскерлік белсенділікке әсерін зерттей
қарастыра келе салықтық әдістердің ... ... ... ... ... ... орны бар деп қортынды жасауға болады.
Қарастырылған әдістерден басқа, іскерлік белсенділікті ... ... ... ... ... ... түрлерін,
салық салу объектілері мен субъектілерін өзгерту, салық салу ... ... ... ... ... жеңілдіктер мен тікелей және
жанама салықтар арасындағы тиімді қатынас ... ... ... және ... ... ... ... әдістерінің қайсібір формаларын қолдану елдегі нақты экономикалық
жағдайға және кәсіпкерлікті дамытудың әрбір кезеңінде ... ... ... ... аталған әдістердің тиімді үйлесімі салық салудың икемділігін және
іскерлік белсенділікті тиімді салықтық реттеуді қамтамасыз етеді.
2. Салық салу жүйесінің ... ... ... ... ... Салықтардың ынталандырушылық қызметін талдау
Кез келген экономикалық категорияның функциясы оның ... ... мен ... ... ... функциясы бұл экономикалық
категорияның табыстарды құны ... бөлу және ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Салықтарға бюджетке төлемдерді міндетті түрде және мәжбүрлеу түрінде
төлету сипаты тән, бірақ дәл осы ... ... олар ... ... ... ... және ... көмегімен қоғамдық
қажеттіліктер қанағаттандырылады.Салықтардың мұндай қасиеті көп ... ... мәні ... ... ... фискалдық функциясымен анықталады.
Экономикасы төмен ... және ... ... ... ... ... ... болады.Салықтардың ауырлығы және
салық салудың толығымен тек ... ... ... ... ... өз міндеттерін орындаудан алшақтатып қана қоймай, сонымен
қатар салықтардан ... ... және ... ... іздеуге
соқтырады.
Қоғамның қалыптасуы мен дамуына, ... ... ақша ... ... ... ... ... ұдайы өндірісті
салықтық реттеуге, халықтың төлем қабілеті бар ... әсер ... ... экономия классиктері А.Смит, Д.Рикардо, салықтарды белсенді
экономикалық саясаттың құралы ... ... ... ... ... - Больс, А.Стурм т.б да осындай пікірді ұстанған. А.Вагнер ... тек қана ... ... ... ... ... ... мақсатты ұстанатын әлеуметтік экономикалық әдісті
ұстанған. Ол бойынша ... ... тек қана ... ... ... ... - саяси реттеу мақсатында ұстануы керек. Осы жерде А.Вагнердің
айтып кеткен бір сөзін мысалға келтіруге болады: салықтардың тек ... ... олар ... ... да ... қол жеткізуге болады,
яғни салықтардың көмегімен еркін айырбас ... ... ... ... ... ... реттеушілік қызмет ету. А.Вагнер: мен көптеген
қарама қайшы пікірлер, полемикаларға қарамастан осы ... ... ... осы ... ... ... ... берер едім, өйткені
осы реттеу арқылы жекелеген табыстар мен мүлікті қолдануға араласуға болады
деп көрсеткен. Осы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саяси ұғымы пайда болады /39,244б/.
Салықтырдың фискалдық функциясында да экономикалық стимулдар байқалады,
өйткені салықтық әдістермен қалыптасқан бюджет ... ... ... ... ғылым, білім, денсаулық ... ... ... ... ... ... ресурстарын тиімді,
мақсатты бағытта қоданылса қоғамдық прогрессті ынталандырады. Бірақ бұлай
өндірісті ... ... ... ... ... көрінеді. Барлық қызмет
салаларын дамыту үшін қаржылық ресурстар өндірісте қалыптасады. ... ... ... ... ... ... ... керек. Салық
салуда жеңілдіктер мен санкциялардың қолданылуы ынталандырушылық әсер
етеді, өйткені, әдістердің әрбірі ... бір ... ... ... ... ... қызметтің қандай да бір саласының жағдайына әсер (реакция)
ретінде қолданылады.
Теориялық тұрғыдан салықтық ынталандырудың масштабын кең ... ... ... ... субъектілері салықтық
ынталандырушыларға әр кезде жүгіне ... ең ... ... ... ... ... Әдетте ынталандырушылар
(стимулдар) сыртқы ... ... ал ... ішкі ... ретінде қызмет
етеді.Мотив болып Қажеттіліктерді қанағаттандырумен байланысты саналы
мақсат табылады. ... ... - яғни ... ... бір ... қол ... үшін әрекет етуге мәжбүрлейтін,
субъектілерге әсер етудің сырты жағдайларын жасауды білдіреді. ... - бұл ... ... жету мен ... ... ... ... түрде таңдау мен олардың
мүдделерін ескере отырып олардың ішкі және ... ... ... ... ... мен стимулдарды бөлмей қарастыру керек, ... ... ... ішкі және ... ... кешенді
әсерімен қалыптасады.Мотив пен стимулдардың ... ... ... ... ... ... ... күтулер,
мүмкіндікткр мен оларды жүзеге асыру қабілеті сияқты ... ... ... ... ... ... ... салықтық
ынталандырудың концептуалдық негізінде дамудың экономикалық талаптарынан
шығатын мүдделердің үйлесімі мен ... ... ... ... мына ... ... қалыптастыру өте
маңызды: мүдде - іс әрекет ету ... ... сай ... немесе сай
келмейтін)-cтимул-шешім-нәтиже./25,52б/. Бұл күрделі жүйеде соңғы буын-
нәтиже өте ... ... ол ... іске ... ... ... ... әрқашанда жеткілікті бола бермейді. Мысалға, инновация
бойынша Ресей тәжірибесінен мысал келтіретін болсақ. 2002 жылы осы ... ... егер ... ғылыми зерттеу және сынақ
конструкторлық жұмыстарға қаражат аударатын болса, салық ... ... ... ... ... болған.Ал кәсіпорындар болса бұл жеңілдікті
тіптен қолданбаған деуге болады, өйтені ... ... ... ... ... жеңілдік аса роль ойнамайды, екіншіден, өз қолдарымен
мұндай жұмыстарды жүргізу мүмкіндіктерінің әлсіздігінен болған.
Салықтардың ... ... ... салық салу
объектісінің өзгерумен, салық салу базасының төмендеуінен осы категорияның
құрылымымен байланысты т.б мәселелерден көрінуі ... ... ... ... ... ... салу ... салынбайтын минимумы; объектінің белгілі бір элементтерін алып
тастау; салық ... ... ... ... ... босату; салық ставкаларын төмендету; мақсаттық салықтық
жеңілдіктер; салықтарды алуды ... ... ... ... да ... ... - ғасырдың басында белгілі орыс экономисі А.Соколов ... ... ... кәсіпкерлер бастаманы да ынталандырады. Шын мәнісінде,
егер салық тікелей немесе ауысу түрінде ... ... ол ... ... ал пайданың төмендеуі кәсіпкерді өндіріс ... қол ... ... ... салықтар кәсіпкерлік бастама
мен еңбекті егер төлеушінің өз жағдайын жақсартуға деген үміті ... ... Ал егер де, ... ... кәсіпкердің барлық артық
табысы немесе қосылған құн алынып қоятын болса әрине ... ... үміт ... яғни мұндай жағдайда төлеушінің өз ... ... ... ... ... ынтасы азаяды /41,233-234б/.
Отандық және шетелдік тәжірибе көрсеткендей, кез келген салық реформасы
мен саясатының мақсаты - салықтардың ... және ... ... тиімді арақатынасқа қол жеткізу. Мұндай жағдайда салық
реформасы салық ... ... ... ... ... ... салық салу объектілеріне ауысуды ... ете ... ақ бұл ... ... ... салықтарды алу кезінде мемелекет үшін де
шығындар деңгейінің төмендеуіне әсер етуі ... ... шет ... ... субъектілерінің іскерлік
белсенділігін ынталандыру қалай жүзеге асатындығына талдау жасаған дұрыс.
Бұл қазіргі Қазақстан жағдайындағы салық салу үшін өте ... ... ... ... ... - ... ... ынталандыру
емес, салық салудан жалтару деген сияқты пікір кең таралған.
Дамыған елдерде пайдаға салық салу жүйесі 20 ғасырда ... ... ... қалыптасқан күйіне екінші дүниежүзілік соғыстан кейін енді.
Пайдаға салынатын салық бюджет ... ... ... ... ... тек ... міндеттерді шешу үшін бекітілген. ... ... ... ... ... АҚШ ... бюджеті табысының
негізгі көзіне айналған. 1917 жылы АҚШ бірінші дүниежүзілік соғысқа ресми
түрде әлі ... ... жеке ... ... ... мен пайдаға
салынатын салықтың жиынтық көлемі елдің федералды ... ... тек 32 ... ... ... ... бастап бұл
үлестік салмақ 1918 жылы 68% -ға ... ... 1919 жылы 56% -ға ... ... ... ... уақытысында фискалды мақсатта алынатын
пайдаға салынатын салық пен ... ... ... прибыль) салынатын салық
та болды. Мысалы, корей соғысы кезеңінде ... АҚШ ... ... және ... ... ... ... түрінде өз
пайдасының 82 пайызын бюджетке ... ... ... ... ... жүктеме ынталандыру функциясына теріс әсер етті, ал бейбіт
кезеңдерде бұл ... ... ... ... үлес ... анағұрлым
төмендеген (он пайызға дейін немесе одан да төмен).
Пайдаға салық салудағы фискалдық ... ... ... көзін
толтыру) және өндірістік - ынталандырушылық функцияларының арасында тиімді
үйлесімді табуға теориялық және ... ... ... ... Бұл
кәсіпкерлік қызметке деген стимулдарды ... ... ... ... ... саясатын дамытуда ‘ұсыныс экономикасы’ териясы өкілдері
М.Уэйденбаум, М.Бернс, Г.Стайн, А.Лаффердің еңбектері өте маңызды. “Өнімнің
өндірісін ... үшін ... ... ... ... ... және осы ... жалдануға деген ынтасын көтеретіндей саяси
іс шаралар жүргізілуі керек”.Осы мақсатқа барлық ... ... ... Егер ... шекті ставкалары (яғни ең жоғары ставкалары)
төмендесе бұл айтып отырған ... ... ... ... идеяларын көптеген батыс экономистері ... ... ... ... экономистердің өндіріс пен табыстардың өсуі негізінде
салық ставкаларын төмендету арқылы бюджет ... ... ... алуға
болады және осылайша салық базасын кеңейтуге болады деген ұсыныстарын
батыс экономистері бұл ... тым ... ... ие және ... ... қол ... ... емес деп санады. Сондықтан да ... ... ... бойынша қабылданған тәжірибелік іс
- шаралардың нәтижесі - ... ... ... ... 1982 ... бастап олардың ұсынысын АҚШ-та президент Рейган
администрациясы қабылдады. Реформа барысында корпоративті пайдаға салынатын
салық ставкасы 46 ... 34 ... ... ... ал жеке табыс
салығының ставкасы 70 пайыздан 28 пайызға дейін, салықтардың
прогрессивтілігінің күрт ... ... Бұл өз ... ... ... оң әсер ... Осы сияқты реформалар басқа да елдерде
жүргізіле бастады. 2.1-кестесінен осы сияқты реформалардың нәтижесінде
дамыған елдердегі пайдаға салынатын салық ставкаларының қозғалысын байқауға
болады.
2.1-кестесіндегі ... ... ... көпшілігінде пайдаға
салынатын салық ставкалары «ұсыныс экономикасы» теоретиктерінің сандық
стандарттарына сәйкес болғанын анықтауға болады.
Осымен қатар барлық елдерде пайдаға салынатын салықтар бойынша
жеңілдіктердің саны ... ... ... ... ... да ... әсіресе инвестициялық және ғылыми зерттеу шығындары бойынша,
сондай-ақ жеделдетілген амортизация бойынша сақталды. Осы кезеңде жеке
табыс салығы да біршама қысқарған. Мысалы, 1986 жыл мен 1988 ... жеке ... ... ең ... ... 12,4 паыйзға қысқарған,
ал кейбіреулерінде, мысалы Жапония мен Ұлыбританияда ... ... ... Жаңа ... ... ... 23%-ға төмендеген /45,38б/.
Кесте 2.1. Экономикалық серіктестікке мүше елдердегі корпоративті
пайдаға салынатын салық ставкалары.
|Мемлекет ... ... ... ... ... |39,0 |33,0 |36,0 |36,0 ... |39,0 |34,0 |34,0 |30,0 ... |39,0 |40,2 |40,2 |39,0 ... |33,0 |33,0 |33,0 |33,0 ... |59,7/ 43,5 |55,6/ 43,5 |58,9/ 46,1 |58,5/ 46,1 ... |35,0 |35,0 |35,0 |36,0 ... |35,0 |35,0 |35,0 |36,0 ... |38,0 |34,0 |34,0 |34,0 ... |40,0 |40,0 |38,0 |38,0 ... |45,0 |33,0 |33,0 |33,0 ... |35,0 |35,0 |38,0 |35,0 ... |52,2 |52,2 |53,2 |46,0 ... |45,8 |40,3 |44,6 |44,6 ... |39,4 |39,4 |40,3 |40,3 ... |- |- |34,0 |34,0 ... ... |33,0 |33,0 |33,0 |33,0 ... |28,0 |28,0 |28,0 |23,0 ... |39,6 |39,6 |39,6 |39,6 ... |40,0 |40,0 |40,0 |40,0 ... |49,0 |42,8 |44,0 |44,0 ... | | | |39,0 ... |40,5 |25,0 |25,0 |25,0 ... |34,0 |33,3 |36,7 |36,7 ... |35,0 |28,5 |28,5 |28,5 ... |30,0 |28,0 |28,0 |28,0 ... |52,0 |52,4 |51,6 |51,6 ... ... |39,6 |36,8 |37,3 |36,7 ... көзі: Никитин С., Глазова Е., Степанова М. Изменения в ... // ... ... и ... ... №8; 38-б.
* - Германия бойынша екі ставка көрсетілген: үлкені – бөлінбеген пайдаға,
төменірегі – дивиденттерге бөлінетін пайдаға.
** - Мексика және ... 1996 ... ... ... ... ... болмаған.
Пайдаға салынатын салық пен жеке табыс салығының ставкаларының төмендеуіне
алып келетін салық реформасы 80-90 жылдары дамыған елдерде ... ... ... субъектілерінің іскерлік белсенділігінің
артуында зор роль атқарды. Дегенмен, «ұсыныс экономикасы» ... ... ... ... олар ... ... жылдам
толтырылуы болған жоқ. Бұл салықтық түсімдердің жетіспеушілігінен ... ... жаңа ... ... ... Президент Рейганның
тұсында АҚШ және басқа да дамыған елдер бұл мәселені монетаристердің
ұсыныстарына қарамай, мемлекет бюджетінің тапшылығын өсіру арқылы шешкен.
Басқа да дамыған, ... ... ... бұл ... ... ... ... Чилиде экономикалық реформалар тұсында жоғарыда
айтылған тікелей салықтар ставкасын төмендету арқылы өндірісті
ынталандыруға тырысты. Халықаралық Валюта Қорының мемлекеттік ... ... ... ... Чили ... ... салықтарды
өсіру арқылы жаңа қаржы ресурстарының көзін ашты. 1975-1980 жылдар
аралығында акциздер мен тұтынуға салынатын салықтар мемлекеттің ... ... ... ... ... 47,8% ... ... олардың үлесі 53,2%-ға өсіп кеткен /45,39б/.
Ресейді алатын болсақ, 2001-2003 жылдары экономикаға салықтардың
ауыртпалығын түсіру үшін біршама шаралар жасалған. Ең ... ол елде ... ... ... ... шкала) енгізілген, заңды тұлғалардың
пайдасына салынатын салық 24%-ға төменлеген. Сонымен қатар қазірдің өзінде
бұл елде ... ... ... ... және іскерлік
белсенділікті арттыруға бағытталған өзгерістер енгізілуде.
Қазақстан жағдайындағы осы мәселе туралы айтатын болсақ, қазіргі
Қазақстандағы ... ... ... ... ... сипатталады:
жеткілікті әлеуметтік бағдардың болмауы, фискалдық қызметінің басым болуы,
конфискациялық сипатта ... ... ... 85-95% ... аса ... ... ... 92% республикалық бюджетке
кетеді), өндіріс салықтарының арасында салық жіктемесінің тең бөлінбеуі,
жанама салықтардың жоғары үлесі, тым ... ... ... ... үшін ұдайы өндірістік қағидаға жүгіну
керек, яғни өндіріс процесін ындаландыруды оның пропорционалдығын және
нарықтық экономика талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ету керек. Мұны ... ... мен ... ... арасында капиталды қайта бөлуге
мемлекеттің салықтық әсер етуі арқылы ... ... бұл ең ... ... ... сәйкес келетін экономиканың оптималды
құрылымын қалыптастыруда көрінеді. Өкінішке орай ҚР-дағы салық ... ... ... іске асырмайды, керісінше өндірісті жабуға итермелейді.
2.2. Қазақстанда іскерлік белсенділікті салықтық реттеу динамикасы.
Белгілі бір ... ... қол ... соң ... жол беру керек. Ол экономикалық өсуді ынталандыруға, ыңғайлы
инвестициялық климат жасауға ... ... ... реттеудің негізгі
мақсаты да осы болуы керек.
Жүргізілген зерттеулердің нәтижесі көрсеткендей, әр түрлі елдердің
статистикасы арқылы нақтыланған макроэкономикалық заңдылық бар. Ол бойынша,
салықтық алымдардың ... ... ... ... ... өсу темпі
соғұрлым төмен болады және керісінше, салық жүктемесі аз болған сайын
экономикалық өсу мүмкіндіктері соғұрлым жоғары (макро және микро ... ... ... ... өсу ... ... біріктіру, жақындастыру міндеті арқылы қол жеткізуді көздеп отыр.
Мұны экономикалық өсу ... ... ... ... ... кедергі келтіретін факторларды жою мәселелерінен аңғаруға
болады. Ол үшін жасалуы керек шаралар:
• Жекелеген ... ... ... ... ... ... керек;
• Мемлекет пен кәсіпкердің қарым қатынасының ашықтығын қамтамасыз ету
(белгілі макроэкономикалық саясат, тұрақты салықтық және ... ... ... ... ... билік органдары
тарапынан тым қатаң емес бақылау);
• Шаруашылық субъектілері жер телімдеріне, өндірістік инфрақұрылымға,
шикізат пен материалдарға және ... ... ... ... ... қол ... алуы қажет;
• Сақтандыру жүйесін дамыту керек, оның ішінде коммерциялық тәуекелдерді
сақтандыру жүйесін;
• Кәсіпкерлік қызметіне жасалатын оңтайлы ... ... ... ... ету.
Аталған шараларды горизонтальды шаралар ретінде қарастысақ, енді
вертикальды ... ... де ... ... ... Кәсіпкерлік белсенділікті жоғарлату үшін жағдай жасау керек, ең
біріншіден өңдеуші салаларда және қызмет көрсету ... ... ... ... отын энергетика кешенінде ғана емес,
сонымен қатар химия, металлургия өнеркәсібінде, ауыл ... ... ... ... технологиялық деңгейімен ғылыми сыйымдылығын арттыру керек.
Қазақстан Республикасының индустриалдық-инновациялықдаму
жағдайында шағын және ортабизнестің белсенділігін арттырудағы қаржылық
несиелік әдістерді ... ... ... ... талдауға алынған
кәсіпкерлік субъектілеріне түсетін салық ауыртпалығы, оларды қаржылық
несиелік қолдаудың жаңа нысандары талданды. Салық ісіндегі танымал
мультипликативті әдіс арқылы салық ауыртпалығын ... өте ... ... ... ... бұл әдіс ... ... Бұл ретте
Қазақстандық танымал экономист-ғалым М.Т.Оспановтың ұсынған жиынтық салық
ауыртпалығын анықтаудың оңтайлатылған әдісі қызығушылық тудырады. Жиынтық
салық ауыртпалығының мөлшері салық жүйесіндегі әр ... ... ... ... арқылы анықталады: /46,б.13/ Қазіргі жағдайларда
республикамыздағы салық төлеушілер үшін салықтық ауырпалық әлі де жоғары,
олардың ... ... ... де ... Экономиканың кез-келген
тұрғысынан дамыған елдерде салық салудың ауыртпалығы, салық салу
деңгейін көрсетуші сипаты болып табылатындығы ... ... ... ... пен ... ... ауырсалмағын анықтайтын,
жалпы қабылданған, бекітілген әдістемесі жоқ. Салықтық ауырпалықтың
ауырлығы туралы жанама түрде ... бере ... ... ... ... бойынша енді бір-екі фирманы алып, соның мәліметтері бойынша шығаруы
керек. (салық ауыртпалығының ... ... ... 2.2 ... Юг» ... жиынтық салық ауыртпалығының мөлшерін
анықтау, тг.
|№ ... |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж |2007ж |
|1 |КTC |- |91131 |19876 |32814 |35600 |
|2 ... ... ... |12878 |9943 |15810 |19670 |
| ... ... | | | | | |
|3 ... ... |- |1730 |6975 |9439 |11380 |
| ... | | | | | |
|4 ... |245864 |204869 |267657 |581040 |612160 |
|5 ... ... |- |420 |2310 |23890 |17160 |
|6 ... салық сомасы |255961 |239028 |306761 |641492 |695970 |
| ... | | | | | |
|7 ... ... |937700 |351940 |481787 |1093800 |1580900 |
|8 ... ... |0,27 |0,67 |0,64 |0,58 |0,44 |
| ... (6/7) |немесе |немесе ... ... ... |
| | |27% |67% |64% |58% |44% ... ... ... М.Ж. ... мәліметтері
бойынша құрастырылды.
2.2. кестесінде келтірілген «Агропродукт Юг» жауапкершілігі ... ... ... ... ... сату, халық тұтынатын
тауарларды сатумен айналысады. Аталмыш серіктестіктің 2003-2007ж.ж.
аралығында ... ... ... ... ... ... ... жиынтық табыстағы үлесі арқылы анықталып отыр.
Кесте 2.3.«Асар» ЖШС-нің ... ... ... ... ... ... |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж |2007ж |
|1 |КTC |39700 | - |33700 |32297 |34891 |
|2 ... көзінен |68880 | 30879 |18926 |15194 |17660 |
| ... ... ... | | | | |
|3 ... ... |418210 |357024 |440485 |193444 |280710 |
| ... | | | | | |
|4 ... | - |46547 |64513 |50873 |60587 |
|5 ... ... | - |297 |1606 |5695 |7980 |
|6 ... ... ... |526970 |434747 |559230 |298503 |401828 |
| ... |- | | | | |
|7 ... ... |1801490 |1163300 |1902150 |1109907 |1416120 |
|8 ... ... |0,29 |0,37 |0,29 | 0,27 |0,28 |
| ... (6/7) ... |немесе |немесе |немесе |немесе |
| | |29% |37% |29% |27% |28% ... ... ... М.Ж. ... мәліметтері
бойынша құрастырылды.
2.3. кестесінде сипатталған «Асар» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі
құрылыс ... ... ... тауарларды өндірумен, сатумен
айналысады. Бұл кәсіпкерлік субъектісінің 2003-2007ж.ж. аралығында
төлеген салықтары бойынша жиынтық салық ауыртпалығының мөлшері сәйкесінше
29%, 37%, 29%, 27%, 28% ... 2.4. ... ... ... ... ... ауыртпалығының мөлшерін
анықтау, тг.
|№ |Аталуы |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж |2007ж |
|1 |КTC |74114 | - |11900 |20233 |27350 |
|2 ... ... |54667 |46975 |44506 |42432 |43880 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|3 ... салынатын |789576 |424070 |494413 |333081 |391267 |
| ... | | | | | |
|4 ... |255800 |311260 |158800 |100797 |122025 |
|5 ... салықтар| - |674 |808 |1217 |1912 |
|6 ... ... ... |782979 |730427 |497760 |586334 |
| |(1+2+3+4+5) | | | | | |
|7 ... ... |4975487 |1373108 |1892200 |1067444 |1220981 |
|8 ... ... ... |0,57 |0,39 |0,46 |0,48 |
| ... (6/7) |24% |немесе ... ... ... |
| | | |57% |39% |46% |48% ... ... ... М.Ж. Авторефераты мәліметтері
бойынша құрастырылды.
2.4. кестесінде келтірілген «Фирма Фэлкон» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің 2003-2005ж.ж. аралығында төлеген салықтары бойынша
жиынтық салық ауыртпалығының ... ... 24%, 57%, 39%, 46%, ... 2.5 ... ... ауыртпалығының орташа үлес салмағы, %.
|Кәсіпкерлік |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж ... ... ... ... | | | |2007ж ... |
| | | | | ... үлес |
| | | | | ... |
| ... ... ... | |
| ... % | ... Юг» |27 |67 |64 |58 |44 |52 ... | | | | | | ... ... |29 |37 |29 |27 |28 |30,0 ... ... ... |57 |39 |46 |48 |42,8 ... ... ... М.Ж. Авторефераты мәліметтері
бойынша құрастырылды.
Шағын және орта бизнестегі осы үш субъектіні зерделеу барысында
ауылшаруашылығы өнімдерін қайта өңдеп, сатумен айналысатын серіктестіктің
жиынтық салық ... өзге екі ... ... жоғары. Жиынтық
салық ауыртпалығының деңгейі өндіріс шығындарының құрылымының өзгеруіне,
салық жүйесінде болатын өзгерістерге және басқа да себептерге байланысты
ауытқып отырады. ... ... ... ... ... ... ... дейін жалпыға ортақ режим негізінде жұмыс жасаған. Қолданыстағы
салық кодексіне байланысты олар қарамағындағы жұмысшылар ... ... ... ... ... ... әрі ... ортақ тәртіппен бюджет
алдындағы салық міндеттемесін орындайды. Демек алған жылдық жиынтық табыс
пен шегерімдердің айырмасынан декларациялық ... ... ... ... Осы ... ... ... заңнамаларына сәйкес, шағын
және орта бизнес субъектілері болып танылған тұлғалар үшін біртұтас салық
салу тәртібін енгізген жөн. Айналысатын қызмет түріне байланысты ... ... ... ... ... ... ... төлеушіге де мемлекетке де
кері әсер етпейді, керісінше екі жақтың да мүддесі қорғалады.
Еліміздегі салықтардың фискалдық сипатының басымдығы, нақты ... ... және орта ... ... ... ... несиелік әдістердің біршама артта қалуы аталған саланың өркен
жаюына кері ... ... ... ... ... салық жеңілдіктері
тәрізді тетіктер арқылы нақты өндіріс саласындағы шағын және орта бизнес
субъектілерінің белсенділігін арттыру көздерін іздестіру керек.
Салық төлеушінің ... ... ... алу, ... ... үшін ... шығындарының салық салынатын табысты анықтау
барысында шегерімнің құрамына енуі біріншіден, салық ... ... ... ... саны қысқарады, үшіншіден жаңа
жұмыс орындарының құрылуы бюджеттегі жекелеген салық төлемдерінің артуына
әкеледі.
Әлемдік тәжірибе бойынша салық төлеу шығындары ... ... ... кәсіпкер үшін салық жоспарлауын жүргізудің қажеттілігі минималды. Егер
салық ауыртпалығы 20-35% аралығында болса, онда ... ... ... ... ... маманы болуы керек. Егер салық
төлеу шығындарына табыстың 50 пайыздан астамы кететін болса, онда салықтық
жоспарлау ... ... ... ... ... үздіксіз
жүргізілуі қажет. Яғни құрылымдық өзгерістер, өндіріске жаңа технологиялар
енгізу, инвестиция тәрізді ... ... ... ... салық
жоспарлауынсыз қабылданбауы тиіс. Сондықтан да кәсіпкерлік саласында салық
жоспарлауын жүргізу объективті қажеттілік деп санайды.
Табиғи, ... ... ... ескере отырып,
ауылдық жерлер мен экологисы нашар аймақтарда өндіріс саласында өз ісін
бастаған тұлғалар санын арттыру, жаңа ... ... құру ... ... ... ... ... Атап айтқанда аталмыш
субъектілердің алғашқы үш жылда корпоративті табыс салығынан босатылуы
келешекте жаңа жұмыс орындары құрылып, олардан түскен ... ... ... кем түскен қаражаттың орны толығары сөзсіз.
Мемлекеттің экономикалық саясаты экономикалық қызығушылықтардың
оңтайлы қатынасына салық салу ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз әсерін болдырмау үшін экономикалық реттеуді
шаруашылық субъектілердің қызығушылықтарын ... ... ... ... осы ... барлық экономикалық қызығушылық түрлерінің салықтар арқылы
оңтайлы қатынасқа ... ... ... ... ... өндіріс күшінің
дамуына қарқынды әсер ететін салық салудың ынталандырушы жүйесіне айналуы
керек /47,95б/. Экономикалық реттеушілердің қызмет етуі, салықтарды қоса
алғанда, қоғам қажеттілінінің ... ... ол ... және ... бұрмалайды. Салықтар мен салық салудың
ынталандырушы механизмін құрмаса салық жүйесінің фискалдық бағыты салық
төлеушінің табысына әсер ... ... ... ... ... базасы да азаяды. Салық базасы, сондай-ақ салық төлеушілердің
табыстарын жасыруынан, дәлелсіз шығындардың өсуінен, салық ... ... ... ... ... ... шығу құралдары арқылы жүзеге асатын салық салудың өндіруші
функциясы толық орындалмайды. Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... қолдауға бағытталған біршама
маңызды істерді жүзеге асырды. Атап айтсақ: шағын және орта бизнес
субъектілеріне арнайы салық режимі енгізілген, салық салу процедурасы
оңайлатылған, табысқа ... ... ... ... ... ... төлеудің шекті деңгейі мен әлеуметтік салықтың
регрессиялық ставкасы енгізілген.
Кесте 2.6 ... ... ... ... ... ... ... бизнес субъектілерінің табысына 01.01.06 жылға дейін қолданылған
салық қойылымдары.
| ... ... үшін |
| ... ... | ... |
|2000,0 мың теңгеге дейін ... ... 3 ... ... мың ... ... 3000,0 |60,0 мың теңге + 3000,0 теңгеден |
|мың теңгеге дейін ... ... ... 5 пайыз |
|3000,0 мың теңгеден жоғары |110,0 мың ... мың ... |
| ... ... сомасынан 7 пайыз |
| 2. ... ... үшін |
| ... ... | ... ... мың ... дейін |Табыс сомасынан 4 пайыз ... мың ... ... 4500,0 |80,0 мың ... мың теңгеден |
|мың теңгеге дейін ... ... ... 5 ... ... мың ... жоғары, 6500,0 |205,0мың + 4500,0 теңгеден асқан |
|мың теңгеге дейін ... ... 7 ... ... мың ... жоғары |345,0мың теңге + 6500,0мың теңгеден |
| ... ... ... 5 ... ... 2.7 ... декларация негізінде салық төлеуді жүзеге асыратын
шағын бизнес ... ... ... қолданылатын салық
қойылымдары.
| ... ... үшін |
| ... ... | ... |
|3000,0 мың теңгеге дейін ... ... 3 ... ... мың ... ... 6000,0 |90,0 мың теңге+3000,0 мың теңгеден |
|мың теңгеге дейін ... ... ... 4 пайыз |
|6000,0 мың ... ... |210,0 мың ... мың ... |
| ... ... ... 5 пайыз |
| 2. ... ... үшін |
| ... ... | ... |
|3000,0 мың теңгеге дейін ... ... 3 ... ... мың ... ... ... мың ... мың теңгеден |
|мың теңгеге дейін ... ... ... 4 ... ... мың теңгеден жоғары, |370,0 мың ... мың ... ... мың ... дейін |асқан табыс сомасынан 5 пайыз ... мың ... ... |770,0 мың ... мың ... |
| ... ... ... 7 ... ... ынталандырушы қызметінің кеңеюін шағын бизнес субъектілеріне
салық салу механизмін жетілдіруге арналған іс-шаралардың қорытындысын
мысалға ала ... ... 2006 ... 1-ші қаңтарынан бастап,
оңайлатылған декларация негізінде кәсіпкерлердің салық ставкалары біршама
азайтылды.
Бірінші және екінші кестеде салыстырмалы түрде ескі және жаңа ... ... ... ... ... жоғарыдағы өзгертілген пайыз қойылымдары
бойынша есептелген сома түзетуге ... Егер ... ... ... жеке ... ... қызметкерлерінің орташа
айлық жалақысы ең төменгі айлық жалақының 2 еселенген, ал заңды
тұлғалардың 2,5 ... ... кем ... онда ... ... ... ... сомасы, қызметкерлердің орташа тізімдік санын
негізге ала отырып, әрбір қызметкер үшін салық сомасының 1,5 ... ... ... ... ... ... егер ... декларация негізінде жұмыс жасайтын
кәсіпкер жұмысшыларды жалдаса, есепті (тоқсан) кезеңдегі табысы 4000,0
мың теңгені құраса, онда 2008 ... ... ... 180,0 мың ... мың ... + 100,0 мың *7%) ... кәсіпкердің бір айда 20000 мың теңге жалақы алатын 10 жалдамалы
жұмысшысы бар делік, яғни есептелген салық сомасы 15%-ға ... ... ... сомасы 153,0 мың теңгені құрайды. [180,0мың
теңге - 27,000 /(180х15)]
100
Соңғы жылдары елдегі салық ... ... ... ... ... ... механизмінің жұмыс істей бастағанын көрсетеді.
Салық салудың шағын бизнесті ынталандырушы механизмі кәсіпкерлерді табыс
табуға қызықтырып, өз ісін жүзеге асыруға, ... ... ... ұзақ мерзімді болжамдар қабылдаудың дұрыстығына деген сенімінің
қалыптасуына әсер етуі тиіс. Шағын бизнес саласындағы кәсіпкерліктің
сәтті дамуына оның кадрлық потенциалын қалыптастырудың ... мәні ... ... ... білікті мамандарды өзінің бизнесі үшін дайындау
және қайта дайындауға итермелейтін нақты экономикалық ынталардың
қажеттілігі пайда болады. Салықтар бұл жерде де ... бір ... ... ... ... шет ... салықтар жұмыскерлердің
біліктілігін арттырушы бірден бір құрал ретінде ... ... ... ... дайындауды ынталандыруға салық заңнамасында
қызық ереже бар. Мысалға әр корпорацияның басшысы жылына бір рет өзінің
қызметкерлерінің біліктілігін арттыруы тиіс. Қарсы жағдайда қаржы ... ... таза ... 1-2% ... ... ... ... бұл
жағдайда кез келген басшы өзінің қызметкерлерінің біліктілігін арттыруға
және қайта даярлауға ... ... ... халықаралық
экономикалық байланыстардың дамуы Қазақстанның түрлі халықаралық ұйымдар
мен бірлестіктерге кіру мәселелері, отандық салық жүйесінің ... жаңа ... ... салықтар теориялары аумағында қажетті
терең зерттеулер мен ізденістерді талап етеді және бұл жерде салықтық
ынталандыру проблемаларын зертеу маңызды орын алады.
Дамыған ... ... ... ... ауыртпалығының ұлғаюы
әрқашанда өндірістің даму қарқанының төмендеуіне әкеледі. Керісінше ... ... ... өсуіне үлкен ықпал етеді.
Президентіміз Н.Назарбаев өзінің 2006 жылдың 1 наурызында Қазақстан
халқына жолдауында, біздің елдің салық ... жеке ... ... ... ... бағыт алғанын анық
мәлімдеді. /48,3б /. Осының айғағы ретінде алдағы уақытта мынадай салық
жеңілдіктері жүзеге асырылды:
• 2007 ... ... ... ... ... салықтың ставкасы бір
пайызға төмендеді, ал 2008 жылы тағы бір ... ... 2009 ... бір пайызға төмендейтін болады;
• Жеке табыс салығының 10 пайыздық біртұтас ставкасы ... ... ... ... ... ... ... ставкасын
бекіту көзделген;
• 2008 жылдан бастап әлеуметтік салықтың мөлшері орта есеппен 30
пайызға төмендеген.
Егер осы шаралар тиісті дәрежеде іске асырылса, ол ... ... ... ... тизізеді. Қосылған құнға салынатын салықтың
мөлшерінің азаюы тауарлар мен қызметтердің арзандауына әкеледі. Әлеуметтік
салықтың азаюы, жұмыс берушілірдің ... ... әсер ... ... салығының мөлшерінің азаюы, халықтың тұтыну қабілетінің өсуіне
әкеледі және әлеуметтік жағдайы жақсарады, тауарлар мен қызметтерге деген
сұранысы күшейеді. Сұраныстың өсуі өндірістің ... ... ... осы
жағдайда кәсіпкерлік белсенділік те артады. Сонымен қатар салық
ауыртпалығының деңгейі ... ... әсер ... негізгі факторларының
бірі болып табылады. Осыған байланысты бақыланбайтын экономиканың ЖІӨ-гі
(%) үлесіне Ресей статистикалық мәліметтеріне сүйене отырып тоқталып өтсек.
Кесте 2.8 ... ... ... (%) ... ... |жыл ... |Формальді емес ... |
| | ... ... ... ... |1997 |10,9 |4,3 |15,2 ... |1997 |16,6 |1,5 |18,1 ... |1997 |18,7 |10,2 |28,9 ... |2007 |12,4 |14,4 |26,8 ... |1999 |9,2 |38,7 |47,9 ... ... Социология власти; Научный и общественно-политический вестник
Социологического центра РАГС. №4, 2003-М. : изд-во РАГС.-с.20., Теневая
экономика: экономическое содержание и ... ... ...... ... көлеңкелі экономиканы сипаттау үшін
«бақылынбайтын экономика» термині қолданылады. Ол ұлттық шоттар ... ... ... бұл қазіргі заманғы экономикалық
статистикалық халықаралық стандарты ретінде. /49,40б/.
Бақыланбайтын экономиканы анықтауда ... ... ... ... оның ... қосылған құн жасалмайды, ал табыстар
болса біріңғай бөлінбейді. Бақыланбайтын экономиканың үлесі елдің
экономикалық даму деңгейі мен ресми ... ... ... ... болады. Экономикалық серіктестік және даму ұйымы
жүргізген талдауына ... ... ... экономиканың ең көп үлесі
ТМД елдеріне келеді екен (48%) , ал Европалық одаққа сол уақытта ... ... ... 22 пайызға дейін, ал дамыған елдерде 5%. (жоғарыдағы
кестеден көруге болады).
Салық ауыртпалығын азайту шаралары ... ... ... ... ... Егер ... ... салық заңдылықтарын қатаң сақтап,
өз міндеттеріне үлкен жауапкершілікпен қарамаса, ... ... ... ... болмайды. Салықтық ынталандырушылардың тиімділігін
жан жақты талдаудың да атқаратын ролі үлкен. Кез келген салық жеңілдігін
енгізер ... ... ... іске ... ... жеңілдіктерінің
кәсіпкерліктің дамуына қаншалықты әсер еткенін сараптап барын қолданған
дұрыс ... еді ... ... ... ... 4-5 ... ... құн
салығы, әлеуметтік салық, мүлік салығына қатысты көптеген жеңілдіктердің
іске асырылғанын жоғарыда айтып кеттік. Ал осы іс шаралар кәсіпкерліктің
дамуына қандай әсер ... баға ... ... инфляция деңгейіне қандай
әсер етті деген сұрақ туады. ... ... біз ... ... ... ... керек деп есептейміз.
Салықтық ынталандырушылардың қатарына салық салу әдістері жатады. Қазіргі
кезде ... ... ... ... салық режимі бекітілген. Осы
режимге сәйкес шағын бизнес субъектілері, жеке кәсіпкерлер салық төлеудің
мынадай әдістерін ... ... Бір ... ... ... салық төлеу;
• Патент арқылы салық төлеу;
• Оңайлатылған декларация негізінде салық төлеу.
Арнаулы режим бойынша салық ... ... ... ... жеке табыс салығын
(төлем көзінен алынатын салықтан басқа), корпоративті ... ... ... ғана ... ... саналады. Ал жер салығы, мүлік
салығы, көлік құралдарына салынатын салық, қосылған ... ... ... салық режимінің аясына енбейді, яғни бөлек төленеді. Сондықтан
ауыртпалығын нақты анықтау мүмкіншілігі мейлінше ... және ... ... ... ... ... ... заңдылықтарының дұрыс қолданылмауына
және салықтан жалтаруға жол беруі мүмкін. Біздің пікірімізше, шағын
кәсіпкерлікке салық салудың механизмін әлі де болса ... ... ... барлық салықты тіркелген бір салық мөлшерінде төлеуін және салық
төлеудің бір ғана әдісін ... ... іске ... ... ... отыр.
Экономиканы мемлекеттік реттеу мүмкіндігі мен оның қажеттілігі қоғамдық
жүйе үшін, оның ... ... ... ... ... келеді.
Алайда, мемлекеттің экономикаға араласуы қоғамның әр даму ... мен ... ... ... ... ... ... ең маңызды сұрақтардың бірі болып –
бюджеттік қаржыландыруды тиімді пайдалану болып келеді.
Салықтар мемлекеттің ең ... ... көзі және оның ... ... етеді. Салық арқылы жиналған ақша қаражаттары
мемлекеттік бюждетке немесе басқа да мемлекеттік қорларға ... ... ... ... ... ұстауға, ... ... ... саладағы қызметкерлерге жалақы төлеу.
Салық арқылы жиналған қаражаттың жетіспеушілігі, бұл салық ... ... ... ... бас ...... ... мемлекеттің
«көңіл күйін» төмендетеді.
Экономикалық тілмен айтатын болсақ, салық бір жақты ақша ағыны,
яғни оған ... ... ... ... жоқ. Басқаша айтқанда, салық бұл
белгілі бір тауарлар мен қызметтер үшін төлем ... бұл тек ... алу ... ... ... ... ... тұрақты салық
қатынастарын қалыптастырады. Бұл ... ... ... ол ... ал ... актімен бекітіледі, егер белгілі бір субьект
белгілі бір ... ... ол ... төлеуші болып саналады және ... өзі жән ... бар ... дейін төлейді.
Салық қатынастарының тұрақтылығын салық төлеу шотының өндірістік ... ... ... ... ... үшін ... ... сомасы
бірлік төлем немесе кездейсоқ сипатқа ие бола ... ... үшін ... ... құқықтық акті қабылдау керек. Сонымен
қатар, салықтың ... мен ... да ... салу ... ... ... ... акт болу керек.
Салықты бекіткен кезде мемлекет мынадай мәселелерді ... ... ... не үшін осы ... ... төлей керек, қандай мөлшерде және қалай ол
өзінің салық міндеттемесін орындайды, ... бір ... ... ... пе ... оларды мүлдем салық төлеуден босату керек пе т.б.
Салық ... ... ... ... ... жүйесін
қалыптастыруға және бекітумен айналысады. Ұымдасқан ... Заң ... оны тек ... ... ... болады.
Қазақстандағы нарықтық экономиканың негізінің қалыптасуы әлеуметтік-
экономикалық өзгерістерге әкелді, бұл өз кезегінде еліміздің салық жүйесін
күрт ... ... ... ... ... тұрақсыздықта және
қарама-қайшылықта өткізілді, мұнда салық саясатының екі қарама-қайшы жағы
әлеуметтік әділеттілік пен нарықтық сипат пайда ... ... салу ... ... ... ... ... бірдей екендігі, әділеттілік
қағидаларға сүйене жүрді.
Салық салу жүйесіндегі институционалды өзгерістер ҚР-дағы нарықтық
типтегі салық жүйесінің қалыптасуымен байланысты және ол үш салықтық
реформалау ... ... ... ... ... ... (1992ж. –
1995ж. маусым айы) – 1991ж. 24 желтоқсанында қабылданған «ҚР-ның салықтық
жүйе туралы» заңына сәйкес Қазақстанда жаңа ... ... құру ... ... ... ... қаралып, үш деңгейлі (жалпы мемлекеттік,
жалпы жергілікті мемлекеттік және жергілікті салықтар) ... ... ... ол ... ... үшін ... яғни ... үшін
жарамады. Екінші кезең (1995ж. шілде – 1999ж.) - әлемдік стандарттарға
сәйкес және Қазақстан жағдайына келтірілген салық жүйесінің қалыптасуы.
1995ж. 1 ... ... ... ... ... ол №2235, ... ... қабылданған «Бюджетке салықтар мен басқа да міндетті төлемдер»
заңының күшіне ие ... ... ... екі ... ... жүйесі
енгізілді. Салық түрі 43-тен 11-ге қысқартылды, «табысқа салық» жеке және
заңды тұлғалардан табыс салығына ауыстырылды, ҚҚС бойынша салық қойылымы
28%-дан 20%-ға төмендетілді, ... жаңа 10% ... ... ... салығы түзетілді. Салықтық реформаның үшінші кезеңі (2000ж. – ... жаңа ... ... ... ... ол 2001ж. ... ... 2002ж. 1 қаңтарынан бастап өз күшіне енді.
Үшінші реформа кезінде мемлекеттік ұйымдар, фискалдық органдармен,
салық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік іс-әрекетті шектеусіз формада шағын бизнес
субьектілеріне арнайы салық режимі енгізілді; бюджеттік емес қорлар
группасы негізіндегі әлеуметтік салық 21% ставкамен енгізді.
2004ж жылы ... ... ... ... жер, ... салықтарына
үлесті кеміту сияқты енгізілген өзгертулер заңды және жеке тұлғалардың
кәсіби дамуына жағымды әсерін тигізді. 2004ж. бюджетке салықтық түсімдер
ішінен 3 салық ... ... ... ... ... салығы – 35,5% ,
ҚҚС – 24,1%, жер қойнауын пайдаланушылар 13,8%, барлығы 73,4% ... ... ... жеке ... жеке ... салығын төлеушілер
болып келеді. Жеке табыс салығының төлеушілер жеке тұлғалар, олар салық
төлеу мақсатында 2 топқа ... ... ... ... ... ... ... салынбайтын табыс.
Төлеу көздерінен салынатын табысына жататын табыстар:
• жұмысшы табысы;
• біржолы төлемдерден табыс;
• ЖЗҚ-нан зейнетақы төлемдері;
• ұтыстар, сыйақыар, дивидендтер түріндегі төлемдер;
... ... ... ... бойынша табыс.
Салық кодексінде жеке тұлғалардың ерекше табыстарына салық тұрақты
салық ставкаларын қарастырады, оған жеке нотаруистар, адвокаттар
табысы (10% ставка), сыйақы, ... және 15% ... ... бар
ұтыстар түріндегі табыстар. Басқа жеке табыс салықтары прогрессивтік
шкала бойынша 5-20% ... ... ... ... ... жеке табыс салығына 10% салық
ставкалары енгізілді.
Төлеу көздерінен салынбайтын табыстарға:
• мүліктік табыс;
• жеке кәсіпкерге салық салынатын табыс;
• жеке ... мен ... ... ... да ... ... бюджеттік емес қорларға алынатын сақтандыру
салымдары алынып тастап, оның орнына ҚР-ның әлеуметтік салық түрі
енгізілді, сол арқылы бюджеттің әлеуметтік бағдарламаларына қаржы ... ... ... ... ол ... ... ... және шаруашылық субьектілердің меншік формасына
байланыссыз жиналатын салық. Алайда, оның ... де бар, ... ... ... ... ... көлемін төлеп, әлеуметтік
салықты төлеуден бас тартады. Қазіргі кезде жеке және ... ... ... регрессивтік шкаламен (20-7%) төлейді, бұл табыс
легализациялауға мүмкіндік туғызады. 2008 жылы әлеуметтік ... ... 30% ... бұл жұмыспен қамтылушыларды жұмысшыларға
жалақыны көтеруге ынталандырады.
Қосылған құн салығы тұтынушылар салығына жататындықтан, әлемдік
тәжірибеге сай 1992 ... ... ... ... Ең алғаш рет ҚҚС
1954 жылы экономист П. Лоре ұсынысы бойынша Францияда енгізілді және басқа
мемлекеттерге аз ... ... ... ... енгізу уақытында, ҚҚС-
ті 43 мемлекет қолданып жатты.
Тауарларды ... мен ... ... ... қосып есептелінеді,
сондықтан салықты тұтынушылар төлейді. Әр делдал ... не ... ... ... ... басқа салық сомасын алады, содан оны
алдында төленген салық сомасынан алып таспап, айырмасын бюджетке төлейді.
ҚҚС-ті төлеу тек жасалынып ... ... ... ... анықталады және
салық салу субьектісінің қаржылық жағдайы есепке алынбайды. ҚҚС ставка
мөлшерінің дифференциациясы мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... саласы да реттеліп отырады, ол төлем қабілеті
жоғары ... ... ... бұл экономиканың қызымауына ықпалын
тигізеді, сондықтан елді өндіріс артып қалмайды. ... ... ... 13%-ға ... 2007 жылдан бастап, салық ставкасын 1%-ке,
содан 2008 жылы тағы 1-2% төмендетілді.
Жанама салықтардың қызметтер мен тауарларға салынатын тағы бір ... ... сөзі ... ... ... ... ... деген мәнді
білдіреді. Акциздер тауарлардың бағасына енгізіледі, бұл мемлекетке оның
құнының, яғни өндіріске тиімділік әкелмейтін, тұтынушылық қасиеттері жоқ,
тек өндіріс салдары болып ... ... бір ... ... ... ... ... тізіміндегі кожалық бұйымдар, хрусталь,
шикі мұнай түрлері ҚР-ғы акциз реформасынан кейін тізімнен алынып тастады.
Салық кодексінің тағы бір жаңалығы «табыс ... ... ... ... атты ... ... болды. Корпоративтік табыс салығын
төлеушілер боылып ҚР-ның резидент заңды тұлғалар және резидент емес және ҚР-
ның көздері арқылы қаражаттар алатын ... ... ... табыс
салығының обьектілері болып келесілер:
• салық салынатын табыс;
• төлем көзіндегі алынатын ... ... ... ... ... ... резидент емес заңды
тұлға.
ҚР-ғы шағын және орта бизнесті дамыту мақсаттарында 2002 ж. 1 ... ... ... ... ... оған 2005ж. 1 ... енгізілген
өзгертулерге сәйкес шағын кәсіпкерліктің салық салу процесі қысқартылды.
Арнайы салық тәртібін қолданатын және ол бойынша салық ... ... ... ... ... 15 ... ... салық режимі» Арнайы
салық режимі шағын кәсіпкерлер үшін келесідей төленеді: бір жолы талон,
патент негізінде, жеңілдетілген декларация негізінде.
Арнайы салық режимі ... ... ауыл ... ... ... да ... Крестиандық шаруашылық
арасында көп сұранысқа иемденген патентпен жұмыс істеу.
Жер қойнауын пайдалынушыларға салық салу саласында Қазақстан бірте-
бірте ... ... ... ... ... өтті.
1992 ж. 30 мамырда «Жер қойнауы және минералды шикізат туралы» ҚР-ның
Кодексінде ережелер қабылданды, оған сәйкес алғаш рет жер қойнауын
пайдаланушылардың ... ... ... көрсетті. ҚР-ның
территориясындағы мұнай (газ) іздеу мен өңдеу тек өнімді бөлу келісіміне
(ӨБК) рұқсат етеді. ӨБК-і бойынша ұлттық компания немесе мемлекет жер
қойнауының иесі ... ал ... оның ... бола алады.
Сонымен қатар, компания кеткен шығындары мен тәуекеліне сәйкес өндірілген
өнімнің үлесіне құқы бар. 2004 ж. 1 қаңтарында енгізілген өзгертулер
бойынша жер ... ... ... есептеуді жеңілдетілді;
мұнай операциясының салық салу механизмінің транспаренттілігін қастамасыз
ету және әлемдік бағалардың өзгерісін ескеріп, ... ... ... ... түсетін түсімдердің максималды көлемін қамтамасыз ету.
Салық кодексінің басқа бір бабында үстеме пайдағы ... ... ... ... пайданы электронды түрде есептейтін модель
қолданылады, бұл бюджетке уақытылы және ... ... ... ... Осылай 2004ж. үсмете падйдадан салық 10млрд тенге құрады, 2003 ж.
500млн. тенгесімен салыстарғанда. Сондай-ақ рентаны ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар шикі мұнай мен газ
конденсатын экспорттайтын заңды және жеке ... және әр ... мен ... ... 2-6 ... ставкасымен роялти прогрессивті шкаламен
алынатын болды. Ренталық салықтың есептеу ... ... ... шикі ... мен газ ... нарықтық бағасын анықтау
тәртібі белгіленді.
Жер қойнауын пайдалану операцияларын жүргізу ... мен ... ... ... бекітілген салық салу тәртібіне сәйкес
жүргізіледі. Кодекстегі арнайы бөлім мыналарды реттейді: жер қойнауын
пайдалану операцияларын жүргізуге салық салу ... мен ... ... бойынша жұмыстар, қазбамен байланыссыз жер астындағы
құралдарды қолдану, жер қойнауын пайдаланушылардың айрықша төлемдерін ... мен ... ... ... пайдаға салық; жер қойнауын
пайдаланушыларға айрықша төлемдер: а) бонус (қол қойылған, ... б) ... в) өнім ... ... ... г) өнім ... бойынша
келісімшартты орындайтын жер қойнауын пайдаланушылардың қосымша төлемі.
Пайдалы қазбаларды іздеумен айнлысуға келісімшартқа қол қою ... ... ... ... ... жер қойнауын пайдалануы үшін
Қазақстан Республикасының Үкіметімен бекітілетін роялти мөлшерін ... жер ... ... ... салу жүйесін жетілдеру
мемлекеттік бюджетке түсімдерді арттырды.
Қазақсатн Республикасында ҚР-ның Президентінің Жарғысымен № 402, 23 тамыз
2003 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Қоры ... оның ... ... ... ... қатмасыз ету үшін, болашақ әулеті үшін
қаржылық жинақтар, ел экономикасының сыртқы ... ... ... (2004 ж.) ... ... ... ... бөлімінде ҚР Ұлттық Қорына толық сипаттама берілді, ол мұнайды
экспорттаудан түсетін, экономиканың ... ... ... ... ... ... ... сатудан жоспардан асқан табыс
түсімдерінен қалыптасады.
Бюджеттік Кодекстің 23 бабына сәйкес ҚР Ұлттық Қоры келесі көздерден
қалыптасады: 1) шикізат секторын ұйымдастырудан республикалық ... ... ... ... арналған бюджет заңына сәйкес жоспарлы
түсімнен артық сомасын республикалық бюджеттен ресми трансферттер ... 2) ... ... және кен қазу ... мен ... ... мемлекеттік мүлікті қолданудан түсетін республикалық
трансферттер; 3) шикізат ... ... ... ... ... он пайыз шамасында ресми трансферт ретінде аудару; 4) ауыл
шаруашылығына арналған жерлерді сатудан жергілікті бюджетке ... ... ... 5) ... ... ... Қорын
басқарудан инвестициялық табыс.
Бюджеттік Кодекстің 24 бабына сәйкес Ұлттық Қор мына бағыттарда
пайдаланылады: 1) ... ... ... жабу ... ол шикізат
секторын ағымдағы қаржы жылы бойынша нақты және бекітілген республикалық
бюджетке түсімдер көлемінің айырмасымен ... ... ... ... ... ... ... жалпы сомасынан
аспау керек; 2) Қазақстан Республикасының қорынан республикалық бюджетке
Қазақстан Республикасының Президенті айқындайтын ... ... ... ... 3) Қазақстан Республикасының Ұлттық Қорын
басқаруға және жыл сайын аудит өткізуге байланысты шығыдарды жабуға
жұмсалады /50,126б/.
Қазақстан Республикасында 2006 жылдың 1 ... ... ... жаңа ... енгізілді, оның активтері мұнай секторында
кәсіпорындар тізімін 6-дан 55-ке арттырумен өсті, сонымен қатар,
республикалық меншігіндегі және кен қазу ... мен ... ... ... мүлікті қолданудан және ауыл шаруашылығына арналған
жерлерді сатудан түскен қаражарттарды аудару.
Алайда, әлемдік энергоресурстар нарығында жағдай өзгеруі мүмкін,
сондықтан шикізаттық ... яғни ... ... ... қамтамасыз ету
керек. Экономиканың нақты секторының жақсаруы, қоғамдық өндірістің
тиімділігін ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... салық жүйесі енгізілген. Салықтардың барлық
түрлері республика территориясында күші бар және кең талдауға ... ... ...... ... Салық кодексі.
Салық кодексімен бекітілмеген салық түрі ... ... бола ... ... ... жергілікті органдар Салық
кодексімен көрсетілмеген салық түрлерін енгізе алмайды. Осының арқасында
Қазақстанда күші бар ... ... ... ... ... жүйесінің біріңғайлығы ұйымдастырылған жоспарда мемлекеттің салық
қызметінің органдарының біріңғай жүйесімен ... ... ... ... және оның ... біріңғай жүйе болып келеді және салық
қызметінің органдары республикалық заңнамамен анықталады. Салық органдары
тек тік ... яғни ... ... ... органға бағынышты болып
келеді. Екі жақты бағыну принципі салық ... орын ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді, сонымен катар, мемлекет ішінде біріңғай
қаржылық жүйе жүргізумен байланысты болады.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... салық әрекетін жүзеге асырудың әдісі – амал мен ... ... ... ... салу ... ... ... салық әрекетін жүзеге асырудың әдісі әртүрлі болып келеді,
яғни заңды және заңсыз.
Мемлекеттің ... салу ... ... саяси билік етуші, салықтарды
анықтау мен ... ... ... ... ... ... сипатқа ие.
Мемлекет шығаратын заңдарына және нормативті актілерге сәйкес салық
қатынастарын реттейді және субьектілер мен ... ... ... ... Осы тәртіптің ішінде салық заңнамасын ... ... ...... ... ... сипаттайтын күрделі ұйымдастырылған
механизм. Мемлекет іс-әрекеті – оның ... ... ... ... ... бекітілген тәртіппен жүзеге асырады. Осыған сәйкес
салық іс-әрекеті де көп ... ... ... ... ... өз құзіретіндегі саласы және мемлекет ... ... және сот ... ... ... ... анықталады.
Қазақстан Республикасында салық жүйесі үш реформалау кезеңінен өтті:
ҚазССР Президентінің 9 шілде 1991 жылғы ... ... ... ... ... ... сәйкес ҚазССР-дің мемлекеттік салық
инспекциясы құрылды. Салық бойынша заңнамалық актілер қабылданып, 16 жалпы
мемлекеттік және 27 ... ... ... ҚР ... 24 ... ... «Бюджетке төленетін салық және ... да ... ... ... ... қаржы жүйесін қалыптастыруға мүмкіндік берді. Ең
маңызды қысқарту салық салу жүйесінде және салық ... ... ... ... құн ... енгізілді. 2001 жылдың 12 маусымында ҚР
Салық кодексі қабылданды, ол өз күшіне 2002 жылдың 1 ... ... ... бастап өзгертілген және толықтырылған Салық кодексі қолданып жүр
/51,29б/.
ҚР ... ... ... ... бұл ... ... ... салық заңнамасының барлық нормаларының бірігуін жүйелеу ... ... ... ... ... ... ... – «Салық әкімшілдігі»,
бұнда салық төлеушілер мен салық органдарының ... ... ... ... ... нақты регламенттелген.
Салық кодексінің ережелері салық жүейсін ырықтандыруға бағытталған. Негіз
ретінде салық түсімдерін салық ... ... ... ставкаларын көбейту
арқылы арттыру емес, ал ... ... ... ... ... ... салық төлеушіге қысым көрсетпеу керек, керісінше оның
өндірісін ынталандыру ... ... ... әсер ... ... факторларды 2.9.
кестесінен көруге болады.
Үкімет қаржы ағынының негізгі бағыттарына реттеушілік әсерін тигізе
алады.
Кесте 2.9. Салық ... ... әсер ... негізгі факторлар
|Табыс бабының аты (салық түсімдері) | ... ... ... ... ... және жеке ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... қамтылған адам саны. |
|Корпоративтік табыс салығы |ҰШЖ ... ... ... |
| ... ... көлемі. ЖІӨ. |
|Әлеуметтік салық |Ел ... ... ... ақы ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... құны, ел азаматтарының |
| ... ... ... ... құн ... ... ... құн, жеке тұтыну ... ... ... ... пен ... құны және ... көлемі |
|міндетті төлемдер | ... ... |ЖІӨ мен ЖҰӨ ... ... |
Қаржы ағынын және экономикалық өсуге әсерді реттеу фискалдық және ... ... ... ... ... ... пен мемлекеттік шығындарға байланысты фискалдық саясат табыстар бөлу
мен ресурстарды қайта бөлу арқылы ... ... ... төмендетуге әсер етеді. Мемлекет табыстарды бөлуді нарықты
функционалдау арқылы ... және ... ... мен трансферттік төлемдер
көмегімен реттейді. Салық құрылымы мен трансферттік төлемдер ... ... ... ... ... ... ... көлеміне,
проценттер мен дивиденттерге, зейнетақы көлеміне, стипендияларға әсерін
тигізе ... ... ... ... ... ... топтарынан алынатын ақша
қаражаттарын көбейтуге болады. Осы жағдайда жанұялар өздерінің жинақтарын
немесе шығындарын, ... ... ... ... ... Халықтағы
ақшаның азаюы, кәсіпорындардың сату ... де ... ал ... да ... Халықтың жинақтары мен кәсіпорындардың
қорлануының төмендеуі, өндіріске инвестициялануың азаюына алып ... ... өз ... жұмыссыздықты тудырады. Қысқаша айтқанды, таза салықтарды
арттыру, ... ішкі ... ... алып ... Ал егер де, ... ... ... халық жинақтары өседі, сонымен қатар тұтыну
да артады, ал бөл ЖІӨ -ге ... ... ... экономиканы реттеу мемлекеттік сатып алу көлемін өзгерту
шаралары арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік сатып алуды ... ... ... ... ... ... тауарлар мен
қызметтерін өткізуі, олардың табысын жоғарлатады, ал егер ... ... ... халықтың жалақысы артатын болса, олардың табысы
артады және ... ... ... қамтылу өседі. Ал
мемлекеттік сатып алуды тежейтін болсақ, бұл ЖІӨ ... ... ... ... мен ... ... теріс әсерін тигізеді.
Осы орайда Қазақстанда кіші бизнес дамуы мен қызмет етуінің жай ... ... ... ... ... ... ... субьекті ретінде он жылдан аса
әрекет етуде. Өткен жылдары кіші кәсіпкерлікті ... ... база ... оны ... мен жүзеге асыру механизмі мемлекеттің
саясатымен алдағы ... ... ... ... ... айта кету ... қазіргі кезеде Қазақстанның экономикасы қоғамдық
өндірістің көп бөлігі бойынша теңгерімсіздік жағдайда. Бұл ... ... ... ... процесстерімен байлынысты, сонымен
катар орташа және кіші бизнестің ... де ... ... ... ... ... араласуымен жүзеге
асып жатыр.
Кіші кәсіпкерліктің ... ... мен ... келесі
көрсеткіштермен қарастырайық
Қазақстан Республикасының Агенттігінің мәліметтері бойынша 2005 жылғы
статистика көрсеткіштеріне ... кіші ... ... саны ... 17,9% ... және 01.01.06 жылға сәйкес 521,5 мың
субьект құрады.
Кіші кәсіпкерлердің 25% ... ... ... заңды тұлғалар, ал
жеке кәсіпкерлер 241,4мың (46%) және шаруалар ... ... ... ... ... 2.1. ... Қазақстандағы жеке кәсіпкер субъектілерінің құрылымы
Мәлімет көзі: Шағын кәсіпкерлікке мониторинг./Статистикалық баспасөз
бюллетень/Ред. Ю. ... 20007-43 ... ... ... ... ... саны ... өткен
жылмен (2004 ж.) салыстырғанда артып, 412мыңға жетті, ... та ... ... ... ... жоқ. ... тұрған заңды тұлғалар саны 93,5мың
немесе ... ... ... тіркелгендерінің 71% құрады, жеке
кәсіпкерлер 195,6мың ұйым (81%) және ... ... ... (82%).
(сурет 2.2.).
Сурет 2.2. 01.01.06ж. Қазақстандағы әрекет ететін жеке кәсіпкер
субъектілерінің құрылымы мен саны
Мәлімет көзі: Шағын кәсіпкерлікке монитоинг.// Статистикалық ... Ю. ... 2007-43 ... ... ... ... заңды тұлғалар әрекеті бар
және әрекеті жоқ болып бөлінеді. Ал ... ... бар ... ... бөлінеді:
- белсенді іс-әрекеті бар – 46,2мың ұйымдар ... 49,4% ... ... ... жаңа - өз ... ... – 19,7мың ұйымдар (21,1%);
- уақытша әрекетін тоқтатқандар – 25,4мың ұйымдар (29,5%).
Әрекеті жоқ заңды тұлғалар былай бөлінеді:
- ... ... ...... (4,6%) ұйымдар;
- «елес»-ұйымдар (мәлімет жоқ) – 35,6мың (95,4%) ұйымдар.(сурет
2.3.)
Сурет 2.3. ... ... жеке ... ... ететін
/әрекет етпейтін/ субъектілерінің құрылымы
Мәлімет көзі: Шағын кәсіпкерлікке монитоинг.// Статистикалық баспасөз
бюллетень/Ред. Ю. ... 20007-43 ... ... субьектілерімен 01.01.06ж. ашылған жұмыс орындарының саны
1249,2мың ... бұл 7% ... ... ... Оның ... ... ... жұмыс орны немесе жалпы санының 39%, шаруалар шаруашылығы 376,7мың
(30%) құрады (сурет 2.4.).
Сурет 2.4. 01.01.05. Қазақстанда шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікке монитоинг. Статистикалық баспасөз
бюллетень/Ред. Ю. Шокаманов/Астана, 2007-43 бет
Әрекеті бар заңды тұлғалардың саны ... ең көбі кіші ... ... ... ... 6 адам – 75,2%, ал ең ... тізімдік құрамы 31-40 адам – 1,3%. ... бар ... ... ... ... ... ... 41-50 адам
(2,1%).(сурет 2.5.)
сурет 2.5. 01.01.06.Ашқан жұмыс ... ... ... кәсіпкерлік
субъектілерінің құрылымы.
Мәлімет көзі: Шағын кәсіпкерлікке монитоинг. Статистикалық баспасөз
бюллетень/Ред. Ю. Шокаманов/Астана, 2007-44 бет
2005 жыл ... кіші ... ... ... ... ... ... табысы 670 515,9млн. тенге, бұл алдынғы ... 7,9% өсті ... сөз. ... ... 2.6. ... Кіші ... ... тауарды өткізуден,
қызмет көрсетуден түскен табысы.
Мәлімет көзі: Шағын кәсіпкерлікке монитоинг.// Статистикалық ... Ю. ... 20007-43 ... ... ... ... тұлғалар үшін орташа жылдық табыс
1 167 мың тенге құрады, ал жеке тұлғалар үшін 140 мың ... ... ... ... ... ... мүлдем өзгеріссіз. Кіші
бизнеспен айналысатын субьектілердің көбісі сауда, автокөлік жөндеу және үй
шаруашылығына ... ... ... салалары алып жатыр және оның саны
165 769 мың ... (308 мың адам ... ... ... ... ... жөн Қазақстанның
экономикасында кіші кәсіпкерлік тұрақты даму мен өсу жолында.
Кәсіпкерлікке қолдау ... ... ... ... ... ... қолдау көрсету ретінде көптеген
субьектілер қызметі жүзеге асуда. Алайда, ... ... ... ... ... ... ауытқып жүзеге ... ... ... немесе мүлдем орындалмайды.
кіші кәсіпкерлік жағдайын талдау мен анализдеу нәтижесі бойынша кіші
бизнестің ... ... ... ... сол ... ... бизнес қызметтері түгел іске асырылмайды.
Кесте 2.10 Қазақстанның кіші бизнесіне фунционалдық сипаттама
|Кіші бизнес қызметтері |Жүзеге ... ... ... |
|1 |2 |3 ... ... ... өндіру |Ғылыми-техникалық үдеріс |
| ... ... көзі ... ... алға |
| ... ... ... |
| ... ... |Ірі кәсіпорындармен |
| ... ... үшін ... |
| ... ынта мен ... тең ... |
| ... даму |дамуы. |
| ... ... | |
| ... | |
| ... жұмыс орындарын ашу.| ... ... ... |Жас ... ... |
| ... қабілетін ашу |мен оқыту |
| ... ... ... әлеуметтік-осал |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
|Экологиялық | ... ... мен |
| | ... ... ... |
| | ... өндірумен |
| | ... ... |
| | |ашу. ... жүргізіліп жатқан әрбір салық реформалары шаруашылық
субъектілерінің іс-әрекеті мен қаржы жағдайына әсерін ... ... ... ... кәсіпорынға, оның өндірістік ... ... ... ауыртпалығын өлшеудің есебі мен талдауы ... ... ... ... ... салық және шаруашылық заңдылықтарында
салық салуға қатысты өзгерістер енгізілгенде ... ... ... ... ... да мүмкіндік береді.
Салық- қаржы әдебиеттерінде салық ауыртпалығына макроэкономикалық
сипатта жалпы ұлттық ... ... ... ... сомасының қатынасы
ретінде анықталады. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... ауыртпалығы түсінігімен байланысын ашуға
әрекет етер болсақ, ... ... ... мен ... ... деп екіге бөліп алуымыз қажет. Мұндағы тұтынушы ретінде
тұрғындарды, ... ... ... ... ... ... пайда болу және нарықтық қатынасқа түсушілердін ... ... ... ... ... ... ... позициясының есептеу әдісін қарастырсақ.
Салық ауыртпалығының шығу тарихына келер болсақ, ресми түрде аталып
отырмаса да салық пайда ... ... ... ... еді. ... салық
төлеуші салық және тағы ... да ... ... ... төлеу
барысында қандай да бір өз игілігінің бөлігін мемлекетке ... ... ... ... ... белгілі бір көлемде шығын жасайды.
Міне, осы сипатта салықтар тауар-ақша қатынастарының ... әсер ... ... ... ... бір ... ... төлеушіге өз ауыртпалығын
тигізетіндігі көрініс береді.
Салықтар барлық елдерде олардың ... ... ... ... ... ... мемлекет кірістерінің негізгі ... ... ... ... басты қаржылық құралы, мемлекеттің кірістерін
және бюджеттің кірістерін қалыптастырудың шешуші көзі болып табылады.
Салықтарды ... ... ... ... ... ... ал
салықтарды әлеуметтік-экономикалық мәні, олардың түрлері мен рөлі ... ... мен ... ... және ... ... ... Френсис Бэкон салықтарды төлеу - ... ... ... ... еді /57,29б/.
Қазакстан Республикасы Конституциясының 35-ші бабында: заңды түрде
белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де ... ... ... ... әрі ... болып табылады, - деп жазылған /58,43б/.
Салықтарда ежелден салық ... ... ... ... ... ... пайда (алынған игіліктер) қағидаты;
2) «қайыр көрсету» (төлем қабілеттілігі) қағидаты.
Алынған игіліктерге және төлем қабілеттілігіне ... ... ... ... мөлшерлемелерін белгілеуге және табыстың
өсуіне қарай олардың өзгеруіне саяды.
Салықты ұтымды ұйымдастырудың ... ... ... ... еді. Олар ... ... салық салық төлеушінің әрқайсысының табысына сәйкес алынуы тиіс
(әділеттілік қағидаты);
2) салықтың мөлшері мен оны төлеу мерзімі алдын ала және дәл ... ... ... әрбір салық төлеуші үшін неғұрлым қолайлы ... және ... тиіс ( ... ... ... алудың шығындары өте аз болуы тиіс (үнем қағидаты);
Бұл қағидаларды пайдалану ... ... ... жоқ ... процесске реттемелеуді енгізді және А.Смитке «салықтар - ... ... ... ... ... ... деп қорытынды
жасауға мүмкіндік берді. Салық салудың кейінгі даму барысында ... ... ... салудың жоғарыда айтылған қағидалары сақталмаған салық жүйесінде
қоғамдағы салық ауыртпалығын ... ... әкеп ... ... жаппай түсініспеушілікке әкеп соғып, мемлекетті тек
экономикалық емес ... ... ... ... ... ... ... төленбеу сипаты, айналыс ... тек ... ... ... ... енсіздігі
себебінен ғана емес, қолайсыз макроэкономикалық жағдайларға, оның ... ... ... тыс ... да ... ... ... мүмкін.
У.Баймұратовтың айтуынша: салықтар мен алымдар өнім бағасына өз
ауыртпалығын береді. Бұл ... ... құн ... (әрі ... ... ҚҚС ... дамыған елдерде де кеңінен қолданылады. Оның қолданылуы
сұранысты төмендетіп, ... ... кері ... береді /51,5б/.
Сонымен бірге ҚҚС-да жоғары ... мен ... салу ... ... ... ... ... реттеудің үлкен потенциалы жатыр. ҚҚС-
ты қайта өндіріс процесінің факторы ретінде ... ... Бұл ... ... ... ... ... көлемі мен құрылымына,
инвестициялық іс-әрекетіне тиімді әсер ... ... ... ҚҚС ... қолындағы мықты экономикалық реттеуші болып табылады.
Тек ҚҚС емес жалпы ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін к-
теруге тартады. Жанама салықтардағы икемділіктің болмауы ... ... ... ... бөлігін құрап отыр. Жанама
салықтар тікелей бағаға әсер ететін болғандықтан тауардың сұранысына себеп
болады. Сонда жанама ... ... ... көп болса, баға соғұрлым
өсіп отырады да, ... ... әкеп ... ... ... ұсынысты төмендетуге, сол арқылы өндіріс құлдырауына ... Бұл ... өз ... ... да кері ... береді.
Ал салық ауыртпалығын экономикалық теория позициясынан есептеу әдісін
қарастыру үшін ... ... - ... ... және ... ... болсын делік. Пайдалылық ұғымына келер болсақ тұтынушы
кез-келген тауарды бір ... ... ... ... ... емес ... пайдалылығын алады. Ал сол пайдалылық өз құнынан ... ... ... ... 1000 ... ... ... 30 % салық есептелсін
делік, сонда тұтынушы тауарды 1300 ... ... ... ... ... пайдалылығы 1000 теңге болады. Яғни, мұнда тұтынушы ... ... өз ... ... ... алып ... ... келіп, салықтар
сомасы бағаларға қатты салмақ ... ... ... та ... ... ауыртпалығын салық төлеу арқылы өз игілігін қосымша жоғалту
ретінде де қарастыруға болады. Бұл ... ... ... үшін ... да ... уақыт кезеңінде көрсеткіш бола алады. Осы ... ... ... үш ... ... ... түсетін ауыртпалық,
өндірушіге түсетін ауыртпалық. сонымен ... ... ... үшін түсетін
ауыртпалықтарынан тұрады деп қорытындылауға болатын сияқты.
Сұраныс пен ұсыныс түсініктерін, олардың икемділігін қолдана ... ... ... ... акцизді кім төлейтіндігін анықтауға
болады. 1-суретте отандық шараптың белгілі бір сұрыпының салықты шегермеген
тепе-теңдік бағасы шөлмегіне 4 ... ал ... саны 15 млн. ... Енді ... ... әр бір шөлмек шарапқа 1 доллар көлемінде акциз
немесе сатылғанына ... ... ... деп ... бұл ... кім
төлейді: өндіруші ме, тұтынушы ма? Немесе ... ... ... ... ... ... ... десек онда бұл салықты ұсынымдағы тауар
бағасына үстеме ретінде қарастыруымызға болады. Соның салдарынан ... ... ... ... ... Солайша егер сатушы 5 млн.
шөлмекті ... ... ... 2 ... ... ... болған еді
де, енді оны данасына 3 доллар бағамен алуына тура ... (2 ... ... ... салық). Сонда сатушылар салық енгізілгенге дейінгі бағаны алу үшін
тауар бірлігінен 1 долларға ... ... ... тиіс. Салық ұсыныс қисығын
1-суреттегідей жоғары қозғалтады, мұндағы салықсыз ұсыныс ... - ... ... ... ... ... - St ... белгіленген.
Егер сұраныс пен ұсыныстың салық енгізілгенге ... ... ... ... ... ... онда ... дейінгі баға 4 доллар болса, салық енгізілгеннен кейінгі баға
4,5 доллар екендігін көреміз. Сонда салықты ... ... ... ... ... ... ... жартысын төмендетілген баға есебінен
төлеп отыр. Тұтынушы 50 цент артық ... ... ... 1 ... ... 3,5 ... алады. Бұл жағдайда тұтынушы мен өндіруші салық
ауыртпалығын тең бөлісіп отыр.
Егер сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... бөлу де басқаша болар еді. Мұнда екі ереже бар:
1. Тауарға сұраныс неғұрлым икемсіз, ұсыныс тұрақты ... ... ... ... көп ... ... ... абсолютті икемді болғанда салықты түгелдей сатушы төлейді ... ... ... ... тұтынушы төлейді.
2. Ұсыныс неғұрлым аз икемді болған ... ... ... болған
жағдайда салықтың басым бөлігін өндіруші төлейді.
Ұсыныс икемді болса, салықтың басым көп ... ... ... ... бөлігін сатушы төлейді. Ал бірақ ұсыныс икемсіз болған жағдайда кері
көрініс бой алады ... ... ... ... бөлігін сатушы төлейді де,
азырақ бөлігі тұтынушыға ... Оның ... ... ... ... ... көлемі де азаяды. Ұсыныс икемсіз болатын тауарға мысал ретінде
алтынды алуымызға ... ... ... ауыртпалығы негізінен өндірушілерге
түседі. Ұсыныс икемді болатын тауар ретінде ... ... ... Мұнда
салықтың басым бөлігін тұтынушылар төлейді.
Байқап отырғанымыздай, ұсыныс пен сұраныстың типтік динамикасы бар
нарықта акциз ... бір ... ... ... ... тұтынушы
төлейді. Шараптарға салынатын 1 доллар мөлшеріндегі акциз салығы нарықтық
бір бөтелкесінің ... 4 ... 4,5 ... ... ... ... млн. бөтелкеден 12,5 млн. бөтелкеге азайтып отыр. Мемлекеттік бюджетке
12,5 млн. доллар салық түсіп отыр (1 ... 12,5 ... Бұл ... 2 ... efac ... ... Бұл жағдайда сұраныс пен ұсыныс
икемділіп салық сомасын тең бөлісіп, яғни, тұтынушы 6,5 млн. ... ... ... бұл ... ... ... игіліктерге жұмсайтын болғандықтан,
тұтынушылар мен өндірушілер өз қаржысын мемлекетке беру арқылы сол сомаға
сәйкес мемлекет тарапынан халыққа ... ... ... ... ... да ... ... десек те болады.
Шарапқа салынатын 1 доллар мөлшеріндегі салық - өндірушілер мен
тұтынушылардың 12,5 млн. ... ... және ... ... ... ... 2,5 млн. бөтелкеге азайтуын талап етеді. Салық
енгізілгеніне дейінгі сұраныс пен ұсыныс 2,5 млн. бөтелкеге көп болған, ... оны ... ... сома өндіріс шығынынан артық болғандығын
білдіреді. Оны мынадан көруге ... 2- ... аb ... ... ... ... ... дейін сатып алынған әрбір 2,5 млн. бөтелкеге шекті
төлемді төлеуге дайын екендігін көрсетіп тұр. ... ... сb ... ... ... ... бөтелкеге шекті шығынды ... ... ... ... ... ... (ab ... шекті шығын
(сb сегменті) асып ... 2,5 млн. ... ... байланысты
жағдайдың нашарлауын аbс үшбұрышында көрініп тұр.
Бұл үшбұрыш салық енгізу нәтижесінде шектен тыс салық ауыртпалығын
немесе ... үшін ... ... ... ... айта кететін
жай, қоғамға түсетін салық ауыртпалығы, нақты мемлекетке салық ... 12,5 млн. ... асып ... ... ... ... ... салықтық түсімдер мен abc үшбұрышының қосындысынан тұрады. ... ... ... төлеушіден мемлекетке өткендігін, ал авс үшбұрышы
қоғамның таза шығынын білдіреді. Шектен тыс салық ауыртпалығы ... ... ... салық ауыртпалығын ұлғайта отырып, салық түсімдерінен ... ... ... тыс ... ауыртпалығы = жалпы ауыртпалық - салық түсімдері.
Көптеген салықтар салық түсімдерінен асып кететін жалпы салық ауыртпалығын
береді. ... ... тыс ... ... көлемі көбіне ұсыныс пен
сұраныстың икемділігіне байланысты.
Сондықтан олар ең оңтайлы салық салу жүйесіндегі ... тыс ... ... ... ... жағдайларда салық салу жүйесін таңдау
барысында үкімет тарапынан басқа сала немесе факторлар ескерілген ... ... ... ... ... шектен тыс етіп қою арқылы
алкогольды өнімдер саласына қаржы-қаражаттардың аса көп ... ... ... /51,б.7/.
Біздің жасаған талдауларымыз негізінде келетін негізгі қорытындымыз,
акциз немесе қосымша құн салығының шектен тыс ауыртпалық ... ... ... ... әр түрлі нарықта ұсыныс пен ... ... ... болады. Ал барлығында теңдей жағдай
болғанда, ұсыныс пен ... ... ... ... ... салықтың
шектен тыс ауыртпалығы соғұрлым жоғары болады. Екі бірдей түсім беретін
салықтар, бірдей ... ... ... шарт ... Бұл ... ... қай ... таңдау жұмысында заң шығарушылар тарапына қиындықтар
туындатады.
ХХ ғасырдың соңында экономиканың ... ... ... ... ... ... ... әлемдік технология нарығы күш
орталығының қалыптасуының маңызды факторы болып келеді және бай мен ... ... ... ... өсудің негізін
қалыптастырады. Дамыған мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Соңғы кездері әртүрлі мемлекеттерде ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық және инновациялық
потенциалды дамыту, сонымен ұлттық ... ... мен ... болып келеді.
Инновациялық үдерістер белгілі түрде таңдалған инновациялық
стратегиямен ... ... ол ... ... дамуынынң
өндірістік салаларының дамуын анықтайды. (кесте )
Кәсіпорынның инновациялық ... ... үшін ... жүйе, ғылыми-техникалық құрылым және кәсіпорынның
инновациялық әрекеті керек. Ол нақты мақсатқа көзделіп, ... ... ... анықтылған қағидаларға сәйкес қалыптасу керек.
Нақты бір шаруашылық субьектінің құрылымды қалыптастырудың ... тек ... және ... ... құру ғана ... ... кәсіпорынның өндірісінің құлдырауын жеңу, оның құрылымдық
қайта құрылыуын және өндірілетін өнім ... ... ... ... ... және ішкі мен сыртқы нарықта көрінісін
жетілдіру, жаңа ... ... ... ... ... ... ... Инфрақұрылымды құру органикалық шешімді талап етеді
және кәсіпорынның ... және бар ... бір ... енгізу.
Кәсіпорындардағы инновациялық әрекеттің дамуы проблемаларын
зеттеуде, ... және ... ... даму ... үшін, мақсатты түрде интеграциялық түсінікті ... жөн ... ... ... онда ... ... ... бөлімдері бар, қажетті жұмысшылар саны, ғылыми-техникалық жұмыс
көлемі және т.б.
Кесте 2.11. Кәсіпорынның инновациялық потенциялын реттеу әдістері
|Реттеу ... ... ... ... технологиялыар мен техниканы, |
| ... ... ... |
| ... және ... |
| ... қалыптастыру. ... ... ... ... және |
| ... кепілдіктер, табыс |
| ... ... ... ... инвестициялар, кедендік |
| ... ... ... |
| ... т.б. ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... кеңейту, салық пен орта |
| ... ... ... қайты |
| ... және т.б. ... ... ... ойын |
| ... ... ... және заң |
| ... ... ... |
| ... бақылау. |
Күрделірек экономикалық ... ... ... ... жеңілдіктер мен амортизацияның кәсіпорынның инновациялық дамуына
әсерін қарастырамыз /52,б.20/.
Инновациялық ... пен ... даму ... ... ... инновацияны мемлекеттік ынталандыру маңыздылығын
анықтайды, ... ... ... ... ... ... кету ... ҚР-ның салық кодексі инновациялық дамуды
ынтыландыру қызметін ... ... Тек ... ... ... салықтық преференциялар корпоративтік табыс салығы,
жер салығы және мүлік салығы бойынша беріледі.
Ивестициялық салықтық преференциялар – корпоративтік ... ... ... ... ... ... жиынтық жылдық табысынан
қосымша шегерімдерді айыруға құқық, салық төлеушілер ... жаңа ... ... ... ... ... инвестициялық жобаны іске
асырып жатқан заңды тұлғалар, мүлікке салық төлеуден ... ... ... ... кезінде жаңа, өндірісті кеңейту немесе
жаңғырту мақсатында инвестициялық жобаны іске ... ... ... сонымен қатар инвестициялық жобаны іске асыру үшін ... ... жер ... ... босатылады. Жаңадан енгізілген
ивестициялық салықтық преференцияларды ... үшін ... ... ... ... рет енгізіп қолдану, оған қайта
құруға өндірілген ... ... құру ... қоса ... ... қолданылатын әдістердің бірі инвестициялық
салықтық несие беру ... ... ... заңда бұндай мәселелер
қарастырылмаған. Инвестициялық салықтық несие бойынша ... ... ... және ... ... ... бір ... бес
жылға дейін несие сомасын төлеп, ол бойынга пайыздарды төлеу болып келеді.
Салықтық төлемдерді максималды түрде төмендету, есептік ... ... ... ... ... керек. Несие бойынша мөлшерлеме орталық
банкпен қойылған мөлшерлеменің 1/2 төмен емес және 3/4 ... емес ... ... шаралар Ресейлік заңнамада қарастырылған.
Салықтық ынталандырудың тағы да бір ... ... ... ... ... келесідей есептелінеді:
На=2/Cпи
Мұнда,
На – амортизациялық төлемдер нормасы; Cпи – ай ... ... ... мерзімде қолдану уақыты.
Амортизация нормасы негізгі қаражаттың қалдық құнына қолданылады,
және амортизациялық мүліктің ... құны ... 20% ... ... ... ... ... алгоритмі өзгереді. Есептеу
базасына бір негізгі құрал қолданылады, ал айлық амортизациялық алымдар
жаңағы базаны ... ... ... ... ай ... бөлу ... ... емес әдіс).
Сызықтық емес әдісті инновациялық белсенді ұйымдарға қолданған жөн,
себебі ол жаңадан ... ... ... ... ... таза ... ... мүмкіндік туғызады. Осы ... ... ... ... ... ... Бір ... өндірісті кеңйту
мақсатында алынған несие бойынша міндеттемені өтеу керек, ал екінші жағынан
инновациялық өнім өзін нақты нарықта көрсетпегенше, сату ... мен ... ... ... ... төлемдер, шығынға жатқанымен, ол салық төлемдерін
қысқартады, бірақ та ақша ... ... ... етпейді. Осы
жағымды жағдай таза ақша ағынында көрініп, кассалық айырысу тәуекелін
төмендетеді.
Амортизацияны ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттерді қолдануды мүмкіншілік етеді:
- басқыншылық орта және көтеріңкі алмасу жағдайларында қолданылатын
негізгі құралдарға 2 көп ... ... ... ... болып келетін құрал-жабдық үшін 3
көп ... ауыл ... ... ... типінің негізгі құралдары
үшін 2 көп ... ... ... ... өнеркәсіптік өндірістік резидент
ұйымның негізгі құралдары үшін 2 көп емес.
Аталған коэффициенттердің екіншісіне назар аударғаныңыз жөн болады.
Лизинг жаңа ... мен ... ... ... ... күн ... түрлі салалы кәсіпорындар арасында ... ... ... ... алу ... несиеге алу әдістерден гөрі
қосымша артықшылығы амортизация нормасын үш есе ... Ал ... ... емес ... ... ... бірігуі
макималды салықтық ұнемдеуді береді /52,б.20/.
Технологияларды сатып алу үшін кететін шығыдарды ... ... ... ... емес ... ... алуға кететін шығындар
болып жіктеледі, келесілері, құнды қалыптастырмай, пайдалы уақытта
қолданған ... ... ... құрамына кіреді, олар сызықтық не
сызықтық емес әдімпен есептелінеді. Жоғарыда ... ... ... алынған. Біздің қолданыстағы Қазақстандық ... ... ... және ... ... ... ... түрлерін жалпы шығын құрамына енгізуге рұқсат етпейді.
Осылай, инновациялық сферадағы негізгі ... ... ... ... шешілмеген.
Осы проблеманы шешудің келесідей тәсілдері бар:
Мысалы, Ұлыбританияда НИОКР-ға салықтық жеңілдіктер келесі шығындар бойынша
қолданылады:
НИОКР-ды жүзеге асыруға қатысты ... ... ... ... асыруға қатысты персоналды жиюмен айналысатын мамандардың
еңдегін төлеу;
НИОКР-ды жүзеге асыруда кететін немесе қайта өндірілетін ... ... ... НИОКР-ды орындау барысында кететін физикалық
материалдар);
НИОКР-ды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... шығындар.
Әр компания (яғни, МСП және үлкен компания үшін) типіне сай НИОКР қосалқы
мердігерлікті жүргізу үшін ... ... ... ... ... бойынша, субсидии немесе гранттар алатын жобалар үшін, салықтық
жеңілдіктері бар НИОКР-ге шығын көлемі мүлдем қысқартылуы мүмкін.
НИОКР-ге ... ... ... ... ... мақсатты түрде
дұрыс болатын еді.
1.ҒЗТКЖ(НИОКР) -ге салықтық жеңілдіктер компанияларға табыстың салық ... ... 150% ... ... ... ... ... табыстан
шегерілетіндей шығындарды ұлғайту, осы механизмді заңға енгізу керек).
2.Мақсатты түрде инновациялық кәсіпорындардың ... ... ... ... ... тізімін міндетті деп, алайда салық салу
жеңілдіктері жеткіліксіз деп, ... ... ... ... ... тауарлардың, орындалған жұмыстар мен қызметтердің жалпы
көлеміндегі жөнелтілген инновациялық ... ... бар ... ... емес және ... ... орындалған жұмыстар мен қызметтердің
көлемінің өсуі өз күшімен қойылымды бағалармен 15% кем емес ... ... ... орындалған жұмыстар мен қызметтердің жалпы
көлемінен өз күшімен ... ... 15% ... ... ... ... мен қызметтердің жалпы көлемінен
зерттеулер мен құралдарға өз күшімен 5% кем емес шығындар.
3 ... ... ... ... ... ... ... Тиімді салық механизмін құру қағидалары.
Салықтық жүйенің қаншалықты дұрыс құрылғанын анықтау үшін және өндіріс
көлемінің өсімі мен ... ... ... ... ... алдымен салық салу қағидаларын бұзбай, сақтау ... ... ... аударғанда «негіз», «негіз болатын бастама» ... ... ... формацияда салықты тек ... ... ... еді. ... жаңа қатынастардың пайда болуы
обьективті түрде салық салудың ғылыми теорияларын қалыптастырды. А.Смит, У.
Петти, Д. Риккардо, А. ... ... ... ... ... қорғайтын әмбебап қағидаларды қалыптастырған және әр мемлекет
осы қағидаларға сүйене отырып салық алу керек.
Қазіргі кезде дамыған ... ... ... осы ... әр
түрде қолданылады. Осы қағидаларды бұзу салық төлеушілердің экономикалық
жағдайынын нашарлауына әкеледі, ... ... ... ... ... төмендуіне әкеп сщғады.
Салық төлеушілердің мүдделерін қорғайтын салық жүйесіне ... А. Смит ... ... 1776 жылы Ол ... ... ... күші мен ... мүмкіншіліктеріне қарай үкіметті
ұстауға қатысуы керек, яғни сол ... қол ... және ... ... ... қарай үкіметпен бөлісуі керек» деген. Әрбір тұлға
төлейтін салық нақты анықталуы ... ... алу ... мен ... ... салық төлеушіге ыңғайлы болатындай салынуы керек. Әрбір салық
халықтан ол мемлекеттің қазынасына әкелетін ... кем болу ... ... А. Смиттің цитатасында келесідей қағидалар жайлы айтылған:
1. Салық салудың ... ... ... төлеушілер арасында
салық ауыртпалылығын тең етіп бөлу. Оған дейін ... ... ... алынатын салық сомасының арифметикалық теңдігі
ретінде қарастырылған (мысалға, жан басына шаққандағы салықтың
бөлінуі). А.Смиттің енгізген зор ... бұл ... әр ... алынатын салықтың мөлшерін оның
табысымен теңдестіргендігінде, яғни ол ... ... ... ... «Көп ... бар тұлға салықты да
көп төлеу керек» /53,588-589б/. ... бұл ... ... ... белгілі бір
қоғамдағы әділдік туралы ... ... сай, ... ... ... асуы керек, ... ... ... туа ... ... ... ... теңділік) қызметтің ... ... ... Ал бір ... таңдалған критерии
бойынша бір көзқарастағы тұлғалар үшін ... ... ... ... керек (горизонталь бойынша теңділік). Қазіргі таңда
басты критерии ретінде, төлеушілердің салық жүктемесін алып ... ... ол ... ... ... ... салық) немесе шығарылатын шығындардың ... ... ... ... ... А. ... ойынша, әрбір салық
мына тұлғаларға алдын ала және ашық жариялануы ... ... ... ... ... ... керек тұлғалар
мен ұйымдарға; 3. салық төлеу мерзімі; 4. салық ретінде төлейтін
ақша сомасы немесе табыс немесе мүлік түріндегі ... ... ... ... ... салық заңының тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... жиі
өзгертуі шаруашылық субъектілерінің қызметіне теріс әсер етеді.
3. ... ... ... ... өз салық төлеу міндетін
орындау ... ... ... ... ... минимизациялауды, яғни мейлінше төмендетуді
білдіреді. Шынында,бұрынғы кездері, яғни ... ... ... төлеуде арнайы шарттарды енгізе отырып,
салық төлеушілердің жағдайына теріс әсер етті ... ... ... ... салықты төлеу, негізделмей салықтың жиі
алынуы, делдал арқылы салық салуды ... ал ... ... ұстау керектігі т.б.).
Қазірде осы қағида анағұрлым кең ... ... ... төлеушілердің қосымша салық міндеттерін орындауға, яғни салық есебін
жүргізу мен салық есебін ... ... ... есепке алу керек. А.
Смиттің кезінде бұл сома онша үлкен емес еді, ал ... ... ... ... ... ... салық сомасымен бірдей болып келеді.
Батыс ... ... ... ... ... ... ... отырады (мысылы, АҚШ-та кез келген табыс ... ... ... онда жаңа ... ... ... кететін әр орташа
салық төлеушінің уақыты есептеліп, баспаға жіберіледі).
Екіншіден, салық ... ... ... ... ... ... ... етумен (салық ставкалары өскен
сайын оны қатаңдата түсу керек), салық органдары қызметкерлерінің санының
өсуіне және ... жаңа ... ... ... ... ... өсуін ескеру керек. Сонымен қатар, ғылым ... ... ... ... ... бірлігіне кететін
шығындардың үлес салмағын азайтуға мүмкіндік береді. Яғни, ... ... ... ... ... 25-30% шығындайтын болса, қазір салықты жинау
қазына үшін бұдан аз соманы құрайды. Алайда, салықтың ... ... ... әр ... ... келеді.Мысалы, Батыс Еуропада қосылған құн салығын
жинауға осы ... ... ... ... 2,5-3% ... ... табыс
салығы үшін 10% және одан көп болады екен /54,56б/.
Осы негізгі қағидалар «кез келген салық жүйесінде қолданылуы керек.
Айтылған қағидалар ... ... А. ... ... ... ... ... қатар, ол салық салу жеткіліктілігі ... ... ... ... соманың жиналуына жол бермеу), оның
икемділігін ... ... ... ... (өзгермелі
жағдайларда икемділік), тиісті объектіні таңдау және салықтарды аудару
есебі сияқты ... ... ... ... ... ... және ... абсолютті мәнімен анықталатын кешен ретінде қарастыру ... де ол ... салу ... қаншалықты сақталатындығымен,
мемлекеттік саясаттың қоғамдық мүдделерге қаншалықты жауап беретіндігімен,
сол арқылы ... ... ... ие бола ... ... қаншалықты қолдайтындығымен анықталады.
Британдық мамандардың бірі Я. Ламперттің «Біз экономикалық әділеттілік
пен меншік құқын шын мәнінде де ... ... ... асыратын салық
жүйесіне мұқтажбыз» деп атап көрсеткен. /55,2б/. Я. Ламперт экономикалық
әділеттіліктің неоклассикалық түсінігінің негізінде жаңа ... ... салу ... ... салу өндіріске, тұтынушылардың шығындарына, жинақтарына нейтралды
болу керек, яғни өнеркәсіпке залал ... ... ... арттырмау керек және олардың жинақтарының артуына кедергі болмау
керек;
2.Жәрдемақы алатын ... ... ... ал ... ... ... жақты салық салудан аулық болу керек. Мысалы, салық төленгеннен
кейін кәсіпорынмен иемденген мүлікке, ... ... соң тағы ... ... керек;
4.Барлық салықтар тек табыстан алынады, бірақ та жалақы мен ... ... ... тек жеке ... алыну керек және тек тікелей салықтар
алынуы керек.Әрине жанама салықтарды жинау үйреншікті әрі жуңілірек, ... ... ... біраз шығындалуы керек;
6.Салық мөлшері әрдайым тұрақты болу керек. Бұл ... ең ... ... асыруға қиын;
7.Салықты жинаудың басталуы мен тоқтап қалуы заңды емес, экономикалық
тұрғыда негізделгені дұрыс;
8.Салықты ... ... ... ... сәйкес орыналу керек,
аяқталмаған мәміледен алынатын салықты заңмен жою керек;
9.Салық салу ... ... ... күшейтілу керек; керек емес
салықтарды жоюда соттар өзіне жауапкершілікті алуына рұсат берген дұрыс.
10.Салықтар айыппұлдар мен ... ... ... ... болу ... мен ... сот ... керек;
11. Қоғамның салық төлеушіге берілген құны қайтарылуы керек. ... ... ... ... – тең ... ... олардың қарым-қатынасы
келісіммен реттелмейтіндіктен, заңнаманы талап етеді: «Кесарю - кесарево».
Әділеттілік салық салу жүйесінің ең басты ... ... ... және ... қағидасы арқылы жүзеге асырылады /55,18б/.
Я. Ламперттің ойынша осы ... ... ... бір ... түрі бар
– ол салық төлеушінің иелігіндегі жер учаскесіне жылдық төлейтін рента
бағасы.
Аталған ... ... ... ... ... белгілі
бір дуңгейде қарастырылған. Дегенмен Ламперттің қағидаларының біразы ... ... ... ... ... ... Д.С. Львов өз еңбегінде «Қазіргі салық жүйесі еңбекке
салық салумен құрылған. Салықтар тікелей немесе жанама түрде ... ... ... ... Осы ... ... ... парадоксы отыр.
Бір жағынан ЖІӨ-нің өсуіне еңбектің үлесі 5-7% құрайды, ал басқа ... ... ... 70% ... ... ұмтылу. Еңбек бағасын арттыра
отырып, салық салу жүйесі кәсіпкерге жұмысшыларды ... ... ... ... ... ... қысқартуға мәжбүрлейді» деп
көрсетеді/56,6б/. Қорыта айтқанда, Д.С. ... ... ... ... ... өндіріс факторларына сүйенуі керек, яғни ренталық
табысқа.
Біздің ойымызша Д.С. Львовтің ... ... ... ... ... ... ... келіскен жөн, яғни ол үшін ... бір ... ... ... ... ... іс жүзіндегі салық
жүйесіндегі негізгі қайшылықтарды жоюға іс ... ... ... ... ... ... ... /56,7б/.
Осыған байланысты М. Алленің жіктеген қағидаларын қарастырып өтейік:
1.Жеке тұлғаның ... ... ... егер де біз ... ... ... ... онда адам және оның толық дамуы қоғамның
басты мақсаты болып келеді, және оның ... ... ... ... ... «әр ... жеке ... сәйкес дамыту
құралы ретінде» қарастыру керек. ... және ... ... ... тек адам ... мақсат пен назар аудару обьектісі ... Және осы ... ... салу ... /57,18б/.
2.Дискриминациялық емес қағидасы. Бұл қағида бойынша барлығына бірдей
салықты ұйымдастыру керек. Яғни бәріне ... ... ... ... ... төлеушінің салық ставкасының оның көрсеткен қызметінің құнының
артуына қарай өсуі , осы қағидаға қайшы келеді.
3.Иесізденгендік (обезличенность) қағидасы, яғни ... алу ... ... араласпау арқылы және азапты тексерусіз» жүргізілу керек /57,19б/.
4.Нейтралдық пен тиімділік қағидасы – салық экономиканы жақсы ... ... ... Оның арналымы – экономикалық өсудің тиімділігіне
ықпал ету, яғни ... ... ... ... әсер ... ... билік (легитимность) қағидасы – М. Алле ... ... ... ... еңбектік табыс, жоғары ... ... ... үшін ... түскен пайда «заңды» деп ... ... ... ... /57,20б/.
6.Екі жақты салық салуды жою қағидасы. ... ... ... ... ... екі ... ... салуды жою керек – бұл дегеніміз бір
табысқа немесе бір мүлікке бірнеше рет салық ... ... ... және ... ... ... ... жоқ,
жай және түсінікті ережелермен алыну керек, ал салық алу процедурасы
мүмкіншілігінше ... ... ... ... ... ... және көп ... алайда олардың
ішінен маңыздыларын ерекшелеуге болады.
Бірінші, ... пен ... ... көрсеткен жөн. Салық
ауыртпалылығын бөлу тең болу керек, яғни, әр ... ... ... әділетті үлесін салу керек. Заңды және жеке тұлғалар мемлекетті
қаржыландыруда материалдық ... ... ... себебі олар өз табыстарын
мемлекеттің қорғауында алып ... ... ... салу салық төлеушілер
арасында жалпыға бірдей тең бөліну керек. Әлемдік тәжірибеде ... ... ... ... асырудың екі әдісі бар:
Бірінші әдіс, салық төлеушінің пайдасын қамтамасыз етуден көрінеді.
Осы әдіске сәйкес, салық төлеушінің ... ... ... ... үшін ... ... келеді, яғни салық төлеушіге төленген салығының
бір бөлігі денсаулық, білім ... ... ... ... ... арқылы қайтарылады. Осыдан, бюджеттің шығындар
құрылымы осы әдіспен байланысты болады.
Екінші әдіс, теңдік пен ... ... ... ... ... қабілеттілігімен жүзеге асырылады. Осы әдіс бюджеттің шығындарының
құрылымына байланыссыз ... ... ... өз ... ... төлем
қабілеттілігіне сай төлейді.
Салық жүйесін құруда осы екі қағиданың біріктірілуі ең ... ... ... ... ... ... етеді. Көптеген ғалымдар пен
практиктер салық салудың тиімділік қағидасын ерекшелейді, ол ... ... ... ... тиімділік идеологиясын құрды:
• салықтар экономикалық шешімдерді қабылдауға әсерін тигізбеу керек
немесе олардың әсері минималды болу керек;
• салық ... ... ... дамуы мен тұрақтылық саясатын
жүргізуге көмектесу керек;
• елдің салық жүйесін және біріңғай экономикалық кеңістікті бұзатын
салықтар болмау керек. Елдің ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен жеке
тұлғалардың заңмен шектелмеген қызметтеріне кедергі болатын
салықтарды болдырмау керек;
... ... ... экспорттау мүмкіншілігін жою керек. Осыған
байланысты бір ... ... ... білім беру
субьектісінің табысын құрайтын жергілікті және ... ... ... егер де ... ... бір ... ... білім беру субьектісінен жинайтын болса;
• салық жүйесі дұрыс талқылануы керек, оны ... көп ... ... ... ... ... төлейтін салық нақты
анықталу керек, салық төлеу ... ... ... ... ... болу керек.
• әр салықтың ... ... ... ол ... ... ... ... салықтық аппаратты
ұстауға кететін шығыстардың аздығымен түсіндіріледі.екеттің төмен
шығынпен ... ... ... ... қаржыландыру. Бір сөзбен
айтқанда, салық жүйесін басқаруға кететін және салықтық заңнаманы
сақтауға ... ... ... ... болу керек;
Салық жүйесінің қалыптасуында салық салудың әмбебаптылық қағидасын
ескеру өте дұрыс болады. Оның ... екі ... ... ... болады:
• салық жүйесі салық төлеушінің мүлкіне, салық салу
субьектісіне, оның ... не ... да ... ... ... тиімділігіне бірдей талаптар қоюы керек.
Сонымен қатар, салықтар ... ... ... не ... критерилерге сай белгіленуінеге не
қолданылуына жол берілмеуі керек;
• салықты есептеуде табыстың пайда болу көзі мен ... ... ... ... ... тәсіл енгізілу керек.
Бір уақытта салық салу қағидасы ... ... ... ... ... бір көзден немесе бір ... екі ... одан да ... алынуына жол бермеуді көрстеді. Басқаша айтқанда бір ... бір түрі ғана ... ... және де ... белгіленген бір уақытта
салынуы керек.
Рационалды және тұрақты салық жүйесін ... ... ... мүмкін емес. Бұл қағида жүзеге асу үшін, салық ... ... жиі ... ... ... ... Осы
қағидамен бірге салық практикасында ставкалардың табыс көлеміне байланысты
дифференциациялау қағидасы қолданылады. Бұл ... ... ... ... осы қағиданы қолданатын болса, экономикалық қызметті
шектейтін жеке ставкалар, ... ... ... ... ... Бұл
қағида заңмен бекітілуі керек және биліктің әрбір ... ... ... ... ... ... ставкаларын бекіту бойынша
белгілі бір уәкілеттікке ие болуы ... ... ақ ... ... бір ... ... жыл сайынғы бюджет туралы заңды бекітетін кезде
реттелуіне болады.
А. Смитпен бекітілген тағы бір салық қағидасы бұл салықты алу ... орны және ... ... Осы қағидаға сәйкес, салық төлеушіге ыңғайлы
уақыт пен орынды жерде салық алу ... ... ... ... ... және ... ... қағидасы ерекшеленеді. Осы қағиданы ... ... үшін ... ... ... ... ... олардың табатын табыстарын
ескеруге мүмкіндік беретін ... көп ... ... ... Осы
қағиданы қолдану мемлекеттің қаржылық тұрақтылығы үшін өте маңызды, әсіресе
экономикадағы дағдарыс жағдайларында, өйткенібюджетті ... үшін ... және ... ... кең ... ... көздердің болғаны
жақсы, бір екі жоғары ставкалы түсімдерге қарағанда. Салық салудың тағы бір
ерекшеленетін қағидасы: ... ... ... тәсілмен орнату.
Қағиданың мәні, салық ауыртпалылығы салық төлегеннен кейін салық төлеушінің
қызмет етуіне табыс қалу ... ... ... жөн. ... ... ... ... бірден, экономика мен салық төлеушілердің
мүдделерін ескермей толтыруға ұмтылуға ... ... ... ... ... ... салық жеңілдіктері де орын алу керек, ... ... ... ... ... ... ... өмірлік
минимумды қамтамасыз етеді. Алайда, салық ... ... ... ... ... ... берілу керек.
Жоғарыда аталған қағидаларға сәйкес салық жүйесі құрылып қызмет ететін
болса, елдің экономикасына ... оң ... ... Мұны ... өнеркісіптік дамыған елдерінің экономикасынан көруге ... жүйе көп ... ... және ... ... бағытталған:
• жаңа жұмыс орындарын ашу үшін ... мен ... ... ... ... жасайды;
• ғылыми-зерттеулік жұмыстар, жаңа ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігін қамтамасыз етеді;
• территориялдық және салалық капитал құйылуына ... ... ... ... ... және ... ... аздап тоқтату;
• халықтың барлық тобын әлеуметтік қамсыздандыру.
Осылай, ... ... ... ... бойынша және ілеуметтік
бағыттағы экономикалық өсуге ұмтылу бойынша барлық шаралар ... ... тепе ... ... ... халықтың,
кәсіпорындардың іскерлік белсенділігінің артуына жағдай жасалуы керек,
осылайша, экономиканың клеңкелі ... жол ... ... ... ... ... объектілерінің бірі шағын және орта бизнестің табысы.
Қазіргі таңда Қазақстанда шағын және орта бизнеске мемлекет тарапынан
қолдау көрсету ... ... ... отыр.
Шағын кәсіпкерлік шаруашылық жүргізудің қазіргі нарықтық жүйесінің
маңызды ... ... ... Ол елдің әлеуметтік – экономикалық, саяси
өмірінде ... роль ... ... көп жеке ... иелерінің қатарын
білдіреді.
Шағын кәсіпкерлік жеке меншікке негізделген ... ... ... ... ... ... мен ... талаптары бойынша
жеке кәсіпкерлер қоғамның әлеуметтік және саяси тұрақтылығының кепілі болып
табылатын орта кластың негізін қалайды.
Шағын ... ... ... ... ... ... ... иелері тобының көбеюіне жағдай жасап қана
қоймай, сонымен қатар, әрбір адамға ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік қызмет шығармашылық сипатқа
ие, сондықтан да кәсіпкерде өзіне тән ... ... бара ... өзіне жауапкершілікті ала алу, сияқты қабілеттері болуы керек,
сондай ақ бизнестегі экономикалық ... мен ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Н.Ә. Назарбаев кәсіпкерлер форумында : «біз қазір ... және ... ... уақытта Жалпы ішкі өнімнің 50-70 пайызын құрай алатындай
міндеттер қоя аламыз» деп атап ... ... ... ... қол ... үшін ... және орта ... мемлекеттік қолдау
қажет. Ол заемдар мен несиелер арқылы мемлекеттік кепілдік берулер ... ... ... ... ақ ... ... бір түрі ретінде табыстың
көлеміне қарай жеңілдетілген салық салу да ... ... ... Шағын
және орта бизнестің іскерлік белсенділігін арттыру үшін ... ... ... ... жаңа өнім ... ... ... инновацияны қажет ететін
өндірістерді дамыту;
- жоғары технологиялық өнімдер саласында жаңалықтар;
- экспорттық қызмет.
Шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдау ... ... ... ... ... Мысалы, АҚШ-та шағын бизнес субъектілерін қаржылық
ресурстармен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... бұл ... несиелер мен заемдарға
мемлекеттік кепілдіктер береді. Сондай ақ АҚШ – та ... және орта ... ... ... ... ... /59,32б/. 50 мың
долларға дейін табысы бар кәсіпорындарға 15 пайыздық салық салынады екен,
70 мың долларға дейін табысы бар кәсіпорындарға 25 ... ... ... ал бұл елде ... тың максималды көлемі 35 пайызды құрайды.
Барлық федералдық ведомствалар мен бюджеті 100 миллион доллардан асатын
шағын бизнесті дамыту ... 12 ... ... ... 1,25% -ын кіші ... ... фирмаларының қызметін
қамтамасыз ету үшін аударып отырады. Ал федералды бюджеттен осындай
фирмалардың ғылыми зерттеу және ... ... ... 35%-ы ... ... ... ... арқылы іскерлік белсенділікті арттыру.
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі 1998 жылдың шілдесінен бастап
экономиканың түрлі секторларындағы ұйымдардың іскерлік белсенділігіне
тұрақты ... ... ... келеді. Мұндай зерттеулер
жүргізідің мақсаты экономиканың түрлі секторларындағы ұйымдардың іскерлік
белсенділігі көрсеткіштерінің жай – күйі мен ... ... ... ... алу. Зерттеу бағдарламасы іскерлік белсенділік деңгейі мен
үрдістерін зерттеу жөніндегі халықаралық стандарттарға сәйкес жүзеге
асырылады.
Зерттеу процесінде ұйымдардың ... олар ... ... ... ... ... отырған кезеңде (ай, тоқсан, және
т.с.с.) қалыптасқан жай күйі мен өзгерістері туралы, сондай ақ олардың
қысқа ... ... ... ... ... ... алу ... жылыдың Қазақстанның барлық өңірлерінде меншіктің түрлі
нысандарындағы кәсіпорындар мен ұйымдарға конъюнктуралық зерттеулер
жүргізілген.
-Өнеркәпте – 855 ірі және орта кәсіпорындарға ай ... және ... ... Ауыл ... – 1500 құрылымға тоқсан сайын;
- құрылыста 400 ұйымға тоқсан сайын;
- саудада – көтерме және бөлшек сауданың, сондай ақ сауда делдалдығының
1500 ... ай ... және ... ... ... – 450 ... ... сайын;
- байланыста – 300 тоқсан сайын;
- компьютерлік қызметтер және соған байланысты қызметтер көрсету саласында
– 300 кәсіпорынға тоқсан сайын;
- туризм ... – 200 ... ... ... ... өткізу нарығындағы өнеркәсіп өнімдерінің бәсекеге жарамдылығы, жылына
екі рет (сәуір, қазан);
- ... ... – 855 ... ... 400 ... ... 260 ғылыми ұйымға жарты жылда бір рет.
Сонымен қатар, 1600 респонденттен – түрлі ... ... ... ауыл халқы, фирмалар мен банктердің, мемлекеттік органдар мен
ұйымдардың қызметкерлері, үй шаруасындағы әйелдер және зейнеткерлер ... ... ... ... алу жүргізіледі. Зерттеудің негізгі
мақсаты – ел экономикасындағы және үй ... ... ... ... ... анықтау.
Негізінен бұл ақпараттың сапалы сипаты бар. Жұмыс істейтіндердің санының
сандық көрсеткіші зерттеулерде байқау бірліктерінің статистикалық ... ... ... ... байланысты сауалдамадағы сұрақтар нақты
нәтижелердің қалыпты (жеткілікті) нәтижелермен салыстырымдылығына
негізделеді, зерттеу кезеңінде қалыптасқан жағдайлар үшін мына ... ... ... «қалыпты деңгейден төмен». Ұйымдардың белгілі
бір уақыттағы іскерлік белсенділігі көрсеткіштерін бағалауда мынадай
саралау қолданылады: «өсуі» ... ... ... ... ... қызмет қызмет көрсеткіштерінің деңгейін
немесе өзгерісін бағалаудың үлес салмағы – ұйымдардың іскерлік
белсенділігінің жай – күйі менүрдістері туралы талдау ... ... база ... табылады.
Зерттеу нәтижелері ұйымдардың іскерлік белсенділігінің жай және
композиттік индикаторлары түрінде жалпыланады.
Жай индикаторлар ретінде көрсеткіштерді бағалау баланстары ... олар ... ... кезеңмен салыстырғанда «өсуі» және
«кемуі» деп белгіленген респонденттер үлестерінің әртүрлілігімен
анықталады. Тізбектік зерттеулер нәтижелері ... ... ... баланстарының уақытша қатарлары түрінде ұсынылады.
Бағалау баланстары респонденттердің ... ... ... мен ... ... ... ... көрінісі болып
табылады. Көп жылдар бойы жүргізілетін коньюнктуралық ... ... ... және ... саласындағы халықаралық
зерттеулер,көрсеткіштердің өзгерісін бағалау баланстарының уақытша
қатарлары мен осы көрсеткіштердіңөзгеру қарқынын сипаттайтын сандық уақытша
қатарлары ... ара ... бар ... дәлелдейді.
Көрсеткіштердің бағалау баланстары негізінде іскерлік белсенділіктің
композиттік индикаторы есептеледі. Халықаралық практикада кең тараған
композиттік индикатор – ... сол ... өзге ... ... ... ... сипаттайтын кәсіпкерлік
сенімділік индексі болып табылады.
Өнеркәсіпте кәсіпкерлік сенімділік индексі нақты қалыптасқан сұраныс
деңгейін ... ... ... өнім ... (кері белгімен
алынады), сондай ақ өнімнің күтілетін шығарылымын бағалау баланстарының
орташа арифметикалық мәні ретінде есептеледі.
Құрылыста кәсіпкерлік ... ... ... портфелінің нақты жай-
күйін және ұйымдарда жұмыс істейтіндер санының күтілетін өзгерісін бағалау
баланстарының орташа арифметикалық мәні ретінде анықталады.
Саудада кәсіпкерлік ... ... ... нақты экономикалық жай
– күйін, қойма қорларының деңгейін (кері белгімен алынады), күтілетін
экономикалық жай – күйді бағалау баланстарының орташа орифметикалық ... ... ... ... алу ... бойынша үш индекс есептеледі:
«Тұтынушыларды сезіну индексі» және «Сатып алу ниетінің ... ... ... ... он екі ... ... өзгерістер
туралы тұтынушылардың субъективті пікірлерін сипаттайды. «Экономикалық
климат индексі» келесі он екі ... ... ... жағдай туралы
тұтынушылар пікірін сипаттайды. «Сатып алу ниетінің индексі»
респонденттердің өз үй шаруашылықтарының қаржылық экономикалық ... ... және үй ... ұзақ мерзімді пайдаланылатын
тауарларға деген сұранысыныңиндикаторы болып табылады. 2004 жылдан бері
тұтынушылардың жалпы ... үш ... – бұл ... алу ... ... ... ... индексінің (соңғысы кері белгімен алынады) орташа
арифметикалық индексі сияқты есептеледі.
Енді Қазақстандағы өнеркәсп кәсіпорындарының іскерлік белсенділігіне
статистика агенттігінің мәліметтеріне ... ... ... ... ... ... ... 850 ірі және орта өнеркәсіп
кәсіпорындарынан астамы, тоқсандық сұраулар нәтижелері бойынша, осы
экономикалық салада салыстырмалы қолайлы ... ... ... ... көпшілігі (90% - дан астамы)
экономикалық жағдайды «жақсы» және «қанағаттанарлық» деп бағалады.
2007 жылғы бірінші тоқсанда сұраным өзгеруіне және өнімнің шығаруына
қатысты оң ... ... ... Осы ... ... 2007 ... тоқсанда 2006 жылғы сәйкес кезеңіне қарағанда біраз жоғары болды.
Өндірістік қуаттар тиелімінің орташа деңгейі 2006 жылғы бірінші тоқсандағы
58% - дан 2007 ... ... ... 62% - ға ... ... ... бірінші тоқсанында зерттелген өнеркәсіп кәсіпорындары
басшыларының келесі тоқсанға өндірістік перспективалар мен ... ... 2006 ... ... тоқсанға болжамдық бағалаулары белсендірек
болғанын айта кету керек.
Кәсіпкерлік сенімділік индексі 2007 жылғы ... ... ... ... 2006 ... ... тоқсанмен салыстырғанда бір
пайыздық тармаққа өсіп, (+10%) құрады, бұл 2006 жылғы бірінші тоқсандағы
көрсеткіштен екі пайыздық тармаққа төмен.
2007 ... ... ... 2006 ... бірінші тоқсанмен салыстырғанда
кәсіпкерлік сенімділік индексінің өңдеу өнеркәсібі және электр энергиясы,
газ бен суды өндіру және бөлу кәсіпорындарында ... 1 және 4 ... ... осы көрсеткіш кен өндіру өнеркәсібі кәсіпорындарында
2006 жылғы сәйкес тоқсанмен салыстырғанда 2 пайыздық тармаққа өсткен.
2007 ... ... ... 2006 ... ... тоқсандағы сияқты
зерттелген кәсіпорындардың өнімдеріне сұранымның жоғары емес өсу қарқыны
байқалады. Бірақ ол 2006 ... ... ... ... ... асып ... Зерттелген кәсіпорындар өніміне сұранымның өзгеру
бағалау балансы 2006 жылғы бірінші ... (+5)% - ға ... 2007 ... ... (+9)% құрады.
Сұранымның елеулі көтерілуі кен өндіру кен өндіру ... ... ал ... көп ... ... энергиясының, газ бен суды өндіру
жіне бөлу кәсіпорындарында тіркелген.
Сұраным деңгейіне келсек, онда ... ... ... (61%) ... өзгеріссіз қалды (2006 жылғы бірінші тоқсанда және бірінші
тоқсанда тиісінше 54% және ... ... ... ... ... саны кен ... және электр энергиясын, газ бен суды өндіру және бөлуде
байқалады.
Жалпы зерттелген кәсіпорындардың өнімінің шығаруы өзгерісін бағалау
балансы 2007 жылдың ... ... (+2%) (2006 ... ... ... (+12)% ... Бірақ бұл 2006 жылдың бірінші тоқсанына қарағанда бір
пайыздық тармаққа жоғары.
Өңдеу ... ... ... серпіні байқалған. Сұралған
кен өндіру өнеркәсібі кәсіпорындары және электр энергиясын, газ бен суды
өндіру және бөлу кәсіпорындарындағы басшылардың бағалауы бойынша 2006 жылғы
бірінші ... ... ... ... ... ... ... соңында Қазақстан республикасы Статистика
Агенттігі өңірлік статистикалық басқармаларымен бірігіп 1420 ауыл
шаруашылығы құрылымдарының ... ... ... 1345 ... және 75 басқа да құрылымдардан сауалдамалар алған.
Зерттеу нәтижелері ауыл шаруашылығындағы коньюнктурасында 2007 жылғы
бірінші тоқсанда түбегейлі өзгерістер болмағанын көрсетті.
2007 жылғы ... ... ... ... бойынша, зерттелген
ауылшаруашылығы құрылымдарының көбінің 2006 жылғы төртінші тоқсанмен
салыстырғанда экономикалық жағдайының жақсарғаны байқалады.
Атап айтқанда, респонденттердің 76%-нан астамы өз шаруашылығының
экономикалық жағдайын тұтастай ... деп, ... ... деп және 2%-ы ... ... ... деп
бағалады(2006 жылдың төртінші тоқсанында бұл жайында тиісінше, 69%, ... 2%-ы ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет жүргізуде. 2007
жылдың бірінші тоқсанында сұралған кәсіпорындардың 16% қайта өңдеу
өнеркәсібімен тікелей байланыста болған, оның ішінде алыс ... ... ... ... ... (10%) және ... ... (8%).
Сонымен қоса,сұралған кәсіпорындардың 31%-ында жергілікті көтерме
саудададағы азық түлік нарықтарына кепілдік шығулары, 6%-ында өз дүкендері,
дүкеншік және жаймалары бар. Сонымен ... ... ... және ... көрсетушілерді іріктеп алуға мүмкіндігі бар (бұл
жағдайда респонденттердің 22%-ы хабарлады) және олар ... және ... да ... (1%) ... ... ... және
серіктестерімен шарт жасасты.
Өндірілетін өнімді сатып алу бағасына ... ... ... ... ... астамы (61%) 2007 жылдың бірінші тоқсанында
өндірілетін өнімдерді сатып алу ... 2006 ... ... ... ... 11%-ы өскендігін және 45-ы төмендегенін
хабарлады (2006 жылдың төртінші тоқсанында бұл жайында тиісінше 58%, 13%
және 5%).
Барлық ... ... ... ... сатып алу
бағасының өзгеріс балансының көрсеткіші ағымдағы тоқсанда өткен тоқсанмен
салыстырғанда (+8)%-дан (+7)%-ға дейін төмендеді.
Барлық түрдегі ауылшаруашылығы құрылымдарының басшылары ағымдағы ... ... ... ... өнім ... алу ... ... саладағы қаржы жағдайына келетін болсақ, респонденттердің көпшілігі
(62%) 2007 жылдың төртінші тоқсанымен салыстырғанда меншікті қаржы
ресурстарының өзгермегендігін, 10%-ы өскендігін, 11%-ы осы ... ... (2006 ... ... ... бұл ... 55%, 16% және 10%-ы хабарлады).
Респонденттердің көпшілігінің бағалауы бойынша барлық меншік нысанындағы
ауылшаруашылығы құрылымында меншікті қаржы ресурстарының өткен тоқсанмен
салыстырғандатөмендеуі ... ... ... 2007 ... ... тоқсанында зерттелген
құрылымдардың 10%-ы бюджеттен алынған қаржы ресурстарын, 23%-ы кредит пен
қарыздарды ... ... ... ... 2007 ... бірінші тоқсанында
зерттелген ауылшаруашылығы құрылымдарының 195-ы бюджеттен алынған ... мен ... ... ... олар ... 7%-ында өсті
және 10%-ында төмендеді.
Ауылшаруашылығы саласында өндірістің жақсартылуына алып келетін шараларды
жүзеге асыру үшін мемлекеттің ауылшаруашылығы өндірушілерін қолдаудың
бірқатар ... ... ... ... 10%-ы – ... ... ... жеңілдік кредиттердің алуы, 2%-ы – мемлекеттік
қажеттіліктерге қажетті ауылшаруашылығы өнімдерінің аванстық есеп
нысандарын пайдалану туралы, 5% және 6%-ы ... ... ... өсімдік және мал шаруашылығы бағыттарына жәрдем қаржы алу туралы
хабарлаған.
2007 жылдың бірінші тоқсанында зерттелген кәсіпорындардың 13%-ына
материалдық – ... ... ... ... ... ал 4%-ы үшін ... ... шамалы деңгейі қарастырылған.
2007 жылдың бірінші тоқсанында сұралған ауылшаруашылығы құрылымдарының
қызметін шектейтін факторлар ішіндегі басым жағдай, бұрынғысынша, «қаржы
қаражаттың жеткіліксіздігі» ... 36% - ның ... ...... ... ... 24% - ның ... олардың басшыларының бағалауы
бойынша, ешқандай да шектейтін факторлар әсер етпеген.
Сурет 3.1. ... ... ... қызметті және кәсіпкерлік
белсенділікті шекиейтін факторлар. Жауаптардың жалпы санына % - ... ... ... Республикасы мен оның өңірлерінің әлеуметтік-
экономикалық дамуының статистикалық көрсеткіштері/ Қазақстан
Республикасының Статистика Агенттігі. № 12.-14б.
2007 жылдың екінші тоқсанында 2007 жылдың бірінші ... ... ... ... ... мал мен құс ... сондай ақ
сүт өндіруінің ұлғаюын күтуде. Онымен бірге, зерттелген ... ... ... ... ... өнім ... ... және меншікті қаржы ресурстарының өсуін күтуде.
Құрылыс саласындағы іскерлік белсенділік деңгейіне келетін болсақ,
коньюнктуралық ... ... ... ... белсенділіктің өсуіне
үрдістердің дамуын көрсетті. Сонымен қоса, қаржы – шаруашылық қызметі
көрсеткіштерінде жағымсыз өзгерістер ... ... сол ... ... ... өткен тоқсанмен салыстырғанда:
- құрылыс ұйымдарының тапсырыстар портфелінің жай – күйі нашарлаған;
- мерзімі ... ... ... өсуі ... салықтар мен алымдарды төлегеннен кейін пайда азайған;
- сондай ақ жұмыспен қамтылғандар санының қысқарту қарқынының аздап
төмендеген.
Зерттелген ұйымдардың іскерлік ... ... ... индексі 2006 жылдың төртінші тоқсанымен салыстырғанда (-10)%-дан
(+2)%-ға дейін өсті ... ... ... ... ... ... ... басшылардың бағалаулары бойынша,
іскерлік белсенділіктің өсуі күтілуде. Сонымен іскерлік сенімділік
индексінің мәні 2007 ... ... ... салыстырғанда 11 пайыздық
тармаққа өсіп, (+7)% құрайды. 2007 жылы бірінші тоқсанда бұл саладағы
меншіктің барлық нысанындағы ұйымдардың іскерлік белсенділігінің өсуі
байқалады /60,17б/.
Нарық ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Мемлекет осы бағытта нарықты қалыптастыру, оның қалыпты қызмет атқаруына
қолдау көрсетуі ... ... ... ... аса ... ... ... дағдарысты жою, тамақ және жеңіл өнеркәсіпті дамыту, ... ... ... қамтамасыз ету жолында шешуші роль атқарады. Ішкі
және сыртқы саясаттың 2003 жылғы негізгі баңыттары туралы Қазақстан
Президенті Н.А. ... ... ...... ... халықтың
тұрмыс салты, мәдениетіміздің, дәстүріміздің, әдет-ғұрпымыз бен рухани
тіршілігіміздің қайнары. Осынау саяси-моральдық және әлеуметтік
факторлардың өзі ақ біздің ауылға барынша ... ... ... етеді»,-
деп атап көрсетті /61,5б /. Көптеген жылдар бойы өнімді еңбекке ынталандыру
тетіктерін жеке ... ... ... ... ... Одан ... бірден бір жолы, сөзсіз, осы салада кешенді және
жүйелі түрде ... ... ... еді. Ал оның қалай жүзеге
асырылып жатқандығына талдау жасайтын болсақ, ең ... ... көшу ... орын ... ... атап өту ... ... реттеудің негізгі бағыттары:
- ауыл шаруашылық саласының нарықтық бағаларын қалыпты шаруашылық қызметте
жалғастырудың мүмкін болмай қалуы деңгейіне дейін төмендеп кететін
жағдайларды болдырмау;
- ауыл ... ... ... инфрақұрылымның дамуына әрекет ету;
- отандық тауар өндірушілерге қатысты протекционистік саясатты жүргізу
және олардың экспорттық бағыттарын қолдау.
Нарықтық экономиканың қалыптасуы кезеңінде салық саясатының ... ... ... ... ... ...... жүйесін құру және оның тиімді
қызмет етуіне мүмкіншілік беретін салық механизмін іске асыру. Қандай да
бір механизмнің ... ... ... және ... ... ... ... де сол сияқты белгілі бір салық элементтерінен тұрады.
Салық саясаты және салықтық ... ... бір ... ... ... ғана ... ... өз қызметін жан-жақты және тиімді
түрде іске асыра алады. Дүниежүзілік тәжірибеде қолданылып келе жатқан
бірнеше қағидалар бар. Олар ... ... ... ... ... кіріс көздерін қараудағы салықтар мен
төлемдердің тиімді түсуінің ең басты кепілі болып ... ... мен ... механизмнің арасындағы байланыс қарапайым да
айқын болуы керек, ... ... ... ... ... қажет. Бұл
үшін мынадай шаралар қолданылуы тиіс:
- салықтардың түрлері аса көп болмай, нақты да дәлелді болуы керек;
- белгілі бір салықтың ... ... ... ... белгілеу қажет;
- салық салу объектісін, салық салынатын табысты немесе айналымды анықтау
әдісі мейлінше жеңіл , қарпайым, қолдануға ... және ... ... ... ... не үшін ... оған ... негіздер бар екені
дәлелді болуы керек. Салық жеңілдіктерінің мейлінше азайғаны қажет;
- салық төлеуде, салықты табыс көзінен, яғни төлем жүргізілетін ... ... ... ... ... мен салық механизмі арасындағы
байланыста әділеттілік қағидасы тікелей және көлденең бағытта сақталуы
тиіс.
Тікелей әділеттілік қағидасы дегеніміз салық ... ... ... ... тікелей байланысты болып, соның негізінде белгіленуі
қажеттігін қарастырады. Салық ставкасының шегі аса ... ... ... ... ... ... төлеушінің табыс табуға ынтасы төмендеп, табыс
азайтуы мүмкін, ал бұдан салық та ... ... ... ...... жағдайда біріңғай салық төлеушіге
бірдей талап, бірдей шарт қойылу керектігін қарастырады. Салық ... бір ... ... ... түрінен, мүлкінен бірдей ставкамен салық
төлеуі тиіс.
Салыстыру қағидасы. Бұл қағида бойынша салық ставкаларын бекіткен кезде ол
ставкалар мөлшері ... ... ... ... ... ... ... белгіленуі тиіс. Себебі шектен тыс
ставкалар өндірісті дамытуға емес, керісінше оны тоқтатуға әсер етеді,
шетелдік инвесторлардың ынтасын төмендетіп, олардың республика
экономикасына қаржыларын ... ... ... ... Ал салық
ставкаларының басқа елдерде қолданылып жүрген ставкалардан едәуір төмен
болуы, алдымен мемлекет бюджетінің кіріс ... ... ... ...... ... ... болып табылады. Олар осы сипаты
негізінде мемлекеттік мүліктен және қарыздар табысынан ерекшеленеді.
Салықты іздеу мемлекеттің тәуелсіз құқықтарының бірі ... ... ... ... ... ... бұл ... кедергілер
тудырады.
Қазіргі заманғы экономистердің анықтауы бойынша салықтық саясат қаржылық
саясаттың бір бөлігі болып табылады. ... ... ... ... жоғары биліктің қолындағы қоғамның және әлеуметтік топтың
әлеуметтік – экономикалық құрылысымен түсіндіріледі.
Экономикалық дәлелденген салық саясаты салықтық жүйе арқылы ... ... ... ... қарастырады.
Батыстық экономистер салықтық саясатты жеке алып қарастырмайды, сонымен
бірге салықтың мемлекеттің әртүрлі қызметтерін және тапсырмаларын
шешудіқамтамасыз ететін мемлекеттік шығындарды құраушы ... ... ... ... дискреционды фискалық саясат деп атайды. Бұл саясат
жұмысбастылық деңгейін, өндіріс көлемін, ... ... ... ... ... ... нәтижесінде мемлекеттік бюджеттің
сальдосының, салығының, мемлекеттік шығын мөлшерінің мақсатты өзгеруіне
бағытталады.
Сонымен бірге дискрециондық емес фискалдық саясат – ... ... ... ... ... ... автоматты түрде өзгеруі.
Мұндай саясат жалпы ұлттық өнімнің өсу (кему) кезеңінде мемлекеттік
бюджеттегі таза салықтық түсімдердің жоғарылауын, (төмендеуін) ... ... таза ... ... ... төленген трансферттер
сомасы мен бюджеттік салықтық түсімдер мөлшері арасындағы айырмашылықты
көрсетеді.
Мысалы, Юткина Т.Ф. салықтық саясатты салықтық заңдылықтарды мақсатты
түрде қолдануды анықтайтын ... және ... ... құқықтық
қызметтерінің кешені ретінде анықтайды /61,18б/.
Салықтық саясат басқару және билік органдарының ғылыми дәлелденген,
экономикалық мақсатты, тактикалық және стратегиялық құқықтық ... ... ... ... ... және ... ... қажеттілігін
қамтамасыз етуге қабілетті. Салықтық саясатты жүргізу тек қана құқықтық
тәртіпті қамтамасыз етуді, салықтық төлемдерді төлеушілерді ... ... ... ... ... салу ... қалыптасатын шаруашылық
– экономикалық қатынастарды жан – жақты бағалауды ... ... ... ... – бұл салықтық заңдылықтарды автоматты көшіруді жүзеге
асыру ғана емес, ... ... ... ... ... салықтық саясат – бұл ағымдағы салықтық тактика
емес, салықтық стратегия.
Егер мемлекет қоғамдық, корпоративтік, жеке экономикалық мүдделерді
үйлестіруге ... онда ... ... мен ... бір ... ... салық салуды үйлестіру бойынша мемлекет жетекшілігімен
қабылданған тактикалық қадамдар көбіне ... ... Бұл ... ... ... ... ... болмайды, сонымен бірге
мемлекеттің барлық экономикалық курсын деформациялайды.
Салықтар төңірегінде ресейлік атақты экономист Черник Д.Г. салықтық
саясатты экономиканы мемлекеттік реттеудің негізгі құралы ретінде және ... ... ... қаржылық ықпал етуші сипатында қарастырады.
В.М. Соколинский өз жұмысында салықтық саясатты қаржылық құралдар әдісінің
және ... ... ... ... ... екі ... қарама-
қайшылық бар: біріншіден, экономикалық субъектілердің қаржылық ресурстарын
алуды қамтамасыз етсе, екіншіден, бұл кезде олардың іскерлік белсенділігін
төмендетуге жол берілмейді.
Экономикалық сөздіктерде берілген термин ... ... ... – салық салуға тікелей немесе жанама қатысы бар салықтық
заңдылықтардың және басқа да заңдылықтардың және басқа да заңдылық
актілердің, кез келген мемлекеттің Ата ... ... ... ... мен құқықтарын атқаруы кезінде стратегиялық және
тактикалық қызметтерді жүзеге асыруы». Бірақ, ең ... ... ... салықтық жүйесі тізімінде келтірілген, яғни салықтық саясат- салық
аймағында мемлекетпен жүргізілетін шаралар жүйесі.
Жоғары дамыған салықтық қатынастар жағдайында салықтық саясат халық
табысының көбеюі, ...... ... ... құрылымының
өзгеруі мақсатында халық табысының таратылуы үшін мемлекетпен қолданылады.
Салықтық саясаттың міндеттері келесідей:
- өзінің қызметтері мен міндеттерін орындау үшін ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығын реттеу үшін қажетті жағдайлар жасау;
- халық табысының нарықтық қатынастар үрдісімен арадағы келіспеушіліктің
пайда болуын болдырмау.
Салықтық саясатта мемлекеттің ... ... ... ... салықтық саясатты өзгерту арқылы және салықтық механизмді тиімді
басқара отырып экономикалық тұрақты дамуға және оны ұстап тұруға мүмкіндік
алады.
Салықтық ... ... ... ... ... ... шаралар
базисті қатынастарда салық саясаты мен салықтық механизмнің арасындағы іс
әрекеттерді тиімді, универсалды құралы ретінде қарастырылады. Мұндай
реттеудің ... ...... ішкі және ... ... ... үшін жалпы салықтық климатты құру, сонымен қатар
капитал қозғалысының аймақты және ... ... ... ... салықтық жағдайды қамтамасыз етеді. Салықтық саясат салық
салуды ... ...... ... мен нормаларының
жиынтығын қосатын салықтық механизм арқылы жүзеге асырылады. Мемлекет
өзінің ... ... ... ... ... құқықтық
нысан береді және оны реттеп отырады. Міне тек осы кезде ғана өндірістік
қатынастардан салықтардың қорғалуын ... ... ... салық заңдылығына сәйкес 1998 жылдан бастап,
ауылшаруашылық тауар ... ... ... ... жер ... ... салудың оңайлатылған механизмі енгізілді. Жаңадан
енгізілген салық кодексінде осы ... ... ... ауылшаруашылық тауар өндірушілер келесі арнаулы салық
режимдерін қолдана алады:
1. жалпыға бірдей;
2. ауылшаруашылық тауар өндіруші, заңды тұлғалар үшін ... ... ... ... ... қожалықтар үшін арнаулы салық режимі.
Ауылшаруашылық тауар өндіруші, заңды тұлғалар бюджетпен есеп айырысуы
патентпен жүзеге асады. Патент есептеу кезінде, оның ... ҚҚС, ... ... ... ... жер ... ... салығы, көлік құралдар
салығы енгізіледі. Бюджетке енгізілетін патент құны 80 пайызға азайтылады.
Шаруа ... ... ... жер ... ... арқылы бюджетпен
есеп айырысады. Осы біріңғай жер салығын төлеу арқылы бюджетпен есеп
айырысады. Осы біріңғай жер салығы жер учаскесінің бағалау ... ... ... ... ... қожалықтары біріңғай жер салығын төлеу кезінде бес салықты төлеуінен
босатылады: жеке ... ... ... ... ... ... ... екі салық бойынша Қазақстан республикасы бектіткен
нормалар бойынша босатылады.
Ауылшаруашылық өнімдерді қайта өңдеуші кәсіпорындарының негізгі
мәселелері ұлттық өнімдерінің төмен ... ... ... ... ... төмен баға және жоғары сапа анықтайтын
факторлар ға байланысты. Қазақстандағы ауылшаруашылық қайта ... баға ... банк ... ... және
транспорттық қызметтерінің жоғарғы ставкалары, және де салық салу жүйесі,
әсіресе ҚҚС әсер етеді. Кейбір ... ... ... ... көтеру үшін, осы салада, басақа салалардан
қарағанда төмендетілген салық ставкалары қолданылады.
Кейбір мемлекеттердегі ҚҚС ставкасы , пайызбен ... ... | ... | ... ... |
|Ұлыбритания |17,5 ... ... ... |15 |7 ... |20 |10 ... |19 |9 және 4 ... |16 |4 және 7 ... |25 |12 ... |17,5 |6 ... |15 |6 ... |7 ... ... |
Қазақстан республикасының Салық ... ... ... қайта
өңдеу бойынша кәсіпорындарға салық салу жеңілдіктері қарастырылмаған. Осы
кәсіпорындары шикізаттардың 90% ҚҚС төлеушілері болып табылмайтын
ауылшаруашылқ, фермерлік ... ... ... бірге, дайын
өнімдердің құнында шикізаттың құны 50% құрайды. Соның нәтижесінде қайта
өңдеуші кәсіпорындар сатып алатын шикізат бойынша ҚҚС сомасын ... ... ... бәрі салықтар көлемінің өсуіне, өнімнің
қымбаттауына, соның нәтижесінде, бәсекелестіктің төмендеіәне, айналым
қаражаттарының дұрыс бағытта жұмсалмауына әкеп соғады.
Сонымен қазіргі кезде дамыған мемлекеттердің ... ... ... секторды бәсекелестікке қабілеті бар секторға айналдыру қажет. Ол
өз ... ... ... бағытталған мемлекеттік салық саясатынсыз
болуы мүмкін емес.
2007 жылдың бірінші тоқсанында көптеген респонденттердің бағалаулары
бойынша құрылыс ұйымдарының қызметтеріне деген ... ... ... ... ... байқалған. Сонымен, тапсырыстар портфелі өскен
құрылыс ұйымдарының үлесі 2006 жылғы төртінші тоқсандағы 19%-дан 2007
жылдың бірінші тоқсанында 15 %-ға дейін төмендеді, ал ... ... ... ... ... 34%-ға ... ... портфелі деңгейінің кемуі 2007 жылдың бірінші тоқсанында өткен
тоқсанмен салыстырғанда құрылыс монтаж жұмыстары ... ... ... Орындалатын жұмыстардың нақты көлемінің өзгеруін бағалау
балансы 2006 жылғы төртінші тоқсандағы (+1%)-дан 2007 жылдың бірінші
тоқсанында (20%)-ға дейін төмендеді.
2007 ... ... ... 1-3 айға ... бар ... ... ... төотінші тоқсанымен салыстырғанда төмендеген, ал 4 және одан да
көп ... ... бар ... ... ... ... ... орындалатын жұмыстар құрылымында жалпы санының 77%-ға
жуығы тұрғын үй құрылысын жүзеге асыратын ұйымдарға келеді.
Құрылыс ... ... ... және ... ... азаюы 2007 жылдың бірінші тоқсанының басында жұмыспен
қамтылғандар санының қысқартуына ықпал етті. Сонымен, 2007 жылдың бірінші
тоқсанында жұмыспен қамтылғандар санын ... ... ... ... ... (-11%) ... ... бірінші тоқсанында 2006 жылдың төртінші тоқсанымен
салыстырғанда құрылыс – монтаж жұмыстары бағасының төмендеуі байқалған.
Құрылыс монтаж ... ... ... ... ... 2007 жылдың
бірінші тоқсанында (-7)% құраған, 2006 жылдың төртінші тоқсанында (2)%
құраған болатын.
Бұл саладағы қаржы – экономикалық жағдайға келетін ... 2007 ... ... сұралған кәсіпорындардың 51%-ында меншікті қаржы
қаражатымен қамтамасыз етілу ... ... ... ... және 22%-
ында нашарлаған екен. Көрсеткішті бағалаудың өзгеру балансы ... ... ... ... дейін төмендеген.
2007 жылдың бірінші тоқсанында пайданың азаюы байқалады. Пайданы
бағалаудың ... ... 2007 ... бірінші тоқсанында (-19)% құраған,
2006 жылдың төртінші тоқсанында (-6)% құраған.
Өткен тоқсанмен салыстырғанда мерзімі өткен кредиторлық берешекке қатысты
елеулі өзгерістер болмаған, көрсеткішті бағалаудың ... ... ... ... ... ... ... және (-26)% құраған.
Құрылыс фирмаларының коммерциялық кредиттерді пайдалануында шамалы
өзгерістер болған. Банктерге кредиттерді алуға ... ... саны ... төртінші тоқсанындағы 60 зерттелген ұйымнан 2007 жылдың
бірінші тоқсанында 69 ... ... ... ... ... кезінде (2006 жылдың төртінші
тоқсанындағы +11%-дан 2007 жылдың бірінші тоқсанында -7%-ға дейін) құрылыс
секторындағы экономикалық жағдайдың кәсіпкерлік бағалауы төмендеген. Атап
айтқанда, ... ... ... ... » және ... ... ... үлесі 91% құраған, өткен тоқсанында 93%.
Құрылыс саласында іскерлік белсенділікті шектейтін ... ... 2007 ... ... тоқсанында құрылыс ұйымдарының іскерлік
белсенділігіне теріс әсер ететін факторлар ішінде жетекші ... ... мен ... жоғары құны», «жұмыстарға
деген тапсырыстардың жеткіліксіздігі» және «салықтардың жоғары деңгейі»
алады. Бұл туралы төмендегі суреттен байқауға болады.
Сурет 2. ... ... ... ... шектейтін факторлар
Мәлімет көзі: Құрылыс, ауылшаруашылығы.//Қазақстан кәсіпорындарының
іскерлік белсенділігі, 2007.-№7.-8-13б.
Статистика агенттігінің міліметтері бойынша салықтардың ... ... ... ... шектейтін факторларға жататыны анықталып
отыр.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев өзінің Қазақстан халқына жолдауында ең басты
мәселенің бірі, Қазақстан экономикасының дамуына тікелей әсер ... заң ... ... ... ... ... ... көптеген өзгерістерге
ұшырағанын, яғни қарапайым адамдар, кәсіпкерлер түгілі, арнайы білімі бар
азаматтардың да жеткілікті түсіне бермейтінін көп айтамыз. Салық
инспекторларының өздері ... ... ... ... ... соң, кодекске
лайықталған нұс­қаулықтар арқылы мәселені шешіп жатқандары бар деп атап
өтті, соған орай, Елбасы Салық кодексі ... ... ... ... өз деңгейінде мүмкіндігін сарқып біткенін анықтап берді. Сондықтан
Қазақстанның қазіргі даму жағдайына байланысты жаңа ... ... ... ... ... ... ... пен Үкіметке осы
бағытта нәтижелі жұмыс істеуді жүктеді. Қарапайым кәсіпкерлер кодексті ашып
қарағанда, түсінікті болатын, сонымен жұмыс істей алатын, тікелей ... заң ... ... ... ... ... ескеретін бір жәйт бар. Салық төлеу
кезінде мұнай және басқа да табиғи байлықтарды өндіруге қатысы жоқ өндіріс
орындарына қазір ... ... ... тұр. ... ... түсетін
салмақты азайту мәселесі қаралып отыр. Бұл бастама ... ... ... ... деп ... ... ... көптеген мемлекеттерде қымбат виллаларда, зәулім
коттедждерде тұратын, бағасы өте қымбат автокөліктерге иелік ететін
дәулетті адамдар бар. Қарапайым адам ... ... міне ... қымбат көлік мінетін, сәулетті виллаларда тұратын, бағасы өте
жоғары дүние-мүлікті сатып алатын азаматтардың төлейтін салықтары да жоғары
болуы ... Бұл – ... ... ... ... да ... ... тоқталып өтті.
Мемлекет салық құралдарын қолдана отырып салық саясатын жүзеге асырады, ол
арқылы экономикаға араласады, оны біршама реттеп отырады.
Кез келген мемлекет өзінің ... ... бір ... ... ... ... ... жан – жақты дамуына керекті ақша
қаражатымен қамтамасыз ететін, екінші жағынан шаруашылық субъектілерінің
кісіпкерлік қызметке деген ... ... ... салықтық механизм құру
арқылы ғана жете алады. Салық саясатының ... ... ... ... ... және саяси сипат алып келеді. Оның тиімді және дұрыс
қызмет ... тек ... ... ғана емес, азаматтық қоғамды,
саяси тұрақтылықты сақтау және ... ... мен ... ... ... мәселелер де тәуелді. Салық салу мемлекеттік
реттеудегі ең басты әдістердің бірі, әлеуметтк – экономикалық саясаттың
табысты болуы оның тиімділігімен тікелей ... ... салу ... ... ... ... ... қалыптастыруға, ел экономикасының әлемдік
экономикалық жүйеге енуіне бастама болды. Жаңа салық саясаты әлемдік
тәжірибеде ... ... ... және ... ... есепке ала отырып жасалған деуге болады. Жалпы
алғанда Қазақстан салық реформасының басты мақсатына қол ... ... ... ... ... ... біршама озып, мазмұны
жағынан нарықтық және формасы жөнінен өркениетті салық ... ие ... ... кездері салық жүйесінің пайдалы әсер ету коэфициенті
төмендеу тенденциясына ие болып ... ... ... заңды және заңмен
қарастырылмаған құралдарды қолдану арқылы салықтан жалтару кең таралып
отыр. Бұл өз кезегінде салық ... ... ... сипаттағы
жалтару мен оны жүзеге асырудың көптеген механизмдерін тиянақты сараптаудан
өткізуді талап етеді.
Мемлекет өзінің әрбір даму кезеңінде экономиканың әртүрлі салаларындағы
өзгерістерді ... ... ... таңдап алады, оның ішінде
әсіресе, қаржылық саясаттың атқаратын ролі ерекше, өйткені қаржылық ... ... ... ... Мемлекетте жүргізілетін саясаттың
негізгі мақсаты ретінде экономикалық өсу өз кезегінде оның қаржылық
саясатының ... ... ... ... ... ... саясатына
тікелей байланысты. Фискалық саясат мемлекеттің қаржылық саясатының негізгі
бөлігі болып табылады және фискалды саясат деп ... ... ... ... ... ... болады.
Аталған саясат бір жағынан қаражаттарды салық салу жүйесі арқылы
шоғырландыратын болса, ... ... оны ... ... жұмсап отырады.
Мемлекет қолындағы нақты осы қаражаттар оның ұлттық қауіпсіздігін, қоғамдық
тауарлардың тұрғындардың тұтынуын, ... ... ... ... ... Сонымен қатар фискалдық немесе бюджеттік –
салықтық саясаты мемлекеттің салық сала отырып, бюджеттік қаражаттарды
іскерлік белсенділікті ... үшін ... ... ... ... мен ... пайдалана отырып, іскерлік
белсенділікке және жұмыссыздық пен инфляцияға әсер етуге болады. Сонымен
қатар бұл ... ... ... экономиканы тұрақсыздандыратын өте
жоғары салықтар мен мемлекеттік бюджеттің орасан зор шығындарының пайда
болуына әкеліп соғады немесе фискалдық саясатты экономиканы
тұрақсыздандырушы факторға айналдырады. ... ... ... ... ... ... және ... әсер етуші күшті құралдардың
бірі болып табылады. Бұл біріншіден. Екіншіден кері байланыс механизмін
тудырушы фактор және мемлекеттің экономиканың субъектілеріне ... ... ... фискалық құралдардың тиімді қызмет етуі үкіметтің
тілек талабына, шешімдердің жылдамдығына да ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды қолдану механизмін қолдану арқасында өсіп келе жатқан
сұранысты көптеп қанағаттандыру, сонымен ... ... ... ... ... жету үшін ... ... яғни салықтық түсімдерден қалдықты қалдыру және экономикалық
өсуді ... ... ... ... ... секторы салаларын дамыту мен көтеру арқылы
салық салу базасын кеңейту;
• ел ішінде тиімді инвестициялық климатты орнату;
• адам капиталын, ... ... ... өмір сүру ... ету үшін ... ... салық органдарының әрекетінің тиімділігін арттыру;
• мемлекет пен салық төлеушінің салық мәдениетін арттыру және
екеуінің арасында ... ... ... жүйесінің оптималды моделін ... үшін ... шешу ... ... өсу ... ... экономика үшін
оптималды салық ауыртпалылығының мөлшерін анықтау;
Екіншіден, елдің экономикалық жүйесіндегі мемлекет пен ... ... ... ... ... ету ... салық
салу құрылымын оптимизациялау, яғни:
• салық түрлерін оптималды анықтау;
... ... ... ... ... салықты реттеу механизмінің тиімділігін ғылыми-негізделген
салықты реттеу қағидаларын қолдану мен олардың оптималды ... ... ... ... ... жағымды әсер ететін және
икемді салықтық әсер ету ... ... ... ... ... салық салуды қалыптастырумен ... ... ... проблемаларын анықтау.
Қалыптасқан нарықтық экономика жағдайындағы салық ауыртпалылығының
мөлшерін оптимизациялау дегеніміз
... ЖІӨ ... ... ... толтырып,
қоғамдық мұқтаждықтарды қанағаттындыру үшін ... ... ... ... мен ЖІӨ белгіленген көлеміне жетуде жақсы,
тиімді жағдайларды қолдану;
... ... ... арасында ... ... ... ... шығындар, салықтық түсімдер және коллективті
мұқтаждықтардың мөлшерін оптималды біріктіруді анықтау;
• салықтық түсімдерді тиімді қолдануды ... ... ... ... ... ... ... бағасы өте қымбат автокөліктерге иелік ететін дәулетті адамдар
бар. Қарапайым адам ... ... міне ... ... қымбат көлік
мінетін, сәулетті виллаларда тұратын, бағасы өте жоғары ... ... ... ... ... да ... ... керек.
Салық ауыртпалылығы көптеген факторларға байланысты, сондықтан
Қазақстанның ... ... ... орта ... ... ... ... да анықтауға қиын. ... ... ... қарамастан, еліміздегі қазіргі салық заңнамасы заман
талабына, экономиканың өсу қарқынына ... ... ... талап
етеді.
Еліміздің президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2008 жылғы жолдауында үкіметке
жаңа салық кодексін қалыптастыруды ұсынды. Жаңа кодексте шикізат ... ... ... ... салық салуды ұсынды. Президентіміз,
қазіргі салық кодексі өзінің ... ... ... Ол жаңа ... салалардың есебінен өңдеуші салаларды дамытуға бағытталуы керек
деді. Ең бастысы жаңа салық кодексі шикізаттық емес саланың салықтық
ауыртпалығын ... ... ... ал ... бұл ... ... ... экономикалық жоғары қайтарымдылығы есебінен
орны толтырылуы керек деп көрсетті.Сондай ақ президентіміз жанама
салықтарды ... ... ... және де ... ... ... атап ... мемлекет оларға жақсы жағдай жасаған, дегенмен,
олар да халықпен табыстарын бөлісу керек, егер ... төрт ... ... ... ... ... ... тиісінше сомада төлесін салықты деп
көрсетті. Байлық үшін төлеу керек ... ... ... көп ... ... ... К. Масимов
мырза президент атаған жаңа кодекс 2009 жылы күшіне енуі керек деп
мәлімдеме жасады және қазіргі таңда үкімет үш ... ... ... даму ... ... ... ... үстінде екендігін,
олар: Салық кодексі, Бюджет кодексі және 2009-2011 жылдарға арналған үш
жылдық бюджет. Осы құжаттардың күшіне ... ... оң әсер ... атап ... ... ... ... емес салаларға
төмендеп, шикізат өндіруші сала кәсіпорындарына салық ауыртпалығы
жоғарылайтынын айтты, сонымен қатар бұл ... ... ... ... ... ... пікірі мемлекеттің салықтық
реформалар жүргізу мәселелеріне қандай да бір ықпалын тигізбеуі керектігін
атап өтті. Мақсат етіп қойылған ... ол ... ... емес ... ... болуы мүмкін ұтылысын шикізат саласы есебінен жабуды
Президент тапсырғанын көрсетті.
Әрине бұл реформалар біраз шикізат өндіруші компанияларға теріс ықпалын
тигізуі мүмкін, ... олар ... ... ... ... ... байқауға болады. Ал керісінше отандық тауар өндірушілерге бұл көптеп
көмек болған болар еді, олардың іскерлік ... ... ... еді. ... атап ... ... мәліметтер көрсеткендей, қазіргі таңда
салықтардың экономиканың маңызды салаларында іскерлік белсенділікті
төмендететін факторлардың ішінде удәуір үлес алатынын ... ... оң ... ... ... яғни іскерлік белсенділікті
шектеуші салықтық факторлардың әсерінің үлес салмағы төмендейтіні сөзсіз.
Сондықтан да бұл әрине болашақта оң ... ... ... ... Бұл шара өз кезегінде мемлекет басшысының тапсырмаларына сәйкес
Үкіметтің 2006-2008 жылдарға арналған басым бағыттарына да ... ... ... асыруға ықпал етеді.
Мемлекет басшысының тапсырмаларына сәйкес Үкіметтің
2006 - 2008 жылдарға арналған қызметінің басым бағыттары мыналар болып
белгіленді:
Қазақстан экономикасын жаңғырту және оның ... ... ... ... үшін серпінді секірістерді қамтамасыз
ету;
әлсіздерді қорғайтын және экономика мен елдің дамуын қолдайтын осы заманғы
әлеуметтік саясат.
Қазақстан экономикасын жаңғырту және оның ... өз ... ... ... құруды жоспарлап отыр:
Макроэкономикалық саясат
Макроэкономикалық саясат саласында салық, ... және ... ... ... ... ... шешу алда тұр.
Соңғы жылдары Қазақстан экономикасының дамуына әсер ететін сыртқы факторлар
едәуір ... Бұл, ... ... ... ... ... ... және мұнайға, газ бен металға әлемдік бағаның ұлғаюына, евроға
шаққанда доллардың айырбас бағамы қатынасының өзгеруіне, ... ... ... ... факторлардың барлығы макроэкономикалық теңгерімнің бұзылуына едәуір
қатер төндіреді, өйткені инфляцияның өсу, теңгенің айырбас бағамының
шамадан тыс нығаю, экономиканың ... емес ... ... төмендеу және экономиканың "қызып кету" қаупі күшеюде.
Осы жағдайда ... ... ... өсу ... төмендетуге,
теңгенің айырбас бағамына қатысты икемді саясат жүргізуге, мемлекеттік
шығыстар саясатын шектеуге және бюджеттің мұнайдан болмайтын тапшылықты
төмендетуге, бизнесті ... ... ... ... ... пен ... Банк ... және ақша-кредит саясатының келісілген
түрде жүргізілуіне жұмыс істейтін болады.
Үкіметтің экономикалық саясаты елдегі экономикалық өсуді көбінесе еңбек
өнімділігін ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ мұнай байлықтарын
неғұрлым тиімді пайдалану үшін мұнай мен газ өндіруді өсіру қарқынына
қатысты ұзақ мерзімді перспективаға ... ... ... ... ... ... саясаты тұтастай алғанда, салықтық әкімшілендіруді оңайлату, салық
санын оңтайландыру және ... ... ... ... бизнес пен
халықаралық сауданы дамытуды ынталандыруға бағытталған.
Салық салу мен салықтық әкімшілендіруді оңайлату мақсатында салық
заңнамасына салық есептілігін, салықтық тексеру нәтижелеріне ... ... беру ... ... сондай-ақ есепті салық кезеңі үшін акциздер
бойынша ақы төлеу мерзімін белгілеу бөлігінде өзгерістер енгізілетін
болады. Салықты және ... ... мен ... ... ... ... осы ... арқылы жоспарланып отыр.
Осы бағдарламаның аясында Бюджет саясатын жүргізу кезінде Үкімет, сондай-
ақ ... өсу ... ... ... ... ... өсу
қарқынын қамтамасыз етудің және бюджеттің мұнайдан болмайтын тапшылығын
біртіндеп төмендетудің қажеттілігін ескеретін болады.
Бюджеттік жоспарлаудың сапасын және ... ... ... ... үшін ... әкімшілеріне қойылатын бюджет тәртібін
жақсартуға, бәсекеге қабілеттілікті арттыру призмасы арқылы жұмсауда
басымдықтарды талдау мен есепке алуды жүргізуге, бюджеттік бағдарламалардың
стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... атқарылу процесін бюджеттің кассалық
атқарылуына емес, бюджеттік бағдарламаларды іске асырудың тиімділігі мен
нәтижелілігіне бағдарлау қажет.
Үкімет өңірлердің бюджеттік қамтамасыз етілуін теңестіру ... ... ... ... ынталандыру қағидатымен оңтайлы
үйлестіруге бағытталған бюджетаралық қатынастарды жетілдіру ... ... ... жылы "2008 - 2010 ... ... жалпы сипаттағы ресми трансферттер
туралы" жаңа Заңның жобасы әзірленетін болады, бұл орта ... ... ... мен ... мөлшерін бекітудің тұрақтылығын
қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Бұл өңірлердің салықтық әлеуетін ... ... ... ... және жергілікті бюджеттерді қалыптастыру мәселелерінде
жергілікті өкілді және атқарушы органдардың дербестігін арттырады. Салық
салынатын ... ... ... қосқан үлесінен алынатын барлық қосымша
кірістер жергілікті бюджеттерде қалады және өңірлердің бәсекеге
қабілеттілігін арттыру мақсатында жергілікті атқарушы және өкілді
органдардың қалауы ... ... ... ... қамтамасыз етілуін теңестіруге, Конституция кепілдік
берген мемлекеттік қызметтерге халықтың тең қол жеткізуін қамтамасыз етуге
бағытталған бюджеттік ... мен ... ... жаңа әдістемесі
әзірленетін болады, яғни өңірлерді төмен бюджеттік қамтамасыз етуден
республикалық орташа деңгейге көтеру ұйғарылып отыр.
Мемлекеттік қаржылық бақылау жүйесін жетілдіру ... ... 2010 ... ... мемлекеттік қаржылық бақылауды дамыту
тұжырымдамасына сәйкес жүзеге асырылады.
Мемлекеттік сатып алу жүйесін одан әрі жетілдіру ұйғарылып ... ... ... ... ... сатып алуды сапалы, тиімді және
уақтылы жүргізу болып табылатын ... ... алу ... ... мен ... енгізу туралы Заңның жобасы әзірленді.
Осы бағдарлама аясында табиғи монополия субъектілері жұмылдырылатын
экономика салалары тарифтерінің инвестициялық тартымдылығының болжамдылығы
мен артуын қамтамасыз етуге ... ... ... бар ... ... ... желілерін жаңғырту және кеңейту жөніндегі
міндеттерді іске асыруды кеңінен пайдалану жоспарланып отыр. Осылай, таяу
арадағы бірнеше жылда нормативтік базаға ... ... ... ықпал
ететін қажетті өзгерістер енгізе отырып, базалық табиғи монополия
субъектілерінің ... орта және ... ұзақ ... ... ... ... бойынша реттелетін қызметтер көрсетуге
көшіруді қамтамасыз ету жоспарлануда. Айналыс шамасына қарай инвестициялық
тарифтер белгіленетін болады, оларды есептеу қағидаттары мен ... ... ... және олар ... ... ескерілген.
Тиімді бәсеке үшін жағдай жасау, адал бәсекелестікті қолдау мен ... ... ... ... ... ... ықпал ететін болады.
Үкімет серіктестік қатынастар негізінде кәсіпкерлікті дамытуға кеңінен
қолдау көрсету қажет деп санайды. Бұл ретте ... ... ... ... ... қолдау жөніндегі құралдарының бірі ғана
болып табылатын болады. Кәсіпкерлікті дамыту үшін басты басымдық бәсекені
дамыту болуы тиіс.
Үкімет кәсіпкерлік мәдениетін дамыту мен тарату ... ... ... ... жеке капиталды тарту үшін бәсекелестік
негізді құру жөніндегі жұмысты жүргізетін болады. Мұндай көзқарастың
әртүрлі нұсқалары Австрия, Испания, Польша және Құрама ... ... ... қолданылған.
Кәсіпкерлік қызметті дамыту мемлекеттік реттеудің қарапайым әрі тиімді
режимімен ынталандырылатын болады. ... ... ... ... ... ... көздерін пайдалануға мүмкіндік беретін жаңа
инновациялық технологияларды енгізетін компанияларды ынталандыру мәселесін
қарайды.
Мемлекеттік-жеке серіктестік ... ... ... үшін ... ... ... шығыстардың тиімділігін арттыру жөніндегі
жұмыс жүргізілетін болады.
Бизнесті дамыту үшін ... ... ... ... ... ... ... қабылдау болжанып отыр. Жеке кәсіпкерлікті
тексерулердің барлығы заңмен ғана реттелетін болады. Бұл нормалардың
барлығы "Жеке кәсіпкерлік туралы" ... ... ... ... қоры тарабынан шағын кәсіпкерлікті қолдаудың
қаржылық-кредит саясатында елеулі өзгерістер болжанып отыр. Ол ... ... ... және ... іске асыруды қалайтын халықтың әр
түрлі жіктері үшін нақты көмекші болуы тиіс. Қордың филиалдық-өкілдік
желісін кеңейту, өңірлерде ... ... ... ... ... және ... ... ұсыну
бөлігіндегі жұмыстарды күшейту қажет.
Шағын және орта бизнестің ірі кәсіпорындармен ... ... ... ... жасауы үшін қажетті жағдай жасалатын болады.
Үкімет шағын кәсіпорындарды озық ... және ... ... ... мемлекеттік көтермелеу, олардың халықаралық
стандарттарды енгізуі мен халықаралық нарықтарды игеруі тетіктерін
әзірлеуді жоспарлап отыр. Осыған байланысты халықаралық қаржы
институттарымен, ... ... ... экономиканың жеке секторына
кредит беру жөніндегі жобаларды іске ... Азия Даму ... және ... құру және Даму ... тығыз ынтымақтастыққа негізгі назар
аударылатын болады.
Бұған қоса, өндіруші емес салаларға инвестицияларды тарту бойынша жұмыстар
жандандырылатын болады. Әрі бұл ... ... ... ... ... ... біздің бизнес-менеджменттің кәсіпқойлығының өсуіне
ықпал ететін, іріктелген басым кластерлердің қосымша құндары тізбектерінің
жетіспейтін тұстарын толықтыратын, нәтижесінде экономиканың бәсекеге
қабілеттілігін ... ... ... ... болуы тиіс.
Осыған байланысты Үкіметтің алдағы кезеңге арналған бағдарламасында
трансұлттық және ірі шетелдік ... ... ... ... ... ... ... іс-шаралар кешенін жүргізу көзделіп отыр.
Атап айтқанда, Қазақстанның шет елдегі елшіліктерінің жанынан сауда
миссиялары құрылатын болады, олардың міндеттері шетелдік инвестицияларды
Қазақстан экономикасының ... емес ... ... ғана ... сонымен
бірге қазақстандық кәсіпорындардың тауарлары мен инвестицияларын сыртқы
рыноктарға экспорттауға жәрдемдесу болады.
Бұдан ... ... және орта ... ... ... ... ... қажет. Бұл үшін инвестициялық заңнаманы,
инвестицияларды мемлекеттік қолдау шараларын одан әрі жетілдіру, сондай-ақ
отандық компаниялар арасында инвестицияларды ... ... ... ... ... ... жүргізу бойынша шаралар
қабылданатын болады.
Жеке компаниялар, қарқынды дамып келе жатқан өндірістер мен салалардың,
мысалы, ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, тамақ өнеркәсібі ... ... ... ... ... ... ... қарастыру
жоспарлануда.
Үкімет жеке меншікті қорғау, инвесторлардың құқықтарын қорғау және
қоғамдағы келісім-шарттық қатынастарды нығайту жөнінде бірқатар шараларды
әзірлеуді және қолдануды ... ... мен ... ... ... ... жүйесін нығайту көзделіп отыр.
Өңірлерде әлеуметтік кәсіпкерлік корпорациялар (ӘКК) желісі құрылатын
болады, олардың қызметі ... ... және жаңа ... ... ... ... ... қызметтің нәтижесінде жинақталған
пайданың бір бөлігі өңірдегі әлеуметтік саланы дамытуға бағытталатын
болады.
Бұл корпорациялардың қызметі бүкіл ... де, одан ... ... ... ... жаңа ... ... бағытталатын болады. Кез келген
ӘКК-нің қызметі әкімшілік округтен үлкен аумаққа таралатын болады және
өндірістік байланыстарға мейлінше жуық болады. ... ... 5 ... орынды деп санайды.
Олардың қызметіне қатысты мемлекеттік реттеу мен ынталандыру шараларының
кеңейтілген жүйесі қолданылатын болады. Әрбір ӘКК мөлшері бойынша ... жер ... қоса ... ... ... өңірінде мемлекеттік
активтерді басқаратын холдингілік компанияны білдіреді.
Жергілікті атқарушы органдардың аудандық және қалалық әкімдіктердің ... ... ... ... рөл ... ... жүйесінің тиімділігін арттыру арқылы жеке кәсіпкерлікті дамыту үшін
қолайлы жағдайлар жасау ... рөлі ... ... ... салыстырмалы анализ көрсеткен бойынша Қазақстанда
да және шетелде оның деңгейі мемлекеттің ... ... ... ... қоғаммен тығыз байланысты болуы және экономиканың
әлеуметтендірілу дәрежесімен байланысты болып келеді. Нарықтық экономиканың
түрлі модельдерінде ... рөлі де әр ... ... ... елдерде, мемлекет жоғары әлеуметтік кепілдендіру береді және
олардың ... ... ЖІӨ ... ... ... ... екіншілерінде осы әлеуметтік қызметті кәсіпорындарға жүктеген, ал
англосаксондық ... ... жеке ... ... ... ... сүру ... бірдей мемлекеттерде, салықтық түсімдер ЖІӨ қарай
бірдей болса, оларда салық ауыртпалылығы тек аздап бірдей болады. Ал, ЖІӨ-
нің ... ... жан ... ... ... адамның табысынан төмен
болса, оларда салық ауыртпалылығы сезімталдырақ болады.
Осыдан, ... ... ... ... шешу мемлекет,
кәсіпкерлер және халық арасындағы экономикалық мүдделірінің балансын ... ... ... ... ... қарама-қайшылық жағдайларды шешуге
бағытталу керек, яғни ... үшін – ... ... ... ... ету; кәсіпкерлер үшін – іскерлік белсенділік жағдайына ... ... жұқа ... ... қаржылық-шаруашылық
әрекетінің табыстылығы, тең бәсекелестік қабілет; халық үшін - өмір сүру
деңгейін ... ... ... ... кезде Қазақстанда салық жүйесін қайта ұйымдастырудың келесідей
топтық қағидалары бар:
Қазақстанның даму этаптарының ... бірі ... оны ... ... ... ... ... жету үшін өндірішуге
салық ауытпалылығын төмендету бір жағынан, ал екінші жағынан инвестициялау
үдерісін салықпен ... Ал ... ... ... ... ... ... жабу, бұл көбіне ренталық төлем.
Біздің ойымызша, табиғи ресурстарды қолданғаны үшін ... ... ... ... қазір Қазақстан экономикасының алдыңғы
қатарында осы қазба салалары болып ... ... ... салық салу
мөлшерін арттырса, оның тиімділік қоры артады. Сондай ақ ҚҚС-ты төмендету
... ... ең ... болып келеді, ал бұл өз ... ... ... ... ... ... ... енді, біздің ойымызша қазіргі даму дәрежесіндегі ... ... ... ... тоқталайық.
Қазақстанда өткізіліп жатқан салық реформалары кемшіліктерді жоюға,
рационалды және тұрақты салық жүйесін құруға арналған. ... ... ... ... жүйесінің әділеттілік пен нейтралды қағидалары орын
алу керек. Ол үшін ... ... бөлу ... мен ... керек.
Салық жүйесін реформалаудың бірінші бағыты ... ... мен ... ... ... негізгі салықтардың салық салу
базасын реттеу арқылы белгілі бір деңгейге төмендету. Сонда назар аударатын
зат, ... ... ... ... ... ... шегіне (35-40%) тірелмей, салық ауыртпалылығын 24-26%
жеткізу.
Жоғардығы мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... яғни салық ауыртпалылығын мыналар арасында бөлу: ... ... ... ... салық салу обьектілері; салық төлеушілердің
категориялары; салық төлеушілер топтары арасында.
Салық ауыртпалылығын тең етіп бөлуді халықтық шаруашылық саласы ... Оның шешу ... ... ... ... қабілеті бар салаларға
аудару (сауда, банктік іс, сақтандыру қызметі, ойын бизнесі) болып ... ... ... ... пайданың салалық аспектісі ойнайды. Канадада,
қазбалық өнеркәсіп көп үлес алады, соған қарай, басқа салаларды қолдау үшін
(мысалы, ... ... ... ... ... ... бұл негізгіден 5% кем /58,б.155-188/. Қазақстанда мұндай
түзетулер өңдеуші салада керек және ... ... ... ... ... ... үшін қажетті. Бұл бірінші
кезекте, ... ... ойын ... инвестициялық компанияларға,
аудиторлық фирмаларға және басқа да ұйымдарға қажетті.
Салық ауыртпалылығын ... салу ... ... рационалды түрде
бөлуге тоқталайық. Қазақстанда жанама салықтарының салық ауыртпалылығының
жоғарлығы ... ... ... ... келеді, ол көбінесе капитал ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Жанама
салықтардың ақырындап шектелуі, дағдарысқа қарсы ... ... ... Осы ... ... ... ... енгізу аса маңызды, себебі
бюджетке және бюджеттік емес қорларға ... ... ... әсер ... ... ... есептеуінсіз алынады.
Кей экономистер ҚҚС-ті мүлдем алып тастауды ұсынады, ал ... ... ол ... ... ... ... ... азайтып,
ал табиғи ресурстарға салынатын салық пен ... ... ... ... ... ... регионалдық
дифференциациясының мүмкіндігін ерекше параметрлерде қолданып, тағы ... және ... ... ... ... ... болады. Өндірістің жаппай
құлдырауы және сұраныстың қысқаруы пайданы ... гөрі ... ... ... пен тұтыну сұранысының жаппай күйреуі шикізат
кешенін экспортқа аударады. Қазақстан экономикасының кеңістік ұзақтылығы
кесірінен ... ... ... бір ... ... ... ... ішкі бағалардың бір-біріне жақындауы транспорттық шығындарды ... ... ... ... Жанармай-қуат ресурстардың
ішкі бағалары мен транспорттық шығындарды әлемдік бағамен салыстарғанда
төмен ұстау керек. Шикізаты ... өнім ... ... ішінде шығаруды
ынталандырып, отандық өндірушілерге шетелдік тауар өндірушілерге лайықты
салықтық дискриминация жасамау керек. Сондықтан мұнайға, ... қара ... ... ағаш ... және қағаз жасаушы, химиялық және ... ... ... ... ... ... ... – заң бұзбайтын салық төлеушілерді мадақтау үшін экспортқа
шығаратындардың шотына түспейтіндей есеп-айырысу (бартер, ... ... ... ... т.б.) ... ... болады.
Басқаша айтқанда, экспортты ынталандырып, одан ... ... ... Сонымен қатар, антидемпингтік экспорттық баждарды қолдануға болады.
Экологиялық салықтарды «таза емес» өндіріске арттыруға болады. ... ... ... ... ... арқылы кәсіпорынның табысы
мен еңбекті төлеуге салық ... ... ... ... ... ... ... топ бойынша бөлінуі сұрақтар мен
шешімдерді талап ... ... жеке ... салық салудың Батыс
Еуропа ... ... ... ... осал ... ... қолданыстағы заңына сәйкес салық салынбайтын минимум
минималды еңбекақы ... ... және оның ... аз ... ... дамыған мемлекеттерде салықтық жеңілдіктер сомасы өмір
сүру минимумнына негізделген. ... ... өмір сүру ... сондықтан прогрессивті салық салу шкаласын ... оны ... ... ... ... ... кеміткен жөн болатын еді.
Маңыз аударатын мәселе, еңбекақының тек табысқа салық ... ... ... ... ... ... да, сондықтан оны да нарықтық
экономикасы дамыған ... ... ... ... ... ... ... керек. Осы мәселе қабылданып, шешім таппағанша, елімізде ... ... ... ... ... ... маңыздылығы
келесіде, әлеуметтік қорларға төлемдер жұмыс берушілермен төленетін ... ... ... ... алынсын. Іс-әрекетті жүргізуге
кететін шығындар мен салық ауыртпалылығы арасында көлемді айырмашылық бар,
бұл мәнде ... ... ... ... ... ... ... көтеру мыналарды қамтамасыз ететін еді:
• кәсіпкерлерге бар қызметкерлер мен ... ... ... ... ... ... ... еді;
• қаржаттарды қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... жоғары төленетін
және маманды персоналды имденеді;
• кәсіпкер мен ... ... ... ... үшін
конфликттің пайда болуы.
Салық төлеуші топтар арасында дұрыс салық ... ... ... жөн болады. Басты қағида ретінде соңғыларының мақсатты
және уақытша сипаты болу керек, яғни басымдылық ... ... ... ... ... Барлық салық жеңілдіктерін жою керек ... ... ... бас ... өз ... экономикаға әсер
ету тетіктерін жоғалтады, бар ... ... ... ... экономикалық өсу стратегиясы құлдырайды. Салық жеңілдіктерінің
қолданылуы бұл бюджеттің ... ... ... ... ынта болып
келеді. Кейбір экономистердің ... ... ... ... ... ал ... жою ... табыстарын арттырып, содан ... ... ... ... ... тең бөлу, олар Р. Рейган
әкімшілігінің саясатын қолдайды.
Алайда, ескерген жөн, ... ... ... ... алып ... оған параллельді түрде ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... салық жеңілдіктерін жою емес, бұл елдің нақты аймақтарына инвестицияларды
тарту және ... ... ... елдің шығыс Жерлеріне капиталын ... ... ... ... ... ... ... өндірушілік болған кезде, олар ... ... ... еді, ал елдің солтүстік-шығыс штаттарында өндіріс құрылымы
өзгерген кезде (тоқыма өнеркәсібінен ... ... ... өту),
оларға салық жеңілдіктері берілді.
Ресейдің Мемлекеттік салық ... ... ... ... 16-17% ... түрде барлық саналған салықтарды төлейді. Салық
төлеушілердің жартысы өзінің ... ... ... ... ... ... көбіне заңсыз тәсілдермен минимизициялауға тырысады.
Ал қалған салық төлеушілер мүлдем салық төлемейді /59,б.3/.
Әр түрлі бағалаумен ресей ... 25-45% ЖІӨ ... ... ... ... және олар ... қамтамасыз етілмеген.
Ресейдің Қаржы Министрлігінің мәліметтері бойынша, жыл сайын табыстар мен
салық салынатын ... ... ... консалидирленген бюджетіне 30-50%
салық түспейді. Осының нәтижесінде, заңға сәйкес ... ... ... төлеушілер, тауар өндірушілер жыл ... ... ... ... ... төлейді. Осы кезге дейінгі салықты жинау
шаралары (мүлікке тиым салу, ... ... ... әр ... есеп алу) керекті
нәтижені берген жоқ. Бірақ та бюджеттің жүзеге ... ... ... отыр.
Бюджетке түспейтін төлемдер кәсіпорындарда ... ... ... салу ... жасыру.
Соңғылары өзінің банкроттық жағдайын ... ... ... ... осылай болуы шындыққа сай болып келеді.
Жоғарды айтылғанға контекст ретінде салық саясатының келесідей
бағыттарын ... ... ... үшін ... ... ... іскерлік белсенділігін ынталандыру
мақсатында мемлекетке келесідей мәселелерді шешу керек:
1. ... ... ... ... ... ... ... қатар салық салынатын обьектілердің
экономикалық мәніне ... ... салу ... ... шешуге қарама-қайшылық жасап тұрған фактор бұл
мемлкеттік ... ... ... ауыртпалылықты
төмендету айтылған саларда реформалаумен бірге жүргізілу керек.
Мемлекеттік міндеттемелердің ... көп ... ... және ... да ... ... сай келмеуі
жүргізілген реформалар кезінде ... ... ... ... еді. Айтылған жағдайда экономикалық өсуі
мүмкін емес. Сонымен қатар, қысқа мерзімді бағытта ... ... ... ... Қорғанысқа, басқарма, құқық
сақтаушы органдарды қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... шығындарды
қысқарту, айтылған салаларда толыө ... ... ... ... екі жылдан аса уақыт алады, бірақ та ... ... ... Салық ставкаларын төмендетуге параллельді мақсатты салық
жеңілдіктерінде ... ... ... ... Олардың
толығымен қолданбауы, шаруашылық субьектілерінің ... ... ... ... да өз әсерін тигізеді.
Көрсетілген мәселені шешу, өз кезгінде кәсіпорындар жағынан
салық жеңілдіктеріне сұраныс өседі.
3. Тағы да бір ... ... ... шара ... салынатын
обьектіні таңдау акцентін өзгерту. Отандық салық ... ... ... ... ... ... жағдайларын ескермеген. Мысалы, мемлекеттік табиғи
ресурстарды аз қолданудан потенциалды ... ... ... ... жоғары рентабельділік және салық жүйесінің
қалыптасуы табиғаттың көмегімен дайын өнім шығарылады, ал ... ... ... салық ауыртпалылығын төмендетеді.
4. Салық төлеушілердің мүдделерін есепке ала отырып, нормативті-
құқықтық базаны ... Осы ... ... ... ... ... ... мен мөлдірлігі, сонымен қатар
шаруашылық субьектілер мен мемлекет ... оның ... ... болу ... Осы ... бойынша шараларды қолдануда
батыстық институттар заңнамасын енгізу мен қолданыстағы
практиканы ... ... ... ... (қазірде норма ретінде салықтың төленбеуі
болып келеді) өзгерту ... бұл ... ... шын ... ... ... ... ұстану және салық төлеудің заңсыз жолдары ... жою. ... ... шешу ... ... саяси жүйені «келісімділік» деңгйін арттырып, азаматтар
мен шаруашылық субьектілердің мүдделерін қорғау керек. Осы
бағытта ... ... ... ... ... ... қазірде
адамдар ойында мемлекет бікіткен нормаларды айналып, салықтық
және ... емес ... ... ... ... қатынастары дамыған елдерде салықтар экономика мен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қатынастар
мүмкіншілігіне тікелей басқару әдістері ... ... ... ... ... ... пен ... арасындағы, оларды
қанағаттандырудағы салыстырмалы тепе-теңдікке қол ... ... ... ... ... ... кеңейуіне айыппұлдар мен
шектеулер енгізе ... ... ... ... ... ... Салықтар мемлекеттің әртүрлі даму бағдарламасының ... ... ... ету және азаматтардың табыстарының
деңгейін теңестіру мүмкіншілігіне ие болады.
Салық ... ... ... әртүрлі меншіктегі
экономиканың өсу мүмкіндігін ... ... ... ... ... экономиканың өсімі негізде бюджеттік кірістердегі салық
түсімдерін молайту.
Демократиялық ... ... ... бірі ... ... салықтық қатынастар мен халықтың ... ... ... бар ... ... ... мәлім. Сол себептен, өкілетті
және атқарушы органдар салықтық саясатты ... және ... мен ... ... ... ... ... мүдделерін үнемі есеп
аалып отыруы керек. Қабылданған салықтық құқықтық заңдардың іске ... ... ... мен ... ... белгісінің төмен болуынан деп
айтуға болады. Нәтижеде біз заңдар толық іске ... ал ... ... ... ... ... экономиканың көлемі ұлғайған
сайын салық ... ... ... көздері қысқарылуда. Әсіресе
жергілікті бюджет жетістіксіздігіне трансферттік жабу бюджет ... емес ... ... психологиясын туғызуда.
Қорытынды
Жүргізілген зерттеу келесідей қорытындыларға әкеледі:
1. Ұйымның ... ... - ... және ... ... ... ... қызметінің
тиімділігін басқару үдерісін анықтауға болады, сонымен қатар
оның өсуіне бағытталған, қоғамның әр даму ... ... жету ... барлық ресурстарды тиімді және
толығымен пайдалынуды ... ... ... қалыптастыру болып келеді.
2. Іскерлік белсенділіктің ерекшелігі мен ... ... ... қолдану мен қамтамасыз етуге кешенді
тәсіл табу керек, және оны ... үш ... ... ... ... ... ... белсенділігі және интегралды іскерлік белсенділік
(ұлттық ... ... ... ... тиімділігін қолдану оны тұтас жүйе ретінде қолдануға
мүмкіндік береді.
3. Салықтың ... ... ... ... ... әдісі әлемдік практикада ... ... ... ... салықтық ынталандыруға көп
көңіл бөлінеді, ал бұл экономикалық өсудің ... ... ... ... ... алу ... ... төмендетіп
қоймай, онда тек шаруашылық субьектілердің табысы кемімей,
сонымен қатар мемлекеттің де ... ... ... ... өсуі салық ... ... ... ... ... жүйесі ынталандыру
қызметтерін иемденеді, егер ол ... ... өсу ... ... салықтық ортаны
қалыптастырса.
4. Кәіпкерлік істі дамытуда салықтық ынталандыруды ... және ... ... ... ... ... ... Біздің ойымызша осындай шараларға
келесілерін жатқызған жөн: салық әкімшілігін жетілдіру ... ... ... ... ... өндіріс
көлемін, тауарлар мен қызметтер санын ... ... ... жүйесін күшейту; өндірістік іс сфераларында
шағын бизнестің дамуын ынталандыру ... ... ... ... 10% - ... және орта бизнес, 90% - үлкен
корпорациялар салық жеңілдіктеріне нақты және әсерлі ...... ... және ... ... ... табысын толығымен салықтан босату.
5. Салық жүйесінің басты ... ... ... пен экономикалық
агенттер мүдделерінің балансын құрып, соның негізінде жаңа салық
механизмін құру және ол экономикалық ... ... ... ... ... ауыртпалылығын төмендету;
экономиканың нақты секторын дамыту мен көтеру арқасында салық
салу базасын кеңейту; ел ... ... ... ... қалыптастыру. «Көлеңкелі» ... ... ашу ... ... оның ... ... 40%; тіркелген кәсіпорындардың 50% нолдік баланстарды
тапсырады, яғни бір кәсіпорындар басқалары үшін төлейді; ... ... ... ... ... өмір ... жоғарлату, олардың табысын өсуі және адам интеллектінің
жағымды жүзеге асуын қамтамасыз ету. Қазірде даму индексі ... ... мен ... ... ЖІӨ ... жан басына
шаққандағы үлесті көрсетеді) БҰҰ-ның ... ... 70 орын ... ... пен ... ... ... жоғарлату және екуінің арасындағы сенімді ... ... ... ... ... ауыртпалылығын бөлу
тәсілдерін өзгертіп, жаңа ... ... ... ... ... соңғыларының мақсатты және уақытша сипаты, олардың салық
параметрлерін басымдық міндеттерімен өзгерту.
7. Әлемдегі ... ... ... виллаларда, зәулім
коттед­ждерде тұратын, бағасы өте ... ... ... ететін
дәулетті адамдар бар. Қарапайым адам қымбат мәшинеге міне ... ... ... ... ... виллаларда тұратын, бағасы өте
жоғары дүние-мүлікті ... ... ... ... салықтары да жоғары
болуы керек. Осындай әдістерді біздің республикамызда да қолдану ... ... ... по краткосрочным экономическим ... ... ... ... в ... ... и ... 22-26 сентября. 1997.-М., 1997.
2. Методика анализа деятельности предприятия в условиях рыночной
экономики/Под. Ред. д.э.н., проф. Г.А. Краюхина.-СПб, ... ... ... ... и ... Учебник/И.К. Белявский, Г.Д.,
Кулагина, А.В. Коротков и др.: Под.ред. И.К. Белявского.- М.: ... ... ... ... ... В.В. ... в финансовый менеджмент.- М.: Финансы и
статистика, 1999.-768с.
5. Раицкий К.А. Экономика предприятия: Учебник для вузов.- М.:
Маркетинг, ... ... ... Н.К., ... Н.В. ... ... как ... фирмы//Маркетинг.-1999.-№6.-С.-22-34.
7. Зайцева О.П., Доскалиева Б.Б. Деловая активность и ее роль в
развитии потребительской кооперации.- Новосибирск: СибУПК, 2000.- 140 с.
8. Miller H.E. Earlier Theories of Crisis in the United States ... Journal of ... 1924. ... P.306.
9. Mitchell W. Business Cycles: The problem and its setting, 1927.
P.10.
10. Lloyd J.S. Reflections ... by a Perusal of Mr. ... Palmers Pamphlet on the Money market. L., 1837// ... в 2-х т. Т.2. ... циклы и национальный доход. Ч. 3-
4 / Э. Хансен. Сост.: А.Г. Худокормов. – М.: ОАО «Издательство
«Экономика», 1997. – ... ... Н.Д. ... ... ... и ... ... труды/Н.Д. Кондратьев; Международный фонд Н.Д.
Кондратьева и др.; Ред. Колл.: Абалкин Л.И. (пред) и др.; сост. Яковец Ю.В.-
М.: ЗАО ... ... ... ... Макконел К.Р., Брю С.Л. Экономикс: принципы, проблемы и
политика. – В 2 т.: Пер. с англ., Т. 1. – ... – М.: ... ... ... Н., Волкова Н. Снижается ли налоговая нагрузка на
производителей и граждан?//Российский ... ... 2002, №1, ... Индекс деловой активности российского бизнеса: экономический
рост переходит в ... ... ... Ассоциации
менеджеров.- М.: Изд-во Ассоциации менеджеров, 2003.-№5.-С.4.
15. Монтескье Ш. Избранные произведения.-М.,1955.-546с.
16. Янжул Н.Н. ... ... ... ... 1890.-
238с.
17. Витте С.Ю. Конспект лекции о народном и государственном
хозяйстве.-СПб, 1912.-467с.
18. Маркс К. и ... Ф. ... Изд. 2-е. Т. 18. – ... ... политической литературы, 1961.-807с.
19. Гашимов А.Г. К вопросу о принципах мотивации. В кн.:
Проблемы повышения эффективности управления. М.: Изд-во РАГС, 2000.- ... ... Я.А. ... ... ... ... /РАН, ... экономики; Отв.ред. И.В. Можайскова.-М.: Наука,1992.-
236с.
21. Медведев В.А. Постперестроечная Россия: ... ... Ч.1: ... теории и методологии/Институт экономики РАН, Фонд
социально-экономических и политологических исследований.-М., 1999.-292с.
22. Алексанкин Д.А. Экономическое стимулирование в современной
налоговой ... ... ... ... Журавлев А.Л., Позняков В.П. Деловая активность
предпринимателей: методы оценки и воздействия: Институт психологии РАН,
1995.-58с.
24. Кравченко И.А. Налоговые ... 80-х гг. в США: ... ... ... 1989.- 274с.
25. Финансы, налоги и кредит. Учебник/Общ.ред.Емельянов А. М.,
Мацкуляк И.Д., Пеньков Б.Е.-М.: РАГС, 2001.-546с.
26. Тургенев Н.И. Опыт ... ... 3-е ... ... ... И.В. ... регулирование рыночной экономики. –
М.: ЮНИТИ, 2000.-205с.
28. Корнай Я. Устойчивый рост как важнейший приоритет//Вопросы
экономики. – ... ... Д.А. ... эффективность налоговой системы.-
Новосибирск, 2002.-192с.
30. Управление социально-экономическим развитием ... ... Д.С. ... А.А. Поршнев; Государственный
университет управления, Отделение экономики РАН.- М.: ЗАО «Издательство
«Экономика», 2002, 159с.
31. Алле М. За ... ... ... ... истины/Пер. с франц. Т.А.Карлова; Под ред. И.А. ... 2001.- ... ... В.П. ... ... ... России//
национальные интересы.- 2003.- № 2. – С19.
34. Литвин М.И. ... ... и ... ... ... 1998. - №5. – ... Viard A.D. The new Budget Outlook. Policymakers Respond ... Surplus ... and ... Review of Federal reserve Bank ... 1999. № ... Japan 1993. An ... comparison. Kaizai Koho Center.
Tokyo, 1993. P.82.
37. НикитинС., Никитин А., ... М. ... ... ... ... в ... странах Запада //
Мировая экономика и международные отношения.- №11. – ... ... ... эффективной ставки в России и зарубежных
странах// Налоговый вестник. – 1995.-№ 11.- С.12.
39. Wagner Ad. Finanzwissenschaft, 11 Theil, 2 Auflage. S. ... А.А. ... ... М.: ООО ... 2003.- ... ҚР-ның Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдер туралы заңы (салық кодексі) 01.01.2007.
41. Соколова А.А. ... ... М.: ООО ... 506с.
42. Statistical Abstract of the United States 1932. Wash., 1932.
– P.200.
43. Самуельсон П. Экономика. М., 1964.-431с.
44. Усоскин В.М. «Денежный мир» ... ... М., ... Никитин С., Глазова Е., Степанова М. Изменения в системе
налогообложения// Мировая экономика и ... ...... ... ... ... М.Ж. ... ӘОЖ
336.77:/334.012.64+334.012.063/.-21б.
47. Ермекбаева Б.Ж. Проблемы развития налоговой системы в
условиях глобализации.- Алматы: Қазак Университеті, 2007.-138с.
48. Назарбаев Н.А. ... ... ... Казахстанская
Правда, 6 февраля, 2008 год.
49. Н.В. Никифорова., Г.Т. ... ... ... ... и ... ... // Қаржы – Қаражат-
Финансы Казахстана. – 2007. - № 5.- С.3.
50. Қазақстан Республикасының Бюджет ... - ... ...... А.К. ... Салық ауыртпалығын өлшеудің теориялық
аспектілері// Қаржы – Қаражат – Финансы Казахстана. – 2007.- № 5.-С.6.
52. Г.К. Жанибекова. Налоговое регулирование инновационной
деятельности// Вестник ... ... ... № 5.- ... Смит А. ... о ... и причинах богатства народов.-
М.: «Соцэкгиз», 1962. – 684с.
54. Бобоев М., Кашин В.Н. Налоговая политика России на современном
этапе// ... ... 2002.- № 7.- ... ... Я. ... современные принципы налогообложения. М.:
ГПНТБ, 1993.- 176с.
56. Львов Д. Будущее российской экономики// Экономист. – 2000.- №
12.-С.6.
57. Алле М. За реформу налоговой ... ... ... Пер. С франц. Т.А. Карлова; Под ред. И.А. Егорова.
– М.: ТЕИС, 2001.- 96с.
58. Александров И.М. Налоговые системы ... и ... ... Бератор Пресс, 2002.- 192с.
59. Задолженность по налогам и сборам в бюджетную систему РФ ... и ... 2000.- № ... ... ... Казахстан «О налогах и других обязательных
платежах в бюджет» (Налоговый кодекс) по состоянию на 1 ... 2005 ... ... ... «О ... и ... обязательных платежах в
бюджет» (Налоговый кодекс) по состоянию на 1 января 2006 ... ... РК «О ... изменений и дополнений в некоторые законодательные
акты РК по вопросам налогообложения». Казахстанская Правда. 29.11.2005.
62. Джалилов А. ... ... ... ряд ... мер6
направленных на усиление роли предпринимательства // Panorama, № 43, 7
ноября 2003.
63. Малое предпринимательство: ... ... опыт и ... Под ... ... Е.Б. ...... Қазақ Университет, 2001.-32.
64.Шиманский М. Параметры прогресса. // Казахстанская Правда.-9 февраля.-
2006.
65. Финансы Республики Казахстан: Статистический ежегодник 2000-2004г.-
Алматы, 2005.
66.Утебаев М. Под ... ВТО – без ... но с ... // ...... Флинк О. Держать марку. //Эксперт Казахстана. - № 24 (50). – 2005.-
С.29.
68. Браун Т. Все просчитает счетный комитет.//Казахстанская ... ... с ... ... комитета по контролю за
исполнением республиканского бюджета О.Н.Оксикбаевым.
69. Владимирова И.Г. Глобализация мировой экономики: проблемы и
последствия. // Менеджмент в ... и за ... ... Еспаев С. Қазақстан экономикасы: нәтижелер, басымдықтар және міндеттер№
// Егемен Қазақстан – 31 қаңтар. – 2006.
71.Абалкин Л.И. Избранные труды: В 4-х тт. Т.4: В ... ... ... ... ... России; сост. Грибанова О.М.- М.: ОАО «НПО
«Экономика», 2000.-799с.
72. Агеев В.М. Экономические ... и ... при ... М.: ... 1984.- 192с.
73. Алпатов А.А. Организационно – экономический механизм ... ... ... ... ... типография,
1996.-144 с.
74. Антология экономической классики. В 2-х томах. Т.1. Предисловие ... М.: МП ... ... ... О.Н. ... и оптимизация налогового бремени в России.
Дисс...к.э.н. Саратов, ... ... А. ... курс экономической науки.- М.,1924.-364с.
77. Богданов А., Степанов И. Курс ... ... М.: ... 212с.
78. Борисов Е.Ф. Единство экономических интересов общества, предприятий и
трудящегося.-М.:Высшая школа, ... ... С.Ю. ... ... о ... и ... зозяйстве.-
СПб, 1912.- 467с.
80. Вихорева О.М. Стимулирование малого предпринимательства: анализ
зарубежного и российского ... ... М., ... Голосков Л.В. Формирование новой доктрины в период перехода к
информационному обществу.- ПГЛУ: Пятигорск, 2003. – ... ... Д.А. Роль ... системы Российской Федерации в стимулировании
развития малого бизнеса. Дис.к.э.н. СПб, 2001.
83. Здравомыслов А. Потребности, интересы, ценности. – М.: ... ... Н.Г., Вайс Е.А., ... И.А., ... Р.А. Налоги и
налогообложение. Схемы и таблицы.- СПб: Питер, 2001.-304 с.: ил.
85. Калмыкова Е.А. Исчисление и ... ... ... в ...... ... Тавров ЛТД,- 1994.-185с.
86. Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, процента и ... Пер. С ... ... под ред. А.П. ... Гелиос АРВ, 2002. – 352с.
87. Классики кейнсианства: в 2-х т. Т.2. Экономические циклы и национальный
доход. Ч.3-4/Э. Хансен. ... А.Г. ... М.: ОАО ... ... ... В.В. ... в ... менеджмент.-М.: Финансы и
статистика, 1999.- 768с.
89. Кондратьев Н.Д. Избранные сочинения / Ред.Кол. Л.И. ... и ... ... В.В. Иванов, С.Л. Комлев и др.- М.: Экономика, 1993.-
543с.
90. Кондратьев Н.Д. ... ... ... и ... предвидения.
Избранные труды / Н.Д. Кондратьев; Международный фонд Н.Д. Кондратьева и
др.; Ред.колл.: Абалкин Л.И. и др.; сост.Яковец Ю.В.- М.: ЗАО ... ... ... Ф. ... ... – СПб.: «Колокол», 1906.-131с.
92. Лоскутов В.А. Налоги и стимулирование малого препринимательства. Дисс.
к.э.н. ... ... К. ... ... ... ... Под ред. ... Политиздат, 1974, 1978.-508с.
94 Маркс К. Капитал. Критика политической ... Под ред. ... ... 1974, ... ... К. И Энгельс Ф. Сочинения. Изд. 2-е. Т.25. Ч.1. – М.:
Государственное издательство политической ... ... ... К. И ... Ф. ... Изд. 2-е. Т.18. Ч.1. – ... издательство политической литературы, 1961.-545с.6.
97. Маршалл А. Принципы экономической науки. Т.1. – М.: ... ... А. ... ... ... Т.2. – М.: ... с.
99. Маршалл А. Принципы экономической науки. Т.3. – М.: Прогресс-Универс,
1993.-310 с.
100. Мессенгисер М. Экономическая сущность ... М.: ... – 230 ... Миль Дж. С. ... ... экономии: Пер. с англ. /Общ.ред. А.Г.
Милейковского. Т.З. М.: ИЗд-во Прогресс, 1981.-447с.
102. Митчелл У.К. Экономические циклы. Проблема и ее ... / Пер. ... ... О.Е. ... В.Э. ... М.: ... Пигу А.С. Экономическая теория благосостояния: Пер. с англ. / ... ... ... Ст. Г.Б. Хромушина.- М.: Прогресс, 1985. – 512с.

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 140 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттары (5-6 сынып ағылшын тілі сабағында)25 бет
Экономика сабақтарында компьютерлік технологияны пайдалану арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың дидактикалық мүмкіндіктері55 бет
"Мемлекеттің салықтық қызметінің құқықтық негіздері."13 бет
Iскерлiк туризм29 бет
Iскерлiк туризмнiң қалыптасуы61 бет
«ИП Бисенов» кәсіпорының жалпы экономикалық жағдайы. Аудит және салықтық есеп42 бет
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық ретеу114 бет
Іскерлік дағды қалыптастыруға арналған тілдік құрылымдар6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь