Қазақстан Республикасының қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру тәжірибесін талдау

МАЗМҰНЫ

Бет

Кіріспе

1. Қолма.қолсыз есеп айырысуларды ұйымдастырудың теориялық негізі

1.1 Есеп айрысулардың мәні және олардың жіктелуі 5
1.2 Қолма.қолсыз есеп айырысу жүйесі 8
1.3 Қолма.қолсыз есеп айрысу құралдары мен формалары 14

2. Қазақстан Республикасының қолма.қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру тәжірибесін талдау

2.1 Қолма.қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру тәртібі
32
2.2 Қазақстан Республикасының төлем жүйесінің қызметін талдау

3. Қолма.қолсыз есеп айырысу жүйесінің қызметін жетілдіру жолдары

3. 1 Пластикалық карточкалармен есеп айырысуды дамыту

3.2 Банктің электрондық қызметін жетілдіру 58

Қорытынды

Пайдаланылған әдебитетер тізімі

Қосымшалар 68
Кіріспе

ХХ ғысырдың соңғы он жылдығы ішінде барлық әлемде төлем жүйесін реформалау белсенділік танытуды. Төлем жүйесін реформалау қолма қолсыз есеп айрысуларды тиімді және қауіпсіз және жылдам жүзеге асырылуын қамтамасыз ететін жаңа технологиялардың пайда болуымен тікелей байланысты болып отыр. Жаңа технологиялық шешімдерде Қазақстан мемлекетін айналып өтпегені баршаға мәлім.
Кеңестік дәуірде негізі қалыптасқан қолма-қолсыз есеп айырысулар жүйесінің бүгінгі нарықтың талаптарына сай келмейтіндігі анықталды. Бұл төлем жүйесі сенімді және тиімді емес болатын. Орталықтан жоспарлау жүйесі тұсында төлемдерге мемлекет тарпынан кепілдік берілсе, нарықтық қатынастар жағдайында ең басты мәселе уақтылы төлемдерді жүзеге асыруға келіп тірейді.
Қазақстан ұлттық валютасын енгізген күнен бастап өзінің төлем жүйесін құруды қолға алды. Бұл жолда ҚР Ұлттық банкі тарапынан күрделі реформалау жүзеге асты.
Төлем жүйесі кез келген мемлекеттің ақша жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл жүйедеге жүргізілген реформаларға басты себеп 90-жылдың басындағы жаппай төлем дағдарысы ықпал еткен болатын.
Бүгінгі күні Қазақстанның төлем жүйесі Еуропалық Одақтың стандартына жақын болып келеді. Бұл жерде өзекті мәселе ретінде жаңа төлем құралдарын тәжірибемізге енгізу және банктің есеп айырысумен байланысты жаңа қызметтерін дамыту сұрақтары әлі де болса толық шешілген емес. Сондықтанда таңдап алынған зерттеу жұмысының тақырыбы өте өзекті болып табылады.
Бітіру жұмысының басты мақсаты – төлем жүйесінің қалыптасу мен іске асырылуының теориялық және әдістемелік аспектілерін оқып біле отырып, қолма-қолсыз есеп айырысуды одан әрі дамыту жолдарын зерттеу.
Зерттеу жұымысың міндеттері төмендегідей:
- есеп айырысу ұғымын және оның жіктелуін қарастыру;
- қолма-қолсыз есеп айырысудың мазмұны мен оны ұйымдастыру принциптерін айқындау;
- Қолма-қолсыз есеп айырысудың қазіргі формалары мен құралдарын нақтылау;
- ҚР-ғы төлем жүйесінің қызмет етуін талдау;
- Қолма-қолсыз есеп айырысуларды жетілдіру жолдарын қарастыру.
Зерттеу объектісіне ҚР қолма-қолсыз есеп айырысулар немесе төлем жүйесі жатады.
Зерттеу жұмысының теориялық негізін төлем жүйесі, соның ішінде қолма-қолсыз есеп айырысулар жүйесіне қатысты шетелдік және отандық ғалымдардың еңбектері, бен ісін ұйымдастыруға қатысты заңнамалар мен өзге нормативтік актілер, шетел тәжірибелері, статистикалық мәліметтер, сондай-ақ екінші деңгейдегі банктердің есептік материалдары құрайды.
Пайдалынылған әдебиеттер тізімі

1. “Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы” ҚР заңы 29.06.1998
2. “ҚР-ғы вексель айналысы туралы” (28.04.97) ҚР заңы
3. 2000 жылғы 2 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының N 266 бекітілген “Қазақстан Республикасының банктеріндегі клиенттердің банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы” нұсқаулық.
4. 2002 жылы 16 қарашадағы N 465 қаулысымен бекітілген “Активтердің, шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру” туралы ережесі.
5. 1999 жылы 15 қарашада Ұлттық банктің Басқармасының қаулысымен бекітілген “ҚР екінші деңгейдегі банктерде кассалық операцияларды жүргізу” ережесі.
6. “Қазақстан Республикасы аумағында төлем құжаттарын пайдалану және қолма-қолсыз төлемдер мен ақшалай аударымдарды жүзеге асыру ережесі” туралы ҚР Ұлттық банк Басқармасының 2000 жылға 25 сәуірде бекіткен N 179 қаулысы.
7. Екінші деңгейдегі банктердің аудармалы және жай вексельдермен операцияларын жүргізу ережесі. 15.11.1999 ж. ҚҰБ Басқармасының N 397 қаулысымен бекітілген
8. Правила применения Государственного классификатора РК – единого классификатора назначения платежей ?388 от 15 сентября 1999 г.
9. .Б.Мақыш. Коммерциялық банктер операциялары. // Алматы. 2004.
10. С.Б.Мақыш. Ақша айналысы және несие. // Алматы. 2004.
11. С.Б.Мақыш, Ілияс А.Ә. Банк ісі // Алматы Қазақ университеті. 2004.
12. Банковское дело Под ред. Г.С. Сейткасымова // Алматы “Қаржы-Қаражат” 1998.
13. Банковское дело Под ред. О.И. Лаврушина // Москва “Финансы и стататистика” 2004.
14. Банки и банковские операции в России Под ред. М.Х. Лапидуса,// Москва 1996.
15. В.М. Усоскин Современный коммерческий банк: управление и операции // Москва: Антидор, 1998.
16. Долан Э.Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика // Москва- Санкт-Петербург 1993.
17. Е.Б. Ширинская Операции коммерческих банков и зарубежный опыт // Москва “Финансы и статистика” – 1993.
18. Основы банковского менеджмента Под ред. О.И. Лаврушина, // Москва: Инфра- м 1995.
19. О.М. Маркова и др. Коммерческие банки и их операции// Москва: Банки и биржи, 1995.
20. Питер С. Роуз Банковский менеджмент // Москва: ”Дело”- 1997.
21. Отчетные материалы Нацбанк РК за 2004-05 гг.
22. Сборник Платежные системы Нацбанк РК, Алматы 2001
23. Платежная система :структура управления и контроль. Под ред. Брюса Д. МВФ.2001.
24. Правила перевода денег в межбанковской системе ?153 от 07 декабря 1998 года.
25. Правлиа обмена электронными документами при осуществлении платежей и перевода денег в РК от 21 апреля 200 года № 146.
        
        |МАЗМҰНЫ                                                            |      |
| |Бет ... |3 |
| | ... есеп ... ... ... ... | ... айрысулардың мәні және олардың жіктелуі |5 ... есеп ... ... |8 ... есеп ... ... мен ... |14 |
| | |
| | ... ... ... қолма-қолсыз есеп айырысуды | ... ... ... | ... ... есеп ... ... тәртібі |32 ... ... ... ... ... ... талдау |38 |
| | ... ... есеп ... ... ... ... ... | |
|3. 1 ... ... есеп ... дамыту |53 ... ... ... ... жетілдіру |58 |
| | |
| | ... |64 ... ... тізімі |66 ... |68 ... ... ... он ... ... барлық әлемде төлем жүйесін
реформалау белсенділік танытуды. Төлем жүйесін реформалау қолма қолсыз ... ... және ... және ... жүзеге асырылуын қамтамасыз
ететін жаңа технологиялардың пайда болуымен тікелей байланысты болып отыр.
Жаңа технологиялық шешімдерде ... ... ... ... ... дәуірде негізі қалыптасқан қолма-қолсыз есеп айырысулар
жүйесінің бүгінгі нарықтың ... сай ... ... ... ... ... және тиімді емес болатын. Орталықтан жоспарлау жүйесі
тұсында ... ... ... ... ... ... қатынастар
жағдайында ең басты мәселе уақтылы төлемдерді жүзеге ... ... ... ұлттық валютасын енгізген күнен бастап өзінің төлем жүйесін
құруды қолға алды. Бұл жолда ҚР Ұлттық ... ... ... ... асты.
Төлем жүйесі кез келген мемлекеттің ақша ... ... ... табылады. Бұл жүйедеге жүргізілген реформаларға басты себеп ... ... ... дағдарысы ықпал еткен болатын.
Бүгінгі күні Қазақстанның төлем жүйесі Еуропалық Одақтың стандартына
жақын ... ... Бұл ... өзекті мәселе ретінде жаңа төлем ... ... және ... есеп ... ... жаңа
қызметтерін дамыту сұрақтары әлі де болса толық шешілген емес. Сондықтанда
таңдап алынған зерттеу жұмысының тақырыбы өте ... ... ... ... ... мақсаты – төлем жүйесінің қалыптасу мен ... ... және ... ... оқып біле отырып, қолма-
қолсыз есеп айырысуды одан әрі дамыту жолдарын зерттеу.
Зерттеу жұымысың міндеттері төмендегідей:
- есеп айырысу ... және оның ... ... ... есеп ... мазмұны мен оны ұйымдастыру
принциптерін ... ... есеп ... ... ... мен құралдарын
нақтылау;
- ҚР-ғы төлем жүйесінің қызмет етуін талдау;
- Қолма-қолсыз есеп айырысуларды жетілдіру жолдарын қарастыру.
Зерттеу ... ҚР ... есеп ... ... ... ... ... теориялық негізін төлем жүйесі, соның ішінде қолма-
қолсыз есеп айырысулар жүйесіне ... ... және ... ... бен ісін ... ... ... мен өзге нормативтік
актілер, шетел тәжірибелері, статистикалық мәліметтер, сондай-ақ екінші
деңгейдегі банктердің есептік материалдары ... ... есеп ... ... теориялық негізі
1.1 Есеп айырысу операцияларының мәні және ... ... ... ... мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі:
Есеп айырысу субъектілеріне қарай:
- банктік емес ... ... ... ... ... есеп ... жеке сектор - үй шарушылықтарының банктер арқылы есеп айрысулары;
- банктік сектор - банкаралық есеп айырысулар.
Есеп айырысу объектілеріне қарай:
- тауарлы ... ... есеп ... ... және ... бюджеттен тыс қорлармен аударымдар;
- банк ссудалары, вексельдері және ... да ... ... айырысу аумағына қарай:
- Мемлекет ішіндегі есеп айрысулар, соның ішінде:
бір қаланың ... тыс ... ... ... және т.с.с.
- Мемлекет арасында (халықаралық) есеп айырысулар.
Есеп айырысу уақытына қарай:
- сауда ... ... ... (аванстық) төлемдер;
- мәміле жасалған соң, мерзімді төлемдер;
- коммерциялық несие шартында, яғни мәміле жасалған соң ... ... ... ... мерзімінен бүрын, яғни келіскен мерзімге дейін;
- ашық шот бойынша (жоспарлы), яғни тауарларды ... ... ... мерзімі кейінге қалдырылған, яғни бастапқы белгілен мерзімін ұзарту
жолымен;
- мерзімі өтіп кеткен төлемдер, яғни төлем уақыты кешіктірілген.
Есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... арқылы;
- телефон байланысы арқылы;
- электрондық байланыстар арқылы;
- SWІFT (Дүниежүзілік банкаралық телекомуникация қоғамы) жүйесі арқылы
Есеп айырысу формаларына қарай:
- Қолма-қолсыз ... ... ... ішінде:
кредиттік;
дебеттік;
ашық шот арқылы;
аккредитив;
инкасо.
- Қолма-қол ақшалар (банкнота және монеталар) арқылы;
Есеп айырысу тәсіліне қарай:
- толық есеп айрысулар;
- жартылай есеп ... ... ... мен ... ... алу ... ... есеп
айрысулар.
Есеп айырысу құралдарына қарай:
- Кредиттік аударымның құралдарымен есеп айырысулар, соның ішінде:
төлем тапсырмасымен;
Дебеттік аударымдар құралдарымен есеп айырысулар, соның ішінде:
- ... ... ... ... ... өкімдер;
- Аралас құралдар арқылы есеп айырысулар, яғни бірде дебеттік, бірде
кредиттік аударымдар түрінде болатын: аккредитив, ... ... ... және ... ... шамасына қарай:
- ірі төлемдер;
- үсақ төлемдер;
Есеп айырысу кезектілігіне қарай:
- жалақы, бюджет, сақатандыру және т.с.с. ... ... ... үшін ... ... үшін ... сот ... бойынша төлем құжаттарымен есеп айырысулар.
Отандық банк тәжірибесінде банктердің есеп ... ... ... ... ... шоттар ашу;
- ұлттық немесе шетел валютасында аударым операциялары;
- алдағы уақытта валюталау күні қойылуға тиісті, ұлттық валютадағы
аударым ... ... ... ... не қайтару;
- валюталық операцияларға бақылау жасау;
- шоттың архивін беру;
- шоттан қолма-қол ақша ... ұсақ ... ... ... банктен кеңсеге дейін немесе керісінше қолма-қол ақшаларды
инкассациялау;
- құндылықтарды ... ... ... есеп ... операцияларын ұйымдастырушылар болып
табылады
1.2. Қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру қағидалары
Қазіргі ... ақша ... ... ... бөлігі болып
табылады. Сондықтан, материалдық бағалылықтар мен жабдықтау қызметтеріне
байланысты болатын барлық мәмілелер ақшалай есеп ... ... ... ... өзі екі ... ... ақшалармен есеп айырысу және
қолма-қолсыз ақшалармен есеп ... ... ... ... ... есеп ... ұйымдастыру нақты ақшалармен есеп
айырысуларға қарағанда біршама қолайлы. ... есеп ... ... шығындарын үнемдеуге болады.
Сондықтан да болар, ... ... ... ... ақша
айналымының едәуір бөлігін алады. Қолма-қолсыз ... есеп ... ... ... ... жүзеге асырылады:
• өнімді, қызметтерді және жұмыстарды сатуда;
• ұлттық табысты бөлу және қайта бөлуде;
• банк несиелерін алу және ... ... ... ... ... ... ... табыстарын төлеу және пайдалануда;
• басқа да банкаралық есеп айырысуларда.
Қолма-қолсыз есеп айырысулар ... банк ... ... да, ... кең ... қолданылуына банктердің
торабының ықпалы, сондай-ақ олардың дамуына деген мемлекеттің ... ... ... банк – бұл ... және ... ... іске ... орыны. Банктегі ағымдық шоттарындағы жазбаша
түрдегі ақшалай қаражаттар қалдығы қолма-қолсыз ақшаларды ... ... есеп ... – бұл ... ... мен ... ... байланысты жазбаша түрде жасалатын
ақшалай есеп айырысуларды білдіреді.
Шаруашылықтағы қолма-қолсыз есеп айырысулар ... ... ... ... есеп ... ... – бұл ... есеп айырысуларды ұйымдастыру қағидаларын, оларды ұйымдастыруға
қойылатын талаптарды, сол сияқты құжат айналымына байланысты есеп ... мен ... ... ... есеп ... ... ... талаптарға
сәйкес келуі тиіс:
Біріншіден, өнімді сатудың үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... жасау;
Екіншіден, белгіленген мерзімде төлемді жүзеге асыруға ... ... ... ... есеп ... өз ... ... есеп айырысуға тиістігі.
Біздің елімізде қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу жүйесін ұйымдастыру
негізі КСРО тұсында 1930-32 ... ... ... ... ... ... ... яғни 1993 жылдарға дейін еліміздегі ... есеп ... ... ... ... ... түрде
және экономиканы басқарудың әкімшіл-әміршіл әдістеріне толық сәйкес келген
болатын. Ол ... ... ... ... ... есеп айырысулар
жүйесі, бірінші кезекте, өндіріске және өнімді жөнелтуге ... ... ... ... ... яғни ... ... еткен. Ол жүйедегі қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуларды
ұйымдастырудың қатаң қағидаларының сақталуы кәсіпорынның өзінің алдындағы
келісім-шарттық міндеттемелерінің ... үшін ... ... мен
жауапкершілігінің жоқтығын біршама дәрежеде орнын толтыруына мүмкіндік
береді.
Бұл қағидалар, әсіресе ... ... ... ... ...... яғни ол қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуды
ұйымдастырушы және ... ... ... ... - ... ... соң ... қызметті көрсеткен соң
жүргізілді, яғни мұнда аванс және ... ... ... тиым ... ... ... (акцепт) – төлеудің негізіне жатты;
• төлеу көзі – сатып ... ... ... ... ... несие, яғни
оны алуға құқығы бар болса ғана;
• қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу формасы, яғни олардың пайдалану аумағы
алдын ала ... ... есеп ... барлығы бірдей банк ішіндегі
айналымда жүретін төлем ... ... ... ... ... ... ... сатып алушының төлем қабілетін және
несиелік қабілетіне қойылатын талаптарды ... ... ... ... ... ... ... төлемдер кезегінің бұзылуы
кері әсер етті.
Кейіннен экономикамыздың нарықтық қатынастарға өтуі барысында қолма-
қолсыз ... есеп ... ... мен әдістері, оларды ұйымдастыру
қағидалары толығымен ... ... ... ... есеп
айырысуларды ұйымдастыру қағидаларына мыналар жатады:
Бірінші қағидасы – ... ... ... ... қаражаттары
банк мекемелеріндегі шоттарда сақталып, ... ... ... сол шоттар негізінде жүзеге асырылуын көздейді.
Мұнда клиенттерге ақшалай ... ... және ... ... ... ... Бұл аталған қағиданың жоспарлы шаруашылық жүйедегі
бірінші қағидадан ... ... ... және ... қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың банк ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен
ұйымдардың ақшаны банктегі шоттарда сақтауға міндеттілігі - бұл экономиканы
әкімшіл-әміршіл әдістер арқылы басқаруға ... ... ... ... ... банк ... есеп айырысуды жүргізу,
шаруашылық субъектілердің экономикалық дербестігін және ... ... үшін ... ... ... ... ... қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың бірінші
қағидасының бұл ... ... және жеке ... ... бар ... ... жүйедегі қағида, ақша айналысындағы нақты және қолма-қолсыз
ақшалардың арасындағы заңды түрдегі алшақтықтың ... ... ... тұлғаларға ғана қатысты болғандағын айта кету керек.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... ... ... ... есеп айырысу формаларын таңдаудағы
еркін және ... ... ... ... ... ... көздейді.
Бұл қағидасы меншік формаларына байланыссыз кез келген ... ... ... және есеп ... ... бұл қатынастардың нәтижелі болуы үшін, олардың ... ... ... ... ... сипаттайды.
Бұл жерде банктің рөлі тек қана төлемдерді жүзеге асыруда делдал ретінде
көрінеді.
2000 жылғы 2 маусымдағы Ұлттық банк ... N 266 ... ... ... ... ... ... ашу,
жүргізу және жабу ... ... ... сай ... ... ... формаларында бас субъектіге айналу ... ... ... ... ... есеп айырысу формаларында
төлеу туралы ... ... өзі ... Бұл шарт ел
экономикасындағы нарықтық қатынастардың талабына ... ... ... ... ... ... есеп ... ұйымдастырудың
мынадай екі қағидасы қолданылады:
1.) төлемнің мерзімділігі;
2.) ... ... ... ... қағидасы - шаруашылық ... ... ... ... және ҚР ... ... нұсқауларында
көрсетілген мерзімдерге сәйкес есеп айырысуды жүзеге асыру.
Бұл қағиданы бекітудің экономикалық мағынасы қаражат алушының ... ... ... ғана ... яғни алдын ала келісілген мерзімде
аударуына мүдделі екендігін түсіндіреді.
Төлеу ... ... ... ... ... бар десе
болады. Кәсіпорындар және ... да ... ... ... ... дәрежелері туралы ақпараттарға ие бола отырып,
өзінің ақша айналымын ұтымды пайдаланады және ... ... ... тура ... және өз баланстарының өтімділігін басқара
алады.
Мерзімді ... ... ... жүзеге асырылуы мүмкін:
• сауда-саттық операцияларының басталуына дейін, яғни жабдықтаушының
тауарын ... ... ... ... ... яғни ... ... сауда-саттық операциясы аяқталғаннан кейін, яғни төлеушінің ... ... ... ... ... кейін, біршама уақыттан кейін -
қарыздық міндеттемесіз немесе вексельді ... ... ... ... ... ... ... мерзімі кешіктірілген және мерзімі өткен
төлемдерде ... ... ... ... – бұл ... ... бұрын ақшалай
міндеттеменің орындалысын білдіреді.
Мерзімі кешіктірілген төлемдер – бұл ... ... ... ... алмауына байланысты бастапқы мерзімнің ... яғни жаңа ... ... ... ... ... – бұл төлеушіде төлейтін қаржы болмауына
байланысты туындайды, сөйтіп төлем ... ... ... ... банктік
немесе коммерциялық несие алу мүмкіндігінің жоқтығын сипаттайды.
Төлемнің қамтамасыз етілу қағидасы - бұл ... ... ... ... ... ... ... етілуі төлем
мерзімінің сақталуы үшін ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының сипатына байланысты жедел түрде
және алдағы уақыттарда төлемнің қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ... төлеушіде бірінші класстық
өтімді қаражаттар сомасының болуын түсіндіреді. ... ... ... ұзақ ... орта ... және қысқа мерзімді сипаттағы
ақшалай қаражаттар, сол сияқты оларды ұйымдастырудың ... ... ... түрде қамтамасыз етілуінің әр түрлі формалары болады
(оның ішінде клиенттің немесе ... ... ... ... ... алдағы уақыттарда қамтамасыз етілуі төлемді ... ... ... ... ... есеп ... ... төлем қабілеті мен несиелік қабілеттігін нығайта түседі.
Демек, қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу қағидалары – бұл ... есеп ... ... ... ... немесе қолма-
қолсыз ақшамен есеп айырысуда ақшалардың төлем құралы ретінде қызмет етуін
білдіреді.
1.3. ... есеп ... ... мен ... ... аумағында төлем құжаттарын пайдалану және қолма-
қолсыз төлемдер мен ақшалай аударымдарды жүзеге асыру ережесі” ... ... банк ... 2000 ... 25 ... бекіткен N 179 қаулысына
сәйкес, заңды тұлғалар арасындағы 4000 айлық есеп ... ... ... ... есеп ... тек қана ... тәртіпте
жүзеге асырылуға тиіс. Осы ережеге ... ... есеп ... ... ... ... мыналар жатады:
• төлем тапсырмасы;
• төлем талабы-тапсырмасы;
• инкассалық үкім;
• чек;
• вексель.
Аталған төлем құжаттарының мынадай өзіне тән көрсеткіштері ... ... ... ... ... төлем құжатының номері, толтырылған күні, айы, жылы;
3) ақшаны аударушының (төлеушінің) толық аты-жөні және ... ... ... ... банктің толық аты-жөні және банктік
идентификациондық коды;
5) ... ... ... ... ... және ... ... бенефициар-банктің толық аты-жөні және банктік идентификациондық
коды;
7) төлемнің тағайындалу коды;
8) санмен және жазбаша түрде берілген ... ... ... ... ақшалай аударымды жасайтын тұлғаның қолдары мен
мөрлері (егер құжат қағаз түрінде ... ... ... және ... ... салықты төлеуші ретіндегі
тіркеу номері (СТТН)
Төлем тапсырмасымен есеп ... Бұл ... ... кеңінен
қолданылатын есеп айырысу формасы.
Төлем тапсырмасы – ақшаны аударушының (төлеушінің) аталған ... ақша ... ... ... туралы қызмет көрсетуші
банкке берген тапсырмасы.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу кең көлемді төлемдерді ... ... ... ... ... мен ... қызметтері үшін, тауарлы
емес операциялар (зейнетақы және ... ... ... ... ... комиссиондық және т.б. төлемдер) бойынша, ... ... ... және көрсетілген қызметтері үшін алдын ала
төлеуге, аванстық төлемдер ... ... оны ... ... ... (оны ... күн ... он күнге жарайды және төлеушінің шотында қаражат болған жағдайда
ғана іске асырылады.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу сызбасы 1-суретте берілген.
1
4
2
3
1-сурет. ... ... ... ... (қызметтер) үшін төлемді
сатып алғаннан кейін төлеу барысында есеп айырысу сызбасы.
1 - ... ... ... 2 - ... ... ... ... шоттан қаражатты шегеру; 3 - бенфициар банкіне қаражатты аудару ... ... ... 4 – бенефициардың шотына қаражат түскендігін
хабарлау.
Екі жақтың келісуі бойынша төлем тапсырмасы мерзімді, мерзімінен ... ... ... ... ... ... - бұл тауарды жөнелткенге
дейін (1-суретті қараңыз); ... ... ... яғни тікелей келісім
беру жолымен (2-суретті қараңыз); немесе ірі мәмілелер ... ... ... ... ... ... және кешіктіріп төлеу бұл жақтың
қаржылық жағдайына зиян келмеуі үшін жасалған ... ... ... ... болуы мақсатында төлеуші мәміленің шартында ... ... ... ... Бұл ... банк ... ... үшін тиісті қаражатты жеке бір шотқа аударып қояды. Төлем тапсырмасы
арқылы есеп айрысудың кемшілігіне қаражат айналымының біршама қиындығы ... және ... ... айналымынан белгілі бір ... ... ... ... ... есеп ... артықшылығы, оның әмбебап есеп
айырысу ... ... ішкі ... есеп ... ... жабдықтауларға байланысты, тауарлы және тауарлы емес
операциялар бойынша, сатып алған тауарын төлеу және ... ала ... ... ... ... ... Төлем тапсырмасы бойынша тауарлар (қызметтер) үшін төлемді
алдын ала төлеу барысында есеп айырысу сызбасы.
1- алдын ала ... ... ... ... ... ... ... 2 - төлем тапсырмасын банкке беру және шоттан қаражатты
шегеру; 3 – бенефициардың банкіне ... ... және ... шотына
есептеу; 4 - бенефициарға оның шотына қаражат түскендігін хабарлау; 5-
тауарды (қызметті) жабдықтау.
Төлем ... Бұл ... ... есеп ... жаңа
формасы, біздің тәжірибеге 1990 жылы енгізілген ... ... ... ... ... ... элементтері қатар қамтылған.
Төлем талап-тапсырмасы – бенефициардың төлеушіге оған қызмет көрсетуші
банкке бағытталған, жөнелтілген өнім, атқарылған жұмыстар және ... ... ... есеп ... ... ... төлеу талабы.
Төлем талап-тапсырмасын берефициар толтырады да, оны коммерциялық
құжаттармен бірге бірден аударушының банкіне ... ... ... ... ... ... ... Ал аударушы, банкке ... ... үш күн ... ... ... ... келісімін беруге тиіс.
Төлем талап-тапсырмасы банктегі аударушының ... ақша ... ... қабылданады. Төленбеген төлем талап-тапсырмасы 3 күннен 30 ... N 1 ... ... мүмкін.
Төлем талап-тапсырмасы бойынша төлеуден бас тартатын болса, оны осы үш
күн ішінде банкке хабарлайды. ... ... ... ... және ... бас ... хабарлайтын құжатпен бірге тікелей
бенефициарға қайтарылады. Төлем талап-тапсырмасы бойынша есеп ... ... ... сызбамен беріледі (3- сурет):
1
2
6
3 ... ... ... бойынша есеп айырысудағы құжат айналымы
1- тауарды жабдықтау (қызмет көрсету); 2- ... ... ... жібер; 3 – есеп айырысу құжаттары аударушыға келісім
беруі үшін беріледі; 4 – ... ... ... есеп ... ... ... ... сома банкте сатып алушының шотынан шегеріледі; 5-
бенефициардың ... ... ... онда ... шотына есепке
алынады; 6 – бенефициардың шотына қаражат келіп түскендігін хабарлайды.
Төлем ... есеп ... ... артықшылықтары бар:
келісім-шарт тәртібінің нығаюына мүмкіндік береді және ... ... өкім – заң ... ... ... ақшаны
жөнелтушінің келісімінсіз, оның ... ... ... алу ... ... құжаты.
Инкассалық өкім салық және кеден органдарына төленбеген ... ... ... ... ... да төлемдерді талап ету жағдайында
қолданылады. Мұндағы салық және кеден органдарының инкассалық ... ... ... ... шешімдері, бұйрығы, қарары және қаулысы
бойынша берілетін орандау парағымен ... ... ... ... ... ... аударушының банктік
шотынан, оның келісімінсіз ақшаны алуға құқық ... ... ... ... және ... ... келіп түскен инкассалық өкім сомасы
аударушының шотындағы қаражат көлемінде төленуі мүмкін, яғни қаражат ... ... ... сол құжаттың келесі бетіне “жартылай төленді”
деген белгі қойылуға тиіс. Қалған сома ... ... ... ... Тек қана ... ... келетін инкассалық өкімдер шотта қаражат
соамсы жеткілікті болған жағдайда төленеді, ... ... ол ... ... тиым ... ... ... құжаттары басқа құжаттарға
қарағанда кезектен тыс төленуге тиіс.
Чекпен есеп айырысу. ×екті есеп айырысу ... ... ... ... және жеке ... ... алады. Чек арқылы есеп айырысудың
қолайлылығы мынада:
• егерде төлеуші тауарды ... ... ... ... ал жабдықтаушы
төлеуге кепіл бергенше тауарын жібергісі келмеген жағдайда;
• сатушы белгісіз болған жағдайда.
Еліміздегі чекті пайдалану барысы 1998 ... 5 ... ҚР ... ... бекіткен N 266 қаулыға сәйкес жүзеге асады.
Аталған ережеге сәйкес чектер төмендегідей түрлерге ... ... чек - чек ... ... ... ... ... чекте көрсетілген соманы төлеуге қызмет көрсетуші банктің
беретін кепілін көрсететін чек.
• Кепілдендірілмеген чек - чек ... ... ... ... чек;
• Қамтамасыз етілген чек – банкке алдын ала салған депозитпен ... ... ... ... чек – ... ... етілген чек.
Ережеге сәйкес, чек - бұл чек берушінің чекті қабылдаушы банкке, өзара
жасалға ... ... ... ... ... ... ... туралы бұйрығы.
Чектің өзіне тән төмендегідей көрсеткіштері болады:
1) “чек” деген атауы;
2) чек номері мен сериясы;
3) чектің қызмет ету мерзімі;
4) чек берушінің ... чек ... ... ... және ... ... ... сомасы, күні, айы, жылы, чек
берген жері және чек берушінің қолы мен ... чек ... ... чек ... ... чекті төлеуге міндетті чек беруші банктің атауы;
10) чек ... ... жеке ... ... ... ... ... кестесі;
12) “Төлемнің тағайындалу” кестесі;
13) Чекті төлем ретінде қабылдағаны туралы чек ұстаушының белгі соғатын
орыны;
Чектер қолма-қолсыз төлемдерді ... ... және ... ақшал алу
үшін пайдаланылады. ҚР-да чекпен есеп айрысу тек қана ... ... ... ... қолма-қол ақшалар алуға арналған чектің түріне
ақшалай чек жатады. Мұндай ... ... ... ... ... 2003 ... 1 ... дейін екінші деңгейдегі банктер
өздерінің клиенттеріне беріп келсе, бүгінгі күні кез ... ... ... формасында чекті шығарып отыр. ×екті пайдалану банктен алатын
чектік кітапша негізінде іске асады. ×ек алу үшін шот иесі ... ... ... өтінішін жасайды.
Чектің қызмет ету мерзімі тотырылған ... ... он ... ... бір ... есеп ... тәртібі сызбамен берілген (4-
сурет).
3
4
5 ... ... ... есеп ... ... төлеуші банкке чектік кітапша беру туралы өтінішін жасап, оған
қосымша төлем ... ... 2 – банк оған ... кітапша береді және
төлем тапсырмасындағы соманы жеке бір ... ... 3 – ... ... ... ... ... 4 – тауарлар мен қызметтер үшін
чекпен есеп айырысады; 5- ... ... ... ... ал банк ... ... чектегі соманы шегеріп оны бенефициар шотына түсіреді.
• Вексельде қолма-қолсыз есеп ... бір ... ... ... ... ... қызметі – төлем құралы. Есеп айырысу барысында
пайдаланылатын вексельдің түрлеріне І тақырыпта ... жай және ... ... ... ... мән ... Ол
көрініс 5-шы және 6-ші суретте берілген.
1
2
3
4
5-сурет. Жай ... ... ... - ... ... ... ... вексельді тауарды (қызметті) сатушыға
ұсынады; 2 - сатушы (вексель ұстаушы) сатып алушыға (тапсырыс берушіге)
тауарын, өнімін ... ... ... ... ... 3 – ... көрсетілген, яғни төлейтін мерзім жеткенде вексельдегі қарызды
төлеуге төлеушіге ұсынады; 4 – сатып алушы ... ... ... ... ... ... ... процесі
1- вексель беруші (трассант) төлеушіге (трассатқа) тауарын және ... ... ... ... жөнелтеді; 2 – төлеуші (трассант)
акцептелген вексельді вексель берушіге (трассантқа) ... 3 – ... ... ... ... ремитентке (аудармалы вексель
бойынша ... ... ... 4- вексельде келісілген төлем
мерзімінде ... ... ... ... ұсынады; 5 – трассат
вексельді төлейді және сонымен бірге ... ... ... ... белгісін салады.
Халықаралық және отандық банктік тәжірибеде қолма-қолсыз ... ең көп ... ... инкассо мен аккредитив жатады.
Инкассо – сатушы (экспортер) мен сатып алушыны (импортердің) арасында
банктің делдал ... ... ... ... Аталған операция
инкассоның шарты көзделген құжаттарға қарсы төлемді жасау туралы сатушы
тапсырмасы негізінде ... ... Егер ... ... ... жай ... чек және т.б ақшаны алуда ... ... ... ... ... құжаттары, меншік құқығы ... ... ... онда ... ... құжатта инкассо деп аталады.
Таза инкассода қаржылық құжаттар ғана ... яғни ... ... жүрмейді.
Таза және құжатты инкассомен операция жүргізуде банктер 1995 жылы
түзетілген «Инкассомен жұмыс жасаудың ортақ ережесін» ... ... ... ... ... ешқандай да төлем міндеттемесін
алмайды. Олардың міндеті инкассоның нұсқаулығына сәйкес ... ... беру ... табылады.
Құжатты инкассода мынадай қатысушылар болады:
- сатушы (экспортер) – инкассо бойынша ... ... ... ... банк - инкассо бойынша сатушының тапсырма беретін банкі;
- инкассолаушы банк – инкассолау ... ... ... ... кез ... ... ... банк – төлеушіге хабарды жеткізуші банк;
- сатып алушы (төлеуші) – инкассолық тапсырмаға сәйкес хабар берілетін
тұлға.
Құжатты инкассо ... есеп ... ... ... жағдайларда
ұсынылады:
- бірін бірі білетін серіктестер арасында;
- сатушы сатып алушының ... ... көз ... жағдайда;
- сатып алушы елдегі жағдай тұрақты немесе ... ... ... есеп ... ... ... үшін ... ол тауарды
жөнелткенге дейін оның құнын төлемей, төлем тек қана ... ... ... ... ... жасалады. Сонымен қатар егер де
ұсынылатын құжаттар келісімшартқа сай келмесе сатып ... ... ... ... аз ... төлеуге құқы бар. Өз кезегінде сатушы үшін оның
артықшылығы мынада, яғни сатып алушы ... ... ... ... ала алмайды. Дегенмен бұл да сатушыға тауарының төленетіндігіне
ешқандай кепіл бермегенімен өзге есеп ... ... ... аккредитивке
қарағанда өте арзан және жалдам болып келеді.
Құжатты инкассомен есеп айырысу сызбасы 7-суретте берілген.
1
2
3 8
5 ... ... ... есеп ... сызбасы
1 – Келісім-шарт жасасу; 2- тауарды жабдықтау және құжаттарды рәсімдеу;
3 ... беру үшін ... ... 4 – инкассоға құжаттарды
жөнелту; 5 – құжаттарды сатып алушыға беру; құжаттарға ... ... ... ... ... қаражат есептеу.
Аккредитивпен есеп айырысу жиі қолданылмайды, бірақ та ол ... ... ... есеп ... ... - бұл ... ... тапсырмасы бойынша сатып алушының
(аккредетив ашушының) банкісінің жабдықтаушының банкісіне ... ... ... (бнеефициар) бергеннен соң және
аккредитивтің басқа да шарттарын орындаған жағдайда төлемді ... ... ... ... де ... ... ... клиенттің тапсырмасы бойынша
қаражатты жабдықтаушының банкіне аударып қойса, онда ... ... ... ... барысында төлемді жүзеге асыру үшін
жабдықтаушының банкінде “Аккредитив” жеке ... шоты ... аша ... банк ... төлеуге кепілгер болып табылады.
Бұл халықарылық банктің тәжірибедегі есеп айрырысу формасының ... ... ... түрі. Қалған есеп айрысу формаларында банк
клиенттің тапсырмасы ... және оның ... есеп ... ... аккредитивпен есеп айырысудың мынадай қатысушылары болады:
- Өтініш иесі (аппликант, ... ... ... ... ... ... банкке аккредитив ашуды тапсырады.
- Бенефициар (экспортер, сатушы, тарссант). Бұл қатысушының атына
аккредитив ... ... ... яғни ... ... ... атынан аккредитив
ашатын банк.
- Хабарлаушы банк, яғни ... ... ... акрредитивтің
ашылғандығын бенефициарға хабарлаушы ... Оның ... ... ... ... аккредитивтің шынайлығына көз жеткізуге
тиіс.
- Растаушы банк, яғни ... ... ... ... аккредитивқа
өзінің кепіл-хатын қосатын банк. Растаушы банк егер де эмитент банк
міндеттемесін орындай алмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... түрлері болады:
• құжатты аккредитив;
• өтелген және өтелмеген;
• қайтарылатын және қайтарылмайтын.
Құжатты аккредитив – бенефициардың төлемді алғанға дейін ... ... Бұл ... ... ... ... растайды. Төлемді алу үшін барлық құжаттар аккредитивте
көрсетілген ... ... ... ... (қаражат аударылған) - бұл эмитент-банктің міндеттемесінің іс-
әрекетінің барлық ... ... ... ... ... немесе
несиеге клиентіне берген қаражаты ... ... ... ... ... ... ... 6
8 ... ... ... ... ... ... ... формасымен есеп
айырысудағы құжат айналымының сызбасы
1 - алдын-ала қаражатты аудару арқылы ... ... ... есеп айырысу туралы өзара контракт жасасу; 2 - банкке аккредитив
ашуға өтінішін және оған қоса ... ... ... ... ... одан соң, ол ... сатып алушының шотынан шегеру; 3 - қаражатты
экспортердің банкіне аудару және оны ... ... ... 4 ... ... ашылғаны туралы хабарлау; 5 - тауарды жабдықтау
немесе ... ... 6 – ... ... ... ... жөнелткені
(қызметті көрсеткені) туралы есеп айырысу құжаттарын экспортердің банкіне
жіберу және ... ... ... ... оны жабдықтаушының
шотына есептеу; 7 – есеп ... ... ... ... ... аккредитивті пайдаланғаны туралы хабардар етеді; 8 - құжаттарды
сатып алушыға бере отырып, оған ... ... ... хабарды
жеткізеді.
Өтелмеген (кепілденген) - бұл банктердің өзара корреспонденттік
қатынастар орнатуы негізінде ... ... ... ... шотынан қаражатты шегеруге құқық беру арқылы ашқан аккредитивін
сипаттайды.
Кепілденген аккредитивті эмитент-банк ... ... ... ... ... ... арадағы корреспондентік қарым қатынас
жағдайына байланысты ашады. Ал ... ... ... ... есеп
айырысу ерекшеліктерін қарастырып өтейік.
Әрбір аккредитив қайтарылатын немесе қайтарылмайтын болуға тиіс. Ондай
анықтауыш белгі болмаған жағдайда, ол ... ... ... ... ... келісімінсіз эмитент-банктің
әмірімен өзгертілуі немесе күшін жойы мүмкін. Бұл аккредитив сатып алушының
мүддесін көздейді.
Қайтарылмайтын аккредитив жабдықтаушының ... ... ... жоя ... Себебі, мұндай аккредитив жабдықтаушының ... ... ... ... ... ... және
расталған болу мүмкін.
Қайтарылмайтын расталмаған аккредитив – эмитент банктің хабарлаушы банк
арқылы хабарлайтын аккредитиві. Бұл ... ... банк ... банктің
агенті ретінде қызмет етеді, бірақ ол аккредитив бойынша ... ... ... ... ... ... – эмитент банктің міндетемесіне
қоса ... ... ... ... ... Мұндай аккредитивтің
басты артықшылығы мүндай қосарлы кепілдендіру бар. Егер де ... ... ... ... ... онда ... ... қажет етілмейді. Ол
өз кезегінде аккредитив бойынша шығынды ... Кей ... ... ... ... бенефициардың қалауы бойынша іске
асады.
Халықаралық банктік тәжірибеде ... ... ... ... ... аудармалы сияқты түрлері қолданылдады.
Аккредитивпен есеп айрырысу формасы мына жағдайларда пайдаланылады:
- бірін бірі аз ... ... ... ... ... ... келісімшарт жасаушы тарап серіктесіне толық сенімсіз ... ... ... ... не экономикалық тұрақсыздықтар орын алса.
Аккредитивтің қызмет ету мерзімі және есеп айырысу тәртібі төлеуші мен
жабдықтаушының ... ... ... ... ... ... көрсетіледі: эмитент-банктің атауы; аккредитив түрі және
орындалу тәсілі; ... ... ... ... ... ... ... қаражатты алу үшін жабдықтаушының беретін құжаттарының
толық тізімі мен нақты сипаттамасы; тауарларды ... ... ... мерзімі, олардың рәсімделуіне қойылатын талаптар; басқа
да құжаттар мен ... ашу ... ... ... ... көрсетеді: аккредитив
ашылатын келісім-шарттың номері; аккредитив қызмет ету мерзімі (аккредитив
жабылу күні мен айы); жабдықтаушының ... ... ... ... аккредитив орындалу орны; аккредитив ... ... ... ... және ... ... ... тапсырылу мерзімі мен рәсімделу
тәртібі; аккредитив төленетін тауарлардың (қызметтердің) аты, ... ... ... ... ... ... іске асыру
тәсілі.
Аккредиттвің артықшылықтары мынадай:
Сатушы (экспортер) ... ... ... ... ... яғни ... ... қаптау түріне, жеткізу мерзімі мен тәсіліне, тиеу орыны
мен серзіміне және т.б. қатысты шарттар ... ... ... жүзеге асырылатыны;
- тауар жартылай жөнелтілсе, онда нақты жөнелткен тауары үшін төлем
алатындығына сенімділігі;
- мәміле ... ... ... ... ... аяқталған
уақытта сатып алушының резервтеген сомасын қайтарып алытындығына
сенімділігі.
Сатып алушы (импортер) үшін:
- төлемнің ... ... егер ... акаредитивте көрсетілген шарттарға сәйкес
келгенде ғана төлемнің жүзеге асатындығы;
- егер сатушы өндіруші емес ... ... онда ... ... ... ... мүмкіндігіні болуы.
Аккредитив бойынша келісімшарт жасасу барысында төлемді ... ... ... мән беру ... Егер сіз ... банкке
тапсырғаннан кейін төлемдерді алғыңыз келсе онды “ұсынуға байланысты ... ... ... ... таңдағаныңыз дұрыс. Себебі, мұндай форма
өте кең тарлған және жылдам болып табылады. Бірақ та ... 7 күн ... ... ... соң барып төлемді жасауға құқылы екендігін естен
шығармау ... ... ... ... ... ... онда Сізге
төлемді кешіктіріп төлеумен байланысты (“by deferred payment”) аккредитив
қажет болады. Төлемді кешіктіру уақыты ... ... ... ... ... ... күннен басталуы немесе аккредитив ... ... ... ... ... жағдайда кешіктіріп төлеген күндер үшін
комиссиондық ақыны ... ... ... есте ... ... ... ... келісімшарт жасаған кезде қай тараптың банктің
шығыстарын өз мойынына ... ... ... ... тиіс.
Аккредититтің есеп айырысуда пайдаланылатын құжаттарға мыналар жатады:
- Шот-фактура, яғни экспортердың жөнелткен тауары не көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... қаржылық құжат.
Онда мынадай көрсеткіштер болады: жазылған күні, сатып алушы немесе
импортердың аты-жөні және мекен-жайы, шот сомасы, ... ... ... ... қосымша шығыстар, жөнелту ... ... ... ... ... міндетті түрде бенефициар
толтырады және оны аккредитивті ашушыға (сатып ... ... ... ... – сақтандырушы мен сақтанушының арасында
сақтандыру шартының ... ... ... Онда ... ... сақтандырушының атауы, мекен-жайы және қолы,
сақтанушының атауы, мекен-жайы және қолы ... ... ... ... ... ... (сақтандыру сомасы СІР және ... ... ... ... құнының 110 ( құрайды), жөнелтілетін
тауарлардың сипаты, тасымалдау түрі (көлік ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру сыйақысын
төлеу орыны (қала немесе елдің, сақтандыру агентінің атауы).
- Көлік жүкқұжаты – тауарды тасымалдаушыға берілетін ... ... ... түріне қарай теңіз коносоманті, әуе жүкқұжаты, авто
жүкқұжаты, теміржол жүқұжаты, пошта қолхаты сияқты түрлері болады.
Көлік ... ... ... ... мәліметтер
көрсетіледі: тасымалдаушының аты-жөні мәртебесі және ... ... және ... ... ... ... ... мен түрі, фрахтаны төлеу туралы белгісі, жөнелту
орыны, жеткізу орыны, тиеу орыны, ... ... кұні ... айтқанда, аккредитивтің басты артықшылығы, оны төлеуге бантің
кепілнің болуы. ... ... бұл есеп ... ... ... бар: атап ... аккредитивпен есеп айрысудың ... ... өте ... ... алушының қаражаты аккредитивтің
қызмет ету мерзімінің ішінде оның шаруашылық айналымынан ... ... ... ... яғни ... ... ашылғаны туралы
хабар алғанша, өзінің дайын ... ... ... және оның ... ... ... қажет етеді.
2. Қазақстан Республикасының қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру
тәжірибесін талдау
2.1 Қолма-қолсыз есеп айырысуды ... ... ... есеп ... бойынша операциялар клиенттердің
банктердегі ашқан ағымдық және басқа да шоттарында көрсетіледі.
Сонымен, қазіргі ... ... ... деңгейдегі банктерінде
шоттар ашу тәртібі 1998 жылғы 29 маусымдағы ... ... ... ... ҚР ... және 2000 ... 2 маусымдағы Ұлттық банк
Басқармасының N 266 бекітілген “Қазақстан Республикасының ... ... ... ашу, ... және жабу тәртібі туралы”
нұсқаулыққа сәйкес жүзеге асады. Осы ... сай ... ... ... ... ... ағымдағы, жинақ және корреспонденттік.
Жоғарыдағы ережеге сәйкес, ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктерді шот ... ... ... ... Резидент-заңды тұлғалар үшін:
• Жарғысының көшірмесі (нотариалды куәландырылған);
• Статистикалық карточка;
• Мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің көшірмесі;
• СТТН көшірмесі
• Филиалдар мен ... ... ... ... ... басшыларына
берілген сенім-хаттың көшірмесі;
• Мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын ... ... үшін ... министрлігінен рұқсат қағаз;
• Қол қою және мөр басу үлгісі бар карточка ... ... ... Қол қоюшы тұлғаларға арналған бұйрықтың ... мен ... ... мен ... ... шот ашу ... ... Банктік шот туралы келісім-шарт.
ІІ. Бейрезидент-заңды тұлғалар үшін:
... ... орыс ... ... Филиал немесе өкілеттік
туралы ереженің көшірмесі (нотариалды куәландырылған);
• Статистикалық карточка;
• Мемлекеттік ... ... ... туралы куәліктің көшірмесі;
• СТТН көшірмесі;
• Филиалдар мен өкілеттік үшін, ... ... ... берілген сенім-хаттың көшірмесі;
• Қол қою және мөр басу үлгісі бар карточка (нотариалды ... ... Жеке ... ... ... шот ашу ... өтініш;
• Банктік шот туралы келісім-шарт.
ІІІ. Шаруа (фермер) шаруашылғы:
... ... ... ... ... ... көшірмесі;
• СТТН көшірмесі;
• Жерді пайдалануға жер бөлімшесін беру туралы құжаттың ... ... Қол қою және мөр басу ... бар ... ... ... ... Жеке куәлігі (көшірмесі);
• Банктік шот ашу туралы өтініш;
• Банктік шот туралы келісім-шарт.
ІV. Жеке ... ... Жеке ... ... тіркеу (қайта тіркеу) туралы ... СТТН ... Қол қою және мөр басу ... бар ... ... куәландырылған) 3
дана;
• Жеке куәлігі (көшірмесі);
• Банктік шот ашу ... ... ... шот ... ... ... ... және консулдық өкілеттіктер үшін:
• ҚР Сыртқы істер министрлігінен берілген, оның ... ... ... Қол қою және мөр басу ... бар ... (нотариалды куәландырылған) 3
дана;
• Жеке куәлігі (көшірмесі);
• Банктік шот ашу туралы өтініш;
... шот ... ... Жеке ... ... Жеке куәлігі (көшірмесі);
• СТТН көшірмесі;
• Қол қою және мөр басу ... бар ... ... куәландырылған) 3
дана;
• Банктік шот ашу ... ... ... шот ... ... құжаттары қағаз және электрондық жолмен толтырылуы мүмкін. Төлем
құжаттарының дұрыс толтырылуына үлкен мән ... ... ... тағайындалу коды 1999 жылғы 15 ... ... ... ... - ... тағайындалуының
бірдей классификаторын пайдалу ережесі туралы” ҚР ... ... ... N388 қаулысына сәйкес болуға тиіс.
Төлемдердің тағайындалуының бірдей ... ... ... және валюта саясаты, сыртқы қарыз, төлем
балансының параметрлерін, банк жүйесінің ... ... ... ... және ... ... ақша ... талдауға мүмкіндік беретін
көрсеткіштер жүйесін қалыптастыруға арналған.
Төлемдердің тағайындалуының бірдей ... ... |ІІ ... ... 8 ... ... |9 ... ... ... |11 ... ... ... |22 ... ... ... бойы ... ... есеп айрысу15-00-ден
16-00 аралығында жасалады.
15-00-де Клирингтің операциялық күні аяқталады және төлем құжатттарын
қабылдау тоқтатылады, тек қана ... ... ... бір біріне қарама-
қарсы жасалатын талаптар жасалып, әр пайдаланушының таза ... ... 1-ші ... 2002 ... осы ... ақша ... банкаралық жүйесінде жасалған төлемдердің
саны 1,4%-ке артып, ал төлемдер сомасының 61,7%-ке артуы болған.
ААБЖ-де 2003 жылдың 1-ші ... ... ... ... ... мың ... ... сомасы 72,3 млрд. теңге құрады. Бұл ретте, 2003
жылдың 1-ші тоқсанында бір ... ... ... 6,2 ... ... ... 1-ші тоқсанымен салыстырғанда 69,4% (2,54 млн.теңгеге) артты.
2-кесте. Ақша аударымдары банкаралық жүйесіндегі төлемдер көлемі
|Айы | |2005 |
| |2004 | |
| ... (мың) ... ... ... (мың) ... |
| | ... | ... |
| | | | ... ... |241,15 |917,36 |199,1 |1420,8 ... |252,22 |883,27 |244,1 |1528,6 ... |266,55 |979,91 |257,0 |1389,7 |
|I ... |759,93 |2 780,54 |700,2 |4 339,1 ... |282,75 |999,86 |292,7 |1644,3 ... ... ... |273,77 |1 009,04 |288,4 |1634,8 ... |277,62 |1 123,47 |335,0 |1944,1 ... ... |834,14 |3 132,36 |916 |5223,2 ... |278,93 |1 361,56 | | ... |229,00 |1 226,81 | | ... |250,87 |1 421,10 | | ... ... |758,80 |4 009,47 | | ... |258,97 |1 549,07 | | ... |254,15 |1 535,13 | | ... |350,75 |1 779,63 | | |
| | | | | |
| | | | | ... ... |863,86 |4 863,83 | | ... |3 216,72 |14 786,20 | | ... | | | | ... ... тобы ... ... төлем айналымының үрдісі 3-кестеде
берілген.
3-кесте- Пайдаланушылар тобы бойынша БААЖ-ның төлем айналымы
|Пайдаланушылар ... ... ... ... ... | |
| |2003ж |20045 |2003ж |
| ... ... ... ... |Сомасы |Үлесі, |
| | |(%) | |(%) | |(%) ... ... ... ірі ... |2961 |30,4 |4230 |28,6 |5030 |23,2 ... ... |1468 |13,1 |2259 |13,2 |4529 |20,9 ... ... | | | | | | ... ... |5280 |54,1 |8297 |56,1 |12036 |55,7 ... |9709 |100,0 |14786 |100,0 |21595 |100,0 ... - ... ... Ұлттық банкінің статистикалық бюллетенінен
алынған
4-кестедегі мәліметтерден соңғы жылдардағы шетел ... ... және өзге ... ... ... ... ... ал бес ірі банктер үлесінің 2003 жылдары кемігендігін көруге
болады. Шетел капиталы ... ... ... ... ... ... экономикалық және саяси тұрақтылыққа байланысты экономикаға
шетел ... ... ... және ... ... күшеюімен
сипатталады.
Ұсақ төлем жүйесі бұл төлем жүйесіне қатысушылардың арасындағы белгілі
мөлшерден аспайтын ақшалай аударымдар мен ... ... ... ... ... ... Қазақстанның барлық аумақтарында жұмыс жасайды.
Оны пайдаланушыларға мыналар жатады:
- ҚР Ұлттық банкі.
- ҚР Қаржы министрлігінің ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктер.
- Облыстық клирингтік палаталар.
- «Қазпошта» РМК
Ұсақ ... ... ... ерекшеліктері мынадай:
- пайдаланушылар қатарында Қазақстаннның барлық банктерімен қатар,
жекелеген банктік операцияларды жүзеге ... ... емес ... ... ... ... ... Қазынашылық,
банктердің филиалдары) бар;
- тек қана электрондық төлем құжаттарын қабылдайды.
- бір төлемнің сомасы 3 000 000 теңгеден ... шек ... ... ... ... (Т+3) ... күнін қоя отырып,
төлемдерді жіберуге мүмкіндік беріледі, яғни сол ... ... ... да күні ... ... ... пайдаланушылардың төлем жүйесіне кіруде бірнеше терминалдарды
пайдалану мүмкіндіктерінің болуы, бірақ та ... ... ... ... ... БААЖ-не қарағанда көрсетілетін қызметтердің бағасының төмен болуы.
Екінші деңгейдегі банктердің филиалдары төлем ... бұл ... ... ... ... ... ... бере алады. Ұсақ төлемдер жүйесі
есеп айрысу жасалғаннан кейін құжаттардың өткендігі туралы ақпараттарды бас
банкі ... ... ... ... Бұл ... ... ... оған
қатысу міндетті түрде БААЖ-гі шотының болуына байланысты ... тобы ... ... ... ... ... 5-кестеде
берілген.
5-кесте- Пайдаланушылар тобы бойынша ҰТЖ-нің төлем айналымы
|Пайдаланушылар ... ... ... ... ... | |
| |2001ж |2002ж |2003ж |
| ... ... ... ... ... |Үлесі, |
| | |(%) | |(%) | |(%) ... ірі ... |241 |41,2 |243 |33,7 |249 |30,4 ... капиталы |62 |10,6 |89 |12,9 |180 |22 ... ... | | | | | | ... ... |281 |48,1 |351 |31,2 |388, |47,3 ... |584 |100,0 |685 |100,0 |817 |100,0 ... - ... ... Ұлттық банкінің статистикалық бюллетенінен
алынған
3. Қолма-қолсыз есеп ... ... ... жетілдіру
3.1. Төлем карточкаларымен есеп айырысуларды дамыту
Төлем карточкаларымен есеп ... ... ... ... ... ... құралдарын қолданатын байланыс жүйелері арқылы жүзеге
асыратын банктер және олардың клиенттері, сатушылар мен сатып ... ... ... карточкалары - пластикалық карточка формасында болады. Олар екі
түрлі болып келеді:
Дебеттік карточка – карточкалық шот ... ... ... ... және ... қызмет көрсететін сауда үйлерінде, мейрамханаларда
және т.б. орындарда сатып алынған тауары мен қызметтері үшін есеп ... ... ... ... ... мынадай өзіне тән реквизиттары бар:
- логотипі, яғни карточканың қай төлем жүесіне тиісі ... ... Card”, ... және т.с.с.;
- карточканың номері (ол 16 саннан тұрады);
- карточка иесінің аты-жөні;
- ... ... ... ... ... ету ... ... иесінің қол қою үлгісі.
Қазіргі кезде көптеген эквайер банктеріміз ірі сауда үйлерімен өзара
жасаған ... ... ... ... ... ... ... карточкалардың иелері аталған сауда үлерінде сауда жасағанда белгілі
бір жеңілдіктерді пайдаланады.
Ол үшін сауда үйінде ПОС терминал орнатылады. Мұндағы Pos- ... ... ... қызмет көрсететін кәсіпорында банктік карточкаларға
қызмет көрсетуге арналған құрылым. ... ... ... - оның ... мен ... иесі ... ... сәйкес, несиелік көлемінде тауарлар мен қызметтер үшін ... не ... ақша ... ... карточка.
Кредиттік карточкалар бөлшек сауда айналымында және ... ... ... ... ... ... карточкалардың мынадай
түрлері қолданылады: банктік, саудаға арналған, бензин ... ... ... және ойын-сауық шараларын төлеуге ... ... ... түріне сауда карточкаларын жатқызуға болады.
Қазақстан аумағында қолданылып жүрген карточкалар қолданылу аясына
қарай екі түрге бөлінеді:
1) ... ... ... яғни бір ... аумағында қолданылатын
төлем карточкалары;
2) халықаралық, яғни әлемдің банктік тәжірибеде еркін қолданылатын
төлем ... ... ... ... ... рет 1992 жылы Әлем банк
кредитік карточкаларын шығарды. Кейіннен ... ... ... карточкалары
айналысқа шықты.
Қазіргі кезде екінші деңгейдегі банктеріміз мынадай ... ... ... ... карточкасын – Қазақстан Халық банкі АҚ
және Алматы сауда-қаржы банкі АҚ, SmardAlemCard карточкасын – ... АҚ, ... ... ... АҚ пен ... ... АҚ ... карточкаларын шығарып отыр. Сонымен бірге екінші деңгейдегі банктер
халықаралық ... ... ... ... ... отыр, айналысқа
мынадай карточкаларды шығаруда: “American Express International”, “Europay
International ”, ... Club ... ”, “Vіsa ...... карточкаларымен есеп айрысулар слиптің комегімен жүзеге
асырылады.
Слип (Pos-терминал ... ... ... - ... ... ... ... растайтын есеп айрысу құжаты.
Слип мынадай көрсеткіштерді қамтиды:
- Pos немесе банкоматтың идентифкаторы;
- Операцияның жасалған күні;
- Операция сомасы және ... ... ... ... ... растайтын коды;
- Банктік карточканың өзіне тән белгілерері;
- Слипте карточканы ұстаушының қолы.
Авторизациялау екі режимде: «он-лайн» және «офф-лайн» режимінде ... ... ... ... on-line – нақты уақыт режимі) – банктік ... ... ... ... телефон байланысы арқылы немесе
магнитті штрихті картаны ... ... ... ... Оn-line
режимінде рұқсат алу үшін эмитент банкпен арада байланыстың болуы қажет.
«Офф-лайн» режимі (ағыл. off-line – ... - ... ... ... ... ... ... байланысты қажет
етпейтін, яғни чипті (микросхемалы) картаның көмегімен жасалатын операцияны
білдіреді
Эквайрер банк – банктік карточкалар ... ... ... ... есеп ... ... асыратын банк.
Қазақстанда 2000 жылдың аяғында ҚР Ұлттық банктің құрылтайшылығымен
жабық акционерлік қоғам формасында «Процессингтік орталық» құрылды. ... ... ... мақсаты Қазақстанда төлем карточкаларын пайдаланудың
біртұтас кеңістігін жасау болып табылды.
Процессингтік орталық – ... ... ... ... ... ... ... орталығы.
Процессингтік орталық мынадай қызметтерді атқарады:
- төлем карточкалары бойынша транзакцияларды өңдеп, қажетті құжаттарды
дайындау;
- төлем жүйесіне қатысушы банктер арасында ... есеп ... ... ақпараттар даярлау;
- төлем карточкаларын, соның ішінде ... ... ... арқылы жүзеге асырылатын төлемдер клирингін ұйымдастыру;
- төлем жүйесіне қатысушы банктердің үстеме шығыстарын ... ... ... банктер мен бағдарламалық-техникалық
құралдарды ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
- қатысушы банктерді техникалық және ақпараттық жағынан қолдау;
- төлем ... ... ... ұйымдастыру.
Бүгінгі күні төлем карточкаларын шығаруға мынадай банктеріміздің
лицензиясы бар: ”Қазақстан ... ... АҚ, ... ... ... АҚ, ”,Алматы сауда-қаржы банкі” АҚ, ”Нұрбанкі” АҚ,
”ЦентрКредит” банкі АҚ, АБН АМРО ... ... АҚ, ... ... АҚ, ... банк” ЕБ АҚ, ”Каспий ... АҚ, ... ... ... АҚ, ... ... жылы ... болған төлем карточкалардың жалпы саны 1 495,9 мың
дана, соның ... ... ... карточкалар – 235,7 мың дана және
халықаралық төлем карточкалары – 1 260,2 мың ... ... ... - ... жж айналыстағы төлем карточкаларының саны туралы
мәліметтер
|Карточка түрлері |2004 жыл |2005 жыл |
| ... дана ... ... ... % ... ... ... |987,2 |81 |1260,2 |84,2 ... |851,6 |70 |1074,2 |71,8 ... ... ... |124,3 |10 |185,7 |12,4 ... |11,3 |1 |0,3 |0,02 ... ... ішінде |231,7 |19 |235,7 |15,8 ... |13,6 |18 |207,0 |13,8 ... |18,2 |2 |28,6 |1,9 ... |1218,9 |100,0 |1495,9 |100,0 ... - ҚР ... ... 2005 жылғы есебі
2005 жылы төлем карточкаларын пайдалану арқылы ... ... 28724 мың ... ішінде сауда терминалдарындағы төлемдер 915 мың және
оның үлесі 3,2 %-ды құрады (7-кесте).
7-кесте - 2005 жылғы төлем ... ... ... карточкаларын пайдалану арқылы жаслаған | ... ... мың, ... ... |28724 ... ... |915 ... ... ... ... % |3,2 ... ... беру ... |27809 ... ... ... ... % |96,8 ... ... ... төлемдердің көлемі, млн |396353 ... ... ... | ... ... |14758 ... ... ... ... % |3,7 ... ... беру ... |381595 ... санына қатысты үлесі, % |96,3 ... ... ... ... ... мың, |1928 ... ішінде | ... ... ... |343 ... ... |1585 ... ... ... мың, соның ішінде |1895 ... ... |336 ... карточкалар |1559 ... ... ... ... |7072 ... соның ішінде | ... |4209 ... |188 ... |875 ...... ... ҚР Ұлттық банкінің 2005 жылғы есебінен
алынған
*Импринтер – банктік карточкалардың ... тән ... ... ... құжатқа көшіруге арналған механикалық құрылым.
3.2 Банктердің электрондық қызметтерін дамыту
Отандық банк тәжірибесінде қолданылатын электрондық ... ... ... ... банк ... – бұл ... ... және электрондық
ақша жүйесін пайдалану арқылы көрсетілетін қаржылық қызметтері, сондай-ақ
қор құндылықтарымен жасалатын ... ... ... ... ... ... ... көрсететін банктік мекемелердің электрондық
қызметтері.
Электрондық қолма-қолсыз есеп айырысу ... – Банк пен ... ... ... ... ... ... орындалысан
бақылау жасауға арналған есеп айырысу жүйесі.
Мұндағы есеп айырысу операцияларының жылдамдатылу қағаз ... ... ... электрондық байланыс жолдары арқылы жеткізілетін
олардың электрондық үлгілерімен айырбастау және төлем құжаттарын автоматты
түрде өңдеу нәтижесінде ... ... ... ... ... құжатты әр түрлі санкцияланбаған
құбылыстардан қоғайтын арнайы технология немесе ... ... ... ... ... ... Банк пен клиент арасындағы құжат алмасу
“Банк клиенті” ішкі жүйесі арқылы жүзеге асады.
Электронды сандық қолтаңба - банк пен ... ... есеп ... ... құжаттарының тұпнұсқалығын және ондағы мәліметтердің
шынайылығын растайтын, сондай-ақ ... ... ... толық
кепілддік беретін және есеп айырысу ... ... бір ... жол ... ... ... таңбалар. Электронды сандық
қолтаңба клиенттің банкке тапсырған қолы және мөр қою үлгісі бар карточкаға
балама болып келеді.
“Банк клиенті” ішкі ... ... ... ... ... құжаттарын даярлау;
- қол қою және жіберу;
- құжаттарды және банктен ... ... ... ... ... ... және мөр ... құжаттардың архивін жүргізу.
Электрондық қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесінде қолданылатын құжаттарға
мыналар жатады:
- клиентің төлем ... ... ... ... ақша ... ... туралы хабарлама;
- Клиенттің шоттары бойынша көшірме.
Клиентің жіберген құжаттарын қабылдай отырып, банк төлем құжатындағы
электрондық сандық қолтаңбаның сәйкестігін және ... ... ... түрде тексереді.
Home-banking – банкоматтарды, электрондық есеп ... ... ... және ... ... ... операцияларды жүргізуге
мүмкіндік беретін халыққа арналған банктің электрондық ... ... ... ... ... қосу арқылы банк
клиенттері мынадай қызметтерді ... ... ... ... шот ... алу,
- белгілі бір уақыт ішіндегі ақша қаражаттар қозғалысының есебін ... ... ... мен ... жасау,
- кредиттік және өзге пластикалық ... ... ... ... ... ... қағаздармен операциялар жүргізу.
Интернет банкинг - Internet banking - ... ... ... ... арқылы клиенттергі банктің операцияларды пайдалануға
мүмкіндік беретін банктің электрондық қызметі.
Интернет банкинг қызметін ... және жеке ... ... ... арқылы клиенттер мынадай банк қызметін жүзе асырады:
ақшлай аударымдар мен төлемдер жасайды, валютаны сатып алады және ... ... ... ... алады, шоттың көшірмесін алады.
Қазіргі кезде отандық ... ... ... ... ... жылдам ақшалай аударымдар жасау біршама дамып отыр.
Ондай аударымдардың біріне Western Unіon аударымдар ... ... ... ... ... тіліндегі аудармасы “Батыс Одағы” деген ұғымды
білдіреді.
Western Unіon 1871 жылы ... ... ... және ... күні жер ... 180 ... 80 мыңнан астам өкілдері қызмет етеді.
Western Unіon аударым жүйесінің мынадай ... ... ... банк ... ... ... жөнелтушіге және оны алушыға
банктік шот ашудың қажеттігі жоқ;
- жылдам аударым, аударым ... 5-10 ... ... ... ... ... ... білсеңіз, аударымды
ала аласыз;
- қол жетімділік, жер шарының кез келген нүктесіне ... ... ... ... ... аударымға компания кепілдік береді.
Western Unіon жедел аударымы банктің тек жеке тұлғаларға ... ... Western Unіon ... корпорация ең алғаш өкілі “Банк
ЦентрКредит” АҚ болып табылады.
Western Unіon ... ... ... ... ... ... жасау шарты
мынадай:
- Жеке куәлігін неме төлқұжатын көрсету керек;
- СТТН болуға тиіс;
- Алушының аты-жөнін көрсету;
- “Ақшаны жөнелту” құжатының формасын толтырып, оған қол қою ... ... ... банкке тапсыру.
Сонымен бірнеше минуттардан соң ... ... ... ... ... ... төленеді. Банк ақшалай аударымды жасағаны үшін
аударым сомасына қарай комиссиондық ... ... Unіon ... ... ... бойынша ақшалай аударымды алу шарты
төмендегідей:
- Жеке куәлігін неме төлқұжатын көрсету керек;
- СТТН болуға тиіс;
- Ақшаны ... ... ... ... аударым сомасын
көрсету қажет;
- “Ақшаны алу” құжатының формасын толтырып, оған қол қою керек;
- “Ақшалай аударымды алуға қосымша” құжат ... ... оған ... ... ... банк операторы Western Unіon жедел аударым жүйесі бойынша
ақшалай аударым жасалғандығын тексереді және ақпарат нақтыланған жағадайда
ақшалай аударымды ... ... сома ... ... ... ... аударымды алушыдан аударым жасалған
бақылау ... ... ... егер ... жөнелтуші ақшаны алушыға ол
номерді хабарлаған жағадайда. Бұл номер негізінен операторға копьютерден
ақшалай ... ... ... тез іздеп табу үшін қажет.
Бүгінгі күні Western Unіon халықаралық корпорациясы өкілі Қазақстандағы
бірқатар банктермен келісім жасаған. Олардың ішінде бұл ... ... ... “Банк ЦентрКредит” АҚ.
Өзара келісім негізінде мысалға, “Банк ЦентрКредит” АҚ-ның Қазақстаннан
шетелге АҚШ долларында ақшалай ... ... ... ... ... Western Unіon ... ... бойынша тариф жүйесі.
|Сома ... ... ... ... ... ... |13,00 |3500,01 – 4000,00 |160,00 ... – 100,00 |15.00 |4000,01 – 4500,00 |180,00 ... ... |22,00 |4500,01 – 5000,00 |200,00 ... 300,00 |29,00 |5000,01 – 5500,00 |220,00 ... ... |34,00 |5500,01 ... |240,00 ... ... |40,00 |6000,01 ... |260,00 ... – 750,00 |45,00 |6500,01 – 7000,00 |280,00 ... – 1000,00 |50,00 |7000,01 – 7500,00 |300,00 ... 1500,00 |75,00 |7500,01 ... |320,00 ... – 1750,00 |80,00 |8000,01 ... |340,00 ... – 2000,00 |90,00 |8500,01 ... |360,00 |
|2000,01 – 2500,00 |110,00 |9000,01 ... |380,00 ... ... ... –3000,00 |120,00 |9500,01 –10000,00 |400,00 ... ... |140,00 | | ... ... ... қалауы бойыншы) ... ... |3,00 ... ... ... ... ... |3,00 ... беру (20 ... ... |3,00 ... Pay 3000 АҚШ ... ... |15,00 ... Pay 5000 АҚШ ... ... |25,00 ... “Банк ЦентрКредит” АҚ-ның мәліметтері
Сонымен қатар, отандық банктеріміз тәжірибесінде жек тұлғалар үшін
банктік шот ... ... ... ... ... ... ... Мұндай жедел аударымдарды осы қызметті көрсететін банктердің
филиалдарынан бірнеше минуттардан кейін теңгеде алуға ... ... ... ... ... ... бар және оны
аударым жасау немесе алу ... ... ... ... аударым жасау шарты мынадай:
- Жеке куәлігін көрсету керек;
- СТТН болуға тиіс;
- ... ... ... ... жөнелту” құжатының формасын толтырып, оған қол қою қажет;
- Жөнелтетін соманы банкке тапсыру.
Сонымен бірнеше ... соң ... ... сол ... ... ... ... төленеді. Банк ақшалай аударымды
жасағаны үшін аударым сомасына қарай ... ... ... ... бойынша ақшалай аударымды алу шарты төмендегідей:
- Жеке куәлігін көрсету керек;
- СТТН болуға ... ... ... ... ... ... ... сомасын білуі
қажет;
- “Ақшаны алу” құжатының формасын толтырып, оған қол қою керек;
Сонымен банк ... ... ... ... бойынша ақшалай аударым
жасалғандығын тексереді және ақпарат ... ... ... ... ... сома ... жағдайда банктерде ақшалай аударымды алушыдан аударым жасалған
бақылау номерін сұрауы мүмкін, егер ... ... ... ... ... ... жағадайда. Бұл номер негізінен операторға копьютерден
ақшалай аударымды алушының аты-жөнін тез іздеп табу үшін қажет.
Қорытынды
Қазақстанның ... ... ... ... тәртібін сақтау
бизнесті жүргізудің бірден бір талаптарын білдіреді.
Сондықтан да жоғарды айтылғандарды ... келе ... ... ... мен ... ... үшін төлемді
кепілдендіру үшін жасаймыз:
1) банктерге немесе ... ... ... ... ... алушының немесе сатушының мүдделерін ескеретін
сенімді төлем құралдарын, соның ішінде аккредитив, инкассо және
кепіл-хаттарды ... ... ... аккредитивтің мынадай артықшылықтары бар:
Сатушы (экспортер) үшін:
- аккредитивте көрсетілген ... ... яғни ... ... ... түріне, жеткізу мерзімі мен тәсіліне, тиеу орыны
мен серзіміне және т.б. қатысты шарттар ... ... ... ... ... тауар жартылай жөнелтілсе, онда нақты жөнелткен тауары үшін төлем
алатындығына сенімділігі;
- мәміле жасалмаған жағдайда немесе аккредитвитің ... ... ... алушының резервтеген сомасын қайтарып ... ... ... ... ... ... төленетіндігі;
- егер ұсынылғантқұжаттар акаредитивте көрсетілген шарттарға сәйкес
келгенде ғана төлемнің жүзеге асатындығы;
- егер сатушы өндіруші емес ... ... онда ... ... ... ... ... болуы.
2) екінші құрал ретінде несиелік және есеп ... ... ... ... ... ... –да ... кезде вексель айналысы шектеулі. Тәжірибеде тек қана
жай вексельдер қолданылады. Векельді пайдалану үшін ең ... оны ... және ... ... алу, акцептеу және авальдау механизмдерін дамыту
қажет.
3) электрондық қызметті пайдалану ауқымын ... ... ол ... ... ... үнемдеуге, төлемдердің айқындылығына
және қауіпссіщдігіне себеп болады.
4) Төлем ... есеп ... ... қою, ... ... төлеу, тұтыну тауарларын алу және т.с.с. төлемдерді
жүзеге асыру мүмкіндіктерін кеңейту керек.
Аталған шараларды уақтылы ескеру өз ... ... ... ... ... сай ... етуінің басты кепіл болатыны
даусыз.
Пайдалынылған әдебиеттер тізімі
1. “Ақшалай төлемдер мен аударымдар ... ҚР заңы ... ... ... ... ... ... ҚР заңы
3. 2000 жылғы 2 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының N 266 ... ... ... ... ... ашу, ... және жабу ... туралы” нұсқаулық.
4. 2002 жылы 16 қарашадағы N 465 ... ... ... ... ... және оларды күмәнді және үмітсіз
санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру” туралы
ережесі.
5. 1999 жылы 15 ... ... ... ... ... “ҚР екінші деңгейдегі банктерде кассалық операцияларды
жүргізу” ережесі.
6. “Қазақстан Республикасы аумағында ... ... ... ... ... мен ақшалай аударымдарды жүзеге ... ... ҚР ... банк Басқармасының 2000 жылға 25 сәуірде
бекіткен N 179 қаулысы.
7. ... ... ... аудармалы және жай вексельдермен
операцияларын жүргізу ережесі. 15.11.1999 ж. ҚҰБ ... ... ... ... ... ... Государственного классификатора РК – единого
классификатора назначения платежей ?388 от 15 ... 1999 ... ... Коммерциялық банктер операциялары. // Алматы. 2004.
10. С.Б.Мақыш. Ақша айналысы және несие. // ... ... ... Ілияс А.Ә. Банк ісі // Алматы Қазақ университеті. 2004.
12. Банковское дело Под ред. Г.С. ... // ... ... ... Банковское дело Под ред. О.И. Лаврушина // ... ... ... ... ... и банковские операции в России Под ред. М.Х. ... ... В.М. ... ... коммерческий банк: управление и операции
// ... ... ... Долан Э.Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная
политика // ... ... ... Е.Б. ... ... ... ... и зарубежный опыт //
Москва “Финансы и статистика” – 1993.
18. Основы банковского менеджмента Под ред. О.И. ... // ... м ... О.М. ... и др. ... банки и их операции// Москва: Банки
и биржи, 1995.
20. Питер С. Роуз Банковский менеджмент // ... ... ... ... материалы Нацбанк РК за 2004-05 гг.
22. Сборник Платежные системы Нацбанк РК, Алматы 2001
23. Платежная система ... ... и ... Под ред. ... МВФ.2001.
24. Правила перевода денег в межбанковской системе ?153 от 07 ... ... ... ... ... документами при осуществлении платежей
и перевода денег в РК от 21 ... 200 года № ... | | |
| | | ... ... ... ... | | ... | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ... № 1 | | ... қаңтар 2006 ж. | | ... ... | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... төлеуші АҚ | |ИИК | |КОд ... | ... | | | | |0 | | ... | | | | |17 | | | ... | | | | | | | | | ... | | ... | | | | ... | | |02 | | | | | |
| | | | | | | | | | ... банк ААҚ |БИК | | | | | ... | | | | | | |
| | | | ... | | | | |
| | | | |26 | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ААҚ |ИИК | |КБе | | | ... | | | | | | ... | | | | |16 | | | ... | | | | | | | | | ... | | ... | | | | ... | | |25 | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ... ААҚ |БИК | | | | | ... | | | | | | |
| | | | ... | | | | |
| | | | |06 | | | | | |
| | | | | | | | | | ... банк | | |БИК | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ... : Жүз мың | | | | | | ... 60 тиын | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ... (қызмет көрсету) күні |Төлемнің |830 | | ... ... 2005 ж. | | | | |
| | | | | | ... | | | |
| | | | | | ... | | | ... ... Құрылыс қызметтерін көрсеткен | | | ... | | | ... 23 ... 2005 ж. ... | ... | | | ... сәйкес | | | | | ... аты, ... ... ... | | | ... ... күні мен ... | | | ... ... шарттың нөмірі мен күні және басқа да | | | ... | | | ... | | | | ... ... | | ... | | | | | | | | |
| | | | | | ... | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| |М.О. | | | | | ... банк |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | |"____" ... | | | | | | |ж. |
| | | | | | | | | | |
| | ... ... | | | | | |
| | ... | | | | | |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | ... орыны| |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ... ... ... ... ... ТОЛТЫРУ ҮЛГІСІ | | ... ... №2 | | ... ... ... ... тапсырмасы) | | |
|9 ... 2006 ж. | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... |U| |АҚШ | | | | ... |S| ... | | | |2006 |
| |D| |ы | | | | |ж. |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| ... | | ... ... ... ТОЛТЫРУ ҮЛГІСІ | | |
| | | | | | | | | | ... ... ... "11" ... | | | | | ... ж. | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ... № 1 | | ... ... 2006 ж. | | ... күні) | | |
| | | | | | | ... | | |
| | | | | | | | | | ... ... АҚ | |ИИК | |КОд ... | | ... | | | | | | | ... | | | | |17 | | | ... | | | | | | | | | ... | | ... | | | | | ... | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... банк ААҚ |БИК | | | | | ... | | | | | | |
| | | | ... | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ААҚ |ИИК | |КБе | | | ... | | | | | | ... | | | | |16 | | | ... | | | | | | | | | ... | | ... | | | | | ... | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ... ААҚ |БИК | | | | | ... | | | | | | |
| | | | ... | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... банк |БИК | | | | | ... | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | ... |830 | | |
| | | | | | ... | | | |
| | | | | | ... | | | |
| | | | | | | | | | ... жазбаша : Жүз мың | | | | | | ... 00 тиын | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ... ... ... күні "30" | | | ... 2005 ж. | | | |
| | | | | | | | | | ... ... ... ... | | | ... үшін | | | ... 23 ... 2005 ж. ... ... | | | | ... | | | | | ... аты, көрсетілген қызмет, тауарлы | | | ... күні мен | | | ... ... ... ... мен күні және ... да| | | ... | | | ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| |М.О. | | | | ... банкпен | | |
| | | | | | ... | | |
| | ... ... | |"____" ... | | |
| | | | |ж. | | |
| | | | | | | | | | |
| ... | | | ... ... ... | |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | ... орны | | |
| |М.О. ... ... ... | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | |"____" ... | | | | | |
| | |ж. | | | | | |
| | ... | | | | | | |
| | ... | | | | | | ... | | ... ... ... ... | | ... банкке | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ҮКІМ № 1 | | ... ... 2006 ж. | | ... ... | | |
| | | | | | | ... | | |
| | | | | | | | | | ... ... АҚ | |ИИК | |КОд ... | | ... | | | | | | | ... | | | | |17 | | | ... | | | | | | | | | ... ... | | ... | | | | |
| | | |02 | | | | | |
| | | | | | | | | | ... банк ААҚ |БИК | | | | | ... | | | | | | |
| | | | ... | | | | |
| | | | |26 | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ААҚ |ИИК | |КБе | | | ... | | | | | | ... | | | | |16 | | | ... | | | | | | | | | ... ... | | ... | | | | |
| | | |25 | | | | | |
| | | | | | | | | | ... ... ААҚ |БИК | | | | | ... | | | | | | |
| | | | ... | | | | |
| | | | |06 | | | | | |
| | | | | | | | | | ... банк | | |БИК | | | | | |
| | | | | | | | | | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | |
| | |830 | | |
| | | | | | | | | | ... жазбаша : Жүз мың теңге 00 тиын
Төлемнің тағайындалуы №1 7 қаңтар 2006 ж. ... ... ... мен ... ... ҚР ... 15 бабына сәйкес
(ақшаны алуға негіз болатын заң актісіне ... ... ... жасау)
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| |М.О.| | | | | |"____" |
| | | | | | | ... ж.|
| | | | | | | | | | |
| | ... ... ... | | | | | |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | | | | |
| | | | | | | |М.О. ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... тағайындалу коды
Кбе жолында бенефициар
дың коды көрсетілген: біріншісі резиденттік белгі, екіншісі экономика
секторының коды
Код жолында ақша төлеушінің коды көрстілген: бірінші ... ... ... экономика секторының коды
ҚР Ұлттық банк
Банкаралық ақшалай аударымдар жүйесі
В банкі
А банкі
Екінші деңгейдегі банктер
Қазақстан қор биржасы
БХӨЖ
Орталық Депозитарий
Банкаралық ақшалай аударымдар жүйесі
ҚР ... ... ... ... ... ... БАНКІ
Эскпортер БАНКІ
Сатып алушы
(импортер)
Сатушы
(экспортер)
Бенфициардың банкі
Аударушының банкі
Бенефициар
Аударушы (төлеуші)
Бенефициардың банкі
Аударушының банкі
Аударушы (төлеуші)
Бенефициар
Аударушының
банкі
Бенефициардың банкі
Бенефициар
Аударушы
Бенефициар
Аударушы
БАНК
Вексель беруші
(сатып алушы, ... ... ... ... беруші)
Трассат
(төлеуші)
Ремитент
(қаражат алушы)

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің қызметі33 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру тәртібі16 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
Ақша айналысы және Қазақстан Республикасындағы ақша айналысының тәртібін талдау35 бет
Ақша қаражаттар операцияларын есепке алудың мәнi мен мақсаты22 бет
Ақшаның маңызы мен қажеттілігі, шығуы34 бет
Банктердің есеп айырысу операциялары және олардың түрлері29 бет
Жабдықтаушылар мен мердігерлермен есеп айырысуды жетілдіру61 бет
Компанияның қаржылық жағдайына талдау7 бет
Толық құнды, толық құнсыз қағаз несиенің мәні мен қызметтері28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь