Екіжақты және аймақтық деңгейдегі ынтымақтастыққа негізделген АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ролі

Белгілер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1 АҚШ пен Жапонияның әскери.саяси одағының қалыптасуы мен негізгі кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
1.1 АҚШ.тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ролі: доктриналық ұстаным (1945.1989жж.) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
1.2 Қазіргі таңдағы АҚШ пен Жапонияның қарым.қатынастарындағы әскери. саяси фактордың эволюциясы) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53

2 АҚШ пен Жапонияның сауда.экономикалық байланыстарының даму барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70
2.1 АҚШ.тың Жапонияға қатысты геоэкономикалық стратегиясының эволюциясы (1945.1989 жж.) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70
2.2 АҚШ пен Жапонияның экономикалық қарым.қатынастарындағы сауданың маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..90
2.3 Инвестиция саласы.АҚШ пен Жапонияның экономикалық байланыстарының негізгі бағыты ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .104

3 Қазіргі таңдағы АҚШ.тың аймақтық саясатындағы Жапонияның ролі ... ..115
3.1 АТА.дағы АҚШ стратегиясының мәні мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 115
3.2 АҚШ.тың АТА.ғы саяси ұстанымы және Жапония: мәселелері мен болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 128

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..144Пайдаланған дереккөздер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .151
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыс АҚШ-тың сыртқы саясатындағы екіжақты және аймақтық деңгейдегі Жапонияның роліне арналған жинақталған зерттеу болып табылады. Жұмыста АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның екіжақты деңгейдегі ролін анықтау үшін АҚШ пен Жапонияның арасындағы әскери-саяси одақтастық қарым-қатынастардың қалыптасу тарихы мен оның жаһандану жағдайындағы жаңа әлемдік тәртіпке бейімделу мақсатындағы кеңейе түсу үдерісі мен АҚШ-тың геоэкономикалық стратегиясындағы ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап ассиметриялық экономикалық байланыстардан ХХ ғасырдың 90 жылдарындағы кезеңге дейінгі мерзімде сауда-экономикалық әріптестік деңгейіне көтерілу барысы қарастырылады. Сонымен қатар, зерттеу тақырыбына сәйкес АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ролін аймақтық деңгейде aшып көрсету мақсатында АҚШ-тың Азия-Тынық мұхиты аймағына қатысты стратегиясына сипаттама жасалынған және АҚШ-тың АТА-ға қатысты стратегиясындағы аймақтық қауіпсіздік пен тұрақтылықты сақтаудағы және американдық экономикалық нарықтың сұраныстарын қамтамасыз етудегі Жапонияның негізгі әскери-саяси одақтас және АТА-ғы ұйымдар шеңберіндегі экономикалық әріптес ретіндегі айрықша маңызды рольге ие болып отырғандығы қарастырылады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. «Қырғиқабақ соғыс» аяқталған кезеңде, яғни ХХ ғасырдың 90 жылдарының басында әлемдік қауымдастықты халықаралық қатынастардың кейінгі даму барысы қандай болмақ және биполярлық жүйені алмастырған жаңа жүйеде КСРО мен АҚШ-тың орнына қандай мемлекет немесе мемлекеттер ғаламдық көшбасшылық роліне ие болады деген мәселе толғандырған болатын. Әлемдік қауымдастықты мазалаған осы мәселенің шешімі 1989 жылғы АҚШ елбасысы қызметін иемденген Аға Джордж Буштың «Жаңа әлемдік тәртіп бағытында» деген жолдауында көрініс тапты. Джордж Буш 1990 жылы 11 қыркүйектегі Конгресстің біріккен сессиясында сөйлеген жолдауында Таяу Шығыстағы жағдайды реттеу үшін және әлемдік тұрақтылықты сақтау үшін бес мақсатты жүзеге асыру керектігіне тоқталған болатын және осы мақсаттардың негізгісі ретінде ХХ ғасырдың 90 жылдарының басындағы кейінгі халықаралық қатынастардың даму барысын анықтаған «жаңа әлемдік тәртіпті» құруды ұсынған болатын. Егер аға Джордж Буштың «Жаңа әлемдік тәртіп бағытында» деген жолдауы АҚШ-тың биполярлық әлемнің құлдырауы кезеңіндегі ғаламдық көшбасшы ролін иемденуге бағытталған сыртқы саясатының теориялық негізін қалаған алғашқы сыртқы саяси құжат болған болса, іс жүзінде АҚШ-тың амбициялық идеялары Кувейттегі жағдайды реттеуге қатысуы мен Иракка қатысты шешім қабылдау үдерісінде негізгі рольді атқаруында көрініс тапты. Сондықтан осы жылдардан бастап АҚШ басшылығы әлемдік көшбасшы мәртебесін қалыптастыру және оны ұзақ мерзімдік жоспарда сақтау мақсатын жүзеге асыру үшін бірнеше рет аймақтық және халықаралық дауларға араласып отырды. Американ басшылығының биполярлық күрес аяқталған кезеңде, яғни ХХ ғасырдың 90 жылдарының басынан ғаламдық көшбасшы ролін иемденуге деген ұмтылысына басты қозғаушы күштер ретінде оның өзге жетекші мемлекеттермен салыстырғандағы әскери басымдығы мен ішкі өнімнің ұлғаюынан байқалған экономикалық дамуының жоғарғы деңгейде болуы сияқты факторлары тікелей ықпал етті.
1 Тоқаев Қ. Нұр мен көлеңке. - А: ЖШС РПБК «Дәуір», 2008. - Б. 34
2 Security Treaty Between the United States and Japan, September 8, 1951 // www.yale.edu/lawweb/avalon
3 Договор о взаимном сотрудничестве и безопасности 1960 года между Японией и США // Бунин В.Н. Японо-американский союз безопасности». -
М., 2000. - С. 224-227
4 Административное соглашение 1952 года // История войны на Тихом океане. - М., 1958. - Т. 5. - C. 370-399
5 Сан-Францисский мирный договор // www.japantoday.ru/offic/1951.shtml
6 Основные принципы политики США в отношении Японии в начальный период оккупации // Сборник документов связанных с капитуляцией Японии. 1943-1946. - М., 1947. - C. 85
7 Договор о взаимной помощи между Японией и США // Сборник документов и материалов по Японии. 1951-1954 гг. - М., 1954. - С. 95
8 Agreement between Japan and the United States of America Concerning the Ryukyu Islands and the Daito Islands // www.ioc.utokyo.ac.jp/~worldjpn/documents/texts/docs
9 Memorandum of Conversation between Vice President Mondale and Prime Minister Fukuda, February 1, 1977 // www.gwu.edu/~nsarchiv
10 Memorandum from Secretary of State Shultz to the President Subject: Visit of Japanese Prime-Minister Nakasone, April 29-May 2, April 21, 1987 // www.gwu.edu/~nsarchiv
11 Cable. Ambassador Armagost to Department of State, Subject: The Gulf War: Impact on Japan and U.S.-Japan relations, March 14, 1991 // www.gwu.edu/~nsarchiv
12 Tokyo declaration on the Japan-U.S. Global Partnership // www.mofa.go.jp/documents
13 Japan-U.S. Joint Declaration on Security - Alliance for the 21st Century (17 April 1996) // www.mofa.go.jp/region/n-america/us/security/arrange.
14 U.S.-Japan Economic Partnership for growth. June 30, 2001 // www.mofa.go.jp/region/n-america/us/pmv0106/joint_e.html
15 The Guidelines for U.S.-Japan defence cooperation // www.mofa.go.jp/region/n-america/us/security/arrange
16 SCC U.S.-Japan Alliance: Transformation and Realignment for the Future (October 29, 2005) // www.mod.go.jp/e/d_policy/dp11.html
17 The SACO Final Report. December 2, 1996 // www.mofa.go.jp/region/n-america/us/security/96saco1.html
18 United States - Japan Investment Initiative 2007 Report // www.mofa.go.jp
19 The Nixon Doctrine. Public Papers of the presidents: administration of Richard Nixon. Washington // www.yale.edu/lawweb/avalon/nixondoc.htm
20 The Ford Doctrine on the Pacific (1975) // www.yale.edu/lawweb/avalon/nixondoc.htm
21 George F. Kennan. The Sourсes of Soviet conduct // www. Mtholyoke.edu/acad/intrel/coldwar.htm
22 NSC-68: United States Objectives and Programs for National Security. April 14, 1949 // Papers relating to the foreign relations of the United States. - Washington, 1950. - 200 p.
23 Foreign Relations, 1969-1976, Richard M. Nixon / Gerald R. Ford, “Foreign economic policy”, vol. III. Japan // www.state.gov/r/pa/ho/frus/c4035.htm
24 Foreign Relations, 1964-1968, Lyndon B. Johnson. Volume XXIX, part 2. Japan // www.state.gov/r/pa/ho/frus/johnsonlb/xxix2/index.htm
25 The Department of State Bulletin. // http://travel.state.gov/visa/frvi/bulletin/bulletin
26 Toward a New World Order. A Transcript of former President George Herbert Walker Bush’s address to a joint session of Congress and the nation // www.sweetliberty.org/issues/war/bushsr.htm
27 A National security strategy for a new century. October 1998 // www.whitehouse.gov/nsc/nss/1998/index.html
28 The national security strategy. September 2002 // www.whitehouse.gov/nsc/nss/2002/index.html
29 The national security strategy. September 2006 // www.whitehouse.gov/nsc/nss/2006/index.html
30 Building a new Pacific community - President Bill Clinton speech. US Department of State Dispatch, July 12, 1993 // www.state.gov
31 The United States security strategy for the East-Asia Pacific Region // www.dod.mil/pubs/easr98/
32 Quadrennial Defense Review Report, September 30, 2001 // www.dod.mil/docs
33 Конституция Японии 1947 года // www.geocities.com/alexfli/Acts/cj.htm
34 National Defense Program Outline in and after FY 1996 // www.ndu.edu/inss/strforum/SF163/forum163.html
35 National Defense Program Guideline for FY 2005 and after//www.jda.go.jp/e/policy/f_work/taikou05/index_e01.htm
36 Diplomatic Bluebooks of Japan from 2000 until 2007 year // www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook
37 White Рaper on International Trade. Japan 1998 // www.jetro.go.jp/en/stats/white_paper/html
38 White Paper on International Economy and Trade 2005 // www.jetro.go.jp/en/stats/white_paper/html
39 President Clinton. Opening statement at news conference, Tokyo, Japan, July 8, 1993 // http://findarticles.com/p/articles/mi_m1584/is_n28_v4/ai_13238871
40 Joint Statement on the U.S.-Japan Enhanced Initiative on Deregulation and Competition Policy under the U.S.-Japan Framework for a New Economic Partnership // www.mofa.go.jp/policy/economy/summit/1997/joint.html
41 Joint Statement by Secretary of State Condoleezza Rice, Secretary of Defense Rumsfeld, Japanese Minister of Foreign Affairs Taro Aso, and Japanese Minister of State for Defense Fukushiro Nukaga // www.state.gov/secretary/rm/2006/65523.htm
42 Joint Press Availability with Japanese Foreign Minister Masahiko Koumura // http://www.state.gov/secretary/rm/2008/02/101384.htm
43 Никсон Р. На арене. Воспоминания; о победах, поражениях и возрождениях. - М., 1992. - 358 c.
44 Клинтон Б. Моя жизнь. - М., 2005. - 345 c.
45 Буш Дж. Мир стал другим. - М., 2004. - 350 c.
46 Kissinger, Henry Alfred. Years of Upheaval. - Boston; Toronto: Little, Brown and Company, 1982. - 1282 p.
47 Armacost M. Friends or Rivals. - N.Y., 1996. - P. 60
48 Коэн У. Партнерство может обеспечить мир и процветание региона // Деловая неделя. 30.01.1998
49 Накасонэ Я. Государственная стратегия Японии в XXI веке / Пер. с японск. - М., 2001. - 312 с.
50 Тэтчер М. Искусство управления государством. Стратегии для меняющего мира. - М., 2005. - 503 с.
51 Statistical Handbook of Japan. - Tokyo, 2003. - P. 270
52 Japan-U.S. Economic Relations // www.us.emb-japan.go.jp/english/html/japanus/economy.htm)
53 U.S.-Japanese Foreign Direct Investment (FDI) Positions, 1997-2006 // www.commerce.gov/
54 Japan Defense Agency Budget (Initial Budget), JFY 1986-1996 // www.gwu.edu/~nsarchiv/japan
55 Japan-U.S. Framework Talks // www.mofa.go.jp/region/n-america/us/economy
56 Ministry of Economy, Trade, and Industry: Japan-U.S. Relations // www.meti.go.jp/english/information/data/JUSrelation/cJUSrele.html
57 Japan-the USA relations // www.mofa.go.jp/region/n-america/us/relation.html
58 Конаровский М.А. Превентивная дипломатия в Азиатско-Тихоокеанском регионе: проблемы и перспективы // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. - 2001. - №5. - С. 44-54
59 Крупянко М.И., Арешидзе Л.Г. Перспективы развития стратегической ситуации в Восточной Азии: основания для пессимизма и оптимизма // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. - 2002. - №2. - С. 191-206
60 Крупянко М.И., Крупянко И.М. Восточная Азия: новые вызовы региональной стабильности и безопасности // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. - 2003. - №3. - С.78-90
61 Крупянко М.И., Арешидзе Л.Г. Новая расстановка сил в Восточной Азии: значение для интересов безопасности России // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. - 2003. - №6. - С. 80-92
62 Мясников В.С. Безопасность в Восточной Азии: обновляющиеся горизонты // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. - 2005. -№4. - С.106-114
63 Крупянко М.И., Крупянко И.М. Новый японский национализм: мифы или реальность? // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. - 2006. - №1. - С. 78-91
64 Крупянко М.И., Крупянко И.М. Новый японский национализм: мифы или реальность? // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. - 2006. - №2. - С. 82-97
65 Мозиас П.М. Интеграционные процессы в АТР: навстречу вызовам глобализации // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. - 2006. - №6. - С. 74-87
66 Латышев И. Японские эсминцы вошли в Индийский океан // Азия и Африка сегодня. - 2002. - №4. - С. 13-15
67 Фукуёси Сёдзи «Окинава - остров-база»//Азия и Африка сегодня. - 2000. - № 10. - С. 53
68 Гребенщиков Э. АСЕАН-США: новые вызовы // Азия и Африка сегодня. - 2001. - № 6. - C. 9-17
69 Гаврилов Н. Интеграционные процесы в Азиатско-Тихоокеанском регионе // Азия и Африка сегодня.- 2002. - № 6. - C. 82
70 Васильев Л. «Потенциально конфликтный» регион // Азия и Африка сегодня. - 2006. - №9. - С. 7-14
71 Гусев М. В поисках формулы безопасности // Азия и Африка сегодня. - 2007. - №6. - С. 30-35
72 Романова Е. Япония и Америка: уроки экономического сотрудничества // Азия и Африка сегодня. - 2007. - №9. - С. 12-19
73 Семин А. Внешнеполитические ориентиры Японии 90-х гг // Проблемы Дальнего Востока. - 2000. - №2. - С. 23-30
74 Бунин В., Шлындов А. Военный потенциал Японии // Проблемы Дальнего Востока. - 2000. - №5. - С. 59-75
75 Федотов В.Формирование диалоговых механизмов в сфере безопасности в АТР: позиция США // Проблемы Дальнего Востока. - 2001. - №1. - С. 37-43
76 Павлятенко В. Япония и американский план создания ПРО ТВД в Северо-Восточной Азии // Проблемы Дальнего Востока. - 2001. - №3. - С. 31-45
77 Агафонов Г. Азиатско-Тихоокеанский регион и морской потенциал России // Проблемы Дальнего Востока. - 2001. - №6. - С. 31-44
78 Михеев В. Интеграционная мотивация. Проблема формирования структуры безопасности через соразвитие в Северо-Восточной Азии // Проблемы Дальнего Востока. - 2002. - №2. - С. 17-42
79 Михеев В. Экономика Северо-Восточной Азии: не состоявшееся пока единство // Проблемы Дальнего Востока. - 2003. - №2. - С. 52-64
80 Шлындов А. Японо-американские отношения в политико-дипломатической и военно-стратегической областях // Проблемы Дальнего Востока. - 2003. - №4. - С. 64-78
81 Сенаторов А. Япония: от «одинокого пацифизма» к «обычной стране»? // Проблемы Дальнего Востока. - 2004. - №1. - С. 69-86
82 Брутенц К. Тихоокеанская доктрина Клинтона? // Мировая экономика и международные отношения. - 1994. - №2. - С. 92-102
83 Добринская О. Отношения Японии с крупными державами АТР // Мировая экономика и международные отношения. - 2003. - №2. С. 95-101
84 Парканский А. Экономические отношения США с Китаем в начале ХХІ века // США-Канада: экономика, политика, идеология. - 2002. - № 7. - C. 80
85 Володин Д.А. Эволюция Американо-Южнокорейского военного Альянса после холодной войны // США-Канада: экономика, политика, идеология. - 2003. - №3. - C. 20
86 Зименьков Р.И. Международная инвестиционная деятельность США // США-Канада: экономика, политика, идеология. - 2003. - №5. - C. 73-57.
87 Братерский М.В. Вашингтон и региональные державы // США-Канада: экономика, политика, идеология. - 2007. - №5. - С. 58
88 Nocholas D. Kristof. The Problem of memory // Foreign Affairs. November - December 1998. - No.6. - P. 37-49
89 Yoichi Funabashi. Tokyo’s Depression Diplomacy // Foreign Affairs. November - December 1998. - No.6. - P. 26-49
90 Fukuyama Francis. Re-Envisioning Asia // Foreign Affairs. January - February 2005. - No.1. - P. 37-49
91 Asahi Shimbun. 10.02.1993 // www.asahi.com/archive
92 Yomiuri Shimbun. 12.01.1974 // www.yomiuri.co.jp/archive
93 Chiba Hitoshi. Asia Major. Squaring the East Asian Family Circle // The Japan Journal. - March 2005. - P. 6-11
94 Funabashi Haruo. Collusion Course // The Japan Journal. - 2001. - No.5. - P. 16
95 Kato Ryozo. Partnership in the Future: Maintaining solid Japanese-American Relations // Gaiko forum. - Spring 2005. - P. 3-14
96 Kent E.Calder. The Japan-U.S Alliance and Conditions for its ongoing redefinition // Gaiko forum. - Spring 2005. - P. 19-30
97 Rajan Menon and Charles E.Zigler.The Balance of Power and US Foreign Policy Interests in the Russian Far East // NBR Analysis. - Dec.2000. - No.5. - P. 3
98 Michael H. Armagost and Konneth B. Pyle. Japan and Engagement of China& Challenges for US Policy coordination // NBR Analysis. - Dec.2001. - No.5. - P. 47
99 Koizumi Visits South Asia and Europe // Asia-Pacific perspectives. - July 2005. - No.3. - Р. 26-36
100 Blumenthal D., Sasser G. Fuel for the Next Century // China Business Review. July-August 1998. - P. 34-38
101 Кожахметов К.К., Барлыбаева С. Развитие новых информационных технологий в Южной Азии // Вестник КазНУ. Серия востоковедения. - 2002, №4.- С. 65-68
102 Калиева Д.А. Обзор и анализ национальной стратегии национальной безопасности США // Analytic. - 2002. - №5. - С. 44-47
103 Кожихов А.Г. Стратегия и задачи внешней политики США на современном этапе // Analytic. - 2003. - №1. - С. 16-21
104 Козельский Д.В. Япония и мировая структура безопасности // Вестник КазНУ. Серия востоковедения. - 2002. - №4. - С. 68-73
105 Есдаулетова А.М. Процесс формирования внешней политики Соединенных Штатов Америки // Вестник Евразийского Национального университета имени Гумилева. - 2001. - №2. - С. 57-62
106 Шарипова А.К. Вызовы в области национальной безопасности Японии // Вестник АГУ. Серия международная жизнь и политика. - 2003. - №4. - C. 20-23
107 William H. Cooper. U.S.-Japan Economic Ties: Status and Outlook. Congressional Research Service // www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/ib97015.pdf
108 U.S.-Japan economic relations: Significance, Prospects, and Policy options // www.fas.org/sgp/crs/row/RL32649.pdf
109 Thomas Zeiler. U.S. Foreign Economic Policy and Relations with Japan, 1969-1976. Working Paper No.1 // www.gwu.edu/~nsarchiv/japan
110 Michael Schaller. The Nixon "Shocks" and U.S.-Japan Strategic Relations, 1969-1974. Working Paper No.2 // www.gwu.edu/~nsarchiv/japan
111 Hiroshi Ando. Japan's Foreign Economic Policy and Relations with the United States, 1969-1977. Working Paper No.3 // www.gwu.edu/~nsarchiv/japan
112 Michael Chinworth. Defense-Economic Linkages in U.S.-Japan Relations: An Overview of Policy Positions and Objectives. Working Paper No.8 // www.gwu.edu/~nsarchiv/japan
113 Marc Gallicchio. Japan in American security policy: a problem in perspective. Working paper No.10 // www.gwu.edu/~nsarchiv/japan/gallicchiowp.htm
114 Hajmie Izumi and Don Oberdorfer. The United States, Japan and the Korean Peninsula: Coordinating Policies and Objectives. Working Paper No.11 // www.gwu.edu/~nsarchiv/japan
115 Okazaki Hisahiko. Nihon no gaiko no zhyoho. - Tokyo, 2003. - 340 p.
116 Makoto Iokibe. Cnisu zyo henkakuki no nihon no sentaku. - Tokyo, 1991. - 452 p.
117 Yutaka Kosai and Uyro Teranishi. Sengo nihon no keizai kaikaku seifu to shizyo. - Tokyo, 1993. - 230 p.
118 Yuchi Shionoya, Kichiro Yag. Competition, trust and cooperation. - Tokyo, 2001. - 320 p.
119 Takafusa Nakamura. The Post war Japanese Economy. It’s development and Structure, 1937-1994. - Tokyo, 1995. - 423 p.
120 Japan in the world. - Tokyo, 1999. - 210 p.
121 Japan and China: mutual representations in the modern era. - Japan, 2000. - 342 p.
122 Ямамото Сусуму. Токио-Вашингтон: экономическая дипломатия Японии. - М., 1963. - 232 c.
123 Исибаси Масаси. Невооруженный нейтралитет. - М., 1984. - 340 c.
124 Иноуэ Киеси. История современной Японии. - М., 1955. - 230 c.
125 Вербицкий С.И. Японо-американский военно-политический союз (1951-1970гг.). - М., 1972. - 340 c.
126 Лешке В.Г. Японо-американский союз: итоги трех десятилетий. - М., 1983. - 230 с.
127 Уткин А.И. Тихоокеанская ось: о взаимотношениях США и Японии. - М., 1988. - 250 с.
128 Бухаров Б.И. Образование американо-японского союза (1945-1952) - М., 1963. - 345 c.
129 Нихалин В.П. Японо-американские противоречия на современном этапе. - М., 1956. - 435 с.
130 Орионова Г.А. Американо-японские отношения на рубеже 1970-х годов (автореферат). - М., 1975. - 30 с.
131 Динкевич А.И. Экономическая и военная «помощь» США Японии. - М., 1962. - 230 c.
132 Игнатущенко С.К. Япония и США: партнеры и конкуренты. - М., 1970. - 210 c.
133 Парканский А.Б. Американо-японские противоречия в 80-е годы. - М., 1987. - 230 c.
134 Шарков А.М. Япония и США (Анализ современных экономических отношений). - М., 1971. - 350 с.
135 Шевченко Н.Ю. Японо-американские экономические отношения на современном этапе. - М., 1990. - 436 c.
136 Воронцов А.В. «Треугольник» США-Япония-Южная Корея: Миф или реальность. - М., 1991. - 329 с.
137 Федулова Н.Г. Эволюция политики США в азиатско-тихоокеанском регионе, 70-80-е годы. - М., 1987. - 260 с.
138 Зинн Г. США после второй мировой войны. - М., 1967. - 327 с.
139 США и проблемы Тихого океана. - М., 1979. - 325 с.
140 Современная внешняя политика США / под ред. Г.А. Трофименко. - М., 1984. - Т.2., - 477 с
141 Международные отношения на Дальнем Востоке в послевоенные годы. В 2-х томах / Ответств. ред. Е.М. Жуков, М.И. Сладковский, Г.В. Астафьев, М.С. Капица. - М.: Мысль, 1978. - 285 с.
142 Международные отношения в азиатско-тихоокеанском регионе. - М., 1979. - 345 с.
143 Политика США в странах Дальнего Востока (Япония, Южная Корея) - М., 1964. - 238 с.
144 Богатуров А.Д. Японская дипломатия в борьбе за источники энергетического сырья (70-80-е гг.). - М., 1988. - 343 с.
145 Вербицкий С.И. Япония в поисках новой роли в мировой политике. - М., 1962. - 436 с.
146 Петров Д.В. Внешняя политика Японии после второй мировой войны. - М., 1965. - 250 с.
147 Кутаков Л.И. Внешняя политика и дипломатия Японии. - М.: Международные отношения, 1964. - 536 с.
148 Пинаев Л.П. Эволюция военной политики Японии. - М., 1982. - 260 с.
149 Алиев Р.Ш. Внешняя политика Японии в 70-х - начале 80-х годов: теория и практика. - М., 1986. -367 с.
150 Марков А.П. Послевоенная политика Японии в Азии и Китай. 1945-1977. - М., 1979. - 345 с.
151 Ильина И. Японский капитал на азиатских рынках. - М., 1966. - 376 с.
152 Кунадзе Г.Ф. Японо-китайские отношения на современном этапе. - М., 1983. - 278 с.
153 Александров В. Япония и развивающие страны. - М., 1965. - 356 с.
154 Шарков А.М. Японо-американские экономические отношения в начале 70-х годов / Япония 1973. Ежегодник. - М.: Издательство «МАКС-Пресс», 1974. - С. 103-115
155 Светлов Г.Е., Хохлов А.Б. На путях многосторонней дипломатии / Япония 1975. Ежегодник. - М.: Издательство «МАКС-Пресс», 1976. - С. 48-55
156 Прохоров В.И. Автомобильный конфликт между Японией и США (1980-1981) / Япония 1982. Ежегодник. - М.: Издательство «МАКС-Пресс», 1983. - С. 196-209
157 Игнатущенко С.К. Японо-американские торговые противоречия / Япония 1984. Ежегодник. - М.: Издательство «МАКС-Пресс», 1985. - С. 193-211
158 Богатуров А.Д. Японо-американские отношения: противоречия в рамках консенсуса / Япония 1989. Ежегодник. М.: Издательство «МАКС-Пресс», 1990. - С. 96-99
159 Актуальные проблемы политики и экономики современной Японии. - М., 1991. - 245 с.
160 Бунин В.Н. Японо-американский союз безопасности: история и современность. - М., 2000. - 423 с.
161 Арешидзе Л.Г. Международные отношения в Восточной Азии. - М., 2007. - 345 с.
162 Бажанов. Е.П. Современный мир. - М., 2004. - 368 с.
163 Богатуров. А.Д. Великие державы на Тихом океане. История и теория международных отношений в Восточной Азии после второй мировой войны (1945-1995). - М., 1997. - 367 с.
164 Арин О.А. Азиатско-Тихоокеанский регион: мифы, иллюзии и реальность - М., 1997. - 387 с.
165 Дружинин Н.Л. Япония: экономическое чудо. - Спб., 2003. - 376 с.
166 Ким Сан-Хван. Интеграционные процессы в Азиатско-Тихоокеанском регионе и внешнеэкономическая политика России в отношении этого региона. - М., 1998. -170 c.
167 Актуальные проблемы политики и экономики современной Японии. - М., 2002. - 267 с.
168 Кистанов В.О. Япония-США: через противоречия к взаимозависимости / Япония 1990. Ежегодник. - М., 1991. - С. 96-101
169 Говоров А.В. Дискуссионные проблемы пересмотра конституции 1947 г. Япония 2001-2002 . Ежегодник. - М.: Издательство «МАКС-Пресс», 2002. - 410 с.
170 Стапран Д.А. Внешняя политика Японии - новые приоритеты и традиционные направления / Япония 2001-2002. Ежегодник. - М.: Издательство «МАКС-Пресс», 2002. - 410 с.
171 Бунин В.Н. Силы самообороны и гражданское население Японии / Актуальные проблемы современной Японии. - М.: Институт Дальнего Востока РАН, 2003. - C. 148-163
172 Шлындов А.В. Корейский аспект внешней политики Японии / Актуальные проблемы современной Японии. - М.: Институт Дальнего Востока РАН, 2003. - C. 106-125
173 Япония и современный мировой порядок. - М. 2002. - 289 с.
174 Япония второй половины ХХ века: проблемы и судьбы. - М, 2003. - 278 с.
175 Вызовы безопасности в Азиатско-Тихоокеанском регионе. Взгляд из России и США. - Владивосток, 2006. - 357 с.
176 Scalapino Robert. Asia and the road ahead: Issues for major powers. - Berkeley, 1975. - 344 p.
177 Steven K. Vogel. U.S.-Japan Relations in a Changing World, - Washington DC: Brookings, 2002. - 430 p.
178 Japanese-American relations. - Washington, 1970. - 367 p.
179 John Spanier. American foreign policy since World War II. - New York, 1992. - 378 p.
180 Charles W.Kegley., Eugene Wittkopf. The future of American foreign policy. New York, 1992. - 354 p.
181 America: past and Present / Robert A.Divine. - USA, 1987. - 435 p.
182 Jeffrey J.Schott. Free Trade Areas and U.S. Trade Policy. - Washington, 1989. - 378 p.
183 Reischauer Edwin O., рrofessor Emeritus Albert M.Craig. Japanese. - Berkeley, 1989. - 435 p.
184 Berkley Roger. Japan today. - N.Y., 1992. - 342 p.
185 Gary D. Allinson. Japan’s Postwar history. - New York, 1997. - 436 p.
186 Kenneth G.Henshall. A History of Japan. - New York, 1999. - 378 p.
187 Japan’s New Economy. Continuity and Change in the Twenty-First Century. - New York, 2001. - 278 p.
188 McCormack G. Japan’s contested constitution. - London, 2001. - 357 p.
189 Lim Hua Sing. Japan’s role in Asia. Mutual development or Ruthless Competion. - Tokyo, 2003. - 367 p.
190 Chris Radrigo. Technology, Economic Growth and Crises in East Asia. - Cheltenham, 2001. - 378 p.
191 James H.Gapinski. Economic Growth in the Asia-Pacific Region. - London, 1999. - 378 p.
192 Walter Hatch and Kozo Yamamuro. Asia in Japan’s embrace. Building a regional Production alliance. - Cambridge University Press, 1996. - 367 p.
193 История внешней политики США. - А., 2007. - 280 c.
194 Елемесов Р.Е. Курс лекций по экономике Соединенных Штатов Америки. - А., 2006. - 136 c.
195 Анатомия европейской интеграции. / Под общей ред. Ибрашева Ж.У. - А., 2003. - 210 c.
196 Кукеева Ф.Т. Европейский Союз и США: современные аспекты трансатлантического партнерства. - А., 2003. - 189 с.
197 Лаумулин М.Т. Центральная Азия в зарубежной политологии и мировой геополитике. Том 1: Центральная Азия и Казахстан в современной политологии. - А.: Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте РК, 2005. - 704 с.
198 Токаев К.К. Азиатско-Тихоокеанские государства во внешней политике Казахстана. - А., 1997. - 356 с.
199 Иватова Л.С. США во внешней политике Республики Казахстан. - А., 1999. - 467 с.
200 Турсунбаев Т.А. Международные связи Республики Казахстан 1990-2000 гг. - М., 2002. - 233 с.
201 Геополитика Центральной Азии до и после 11 сентября. - А., 2003. - 267 с.
202 Политическая система США и вопросы демократизации в странах Центральной Азии. - А., 2005. - 256 с.
203 Кожахметов К.К. Движение солидарности и борьба арабских народов за свободу и независимость (сер. 50-х - начало 80-х гг). - А.: Оралман, 1999. - 340 с.
204 Жүніс Қ.Ә. Мұнайды экспортқа шығаратын елдер ұйымы (МЭШЕҰ) және араб елдерінің мұнай саясаты. - А., 2006. - 345 с.
205 Казахстано-японское сотрудничество: состояние и перспективы: Материалы международного «круглого стола» (5декабря 2006г.). - А., 2007. - 347 с.
206 Касымова Д.Б. Международные отношения в Азиатско-Тихооокеанском регионе (1991-2001) (экономические и политические аспекты). - А., 2002. - 156 с.
207 Козельский Д.В. Исторические аспекты современных проблем в корейско-японских отношениях. - А., 2005. - 165 с.
208 Умаров К.Е. Эволюция стратегии национальной безопасности Соединенных Штатов Америки. - А., 2005. - 178 с.
209 Должикова О.О. Страны Азии в условиях глобализации. - А., 2001. - 345 с.
210 Карибджанов Е.С., Карибджанов А.С. Модели экономического развития стран Юго-Восточной Азии. - А., 2000. - 367 с.
211 Цветов В. Народ Японии против военныз баз США. - М., 1962. - С. 88-89
212 Новый японо-американский «договор безопасности». - М., 1962. - С. 38-39
213 Бунин В.Н. Современное состояние оборонного потенциала Японии. - М., 2000. - С. 56-57
214 The Nixon Doctrine. Public Papers of the presidents: administration of Richard Nixon. Washington // www.yale.edu/lawweb/avalon/nixondoc.htm
215 The Department of State Bulletin. 29.04.1975 // http://travel.state.gov/visa/frvi/bulletin/bulletin
216 The Department of State Bulletin. 07.03.1977 // http://travel.state.gov/visa/frvi/bulletin/bulletin
217 The Department of State Bulletin. August 1979 // http://travel.state.gov/visa/frvi/bulletin/bulletin
218 The Japanese Chronicles. - San Francisco, 1996. - Р. 95
219 Funabashi. Y. Japan and New World Order // Foreign Affairs., Winter 1991/1992. - Р. 58-59
220 Бунин В.Н.Современное состояние оборонного потенциала Японии. - М., 2000. - С. 87-88
221 Report to Congress on Theater Missile Defense Architecture Options for Asia-Pacific Region // www.usinfo.state.gov/regional/ea/easec
222 Funabashi Y. Tokyo’s Temperance // The Washington Quarterly. Summer 2000. - P. 33
223 Лаумулин М.Т. Центральная Азия в зарубежной политологии и мировой геополитике. Том ІІ. Внешняя политика и стратегия США на современном этапе и Центральная Азия. - А., 2006. - С. 21-22
224 Diplomatic bluebook of Japan. 2004 // www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2004
225 Japan-the USA relations // www.mofa.go.jp/region/n-america/us/relation.html
226 Кудашев Л.К. Внешняя политика Японии. - М., 1961. - С. 58
227 Петров Д.В. Япония в мировой политике. - М., 1973. - С. 95
228 Уткин А.И. США-Япония: вчера, сегодня, завтра. - М., 1990. - С. 85
229 Иногути Т. Японская внешняя политика в условиях американской однополюсности // www.japantoday.ru
230 Қожахметов К.Қ. «Қырғи-қабақ» соғыстың аяқталуы және халықаралық қатынастардың түйінді мәселелері // ҚазМҰ Хабаршысы. Халықаралық қатынастар және халықаралық құқық сериясы. - 2004. - № 27. - Б. 29
231 Diplomatic bluebook of Japan. 1992 // www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/1992
232 Бжезинский З. Великая шахматная доска. - М., 1999. - С. 98
233 Diplomatic Bluebook. 2000 // www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2000
234 Diplomatic Bluebook. 2003 // www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2003
235 Diplomatic Bluebook. 2007 // www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2007
236 Агарков В. Почему пассивен японский бизнес // Азия и Африка сегодня. - №7. - С. 31
237 Diplomatic Bluebook. 2006 // www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2007
238 Леонтьева Е. Закат «экономического чуда». Национальная модель развития и ее судьба в эпоху глобализации // Азия и Африка сегодня. - 2005. - №8. - С. 3
239 Diplomatic Bluebook. 2004 // www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2004
240 Christensen T. China, the US-Japan Alliance and Security Dilemma in East Asia // International Security. - 1999, vol.23. - №4, - Р. 52
241 Арин О.А. Россия: ни шагу вперед. - М., 2003. - С. 68
242 Сяотун Юй. Стратегические подходы США к АТР и их влияние на китайско-американские отношения // Проблемы Дальнего Востока. - 2007. - №4. - С.36
243 China’s economic growth: the impact on regions, migration and the environment. - New York, 2000. - Р. 87
244 Кунадзе Г.Ф., Носов М.Г. Политика США в Восточной Азии // www.japantoday.ru
245 Engdahl, William. Japan and China Tensions and Washington’s Asia Geopolitics // http: //globalresearch.ca/articles/ENG504.html.
246 Целищев И. Восточная Азия: интеграция // Мировая экономика и международные отношения. - 2003. - №8. - С. 41
        
        МАЗМҰНЫ
Белгілер мен
қысқартулар.................................................................
.......................3
Кіріспе.....................................................................
...................................................4
1 АҚШ пен Жапонияның әскери-саяси одағының қалыптасуы мен негізгі
кезеңдері...................................................................
...............................................24
1.1 АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ролі: доктриналық ұстаным (1945-
1989жж.)……………………………………………………………………24
1.2 ... ... АҚШ пен ... ... ... ... АҚШ пен ... сауда-экономикалық байланыстарының даму
барысы……………………………………………………………………………..70
2.1 АҚШ-тың Жапонияға қатысты геоэкономикалық стратегиясының эволюциясы
(1945-1989
жж.)........................................................................
.........70
2.2 АҚШ пен Жапонияның экономикалық қарым-қатынастарындағы сауданың
маңыздылығы.................................................................
.........................................90
2.3 Инвестиция саласы-АҚШ пен Жапонияның ... ... ... ... Қазіргі таңдағы АҚШ-тың аймақтық саясатындағы Жапонияның ролі……115
3.1 АТА-дағы АҚШ стратегиясының мәні мен
маңызы....................................115
3.2 АҚШ-тың АТА-ғы саяси ұстанымы және Жапония: мәселелері ... ... МЕН ... - ... мұхиты аймағы
АТЭҚ - Азия-Тынық мұхиттық Экономикалық Қауымдастығы
АТЭХАГ - Атомдық энергия бойынша халықаралық агенттік
ГАТТ - General ... on Tariffs and ... - Japan External Trade ... - ... ... ұйымы
ЕЭҚ - Европалық Экономикалық Қауымдастық
КХДР - Корей Халық Демократиялық Республикасы
ҚХР- Қытай Халық Республикасы
НАФТА - North American Free Trade ... ... - ... ... ... ... - Окинавадағы арнайы әрекет комитеті
ОША - Оңтүстік-Шығыс Азия
РҚҚ (ПРО) - Ракетаға қарсы қорғаныс
РҚҚ ӘӘА (ПРО ТВД) - ... ... ... ... ... ... алаңы
СҚБ (СОИ) - стратегиялық қорғаныстық бастама
ТҰК - трансұлттық корпорациялар
ҰҚБ - ... ... ... - ... ... Қоры
ЭЫДҰ - Экономикалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымы
ЯҚТК - Ядролық қаруды ... ... ... ... ... ... жұмыс АҚШ-тың сыртқы
саясатындағы екіжақты және аймақтық деңгейдегі Жапонияның роліне арналған
жинақталған зерттеу ... ... ... АҚШ-тың сыртқы саясатындағы
Жапонияның екіжақты деңгейдегі ролін анықтау үшін АҚШ пен ... ... ... ... ... ... мен
оның жаһандану жағдайындағы жаңа әлемдік тәртіпке бейімделу мақсатындағы
кеңейе түсу ... мен ... ... ... ... ... ... бастап ассиметриялық экономикалық байланыстардан
ХХ ғасырдың 90 жылдарындағы кезеңге дейінгі мерзімде сауда-экономикалық
әріптестік деңгейіне көтерілу ... ... ... ... ... сәйкес АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ролін ... aшып ... ... ... ... мұхиты аймағына қатысты
стратегиясына сипаттама жасалынған және АҚШ-тың ... ... ... қауіпсіздік пен тұрақтылықты сақтаудағы және
американдық ... ... ... қамтамасыз етудегі
Жапонияның негізгі әскери-саяси одақтас және АТА-ғы ұйымдар шеңберіндегі
экономикалық әріптес ретіндегі ... ... ... ие ... ... ... өзектілігі. «Қырғиқабақ соғыс» аяқталған
кезеңде, яғни ХХ ... 90 ... ... әлемдік қауымдастықты
халықаралық қатынастардың кейінгі даму барысы қандай болмақ және биполярлық
жүйені алмастырған жаңа жүйеде КСРО мен ... ... ... ... ... ғаламдық көшбасшылық роліне ие болады деген мәселе
толғандырған болатын. Әлемдік қауымдастықты мазалаған осы ... ... ... АҚШ ... ... ... Аға ... Буштың «Жаңа әлемдік
тәртіп бағытында» деген жолдауында көрініс тапты. Джордж Буш 1990 жылы ... ... ... сессиясында сөйлеген жолдауында Таяу
Шығыстағы жағдайды реттеу үшін және әлемдік тұрақтылықты ... үшін ... ... асыру керектігіне тоқталған болатын және осы мақсаттардың
негізгісі ретінде ХХ ғасырдың 90 жылдарының басындағы ... ... даму ... ... «жаңа әлемдік тәртіпті» құруды ұсынған
болатын. Егер аға ... ... ... әлемдік тәртіп бағытында» деген
жолдауы АҚШ-тың биполярлық әлемнің құлдырауы кезеңіндегі ғаламдық көшбасшы
ролін иемденуге ... ... ... теориялық негізін қалаған
алғашқы сыртқы саяси құжат болған болса, іс ... ... ... ... ... ... ... мен Иракка қатысты шешім
қабылдау үдерісінде негізгі рольді атқаруында көрініс тапты. ... ... ... АҚШ ... ... көшбасшы мәртебесін қалыптастыру
және оны ұзақ мерзімдік жоспарда сақтау мақсатын жүзеге асыру үшін бірнеше
рет ... және ... ... араласып отырды. Американ
басшылығының ... ... ... ... яғни ХХ ғасырдың 90
жылдарының басынан ғаламдық көшбасшы ролін иемденуге деген ұмтылысына басты
қозғаушы күштер ... оның өзге ... ... салыстырғандағы
әскери басымдығы мен ішкі өнімнің ұлғаюынан байқалған экономикалық дамуының
жоғарғы деңгейде болуы сияқты факторлары тікелей ... ... Аға ... ... ... ... ... елбасылар жаңа әлемдік тәртіпте
Американың жетекші ұстанымдарын сақтау мақсатына осы ... ... ... дамуының жетістіктерімен қатар, өзге ... қол ... ... ... ... Сол себепті АҚШ басшылығы
ғаламдық көшбасшылық ролін иемденуге бағытталған сыртқы ... ... ... ... ... өз саясатына қолдау көрсететін және
американ қолдауына ... ... мен ... ... ... ... ... әрі кеңейту деп белгіледі. Осы
мақсатта Джордж Буш әкімшілігі «қырғиқабақ соғысы» ... ... ... ... ... мен ... байланыстарды жаңа
әлемдік тәртіптің талаптарына сәйкес бейімдеп, кеңейтуге сыртқы саяси
талпыныстар ... ... ... ... АҚШ-тың негізгі одақтасы
ретінде әрі қазіргі таңда ... ... ... ... көтерілген Ұлыбритания аталса, американ нарығының тасымалында
елеулі үлесі бар әрі ең ... ... ... ... ... ... ... әскери-саяси одақтас әрі сауда-экономикалық стратегиялық
әріптесі ретінде Жапония қарастырылып отыр. Осы тұрғыдан, АҚШ-тың ... ... ролі ... зерттеу тақырыбының өзектілігін
анықтауда АҚШ-тың әлемдік көшбасшыға айналуды көздейтін сыртқы саясатының
ғаламдық ... ... ... ... ... ... болып табылатын АҚШ-тың Азия-Тынық мұхиты аймағындағы стратегиясын
қарастыруға бағытталған аймақтық компонент те зор ... ие ... ... ... ... ... ... күш ретіндегі
ролін сақтап қалуға келесі факторлар ықпал етіп отыр: біріншіден - әскери
фактор. Вашингтон Азия-Тынық ... ... ... соғысы» кезеңінен
бері өзінің әскери қатысуын күшейткен болатын. АҚШ-тың Жапония мен Оңтүстік
Кореяда 100 мыңнан астам әскери қызметкерлері бар және ... ... ... ... ... ... орталығы болып табылады. Сондай-
ақ, АҚШ ХХ ғасырдың 90 ... ... ... және ... ... ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған әрекеттерді жүзеге асыруда.
Екіншіден - АҚШ ... ... ... аймағының кейбір мемлекеттерін
бай американдық нарыққа енгізуді мақсат етіп отыр. ... ... ... ... өз ... ... сапалы және арзан азиялық
тауарларға ашқан ... ... ... Жапония мен Оңтүстік Корея, Оңтүстік-
Шығыс Азия мемлекеттерімен ... ... ... ... ... ... ... ақтауға тырысқандығымен, шын
мәнісінде әлемді бөлісу үшін осы ... ... ... ... ... ... ХХ ... 90 жылдарының
басында АТА-ның экономикалық дамуы ... ... ... ... Қытай мен Оңтүстік ... ... ... ... қарым-қатынастарының қарқынды дамуы азиялық мемлекеттердің
американдық нарыққа ... ... ... ... сәйкес Американың АТА-ғы аймақтық стратегиясына ... ... ... ... - ... ... ... «зұлымдық
белдеуі» мемлекеттерінің қатарына жатқызған және жаппай қырып жою қаруының
өндірісі саласы бойынша әрекеттері ... ... ... ... зор болып отырған халықаралық ұйымдардың бақылауында болып отырған
КХДР-дың болуы. АҚШ Солтүстік ... ХХ ... 1993 мен 1998 ... ... 2003 жылы ... ... ... өткізуін Солтүстік
Кореяның ядролық қаруды қолдану мүмкіндігін Американың аймақтағы жетекші
ұстанымын ... ... ... ... отырған Жапония мен Оңтүстік
Кореяға төнетін қауіп ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықты нығайту үшін
бірқатар сыртқы саяси әрекеттерді жүзеге асыруда. Қазіргі таңда кіші ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген факторларды ескере
отырып, аймақта өзінің жетекші ұстанымдарын сақтауға бар ұмтылысын ... ... ... ... defense review ... құжатына сәйкес АҚШ-тың ғаламдық көшбасшы саясатын АТА-да жүзеге
асыруда негізгі әріптесі әрі досының ... ... ... өзі ... сыртқы саясатындағы Жапонияның ролі аталған диссертациялық зерттеу
тақырыбының өзектілігін ... ... пен ... ... ... және аймақтық деңгейде
ғана емес, лаңкестікпен күрес мәселесі және халықаралық қатынастардағы
өзекті ... ... ... ... қарым-қатынастар
деңгейіне көтерілуде. Осы деңгейдегі ... ... ... ... ... ... асыруда АТА-дан өзге аймақтарда да
ролінің артуына ... ... ... ... Жапонияның осындай
деңгейге дейінгі ролінің артуына Орталық Азия мен оған ... ... ... екі ... де ... келісіп отырған саясаты дәлел
болмақ. Яғни, Жапония Орталық Азиядағы геосаяси ойында ірі мемлекет ретінде
өзінің негізгі одақтасы АҚШ-тың әрі ... ... ... мен ... ... ... Орталық Азияға қатысты тіпті арнайы стратегияны ... осы ... ... ... ... ... ... Ауғанстандағы АҚШ-тың лаңкестікпен күресу
ұранын мақсат тұтқан саясатына НАТО-мен бірлесе отырып ... ... ... ... жіберуі арқылы қолдау көрсетіп отыр. Сондықтан да АҚШ-
тың Орталық Азияға ... ... мен осы ... Жапонияға берілетін
роль мәселесі Орталық Азияда орналасқан біздің мемлекет үшін де аса ... Осы ... ... қазіргі таңдағы әріптестігі ғаламдық
деңгейге жетіп отырған АҚШ пен Жапонияның саясатының мәнісін ұғыну үшін ... ... ... саясатындағы Жапонияның ролі мәселесі диссертациялық
зерттеу тақырыбының өзектілігін арттыра түседі. АҚШ-тың сыртқы ... ... ... ... ... ретінде біз ... қол ... ... біріншіден- «қырғиқабақ соғыс» кезеңінен
бастап бүгінгі таңға дейінгі АҚШ пен ... ... және ... ... қарастыру арқылы осы еі мемлекеттің сыртқы саяси
шешім қабылдауларда ... ... ... ... мен ... мүмкіндік туады, яғни АҚШ пен Жапонияның АТА-ғы стратегиясы мен
ортақ ... ... ... ... олардың Орталық Азияға
қатысты саясатының да мәнісін ... және ... ... даму ... ... ... Екіншіден-зерттеу нысанының АҚШ-тың ғаламдық
көшбасшылық мәртебесін сақтауға бағытталған сыртқы саясатындағы Жапонияның
ролі екенін ... ... ... жұмыстың нәтижелерінің
өзектілігі айрықша болмақ. Себебі АҚШ-тың ғаламдық көшбасшылық саясатының
құрамдас бөлігі ... ... ... Жапониямен орнатқан тығыз әскери-
саяси және сауда-экономикалық байланыстарының қалыптасу мен даму ... ... ... ... үшін ... Орталық Азия аймағында
көшбасшыға айналу және дамыған 50 мемлекеттің қатарына қосылу ... ... осы ... ұзақ ... ... ... ... қолдану мүмкіндігі тумақ. ... ... ... ... ... еліміздегі соңғы президенттік сайлау
қарсаңындағы елбасымен кездесуінде мәлімдемесінде атап өткендей : ... ... ... Қазақстан ХХІ ғасырда Еуразияның орталығы, тоқсан
жолдың тоғысқан торабы бола ... ... осы ... жету үшін біздің
мемлекетіміз үшін АҚШ пен Жапония ... ұзақ ... ... қалыптасқан
қарым-қатынастарды зерттеу және ... ... ... ... байланыстарының жағымды және ... ... аса ... болмақ.
Зерттеу жұмысының нысаны. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі
кезеңнен бастап ... ... ... ... ... ... әскери-саяси және сауда-экономикалық әріптесі ретіндегі екіжақты
байланыстар мен аймақтық деңгейдегі ... ашып ... ... ... Жұмыстың хронологиялық шеңбері
зерттеудегі бөлімдерге сәйкес анықталған. Бірінші бөлімде ... ... ... ... одақтас ретіндегі ролін ашып көрсету
үшін доктриналық ұстаным тұрғысынан екінші дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Екінші
бөлімде АҚШ-тың геоэкономикалық стратегиясындағы Жапонияның ролінің
ассиметриялық байланыстардан ... ... ... ... де
“қырғиқабақ соғысы” жылдарынан ... ... ... ... ... Үшінші бөлімде АҚШ-тың аймақтық стратегиясындағы Жапонияның ролі
ХХ ғасырдың 90 жылдарының басынан ХХІ ғасырдың басына ... ... ... ... ... ... - екіжақты және
аймақтық деңгейдегі ынтымақтастыққа негізделген АҚШ-тың сыртқы саясатындағы
Жапонияның ролін зерттеу.
Зерттеу ... ... ... ... келесі міндеттерді
шешуді алға қойдық:
- АҚШ-тың сыртқы саяси стратегияларын зерттеу негізінде ... ... ... ... ... ... ұстанымының
эволюциясын көрсету және АҚШ-тың сыртқы ... ... ... ... одақтас ретіндегі Жапонияның ролін айқындау;
- АҚШ-тың ұлттық ... ... және ... ... ... ... «қырғиқабақ соғыстан» кейінгі
кезеңдегі АҚШ пен Жапонияның ... ... ... зерттеу;
- Жапонияға қатысты Американың геоэкономикалық ... ... және оның ... ... кезеңінде және одан
кейінгі уақыт аралығындағы эволюциясы мен даму ... ашып ... ... ... ... ... мен ... департаментінің
ресми құжаттарын зерттеу негізінде АҚШ-тың аймақтық саясатын анықтау және
АҚШ-тың АТА-ғы саясатындағы Жапонияның әр ... ... ... ... ... ... негізін орыс және ағылшын тілдерінде жарияланған
құжаттар және өзге де ... ... ... ... жұмыстың
алдына қойған мақсатын орындауда негіз болған деректердің қайнар көздеріне
қарай оларды жеті топқа бөлуге ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың сыртқы
саясатындағы Жапонияның ролін ашып көрсетуде маңызды дереккөздер болып
табылатын мұрағат материалдарын ... ... ... ... соғысынан» кейінгі кезеңдегі ағымдық мұрағат деректері деген
екі топқа бөліп ... ... АҚШ пен ... ... ... ... ... мен cауда-экономикалық
саладағы екіжақты ынтымақтастыққа қатысты деректердің ішінде басты ... мен ... ... ... және ... шығанағындағы жағдай
мәселесі сияқты халықаралық өзекті ... ... ... ... ... Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты құжаттары ... ... АҚШ пен ... арасындағы екіжақты қарым-қатынастары
бойынша басты ресми құжаттарға келер болсақ, ... «1951 ... ... АҚШ пен ... ... келісім-шарт» [2], «АҚШ пен
Жапонияның арасындағы өзара ынтымақтастық және ... ... ... ... [3], 1952 ... ... ... [4], екінші
дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдардағы АҚШ-тың ... ... ... ... «1951 ... ... келісім-шарты» [5],
«Оккупацияның алғашқы кезеңіндегі ... ... ... саясатының
негізгі қағидалары» [6], «Өзара көмек туралы 1954 жылғы АҚШ пен Жапонияның
арасындағы келісім-шарт» [7] және ... ... ... ... әрі қазіргі таңда да АҚШ үшін әскери база ... ... ... ... немесе Рюкю аралдарына қатысты АҚШ пен ... ... [8] ... ... Ал Ұлттық қауіпсіздік мұрағатына
келер болсақ, электрондық үлгідегі АҚШ-тың ... ... ... ... ... осы ... АҚШ-тың сыртқы саясатының әр алуан
бағыттары мен ерекшелігін айқындауға септігін тигізетін 500000-нан астам
мемлекеттік ... ... ... ... сыртқы саяси
басымдықтарындағы «қырғиқабақ соғысы» кезеңіндегі Жапонияның ... осы ... екі ... ... ... әр ... ... құжаттар дереккөз ретінде диссертациялық жұмысты ... ... ... Осы ... ... ... ... саясатындағы
Жапонияның ролін айқындау мақсатында АҚШ-тың вице-президенті Мондейль мен
Жапонияның премьер-министрі Фукуданың арасындағы сұхбаттың меморандумы [9],
АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... ... АҚШ елбасысына дайындаған меморандумы [10]
және АҚШ-тың Жапониядағы елшісі Армагосттың Парсы шығанағы және ... ... ... ... мемлекеттік департаментке дайындаған
баяндамасы [11] ... ... ... ... ... қатар,
диссертациялық жұмыстың деректерінің ... ... ... ішінде «қырғиқабақ соғысы» кезеңіндегі құжаттармен қатар,
ХХ ғасырдың 90 жылдарынан бастап қазіргі ... ... ... ... материалдары да құнды дереккөздер ретінде зерттеу тақырыбын
түбегейлі қарастыруда аса ... ... Осы ... ... ... ретінде Жапонияның сыртқы істер министрлігінің сайтындағы АҚШ
пен Жапонияның арасындағы қарым-қатынастардың ... мен ... ... ... ... АҚШ пен ... Ғаламдық
әріптестігі бойынша Токио декларациясы [12], Жапония мен ... ... ... ... [13], Өсу ... ... әріптестігі [14] және АҚШ пен Жапонияның
қорғаныс саласындағы ынтымақтастығы бойынша жетекші қағидаларды [15] ... ... ... осы ... тобына АҚШ пен Жапонияның
әскери-саяси және экономикалық ... ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етуде біріккен институттардың
баяндамалары, яғни Қауіпсіздік бойынша кеңес алмасу комитетінің мәлімдемесі
[16], Окинава ... ... ... ... ... ... [17] және ... салада құрылған Инвестициялық бастаманың
2007 жылғы баяндамасы [18] аса құнды болып табылады.
Деректердің екінші тобына екінші ... ... ... ... ... саясатының бағдарларын белгілеген ... ... ... ... ... ... мен ... департаменттің
құжаттары жатады. Осы деректер тобының өзін ... ... ... және ХХ ... 90 ... бастап қазіргі
кезеңге дейінгі ... ... екі ... ... ... ... соғысы» жылдарындағы топтың құрамында АҚШ ... яғни ... ... [19] мен Форд ... ... тежеу» доктринасының негізін қалаған Кеннанның мақаласы [21],
Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің ... [22], ... ... ... ... АҚШ ... АҚШ-тың сыртқы саясаты
туралы құжаттары [23-24] мен мемлекеттік бюллетеньдері [25] сияқты екінші
дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ХХ ... 90 ... ... уақыт аралығындағы құжаттарды жатқызуға болады. ХХ ... ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатын және
ондағы Жапонияның ... ... ... ... ретінде аға Джордж
Буштың «Жаңа әлемдік ... ... [26], ... 1998 ... ... ... ... [27], кіші Джордж Буштың 2002
және 2006 жылдардағы жариялаған Ұлттық Қауіпсіздік ... ... ... ... ... осы ... ... аймақтық
саясатындағы Жапонияның орнын белгілеген стратегиялық ... ... жаңа ... ... ... ... [30] ... жылғы Азия-Тынық мұхиты аймағына қатысты қауіпсіздік стратегиясы [31],
АҚШ-тың Қорғаныс департаментінің қорғаныс саласы бойынша шолуы [32] ... ... ... үшінші тобына кіретін құжаттарды Жапонияның ішкі және
сыртқы саясаты бойынша ... ... ... ... қарастыруға болады.
Жапонияның ішкі саясатын анықтайтын маңызды заңңамалық құжаттарының ішінде
оның 1947 жылғы күшіне ... Ата ... [33], 1976 ... ... ... ... қабылданған бес жылдық мерзім шеңберіндегі ... ... және ... ... ... ... негізгі бағдарламаларын» [34-35] атап өтуге болады. Ал сыртқы
саясатты анықтайтын ... ... 1974 ... бастап жыл сайын
шығарылатын және Жапонияның сыртқы ... ... ... ... жарық көріп жүрген «Көк кітаптар» [36] және экономикалық
саладағы Жапонияның АҚШ-пен екіжақты және ... ... ... байланыстардың даму барысы мен қол жеткізген табыстары жайлы
мәліметпен қамтамасыз ететін Ақ кітаптарды [37-38] ... ... ... АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның әскери-саяси одақтас әрі
сауда-экономикалық әріптесі ретіндегі ролін анықтауда Жапонияның өз ішінде
жүзеге ... ... ... мен алға ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Деректердің төртінші тобына АҚШ пен ... ... ... өзге де лауазымды ... ... ... мен ... ... ... ... Бұл топқа АҚШ-тың
президенті Б.Клинтонның мәлімдемесі [39] мен АҚШ пен Жапонияның мемлекеттік
қызметкерлерінің біріккен ... [40-42] ... ... ... осы ... ... ... шешім қабылдауларда тікелей қатысып, маңызды
уақиғаларға куә болған АҚШ пен ... ... ... ... да ... ... қайраткерлерінің естеліктерін қосуға
болады. Осы деректердің ішінде АҚШ елбасылары мен ... ... ... ... ... мемлекеттік тұлғалар, яғни Никсонның
[43] , Клинтон [44] және Аға Джордж Буш [45], Киссинджер (Henry ... ... ... [47] пен Коэн [48] ... ... еңбектері мен баспасөзге берген сұхабаттары, Жапонияның ХХ
ғасырдың 80 жылдарының басындағы премьер-министрі Я.Накасонэнің ... ... ... ... М. ... еңбегі [50]
маңызды роль атқарады. Осы топтағы ... АҚШ пен ... ... ... ... ... бола ... мемлекеттік тұлғалардың
көзқарастарын айқындауда құнды еңбектер болып табылады.
Деректердің бесінші тобын АҚШ пен ... ... ... ... ... ... және екі мемлекеттің әскери шығындары
туралы мәліметтермен қамтамасыз ететін АҚШ пен ... ... ... ... мәліметтері құрайды.
Диссертациялық жұмысты жазуда Жапония мен ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы саясатындағы
статистикалық мәліметтермен қамтамасыз eтeтін оқулықпен [51] ... ... ... [52-55] және ... ... ... ... мәліметтері пайдаланылды. Осы топтағы
мәліметтерге ... ... АҚШ пен ... ... әр ... ... ... салыстырмалы сандық
талдау жасауға және әскери-саяси салада да зерттеу жүргізуге ... ... ... ... және шетелдік басылым беттерінде
жарияланып тұрған материалдар мен ... ... ... ... ... мәліметтерінің электрондық нұсқалары, отандық зерттеулік
мақалалар ... ... ... ... осы ... әрі ... дерек бола алатын әрі ... ... ... ... мұрағатындағы зерттеулік мақалаларды жатқызуға болады [107-
114]. Осы топтағы дереккөздер АҚШ-тың сыртқы саясатындағы ... ... ... ... және ... ... ... болжамдармен танысуға мүмкіндік береді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Диссертациялық жұмыстың тақырыбына
сәйкес АҚШ пен Жапонияның арасындағы «қырғиқабақ соғысы» ... ... ... ... ... және сауда-экономикалық байланыстар
екіжақты және аймақтық деңгейде қарастырылғандықтан әрі жұмыстың бірінші
және екінші ... ... ... ... болуы есепті
диссертациялық тақырыпты түбегейлі зерттеуде ізденушіге ағылшын, орыс және
жапон тілдеріндегі көптеген еңбектерді пайдалануға ... ... ... ... жұмыста қолданылған әр алуан ... мен ... ... ... мазмұнымен таныстыру үшін
олар жапондық тарихнама, ресейлік тарихнама, батыстық ... ... ... ... ... бөліп қарастырылды.
Жапондық тарихнама. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ... ... ... АҚШ пен ... ... ортада өзекті тақырыптардың біріне айналды, әсіресе, Жапонияның
экономикалық өсуі жағдайындағы оның ... ... ... ... ... ... де ... тыс қалмады. Сондықтан АҚШ пен
Жапонияның қарым-қатынастарына қатысты еңбектердің саны ... ... ... ... өзін ... ... ағылшын және
орыс тілінде жарық көрген әдебиеттер деген топтарға бөліп көрсетуге ... ... ... ... тілінде жарық көрген еңбектердің қатарында жапондық
ғалым-зерттеуші Оказаки ... ... ... ... саясаты
жайлы мәлімет» атты кітабында [115] және Макото ... ... және ... ... ... деген еңбегінде [116] жаңа әлемдік
тәртіп жағдайындағы Жапонияның сыртқы саясатының ерекшеліктері мен ... ... ... ... ішінде АҚШ-пен қарым-қатынастарының даму
барысы толыққанды қарастырылған. Ал ... ... ... және Юро
Теранишидің (U.Teranishi) «Соғыстан ... ... ... ... және ... ... бірлескен еңбегінде [117] ... ... ... ... ... экономикалық көмегінің жәрдемі
мен Жапонияның «экономикалық ғажайып» ... ... ... қарым-қатынастары жайлы мәселе егжей-тегжейлі қарастырылған.
Ағылшын тілінде баспадан шыққан жапондық авторлардың зерттеулері АҚШ
және Жапонияның сыртқы ... ... мен екі ... ... даму ... ... ... мәліметпен қамтамасыз етеді. Осы
топтағы еңбектердің қатарында тек жеке авторлық зерттеулер ғана емес, ... ... ... ... ... де ... Жеке ... тобындағы Ючиро Шионоя (Y.Shionoya) мен Кичиро ... ... [118] ... кезеңдегі АҚШ пен Жапонияның қарым-қатынастарындағы
ынтымақтастық әрі бәсекелестік белгілерінің көрініс табуы ... ... ... ... ... ... ... сипаттағы
еңбегі [119] АҚШ-тың соғыстан ... ... ... ... ... ашып көрсетуге зор ... ... ... Ал ... ... «Japan in the world» [120], ... China: mutual representations in the modern era» [121] деген атаулармен
жарық көрген ... ... ... әлемдік саясаттағы орны және
аймақтық деңгейдегі АҚШ пен Жапонияның ... ... ... ... зерттеуге зор үлесін қосқан еңбектер болып
табылады.
АҚШ пен Жапонияның қарым-қатынастарына қатысты жапондық ... ... ашып ... ... және ... ... жарық көрген
зерттеулермен қатар, олардың орыс тілінде жарық көрген ... де ... ... ... ... ... орыс тілінде жарық көрген Ямамото
Сусумуның ... [122] ... ... ... мәнісі және оның екі мемлекеттің ... ... ... ролі ... Ал ... [123] мен ... ... [124] еңбектерінде Жапонияның АҚШ-пен
әскери-саяси одағының даму барысы және ... ... ... жапон
қоғамында талқылауға айналған АҚШ-пен әскери-саяси ... бас ... ... мәртебесін иемдену мәселесіне қатысты жайлар ... осы ... ... ... бірі ... ... ... қатысуын қолдаған либералдық басшылықты қолдаған
топ болып, екіншісі ... ... ... өз ... ... ... мен қозғалыстар түрінде жікке бөлінуі ... ... ... ... ... ... ресейлік тарихнаманың орны ерекше болды, себебі зерттеу жұмысының
тақырыбымен тікелей байланысты немесе жанамаласатын әдебиеттердің ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттердің басқа тілдегі әдебиеттермен ... ... ... ... есебінен қолға түсе
алатындығының өзі маңызды роль атқарды. Сондықтан орыс тілінде жарық ... ... ... ... ... ... мен ... ескере отырып, олардың өзін ішінара кеңестік авторлар мен ресейлік
зерттеушілер ... ... ... ... болады.
Кеңестік авторлардың еңбектері диссертациялық жұмыстағы мақсат пен
міндеттерге сәйкес және хронологиялық ... ... ала ... ... ... ... ... қарастырылды. Зерттеу жұмысындағы
бөлімдер мен бөлімшелердің тақырыбымен тікелей байланысты немесе жанасатын
кеңестік авторлардың еңбектерінің ... ... КСРО ... ... ... төрт ... ... қарастыруға болады: АҚШ-тың сыртқы
саясатындағы Жапонияның «қырғиқабақ соғысы» кезеңіндегі әскери-саяси
одақтас ... ... ... ... АҚШ пен ... әскери-саяси ынтымақтастығының қалыптасуы мен ... ... ... геоэкономикалық стратегиясындағы Жапонияның
орнын қарастыруға мүмкіндік беретін АҚШ пен Жапонияның ... ... ... ... Ялта-Потсдам жүйесіндегі экономикалық
байланыстардың ассиметриялық деңгейі мәселесіне ... ... ... ... ... мен ... мұхитындағы биполярлық әлем жағдайындағы
аймақтық саясатының ерекшеліктері мен бағыттары туралы кеңестік ... ... ... ... ... ... ... Жапонияның
сыртқы саясаты мен дипломатиясы, аймақтық саясаты және өзге де ... ... ... және ... ... Жоғарыда жіктелген кеңестік
зертеушілердің топтарына сәйкес қарастыратын болсақ, бірінші ... ... С.И. ... [125], В.Г. ... [126], И.А. ... Б.И. ... [128], В.П. ... [129] сияқты авторлардың еңбектерін
және АҚШ пен Жапонияның Никсонның бес полюстік жүйесі кезеңіндегі, яғни ... 70 ... ... және ... ... қарым-
қатынастарының деңгейін көрсететін Г.А. Орионованың авторефераттық зерттеу
жұмысын [130] атап ... жөн. Бұл ... ... ... ... Азия-Тынық мұхиты аймағындағы ... ... ... айналуына ықпал етуші екіжақты қабылданған құжаттар
мен ... ... даму ... толыққанды зерттелген. Осы еңбектер
өзге кеңестік авторлардың басым бөлігінде де ... ... ... ... болуымен, яғни АҚШ пен ... ... ... сипаты мәселесінің қозғалуымен және тіпті
Эйзенхауэрдің Жапонияға іссапарының шегерілуіне ықпал ... ... ... ... ... әрі елді ... ... күштердің
ықпалынан босатуды жақтаған кеңестік идеяларды ... ... тыс ... ... ... осы ... ... ықпалы байқалатын сөйлемдер мен сөз тіркестерінің кездесуі
олардың зерттеу тақырыбын қарастыруда маңыздылығын әлсіретпейді, себебі ... ... АҚШ пен ... ... қарым-қатынастарына
қатысты ғылыми пікірлері мен сол ... ... ... ... ... ... Атап өтерлігі, бұл ғылыми пікірлер мен
дәйектемелер батыстық авторлардың ... мен ... ... «The State ... of the Department» сияқты мемлекеттік
органдарының ... мен ... ... ... басқармасының
құжаттарының негізінде жасалынған.
Екінші топтағы, яғни АҚШ-тың геоэкономикалық ... ... ... ... ... ... бөлімшесін толыққанды
зерттеп қарастыруға мүмкіндік беретін еңбектер қатарында А.И. Динкевичтің
[131], С.К. Игнатущенконың [132], А.Б. ... [133], А.М. ... пен Н.Ю. ... [135] ... ... еңбектерін атап өту
қажет. Осы авторлардың еңбектерінде екі ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастардың негізгі салалары мен олар ... ... ... мен қайшылықтары да зерттелген.
Үшінші топтағы АҚШ-тың сыртқы ... мен ... ... ... еңбектердің қатарында кеңестік тарихнамадағы авторлық еңбектер ... ... ... ... ... ... ... Осылардың
ішінде авторлық еңбектер ретінде жарық көрген А.В. ... [136] ... ... [137], Г. Зинн [138] ... ... жеке авторлық
еңбектері аса құнды болып табылады. Осы еңбектерде «қырғиқабақ ... ... ... ... ... ... артуы, яғни
екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының бастапқы ... ... ... ... ... ... ... таңдауға түрткі
болған Азия-Тынық мұхиты аймағындағы геосаяси жағдай мен кейінгі жылдардағы
әскери-саяси одақтастықтың күшеюіне ықпал ... ... ... ... ... Ал кеңестік тарихнамадағы «США и ... ... [139] мен ... ... политика США» [140], «Международные
отношения на Дальнем Востоке в ... ... [141], ... в азиатско-тихоокеанском регионе» [142], «Политика США в странах
Дальнего Востока (Япония, ... ... [143] ... ... ... монографиялық зерттеулері Ялта-Потсдам жүйесіндегі АҚШ-
тың сыртқы саясатының ерекшеліктері мен оның Азия-Тынық ... ... ... даму ... ... табуына арналған.
Кеңестік тарихнамадағы диссертациялық зерттеу тақырыбымен байланысы бар
төртінші топтағы Жапонияның сыртқы саясаты мен оның құрамдас бөлігі болып
табылатын ... ... ... ... де авторлық еңбектер мен
жинақтық ... ... ... ... ретінде А.Д. Богатуров
[144], С.И. Вербицкий [145], Д.В. Петров сияқты [146], Л.И. Кутаков ... ... [148], Р.Ш. ... [149] зерттеулерін атап өтуге болады. Бұл
көрсетілген кеңестік зерттеушілер Жапонияның «қырғиқабақ соғысы» ... ... ... ... ... мемлекеттен ХХ ғасырдың 50
жылдарының ортасынан бастап жаңа ... ... ... ... ... бір ... американдық басшылықтың АТА-ғы саясатымен
санасатын, екінші жағынан сол АҚШ-пен ... ... ... ... экономикалық өркендеуі мен әлемдік сахнада өзіндік беделге ие
болу үшін тиімді пайдалануды көздейтін сыртқы саясаты мен ... анық ... ... ... ... ... Жапонияның сыртқы саясаты мен
дипломатиясы тақырыбымен қатар, АТА-ғы саясаты мәселесі де ... ... ... зерттеушілердің ішінде «қырғиқабақ соғысы» жылдарындағы
АҚШ пен ... ... ... ... және ... ... негізгі сауда әріптестеріне айналуы тұрғысынан Жапонияға ... ... ... ... А.П. ... [150] пен И.А. Ильина [151],
Г.Ф. Кунадзе [152], В. ... [153] ... ... ... . Ал жыл ... шығарылатын және қазіргі кезеңге дейін Азия-Тынық
мұхитын зерттеумен айналысушы бүгінгі таңда Ресей Ғылым ... ... ... Қиыр Шығысты зерттеу бойынша Институтының «Япония:
ежегодник» деген 1973 жылдан жарық ... ... ... ... мен ... ... ... и экономики современной Японии»
[159] деген бірлескен ортақ редакциялық зерттеулерде Жапонияның ішкі және
сыртқы саясаты мен экономикасының 1973 ... ... ХХ ... ... даму барысы қарастырылады.
АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ... ... ... ... ... авторлардың да үлесі зор. ... ... ... яғни ХХ ... 90 ... ... ... КСРО
орнына пайда болған Ресей ... ... ... ... ... және АҚШ-тың сыртқы саясатын ... ... ... пен ... сияқты авторлармен қатар, жаңа әлемдік ... ... ... ... ... саласына үлесін қосушы әрі
диссертациялық зерттеу тақырыбымен қатысы бар ... ... ... ... ... пен Арин ... жаңа ... толқынымен де толыға түсті. Атап өтерлігі, бұл зерттеулер
де кеңестік тарихнамадағы сияқты ... ... мен ... ... ... ... ресейлік зерттеушілердің еңбектерінің
қатарында В.Н. ... [160] ... АҚШ пен ... ... ... ... ... мен негізгі кезеңдері, сондай-
ақ, қазіргі кезеңдегі жағдайы қарастырылып, осы әскери-саяси одақтастықтың
келешекте де нығая ... ... ... ... ... авторлық еңбектерінде екіжақты АҚШ пен Жапонияның қарым-
қатынастары мәселесімен қатар, қазіргі кезеңдегі АТА-ғы ... ... ... ... ... ... күштердің арасалмағы туралы мәселесі де
қарастырылған. Әсіресе, осы тақырыпты қозғаған авторлар Л.Г. ... Е.П. ... [162], А.Д. ... [163], О.А. Ариннің еңбегі [164]
АҚШ-тың аймақтық стратегиясы мен осы стратегиядағы Жапонияның ролін ашып
көрсетуде ... ... ... Ал Н.Л. ... ... ... туралы еңбегі [165] ... ... ... ... ... ... мен экономикалық
байланыстарының кеңеюіне де ... ... ... ... ... ... аймақтық стратегиясындағы Жапониямен орнатылған ... ... ... ... ... Ким ... [166]
диссертациялық жұмысыың мәліметтері аса құнды болды.
Ресейлік ... ... ... ... ... септігін
тигізетін жинақтық еңбектердің да қатары көбейіп отыр. Олардың ішінде ортақ
редакциямен жарық ... ... ... [167-170], «Актуальные
проблемы политики и ... ... ... ... ... ... мақалалар, «Япония и современный мировой порядок» [173], ... ... ХХ ... ... и судьбы» сияқты жинақтық еңбектерді
[174] және «Вызовы ... в ... ... ... ... и США» атты ... және ... авторлардың бірлесуі негізінде
жарық көрген жинақтық еңбегінде [175] көрініс тапқан.
Батыстық тарихнама. Екінші ... ... ... ... ... ... саясатында Жапонияның ролі артуы есебінен және Жапонияның да ... ... ... ... ... қуатты бір полюске айналуы
батыстық зерттеушілердің қызығушылығын арттыра түсті. Әрі ... ... ... іссапары мен жаңа экономикалық саясатын жариялауы Азия-
Тынық мұхиты аймағындағы АҚШ-тың аймақтық ... ... ... ... одағының келешегі қандай болмақ деген сауалдардың ... ... ... ... айналуына ықпал етті. Сондықтан осы
жылдардан бастап Жапонияның сыртқы саясаты және ... ... ... ... ... ерекшеліктері жайлы еңбектердің
қатары көбейе түсті. ... ... ... ... тандырарлық іс-
шаралары» ХХ ғасырдың 50 жылдарының ... ... ... ... және соған сәйкес оның аймақтық деңгейдегі ... ... ... ... ... еді, сол себепті ғылыми орта
үшін бес полюстің ... ... ... ... ірі
субъектілердің бірі болып қалыптаса бастаған Жапонияның ішкі және сыртқы
саясаты ғылыми ортаның зерттеу объектісіндегі ... ... ... тақырыбына қатысты батыстық авторлардың қарастырған мәселелері
де ресейлік тарихнама сияқты әр алуан, дегенмен ... ... ... әдебиеттер ресейлік тарихнамаға қарағанда ... ... ... ... ... тұрғандығы даусыз. Ізденушінің қолда бар
батыстық зерттеулерге ... ... ... ... ... ... топтарға бөліп қарастыруға болады: АҚШ пен Жапонияның екіжақты қарым-
қатынастарына арналған батыстық авторлардың еңбектері. Осы топта АҚШ ... ... және ... ... ... бағалауда
мемлекеттік көзқарасты айқындайтын әрі зерттеуші ... ... ... ... елшісі қызметін атқарған Роберт
Скалапиноның (R.Scalapino) еңбегінің [176] орны зор. ... ... ... байланыстарына арналған әрі соғыстан кейінгі жылдардағы негізгі
ынтымақтастық бағыттары мен ... ... ... ... (Steven K. Vogel) ... [177] мен ... ... арналған монографиялық батыстық авторлардың жинақтық еңбегі
[178] мол ... ... ... ... ... ... ... саясатындағы Жапонияның ролін анықтауда маңызды қайнаркөз болып
табылатын АҚШ-тың сыртқы саясатының өткені мен ... және ... ... ... ... ... тарихи даму кезеңдері туралы
зерттеулерді жатқызуға болады. Бұл топтағы еңбектердің қатарында ... ... ... ... ... ... де бар.
Еңбектерге тоқталар болсақ, АҚШ-тың сыртқы саясаты, мемлекеттің ... ... ... қозғайтын зерттеулер қатарында Джон Спаньер (J. ... және ... ... (Charles ... еңбектері [180] мен «America:
Past and Present» деген жинақтық еңбекті [181] атап ... ... ... ... ... ... саясатының эволюциясы, бағыттары, соның
ішінде Жапонияға ... ... мен ... ... ... ... Скоттың (Jeffrey J.Schott) еңбегінде [182] ... ... ... ... яғни әр ... аймақ мемлекеттерімен еркін
сауда аймақтарын құруды көздейтін экономикалық саясаттың ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі де
қарастырылады. Үшінші топтағы әдебиеттер тобына Жапонияның ... ... ... ... ішкі және ... ... өзекті
мәселелері, «күншығыс мемлекетінің» тарихы мен ... сыр ... ... ... Атап өтер ... Жапонияның екінші
дүниежүзілік соғыстан кейінгі жағдайы мен ... ... ... кезеңдердегі сыртқы саясаты мен АҚШ-пен ... ... ... ... ... ... ... атқарған Эдвин
Рейшауэр (Reischauer Edwin) [183], Роджер Беркли (Berkley Roger) [184],
Гарри Элинсон (Gary D. ... [185] және ... ... ... [186] ... авторлардың Жапонияның тарихы ... ... ... ... ... ... ... Жаңа ХХІ ғасырдағы
жапон экономикасының өркендеуі мен осы ... ... ... ролі ... батыстық зерттеушілердің Japan’s New ... and Change in the ... Century ... жинақтық еңбекте
[187] және Жапонияның АҚШ-тың сыртқы саясатындағы әскери-саяси ... ... ... ықпалын тигізетін мемлекеттің Ата заңын өзгерту
мәселесінің ел ішіндегі талқылауына қатысты Марк ... ... ... Gavan) ... [188] ... ... ... мәнісін
ашуға үлесі зор қосып отыр. Төртінші топқа Жапонияның ... ролі ... ... ... ... ... сыртқы саясатындағы
Азиямен қарым-қатынастарының деңгейінің американ-жапон сауда-экономикалық
байланыстарына ықпалы ... ... ... Осы ... ... ... Лим Хуа Синг (Lim Hua Sing) [189], Крис ... (G.Chris ... және ... ... (James H.Gapinski) [191], Уолтер Хатч (Walter
Hatch) пен Козо Ямамороның (Kozo Yamamuro) [192] біріккен еңбектерін ... ... Бұл ... ... ... құрамдас бөлігі Шығыс
Азиядағы экономикалық даму ерекшеліктері мен аймақтық экономикалық жүйедегі
Жапонияның ролі, АҚШ пен Жапонияның экономикалық қарым-қатынастарының ... ... ... ... экономикалық қуатты мемлекеттің екі мемлекеттің
саясатына ықпалы мәселелерін қарастырған.
Отандық тарихнама. ... ... ... ... саясатындағы
Жапония ретінде таңдалуының себебі осы тақырыптың қазақстандық тарихнамада
жеткілікті деңгейде зерттелмегендігімен және әлемдік саясаттағы ірі жетекші
екі ... ... ... ... өзге ... әрі саяси тұрғыдан да халықаралық қатынастардағы беделі зор
мемлекеттерге ... ... ... маңыздылығымен түсіндіріледі.
Қазақстандық авторлардың еңбектерінің ішінде АҚШ-тың сыртқы
саясатындағы Жапонияның ролін айқындайтын екіжақты деңгейдегі ... ... ... ... ... АҚШ пен Жапонияның қарым-
қатынастарына қатысты еңбектердің аз болуы ... ... және ... мен ... қазақстандық
тарихнамада жоқтығын білдірмейді. Қазіргі кезеңдегі отандық тарихнаманың
АҚШ пен Азия-Тынық ... ... ... ... ... келесі
топтарға бөліп қарастыру арқылы ғана анықтауға болады: бірінші топ - ... ... ... ... мен экономикасы, ғаламдық көшбасшыға айналуды
мақсат етіп отырған Американың сыртқы саяси жоспарларындағы ... Азия және ... Одақ ... ... ... ... ... - Жапонияның Қазақстанмен байланыстары, АТА-ның құрамдас бөлігі болып
табылатын Оңтүстік-Шығыс Азия ... мен Таяу ... ... АҚШ пен ... ... ... ... зерттеу
тақырыбымен жанасып өтетін зерттеулер; үшінші топ - ... ... ... ... қатысы бар және ... жазу ... ... ... ... аймағындағы халықаралық қатынастар,
Жапонияның қорғаныстық саясаты және оның аймақтық ... ... ... ... ... ... зерттеулер.
Бірінші топтағы еңбек ретінде бірнеше авторларлардың, Қ.Е. Байзакова,
Ф.Т. Кукеева мен М.Т. ... К.Е. ... ... ... еңбегін [193] және Р.Е. Елемесовтің АҚШ-тың экономикасына қатысты
оқулығын да атап өтуге ... [194]. Бұл ... ... ... ... кейінгі кезеңдегі сыртқы саясаты мен ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, АҚШ-тың сыртқы саясатындағы ... ... және ... Азия ... ... ролі ... ғылыми ортаның өзекті тақырыптарының бірі ... ... ... ... АҚШ-тың Европалық Одақпен трансатлантикалық әріптестік
шеңберіндегі қарым-қатынастары туралы мәселені ... Ж.У. ... пен Ф.Т. ... [196] ... атап ... ... Ал АҚШ-тың
сыртқы саясатындағы Қазақстан мен Орталық ... орны ... ... ... ортада танымал болған М.Т. ... [197], ... ... әрі ... Қ.К. Тоқаевтың еңбегін
[198], сондай-ақ, Л.М. Иватова [199] және Т.А. ... ... [200] жеке ... еңбектерін атап көрсетуге болады. Сондай-
ақ, АҚШ-тың Орталық Азия мемлекеттерімен байланыстары мәселесі қазақстандық
ғылыми ортадағы ... мен ... ... ... нәтижесінде бірлескен жинақ ретінде де жарық көруде. Осылардың
ішінде ҚР-ның Елбасысы ... ... ... ... еңбегі [201] мен біздің университеттің халықаралық қатынастар
факультеті, халықаралық қатынастар және ҚР-ның ... ... ... ... елшілігінің қаржыландыруымен жарық көрген жинақтық
еңбек [202] аса маңызды зерттеулер болып отыр.
Екінші ... ... ... ... және ... ... әлемі мен оған ықпал етуші араб әлемінің ... ... ... ... К.Қ. ... ... [203], Қ.Ә. Жүністің еңбегі [204] шығыстану саласына зор үлесін
қосып ... ... осы ... ... ... ... ... институтының Жапониядағы Сасакава бейбітшілік ... ... ... ... нәтижесінде жарық көрген қазақстан-
жапон ынтымақтастығының бүгіні мен келешегі мәселесіне арналған жинақтық
еңбекті [205] де ... ... ... ... ... ... бар зерттеулер отандық
тарихнамадағы Азия-Тынық мұхиты ... ... ... ... ... және ... сыртқы саясатының теориялық тұрғыдан
қалыптасуы ... тың ... ... рет ... аз ... құрап отыр. Осы еңбектердің қатарында басты зерттеуші ретінде Д.Б.
Касымованың Азия-Тынық мұхиты аймағындағы ... ... ... [206], Д.В. ... ... ... мен ... өзекті мәселелердің эволюциясы жайлы диссеертациялық
жұмысы [207], сондай-ақ, К.Е. Умаровтың ... ... ... эволюциясы туралы диссертациясы [208] ізденушіге АҚШ-тың
сыртқы саясатындағы ... ... ... ... ... ролін ашып көрсету үшін доктриналық ұстанымды қолдануға және АҚШ-
тың АТА-ғы аймақтық стратегиясы мен Жапониямен ... ... ... ... ... ... ... ықпал етуші факторларды айқындауда
зор септігін ... ... ... ... ... ... ретінде О.О. Должикова, А.С. Каукеновтің біріккен еңбегі [209]
мен Е.С. Карибджанов пен А.С. Карибджановтың бірлескен ... ... ... ... даму үлгісінің ерекшеліктері, соның
ішінде ... да ... ... қарастырылған. Осы қазақстандық
зерттеушілердің пікірі бойынша АҚШ пен Жапонияның қарым-қатынастары Азия-
Тынық мұхиты ... ... ... ... ... ... және бұл пікір Д. Касымованың диссертациялық
жұмысында жиі ... Осы ... ... жұмысқа тікелей қатысы
бар аз да болса зерттеулердің ... өзі ... ... ғылым
саласындағы ізденушілердің бір тақырыппен шектелмей, Жапония мен Азия-Тынық
мұхиты аймағы сияқты тың ... ... ... ... ... және осы ... ... ғылыми жетістік екендігін
айғақтай түседі. Осы бағыттағы зерттеушілердің толқыны ... ... ... ... тың ... одан әрі ... ... еншісінде болмақ деген сенімдеміз.
Диссертациялық зерттеудің ғылыми жаңалығы. Қазақстандық ... рет ... ... ... Жапониямен екіжақты қарым-
қатынастар деңгейінде «қырғиқабақ соғысы» кезеңінен қазіргі кезеңге ... ... ... ... және ... ... ынтымақтастығының қалыптасуы мен эволюциясына
талдау жасалынып, АҚШ-тың ХХ ғасырдың 90 жылдарынан бастап ХХІ ... ... ... ... ... ... мен осы
стратегиядағы Жапонияның ролін кешенді түрде зерттеуге талпыныс жасалынды.
Диссертациялық ... ... өзі ... тарихнамадағы тың
тақырыптардың бірі болып отыр.
Зерттеу жұмысында ұсынылған мақсат пен ... ... ... ... ... ... ашып көрсету үшін келесідей
ғылыми жаңашылдығымен ерекшеленді:
- АҚШ-тың ... ... ... ... ... соғыстың
аяқталуынан бастап ХХІ ғасырдың басына дейінгі ... ... ... ... ... ... анықтау үшін алғашқы рет доктриналық ұстаным
қолданылды, яғни ізденуші 1945 жылдан 2008 жылға ... ... ... ... ... мен ... сыртқы саясатының теориялық негізіне
айналған доктриналық ... ... әр ... ... доктриналар мен
ұлттық қауіпсіздік стратегиясына сәйкес белгілі бір кезеңдерге бөліп, әрбір
кезеңдегі доктриналық құжаттардағы Жапонияның ролі ... және осы ... ... ... ынтымақтастығының деңгейінің даму
барысына зерттеу жүргізілді.
- Алғашқы рет қазақстандық тарих ... ... ... ... ... ... үшін екі ... байланыстарындағы өзгерістерге байланысты жаңаша кезеңдік
бөлініс ұсынылды;
- қазақстандық ... ... ... рет ... ... әскери-
саяси ынтымақтастығы мен ассиметриялық байланыстардан ... ... ... ... ... ... ... шеңберде қарастырылды, яғни ХХ ... ... ... ХХІ ... ... ... ... аралығындағы маңызды
жайттар сарапталды;
- ізденуші алғашқы болып диссертациялық жұмысты ... АҚШ ... ... ... және ... Істер Министрлігі сияқты
маңызды мемлекеттік институттардың ағымдық және тарихи мұрағаттың ресми
құжаттарын, ғылыми ... ... мен өзге де жаңа ... мен ... тіліндегі зерттеулерді пайдаланып, ғылыми қолданысқа
енгізді.
Зерттеудің теориялық және ... ... ... ... ... негізі қазіргі замандағы ... ... ... ... қағидаларына негізделді. Халықаралық
қатынастарды тарихи зерттеудің ... ... ... ... мүмкіндік беретін бірқатар ғылыми әдістер мен ұстанымдарды қолдануды
қажет етеді. Сол ... ... ... ... ... ... мен ... сыртқы саясатындағы Жапонияның ... ... ... ... келесідей ғылыми ұстаным мен әдістер
қолданды: АҚШ-тың сыртқы саясатындағы ... ... ... ... ... үшін алғашқы рет доктриналық ұстаным қолданылды;
АҚШ-тың геоэкономикалық стратегиясындағы ... ... ... ... рет ... ... ... бөлініс тұрғысынан талдау жасауға
талпыныс жасалынды; диссертациялық жұмыстың мақсаты мен ... ... үшін ... мәселелік-хронологиялық ұстаным қолданылды; АҚШ-тың
Жапониямен әскери-саяси және ... ... даму ... ... айқындау үшін тарихи-салыстырмалы әдіс қолданысқа енгізілді;
АҚШ пен Жапонияның ... ... ... ... АҚШ пен ... ... ... және өзге де ресми
институттардың ... ... ... статистикалық әдіс
пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының ғылыми және ... ... ... ... ... мен тұжырымдар халықаралық
қатынастар саласындағы мамандар, ... ... ... ... осы ... ... ... сала
мамандарына қызықты болмақ. Ізденушінің ғылыми қолданысқа енгізген әдістері
мен ғылыми ұстанымдары әрі ағылшын, ... ... ... ... ... ... мен ... осы тақырыпты тереңдеткісі
немесе мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... жаңа ... толқынына қажетті қайнаркөздер ретінде ... ... ... ... мен ... ... ... мекемелермен Қазақстан Республикасының АҚШ-қа қатысты және өзге де
сыртқы саяси басымдықтарына сәйкес бағдарын анықтауда ... ... ... ... мәлімет ҚР-ның орта мектептеріндегі «Жалпы
тарих» пәнін жүргізуде және ЖОО-ндағы жүргізілетін ... ... ... ... ... ... тарихы»,
«АҚШ-тың сыртқы саясаты» сияқты міндетті пәндермен қатар, осы тақырыппен
байланысты арнайы курстарды ... ... ... ұсынылатын тұжырымдар. АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның
ролінің зерттелуі нәтижесінде қорғауға ... ... ... ... АТА-ғы «қырғиқабақ соғысы» жылдарындағы эволюциясы екі
мемлекеттің әрбір кезеңдегі ... ... ... сәйкес
анықталып отырған өзара қарым-қатынастарының белгілі бір ерекшеліктеріне
қарамастан, Ақ Үйдің Жапонияны әлемдік күш орталығы және ... ... ... ... қарастырғандығын растайды.
2) ХХ ғасырдың аяғы ХХІ ғасырдың басындағы жаңа қауіп-қатерлердің
кең таралуы жағдайындағы АҚШ пен ... ... ... қарым-
қатынастарының ерекшеліктері симметриялық өзара қарым-қатынастарды құруға
деген ұмтылыс болып табылады және осы ұмтылыс Жапонияның халықаралық ... ... ... ... мен оның ... ... көрініс табуда.
3) АҚШ-тың геоэкономикалық стратегиясы ассиметриялық ... ... ... ... ХХ ... 90 ... ... деңгейіне дейінгі дамуды бастан өткерді және осы ... пен ... ... ... ... ... ... АҚШ үшін Азия-Тынық мұхиты аймағындағы әскери-саяси ... ... ... ... ... ... ... болып отыр, сол себепті Вашингтон Жапонияны
Қытай мен «азиялық жолбарыстардың» экономикалық өсуіне ... ... ... ретінде қарастырып отыр.
Зерттеу жұмысының сыннан өтуі. Диссертациялық зерттеу жұмысы әл-Фараби
атындағы Қазақ ұлттық университетінің халықаралық ... және ... ... ... дайындалып, қорғауға ұсынылды. ... ... ... ... жарияланған 3 ғылыми мақаласында
және халықаралық қатынастардың өзекті ... ... ... ... ... ... ... көпшіліктің назарына
ұсынылды.
Диссертациялық жұмыстың құрылымы. Диссертациялық зерттеудің ... ... ... ... ... пен ... жету логикасына
бағындырылған және кіріспе, үш тараудан, қорытынды мен пайдаланған деректер
тізімі мен қосымшадан тұрады.
1 АҚШ ПЕН ... ... ... ... МЕН НЕГІЗГІ
КЕЗЕҢДЕРІ
1.1 АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ролі: доктриналық ұстаным
(1945-1989жж.)
Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы халықаралық ... ... ... ... ... ... Себебі осы кезеңде әлемдік
саясаттағы беделді мемлекеттердің ... ... ... орын ... Вестфаль бейбіт реттеуі кезінде қалыптасып, бірнеше
ғасыр бойы сақталып келген көпполярлы жүйе ... АҚШ пен КСРО ... ... әлем ... ... келді. Вестфаль жүйесін алмастырған
бұл жаңа әлемдік жүйе тарихта Ялта-Потсдам жүйесі атауына ие ... ... ... ... ... соғыстан кейінгі әлемдік дамуды
анықтаған екі маңызды конференцияның қызметімен байланысты ... бірі ... ... 4-11 ... өткен Ялта конференциясы, екіншісі - 1945 жылдың
17 шілде-2 тамызында өткен Потсдам конференциясы еді.
Ялта-Потсдам жүйесінің ерекшелігінің бірі - осы ... ... ... ... ... орын алуы еді. ... ... қатысушы ретінде АҚШ КСРО-ға қарсы ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ, әскери одақтастарға да сүйенді. Осындай
тарихтағы ұзақ жылдық тарихы бар, әрі ... ... ... ... ... ... негізі болған одақ Жапониямен әскери-саяси одақ
еді.
Жапониямен қарым-қатынас ... ... ... ... ... саясатында маңызды орынға ие болды. Сондықтан да зерттеушінің
пікірінше ... ... ... ... әскери-саяси одақтас
ретіндегі ролін ашу ... екі ... ... одағын билік
басында болған мемлекет басшыларының жариялаған сыртқы саяси ... ... ... ... ... ... кезеңдерге бөліп
қарастырған жөн. Себебі халықаралық жағдайдың, ... ... ... жағдайдың өзгеруіне байланысты әр кезеңде мемлекет басшыларының
өзіндік жариялаған сыртқы ... ... ... қауіпсіздік
тұжырымдамаларына сәйкес американ-жапон әскери-саяси ... ... ... ... ... ... геосаяси жағдайға
бейімделе отырып, АҚШ әр жылдары өзінің осы ... ... ... ... етіп ... Сол ... ... мұхиты
аймағындағы геосаяси өзгерістер мен «қырғиқабақ соғыстың» әр ... ... ... ... мен ... ... ... кезеңдерге бөліп қарастыруға болады: Бірінші кезең - 1945-
1952 жылдардағы АҚШ елбасысы Трумэн ... ... ... ... және ... ... ету аймағы үшін өзара ... ... ... ... артуы және АҚШ әкімшілігінің
сыртқы саяси басымдықтарындағы зор роліне сәйкес Жапониямен әскери-саяси
одақтастық ... ... ... ... - ... ... ... Эйзенхауэр билік құрған жылдардағы американ-жапон әскери-саяси
ынтымақтастығының кеңейе түсуі және алғашқы ... ... ... ... ... ... ... Үшінші кезең - АҚШ ... мен ... ... ... ... ... жылдардағы кезеңде жаңа
қауіпсіздік келісім-шартының қабылдануына байланысты АҚШ пен ... ... ... және АҚШ ... екі ... ... одақтастықты Вьетнам соғысы барысындағы қолдануы.
Төртінші кезең - 1969-1977 жылдардағы АҚШ ... ... ... экономикалық қуатының артуы мен халықаралық сахнадағы беделді
рольге ие болуына байланысты АҚШ-тың сыртқы ... ... ... ... «бес ... ... ... бір полюс ретінде әрі
«экономикалық ғажайыпты» бастан өткеруші ... ... ... қарқынмен
дамуы жағдайында АҚШ-тың саяси-экономикалық мүдделері үшін қауіп ретінде
Жапонияның ... және ... ... ... ... әскери-саяси одақтас ... ... ... ... ... Бесінші кезең - ХХ ғасырдың 70 жылдарының
ортасынан ХХ ... 80 ... ... ... АҚШ ... Форд
тұсындағы Жапония-АҚШ-Қытай үшбұрышының ... ... мен ... ... ... ... ... Картердің «үш полюсті әлем»
қағидасына сәйкес Вьетнам соғысының ... ... ... ... ... келтіру мақсатындағы Жапониямен ... ... ... ғана ... ... ... тұсындағыдай
АҚШ-Жапония-Қытай және АҚШ-Жапония-Оңтүстік Корея үшбұрышы шеңберінде ... ... ... - «қырғиқабақ соғыстың» ... ... ... ... АҚШ елбасы Рейган әкімшілігі
тұсындағы ... ... ... ... ... ... ... негіздерінің қалануы.
Диссертациялық жұмыстың кіріспе бөлімінде көрсетілген бірінші міндетіне
сәйкес, яғни АҚШ-тың ... ... ... ... саясатындағы
Жапонияның әскери-саяси одақтас ретіндегі ... ашып ... ... ... ... осы ... жеке тоқталып өткен жөн
болар.
Жапон-американ қарым-қатынастарының бірінші кезеңінде, яғни ... ... ... болған 1945-1952 жылдары АҚШ-тың сыртқы саясаты
екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... ... ... ... басына келген жылдар «қырғиқабақ соғыстың»
басталуына сәйкес келді. Сол себепті ... ... ... ... ... ... ... мемлекет ретінде беделін қалыптастыру және
кеңестік жүйеге қарсы күресті бастау ... ... етіп ... ... ... ... ... АҚШ-тың сыртқы саясаты Кеннаның ... ... ... ... ... барысында жүзеге асты
[138, с.58]
Алғаш рет «коммунизмді ... ... ... 1946 жылдың 22
ақпандағы АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... және ... АҚШ-тың төтенше және өкілетті елшісінің
кеңесшісі Кеннан телеграммасында көрініс тапты. Теллеграммадағы ... ... ... ... ... кейіннен 1947 жылғы «Мистер Х»
деген автордың есімімен «Кеңестік әрекеттің себептері» атты ... ... ... ... өте келе ... Кеннан екендігі анықталды. Кеннаның
жарық көрген мақаласының мазмұнына жүгінер болсақ, КСРО тарапынан қауіп ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сол себепті АҚШ
кеңестік экспансияға қарсы тұруы тиіс. Кеннанмен анықталған ... ... тиіс ... ... ... ... ... және Филиппины,
Канада, Гренландия, Исландия, Скандинавия және ... ... ... ... ... немесе АҚШ-тың Трумэн әкімшілігі тұсындағы
«коммунизмді тежеу» ... ... ... ... ... және ... ... жерлерінде АҚШ үшін қажетті күштердің тепе-
теңдігін сақтайтын біршама ... ... ... көзделді [128,
с.35].
Дж.Кеннанның ұсынылған «коммунизмді тежеу» доктринасына сәйкес Трумэн
әкімшілігі КСРО-мен ... ету ... үшін ... сыртқы саяси
жоспарларда алдыңғы орынға қойып, осы ... ... ... Кеннанның
мақаласында көрсетілген мемлекеттермен әскери-саяси одақтастықты дамытуға
кірісті. АҚШ әкімшілігі белгілеген ... ... ... ... да
болды.
АҚШ-тың сыртқы саяси жоспарлардағы ролінің артқандығын ... ... ... ... ... ... болады.
Яғни, 1949 жылғы Ұлттық Қауіпсіздік кеңесінің құжатында Жапонияға ... ... ... соғыс жағдайында Жапонияның мүмкіндіктері
оның кімнің мүдделерін қамтамасыз етуде пайдалануы елеулі ... ... ... ... ... - деп атап ... [22, ... ... ... ... ... ... етіп алған Трумэн
әкімшілігі оны жүзеге асыруға кірісті. Доктринаның қолданысынан Азия-Тынық
мұхиты аймағы да шет қалмады.
АТА-ғы ... ... ... ... ... ... осы аймақтағы өзгеріске түскен геосаяси ... әсер ... ... геосаяси жағдайдың өзгеріске түсуіне Кеңес Одағының
милитаристік Жапонияға қарсы соғысқа қатысуы нәтижесінде Азия ... ... ... күш ... ... ... байланысты
болатын. Яғни, АҚШ-тың АТА-ғы қауіпсіздік саясатын ... ... ... орын алды: Қытайда азаматтық соғыс орын алды және осы
соғыста кеңестік сипаттағы және КСРО-мен ... ... ... ... мүдделі жаңа мемлекеттің пайда болуымен аяқталды, 1945 жылы
17 тамызда тәуелсіз Индонезия Республикасы құрылды, 1945 жылы 2 ... ... ... ... 1945 жылы ... Лаостың
тәуелсіздігі жарияланды.
Осындай геосаяси өзгерістерді ескере отырып, АҚШ «коммунизмді тежеу»
доктринасын ... ... ... Оны ... ... ... әкімшілігі
КСРО-ның ықпалына қарсы тұруда аймақтық саясатта Қытайға сүйенуге ұмтылған
болатын. Алайда 1949 жылы ... ... ... аймақтық саясатта
кеңестік ықпалға қарсы тұруда өзге одақтастарды іздеу ... Осы ... АҚШ ... ... жөн деп ... ... ... одақтасқа айналдыру саясаты оның
Жапониядағы оккупациялық саясатынан бастау алған болатын. Жапонияға қатысты
бейбіт ... ... ... ... ... ... бас қолбасшысы Макартурдың жетекшілігімен жүзеге асқан АҚШ-тың
оккупациясын екі кезеңге ... ... ... ... - АҚШ-тың Қиыр
Шығыстағы негізгі қарсыласы мен бәсекелесін жоюға ұмтылған 1945-1948 жылдар
аралығын ... ... - ... ... Республикасының құрылуынан кейін
және Кореядағы соғыстан кейін Жапонияны өзіне ... ... яғни ... ... деп аталған саясат жүзеге асқан 1948-1952
жылдар аралығын қамтиды [185, р.40].
Оккупацияның алғашқы ... ... ... ... және ... ... Американ басшылығының осы
мақсаты «Оккупацияның бастапқы кезеңіндегі ... ... ... ... ... деген құжатпен анықталды. Құжаттың
мазмұнында оккупация мақсаттары төмендегіше анықталған: ... ... ... ... пен ... ... ... қамтамасыз
ету, сондай-ақ, өзге мемлекеттердің құқықтарын құрметтейтін және ... ... мен ... көрініс тапқан американдық
мақсаттарды қолдайтын ... және ... ... ... [6]. ... ... жүзеге асыру үшін американдық үкімет әр алуан ішкі
экономикалық және саяси реформаларды жүзеге асырды. ... бірі ... ... ... ... анықтаған жаңа Ата заңының қабылдануы.
Ата заңға 1946 жылы қазанда қол қойылып, өз ... екі ... ... жылы 3 ... енді. Осы құжаттың мазмұнын дайындауда Жапонияда
оккупациялық саясатты жүзеге асырған Трумэн ... ... роль ... ... оның ... ... ... өзгертулер ең алдымен, американ
мүдделерін қамтамасыз еткен болатын. Атап ... ... ... бірі - ... Ата ... 9-бабына сәйкес Жапонияның
халықаралық дауларды шешудің жолы ретінде соғыстан бас тартуы және ... ... ... ... салынуы [33]. Осы бап арқылы ... ... ... дүниежүзілік соғысы қарсаңында және барысындағы
милитаристік жоспарларынан бас тартып, американ ... ... ... ... сұраныстарын қамтамасыз eтe алатын мемлекет ретінде
қалыптастыруды көздеген болатын. Жапониядағы АҚШ-тың ықпалына ... ... ... ... Макартурдың бастауымен ел ішінде
жер реформасы, жаңа Додж ... ... ... ... ... да ... бастады. Сонымен қатар, милитаристік идеялар ... ... ... ... да ... ... ... Осы саясаты арқылы Трумэн әкімшілігі оккупацияның бірінші
кезеңінде АТА-дағы ... ету ... ... мақсатында Жапониядағы ролін
күшейтуге әркеттенді.
Оккупацияның екінші кезеңі ... ... ... АҚШ үшін ... ... қарсыластың кейінгі жылдарда
одақтасына айналдыру қажеттілігі туындады. ... ... ... әскери күш-қуатын қалпына келтіру мақсатында экономикалық көмек
көрсетіп қана қоймай, Жапониядағы АҚШ-тың ... ... ... ... екі ... әскери-саяси одағын қалыптастыратын құқықтық негізді
орнату қажеттілігін ұғынды [141, с.78].
Трумэн әкімшілігі АҚШ пен Жапонияның әскери-саяси ... ... ... ... дайындыққа қызу кірісті. Осы
әкімшілік тұсындағы АҚШ пен Жапонияның әскери-саяси одағының дамуы ... ... ... ... қабылданды:
- 1951 жылы 4 қыркүйекте қабылданған Сан-Францискодағы Жапонияға
қатысты бейбіт келісім-шарт;
- 1951 жылғы 8 қыркүйекте қол ... АҚШ пен ... ... кепілдігі туралы келісім-шарт;
- 1951 жылғы қауіпсіздік келісім-шартының үшінші бабына сәйкес
қабылданған 1952 жылы 28 ақпанда жапондық территорияда ... ... ... ... ... ... ... жылы 4 қыркүйекте қабылданған Сан-Францискодағы Жапонияға қатысты
бейбіт келісім-шартқа келісу туралы ресми мәлімдеме АҚШ-тың ... Д. ... ... ... ... ... қызметін атқарған Э.
Бэвинмен кездесуден ... 1949 ... ... ... Олар ... АҚШ пен Англия қысқа мерзімде Жапониямен бейбіт келісім-шартты
дайындауға кірісу қажеттілігі туралы ... ... ... ... келісім-шарт туралы мәселе Трумэн мен ... ... 1950 ... ... кездесудегі келіссөздердің кезінде ... Бұл ... ... келісім-шарттың жалпы ережелері анықталды.
КСРО мен Қытай осы ... қол ... ... бас ... ... ... міндетті түрде өтуі тиіс деп шешілді. Қандай да
жағдайда болмасын ... ... ... ... тағы ... жылға қалдыру шешілді [126, с.50-52].
1951 жылы 4 қыркүйекте ... ... ... ... ... шарттарын қарастыру мақсатында 52 мемлекеттің өкілдері бас қосты.
Конференцияға ҚХР, ... ... ... КХДР және ... ... ... және Бирма қатысудан бас ... ... ... ... ... ... келісім-шартқа
1951 жылы 8 қыркүйекте КСРО, Польша және Чехословакиядан басқа 48 мемлекет
қол қойды. Шарт 7 ... 27 ... ... Бірінші бөлімнің шарттарына
сәйкес келісім-шарттың ... ... ... ... ... ... ... соғыс жағдайы аяқталған деп жарияланады. Жапония
Корея тәуелсіздігін мойындады және ... ... ... ... ... ... ... аралы және Тынық мұхиттағы өзге де
аралдардан бас тартты.
АҚШ үшін аса ... ... ... ... ... бұл ... ... жүрегі» болған 5-6 баптар еді. 5-бапқа сәйкес
Жапония БҰҰ-ның Жарғысындағы негізі қағидаларға сүйене отырып, әрекет ... ... сай ... ... ... ... ... 90 күндік мерзімде шығарылуы тиіс. ... бұл шарт ... ... ... көпжақты келісімдердің нәтижесінде және соларға
сәйкес жапондық территорияларда ... ... ... ... ... кедергі бола алмайды» [5]. Яғни осы бап арқылы АҚШ-тың қарулы
күштерінің Жапонияда қалуына, яғни ... ... ... және сол
арқылы «коммунизмді тежеуге» бағытталған саясатын жүзеге асыруға ... пен ... ... ... одақтың негізін қалаған
келесі маңызды екіжақты құжат - 1951 жылғы қауіпсіздік ... ... Оған 1951 жылы 8 ... ... тарабынан премьер-министр
Есида мен АҚШ тарабынан мемлекеттік хатшы Ачесонның қатысуымен Сан-
Францисско ... ... ... ... ... ... әскери орналасуын сақтау туралы бабын толықтыру мақсатында
Сан-Францисско келісім-шартынан ... қол ... ... мен ... ... байланыстарды орнатқан осы келісім-шарт ... бес ... ... Келісім-шарттың преамбуласында: «Өзіндік және
ұжымдық ... ... бар ... ел ... ... «өзінің қорғанысы
бойынша уақытша шара ретінде Құрама Штаттардың өз әскерлерін Жапонияда және
оған жасалынатын шабуылдың алдын алу үшін ... ... ... орналастыруын қалайды», - деп атап өтілуі арқылы келісім-
шартқа қол қойылудың себебі ... ... ... ... ... ... АҚШ өзінің жерасты, әуедегі
және теңіз күштерін Жапонияда және оған таяу ... ... ... ... Бұл күштер халықаралық жағдайдағы бейбітшілік пен ... ... ... ету және ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін», сонымен ... ішкі ... мен ... басу ... ... осы бап арқылы іс жүзінде екі тараптың ... ... ие ... ... ... ... ... қарулы күштерінің
қолдауымен шешуі анықталды. 2-бапқа сәйкес ... ... ... ... ... ... ... және өз
территориясын үшінші бір ... ... ... транзит ретінде
пайдалануына рұқсат беруге тиым салынды. Екінші баптың негізінде ... өзге ... ... ... кедергі жасауға және өзінің
толыққанды бақылауын орнатуға әрекеттенді. Келісім-шарттың 3-бабы бойынша
Құрама Штаттардың Жапониядағы және оған таяу ... ... ... ... ... шарттар екі үкіметтің арасындағы ... ... ... 4-5 ... ... ... мерзімі
шектелмеді және оның күшіне енуі өзара бекітілу грамоталарымен алмасуынан
кейін жүзеге асатындығы жайлы айтылған [2]. ... осы бап ... АҚШ ... ... ... әскери одақты ұзақ мерзімде сақтауға
мүдделілігін байқатты.
Жапония мен АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... - 1952 жылы 28 ... жапондық территорияда
американдық қарулы күштердің орналасуы шарттары туралы әкімшілік келісім.
Бұл келісімге АҚШ пен ... 1951 ... ... ... туралы
келісім-шарттың үшінші бабына сәйкес қол қойған болатын. Келісім мазмұнына
сәйкес АҚШ Жапония ... ... ... ... ... қалаған қаруды пайдалануына, сондай-ақ, қауіпсіздікті қамтамасыз ету
мақсатында әскери база ретінде территорияны кеңейте алу құқығына ие ... ... ... ... Жапониядағы ықпалын күшейтіп, оның
толыққанды бақылауын орнатуына мүмкіндік ... Осы ... ... өз ... ... ... айырылды.
Американдық әскери қызметшілерге және ... ... ... және өзге де маңызды басымдылықтар берілді» [4].
Трумэн ... ... қол ... ... ... ... 1951 жылғы қауіпсіздік кепілдігі туралы келісім-шарт және 1952 жылғы
жапондық территорияда ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде АҚШ Жапонияның территориясында
қарулы ... ... ... ... ... ... жоспарларын жүзеге
асыруда плацдарм ретінде Жапонияны пайдаланудың ... ... ... өз әскерін күшейтіп қана қоймай, өз мүдделеріне сәйкес қолданылуы
мүмкін ... да ... ... ... ... ... әрі экономикалық күш-қуатын шикізаттық тапсырыстарды орында маңызды
роль атқаратын экономикалық одақтасқа айналдыруға ұмтылды. Осы мақсаттардың
жүзеге асуы және ... ... ... ... ... жоспарын жүзеге
асырудағы Жапонияның ролінің артуы біріккен келесі әрекеттерден көрініс
тапты: Біріншіден - Кореядағы ... ... ... барысында жапондық
компаниялар американдық қарулы күштердің тапсырыстарын орындап, АҚШ-тың
стратегиялық жоспарларын жүзеге ... ... ... Жапония
территориясы Кореяда БҰҰ-ның туының астында әрекет еткен ... ... ... ... АҚШ ... ... ... арта
түсті. 1952 жылдың мамырынан Эйзенхауэр билік басына келген 1953 жылдың
маусымына ... ... ... ... 2 мыңдай әр алуан ... 7656 ... ... ... ... сияқты мылтықтар, 400 мың
реактивті снарядтар, 2,3 млн. миналар, 2,2 млн. ... т.б. ... Яғни 1950 ... ... ... ... ... барысында
қару-жараққа және әскери ... ... ... жапон
өнеркәсіптеріне сұраныс арта түсті. Нәтижесінде ... ... ... ... жапон экономикасына американдық
тапсырыстардан түскен табыс 2,5 ... ... ... [181, ... Сондай-
ақ, осы жылдардағы американдық әскери тапсырыстар «қырғиқабақ соғысы»
барысындағы Жапонияның әскери-өндірістік ... ... ... ... - ... мен ... арасындағы 1952 жылғы ... ... ... шешім қабылдаудың механизмі ретінде ... ... ... ... Комитетті құрудағы мақсат АҚШ-тың
әскерлерімен қолданылатын базалар мен объектілерді, жаттығу полигондары ... жер ... мен ... эксплуатациялауға қатысты және
Жапониядағы американдық қарулы күштердің ... ... ... үшін бас қосу. Құрамына Жапония тарапынан СІМ-нің американдық
департаментінің төрағасы мен ұлттық қауіпсіздік басқармасының (ҰҚБ) ... ... ал АҚШ ... Жапониядағы АҚШ-тың қарулы
күштерінің штабының бастығы мен елшінің кеңесшісі кіреді және екі ... бас ... ... ... ... ... - ... әскери қатысуына
жағдай жасалынды және Жапонияның дербес қарулы ... ... ... ... ... әскерлер 18 район, 35 ... ... үшін ... порттар тағы басқа да әскери жаттығуға қажетті
көлік және ... ... ... ... ... ... АҚШ пен
Жапонияның әскери-саяси одағы мәселесінде АҚШ-тың Трумэн ... да ... ... ... ерекше көңіл бөлді. 1951 жылдың
қаңтарындағы ... ... ... келісім-шартына» келісу туралы
келіссөздерде-ақ, американдық үкіметтің арнайы ... Дж. ... ... ... ... келісудің шарты ретінде Жапонияның 350 мыңдық
армияны құруын және өз ... мен ... ... қамтамасыз
етуде басты жауапкершілікті алуын талап етті. ... ... ... Ата
заңының 9-бабын ескере отырып, елдің әскери күш-қуатын ... ... ... ... ... ... ... бірте-бірте және реттелген
дамытуды көздеді. Сол ... ... ... ... ... енгізілді. 1950 жылғы 8 шілдедегі оккупациялық әскерлердің штабы
негізінде 1950 жылғы 10 ... ... ... жарлығына сәйкес
құрылған 75 мыңдық «резервтік полицейлік корпустың» атауы өзгертілді. Яғни,
1952 жылы 27 мамырда «резервтік полицейлік корпустың» «қауіпсіздік ... ... және ... адам санының 110 мыңға көбейтілетіндігі
туралы заң қабылданды. Қарулы ... ... ... ... теңіз
қауіпсіздігінің басқармасы да «теңіз ... ... ... [179, ... ... ... окуупациялық саясаты барысында өзінің
толыққанды ... ... ... геосаяси мүдделерін жүзеге асыру
мақсатында ... ... ... байланыстардың құқықтық
негізін қалап және осы құжаттарға сәйкес алғашқы ... ... ... ... ... ... Жапонияны шикізатпен қамтамасыз етудің
әрі өзге аймақтағы мемлекеттерге өз ... ... ... ... ... ... АҚШ ... Трумэн билік басында болған 1945-
1952 жылдар аралығы АҚШ пен ... ... ... ... ... мен ... ... арқылы әскери-саяси
ынтымақтастықтың қалыптасу кезеңі болуымен ... Осы ... ... ... ... ... Трумэн әкімшілігінің негізгі
мақсаты Жапонияны әскери-саяси одақтасқа айналдыруға ... ... ... құқықтық негіздері қаланып, келісілген Корея соғысындағы өзара
көмек сияқты ... ... ... асты.
Эйзенхауэр билік басына келген 1953-1961 жылдардағы екінші кезеңде
жапон-американ әскери ынтымақтастығы кеңейе түсті. Осы кезеңде ... ... АҚШ пен ... қару-жарақтағы бәсекелестігі өрши түсті,
сондай-ақ, екі тарап ықпал ету аймақтары үшін күресін жалғастырған болатын.
Сондықтан да АҚШ-тың ... ... ... да ... ... АТА-ға
қатысты саясатта жетекшілікке алынған жаңа доктриналармен ... ... ... ... ығыстыру» және «домино» атауларымен
белгілі.
Трумэн әкімшілігі тұсындағы ... ... ... ... ... ... Билік басына келген
республикандық жаңа әкімшілік Трумэннің ... ... ... ... ... ... бағыттайтын тиімсіз доктрина ретінде
сынға алынған болатын. Республикандықтар оның ... ... ... жоспарды ұсынды. Осы жоспар тарихта «коммунизмді ығыстыру» ... ... рет осы ... ... ... 1952 ... «Лайф» журналындағы мақалада республикалық партияның қайраткері
Дж.Ф. Даллеспен ұсынылды. Оның 1953 жылғы ... ... жаңа ... ... ... ретінде
тағайындалғаннан кейін, «Лайф» журналында ұсынылған постулаттары АҚШ-тың
сыртқы ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасы екі басты құрамдас бөліктерден - «жаңа көзқарас»
және «жаппай жаза» атты доктриналардан тұрды. «Жаңа көзқарас» ... ... - ... ... ... ... ядролық құрамдас
бөлігін қамтамасыз ету қарулы ... ... ... ... ... Яғни ... ... арқылы АҚШ «қырғиқабақ соғыста» қару-
жарақ бәсекелестігінде ядролық қаруларға басымдылық бергендігін әрі келешек
саясаттың ... ... ... сипатқа ие болатындығын байқатты. Ал
«жаппай жаза» ... ... 1954 жылы 12 ... ... ... Нью-Йорктік Кеңесте сөйлеген сөзінде жарияланып, ... ... ... ... инструменті ретінде қарастырылды.
Доктринаға ... ... ... ... ... ... қалауымыз бойынша жедел жауап беруді» ұсынды [193, р.76-78].
АҚШ-тың АТА-ға қатысты стратегиясын анықтауда ... ... ... ... ... да ... роль ... доктринасы алғаш рет Трумэннан кейін билік басына келген АҚШ-тың
елбасысы Дуайт Эйзенхауэрмен 1954 жылы 7 ... Ақ ... ... ... Оның ... ... қатарланып тұрған домино
тақтайшаларының бірі ... ... ... ... тигізетіндей бір
елде орын алған революциялық өзгерістер өзге ... ... де ... ... ... не болмаса Азиядағы кіші аралдағы бір
мемлекеттің американдық бақылаудан шығуы жағдайында көршілес орналасқан
Жапония ... ... ... ... оның ... ... ... қаупі туындады. Сол себепті АҚШ Жапониямен әскери-саяси ... аса ... ... Осы ... АҚШ пен Жапонияның әскери-саяси
одағын дамытуда ... ... ... саясаты жалғасын тапты, алайда
алдыңғы кезеңге қарағанда екі мемлекеттің әскери-саяси байланыстарында ... ... ... ... және ... ... саяси әрекетінде
«коммунизмді тежеу» доктринасына сәйкес шабуылдық сипатқа ие ... ... ... А. ... ... сүйенер болсақ, АТА-ға
«қырғиқабақ соғыстың эспорты», яғни тасымалы орын ... ... ... Осы ... ... ... шешуші роль атқарған келесідей
оқиғалардан көрініс тапты: біріншіден - ... ... ... ... ... ... қақтығыстық сипатқа ие
болуындағы ықпал етуші кеңестік тәртіпті қолдаған ... ... - КСРО мен ... ... ... ... ... мақсатындағы
Трумэн әкімшілігі тұсында басталған соғыстың аяқталуы. Осы ... ... АҚШ ... ықпалға қарсы төтеп беру үшін АТА-ға қатысты
стратегиясында ... ... ... ... осы ... ... ... одақтарды нығайту және жаңа одақтарды құру деп есептеді. Сол
себепті АҚШ Жапониямен әскери-саяси ынтымақтастықты ... ... ... ... Эйзенхауэр әкімшілігі тұсында Жапониямен әскери-
саяси одақтастығының нығаюына келесі ... ... ... ... ... қуатының артуы. Жапония Корея соғысы
барысындағы ... ... және ... ... ... көмегінің
арқасында экономикасын жақсартты. АҚШ-пен әскери-саяси одақты кеңейте
отырып, жапон үкіметі елдің экономикалық ... ... ... ... жапондық экономиканың жақсаруының басты себебі оның басқа ... ... ... ... аз ... болатын.
2) Жапонияның халықаралық сахнадағы екінші дүниежүзілік ... ... ... ... әрі ... ... ... субъект ретінде әрекет етуге бағытталған алғашқы қадамдарды жасауы.
Жапонияның осындай сыртқы саяси қадамдарының ... бірі ... ... ... ескере отырып, жапон үкіметінің КСРО-
мен 1956 жылы 19 қазанда ... ... ... ... ... декларацияға қол қоюын атауға болады. Сондай-ақ, Жапонияның БҰҰ-ға
қабылдануы да оның ... ... ... ... ... ... ... халықтың АҚШ-тың әскери қатысуына
қатысты наразылығы арта түсті. Жапониядағы АҚШ-тың армиясының қатысуы ... ... ... ... ... етуі халықтың
наразылығын тудырды. Американдық ... өз ... ... ... 1953 жылдың қазанынан 1956 жылдың желтоқсанына дейін әр ... ... бар ... ... қызмет етушілердің үстінен 12581
арыз түсіп, ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық пікірдің қай деңгейде болғанын 1950, 1953, 1957
және 1958 жылдардағы халықтың арасында өткізілген сұраудың нәтижелерінен-ақ
байқауға ... 1950 жылы ... ... ... ... сұрау өткізілгендердің 30%-ы қолдаса, ал 1958 жылы тек ... ... ... 1950 жылы ... ... ... көрсеткендер 38%-ды құраса, 1958 жылы 58%-ды ... ... ... ... ... ... ... тұсында екі
мемлекеттің әскери-саяси одағын нығайтуға бағытталған келесі іс-шаралар
қабылданды: біріншіден - екі ... ... ... ... ... қол ... екіншіден - кеңес алу механизмін
күшейту мақсатында жаңа органдар ... ... - ... саны ... және жапондық қарулы ... ... ... ... ... ... болсақ, АҚШ пен Жапонияның арасындағы қабылданған
1951 жылғы келісім-шартты қайта қарау туралы ресми келіссөздер 1958 жылы ... ... ... істер министрі Фудзияма және АҚШ-тың Жапониядағы
елшісі ... ... ... Жапондық үкіметтің алдында
қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... мен
міндеттер тұрды: келісім-шартты тең құқықты сипатқа ие болуына ұмтылу; ... ... ... ... ... ... ... күшейту; Рюкю аралдарына қатысты әкімшілік ... ... ... ... экономикалық өсуін ескере отырып,
әскери-саяси келісім-шартқа экономикалық сипат ... ... ... ... ... өзінің қарулы күштерін күшейту; американдық
әскерлердің Жапонияның ішкі істеріне араласуына мүмкіндік бермеу; АҚШ-тың
Жапониядағы әскерлерінің ... ... мен ... ... ... ету мерзімін өзгерту.
Американдық басшылық алдында болса, жаңа екі мемлекеттің арасындағы
әскери-саяси құжатты қабылдауда келесідей ... ... ... ... қосқандағы келісім-шарттың ықпал ету аймағын кеңейту; Жапонияны
біріккен қорғанысқа қатысуға ... ... өз ... ... ... [212]. Нәтижесінде осы міндеттерді алдына қойып
келіссөздерді жүргізген АҚШ пен ... ... ... ... кепілдігі туралы келісім-шартқа 1960 жылы 19 қаңтарда қол
қойды. Американдық делегация АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы ... ... ... ... және ... ... ... Киси бастаған 5
адамнан құралды. 1951 ... ... мен ... ... ... ... келісім-шарттың 3-бабы негізінде дайындалған бастапқы
әкімшілік келісім аты «АҚШ пен Жапонияның арасындағы ... ... ... ... туралы келісім-шарттың 6-бабы негізінде
келісілген АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... дислокациясы туралы келісім» деп өзгертілді.
1960 жылғы 19 қаңтардағы АҚШ пен ... ... жаңа ... ... ... 10 баптан тұрды. Бірінші бап бойынша ... ... ... ... ... қарастырылғандай бейбіт
жолдармен шешуге және БҰҰ-ның нығаюына барлық қолдан келер ... ... ... ... сәйкес АҚШ пен Жапония бейбіт әрі достық
қарым-қатынастарды жалғастыру және экономикалық өзара қарым-қатынастарды
нығайтуға ниеттері анықталды. Осы ... ... ... ... ол ... ... ынтымақтастығының құқықтық негізін құраған алғашқы
баптардың біріне айналды және АҚШ-тың ХХ ... 60 ... ... ... ... ... етті. Үшінші бап
бойынша тараптар үздіксіз және ... ... және ... көмек арқылы
дербес және ынтымақтаса отырып мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін қолдап, дамытады.
Жапония өз әскери күш-қуатын ... ... ... Аталған бап
бастапқы 1951 жылғы АҚШ пен Жапонияның ... ... ... ... ... ... Штаттары Жапонияның өзі уақыт өте
келе тікелей және жанама шабуылға қарсы ... ... ... ... алады» деген баптан өзгешеленіп, Жапония өз әскери күш-
қуатын күшейтуге, яғни ... ... ... ... ... ... бап ... тараптар қажеттілік туындаған жағдайда
және бір ... ... ... қауіпсіздігіне қауіп және Қиыр
Шығыстағы халықаралық ... пен ... ... ... жағдайда
өзара кеңесуге уағдаласты. Яғни осы бап арқылы тараптар өзара ... Қиыр ... ... да ... ... ... ... келісім-шартының маңызды бабы болып табылатын бесінші бапта:
«Әрбір тарап Жапония басқаруындағы территорияларында келісім-шарт жасасқан
екі тараптың ... ... ... ... осы ... шабуыл Жапонияның
өзінің бейбітшілігі үшін қауіп ретінде қарастырылатындығын мойындайды және
Жапония ортақ қауіпке қарсы тұру үшін ... ... ... мен
процедураларына сәйкес шараларды ... ... ... ... ... ... қауіп ретінде қарастырылатын шабуыл туралы және оған
қатысты қабылданған шара туралы бірден БҰҰ Жарғысының 51-бабына ... ... ... ... ... ... Осы ... Қауіпсіздік
Кеңесінің халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қалпына келтіру және
сақтау үшін ... ... ... ... - ... Яғни,
бесінші баптың негізінде жапон басшылығы АҚШ-тың Қиыр Шығыстағы әскери-
саяси ... ... ... тұжырымдамасының өзіне қатысты
қолданысының көрінісі ретінде сәйкес екі ... ... ... ... қауіпке өзінің де қарулы күштерімен атсалысуда
қатысуға міндеттенді. Алтыншы бап бойынша АҚШ Жапония ... ... ... ... бейбітшілік пен қауіпсіздікті ... ... ... және ... ... ... күштерін
қолдануға құқылы. Осы бап бастапқы қауіпсіздік келісім-шартының бірінші
бабын қайталады, алайда бір ... - жаңа ... ... ... ішкі ... басу ... туралы шарт
алынып тасталынды. Жетінші бап ... ... ... ... ... БҰҰ-ның жарғысына қайшы келеді деп ... ... 8, 9, ... ... ... ... бастапқы шарттың
әрекеттілігінің аяқталуы және жаңа келісім-шарттың 10 ... ... және одан шығу ... ... ... онда ... бірі ... денонсациялау туралы мәлімдегенге дейін бірден
әрекет ету мерзімі ... ... ... мен ... ... одағын дамытуға бағытталған екінші іс-
шара АҚШ пен Жапонияның шешім қабылдау ... ... ... ... мен ... ... Кеңесі сияқты жауапты органдардың
құрылуы болып табылады.
Жапонияның премьер-министрі Кисидің АҚШ-қа іссапарынан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... 1957
жылы 6 тамызда жапон-американ қауіпсіздік комитетінің құрылуы ... Оның ... ... ... ... істер министрі мен
қорғаныс басқармасының бас директоры, ал американдық тараптан Токиодағы АҚШ-
тың ... және ... ... ... ... күштерінің бас қолбасшысы
немесе Жапониядағы АҚШ-тың қарулы күштерінің басшысы ... 1960 ... ... жаңа ... ... ... қатысты алмасқан ноталарда
осы органның Кеңес беруші қауіпсіздік комитеті деп аты ... ... ... Жапонияны Құрама Штаттардың стратегиялық
жоспарларына одан әрі ... және ... ... ... сәйкес екі
тараптың әскери талпыныстарын коррдинациялау болып белгіленді.
1956 жылы 2 шілдеде Жапонияда Ұлттық қорғаныс кеңесі құрылады. ... ... ... ... ... анықтайтын, сондай-ақ, қарулы
күштерді жасақтау мен әскери өнеркәсіп саласын ... ... ... ... жоғарғы кеңес беруші орган болып анықталды.
Ұлттық қорғаныс кеңесінің құрамына кіретіндер: премьер-министр, портфельсіз
министр (іс ... ... ... ... ... ... ... министрі, Ұлттық қорғаныс басқармасының бастығы және Экономикалық
жоспарлау басқармасының бастығы [213].
АҚШ пен Жапонияның әскери байланыстарындағы келесі іс-шара екі тараптың
қарулы ... ... ... ... яғни ... қарулы
күштердің жапон территориясында қысқартылуынан көрініс тапты. Эйзенхауэр
билік басында болған ... ... ... саны ... ... ... жылдар аралығында Жапониядағы американдық құрлықтағы әскер саны
260 мыңнан 45 мыңға ... ... ... ... ... ... наразылығын ескеруімен байланысты болды. Сондай-ақ, Жапонияның
өзіндік қарулы күштерін күшейтуіне бағытталған үміттен ... ... ... ... ... бас қолбасшысы адмирал Стамп
баспасөз ... АҚШ ... ... жаңа ... ... американдық армияның әскери күшінің орны әлсіремейді», - деп
мәлімдеген болатын [126, ... ... ... ... ... ... ... күштерін дамыту өз жалғасын тапты. Эйзенхауэр
билігі тұсында Жапонияның шабуылға қарсы тұра алатын алғашқы ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асырыла
бастады. Осы мақсатта ... ... ... ... ... қорғаныстық қабілетін арттыруға қадам жасалынды: өзіндік
қорғаныс күштері ... заң; ... ... саласындағы негізгі бағыт;
қорғаныс қабілеттілігін 1958-1961 жылдарға қамтамасыз етуге бағытталған
жоспар.
Өзіндік қорғаныс ... ... заң 1954 жылы 9 ... ... ... ... ... қорғаныс басқармасы және Жапонияның үш құрамдас
бөліктерден - құрлықтағы, әскери-теңіз және ... ... ... ... ... ... екінші бабына сәйкес, ... ... ... ... ... басқармасының бастығы, әкімшілік
мәселелер бойынша ... ... ... және ... ... ішкі ... ... академиясы, әскери-медициналық
академия, штаб бастықтарының біріккен ... ... ... ... ... т.б. кіреді. Құрлықтағы өзіндік қорғаныс
күштері заң бойынша құрлықтағы әскердің штабынан, штаб ... мен ... ... мен ... құралған. Әскери-теңіз және әскери-әуе
күштері де осындай ... ... ... ... бабы ... өзіндік
қорғаныс күштерінің маңызды ... ... ... ... ... ету ... мемлекетті тікелей және ... ... ... ... Кейінгі баптарында да екі тараптың өзара
әскери көмектің қандай сипатта болатындығы жайлы ... ... ... ... ... үкімет басшысы ретінде басты басқарушы әрі
өзіндік қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы болып табылады. Сегізінші ... ... ... және ... болатын Ұлттық
қорғаныс басқармасының бастығы үш топқа ... ... ... штаб
бастықтары арқылы жетекшілік пен басқаруды жүзеге асыру өкілеттігіне ие.
Яғни, 1950 жылы ... ... ... полицейлік корпус» және
«ұлттық қауіпсіздік корпусы» ішкі полицейлік қызметтерді атқару ... ... ... ... ... аталған корпустан мүлдем
ерекшеленді, себебі осы қарулы күштерге ... ... ... ... ... жүктелген болатын. 1954 жылдың 1 шілдесінде өзіндік қорғаныс
күштердің саны 152115 адам ... ... ... ... ... - ... ал ... күштерінің саны - 15808 адамды және әскери-әуе
күштері - 6287 адамды, біріккен штаб бастықтарының ... - 20 ... [148, ... ... ... ... мен ... анықтаған
құжаттардың келесісі 1957 жылы 20 мамырда Жапонияның ... ... ... ... ... қабылдаған «Ұлттық қорғаныс саласындағы негізгі
бағыт» атты құжат болды. Осы ... ... ... ресми қорғаныс
саясатының қағидалары анықталған: халықаралық қауымдастықтың ... мен ... ... ... ... ... және ... патриоттық сезімдерін дамыту, Жапонияның
қауіпсіздігі үшін берік негізді қалау; ұлттық ... және ішкі ... ... өзіндік қорғаныс үшін қажетті қорғаныс мүмкіндіктерді
белсенді және тиімді дамыту; АҚШ-пен ... ... ... агрессияға
төтеп беруде пайдалану. «Ұлттық ... ... ... ... ... ... күштерінің жасақталуы Жапонияға «ядролық қолшатыр»
ретінде қорғаумен қамтамасыз еткен АҚШ-пен одаққа ... ... ... жылдары өзіндік қорғаныс күштерін бірте-бірте көбейтуге бағытталды.
Осы аталған ... ... ... ... ... ... саны 204105 адамға, соның ішінде құрлықтағы қарулы күштер 160000
адамды, әскери-теңіз күштері 24146 адам, әскери-әуе күштері 19925 ... ... штаб ... ... 34 ... ... Сондай-ақ,
өзіндік қорғаныс күштерінде өз еркімен 19396 азаматтық қызмет етушілер
жұмыс істеді [145, с.84].
Жапонияның ... ... ... ... әрі ... ... ... бір құжат бұл - ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін
қамтамасыз етуге бағытталған жоспар 1957 жылы маусымда 4 жылға ұсынылған
болатын және осы ... ... ... ... ... ... Жапонияның қорғаныс қабілетін арттыруға бағытталған. Алғашқы
қорғаныс қабілеттілігін қамтамасыз ... ... ... ... ... Жапониядағы АҚШ-тың қарулы күштерінің санының қысқаруымен
байланысты жапондық құрлықтағы қарулы ... ... ... ... қабылданған қорғаныс жоспары шын мәнісінде аса маңызды құжат
еді, ... осы ... ... ... ... күштерінің қалыптасуына
ықпал етуімен қатар, жапондық күштердің «экономикалық ... ... ... ... өз мемлекетінің егемендігін қорғауда және
Жапонияға жағалаулас аймақта қауіп төнген ... ... ... отырып, бірлескен қорғаныстық жүйеге жәрдемдесетіндігін көрсеткен
болатын. Жапонияда қабылданған осы ... ... ... ... ... ... ... теңіз күштері және әскери әуе күштері ... ... әрі ... ... ... бес ... мерзімге
арнайы құрамы бекітіліп, белгіленген болатын. Осы жоспар бойынша жапон
ұлттық қорғаныс басқармасының дайындаған осы ... ... ... шын ... жүзеге асқан қарулы күштердің ... мен ... ... ... ... көрсетеді (Кесте 1).
Кесте 1 - 1957-1961 жылдардағы Қорғаныс қабілеттілігін қамтамасыз етуге
бағытталған жоспар
|Қарулы ... ... ... ... ... |
|күштерді|бөлімшелері, қарулануы |жоспар ... | | ... | | |
| | ... |Орындалғаны |
|Әскери |Жеке ... |180000 |170000 ... ... |15000 |15000 ... ... күштер: | | |
| | | | |
| ... |6 |6 |
| ... ... |4 |4 ... ... ... (су | | ... ... ... | |112000 ... | | |90000 |
| ... ... |222 |217 ... ... |1342 |1133 ... ... | | ... ... |33 |14 |
| ... ... ... |24 |24* |
| ... | | ... ... ... ... ... ... - М.,2000.|
|- С. 85-86. ... ... ... ... асырылуы арқылы ... ... ... бағалауымен сипаттар болсақ: «Кез-келген
қақтығыста қолданылуы мүмкін американдық базалар мен әскери ... ... ... ... ... ... ... мүшелігіне
енді. Ол Оңтүстік Корея, Тайвань және Солтүстік-Шығыс Азияны ... ... да ... ... құралған байланыстар мен одақтар жүйесінің
бөлігіне айналды» [147, с.52].
АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... Кеннеди және Джонсонның сыртқы саясатымен
байланысты ... Екі ... бір ... ... екі ... ... қатысты саясатының ұқсастығында әрі АТА-ға қатысты ортақ саясатты
ұстануында көрініс тапты. Осы ұқсастық Кеннеди және ... ... ... ... назар аударуымен байланысты болды. Сондықтан да
АҚШ-тың ... ... ... жоспарларын жүзеге асыруда ұлт-азаттық
қозғалыстарды басуға бағытталған Эйзенхауэр әкімшілігі ... ... ... алынды. Тіпті, Джонсон әкімшілігі тұсында «домино»
доктринасы жаңа «тынықмұхиттық ... ... 1966 жылы ... ... ... ұлттық радио мен телевидение арқылы сөйлеген
сөзінде жарияланған «тынықмұхиттық доктринаның» негізгі ... ... ... ... ... өз ... ... бекіту мен Азия-Тынық мұхиты аймағын «АҚШ-тың мүдделерінің
аймағы» деп ... ... ... ... Эйзенхауэр мен Кеннеди
әкімшілігіндей, Джонсон бар әдістермен аймақтағы ұлт-азаттық қозғалыстарға
қарсы тұру және ... ... ... ... да» Вьетнамда соғысуға бел ... ... АҚШ ... ... тәртіп және көркеюге» қол
жеткізуге міндеттемені алды [24].
АТА-ға қатысты саясатты жүзеге асыруда ... ... ... және Джонсонның «тынықмұхиттық доктриналарына» сүйенетіндігін
жариялаған болатын. Осы доктриналардың қолданысына ықпал ... ... ... ... ... ... ... ұлт-азаттық қозғалыстардың
өріс алуымен байланысты болды. ... осы ... ... жағдай АҚШ басшылығын қатты толғандырды. Сол себепті ... ... ... ... ... ... ... анықтауында ықпал етуші фактор ретінде Вьетнамның ролі ... ... ... ... ... ... ... байқады. Себебі ол билік басына келген тұста Жапонияға қатысты
екі мемлекеттің «үйлесімділік» деңгейінің ... ... ... ... 1960 жылы қол қойылған қауіпсіздік келісім-шартын ... ... ... өрши ... ... ... ... мен
АҚШ-тың президенті Эйзенхауэрдің Жапонияға іссапарының тоқтатылуы АҚШ-тың
билік басына келген жаңа әкімшіліктің ... ... ... ... ... ... ... байқатты. АҚШ-ты ... ... ... мен ... ... ... аса қатты толғандырды. Джонсон да Кеннедидің Жапонияға ... ... ... әріптестік қарым-қатынастар деңгейіне
көтеруге тырысты. ... сөзі осы ... екі ... ... ... ... да ... қарым-қатынастарының басты анықтауышына
айналды. Жапония экономикада күшін арттыра бастады, ал ... АҚШ ... ... [127, ... ... басында болған кезеңдегі АҚШ-тың сыртқы
саясатындағы ... ... ... Жапонияның ролі 1960 ... ... ... ... ... ... ... әрекеттері барысында көрініс тапты: біріншіден, Жапония Вьетнам
соғысы барысындағы АҚШ үшін әскери тыл ретінде әрі ... ... ... етуі ... ... ... жоспарларын жүзеге асыруға
жәрдемдесті; екіншіден, ... ... ... қатысуын қысқарта отырып,
оның орнына ... ... ... алмастырған әрекеттерімен
келісетіндігін байқатты; үшіншіден - 1960 ... ... ... ... ... ... ... күштерін жетілдіруді жалғастырды.
Бірінші жайтқа келер болсақ, ... ... ... ... тікелей қатысудан бас тартқанымен, алайда ол Вьетнамдағы соғыс
барысында американдық әскерлердің материалдық-техникалық ... ... ... ... ... барысында Жапониядағы АҚШ-тың қарулы
күштерінің арнайы тапсырыстары 5 ... ... ... ... ... ... Вьетнам соғысы барысында әскери орталық ретінде
маңызды роль ... ... ... Сато ... ... ... 1967 жылғы жапон-американдық келіссөздер барысында
жасаған мәлімдемесінде атап өтті. Ол Вьетнамдағы ... ... ... ... ... «әлі берік және тұрақты
бейбітшілікті орната ... ... ... ... ... сақталуын қалайды», - деп мәлімдеген болатын. ... ... ... ... өз ... ... қатысуы не әскери
әрекеттермен бірлесіп қатыспаса да, АҚШ-тың қарулы ... ... ... әрі ... ... ... ... маңызды роль атқарды. Жапонияның осы әрекеті Ата заңының 9-бабына
сәйкес соғысқа қатыспау талабы және жапон ... ... ... ... жайт ... ... территориясында американдық әскерлер
саны қысқартылды. Мәселен, 1960 жылы барлық объект 243-ті және ... 47 ... ... 1969 жылы ... саны 147 мыңды және әскер саны 41,8
мыңды ... ... ... саны қысқартылғанымен, оның құрамы жаңа ядролық
қарумен алмастырылған болатын. Осы тасымалдың ... ... ... ... ... ... Яғни 1987 жылғы жапондық зерттеушілер
АҚШ конгресінің 1960 ... ... ... қол қою ... пен ... арасында жапондық территорияға американдық ядролық
қаруды ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізілгендігі туралы құжаттарымен танысты. Табылған
құжаттардың мазмұнынан ... ... ... ... ... емес ... порттарға ядролық қаруы бар әскери ... ... ... ... тұрақты түрдегі орналасуға қатысы барлығы
белгілі болды. Осындай құпия ... ... және 1960 ... ... ... ... қарастырылған қажетті
жағдайлардағы алдын-ала кеңес алу механизміне ... ... ... ядролық қарудың енуіне кедергі жасамады. Сол себепті 1968 жылғы
25 ... ... ... ұсынылған сыртқы істер министрлігінің
мәліметтерінде «ядролық қарулар мен алыс қашықтықта радиуста әрекет ... ... ... ... ... салу ... кеңес
алудың өткізілуін талап етеді» делінген болатын [46, р.285]. ... ... ... негізінде Жапонияға АҚШ-тың атомдық су асты
қайықтарының кіргізілуіне құпия жағдайда ресми рұқсат берілген ... ... 60 ... Иокосука және Сасэбо порттарына 20-ға жуық атомдық су
асты ... ... ... АҚШ-тың әскери одақтасы ретіндегі
жүзеге асырған келесі ... - 1960 ... ... келісім-шартының 3-
бабына сәйкес өзіндік қорғанысты қамтамасыз ету ... ... ... жылы ... ... ... ... бағытталған екінші
жоспар бойынша әскери ғылымның талаптарына сәйкес қорғаныстық операцияларды
тиімді өткізуге дайындықтың негізін ... ... етіп ... ... ... іс-шаралар қарастырылды: ескі американдық ... ... ... ... ... ... ракеталармен
қамтамасыз ету және арнайы зениттік-ракеталық ... ... ... наурызында-ақ Токио маңында «Найк Геркулес» атты басқарылатын 4
зениттік ... ... ... ... американдық үлгідегі
қарулардың өндірісімен қатар, Жапонияда өз ... ... ... қарулы күштерін жетілдіруге бағытталған екінші қорғаныстық
қабілеттілігі бойынша жоспар ... ... ... ... ... қол жеткізілген нәтижелерге қатысты мәліметтерді келесі ... ... ... ... 2 - ... ... Қорғаныс қабілеттілігін қамтамасыз етуге
бағытталған жоспар
|Қарулы |Саны, бірлестіктер, ... ... ... ... ... ... ... | | ... | | |
| | ... |Орындалғаны ... ... ... |180000 |171500 ... ... |30000 |24000 ... ... ... | | |
| ... ... |5 |5 |
| ... |13 |13 ... ... кемелер (су | 143700 |134200 ... ... ... | ... ... | |235 ... |
| |Тікұшақтар ... | ... |
| | | |239 ... |Тікұшақтар |1036 |1095 ... ... | | ... ... |24 |23 |
| ... ... ... |25 |24 |
| ... |19 |19 |
| ... ... |5 |5 |
| ... |2 |2* |
| |ЗУР ... топтары | | |
|* ... ... ... ... ... ... - М., ... - С. 87. ... ... ... ... ... ету мақсатындағы
Жапониямен қарым-қатынастарды дамытуының келесі төртінші кезеңі - ... ... ... болған Никсонның саясатымен байланысты болды.
Никсон билік еткен ... ... ... ... ... ... ... әскери мақсаттарды анықтауда «бесполюсті әлем» қағидасы
мен «Гуам доктринасы» сияқты ... ... ... ролі ... «Бес ... ... ... туындау себебін Никсон әкімшілігі
тұсындағы ... ... ... ... ... ... туындауымен түсіндіруге болады. Осы қажеттілік жаңа күштердің
арасалмағы қалыптасуымен байланысты болды. АҚШ әлі ... ... ... ол ... ... және қаржылық көрсеткіштер
бойынша аспайтын еді. Сондықтан АҚШ-тың пайдасына әлемдік күштер ... ... және жаңа ... ... ... ... ... туындады. Сондықтан да танымал сарапшы әрі
мемлекеттік қызметкер Генри Киссинджер халықаралық ... ... кең ... ... ... және ұзақ ... даму
масштабында ойлауға бейімделуді ұсынды [214]. Нәтижесінде екіполюсті тепе-
теңдік Ричард Никсон ... ... ... ... ол ... ... әлем үлгісіне сүйене отырып қолдауды ұсынды. Оған
сәйкес ... ... ... ... ... үшін жауапкершілік бес
орталық - АҚШ, Батыс Европа, Жапония, КСРО және ҚХР ... ... тиіс ... Яғни осы ... әлем ... сәйкес әлемдегі
статус-квоны сақтаушы мемлекеттердің қатарында тең ... ... ... АҚШ-тың сыртқы саясатында АТА-ға қатысты соның ішінде Жапонияға
қатысы бар ... ... ... қатар Никсон доктринасы танымал
болды.
1969 жылы 25 маусымда ... Р. ... Гуам ... ... ... ... қызметкерлерінің алдында сөйлеген ... ... ... анықтаған жаңа доктринасын жариялады. Оның негізіне
соғыстың «вьетнамизациясы» ... ... яғни бұл ... ... әрекеттерді жүргізудің салмағын Оңтүстік Вьетнам
үкіметінің армиясына жүктеуін білдірді. Осы ... ... ... ... мемлекеттер екі категорияға бөлінді. Бірінші топтағы «бізбен
одақтас немесе біздің қауіпсіздігіміз үшін өмір ... ... ... ... Р. ... ... ядролық алып қорғанысымен
қамтамасыз етуге» уәде берді. Олардың қатарына ... ... ... және Израиль жатқызылды. Ал екінші топтағы ... ... ... ... ... ... және экономикалық
көмек беріледі және «қауіпке ұшыраған мемлекет оның ... ... ... ... ету үшін ... басым бөлігін өз
міндетіне алады» деп атап өтілді [92]. Осы ... ... ... ... доктринасынан өзгешелігі Никсон әкімшілігінің АТА-
ға қатысты ... ... ... ... Яғни ... ... ... алып мемлекет ретінде Шығыс ... ... ... ... ... ... АҚШ-сыз өз
мүдделерін қамтамасыз ететін азиялық ... ... ... ... ... ... қарсы күресіне итермелейтін
бағыт алынды. «Бес полюсті әлем» қағидасы және «Гуам доктринасына» сәйкес
Никсон әкімшілігі ... ... ... ... асыруды жоспарлады. Осы
кезеңдегі АҚШ-тың АТА-ға соның ішінде Жапониямен ... ... ... ... ... ... ... ХХ ғасырдың 60
жылдарының аяғы - ХХ ғасырдың 70 жылдарының басы «қырғиқабақ ... ... ... ... ... өзге ... қуатты
мемлекеттердің пайда болуы және солардың қатарында Жапонияның ... ... ... ... ... ... шырқау
сипатына жетуі. Осы факторларды ескере отырып, Никсон әкімшілігі тұсында
АТА-ға қатысты стратегиясы ... ... ... ... ... - АҚШ-тың Кеңес Одағымен ... ... ... ... ... - американ-
қытайлық диалогтың орын алуы.
АҚШ-тың АТА-ға қатысты стратегиясының өзгеріске түсуі даусыз АҚШ пен
Жапонияның қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... «Никсонның естен тандырарлық
әрекеттері» елеулі ықпалын тигізді. Яғни, бірінші әрекеті жапондық ... ... ... ... әрекеті АҚШ-тың әкімшілігінің
Қытайға іссапары болды. Мұндай Никсонның іс-шаралары Жапонияға соққы болып
тиді. Сол ... ... ... ... ... тең ... әрекеттерді жүзеге асыра бастады. Нақтылар болсақ: біріншіден -
Жапония Рюкю аралдарына қатысты ... өз ... шеше ... 1971
жылы 17 шілдеде Жапонияның басқаруына Рюкю архипелагының, яғни ... ... ... қол ... ... ... Окинавадағы американдық
қарулы базалардың сақталуы қарастырылды, алайда ... ... ... ... ... өзін ... күштеріне жүктелді [8]. Жапония бұл
қызметті 1973 жылы 1 шілдесінде алуға және ... ... ... Әуеде қарсылық көрсету корғанысын қамтитын 6300 ... ... ... ... ... ... АҚШ жапон тарабының елдегі
американдық әскери персоналын қамтуға ... ... ... және оның ... ... ... жауапкершілігін мойындауға
қол жеткізді. Екіншіден - Жапония өзіндік тәуелсіз ... ... ... ... ... байланыстарды дамытты. Мәселен,
1972 жылы 29 қыркүйекте ҚХР-мен дипломатиялық ... ... ... ... ... онымен сауда келісіміне қол ... ... ... өз ... ... арттыруын жалғастырды. Бұл мақсат мемлекеттік
қорғаныстық жоспарлар негізінде жүзеге асты. Никсон әкімшілігі ... ... ... ... ... ... ... жоспардың қолданысы Форд
әкімшілігі билікке келген ... ... ... ... ... жылдарға
жобаланған үшінші қорғаныс бойынша жоспар Ұлттық ... ... жылы ... Ол ... кезектегі әскери-теңіз бөлімдерінің әскери
дайындығын және өзіндік қорғаныс күштерінің жай ... ... ... қорғаныстық операцияларды жүргізу мүмкіндіктерін күшейтуіне
бағытталды. Ал 1971 жылы қазанда қабылданған ... ... ... ... ... ... жалғасы және дамытылуы болып табылады.
Оның негізінде әлемдегі жетекші ... ... ... қарулану
түрлері бойынша тең ... ... ... ... ... ... мақсат етіліп қойылды. Қорғаныс күш-қуаты бойынша Жапонияда
қабылданған үшінші және төртінші ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар әскери жаңа техника
түрлерімен қамтамасыз етілуі деңгейіне қатысты мәселелерді де ... ... ... жапондық басшылықтың осы жоспарларды жүзеге асыруы
оның АҚШ ... ... ... ... ... ... ... күштерінің де қызметін белсендету туралы міндеттемесімен ... ... және ... ... ... ... ... сияқты
Жапонияның өзіндік қарулы күштерінің көлемін ұлғайтуға бағытталды және ... ... үш ... бөлінген өзінідік қарулы күштердің сандық
толықтырумен қатар, ... ... ... ету, яғни жаңа ... ... ... ... қарастырды. Осы жоспарлар бойынша қарастырылған
шаралар мен олардың нәтижелерін ... ... ... ... ... 3 - 1967-1972 жылдардағы және 1972-1976 жылдардағы ... ... ... және төртінші жоспарлар
|Әскер |Саны, ... ... ... жылдардағы |
|түрі |бірлестіктер, ... ... ... жоспар |
| |бөлімшелері, | | |
| ... | | |
| | ... ... ... | | | | |ы ... ... |180000 |179000 | | ... ... ... |39000 |36000 | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... |5 |5 | | |
| ... |13 |13 | |8 |
| |ЗУР ... |4 |4 |8 | |
| ... | | | |890 |
| ... |280 |280 |820 |640 |
| ... |83 |83 |650 |80 |
| ... | |140 | |
| |лер | | | | |
| ... | | | | |
| ... қару |10 |10 | |310 |
| ... | | | | |
| ... | | |350 | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... |Кемелер, |200 |200 |170 |160 ... ... (су | | | | ... ... |142000 |144000 |214000 |198000 |
| ... | | | | |
| ... |4 |4 | | |
| ... |2 |1 | | |
| |Су асты |2 |2 | | |
| ... | | | | |
| ... |5 |5 | | |
| ... |5 |5 | | |
| ... - теңіз | | | | |
| ... | | |54 |49 |
| |Әуе ... | | |15 |14 |
| ... | | |190 |190 |
| ... | | | | |
| |Су асты | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| | | | | | ... ... |880 |940 |770 |840 ... |ЗУР ... |17 |17 | | ... ... | | | | |
| ... |4 |4 |6 |5 |
| ... |2 |2 | | |
| |Оқу ... |55 |55 |60 |60 |
| ... F-4EJ | | | | |
| ... | | |120 |120 |
| ... RF-4E | | | | |
| ... | | |14 |14 |
| ... FS-T2 | | |60 |26 |
| ... C-1| | |30 |30 ... ... ... ... қарым-қатынастарының дамуының
бесінші кезеңі, яғни Форд және Картер әкімшілігі тұсында Жапонияға ... ... ... Осы ... ... ең ... ... Вьетнам соғысы
барысында жеңіліс табуымен байланысты ... ... ... ... Ақ үй әкімшілігі енді АТА-ғы ықпалын жоғалтпау үшін
одақтастарымен байланыстарды нығайтуы керек болды. ... ... ... 70 ... ... ... ... Азиядағы АҚШ-тың
Үндіқытайдағы жеңілісі және әскерлерінің Таиландтан әскерлерді шығаруы
сияқты өзгерістерді назарға ала отырып, ... ... ... ... ... ... Қиыр Шығыстағы қалдырған соңғы сенімді
жалғыз одақтас болып отыр», - деп ... ... ... ... саясатындағы Жапонияның роліне қатысты пікірлер көрініс
тауып жатты [92]. Сол ... Форд және ... ... ... сол жылдардағы сыртқы саясатты анықтаған доктриналар мен
тұжырымдарда Жапонияға өзіндік роль ... ... ... ... ... мен Картердің трилетаризм, яғни «үш полюсті ... осы ... ... ... ... ... доктринасы Гонолулуда 1975 жылы 7
желтоқсанда жариялады. Доктринада қозғалған ... ... ... ... ... бірі ... Қытаймен қарым-қатынастарды
реттеу қажеттілігі; АҚШ-тың әскер алыптылығы Тынық мұхитындағы АҚШ-тың ... ... ... ... ... құрауы тиіс; Жапония АТА-ғы
американдық стратегиясының фундаменті ретінде қарастырылуы; АҚШ ... ... ... ... алайда Оңтүстік Кореядан және
жапондық аралдардан әскерлерді шығару және ... ... ... ... ... аймақтағы АҚШ-тың ұстанымының нығаюы үшін
Қытай Жапониямен ... ... ... ... ... элементіне
айналуы тиіс [20]. Осылайша Фордтың доктринасында ... ... ... маңыздылығы айқындалды.
Фордтан кейін билік басына келген Картердің сыртқы саясаты болса, ол
«үш полюсті әлем» ... ... ... ... ... ... Яғни осы қағидада Жапония экономикалық қуатының артуы
тұрғысынан Батыс Европамен қатар бір ... ... ... ... ... ... ... американдық басшылықтың
әлемдегі мемлекеттің ... ... ... ... ... ... еді. ... әкімшілігінің «үш полюсті әлемге» қатысты
стратегиясының теoриялық негізі 1977 ... ... ... көрініс тапты. Оған сәйкес барлық әлемдік ... ... ... үш категорияға бөлінді. Бірінші топқа «индустриалды
әлемдегі жақын достар» кірді. Екінші ... ... ... ... қамтиды, ал үшінші топқа әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Осылардың ішінде АҚШ-Батыс
Европа-Жапония алдыңғы қатардағы топта негізгі рольді алды [194, с.280].
Осылайша ... ... ... ... «үш ... әлем»
тұжырымдамасы Жапония, Батыс Европаның экономикалық қуатын ескере ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырылды. Ал қауіпсіздік саласында Картер Фордтың
доктринасын жалғастыратындығын өзінің Жапонияға ... ... ... Форд және ... ... АТА-ғы стратегиясының
негізгі мақсаттары келесілер болды:
- Никсон ... ... ... ... ... ... әскери-саяси байланыстарды қалпына келтіру. Жапонияның АҚШ-тың
сыртқы саясатындағы ролі ... екі ... да ... ... ... ... Дж. Форд Оңтүстік-Шығыс
Азиядағы американдық ұстанымдардың әлсірегендігін атап өте отырып, «Жапония
осындай ... ... ... деп ... Американдық елбасы
«Жапонияға қатысты естен тандыралық дипломатия Никсон ... ... деп уәде ... [215]. ... ... вице-президент У.
Мондейл де Токиомен тығыз ... ... ... ... ... одақ біздің АТА-дағы маңызды бағыт болып қала бермек»
деп мәлімдеді [216].
- Форд және ... ... де ... ... ... яғни АТА-да АҚШ Жапониямен қатар, Қытаймен де кеңестік ықпалға
тосқауыл қоюда ... ... етіп ... Осы ... ... асыру
үшін 1975 жылы сәуірде Фордтың Қытайға сапары және ... ... ... ... ... Х. ... Дж. Фулбрайт, Г. Хэмфри
және М. Мэнсфильдтің ... ... ... әкімшілігі де қытайлық
мәселеде алдыңғы әкімшіліктің ... ... ... ... ... орнатудың қажеттілігін атап өтіп, АҚШ пен ҚХР-
мен «Азиядағы тұрақтылықты орнатуға ... ... ... ... ... ... және ... жақындастырып, АҚШ-Жапония-Қытайдан
құралған үшбұрышты қалыптастыру. Әсіресе Картердің тұсында осыған қатысты
АҚШ белсенді әрекет ете бастады. Сол ... ... ... жапондық
прeмьер-министр Т. Фукудамен 1978 жылғы мамырдағы кездесуінде өз ... ... және ... туралы келісім-шартқа» келісуді
жеделтетуге ұмтылды. АҚШ, Қытай және ... ... ... ... Картер әкімшілігінің пікірінше үштік американ-жапон-
қытайлық байланыстарының ... ... ... еді. ... ... ... ... стратегиялық басымдылығымен ерекшеленетін еді.
АҚШ пен Жапонияның Қытаймен жақындасуға ... ... 1979 ... ... ... ресми мәлімделді. Оған сәйкес: «АҚШ ... да ... ... ... ... және ... келісе
отырып, осы бағытты ұстанады» [217].
АҚШ АТА-ғы алға қойған мақсаттарына сәйкес Жапониямен ... ... ... ... ... ... Форд және ... тұсында АҚШ пен Жапонияның ... ... ... бағытталған келесідей шаралар қабылданды: біріншіден - екі
мемлекеттің қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... 1960 жылғы қауіпсіздік келісім-шартын ұзартуға бағытталған
келіссөздер өтті. Келіссөздер нәтижесінде 1975 жылы 11 ... ... ... Г. ... және ... ... ... министрі К.
Миядзава «жапон-американ қауіпсіздік келісім-шартын беріктігін ... ... қол ... ... ... ... аталмағанмен,
тараптар 20 жылдың шеңберінде ядролық ... ... ... келісім-шарт
әрекет еткенше АҚШ Жапониямен келісім-шартты сақтамақ. Яғни АҚШ пен Жапония
келісім-шартты ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... мәселені көтермейтіндігін мәлімдеді. Сондай-ақ, АҚШ-
тың мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджер ... ... ... мүдделерінде американдық ядролық қаруды қолдануға қатысты ресми
кепілдемелерін берді. Бұл кепілдемелер АҚШ-тың ... ... ... ... ... келіп Форд әкімшілігі тұсында ... ... Дж. Форд ... ... ... ... ... алғашқы
іссапарда болған мемлекеті - Жапонияның болуы осы ерекше ... Екі ... ... ... ... жылмен
салыстырғанда әлдеқайда қарқынды және сенімді сипатқа ие болды. Мысалға
1975 жылдың 2-10 тамызында ... ... Т. ... ... болды. Дж. Форд және Т. Микидің біріккен мәлімдемесінде ... ... ... емес ... ... ... ... әскери
шабуыл жағдайында «өзара ынтымақтастық және ... ... ... қорғаныстық міндеттемесін орындауды жалғастырмақ», - деп
атап өтті [184, р.85]. ... - екі ... ... ... мен ... нақтылаған «Қорғаныс саласындағы жапон-американ
ынтымақтастығының ... ... атты ... ... қол ... ... ... әскери-саяси шарттары 1975 жылғы 6 тамыздағы АҚШ президенті
Дж. Форд пен Жапония премьер-министрі Т. ... ... ... ... нақтыланды. Келіссөздердің нәтижесінде 1978 жылдың
27 қарашасында өткен Қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... саласындағы жапон-американ ынтымақтастығының жетекші
қағидалары» қабылданды. Кей еңбектерде бұл құжат «Қорғаныс саласындағы
жапон-американ ... ... ... деп ... ... өзіндік қорғаныс күштері мен АҚШ-тың қарулы күштерінің қызметтерін
келесі үш нұсқа немесе кезең бойынша ... ... ... қауіпсіздігіне қатер төндірмейтін Қиыр Шығыстағы
жағдайдың позитивті дамуы кезеңінде Жапония қауіпсіздік ... ... де ... ... өз ... АҚШ-тың қарулы күштерінің
мен американдық ... ... етуі үшін ... ... ... ... алдын-алу үшін дайындық кезеңінде өзіндік қорғаныс
күштері мен АҚШ-тың қарулы ... ... ... ... келесідей
шаралар жүзеге асырады: біріккен әскери операцияларды ... ... ... ... ... ... Жапонияның
тиімді қорғанысы үшін қажетті барлаушылық ... ... ... ... жетілдіреді.
3) Жапония мемлекетіне жасалынатын әскери шабуыл жағдайында жауапты
әрекеттер кезеңінде өзіндік қорғаныс күштері мен ... ... ... ... әскери операцияларының ортақ қағидаларын, оларды дайындау
сипаты мен ... ... ... ... ... Бұл ... қызметті, бөлімдердің әскери дайындығы және олардың тасымалы
мен тылдық қамтамасыз етілуге қатысты [140, с.58]. Осы ... екі ... ... де ... ... Мәселен, бұл құжатқа сәйкес
әскери шабуыл жағдайында Жапония көлемі елеулі емес ... ... ... ал егер өз ... ... ... келмесе, АҚШ-тың көмегіне
сүйенеді. Өзіндік ... ... ... ... ... және ... жағалаулас әуе және теңіз кеңістігінде жүзеге
асырады. АҚШ-тың қарулы күштері өзін қорғау күштеріне қолдау көрсетеді және
өзіндік қорғаныс ... ... ... тыс ... ... ... Ал Жапонияның құрлықтағы қарулы күштері әскери
қарсыласты тоқтату, қарсы соққыны даярлау және оны жүзеге асыру ... ... ... ... қарулы күштері оларға көмек ... ... ... соққы берген кезде ... ... ... ... әскери-теңіз күштері, ең алдымен әскери операцияларды маңызды
жапон порттардың ... ... ... ... ... ... және ... коммуникацияларын қорғау бойынша операцияларды
жүзеге асырады. АҚШ-тың әскери-теңіз күштері өзіндік қорғаныс ... ... ... ... қарсы тұру үшін әскери әрекеттерді
жүргізеді. Жапондық ... ... ... ... ... жүзеге
асырады, жерге қонудың тактикалық қолдауын ... ... ... жүргізеді, әуе бойынша тасымалды қамтамасыз етеді. АҚШ Жапонияға
көмек көрсетумен қатар қарсыластың шабуылына төтеп береді.
Жетекші қағидаларда өзіндік ... ... мен ... қарулы
күштері бөлек басқарушылықтың негізінде әрекет ететіндігі атап өтілген. Осы
құжат қабылданғанға дейін біріккен әскери жаттығуларды екі ... ... ... ... ... Қорғаныс саласындағы жапон-американ
ынтымақтастығының жетекші қағидаларының қабылдануынан кейін біріккен әскери-
әуе жаттығулары жүргізіле бастады. Мәселен, 1978 жылдың ... ... ... ... әскери-әуе жаттығулары 15 рет өткізілген [149, с.68].
Сонымен қатар, 1978 жылғы жетекші ... ... 1979 ... американдық әскерлерді қамтуға деген шығындары 1млрд. долларды
құрады. ... - АҚШ пен ... ... ... ... ... ... бағытталған жаңа орган Қорғаныс саласындағы
ынтымақтастық бойынша комитет ... ... ... Бұл ... жылдың 8 шілдесінде Қауіпсіздік бойынша жапон-американдық кеңес
алысушы комитеттің 16-шы мәжілісінде ... ... ... ... ... ... қарулы күштердің біріккен операцияларын қосқандағы
әр алуан әскери проблемалар ... ... ... ... ... өзара байланыстарды жүзеге асыру, қарулы күштердің қызметін
шектеу, яғни жалпы алғанда американдық және ... ... ... ... ... жүргізу бойынша жоспарларды үйлестіру болып
табылады. Оның тұрақты мүшелері болып Жапония тарабынан СІМ-нің американдық
департаментінің төрағасы, ... ... ... ... және ... Біріккен комитетінің бас хатшысы, ал АҚШ ... ... ... ... және Жапониядағы американдық қарулы күштерінің
қолбасшысы кіреді. Төртіншіден - Жапония 1960 жылғы келісім-шарттағы ... ... ... баптың жүзеге асыру мақсатында 1976 жылы
Ұлттық қорғаныстың негізгі ... ... ... Форд
және Картер әкімшілігі тұсында АҚШ-тың сыртқы саясатында Жапонияға ... ... мен ... ... ... ... алтыншы кезеңде, яғни АҚШ елбасысы Рональд Рейган билік басында
болған 1981-1989 жылдары АҚШ-тың ... ... ... әскери-саяси
одақтастық жоғарғы деңгейге көтерілді. Осы жылдары ... ... ... Рейганның саясаты қырғиқабақ соғыстың қайта КСРО-мен қақтығыстық
сипатқа ие боуына тұспа-тұс келген еді. Әсіресе, КСРО және АҚШ ... ... ... өрши ... Сол себепті Рейган 1983 жылы
23 наурызда «стратегиялық қорғаныстық бастама» шеңберіндегі жұмыстардың
басталғандығын, яғни ... ... ... ... ракетаға
қарсы қорғаныс жүйесін құрудың басталатындығы жайлы мәлімдеді. Осы ... ... ... ... ... ... әскери факторға зор
көңіл бөлінді. Осындай ... ... ... ... сыртқы саяси
бағыттарына да әсерін тигізді. Соның ішінде АТА-ға қатысты стратегияның ... ... ... ... АТА-ға қатысты стратегиясы мемлекеттік хатшы
Дж.Шульцтің «АҚШ және ... ... ... ... ... деп
аталған баяндамасында айқындалған. Осы баяндаманың мазмұнына сәйкес:
1) ҚХР-мен қарым-қатынастарда проблемалар мен көңіл ... ... ... және осы ... тайваньдық мәселемен ғана
емес, сондай-ақ, екі ... ... ... ... ... отыр».
2) АҚШ Қытайға қатысты әлеуметтік жүйелердің айырмашылығы факторын
есепке ала отырып, Шығыс ... ... ... яғни ... Корея және ең әуелі Жапониямен тығыз ... ... ... ... мақсаттарға сүйене отырып, АҚШ-тың ... ... ... ... ... ролі арта ... Алайда бұл
Қытаймен байланыстың үзілгендігін ... ... ... ... қиыршығыстық саясатында Жапонияға сүйенуінде болып отыр. АҚШ-
тың АТА-ға қатысты стратегииясына сәйкес АҚШ-тың ... ХХ ... ... Жапониямен әскери-саяси ынтымақтастықты ғаламдық ынтымақтастық
деңгейіне көтерді. Сондықтан да одақтаспен ... ... ... ... ... ... АҚШ пен Жапонияның арасындағы
ұсынылған мақсаттарға келер болсақ, АҚШ үшін ол Азия және ... ... ... мен ... ... ... күшейтуді білдірсе, Жапония
үшін Қиыр Шығыс пен Оңтүстік-Шығыс Азия аймағында әскери ... ... ... қол ... ... жапон-американдық
«қауіпсіздік келісім-шарты» механизмін жетілдіру; Жапонияның әскери-
техникалық күш-қуатын күшейту; Токионың ... ... және ... ... ... ... ... шығындарын күшейту
(мәселен, Филиппинадағы американдық базаларға қызмет ... ... ... ... әуе және ... ... ... күштерімен» қорғау (жапондық жағалаудан 1000 милльдік қашықтықта
болады); АҚШ-Батыс ... және ... ... ... әскери-саяси коалициялық байланыстарды қалыптастыру.
Осы «міндеттерді бөлісу» саясатын жүзеге асыруда АҚШ пен Жапония ... 80 ... ... ... ... ... шараларды
ұйымдастырды:
1) 1986 жылы 31 қаңтарда осыған дейін әрекет еткен Жапониядағы
Ұлттық қорғаныс кеңесі ... ... жаңа ... ... ... ... кеңесі құрылды. Кеңестің негізгі қызметтері: ұлттық қорғаныстың
негізгі бағытын анықтау, ұлттық қорғаныстың басты бағдарламаларын қолдау,
ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қолдау, қорғаныс жағдайын енгізу туралы мәселені шешу,
аймақтағы шиеленісушілікті әлсірету және елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету
бойынша шараларды ... ... ... ... ... - премьер-
министр, Кеңестің 6 мүшесі ретінде - сыртқы істер министрі, қаржы ... ... бас ... ... ... - ... мәселелері бойынша төраға, ұлттық қорғаныс бойынша басқарма
бастығы және экономикалық жоспарлау бойынша басқарма ... ... ... ... ... шарасы қорғанысқа бөлінетін шығындарға ... ... алып ... 1981 ... ... ... сол ... жапон
премьер-министрі Д. Судзуки Рейганге өзінің мемлекетінің ... ... ... ... 1000 ... ... қатысуды күшейтуге уәде берді. Осы уәденің жүзеге асуы туралы
уағдаластыққа 1982 жылы ... ... ... ... ... ... ... органның жұмысы барысында қол жеткізілді.
Нәтижесінде Я. Накасонэ жапондық қарулы күштермен теңіз жолдарын ... ... ... ... ... қорғаныс саласындағы міндеті мен мақсаты деп атап
өтті. Сондай-ақ, АҚШ 1000 км-ден көп қашықтықта ... ... ... ... ... 1200 км. қашықтықта орналасқан Иводзима
аралында әскери-әуе күштерінің алдыңғы базасын, Мисавада АҚШ-тың әскери-әуе
күштерінің ... жаңа Ғ-16 ... ... ... орналастыруға Жапонияның келісімін алды.
3) Екі мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жаттығулары өткізіле бастады. Яғни 1980 жылдың
басы және 1982 жылы «Римпак-80» және ... ... ... ... ... ... өткізді. Осы сипаттағы кезекті
жаттығулар «өзіндік қорғаныс күштері» ретінде 8 кеме және ... ... ... ... ... ... 1984 жылы өтті.
Жапонияның мұндай әскери ... ... ... Пентагонның
барлық әлемді агрессиялық блоктар және топтардың белдеуімен ... ... ... ... ... үшін де ... көп ... Азия және Тынық мұхиты кеңістігінде дербес ... ... ... ... етті,
4) ХХ ғасырдың 80 жылдарындағы ... ... ... ... мәселелердің бірі Жапонияның ... ... ... ... туындады. Осы американдық
талапты орындауға мүдделі болған әрі Жапонияның милитаризациясын қолдаған
1982 жылы билік ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыра бастады. 1983 жылғы Вашингтонға іссапары
барысында Я. Накасонэ Жапонияның АҚШ-пен ... ... ... ... ... ... ... болсақ, Жапонияның жапондық
теңіздің бұғаздарына бақылау орнату мәселесі, ... ... ... мен оларға бөлінетін ассигнация көлемінің ішкі ұлттық өнімнің
1%-дық көлемінен асыру қажеттілігіне байланысты болды. ... ... 1983 жылы 24 ... ... сөз ... Я. Накасонэ
Лаперуза, Сангар және Корей ... ... ... аймағының
бөліктері» деп жариялады. 10 күннен соң жапондық ... ... ... ... ... әскери кемелердің қорғанысын тек ... ... ғана ... ... де ... ... [47, ... Жапонияның әскери шығындары өсе бастады. Мәселен Р. ... ... ... тұсындағы бірінші орташа жылдам жоспар бойынша әскери
шығынының көлемі ... ... 12,9 ... ... ... жылдардағы
екінші орташа жылдам жоспардың әрекет етуі ... ... ... ... 1986-1990 жылдардағы үшінші орташа жылдам жоспар бойынша 18,4 трлн.
иенді ... АҚШ пен ... ... қорғаныстық бастаманың»
шеңберінде де бірлесе әрекет ... 1985 ... ... К. ... ... ... СҚБ бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ғылыми
жұмыстарды дайындауға ... ... ... ұсынысты жіберді. 1986 жылы
қыркүйекте жапон премьер-министрі Я. Накасонэ аталған бағдарламаның ғылыми
жұмыстарында қатысуға шешім қабылдады. ... 1987 жылы 21 ... ... СҚБ бағдарламасында қатысатындығы туралы келісімге
қол ... АҚШ ... ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ басқа аймақтармен әскери байланыстарға
тартты. ... ... ... әскери байланыстарының негіздері
қаланды. Әсіресе, НАТО-ның ... ... ... Я. ... ... мүше-мемлекеттерінің кездесуінде жоғары бағалады.
Жапонияның ролінің өзгеруі мен қауіпсіздік саясатының өзгерісінің көрінісі
ретіндегі ... ... бірі 1983 ... ... кездесу
болды. Онда жапондық премьер-министр ... ... ... ... ... ... - деп ... Сонымен қатар осы
кездесуде жапон ... Я. ... ... атлантикалық одақтың
Батыс Европадағы американдық ракеталардың орналасуы және Рейганның «нольдік
варианты» туралы белгілі шешімді қолдады.
Осылайша Рейган әкімшілігі ... АҚШ пен ... ... ... ... көтеріліп, аймақтық шеңбермен ғана ... НАТО ... ... ... ... ... дамыту
деңгейіне дейін көтерілді.
1.2 АҚШ пен Жапонияның қарым-қатынастарындағы ... ... (1990 ... ... ... ... ... Буш билік басында болған 1989-1993 жылдар аралығы
халықаралық ... ... ... ... бірполярлы әлемге
қадам басқан кезеңге сәйкес келді. Сол себепті аға Дж. Буш өзінің сыртқы
саясатында ... ... ... бағамдап, 1990 жылдың 11 қыркүйекте
«Жаңа тәртіп ... деп ... ... ... және халықтың
назарына ұсынды. Жолдаудың негізгі мазмұны Парсы шығанағындағы ... оның ... ... рет екі ... ... ... ... жаңа әлемдік тәртіп мәселесінің қозғалуында. Яғни жолдауға
сәйкес АҚШ-тың Парсы ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс бес
мақсат ... Ирак ... ... еш ... және ... ... ... Кувейтттің заңды үкіметі қалпына келтірілуі тиіс;
3) Парсы шығанағының қауіпсіздігі мен тұрақтылығына кепілдік
берілу ... ... ... ... ... керек;
5) жаңа әлемдік тәртіптің құрылуы.
Жолдаудағы мақсаттардың қатарында көрсетілген жаңа әлемдік тәртіп
мәселесі бірполярлы ... ... ... ... ... ... ... тәртіптің құрылу қажеттілігі туралы Дж. Буш: «Біз ерекше жағдайда
тұрмыз. ... ... ... ... ... ... жылжуға мүмкіндік беруде. Осындай қауіпті ... ... ... мақсат - жаңа әлемдік тәртіп пайда болуы мүмкін. Бұл кезең
лаңкестік қаупінен азат, ... ... ... және бейбітшілік
тұрғысынан әлдеқайда қауіпсіздеу болып табылады. Осы кезеңде ... ... ... және ... мемлекеттері көркейеді ... өмір сүре ... деп атап ... ... аға Дж. Буш ... ... саясатында жаңа әлемдік
тәртіпті құруға бағыттады. Осы бағыт өз кезегінде АҚШ-тың Жапониямен әскери-
саяси одағына ықпалын тигізді. Себебі Дж. ... ... ... ... ... ... ... қолдауы мүмкін аймақтың қатарында Жапония
кіретін Азия да ... еді. Осы ... АҚШ ... ... ... ... ... Рейган әкімшілігіне қарағанда негізгі назарды Парсы
шығанағына аударды. Сондықтан да АҚШ-тың ... ... ... ... ... біріншіден - Парсы шығанағындағы жағдай және ... ... және ... ... ... артуымен
байланысты болды. Парсы шығанағындағы тұрақсыз жағдайды ескере отырып, Дж.
Буш әкімшілігі алдыңғы әкімшіліктің саясатын жалғастырып, Жапониямен ... ... ... ... ... осы ... ерекшеліктің
бірі АТА-да АҚШ-тан өзге экономикалық қуаты тұрғысынан алда келе ... ... ... қалыптаса бастады. Аймақта Қытаймен қатар, АСЕАН-ға
мүше-мемлекеттердің қатарында болған жаңа индустриалды мемлекеттер ... Аға ... Буш ... ... ... ... мұхиты аймағындағы
Қытай және өзге мемлекеттердің экономикалық өсуі және жаңа ... ... АҚШ пен ... ... ... ... ... және екі мемлекеттің арасындағы әскери-саяси
саладағы келесі маңызды оқиғалардың орын ... ... ... - ... Жапония арасында қауіпсіздік саласында және ... ... ... ... құжатқа қол қойылды. Нақтылар болсақ, 1992
жылы 9 қаңтарда Жапония ... ... және ... ... ... ... екі мемлекеттің ғаламдық әріптестігі бойынша Токио
декларациясына қол ... ... ... преамбула және бірнеше
бөлімдерден құралған екі тараудан тұрады. АҚШ пен ... ... ... ... ... ... ... әріптестіктің жоспары аталған бірінші тараудағы «АҚШ ... ... және ... ... бөлімінде жазылған. Құжатқа
сәйкес: «АҚШ пен Жапония американ-жапон ... ... ... 1960 ... ... және қауіпсіздік бойынша келісім-шартта бекітілген
міндеттемелерді растайды. Бұл одақ екі мемлекеттің ... ... ... пен ... ... ... ... рольдері
және міндеттемелерін бөлісуде ынтымақтастасуды көздейтін саяси негіз болып
табылады. Екі мемлекеттің үкіметтері 1960 жылғы келісім-шарт және ... өзге де ... ... ... ... тырысады». Сондай-
ақ, осы декларацияда екі тараптың міндеттері бөлінген, яғни «Тұрақсыздық
және белгісіздікпен ... жаңа ... ... басқан тұста АҚШ
аймақтағы бейбітшілік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін ... ... ... өз ... жаңа ... ... Қолдау
келісімі» бойынша Жапониядағы американдық әскери күштердің ... ... ... өз үлесін арттыруға тырысады. Екі мемлекет те
қорғаныс күштерінің ... ... ... және ... ... ... арттыруға қадам жасайды. АҚШ пен
Жапония өздерінің ... ... ... ... ... ... бойынша кеңес алмасу комитетін пайдалануға
келіседі [12]. Екіншіден - ... ... ... соғысында Жапонияның
ролі «қырғиқабақ соғысы» барысындағы Корея және Вьетнам соғыстарындағыдай
мәлімдеме және материалдық тұрғыдан көмекпен шектелді. АҚШ-тың ... ... ... ... Т. ... ... ... көмек көрсету,
Түркия, Египет және Иорданияға экономикалық көмек беру туралы және Иракка
қарсы жапондықтардың жеке ... ... ету ... ұсыныстарын
білдірді. Жапонияға соғысқа қатысудың бірнеше варианты ұсынылды: өз еркімен
медициналық персоналды жіберу, әскерлерді және ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін босқындарға
көмек көрсету, коалициялық әскери-теңіз күштерінің операцияларында қатысу.
Әсіресе, АҚШ бортында жапондық командасы бар және ... туы ... ... ... ... қалады [11]. Алайда Жапония осы соғыста өз
қолдауын тек қаржылық көмек және мәлімдеменің негізінде ғана ... ... 1991 ... ... ... территориясында, кейіннен Иракта жалғасқан
соғыс басталған кезде Жапония антиирактық ... ... осы ... ... ... ... бас тартуына байланысты
наразылығын ескере отырып, көпұлтты армияның шығындарын ... үшін 13 ... ... ... премьер-министр T. Кайфу Жапонияның ... ... ... «берік қолдауын» білдірді [219]. Жапония
Парсы шығанағындағы соғысқа әскерлерін жіберу ... ... ... ... ... ... ... елдің Ата заңымен байланысты
болды әрі өзін қорғау күштерінің БҰҰ-ның бейбіт ... ... ... беретін Жапонияда заң да қабылданбаған болатын. Алайда
Жапония АҚШ-пен әскери одақтас ретінде әрі ... ... ... ... өзіндік қорғаныс күштерінің Жапониядан тыс аумаққа
жіберілу мүмкіндігін заң жүзінде жүзеге ... ... ... ... ... ... 1991 жылы желтоқсанда бейбітшілікті қолдау
мақсатында БҰҰ-ның қарулы күштерімен ынтымақтастық туралы заң ... р.99]. Заң ... ... ... ... ... ... жіберуге мүмкіндік берілді, бірақ олардың бейбітшілікті қолдау
бойынша БҰҰ-ның қарулы күштерінің ... ... ... ... орындалуы жағдайында жүзеге аспақ: қақтығысушы тараптардың
арасында ... ... ... ... тоқтатылуы туралы
уағдаластыққа қол жеткізу; қабылдаушы мемлекеттерді ... ... ... ... ... және ондағы Жапонияның қатысуына
қатысты келісімі; қақтығысушы тараптардың қолдауына мүмкіндік бермейтін
бейтараптылықты ... егер ... ... ... ... ... өз контингентін қайтаруы туралы шешімді дербес
қабылдауға құқығы бар; қаруды қолдану ... ... ... ... Осы ... ... Жапония өзіндік қорғаныс күштерінің ел
аумағынан тыс аумаққа ... ... ... ... және ... Парсы шығанағындағы әскери қатысудан бас тартуына байланысты
наразылығын әлсіретуге ықпал етуге бағыттады [45, с.58].
Аға ... ... ... билік басына 1993 жылы келген Билл
Клинтонның тұсында халықаралық ... ... ... ... ... ... ... екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі
халықаралық ... ... ... ... әлем өмір ... ... мемлекеттік қайраткерлердің естеліктерінде атап
өткендей: «қауіпті қырлары бар ... ... ... ... ... фактор бола білді. Ол ... ... ... ... ... анықтайтын белгілі бір ойын ережелерін қалыптастыра
білді» [49, с.45]. Ал осы ... ... ... ... және жаңа мәселелердің пайда болуына әкелді. ... ... ... Билл ... әкімшілігі АҚШ-тың ғаламдық күшті
мемлекет ретінде ролін анықтайтын және ... ... ... ... ... ... ... қабылдау қажеттігін түсінді. Бұл сыртқы саяси
стратегия енді «қырғиқабақ соғысы» ... ... ... ... ... деп ... Ұлттық Қауіпсіздік стратегиясы Билл Клинтон әкімшілігімен 1998
жылғы қазанда жарияланды. Стратегия кіріспеден, АҚШ-тың ұлттық мүдделері
және аймақтық ... ... ... екі ... және ... құралған.
Ұлттық Қауіпсіздік стратегиясына сәйкес: «ХХІ ғасырға ... ... ... ... ... мен бостандық сияқты әмбебап құндылықтарды
қолдаған әлемнің ең күшті күші болып отыр. АҚШ мемлекетінің мақсаты ... - осы ... ... ... Сол ... өз ... отырып және жаңа ғаламдық кезеңнің қауіптеріне жауап беру үшін
келешекке бағытталған қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... арттыру,
Американың экономикалық көркеюін бар күшпен қолдау, демократияның шетелдегі
таралуына атсалысу» болып жарияланды.
Ұлттық Қауіпсіздік стратегиясында сыртқы ... ... ... ... ... осы мақсаттарға қол жеткізу жолындағы АҚШ-тың сыртқы
саясатындағы аймақтардағы саясаты да ... ... ... ... саясатқа арналған стратегияның үшінші бөлімінде АҚШ-тың
Азия-Тынық мұхиты аймағына қатысты жоспарлары ... ... ... ... «ХХІ ғасырдағы ұлттық қауіпсіздік стратегиясында»: «Біз
соңғы 4 жылда тұрақты және көркеюші Азия-Тынық ... ... ... прогресске қол жеткіздік. Біз Жапония, Корей Республикасы,
Австралия және ... ... ... достарымыз және
одақтастарымызбен тығыз байланыстарды нығайтуымыз қажет. Біз ... ... ... ... ... ... ... жалғастыруына қол жеткізуіміз қажет. Сондай-ақ, Оңтүстік
Кореяның Солтүстік Кореямен ... ... ... ат ... ... Қауіпсіздік стратегиясының Азия-Тынық мұхиты ... ... ... ... ... Қытайға да
көңіл бөлінді. АҚШ-тың ... Билл ... ... ... ... ... білдіріп: «АҚШ және жалпы әлем үшін ... ... және ... ... ... ашық ... ... Қытаймен салыстырғанда әлдеқайда жағымды болмақ», - деп атап
өтті [27]. Осылайша Азия-Тынық ... ... ... ... ... АҚШ-тың сыртқы саясатында Жапонияның әскери-саяси әріптес
ретінде ролінің артып, осы саладағы екі ... ... ... ықпал етті. Клинтон әкімшілігі тұсында Азия-Тынық мұхиты
аймағына қатысты «Жаңа Тынықмұхиттық қауымдастықты құру» ... ... өзге де ... АҚШ-тың саясатын бағдарлаған ... ... ... ... ... ... ... негіз болған
факторлар келесілер болған еді:
1) Экономикалық ... ... ... ... ... ... АҚШ Қытайдың 1995 жылы ядролық ... ... ... ... ... ... 1996 ... Тайваньдағы орын
алған оқиғаны шешу үшін Қытайдың Халықтық-азаттық армиясы 150 мыңдық
армиядан ... ... ... ... жағалауына орналастыруға
қатысты жоспарлары АҚШ-ты ... ... ... ... ... Осы ... ... ядролық қарудың кеңінен таралуы және жаппай қырып-жою
қаруларының таралуы мәселесі АҚШ ... ... ... факторларды ескере отырып АҚШ Жапониямен әскери ынтымақтастықты
нығайтуға ұмтылысын ... Сол ... Б. ... ... ... У. Коэн өз баяндамасында Токионың ерекше ролін былайша атап өтті:
«Біз Жапониямен екіжақты қатынастарды нығайтуға ... ... ... Олар ... АТА-ғы қауіпсіздік саясатында ғана емес, сондай-
ақ,ғаламдық ... ... ... асыруда зор маңызға ие» ... Яғни Билл ... ... АҚШ-тың басшылығы билік еткен ХХ ғасырдың
90 жылдары ... ... ... ... ... Осы ... екі ... қауіпсіздік саласындағы қарым-
қатынастары келесі оқиғалардан көрініс тапты: екі ... ... ... және жаңа ... тәртіп жүйесіндегі ролін
анықтаған құжаттар қабылданды; АҚШ-тың әскери қатысуына қатысты ... ... ... ұмтылыс жасалынды; Жапония мен АҚШ арасында
ракетаға қарсы қорғаныс мәселесі бойынша өзара ... ... орын ... іс-шараға тоқталар болсақ, ХХ ғасырдың 90 жылдарының ортасынан
АҚШ пен Жапонияның арасындағы қарым-қатынастарда одақты нығайтуды көздеген
өзара ұмтылыспен ... жаңа ... ие ... Осы ... ... бейімделе алатын жапон-американ әскери одағын сақтау және күшейтуге
бағытталған жаңа ... ... ... ... ... ... жүйесін реформалаудың басталуының негізін қалаған
құжаттар 1996 жылғы 17 сәуірде АҚШ-тың елбасысы Билл ... ... ... Р. ... қол ... «Қауіпсіздік бойынша
біріккен декларация»; 1996 жылы 23 қыркүйекте «Қорғаныс саласындағы жапон-
американ ... ... ... 1995 жылы ... ... ... негізгі бағдарламасы».
Қауіпсіздік бойынша біріккен декларацияға 1996 жылы 17 ... ... пен ... қол қоюы ... ... ... ... екі елдің
әскери-саяси ынтымақтастығындағы маңызды оқиғалардың бірі болды. Бұл құжат
іс жүзінде 1960 жылғы қауіпсіздік келісім-шартын толықтырған ... ... ... ... ... ... айналды.
Декларация «ХХІ ғасырға бағытталған одақ», «Аймақтық жағдайдың
сипаттамасы», «Жапон-американ одағы және ... ... ... ... ... «Қауіпсіздік бойынша жапон-американдық
қарым-қатынастары негізіндегі ... ... ... ... ынтымақтастық» және қорытынды бөлім сияқты
7 бөлімнен тұрады.
Декларацияның «ХХІ ғасырға бағытталған ... ... ... ... басшылары құжатқа қол қойылудың маңыздылығын атап өтті. Сондай-ақ,
тараптар екі мемлекеттің одағы «қырғиқабақ ... ... ... ... ... пен қауіпсіздікті сақтауға жәрдемдескендігін
және осы аймақтың экономикалық өсуіне ықпал еткендігін мойындады.
«Аймақтық жағдайдың сипаттамасы» аталған екінші ... ... ... ... ... ... кең көлемді қақтығыстың
орын алуы мүмкіндігі артта қалғандығы атап өтілген. Дегенмен осы бөлімнің
мазмұнына сәйкес ... ... ... етуші факторлардың
қатарында, Корей түбегіндегі жағдай, Азия-Тынық ... ... ... ... ірі әскерлердің топтарының орналасуы, ... ... ... ... жою ... ... және оның ... тауып отыр.
«Жапон-американ одағы және өзара ынтымақтастық және қауіпсіздік туралы
келісім-шарт» ... ... ... екі мемлекеттің басшылары жапон-
американ одағын аймақтағы жағдайдың кепілдемесі ретінде жоғары ... осы ... одан әрі ... ... ... қабылдады. Премьер-министр
және елбасы аймақтағы американдық ... ... атап ... ... ... Б. ... ... мұхиты аймағында 100 мыңдық адамды
құрайтын американдық әскерлер сақталуы тиістілігін және ... бұл ... ... атап ... ... ... американдық
елбасының әскери қатысуы туралы шешімін қолдап, жапондық ... ... ... ... ... ұсынуды жалғастыруға уәде берді
[13].
«Қауіпсіздік бойынша жапон-американдық қарым-қатынастары негізіндегі
өзара ... ... ... ... және Хасимото мемлекеттердің
арасындағы тұрақты кеңес алмасулар мен ақпаратпен алмасуды ... ... ... ... ... ... дамыта отырып,
1978 жылғы қорғаныс бойынша жапон-американдық жетекші қағидаларды қайта
қарау бастамасын ... ... Ғ-2 ... ... ... және ... ... саласында ойлап табу мақсатында екіжақты
зерттеулерді жүргізуді жалғастыруға шешім қабылданды. Премьер-министр және
елбасы ... ... ... кең қолдау мен өзара түсіністік Жапониядағы
американдық әскерлердің қатысуымен ... ... орын ... аса ... ... ... екі ... басшылары
американдық әскерлердің қатысуы мен олардың мәртебесіне қатысты туындаған
барлық мәселелерді шешу үшін ... ... ... Екі ... ... ... де тыс ... елбасысы мен Жапонияның
премьер-министрі Окинавада объектілер мен базаларды тығыздандыру ... ... ... ұйымдастыруға мүдделестігін байқатты.
«Аймақтық ынтымақтастық» аталған бөлімде екі тарап Азия-Тынық мұхиты
аймағындағы бейбіт әрі тұрақты атмосфераға қол ... үшін ... ... ... және конструктивті рольді ойнауының маңыздылығы
атап өтіліп, ... ... ... ... ... ... жалғастыру мен Корей түбегіндегі тұрақтылық үшін
белсенділікті жалғастыру керектігіне көңіл бөлінді. Аймақтағы ... ... ... барлық мемлекеттерімен ынтымақтастықты дамыту
қажеттілігіне ерекше мән берілді [13].
«Ғаламдық ынтымақтастық» аталған ... ... ... деңгейде нығайту, БҰҰ мен басқа да халықаралық ұйымдарды ... және ... ... ... ... ... ... қолдауға шешім қабылданды. Сонымен қатар, қарулану ... ... ... ... ... мен жаппай қырып жою
қаруларының таралуына тиым салуға ұмтылыс жасалынуы керектігі атап өтілді.
Қорытындыда мемлекет ... 21 ... ... ... ... тарихын жалғастыру және кейінгі ұрпақ ... пен ... ... ету үшін біріге әрекет етуге ұмтылысын
қолдады. Құжаттың негізінде АҚШ АТА-да 100 мыңдық ... ... ... 47000 ... ... ... ... Осылайша біріккен
декларация арқылы 21 ғасырдағы екі мемлекеттің одақтық қарым-қатынастары
бекітілді [44, с.52].
Американ-жапон әскери ... жаңа ... ... талаптарына
бейімдеу мақсатында дайындалған құжаттардың келесісі - ... ... ... ... ... ... ... мәтіні 1976 жылғы қағидаларды қайта қарауға
негізделді және бұл процесс 16 ай бойы ... ... ... ... ... ... ... жетекші қағидалары»
Нью-Йорктегі құрамына Жапонияның сыртқы істер министрі болған К. Обучи,
Жапонияның ұлттық ... ... ... Ф. Кюма, АҚШ-тың мемлекеттік
хатшысы М. Олбрайт және АҚШ-тың қорғаныс министрі У. Коэн ... ... ... ... ... ... ... бекітілді [73,
с.24-25].
Жапон-американдық жетекші қағидалар 7 тараудан құралған. ... ... ... ... ... ... кенеттен әскери шабуыл
жағдайы және Жапонияны қоршаған аймақтағы күрт өзгеріс жағдайына қазіргі
қалыпты жағдайда аса ... және ... ... ... ... ... ... табылады. Жетекші қағидалар екі мемлекеттің
қалыпты ... да және оның ... ... да әр тараптың
рольдеріне қатысты ортақ әрекеттер мен концепцияларды анықтайды. Құжаттың
екінші тарауында негізгі ... мен ... ... ... ... ... АҚШ пен Жапонияның арасындағы өзара ынтымақтастық ... ... ... ... ... мен міндеттер
өзгертілмейтін болып қалады.
- Жапония барлық өзінің әрекеттерін Конституция шеңберінде және ... ... пен үш ... ... ... ... жүзеге асырады.
- Қол қоюшылардың барлық әрекеттері халықаралық құқық және БҰҰ-ның
жарғысына сәйкес ... ... ... ... ... үшінші тарауда қалыпты
жағдайда әрбір ... ... ... ... ... ... Жапония 1995 жылғы негізгі бағыттарға сәйкес, ал АҚШ ядролық ... ... және ... алдыңғы қатарлы базалық күштерінен құрылған ... ... ... Екі ... те ... ... бағыттарына
сәйкес қалыпты жағдайда Жапонияның қорғанысы бойынша және барынша тұрақты
халықаралық қоршаған ... ... ... ... ... ... жағдайдағы ынтымақтастықты нығайту үшін келесі
салаларда әрекеттесуге уәделесті: ақпаратпен алмасу және саяси кеңес ... ... ... ынтымақтастық, соның ішінде Азия-Тынық
мұхиты аймағында және әлемдегі тұрақтылыққа ... ... ... ... ... сақтау мақсатындағы операцияларына
қатысу, ірі көлемдегі табиғи апаттарда көмек көрсету; ... ... ... ... ... оның аймағындағы жағдайдың ... ... ... ... ... ... мүмкін шабуыл жағдайындағы әрекеттер» аталған
төртінші ... ... ... шабуыл даусыз болар жағдайда екі
үкімет те жағдайдың одан арғы ... ... үшін ... және ... ... бойынша қажетті дайындықтарды
ұйымдастыратындығы қажеттілігі қозғалды. Жапонияға шабуылдың іс ... ... ... ... оның ... ... ... беру үшін
біріккен әрекеттерді жүзеге асырады. Жапонияға жасалынатын шабуыл қаупі
жағдайындағы АҚШ пен Жапонияның ... ... екі ... ... Жапонияға әскери шабуылдың міндетті түрде ... ... ... ... шабуылдың орын алғаны жағдайындағы әрекеттер.
Жапонияға әскери шабуылдың міндетті түрде болатындығы жағдайында екі
мемлекеттің үкіметтері келесі ... ... ... ... ... алмасу, кеңес алмасуды жүргізеді, барлаушылық ... ... ... ... ... ... ... ушығуын
болдырмау үшін ұмтылыстарды, соның ішінде, дипломатиялық әрекеттерді ... ... ... және ... тұру ... ... [15].
Жапонияға әскери шабуылдың орын алғаны жағдайында Жапонияға әскери
шабуылға жедел арада төтеп беру мақсатымен барлық қажетті ... ... үшін ... ... жүктеледі. АҚШ-тың міндеті Жапонияға
қажетті көмекті ... ... ... ... ынтымақтастық әскери
шабуылдың көлемі, түрі, кезеңдері және ... да ... ... ... ... ... ... асырғанда АҚШ-тың әскерлері
мен Жапонияның өзіндік қарулы күштері үйлесе ... ... және ... ... етуі ... ... Құрама Штаттары уақытылы қолдайтын қосымша
әскерлерін жібереді, ал Жапония оған базаларды дайындап және ... мен ... үшін ... ... жасайды. Төртінші
тарауда операциялардың концепциялары жайлы да ... ... ... әуеден жасалынған шабуылға төтеп беру ... ... ... және ... ... ... төтеп
беру бойынша; басқа да қауіп түрлерін ... үшін ... ... ... болатын.
«Әлемдегі бейбітшілікке және Жапония қауіпсіздігіне қауіп төндіретін
Жапония аймағындағы жағдай ... ... ... аталған бесінші
тарауда АҚШ пен Жапонияның ынтымақтастығының қандай жағдайға ... ... екі ... мүмкіндігі көрсетілген: ... ... ... ... пайда болуы мүмкіндігі жағдайындағы әрекетке
байланысты. Бұл ... екі ... ... ... алмасу мен ақпаратпен
алмасуды өткізеді, барлаушылықты ... ... одан арғы ... ... ұмтылыстарын салады. Екіншісі ... ... ... ... жауаптың сипатымен байланысты. Бұл жағдайдағы
әрекеттер Жетекші ... ... ... ... ... ... салалары және объектілері» деп
аталған арнайы қосымшасында толыққанды ... ... ... ... ... мен салалар аталып
көрсетілген:
1) Бір үкімет тарабының бастамасымен әрекеттердің ... ... ... көрсету және олармен жұмыс бойынша қызмет;
- іздеу және құтқару;
- комбатант еместерді эвакуациялау ... ... ... ... пен ... ... ету үшін
экономикалық санкциялардың тиімділігін қамтамасыз ету бойынша қызмет;
2) Жапонияның АҚШ-тың әскерлерінің ... ... ... ... Яғни бұл ... ... территорияны,
өзіндік қорғаныс күштерінің объектілерін, ... ... ... ... ... ... аймақта көмекті көрсету, азық-түлікті, құрал-жабдықты
т.б.-ны беру.
3) АҚШ пен ... ... ... ... миналарды тексеру;
- теңіз және әуе кеңістігін бақылау [15].
«Жетекші қағидаларға ... ... ... ... бойынша
екіжақты бағдарламалар» аталған алтыншы тарауда өзара ынтымақтастықтың
тиімділігін ... үшін ... екі ... құру ... ... стандарттар мен процедураларды жоспарлау және құру бойынша
екіжақты жұмыс. Бұл жұмыс екі ... да ... ... мен ... жоспарлауы, дайындық жұмыстары үшін ортақ ... және ... ... құру ... ... ... ... үйлестіруші механизм.
«Уақытылы және сәйкес жетекші қағидалардың ... ... ... ... екі ... ... және қажетті деңгейде ... ... ... ... әсерін
тигізген жағдайда және бұл жайт келешектегі белгілі бір ... ... деп ... ... ... ... 1997 жылы ... бойынша кеңес алмасушы комитетімен қолдау
тапқан жаңа жетекші ... АҚШ пен ... ... ... мен ... ... қарастырады. Сондай-ақ,
осы құжаттың АҚШ-тың әскерлерімен ұйымдастырылатын «Жапония аумағындағы»
біріккен әрекеттерді жүзеге ... ... ... үшін ... парламентіне
Өзіндік қорғаныс күштері туралы заңға жапондық территориялық сулардың тыс
аумақта әскери-теңіз күштерін пайдалану туралы түзетулер ... ... 1999 жылы ... ... және ол ... ... ... әрекеттер «Жапонияға тікелей шабуыл ... ... ... ... ... мүмкін.
Билл Клинтон әкімшілігі тұсындағы АҚШ пен Жапонияның ... ... ... ... еткен және жапондық қарулы күштерінің дамуына
әсер еткен маңызды құжаттардың келесісі - 1996 жылы ... ... ... ... бағдарламасы». Алғаш рет ол 1976 жылы ... ... ХХ ... 90 ... ... ... ... болатын. Жаңадан қабылданған ұлттық қорғаныс бағдарламасының
өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... ... ... сәйкес өзіндік қорғаныс күштері ... ... ... ... иe: кең ... ... апаттарды және өзге де
төтенше жағдайларды жоюға қатысу және әлемдегі аса ... және ... ... ... қосу [74, ... ... өзіндік қорғаныс күштерінің ... ... ... ... ... жәрдем көрсету
бойынша халықаралық операцияларында, ... ... ... ... және қорғаныстық алмасуларда қатысу және қарулану ... ... ... ... ... халықаралық
ынтымақтастыққа қатысуы қарастырылады [34].
Ұлттық қорғаныс бағдарламасына ... ... ... ... АҚШ-пен
өзара әрекеттестікпен алдын-алынуы мүмкін. Осылайша Билл Клинтон ... ... ... ... және жаңа ... тәртіп жағдайын
есепке ала отырып, біріккен декларация және өзге де ... ... ... ... ... ролінің артуына және онымен әскери-
саяси ... ... ... ... ... ... Б. Клинтонның басқаруы жылдарында әскери-саяси қарым-қатынастарда
құжаттармен қатар, АҚШ-тың ... ... ... Окинаваның тағдырын
уағдаласу аса маңызды еді. АҚШ пен ... осы ... ... ... әрі шешімін табуға ұмтылыс жасалынған шаралардың
бірі Окинава мәселесі болды.
Окинава - Жапония ... ... ... ... ... ... ... ірі аралдардың бірі. Аралдың көлемі -
1200 шаршы километрден асады, ал барлық префектура - 2276 ... ... ... ... аралдары 1972 жылғы ... ... ... ... ... бақылауында сақталған болатын. Алайда
1972 жылдан бастап бүгінгі таңға ... бұл арал ... ... ... ... ... отыр. Окинава аралы АҚШ-тың Тынық мұхиттың
батысындағы ... ... ... үшін ... маңызға ие. Оның Корей
жартыаралына және Қытайға жақындығы оның ... ... ... ... түседі. Жалпы алғандағы Билл Клинтон әкімшілігі кезеңінде,
яғни соның ішінде 1997-1998 жылдары Жапониядағы ... 94 ... ... 47000 жауынгер және офицер бар. Соның ішінде шамамен 27000 американдық
әскер саны Окинавада ... ... ... ... базасы Қиыр Шығыста және Оңтүстік-Шығыс Азияда шешуші рольді
атқарады. Сондай-ақ, ... 16000 жаяу ... ... Кэмп ... Шваб және Кэмп Зукеран базалары бар. Алайда ... ... ... туындаған жапондықтардың АҚШ-тың наразылығы ХХ ғасырдың
90 жылдары да қайта туындады. Мәселен, 1995 жылдың ... ... ... мен ... ... арасында қақтығыс орын алды. Оған себеп болған
жайт американдық әскери қызметкерлердің оқушы ... ... ... Осы әрекетке жауап ретінде Окинавадағы американдық әскерлердің
қатысуына ... ... ... ... ... ... префектура
территориясымен шектелмей, елдің өзге аймақтарында да көрініс тауып, тіптім
АҚШ-та да орын алды. Американдық базаларға ... ең ірі ... ... ... ... ... ... болды. Манифестацияда 80000
астам адам ... ... ... ... ... бойынша, бұл «аралдағы американдық әскерлердің қатысқалы бергі
уақытындағы префектура тұрғындарының ең ірі ... ... ... ... ... ... ... АҚШ пен Жапония басшылығы аймақтағы
тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... Сол ... 1995 жылы ... жағдайды реттеу үшін Окинавадағы
арнайы әрекет комитеті құрылды. Осы бірлескен ... 1996 ... ... ... ... ... ... іс-
шараларды жүзеге асыру көзделді: Жапонияға Футэма әуе базасын қайтару; АҚШ-
тың ... ... ... және ... Ёмитан қосымша
аэродромы, Кэмп-Куваэ аралының көп ... ... ... ... ... 104-ші ... аймағына Жапонияның негізгі
аралдарына көшіру; Ёмитан аэродромынан Иэдзимаға парашюттық ... ... ... ... ... ... ... қозғалысын
тоқтату т.б. [17]. Осылайша Билл Клинтон әкімшілігі тұсында АҚШ пен Жапония
әскери қарым-қатынасында Окинаваға қатысты біріккен шара ... пен ... ... ... Клинтон әкімшілігі
тұсында дамуы екі тараптың ракетаға қарсы қорғанысты бірлесе жүзеге асыруға
ұмтылысынан байқалды. АҚШ пен ... ... ... ... ... ... өз ... 1987 жылдан, екі мемлекеттің
«Жапонияның стратегиялық қорғаныстық бастама мәселелерін зерттеуге қатысу
туралы келісімінен» ... Іс ... бұл ... ... жүзеге аспай,
қағаз жүзінде қалды. Осы шараның құрамдас бөлігі болып табылатын ракетаға
қарсы қорғаныс мәселесінің ХХ ... 90 ... ... ... ... әскери саладағы ынтымақтастығының жаңа кезеңі ... 1993 ... ... мен АҚШ-тың арасында РКҚ жобалауға қатысты ... ... ... ... қол ... Келісім-шарттың тәжірибеде
жүзеге асыру екіжақты қауіпсіздік комитетінің бөлімшесіне жүктелді. Осы
шешімге сәйкес 1993 жылы ... РҚҚ ... ... ... ... [221].
Осы әрекет 1993 жылғы Солтүстік Кореяның жапондық теңіз акваториясына
«Нодонг» ... ... ... пайда болған жауапты әрекет еді.
Бастапқы жылдары Жапония қаржылық шектеулерге байланысты РҚҚ ӘӘА ... ... ... ... ... дайын болмады. Алайда
Жапонияның осы ... ... ... ... ... ... кейінгі
жылдары қолдау тапты. Жапондық сараптамашылардың пікірінше мұндай жайт 1995-
1998 жылдары ... ... ... қатысты үш естен
тандыралық оқиғаларды» бастан өткеруімен байланысты болды: біріншісі ... ... ... ракеталарды жіберуі; екіншісі - КХДР-дың 1998
жылы тамызда «Тэпходон-1» атты ... ... ... ... ... жылғы Үндістан мен Пәкістанның ядролық сынақтары және 1999 жылы
күздегі АҚШ Сенатының жаппай ... ... ... салу ... ... ... бас тартуы. Соңғы жайт АҚШ-тың қарусыздандыру саласында
одақтастық міндеттемелерді жүзеге асыруын ... ... ... ... ... факторларды ескере отырып, АҚШ-пен бірлесе
жүзеге асыруды жөн деп тапты.
АҚШ әкімшілігі ұсынған ХХ ... 90 ... РҚҚ ӘӘА ... ... ... бірі - ... орналасқан ракетаға қарсы қорғаныс
жүйесі, екіншісі - теңізде орналасқан ракетаға қарсы ... ... ... ... ... ... да ХХ ғасырдың 90 жылдары
талқыланды. Атап өтер болсақ Б. Клинтон ... ... ... ... ... келесідей қадамдар жасалынды:
1) 1999 жылы 16 тамызда РҚҚ ... құру ... ... ... ноталармен екі тарап алмасты;
2) АҚШ-тың қорғаныс министрлігі мен Жапонияның Қорғаныс агенттігі
нақты зерттеу жобалары бойынша өзара ... ... ... ... жапондық мамандар жаңа РҚҚ-тың ғарышта орналасатын техникалық
негізделуінің дайындығына кірісті.
Осы мәселеге қатысты пікірін ... ... ... Билл ... ... басында Жапониямен біріккен зерттеулерге 12 млрд. ... ... ... ... екі тараппен жоба 20-30 млрд.
долларға бағаланып отыр [76, ... Билл ... ... ... ... ... АҚШ пен ... әскери-саяси салада өзгерістер орын алып,
бұл олардың ... ... ... қамтамасыз ету мақсатындағы
біріккен құжаттарға қол қойылуына және ... ... ... ... ... ... көрініс тапты. Алайда әскери қарым-
қатынастарға қатысты екі тараптың ... ... ... ... ... ... болды. Бұл жайт Окинава аралындағы американдық әскерлердің
орналасуына қатысты жапон халқының ... ... ... ... осы ... екі ... ... жайттарға қарамастан АТА-ның
қауіпсіздігін қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... ... жүйесінің аса маңызды екенін
ұғынған болатын.
Билл Клинтонның ізбасары кіші ... ... ... яғни ол билік
басына келген 2001 жылдан бүгінгі ... ... АҚШ пен ... ... ... екіжақты деңгейдегі мәселелер бойынша
ынтымақтастықтан ... ... ... ... ... Осы ... деңгейіне көтерілуіне халықаралық жағдай әсер
етті. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі АҚШ-тағы ... ... ... өзінің сыртқы саясатында лаңкестікпен күресті ... ... ... Сыртқы саяси стратегиядағы өзгерістер АҚШ-тың
жаңа қауіппен күрес жағдайындағы басқа мемлекеттермен де ... ... ... байқатты. Осындай мақсаттарды шешу мақсатында
Джордж Буш ... 2001 ... ... ... ... ... мемлекеттің
сыртқы саясатындағы негізгі мәселелер мен ... ... ... екі ... қауіпсіздік стратегиясы қабылдады.
Алғашқы стратегия 2002 жылы қыркүйекте қабылданды. ... ... және ... ... ... бағдарын зерттейтін ҚР-ның елбасысы
жанындағы стратегиялық зерттеулер институтында сарапшы профессор ... осы ... ... ... өз ... ... «2002 жылы ... 11 қыркүйектегі оқиғалардан дәл бір жыл өткен соң АҚШ-тың үкіметі
жаңа құжатты - «Ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... жаңа ... ... ... ретінде Вашингтонның таяу келешектегі
сыртқы саяси стратегиясын анықтайтыны белгілі болды. Бұл құжат ... ... ... ... ету ... ... ... бағытының толыққанды және мазмұнды ... ... ... тек қана ... ... ... қарастырмады, сонымен
қатар елдің сыртқы саясатының аса ... ... ... ... ... Джордж Буштың ұлттық ... ... ... ... ол ... және ... аталған 9
бөлімнен құралған: американдық халықаралық стратегиясының сипаттамасы;
адами құндылықтарды ... ... ... ... ... ... ... нығайту және АҚШ пен онымен дос ... ... осы ... ... ... ... ... өзге мемлекеттермен ынтымақтасу; жаулардың АҚШ-қа,
оның одақтастарына және ... ... ... жою ... қорқытуына
жол бермеу; қоғамды ашық ету арқылы және демократияның инфрақұрылымын құра
отырып ... ... ... кеңейту; өзге ұлы державалармен біріккен
әрекеттердің ... ... ХХІ ... ... және
мүмкіндіктеріне сәйкес келу үшін ... ... ... қайта ұйымдастыру.
Осы стратегиядағы Жапонияның ролі жайлы мәселе сегізінші бөлімде
қарастырылған. Осы ... ... ... Оңтүстік Корея ... ... ... ... қолдауына мән берілген. Сол
себепті стратегия мазмұнына сәйкес ... ... ... ... ... ... қорғаныс саласындағы және дипломатиялық ... ... және ... істерде жетекші рольді атқаруын
жалғастыратын мемлекет ретінде қарамақ [28].
Кіші Джордж ... ... ... ... ... ... ықпалын тигізген келесі құжат бұл 2006 жылғы Ұлттық ... еді. 2006 жылы ... жаңа ... ... ... ... бергі АҚШ-тың сыртқы саясатында қол жеткізген
нәтижелерге тоқталған және жаңа бөлімдермен ... Жаңа ... ... ... және қорытындыдан құралған: американдық ұлттық қауіпсіздік
стратегиясына кіріспе; адами құндылықтарды құрметтеуге ... ... ... ... ... альянстарды нығайту және АҚШ пен
онымен дос ... ... ... осы ... ... ... қақтығыстарды шешуде өзге мемлекеттермен ынтымақтасу;
жаулардың АҚШ-қа, оның одақтастарына және ... ... ... ... ... жол ... қоғамды ашық ету арқылы ... ... құра ... ... ... ... кеңейту;
әлемдік саясаттағы өзге негізгі күш орталықтарымен ынтымақтастық жоспары
үшін күнтәртібін дамыту; ХХІ ғасырдың ... және ... ... үшін ... ұлттық қауіпсіздік институттарын қайта ұйымдастыру;
жаханданудың мүмкіндіктерін пайдалану және қауіптеріне қарсы тұру.
Осы концепцияда да ... ... ... ... шет
қалмай, құжаттың мазмұнындағы әлемдік саясаттағы өзге ... ... ... ... ... ... жылдың қаңтарындағы жаңа АҚШ президенті Б. Обаманың инагурациясына
дейін билік басында болған ... ... Дж.У. Буш ... қауіпсіздік
стратегиясында өзге мемлекеттер, соның ішінде Жапонияға да қатысты
орнатылуы тиіс ... ... ... ... Осы
құжаттың негізінде және АҚШ пен Жапонияның мүдделігіне ... екі ... ... дамытуға бағытталған келесідей маңызды шаралар
қабылданды: біріншіден - Жапонияның ... ... ... ... ... ... болатын.
11 қыркүйектегі 2001 жылғы АҚШ-та орын алған лаңкестік әрекеттерден кейін
сол жылдардағы Жапонияның ... Дз. ... Дж. ... ... 7
бөлімнен құралған АҚШ-қа ... ... ... байланысты
Жапонияның жүзеге асыратын бағдарламасын ұсынды. Осы бағдарламаға сәйкес
жапондық үкіметтің ... ... ... ... ... ... ... етуді қосқандағы көмек көрсету ... ... ... ... үшін ... ... жедел түрде қабылдау;
2) АҚШ-тың қарулы күштерінің базаларының ... ... және ... территориясындағы өзге де маңызды объектілердің
қауіпсіздігін одан ары күшейту үшін тезарада бірқатар шараларды қабылдау;
3) аса қысқа уақытта қажетті мәліметті ... үшін ... ... ... тәсілдерін тарту;
4) халықаралық ынтымақтастықты күшейту мақсатында өзінің ... ... ... тап ... ... және ... гуманитарлық, экономикалық және басқа да ... ... ... ... ретінде осы ерекше жағдайда АҚШ-пен ынтымақтасып
отырған Пәкістан және Үндістанға төтенше ... ... ... ... ... ... ... және ішкі
экономикалық жағдайдың нашарлауын болдырмау үшін өзгеріске түскен ... ... ... ... ... Сондай-ақ, жапон премьер-министрі
2001 жылғы 14 қыркүйектегі жапон ... ... ... ... лаңкестік әрекет АҚШ-қа қарсы ғана емес, сондай-ақ, Жапонияның
да қауіпсіздігіне де ... ... - деп ... ... ... ... ... қолдау көрсететінін байқатты. Сол себепті қарулы
күштермен де ... ... үшін ... лаңкестікке қарсы әрекет ету
бойынша арнайы шаралар ... заң ... Бұл заң ... ... халықаралық лаңкестікпен күресуші мемлекеттердің коалициясындағы
орнын анықтады. Осы заңның негізінде жапондық өзіндік ... ... ... да тыс ... ... ... ... және оның тылдық қамтамасыз ету және гуманитарлық ... ғана ... ал ... жеке құрамның әскери әрекеттердің
түрлеріне қатысуға тиым салынды. Бұл заңның ... 2001 ... ... пен ... ... ... тылдық қамтамасыз ету үшін Үнді
мұхитына 3 ... ... және ... өзіндік қорғаныс күштерінің
екі көмекші кемесі жіберілді [224].
Екіншіден - Жапония өзінің саяси одақтасына Ирак ... ... ... ... ... ... үшін ... қолдау мақсатында әскерді
жіберу үшін құқықтық негізді бейімдеу ... еді. Сол ... ... 2003 ... 26 ... ... қалпына келтіруде қолдау
бойынша ерекше шаралар туралы заң қабылданды. Заң ... өзін ... ... ... ... Кеңесінің Иракты қалпына келтіруге
үндейтін ... ... ... ... ... ... көмек және қалпына ... ... ... және ... ... тылдық қолдауы сипатында
«қауіпсіздікті қолдау бойынша қызметті» көрсетумен анықталады. Осы ... ... ... ... ... аспады, себебі жапон халқының наразылығын
ескере отырып және Ирактағы ... ... ... ... ... 2003 жылы ... ғана жағдайды толыққанды зерттеуден кейін
Иракқа 1000 ... ... ... ... шешім қабылдады.
Үшіншіден - Жапония мен АҚШ-тың әскери-саяси ... ... ... ... ... ете ... ... және екі тарапты
жақындастыруға бағытталған жаңа концепциялардың ролі маңызды болып отыр.
Әсіресе, соның ... екі ... ... яғни ... ... ... жапон премьер министрі және АҚШ-тың елбасысы ... және «2+2» деп ... АҚШ пен ... ... ... алмасушы комитеттің деңгейінде екі тараптың сыртқы істер ... ... ... ... ... ... орны зор. Осы
органдар екі мемлекеттің әр ... ... ... ... ... пікір
алмасуда және әскери-саяси қарым-қатынастардың бағыттарын анықтауда шешуші
роль атқарады. Сондай-ақ, осындай органдық деңгейдегі кездесулер ... ... ... ... және ... ... бағытталған жаңа тұжырымдалар мен әр алуан құжаттар қабылданады
[225]. Мәселен, 2003 жылғы мамырдағы Жапония мен АҚШ ... ... сол ... ... премьер-министрі Коидзуми және АҚШ-тың елбасысы
Дж. Буш «жапон-американ ғаламдық одағы» атты концепция бойынша келісімге
қол ... Осы ... ... Жапония мен АҚШ әлемдегі
мемлекеттермен халықаралық қауымдастықтың ... ... шешу ... қарым-қатынастарға сүйенеді [226]. Сонымен бірге, саммиттер
деңгейінде американ-жапон ... ... ... ... ... ... да қабылдануда. Осылардың ішінде 2001 жылғы 30
маусымдағы Кэмп-Дэвидтегі саммитте сол жылдағы ... ... ... және АҚШ елбасысы Дж. Буштың арасындағы стратегиялық диалогты
нығайту мақсатында «Қауіпсіздік және ... үшін ... атты ... ... ... ... екі ... әр алуан салаларда
әріптестік қарым-қатынастарды дамытуға келісті. Төртіншіден - Жапония мен
АҚШ ... ... ... ... әскерінің жапон
территориясында орналасуы және ... ... ... ... қарулы күштерін дамытуы маңызды болып отыр. Қазіргі таңда Жапония
территориясында 40 ... ... ... ... соның жартысы
теңіздегі әскердің құрамына кіріп отыр.Сондай-ақ, «host nation ... ... ... ... АҚШ-тың қарулы күштерінің орналасуына жыл
сайын 5.7 млрд. ... ... ... ... өзі де жаңа 2005 ... ... бағдарламасы және орта мерзімдік 2005-2009 жылдарға
бағытталған бағдарламаларға сүйене ... ... ... ... ... Екі тараптың әскери-саяси қарым-қатынастарында Билл
Клинтон тұсында бастау алған РҚҚ-ты нығайтуға әрекеттер жалғасын ... ХХ ... 90 ... ... ... болған РҚҚ-тың жаңа
жүйесінің орналасуы туралы соңғы шешім жапон министрлер кабинетімен тек
2003 жылы қабылданды. ... ... ... ету үшін 2007 ... төрт жылдық көлемдегі шығындарды жабатын бюджеттен 1 ... ... ... ... ... ... РҚҚ жүйесі SM3 аталған
ракеталық ... және Patriot Missile 3 ... ... ... ... ... Буш әкімшілігі тұсында АҚШ пен Жапонияның әскери-
саяси байланыстары алдыңғы әкімшіліктің саясатын ... және ... ... сияқты жаңа бағыттарды да қамти бастады. Екі мемлекеттің
халықаралық ... ... кей ... ... ... даусыз. Алайда екі тарап та өзінің ұлттық мүдделерін және
қауіпсіздігін ... ... ... ... ... ... Сол себепті
әскери-саяси байланыстар АТА-ғы қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі болып қала
бермек.
2 АҚШ ПЕН ... ... ... ДАМУ ... ... Жапонияға қатысты геоэкономикалық стратегиясының
эволюциясы (1945-1989жж.)
Қазіргі таңда АТА-дағы қауіпсіздік саласындағы ... ... ... АҚШ пен ... қарым-қатынастары басқа салалардағы да
байланыстарға негіз болып отыр. Әсіресе, сауда-экономикалық қатынастардың
маңызды екендігі сөзсіз.
Екінші ... ... ... АҚШ ... ... өзге ... ... экономикалық қарқыны тұрғысынан
қуатты мемлекеттердің қатарында болды. Сол себепті АҚШ «қырғиқабақ ... ... ... ... одақтастарды тарту ... ... ... негізгі инструмент ретінде пайдаланды. Соған
дәлел АҚШ-тың Европадағы мемлекеттердің соғыстан кейінгі қалпына ... ... ... көрсетілген Маршалл жоспары болмақ. Ал Азия
құрлығында АҚШ екіжақты қарым-қатынас деңгейінде экономикалық жәрдем берді.
Осының ішінде қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке айналып отырған Жапониямен экономикалық
байланыстарының жоғарғы деңгейге көтерілуінің түпнегізі АҚШ-тың «қырғиқабақ
соғыс» жылдары барысындағы осы мемлекетпен ... ... ... ... ... даусыз. Сол себепті осы бөлімшеде бүгінгі
таңдағы АҚШ пен Жапонияның ... ... ... ... ... қалыптасуына бастау болған екінші
дүниежүзілік соғыстан кейінгі ... ... ... орны ... Осы ... АҚШ-тың экономикалық
стратегиясына әсер еткен екі мемлекеттің экономикалық ... ішкі мен ... ... ... ... ... ... бөліп
қарастыруға болады: бірінші кезең - соғыстан кейінгі жылдардағы АҚШ-тың АТА-
ғы коммунизмге ... ... ... одақтасының қүш-қуатын атттыруға
бағытталған экономикалық саясат; екінші кезең - 1955 ... 1961 ... ... экономикалық стратегиясындағы Жапонияның экономикалық
тұрғыдан тең ... ... ... ретіндегі ролінің артуы және алғашқы
тоқыма саласындағы сауда қақтығысының пайда болуы; үшінші ... - ... ХХ ... 70 жылдарының басындағы АҚШ капиталына жапондық нарықтың
ашылуы және екіжақты сауда айналымында жапон экспортының басымдыққа ие ... және ... ... АҚШ-тың шаралар қабылдауы; төртінші кезең - ХХ
ғасырдың 70 жылдарындағы АҚШ-тың ... ... ... өсуі ... ... ... ... туындауы және
экономикалық өзара байланыстылықтың арта түсуі; бесінші кезең - ХХ ғасырдың
80 жылдарындағы Рейганның ... ... ... ... ... жаңа автомобиль саласындағы қақтығыстың пайда болуы.
АҚШ-тың геоэкономикалық стратегиясындағы Жапонияның ролін ашып көрсету
үшін осы кезеңдердің әрқайсысына жеке тоқталған дұрыс ... ... ... ... ... ... ... оккупацияны қосқандағы 1945-1955 жылдарда Жапония АҚШ-тың
тікелей көмегіне сүйенді. Екі ... ... ... ... ... ... ... байланыстары шектетілді.
Соғыстан кейінгі кезеңдегі, яғни ХХ ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан бақылау орнатқысы келді. Бастапқы ... ... ... ... ішкі ... ... ... бақылауын елдің қайта милитаризациясы қаупін болдырмауы ... ... ... ... мен ... ... ... АҚШ-тың
сыртқы экономикалық стратегиясындағы оның ролін күшейте түсті [143, с.84].
АҚШ сыртқы экономикалық стратегиясында осы ... ... ... үшін әрі 1948 ... бастап ұстанған «кері бағыт» саясатына сәйкес
Жапонияның әскери-саяси одақтас ретінде экономикалық тұрғыдан көмек ... әр ... ... ... ... көмек, несиелер бөліп
отырды. Яғни, 1948 ... 10 ... ... үкіметі біржақты
тәртіппен американдық және жапондық монополиялар арасында ресми емес
уағдаластық ... ... ... ... атты ... Осы жоспарға сәйкес оккупациялық билік қысқа мерзімде Жапонияның
мемлекеттік бюджетінің реттелуіне қол ... тиіс ... 1948 ... «жапондық экономиканы тұрақтандыру» жоспарына сәйкес
американдық ... ... ... ... ... жапондық
өндірісті қаржыландыру, қалпына келтіру және кеңейту үшін 1270 млн.
долларды ... ... ... жүзеге асыру үшін
Чикагоның банкирі Додж жіберілді. Осындай шараны енгізудегі ... оның ... ... ... ... жапондық
экономиканы қалпына келтіру арқылы оны Азия-Тынық ... ... ... ... тұрудағы негізгі әскери-саяси одақтасына айналдыру
болды. Сондықтан АҚШ 1948 жылы қазанда коммунистік ... ... ... ... ... ... ... кезде және Жапонияның
Тынықмұхиттық аймақта басты әскери және экономикалық одақтасы болатындығы
белгілі болған тұста ... ... ... Жапонияға қатысты 13/2
арнайы резолюциясын қабылдады. Онда АҚШ үшін Жапонияның маңызды ролі ... ... ... ... ... ... АҚШ үкіметі енгізген
көптеген ... ... ... ... Жапонияның экономикалық
қалпына келуі АҚШ-тың тікелей қолдауымен жүзеге асады деп мәлімделді [227].
Сол себепті осы кезеңнен ... ... ... ... құжаттарға қол
қоюға және арнайы тапсырыстар не ... ... ... ... ... енуге ұмтылыс жасала бастады.
Соғыстан кейінгі АҚШ-тың Жапонияны өзінің әскери тапсырыстарын
орындайтын әрі ... ... ... ... ... қол ... болатын:
1) 1953 жылы 2 сәуірдегі «Достық, сауда және теңізде жүзу туралы»
келісім;
2) 1954 жылы 8 ... ... ... ... ... туралы келісім;
3) 1954 жылғы сатылымдар туралы, ... ... ... және экономикалық шаралар туралы келісімдер.
1953 жылы 2 сәуірдегі «Достық, сауда және ... жүзу ... ... әрбір келісуші тараптың азаматтарына келесі келісуші
тарап территориясына ... және онда ... ... ... беріледі:
- келісуші екі тараптың территориялары арасында ... ... ... осыған байланысты коммерциялық қызметке қатысу мақсатымен;
- олар ... ... ... ... кәсіпорындардың
операцияларын кеңейту немесе осындай операцияларды басқару мақсатымен;
- тараптардың ... ... ... кіруімен
тұрақтауына қатысты заңдардың орындалуымен байланысты басқа да мақсаттар
көзделеді».
Осы ... ... ... ... тек ... монополиясы
инвестициялай алатын болғандықтан 1-бап Жапониядағы Американың экономикалық
экспансиясы үшін жақсы жағдайлар тудырады. Қабылданған шешім 7-ші және ... да ... ... ... ... ... ... қаржылық және басқа да кәсіпкерлік қызметтердегі өзара
қатысын» қарастырады, ал ... ... ... ... жылжымалы
иелікті сатып алу немесе жалға беру ... ... ... ... ... ... және ... да жылжымайтын иелікті жалға ... ... ... байланысын қарастырады. Қысқаша айтқанда, бұл
келісім американ монополиясы үшін Жапонияда экономикасын әрі ... ... ... ... [131, с.45].
Өзара қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі көмек туралы келісім ... жылы 8 ... қол ... ... бірінші бабына сәйкес екі
тарап қорғаныс мақсатына қажетті әр алуан жабдық, ... мен ... ... ... ... ... ... көмекті екі үкіметті
де қанағаттандырарлық деңгейде бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету
мақсатында тиімді пайдаланады. Іс ... бұл ... ... ... ... пайдаланудағы бақылау сылтауымен жапондық ... ... мен ... ... мүмкіндік тудырды. Осы
қызмет келісімнің 7 бабында бекітілген: ... ... ... ... ... ... және оған ... көрсетілу барысын
бақылауға мүмкіндік беруге дайын». Екінші бап Жапонияның үкіметінің АҚШ-тың
әскерлерін ... және ... ... ... етуге
байланысты болды. Осы келісім бойынша 8-бабында «жапондық үкімет ... ... ... үшін ... ... ... жүзеге асыруға
және АҚШ үкіметі ұсынатын кез-келген көмекті тиімді пайдалануды қамтамасыз
ету үшін қадамдар жасауға тырысады». Осы келісімге қол ... ... ... ... сый ретінде 3,6 млрд. иен (шамамен 10 млн. ... ... ... көрсетіндігін мәлімдеді [7]. Осылайша 1954 жылғы
келісім Жапонияның әскери-экономикалық күш-қуатын ... ... ... ... қарулануда көмек көрсетуде маңызды роль атқарды.
Сонымен қатар осы құжат Жапонияның ... ... ... ... ... ... ... туралы аталған келісіммен қоса онымен
тікелей байланысты тағы да ... ... қол ... ... ... салымдарының кепілдігі туралы және экономикалық шаралар
туралы үш келісімдер.
Сатылымдар туралы келісімде 1954 жылы 30 мамырда ... ... ... ... 50 млн. ... ... ауыл шаруашылық тауарларды
артығымен сатып алады. ... ... ... туралы келісім АҚШ
үкіметінің Жапониядағы ... ... ... ... кепілдік беретіндігін бекітті. Осы шарт американдық капиталдың
Жапонияға енуіне және жапондық экономиканың ... ... ... ... белсендеуіне, жапондық өндіріске инвестициялардың
артуына жағдай жасауды қарастырған болатын.
Экономикалық шаралар туралы келісім Жапониядағы ауыл ... ... ... ... пайда болатын иеналық қорды құру
тәртібін анықтады. АҚШ-тың үкіметі Жапонияға осы ... ... ... үшін ... ... ... аспайтын немесе 10
млн. американдық долларға сәйкес келетін иендік сипатта субсидиялар беруге
келісті. Келісім ... ... ... ... төрт ... ... ... тауарларды сатып алу және қызметтерді төлеу үшін шектеусіз ... ... ... ... ... ... ... пайдалана алады
[142, с.54].
Осы аталған құжаттармен қатар АҚШ сыртқы экономикалық стратегиясында
Жапонияның өзінің экспорттық нарығы ... ... және ... ... ... кәсіпкерлік жолмен бірқатар қаржылық
және ұйымдастырушылық шараларды қабылдады. Осы ... ... ... ... ... және ... арнайы
тапсырыстарды жатқызуға болады. Ең әуелі, «экономикалық көмекті» көрсетуде
АҚШ біріншіден - Жапонияның милитаризациясын ... ... ... ... орын ... ... мақсатын көздесе, екіншіден
- Жапония нарығына өз ... ... ... ... экономикалық
мүдделерін жүзеге асыруды көздеген болатын. АҚШ үкіметі экономикалық көмек
нәтижесінде Жапонияда оккупациялық ... ... ... ... және ... ... артығын өңдеп, көмек ретінде берді.
Американдықтар осындай шара арқылы ... ... ... әскерге қажеті жоқ материалдардың ... ... ... ... ... және жапондық сауда ұйымдарымен байланыстарды
орнатып, американдық тауарлардың Жапония ... өз ... ... [117, ... ... көмегі» екі қордың негізінде жүзеге асты -
оккупацияланған территориядағы басқару және ... қоры ... ... территорияларды экономикалық қалпына келтіру қоры (ЭРОА).
ГАРИОА 1945 жылы ... және оның ... ... ... ... «көмек» көрсету және тыңайтқыштарды беру. Осы қорға Жапонияға
көрсетілген экономикалық ... ... 80%-ы ... тиесілі. ЭРОА 1947
жылы құрылды. Осы қор ... ... ... және ... ... ... машиналар және қажетті жабдық тасымалданды. Жапон сыртқы
сауда және өнеркәсіп министрлігінің мәліметі бойынша аталған екі ... ... ... 1795 млн. ... ... көмекті құраған.
Жалпы алғанда 1945 жылдан 1951 ... ... екі ... есебінен Жапонияға
1,8 млрд. доллар көлемінде құраған. Сондай-ақ, АҚШ ЭРОА және ... ... ... ... ... қаржыны бақылау
мақсатында және осылайша Жапонияның экономикалық дамуына әсер ету ... ... ... ... ... ... ... аралығында
американдық мәліметтер бойынша, Жапония АҚШ 2,1 млрд. долларға көрсетілген
«көмек» бойынша қарызданды.
1961 жылдың ... ... ... қол ... ал 1962
жылы қаңтарда Жапония 15 жылдың көлемінде 490 млн. ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық стратегиясындағы Жапонияға назар
аударуына, әсіресе соғыстан ... ... ... ... өз ықпалын
тигізді. Яғни, АТА-ғы Корей соғысына дайындық барысында АҚШ үшін ... ... ... ... ... ... ... екі мемлекеттің экономикалық өзара алмасуы қарқындай түсті. АҚШ
Жапония территориясындағы американдық ... ... ... ету үшін және ... ... ... экономикалық және
әскери «көмекті» беру үшін жапон өндірісін тиімді ... ... ... ... ... ... ... де осы тауарлар ... ... ... ... олар ... ... тұратын
еді. Бұл арнайы долларлық төлемдер тура мағынасындағы көмек емес еді, ... ... ... ... еді» [165, ... ... арқылы АҚШ өз капиталына деген жапондық өнеркәсіп
иелерінің де ... ... ... ... ... капитал салымдарының формасы ретінде Жапония ... ... ... ... ... жылдарда АҚШ-тың арнайы
тапсырыстары негізінде келесідей көрсеткіштер ... 1950 жылы - ... 1951 жылы - 592 ... және ... 1952 жылы - 824
млн.доллар. Жалпы алғанда, Жапония соғыстан кейінгі ... ХХ ... ... ... АҚШ-тың қолдауымен жүзеге асырылған келесідей қаржы
көздерімен ... ... ... ... ... көмек -
2,1млрд.доллар, американдық арнайы әскери тапсырыстар - 9,6 млрд.доллар,
АҚШ-тың ... - ... ... ұзақ ... ... - ... жеке ұзақ мерзімдік несиелер - 2,4 ... ... ауыл ... ... артығының тасымалдауына бөлінген
американдық несиелер - 0,2 ... ... ... ... компаниялардың және мемлекеттік ұйымдардың облигациялық салымдары
- 0,5 млрд.доллар, ... ... ... ... 16,3 ... [151, ... соғыстан кейінгі 1945 жылдан 50 жылдың ортасына дейінгі
кезеңдегі сыртқы экономикалық стратегиясындағы ... ... ... ... - АҚШ ... ... өзінің әскери тапсырыстарын
орындату үшін бейімдеуде және елді Қиыр Шығыстағы ... ... ... ... ... база ... пайдаланғысы келді;
екіншіден - оккупациялық кезеңде және одан кейін де ... ... ... ... үшін ыңғайлы жағдай жасаумен қамтамасыз ету
болып табылады.
АҚШ-тың Жапонияға қатысты ... ... ... ... ... ... қамтыды. Осы кезеңдік бөліністің диссертациялық
жұмыста бөліп көрсетілуі 1955 жылдан Жапониядағы ... ... мен оның ... экономикалық байланыстарына әсер етуімен
байланысты болмақ.
ХХ ... 50 ... ... ... АҚШ-тың экономикалық
стратегиясындағы Жапония экономикалық ... ... ... ... ... аян болды. Жапония АҚШ-тың әскери-саяси ... ... оның ... қолшатыры» астында соғыстан бері экономикалық
дипломатияға назарын аударып, ... ... ... жеделдетуге
ұмтылған болатын. Осы кезеңдегі экономикалық даму жолына түскен Жапонияның
АҚШ-тың ... ... ... өсуі ... ... ... біріншіден - АҚШ-тың Жапонияның халықаралық экономикалық
ұйымдарға кіруге жәрдемдесуі және екі ... ... ... ... ... екіншіден - екі мемлекеттің арасындағы алғашқы ... ... ... және оның шешілуі; үшіншіден - американ-жапон
экономикалық қарым-қатынастарының жаңа ... ... ... ... ... шараға сәйкес Жапония 1955 жылдың екінші жартысынан ... ... ... ... өткеріп жатты. Елде экономикалық даму
бойынша алғашқы жоспарлар қабылданып, жүзеге асырылып ... ... ... ... ... қатынастарды қалпына келтіру сияқты
халықаралық сахнада беделін арттыруға бағытталған әрекеттері көрініс тапты.
Экономикалық өсу ... ... ... елдегі қабылданған
экономикалық даму жоспарлары сияқты ішкі факторлармен қатар, өзінің әскери-
саяси одақтасы АҚШ-тың көмегі де ... ... ... ... ... орны зор ... Стратегиядағы Жапонияның ролінің
маңыздылығының себептері: Жапония АҚШ-тың экспортының негізгі нарықтарының
бірі еді, ... ... 80% ... және ... 50% ... ... ... және 1957 жылы американдық экспорттың жапондық тауарлардың
АҚШ-тағы импортынан 2 есе артық ... ... ... бола ... Сондықтан АҚШ
Жапония нарығының ашылуына мүдделі болды [129, с.95]. Сонымен қатар, екінші
себеп АҚШ ... ... ... ... ... ... ... және оны өзінің әскери жоспарларын жүзеге асыруда материалдық-
техникалық база ретінде қолдануға ұмтылды. Сондықтан да АҚШ ... ... ... ... бір ... орындалуын міндеттейтін халықаралық
ұйымдарға Жапонияның қосылуын қалады. Жапония АҚШ-тың ... ... ... мемлекеттердің қарсылығына қарамастан 1955 жылы ГАТТ
ұйымына және 1965 жылы ... ... және даму ... ... Осы шараның нәтижесінде ... ... ... ... ... ашу ... сауда либерализациясын
бастады. Жапон үкіметі сыртқы ... үш ... ... ... 1959 жылы ... 180 ... түрі ... шек
қойылды. Жапонияның сауда либерализациясы мәселесі ГАТТ ұйымының ... ... ... ... Соған дәлел, 1959 жылы қарашада
Токиода «дөңгелек үстел конференциясы» ... оған ... ... ірі ... 60-қа жуық ... ... Жапондықтардан
конференцияға сол кездегі премьер-министр Киси, қаржы-өнеркәсіптік ортаның
өкілдері және басқалары қатысты. Негізінен бұл ... ... ... ... ... ... шек қойды, 1959 жылы АҚШ-тағы
жапон экспортының ұлғаюына, олардың қаржылық жағдайының нашарлауына, ... тез ... ... мен ... капиталистік нарықта
бәсекелестіктің күшеюіне байланысты американ миллиардерлері Жапониядағы
импортты саудаға ... ... ... ... алып тастауды талап
етті. Бұл талаптар 1959 жылы қазанда тарифтер мен ... ... ... ... ... XV сессиясында қабылданған демарш негізінде
бекітілді. АҚШ жапон тауарларына қойылған ... ... ... ... да ... ... жол беретіндігі жөнінде Жапонияға тікелей
жария етті. ... АҚШ осы ... ... ... үшін жапон
нарығының ашылуы үшін халықаралық ұйымдардың шеңберінде де ... ... [157, ... ... 50 ... ... ... - 60 жылдардың ортасындағы
американ-жапон экономикалық ... ... ... ... ... жапондық тауардың бәсекелестігінің артқандығын куәландыратын АҚШ ... ... ... салада алғашқы соғыстан кейінгі жылдағы
қақтығыс пайда болуы.
1955 жылы ... ... ... ... жағдайдың
нашарлауын болдырмау үшін АҚШ-қа экспортталатын мақта-қағаз тоқыма
тауарларына квотаны ... ... ... ... Бір ... орнатылған
бұл квота 1956 жылы американдық тоқыма өнеркәсібі тарапының наразылығын
тудырды, себебі ол ... ... ... ... ... асып ... ... Тоқымашылардың қысымымен АҚШ-тың Тарифтік
комиссиясы 1956 жылы ... ... ... маталарға кедендік
салықтарды өсіру туралы шешім қабылдады, ал ақпанда мақта-қағазды жейделер
мен төсеніштерге осы шара ... ал ... ... матасына кедендік
салықтарды арттыру туралы шешім қабылдады. Осы қысылтаяң жағдайда 1956 ... ... ... ... туралы ресми келіссөздерге түсуге
мәжбүр болды, ал ... 1956 жылы ... ... ... ... туралы алғашқы жапон-американ келісіміне қол қойылды [228]. 1957
жылы осындай шектеулердің ... ... ... ... қол
қойылды. Осы келісім бойынша Жапония ... ... ... ... ... ... ... түрде кеңес алмасуға міндеттенді.
1957 жылғы екі тарап ... қол ... ... бойынша квота төрт
тауарға орнатылды: баспалы маталар, вельвет, ... және ... 1957 ... ... ... ету саласына жасанды талшық пен жүн
сияқты тоқыма тауар түрлерін қамтымады. Жапондық тоқыма ... ... ... ... ... белсенді түрде өз қызметін дамытуға кірісті.
Сипаты бойынша ол Жапонияның АҚШ-қа жіберілетін ... «өз ... ... деген келісімі ретінде қарастырылды. Яғни осы тұста
Жапония мен АҚШ-тың пайда ... ... ... ... ... ... өз тарапынан жеңілдікке баруын байқауға болады. ... ... ... ... жылдары туындағанмен, осы
қақтығыстың алғаш пайда ... ХХ ... 50 ... ... ... екі ... өзара экономикалық ынтымақтастықтың
қажеттілігін ескере отырып, келісімге ... ... ... ... ... ... және әскери-саяси одақтас
ретінде экономикалық салада да өз одақтасымен санасқандығы ... ... ... ... ... ... артуына әсер
еткен үшінші фактор АҚШ пен ... ... ... ... 1960 жылғы қауіпсіздік келісім-шартымен байланысты ... ... ... ... ... АҚШ пен ... бейбіт әрі достық
қарым-қатынастарды жалғастыру және экономикалық өзара қарым-қатынастарды
нығайтуға ниеттері анықталды. Атап ... осы бап екі ... ... дамуына әрі АҚШ-тың жапондық тауардың
тасымалының ... ... ... әсер ... Осылайша экономикалық
ынтымақтастықты дамыту мәселесінің келісім-шартта ... ... ... жапон нарығының ролі артқандығының және осы
салада белсенділіктің артатындығын ... еді [122, с.87]. ... ... ... екі мемлекеттің экономикалық мәселелерді
щещуге ... ... жаңа ... ... ... ... екі ... арасындағы экономикалық мәселелерді
талқылап, кеңесуде сауда және экономика бойынша жапон-американдық біріккен
комитет ... роль ... Бұл ... 1961 ... жаздағы сол кездегі
жапон премьер-министрі Хаято ... ... ... ... ... шеңберінде екі тарап Жапония және АҚШ-та жыл сайынғы сессияларында ... ... ... ... оның ... ... ... істер
министрі, сыртқы сауда және өнеркәсіп, қаржы, ауыл және орман шаруашылығы,
көлік және еңбек министрлері мен экономикалық ... ... ... ... Ал ... ... ... делегация басшысы
ретінде мемлекеттік хатшы, ішкі ... ... ... қаржы, ауыл
шаруашылығы және еңбек министрлері кіреді. ХХ ... 60 ... 7 ... келесідей тәртіппен өткізілген болатын: біріншісі -
1961 жылы қарашада ... ... - 1962 жылы ... Вашингтонда,
үшіншісі - 1964 жылы қаңтарда Токиода, төртіншісі - 1965 жылы шілдеде,
бесіншісі - 1966 жылы ... ... ... - 1967 жылы қыркүйекте
Вашингтонда және жетіншісі - 1969 жылы шілдеде ... ... ... да ... ... ықпалы болды. Бастапқыда
экономикалық ынтымақтастық бойынша біріккен ... ... ... ХХ ... 50 ... аяғында пайда болған болатын. Оның
бастаулары 1957 жылы жапондық билеуші топтарда ... ... ... ... ... экономикалық экспансияны күшейту
жоспарлары белсенді түрде насихатталған кезеңге кетеді. ... ... ... жоспары бойынша «американдық капитал - жапондық техника»
қағидасы бағдарға алынды. АҚШ «көмек» ... ... ... ... ... үшін қаржылық жәрдемін береді және
осылайша жедел дамушы жапондық өнеркәсіптер үшін ... ... ... Осы ... ... ... ... арнайы үкіметаралық комитеттің құрылуы жоспарланды. Алайда АҚШ
бұл бастамаға қызығушылығын танытпаған болатын. Сондықтан комитетті ... 1960 ... ... ... ... ету ... ... қайта қаралуына байланысты жапон үкіметі жапон-американдық ... ... ... ... аталған комитетті құру идеясына ... ... АҚШ өзін ... экономикалық ұмтылыстарын қолдауға қатысты
ешбір міндеттемелермен байланыстырғысы келмеді және жапон үкіметі ұсынған
үлгідегі ... ... ... АҚШ үшін ... ... бар
комитетті құру идеясын қолдады. Сол себепті бұл комитет ... ... ... [134, с.96]. ... екінші кезеңдегі АҚШ-тың
экономикалық стратегиясындағы ... ... ... ... бірінші - Жапонияның халықаралық экономикалық ұйымдарға
мүшелігіне атсалысу ... ... ... ... ... ... ... екіншіден - сауда қақтығыстарын шешуде Жапонияға ... ... өз ... тұрғысынан шешу; үшіншіден - жапон-американ
экономикалық қарым-қатынастарын дамытуда ... ... мен ... ... сияқты механизмдерге жүгіну.
АҚШ-тың экономикалық стратегиясының үшінші кезеңінде американ-жапон
экономикалық байланыстары ... ... ... ... ... ұмтылысының артуымен және керісінше өз нарығындағы жапондық ... ... ... ... ... ... Осы ... европалық сауда-саяси топтарының күші мен ықпалының өсуі ... ... ... мен саясаттағы беделінің артуы ... ... ... ... ... ... әсер ... АҚШ соғыстан кейінгі «еркін
әлемді» бастаушы жеңімпаз ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалу қажеттілігін бағамдады. Сол ... ... ... Жапонияға қатысты экономикалық стратегиясындағы 1961 жылдың
аяғынан Кеннеди әкімшілігі тарифтік кедергілерді біршама әлсірету ... ... 1962 жылы ... АҚШ-тың сыртқы экономикалық саясатындағы
«жаңа бағытты» жариялады.
Саудадағы байланысты конгресстің арнайы ... ... ... сауда саласындағы дәстүрлі саясатымыз ескірді» деп мәлімдеді және
капиталистік ... ... ... ... ... ... ... саясаты арқылы АҚШ
үкіметі келесідей мәселелерді шешуге ұмтылды:
- «қырғиқабақ соғысы» барысында ... ... ... ... тартушы немесе ыдыратушы үрдістерді әлсірету;
- Жапония мен Батыс Европа ... ... ... ... ... ... ... осы байланыстардың дамуына кедергі жасау;
- Жапония мен батыс европалық елдерді дамушы мемлекеттерге
«көмек» ... ... ... белсендетуге итермелеу;
- әскери шығындардың басым үлесін одақтастардың ... ... ... тауарлардың батыс европалық және жапондық
нарықтарға енуі үшін ... ... ... ... күшейту,
экспорттың өсуін қамтамасыз ету және төлемдік баланспен жағдайын реттеу;
- Батыс Европаның есебінен Жапонияның нарыққа деген күшейіп келе
жатқан ... ... ету. АҚШ ... ... экспансиясын Батыс
Европаға бағыттай отырып, жапондық ... ... ... ғана ... ... ... кеңейтуге үміттенді [175, с.59].
Осылайша сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... Жапонияға ерекше назарын салды. АҚШ ... ... ... ... Себебі Жапония соғыстан
кейінгі кезеңде өз экономикасын шетелдік капиталға жабық ұстаған болатын,
яғни ... ... ... ... салымының көлемі аз болатын.
Сол себепті АҚШ өзінің сыртқы ... ... ... ... ... бірі етіп ала ... бұл ... асыруда экономикалық қуаты артқан Жапонияға да қатысы бар деп
есептеді. АҚШ Жапонияның «жабық» ... ... өз ... салып бақты.
1964 жылы мамырда «Кеннеди раунды» аталған ГАТТ шеңберіндегі тарифтерді
қысқарту ... ... 1955 жылы осы ... ... мүшесіне
айналған Жапонияның қатысуымен өткізді. Яғни ХХ ғасырдың 60 жылдарының
басындағы АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... ... шешудегі механизм ретінде ГАТТ
сияқты халықаралық ұйым шеңберінде шешуге ұмтылысын ... ... ... ... да экономикалық қарым-қатынастарға қандай деңгейде ... ... ... ... аталған ГАТТ шеңберіндегі келіссөздер үш жылға
жалғасты және 1967 жылғы ... ... ... Бұл ... ... тауардарға қатысты тарифтердің азайтылуының орта
шамасы 33-35%-ды құрады, ал ауыл ... ... бұл ... ... «Раунд» шеңберінде тоқыма өнеркәсібі бойынша ... ... ... ... емес ... ... ... туралы
уағдаластыққа қол жеткізілді, дамушы мемлекеттерге азық-түліктік көмек
көрсету туралы ... ... Осы ... ... ... аса ... АҚШ-тың «американдық сатылым бағасы» негізінде жүзеге асырылған
кедендік ... ... алып ... ... ... ... алайда ол толыққанды шешілмеді. Жапония ... ... және ... ... ... ретінде «Кеннеди раунды» шешімдерін
жүзеге асыру мақсатында либерализация ... 1967 ... ... ... 1967 ... 1 шілдесінен бастап шетелдік капиталдардың
«либерализациясының» алғашқы кезеңінің ... ... ... ... ... ең ... ... түрде қаржылық беріктік және
бәсекелестікпен ... ... 50 ... ... ... ... ... капиталдың үлесі 50%-дан аспаған жағдайда
автоматты түрде шетелдік капиталмен біріккен ... ... ... 33 сала ... ... Қалған 17 салада шетелдік капиталдың
үлесі 100%-ға дейін жете ... Бұл ... ... кеме ... кеме
двигательдерін дайындау, теміржолдық қозғалыс құрамын дайындау, ... ... ... ... ... Алайда шетелдік капитал,
соның ішінде американдық ... ... ... ... ... [109]. ... ашылған салалары американдық
кәсіпкерлерді қызықтырмау ... осы ... ... ... ... ... ... жапондық территориядағы
американдық капиталдың күшеюіне сенім тудырмады. Атап көрсетілетін ... осы ... ... ... енгізілуінің алғашқы
кезеңінің жариялануынан бірнеше ай ... соң ... ... ... қатысуымен компаниялардың құрылуы сирек
болды. Тек жапондық «Сони» және американдық «Коламбия бродкастинг систем»
грампластинкаларды ... ... ... және оның ... ... де ... ұзақ және егжей-тегжейлі талқылаудан кейін ... ... ... ... ... ... ... шетелдік
капиталдың «либерализацияланған» салаға енуінің жалғыз бір ... ... ... ... ... және американдық «Малинкродт
кемикл уоркстың» 1968 жылы ... яғни ... 14 ай ... ... компанияларды құруы еді. Әсіресе АҚШ ... ... ... ... автомобиль жасау саласының
жоқтығына наразы болды.
1969 жылдың аяғында Жапония шетелдік капиталдың либерализациясының
екінші ... ... үшін ... ... ... ... экономикалық салалардың тізімін дайындау үшін қызу
тартыс ... ... ... үшін ... ... таңдауда
Жапония үкіметі және Кэйданрэн бейнесіндегі монополистік ... ... ... жаздағы кезеңдегідей таңдалынатын салалардың ... және ... ... күші ... ... ... Яғни, тұрмыстық радиоэлектроникалық аппараттарды дайындайтын саланы
қосуда радиоқабылдағыштарды өндірушілердің 92%-ын, ... ... ... 19%-ын ... яғни ... шетелдік
капиталдың тікелей енуіне төтеп бере ... ... ... ... ... [177, ... 1969 жылдың 1 наурыздағы ... ... ... ... ... ... басталды. Ол 1970 жылдың
тамызына дейін жалғасты. Осы шара ... ... 155 ... ... үшін ... осылайша шамамен жапондық
экономиканың 600 саласының әр алуан шарттарда шетелдік ... үшін ... ... ашық ... ... ... ... екінші
кезеңіндегі аталған салалардың 155-нің 135-і шетелдік капиталдың 50%-ның
қатысуы шартымен біріккен ... құру ... ... ... қатарында болат конструкциялардың өндірісі, бу двигательдерінің
өндірісі ... ... ... Шетелдік капиталдың 100%-дық көлемде
қатысуын ... ... ... ... болат құбырларының өндірісі,
ресторандар және шаштараздық кабинеттер сияқты салалар болды. Сондай-ақ,
алғашқы либерализация ... ... ... ... 50%-н ... үш салада шектеулер алынып тасталынды.
Шетелдік капиталдың либерализациясының үшінші кезеңі 1970 жылдың
қыркүйегінен басталды және 323 ... ... ... ... ... ісі, әмбебап және азық-түлік дүкендері, есеп машиналары өндірісі,
алюминий өндірісі ... ... ашық ... ... Сонымен қатар
үкімет шетелдік инвесторларға либерализацияның ... 1967 ... ... ... ... ... ... фирмалардың акциялары орнына 25%-
дық акцияларды иемденуге рұқсат берді. Осылайша ... ... ... ... ... шамамен 527-дей жапондық
экономиканың салалық топтары ашылды. Әлі де ашылмаған 100-ге жуық ... ... ... Осы ... ... ... 60 саласын 1971 жылғы
күзге белгіленген либерализацияның төртінші кезеңі қамтыды. Осы ... АҚШ ... ... ... ... және оның қосалқы
бөліктері, электрондық есептеу ... яғни ... ... ... ... және тағы басқа да салаларды қамтыды. Жапония
үкіметі ... ... қару ... ұшақтарды жасау ісі сияқты 20
тауарлық ... ... ... ... ... сондай-ақ, «таза
жапондық салалар» кіретін бамбук қолшатырларын ... ... аяқ ... ... 20 ... салаларды жабық етіп қалдырды [179, р.56]. Кеннеди
әкімшілігі тұсында АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... ... нығайтты, нақтылар болсақ,
осы мемлекеттегі американ капитал салымын ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, ХХ ғасырдың 60 жылдарында жапон
тауарларының экспортының АҚШ-тың импортына қарағанда арта түсуі ... ... ... ... ... ... ... жылы шілдеде АҚШ-тың президенті Кеннеди конгресске шетелдік
несиелер беретін американдық ... ... ... ... енгізуді
ұсынды. АҚШ-тағы және өзге мемлекеттердегі салымдық үлестің ... ... және ... ... кететін қаржылық көздердің
ағынын қысқарту арқылы 1963 ... ... 1965 ... ... дейін
шетелдік құнды қағаздарды сатып алуға арнайы ... ... ... енгізуді және шетелге берілетін несиені олардың мерзіміне қарай
капиталды сумманың 2,75-тен 15% ... ... ... Жапондық
қаржыгерлер мен кейбір американдық банкирлердің наразылығына ... ... ... заң ... 1964 жылы қыркүйекте қабылданды.
Американдық үкіметтің Жапонияның наразылығын ескермеуі оның АҚШ үшін ең ... ... ... ... ... еді. 1961 ... 1964
жылға дейін АҚШ пен Жапонияның арасындағы ... ... ... 2277 млн.долларға жеткен, осының ішінде американдық төлем балансының
17,5% көлемде ... ... ... ... Жапонияға кеткен
капиталдың ағыны 3009 млн.долларды құраған. ... ... ... ... ... үкімет үшін «теңестіруші» салықтың
экономикалық тиімділігін тарылту болып табылар еді. ... ... ... ... осы ... ... қатаң бағыт ұстанбауды жөн деп тапты.
Сол себепті Кеннедиден кейінгі жаңа АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... Ол бойынша жылына 100
млн.долларлық көлемде жапондық үкіметтік және үкіметпен ... ... ... ... ... туралы шешім
қабылдады. Джонсонның экономикалық үлгісіне ... 1968 жылы 1 ... ... ... қысқарту туралы жаңа бағдарламалары
қабылданды. Тікелей инвестициялар, несиелердің ... және ... ... ... ... Бастапқы Кеннеди әкімшілігі
енгізген «теңестіруші» салықтың әрекеті мерзімі екі ... ... ... күші енді ... мерзімдік несиелерге де таратылды. Осы
сипаттағы несиелерді Жапония 1963 жылы 396 ... ал 1964 жылы ... ... ... ... Ендігіде осы несиелер бойынша жапондық
компаниялар жылдық 1,05%-дық көлемде төлеуі тиіс болды. АҚШ-тың бұл шарасы
ең ... ... ... ... бағытталған ұмтылыс болатын. Сондай-ақ,
ХХ ғасырдың 60 жылдарының екінші жартысында ... ... ... ... ... асуы сауда дефицитінің пайда болуына әкелді.
Осындай жапондық тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... қатығысының орын алуына әкелді. Осы жолғы
қақтығыс қара металлургиядағы болат мәселесіне қатысты туындады.
Қара металлдардың жапондық экспортының өсуінің ... ... ... осы тауарлардың тасымалдаушылардың ішінде Жапонияның ... ... ... бірі ... ... ... жақын
орналасуы елеулі ықпалын тигізеді. Осы штаттардың өнеркәсіпшілері үшін қара
металлдарды импорттау оларды шығыс штаттадан ... ... ... ... ... ... ... металлургиялық компаниялар осы штаттарда
қара металлардың нарығын жаулап ала алды. Осы жапондық қара ... ... ... ... оның американдық нарықтың
стандарттары мен талаптарына бейімделе ала бастауына байланысты. Яғни, 1963
жылы қарашада компаниялар ішкі ... ... ... ... ... ... ... мүміндік беретін жүйе енгізілді.
Алайда келесі жылдың наурызында бұл жүйе алып тасталынды, ... ол ... ... АҚШ-тағы жапондық қара металлургия экспортының елеулі
түрде ұлғаюына ... ... ... ... ... АҚШ үшін
күнтәртібіндегі ... ... ХХ ... 60 ... ... стратегиясындағы жаңа ХХ ғасырдың 50 ... ... ... ... ... ... қақтығысының» орын алуына
әкелді. Статистикалық мәліметтерге жүгінер ... 1965 жылы ... қара ... ... ... соның ішінде АҚШ-қа 59%-ға
ұлғайды. ... ... ... ... ... ... ... жолдауында 1965 жылдың тамызына қарашаға ... ... ... ... ... экспорттық бағалар 10%-ға
азайғанын ескерте отырып, ... ... ... ... кеңес
берді. Жапондық үкімет өз тарапынан 1965 жылы желтоқсанда сыртқы ... ... ... ... ... мәлімдегендей, ... ... ... ... ... ... мақсатындағы
бағаларды төмендетуін тоқтатпайтын болса, ... ... ... ... ... ... ... баға саясаты ғана емес, жапондық фирмалардың американдық
кедендік заңнаманы бұзу жағдайларын ... ... ... 1966 жылы
көктемде АҚШ елге болаттың тасымалы ... ... ... кедендік заңнаманы бұзушылық жағдайларын анықтаған. Осы ... ... ... тасымалы арқылы жапондық экспорттаушылар салықтарды
толыққанды төлемеу нәти жесінде шамамен 70 млн.доллардай үнемдеген. Сол
себепті осы ... ... ... ... ықпал етуімен осы жағдайды
ретту үшін келесі шаралар қабылданды:
1) 1966 жылдың ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыратын әділетті сауда бойынша Комиссия АҚШ-
тағы болатты өндіру бойынша ... ... ... ... ал ... ресми түрде орнатты. Картель 1966 жылдың 1 маусымынан 1967 жылдың 31
наурызына дейін ... ... Оның ... ... қара ... ... ... он компания кірді. Картельдің міндетіне АҚШ-қа
тасымалданатын кәдуілгі ... ... 12 ... ... және ... ... Американдық нарыққа жіберілетін болат экспорты жоспарлары
квартал сайын сыртқы ... және ... ... бекітілуі тиіс
болды. Жаңа картель осыған дейінгі бес болат ... ... ... ... қатар іс жүзінде АҚШ-қа жіберілетін барлық жапондық экспортты
бақылауы тиіс болды.
2) 1968 жылы қазанда ... Қара ... ... ... ... өтті және онда ... ... европалық өкілдер АҚШ-қа экспортталатын болат тасымалы көлемін одан
арғы шектелуі туралы уәде ... ... ... ... ... сайлаудың болуы да әсерін тигізді, ... ... ... ... Питсбург өнеркәсіпшілеріне болат импортын реттеу
үшін не заңдық жолмен не болмаса сәйкесінше үкіметаралық келісімдер ... ... ... ... Оның бұл ... ... АҚШ-тың
ішінде протекционистік саясатты қалаған өкілдер де ... ... ... ... жағдай Жапонияның келіссөздерге келуіне
асығуға итермеледі. Сол ... ... және ... ... арасындағы жедел өткізілген келіссөздердің және
американдық өкілдермен уағдаласуы ... 1969 жылы ... ... ... және Европалық көмір және болат бірлестігі сол жылдағы
болаттың 14 ... ... 5,2 ... ... ... АҚШ-қа экспортын өсуін 5%-ға қысқартатындығын жариялады. ... ... ... 23%-ға ... ... [144, ... Жапония мен «ортақ нарық» елдері АҚШ-та біржақты қандай да ... ... ... ... ... салықтардың көбеюі орын алмаған
жағдайда өздерінің де осы квоталарды ... ... ... ... ... тағы да ... қол ... Жапония тарапынан
келесі «сауда қақтығысында» жеңілдікке келуіне әсерін тигізді.
ХХ ... 70 ... ... ... стратегиясындағы
төртінші кезеңіндегі өзгерістер әлемдік экономикалық жағдайдың ... ... ХХ ... 70 жылдарының өн бойында Никсонның
«бесполюсті әлем» және Форд пен ... ... «үш ... ... бір ... ... қарастырылуының өзі АҚШ-тың экономикалық
стратегиясында да Жапонияның ролінің артуына әкелген еді. Сол себепті АҚШ-
тың ... ... ... өз ұстанымдарын нығайтуға әсер еткен
келесі оқиғалар орын ... ... - 1971 жылы 15 ... ... Никсон «жаңа экономикалық саясатты» ... Оның ... бірі ... 10% ... ... болды. «Жаңа
экономикалық саясаттың» жариялануы - ... ... ... ... ... ... нарықтың» және Жапонияның
экономикалық қарқынының дамуын ... ... ... республикалық
әкімшілігі өзінің біртарапты шешімінде ... ... ... ... ... ... жылы 30 қыркүйекте АҚШ-тың қаржы министрі Вашингтондағы
Халықаралық валюталық ... ... ... АҚШ 10% ... өзге
валюталардың ревальвацияланса және АҚШ-тың негізгі сауда әріптестері
американдық ... ... ... ... ... ... ... Осы шара американдық импорттағы Жапонияның үлесін
азайтуға әрі оны европалық нарыққа бағыттауды көздеген мақсаттан ... ... ... батыс европалық мемлекеттерге жапондық тауарлар
үшін нарықты ашу мақсатымен осы шара ... ... ... ... ... ... ... департаменттің сауда бөліміне жауапты Коннэли
жариялағандай: «жапондық ... 30%-ы ... ... ... жайт па әлде осы ... ... ... Европадағы қоршау
шаралары жәрдемдесуде ме?». АҚШ ... ... ... долларға
алмасу курсының өзгеруінен кейін европалық әріптестеріне ... ... үшін ... көрсете алатындығына сенді. Коннэли өзінің американдық
халық алдындағы сөйлеген сөздерінде: «АҚШ-тың ... ... ... ... және соңғы бірнеше жылдарда біз ... ... ... қол ... ... бердік», - деген ... ... 1971 ... ... ... ... ... басшылары өздерінің валюталарын ревальвациялауға келісті.
Жапондық үкімет иенаны 16,9%-ға ... ... ... ... АҚШ-тың талаптарына келіскен болатын. Мұның бәрі Жапонияның АҚШ-қа
экономикалық тұрғыдан бағыныштылығын көрсетпейді, бұл екі ... ... ... ... ... ... әрі ... қарым-
қатынастардың дамуына әсерін бағамдай отырып өзара уағдаластыққа келуінен
байқатады.
Жапонияның экономикалық дамуына әсерін тигізген әрі ... ... ... ... ... тағы бір ... бірі ол - 1973ж. аяғы ... ж. басындағы энергетикалық дағдарыс еді. Осы ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейде екендігін байқатты.
Әсіресе, осы саланың ... ... ... ... түсінігі дүниеге келді. ХХ ғасырдың 70 жылдарындағы осы
тұжырымдаманың көпжақты ... ... ... ... ... тигізген болатын [137, с. 84]. Осы дағдарыс
барысындағы Вашингтонның таяу шығыстық ... ... ... ... ... қатысты біржақты экономикалық бағыт ұстану қандай жағымсыз салдарларға
әкеліп соғатыны белгілі ... 1973 ... ... ... ... қатты әсер етіп, долларлық қорлардың азаюына әсерін тигізді. 1971
ж. Г. Киссинджер үшін дайындалынған арнайы зерттеуде былай ... ... ... ... ... мен ... үшін қатты соққы болады, ал
Американың бәсекелестік ұстанымын күшейтеді». Осылайша Иран ... ... ... ... ... ... ретінде қайтарылды, ал Жапонияда
эквиваленттік құралдары болмады және оның мұнай импортына ... ... ... [133, с.87]. Осындай салдарларды ескере отырып, Жапонияның ... ... ... орын ... Жапониямен екіжақты сауда айналымына келер болсақ, әлі де ХХ
ғасырдың 60 жылдарының екінші ... ... ... ... өзекті мәселелердің біріне айналды. Мәселен, 1966-1967 жылдан ... ... ... ... ... саудадағы дефициті жылына 0,5
млрд.доллардан орташа 3,5 млрд.долларға дейін өскен. Ал ... ... ... 12 млрд.долларға жеткен (Кесте 4).
Кесте 4 - АҚШ-тың экономикалық өсуі мен сауда дефициті, 1969-1999
| | | ... ... in |
| | ... of ... ... deficit |
| | | ... |
| Year ... |With |With |Japan (as|With |With |
| |(real GDP) |Japan |world ... |Japan |world ... |3.00 |-1.398 |1.963 |-71.22 ... |0.20 |-1.588 |0.795 |-199.75 |13.59 |-59,50 ... |3.30 |-3.647 |-4.212 |86.59 |129.66 |-629.81 ... |5.40 |-4.636 |-9.104 |50.92 |27.12 |116.14 ... |5.80 |-1.934 |-2.236 |86.49 |-58.28 |324.37 ... |-0.60 |-2.646 |-9.489 |27.88 |36.81 |-144.29 ... |-0.40 |-2.773 |4.203 |-65.98 |4.80 |-506.50 ... |5.60 |-6.778 |-17.085 |39.67 |144.43 |129.50 ... |4.60 |-9.674 |-39.198 |24.69 |42.73 |129.32 ... |5.50 |-13.586 |-42.279 |32.13 |40.44 |7.91 ... |3.20 |-10.576 |-40.203 |26.31 |-22.16 |-4.91 ... |-0.20 |-12.183 |-36.198 |33.66 |15.19 |-9.96* ... Bureau of Economic ... ... Monetary Fund, |
|Direction of Trade Statistic Yearbook, various years ... ... ... ... ... ... нарығындағы
экспортының артуымен байланысты болды. Сол себепті мұндай дефицит екі
мемлекеттің өндірушілері ... жаңа ... ... ... әкелді. Жапон-американ экономикалық қарым-қатынастарындағы тоқыма
саласындағы қақтығыс ХХ ғасырдың 70 жылдарының басында қайта туындады. 1971
жылы наурызда жапондық ... ... сол ... ... ... ... шектеуге міндеттемені анықтаған декларацияны жариялады.
Алайда АҚШ-тың үкіметі, американдық ... ... бұл ... себебі декларация жапондық компаниялардың өз мойнына
алған міндеттемелерін жүзеге асыратындығына кепілдік бере алмайтын еді. Сол
себепті 1971 ... ... ... ... ... егер 15
қазанға дейін тоқыма ... сату ... ... ... ... ... АҚШ ... тәртіппен тоқыма тауарларына қатаң және
бәлкім басқа да жапондық өндірістік ... ... ... ... ... ... тағы да АҚШ-тың талабына келісіп,
15 қазанда американдық нарығындағы жапон тоқыма ... ... ... ... ... қол ... 1976 жылы қаңтарда
«Multifiber Agreement» аталған тоқыма саласының барлық түрлерін қамтитын
келісім - ... қол ... Бұл ... американдық тоқыма өнімдерінің
өндірушілерінің мүддесін қорғай отырып, тұрақты ... ... ... ... ... ... [158, с.97].
ХХ ғасырдың 70 жылдарының аяғында кезекті сауда қақтығысы орын алды.
Енді бұл қақтығыс жапондық ... ... ... ... ... ... мамырында Жапония мен АҚШ-тың арасында ... ... ... қол ... Оған ... ... ... 3 жылдың көлемінде АҚШ-қа
жіберілетін түрлі ... ... ... ... 1975 мың ... ... ... міндеттенді. Бұл шарт арқылы ... ... ... ... күрт тарылтты және
Жапониядағы түрлі түсті ... ... ... қол ... ... ... ... түспеуі үшін АҚШ-та жеке меншік
кәсіпорындарын құруға кірісті. Нәтижесінде 1979 ... ... ... ... ... ... төмендеп және олардың қақтығыстық
сипаты әлсіреді.
ХХ ғасырдың 80 ... ... ... ... кезеңде екі мемлекеттің экономикалық байланыстары одан әрі ... ... әр ... ... ... қамти бастады. Алайда екі
мемлекеттің сауда ... ... ... ... ... ... ... шараларды жүзеге асыруына әсерін тигізді. Әсіресе
1985 жылы АҚШ-тың экономикалық стратегиясындағы Жапонияның экономикалық
тарихындағы ... ... ... себебі осы мерзімде өсудің экспортқа
бағытталған үлгінің ... ... ... 1985 жылы ... ... ... доллардың курсын төмендету ... ... өз ... ... ... ... шараларды
қабылдады.
1986 жылдың күзінде Рейган басқарған американдық әкімшілік өзінің
сыртқы нарықтардағы ... ... ... үшін ... ... Осы ... қыркүйекте Нью-Йоркте «бестік тобының»
мәжілісі, яғни АҚШ, ... ... ГФР және ... ... ... ... Онда доллардың курсын басқа дамыған елдердің
валюталарына қатысты төмендетуге шешім қабылданды. АҚШ осы ... ... ... салаларына бағытталған ... ... ... Жапония ішкі сұранысты қамтамасыз
арттыруға ауысуына және ... ... ... капиталистік мемлекеттерге
кеңірек ашады деп есептеді [156, с.196].
Вашингтонның «әлсіз ... - ... ... ... ... жүзеге
асатын жаңа валюталық стратегиясы ең әуелі Жапонияның мүдделеріне нұқсан
келтірді. Іс ... АҚШ ... ... ... ... не Жапония
экономиканың өсуі үшін ... ... ... ... американдық өнімнің
импортын ұлғайтады, не болмаса жапондық тауарлардың бәсекелестік қабілетіне
елеулі ... ... ... ... ... жедел төмендеуіне әкелуі
мүмкін.
1985 жылғы күзден бастап оқиғалардың даму барысы айтылған мәлімдеменің
жай ғана ... ... ... еместігін байқатты. Нью-Йорктегі
кездесуден кейін иенаның курсы күрт өсті - 1986 ... ... бір ... ... 240 ... 140 ... дейін түсті. Доллардың күтпеген
жағдайдағы төмендеуінің деңгейі жапон экономикасы үшін ауыр ... ... ... экономикалық қарым-қатынастарындағы пайда болған
келесі ... ... - ... АҚШ нарығына бағытталған
инвестициялардың өсуі. Осымен ... ... ХХ ... 80 ... ... ... алуда деген түсінік пайда болған болатын. Егер 80
жылдардың аяғына ... ... ... барлығы 26,3 млрд.доллар
инвестицияласа, 1988 жылдың аяғында Жапонияның АҚШ-тағы портфельді ... ... 284,8 ... яғни ... ... ... Жапондық инвесторлар XX ғасырдың 80 жылдардың аяғында
американдық ... 30% ... ... Американдық құнды қағаздарға
деген инвестициялар іс жүзінде ортақ ... ... ... ... Экономикалық мәселелер бойынша мемлекеттік хатшының ... ... ... ... ... ... ... кеткен кез-
келген доллар АҚШ экономикасына американдық тауарларды, қызмет және ... ... ... ... ғасырдың 80 жылдарында жапон-американ экономикалық байланыстарында
сауда балансының ... ... ... ... жағдай Жапониядағы
экономикалық өсуінің орын алуымен байланысты болды. 1981 ... ... ... өсе ... ... ... ... АҚШ-қа
жіберілетін жапон экспортының құны шамамен екі ... 38,6 ... ... ... ... тасымалданатын тауардың көлемі
бойынша Жапония іс ... ... ... сауда әріптесі болған Канадамен
теңесті. АҚШ-тың Жапониямен саудасына американдық сыртқы сауда айналымының
үштен бір ... ... ... 1986 жылы бұл ... 152.6 ... АҚШ пен ... арасындағы сауда дефицитінің туындауы сөзсіз сол
1965 жылдан жалғасқан жапон экспортының американдық импорттан асып ... ... осы ... кейбір жапондық тауар түрлерінің американдық тауар
түрлерімен бәсекелестікке түсіп, жаңа сауда қақтығыстарының ... ... ... 80 ... ... қақтығыстары автокөлік өндірісі және
электр тауарлар т.б. салаларын қамтыды. ХХ ғасырдың 70 жылдарының аяғы - 80
жылдардың басы Жапония мен ... ... ... ... ... ... Компактілі және субкомпактілі машиналарына маманданған
жапондық өндірушілер 1973-1974 жылдардағы және 1979-1980 ... ... ... нәтижесінде жанармайға бағаның артуын пайдалана
отырып, американдық нарықта ... ... ... ... ... ... «Дженерал Моторс» және «Крайслер» сияқты «ірі
үштік» автокөлік өндірушілері жедел арада өз ... ... ... қолданатын көліктерден үнемді көліктерге көшіріп үлгірмеді. Сол
себепті американдық нарықтың елеулі мөлшерінен айырылды. Жапон-американдық
қарым-қатынасардағы ... ... ... ... 1979 ... ... ... сәйкес егер 1978жылы АҚШ-тағы
жапондық автокөліктердің импорты 1360 мың бірлікті ... 1979 ... 1770 мың ... яғни 27%-ға ... 1980 ... ... 10,1 млрд.доллар көлеміндегі 1820 мың жеңіл автокөліктер болған.
Ал 1981 жылы ... ... ... ... ... ... жылмен
салыстырғанда жапондық көліктің АҚШ-тағы импорты ... ... ... жапондық автокөліктерінің үлесі 23,8%-ға жетіп ... ... екі ... көбейген [229].
Өзге тауарлардағы екі тараптың сауда айналымындағы көрсеткіштерге
жүгінер болсақ, ХХ ғасырдың 80 ... ... ... ... американдық нарықтағы ұйымдастырушы техниканың 15%-ы, ұсақ
электроникадағы нарықтың 40%-ы, видеомагнитофондардың нарығының 100%-ы,
электрондық ... 10% ... ... Сол ... АҚШ ... ... мақсатында жапон тауарларын шектеуге бағытталған шаралар қабылдай
бастады. 1984 жылы ... ... ... ... 1987 ... Рейган әкімшілігі Жапонияның 1986 жылғы американдық ... өз ... ашу ... міндеттемесін орындамағандығын сылтау етіп
жапондық ... 19 ... 100% ... ... Бұл ... ең әуелі компьютерлер, теледидарлар және магнитофондар кірді. Осы
аталған салалардағы дауларды ... ... ... «өз ... ... ... ... салықтар енгізуі сияқты біртарапты
әрекеттермен қатар, әр ... ... ... да ... ... ... ХХ ... 80 жылдарында билік басында екі басшы болғанын
ескерер болсақ, Рейган әкімшілігі тұсында АҚШ 1985 жылы ... ... ... механизмі ретінде Нарыққа бағытталған секторлық-
таңдаулы келіссөздер (Market-Oriented Sector ... talks) ... ... Бұл ... жапондық сауданың бес саласын қамтиды:
телекоммуникация, медициналық құрылғы және фармацевтика, орман өнімдері,
электроника және ... ... ... Сондай-ақ, үлкен Джордж
Буш тұсында да жаңа бастама ұсынылды. 1989 жылы ... ... ... ... бастамасын (Structural Impediments initiative)
жариялады. Бұл бастама екі тараптың саудасын ... ішкі ... ... ... ... жалғасқан келіссөздердің нәтижесінде екі
тарап 1990 жылы ... және ... ... қол ... және ... ... бөлшек сауда тәжірибесі, жерді пайдалану және қоғамдық
жұмыстардағы үлес сияқты сезімтал салаларда негізгі ... ... уәде ... ... ХХ ... 80 ... американ-жапон
экономикалық байланыстар жетістіктермен қатар, жаңа сауда ... ... және екі ... ... ... ... әрекеттерімен сипатталды
[230]. Экономикалық даулардың шешілуі АҚШ-тың экономикалық стратегиясындағы
Жапонияның орны артқандығын және екі тараптың да ... ... және ... ... байланыстарды ескере отырып, ымыраға
келуі экономикалық ынтымақтастықты алғашқы орныға қойғандығын айғақтайды.
Жалпы ... ... ... жылдарындағы АҚШ-тың
геоэкономикалық стратегиясындағы Жапонияның әр алуан кезеңдердегі ролі ... ... яғни ... дүниежүзілік соғыстан бастап ХХ ғасырдың 90
жылдарына дейін АҚШ пен ... ... ... ... көтеріліп, өзара бағыныштылықтың артуы мен өзара мүдделестікке
негізделген экономикалық қарым-қатынастарды дамытуына әкелді.
2.2 АҚШ пен Жапонияның экономикалық ... ... ... жапон-американ қарым-қатынастары ерекше назарды аударуды
қажет етіп ... ... ... ... Жапония мен АҚШ-тың
арасындағы қайшылықтардың болуы осы АТА-ғы әріптестердің байланыстары терең
дағдарысты басынан өткеруде және одан әрі ... ... ... ... ... пайда болуына әкелуде. Тіпті осы даулардың
шешімі мәселесінде белгілі халықаралық ... ... де дау ... ... ... та ғылыми ортада таралуда. Мәселен, танымал жапондық
саясаттанушы, Токио университетінің профессоры Иногучидың болжамынша ... ... ... ... ... ... үшін ... мен күн
тәртібін анықтауда бәсекелестіктің одан әрі қаталдана түсуі мүмкін» [231].
Алайда соңғы ... екі ... ... байланысты дамытуға
бағытталған жаңа механизмдердің пайда болуы мен жапон-американдық ... ... ... ... ... отырып, сауда-
экономикалық саласындағы кейбір ... ... ... ... ... ... ... отырғандығын байқауға
болады. Ал енді осы ... ... ... ... ... нарықтағы негізгі сауда әріптестерінің бірі ретіндегі
Жапонияның ... ... үшін осы ... ... сауда-экономикалық
байланыстарындағы көрсеткіштер, негізгі туындаушы даулар мен оларды шешу
жолдары сияқты мәселелер ... Осы ... ... ... екі ... яғни ХХ ... 90 жылдарындағы және 2000 ... ... ... ... ғасырдың 90 жылдарындағы ... ... ... ... ... тигізді. ХХ ғасырдың 90 жылдарының басы
әлемдік тәртіп жүйесіндегі өзгерістердің орын алуымен сипатталды. ... мен ... әлем ... ... «қырғиқабақ соғысында» жеңіліс
табуы АҚШ бастаған бірполярлы тәртіп жүйесінің пайда ... ... ... ... жүйесіндегі жағдай енді «қырғиқабақ соғыстағыдай» екі күштің
арасындағы күреске бейімделе отырып, екі тараптың бір жағындағы ... ... ... ... ... қалған қақтығыстық сипаттағы
мәселелерді шешу үшін екіжақты және көпжақты деңгейде ынтымақтасуы ... АҚШ пен ... осы ... ынтымақтастықты орнатуына
мемлекеттердің осыған дейінгі бірігу ... ... роль ... ... көп ... ... ... және сыналған одақтардың маңызы
арта түсті. Осындай ... ... ... американ-жапон одағын
жатқызуға болады.
ХХ ғасырдың 90 жылдарының ... ... ... ... ... ... ... да маңызды роль
атқарды. Әсіресе екі мемлекеттің арасындағы соғыстан бергі кезеңдегі сауда
саласындағы байланыстар өзара байланысты ... еді. Жаңа ... ... да АҚШ пен ... үшін ... ... экономикалық
қажеттілігі арта түскен болатын. Алайда Токио мен Вашингтонның сыртқы саяси
ұстанымдарындағы ұқсастықтар мен ұзақ ... ... ... ... ХХ ... 90 жылдарының басында әскери-саяси байланыстарда Ирак
соғысындағы Жапонияның қаржылай көмекпен ғана шектелуімен ... ... ... Осы ... екі ... ... сауда
- экономикалық қайшылықтардың қайта ушығуына әкелді. ... дау сол ... ... ... жоғарғы деңгейдегі сальдоның орын алуында
еді. Яғни, 1991 жылы ... ... ... ... ... 50 ... жетіп, одан әрі өсе түскен [232].
АҚШ-тың әкімшілігін басқаруға Билл Клинтонның ... және ... ... ... ... ... ... қысқартуға байланысты
шаралары екіжақты сауда-экономикалық байланыстарын ушықтыра ... ... ... тобындағы шын мәнісіндегі толғанысын тудырған мәселе
президенттің жаңа саясаты ғана емес, президенттің «сауданы ... ... Буш және ... ... ... жарияланған не жартылай
қолданған ескі әдістерді қолдануы еді. Клинтон әкімшілігінің ... ... бірі ... иенаға қатысты девальвациясы. Клинтонның
бастамасына ... ... ... ... ... деп ... ... АҚШ-тағы жапондық тауарлар қымбатырақ
болады, ал ... ... ... ... ... 1993 ... ... курсы екінші дүниежүзілік соғыстан бергі ... ... ... ... ... ... әкімшілігінің кейбір ресми тұлғалары
Жапонияның бірнеше жылдарға американдық ... ... ... ... және оның ... балансының жағымды сальдосын қысқарту
бойынша нақты шараларды қабылдауды ұсынды.
Токионың үкіметтегі лауазымды тұлғалар баяу қарқынмен иенаның ... ... ... ... ... премьер-министрдан бастап
Жапонияның американдық экспорттаушылардың өз нарығындағы белгілі ... ... ... ... ... жасауға келіспейтінлігін
байқатты. Жапондық «қорғаныстың» негізгі элементі ретінде Клинтонның жүзеге
асыруға ... ... ... түрі ретінде «нәтижелерге
бағытталған» саясаттан бас тартқысы келді, себебі ... ... өзі ... қағидаларын бұзады деп есептеді. Нәтижесінде АҚШ пен ... ... ... ... ... ... төмендегіше
баға берілді: «Жапония АҚШ-тағы өзгерістерге анық түсіністікпен жауап қатуы
тиіс. Жапон-американдық қарым-қатынастардың шын ... ... ... түсіну қажет» [188, р.54].
Осындай жағдайды ескере отырып, ХХ ғасырдың 90 ... ... АҚШ пен ... ... ... саудаға қатысты келіссөздер тұйыққа
тірелді. 1994 жылы 11 ақпанда жапон премьер-министрі Хосокава мен ... ... ашық ... ... ... осы ... аталған салада
келісімге қол жеткізу тым болмаса компромисске де қол жеткізу ... ... ... ... ... жағымды бағыттағы даму
барысы көрсеткендей, ... ... ... ... мәселелердің барлығын білдірмеді, бірақ сол кездегі жағдай аса
маңызды еді. Осындай қалыптасқан ... ... ... ... министрі. М. Кантора мен АҚШ-тың қаржы министрі Ц. ... де ... ... ... ... ... әскери-
саяси фактормен қатар, жапон-американдық одақтың сақтаудың қажетсіздігін
қолдаған қоғамдық пікірдің ... ... ... Осы ... қатысты
талқылау екі тарапта да орын алды. ... ... ... ... әрі мемлекеттік қызметте тәжірибесі бар Бжезинский былайша жазады:
«Егер де қоғамдық диалогтың негізінде американ-жапон ... ... ... ... 90 ... ортасына екі мемлекеттің арасындағы қарым-
қатынастар қиын - ... ... өтті деп ... ... болар еді»
[37].
Экономикалық тұрғыдан АҚШ пен Жапония өзара байланысты болып келеді.
Жапония ХХ ғасырдың 90 ... ... ... ... мен ... ... ... әріптестерінің бірі болды. Американдық статистикалық
бюроның мәліметтеріне сәйкес екі мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... айында 121,8 млрд.долларды құраған. Жапония ХХ
ғасырдың 90 жылдарында американдық ауыл шаруашылығы өнімдерінің ... ... ... ... ұшақтардың, әскери техниканың және тағы басқа
тауарлардың негізгі нарығы болды. Ал ... ... ... ... ... болсақ, Жапония АҚШ-қа экспорттаушылардың ішінде
Канадан кейінгі екінші орынды алады. Жапoндық тасымал ... ... ... техника, телекоммуникация үшін құрылғылар және
компьютерлер құрайды. Жапония үшін ХХ ғасырдың 90 ... АҚШ ... ... ... болып табылады және АҚШ-қа жапондық экспорт ... ... ... тең. ... АҚШ-пен сауда байланыстарына ХХ
ғасырдың 90 жылдарында мұндай қарқынды дамумен қатар, осы дамуға кедергі
болған факторлар ... Ең ... ХХ ... 60 ... ... бері ... келе жатқан тұрақты сауда дефициті ХХ ғасырдың 90
жылдардағы да ... ... ... ... ... ... Жапонияның АҚШ-қа жіберілетін импортының американдық тауарлардың
Жапонияға экспортының көлемінен асуы қайта орын алды. Нақтылар болсақ, ... ... ... ... ... 65,7 млрд. долларды құрады. Сол
жылдан бері ... жай ... ... бастады. Осылайша сауда
дефициті ХХ ғасырдың 90 жылдарының аяғында, яғни 1999 жылдың алғашқы сегіз
айында шамамен 46,8 ... ... ... екі ... ... ... дефициттің пайда болуына қатысты екі
тарап әр түрлі түсіндіреді. Жапонияның АҚШ-пен саудадағы басымдығы ... ... ... ... ... жапондық тауарлардың жоғарғы сапасы
мен үнемділігі, техникалық ... ... ... ... ... т.б. АҚШ-та мұндай жағдай Жапонияның «әділетсіз» ... яғни ... ... ... ... ... ену
мүмкіндігіне елдің жабықтығы әрі бюрократиялық тағы ... да ... ... ... да ... ... баланссыздық
«өткір тақырыптардың» бірі болып отыр. Жапондық тараптың пікірінше ... ... ... ... ... және ... ... іскерлік
тобының жапон нарығына бейімделе алмауында деп түсіндіріледі. Сондай-ақ,
жапондық тараппен ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінің төменгі деңгейі, жеке сектордың ... ... ... ... ... ... даярлай
алмауы және екінші жағынан американдық тұтынушылардың ... ... ... ... ... қабілетті өндірісіндегі
жетістіктер [233]. Екіншіден сауда дефицитінің болуы ХХ ... ... екі ... ... жаңа салалардағы сауда
қақтығыстарының пайда болуына әкелді.
ХХ ғасырдың 90 жылдарындағы Жапонияның ... ... ... ... қатарында болуы әрі ... ... ... ... жоғары болуы есебінен оның АҚШ-пен қатар ... ... ... ... ... қозғау
болды. Жапонияның сыртқы сауда географиясында осы кезеңде АҚШ-пен сауда-
экономикалық ... ... ... ... орынға көтеріліп,
ерекше маңыздылыққа ие бола бастады. Яғни Жапония ХХ ғасырдың 90 ... ... өз ... ... ... ... асып ... бағынышты болды. Осы жылдардағы Жапонияның ... ... ... үлесінің өсуінің айқын көрінісі әрі АҚШ-тың басқа
аймақ елдерімен салыстырғанда Жапонияның негізгі сауда әріптесі екендігіне
көз жеткізу үшін Жапонияның ... ... ... көз ... ... 5 - Жапонияның сыртқы саудасындағы аймақтардың үлесі (%-дық
көлемде)
|Аймақ ... ... |
| |1970 ж. |1980 ж. |2000 ж. |1970 ж. |1980 ж. ... | | | | | |ж ... |28,5 |28,1 |41,2 |17,6 |25,8 ... ... |33,7 |26,0 |31,3 |34,4 |20,7 ... |30,8 |24,2 |29,7 |29,4 |17,4 ... ... |15,0 |16,5 |17,3 |10,2 |7,4 ... Европа |2,3 |2,8 |0,5 |3,1 |1,5 |1,5 ... ... |6,1 |6,9 |4,4 |7,3 |4,1 |9 |
| ... |4,2 |3,4 |2,1 |9,6 |6,0 |4,7 |
| ... |7,4 |6,2 |1,1 |5,8 |3,2 |1,3 |
| Таяу ... |2,8 |10,1 |2,3 |12,0 |31,3 ... | | | | | |* ... ... ... - С. 58. ... ... ... ... жаңа ғасырға дейінгі кезеңде, яғни
2000 жылға ... ... ... сауда әріптесі АҚШ болған. Егер де
қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... мүдделерінің көрінісі әрі сыртқы саясатындағы елдерге
қатысты басымдықтарын айқындайды туралы жайт ... ... ... ... ... ... ретінде өзінің сыртқы саяси
басымдықтарында алдыңғы ... ... ... ... ... географиясы бойынша кестеге сәйкес АҚШ-тың жапон
экспортында үлесі өзінен ... бес ... ... ... ... алда және импорт көлемі бойынша үш сауда әріптестерінен асып тұр. ... 90 ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың үлесі
жалпы алғанда Батыс Европа, Латын Америкасы және Таяу ... ... ... ... осы ... ... ... сыртқы сауда
басымдықтарында екі негізгі әріптестерді ... ... ... бірі ... ... орналасқан АҚШ пен екіншісі - Шығыс Азия.
Екі мемлекеттің арасындағы сауда қақтығыстарының орын алып ... оны ... ... де ... ие болды. Жапония мен
АҚШ-тың арасындағы ... ... ... ... шешуде ХХ
ғасырдың 90 жылдарындағы механизм ретінде Дүниежүзілік сауда ұйымы қызмет
етті. 1995 жылы ГАТТ ... ... ДСҰ ... ... ... ХХ ... 90 жылдары АҚШ пен Жапония сауда мәселелеріндегі
дауларды шешуде сүйенуге тырысты. ... ... ... ... ... мен ... ... қызмет ету мәселесі жахандану жағдайында
әсіресе маңыздылығы арта түсті. Осыған ... ... ... ... отырып,екі тарап сауда саласындағы өзіндік саясаттың
ойластырылуы мен жүзеге асуын ... ... ... ... ... ... қызмет етуін қолдау үшін әрекеттерін белсендетті.
Жапонияның ХХ ғасырдың 90 ... ... ... ... ... ... ... «жахандану жағдайындағы әлемдік
экономиканың дамуын қолдау үшін әділетті бәсекелестікке ... ... ... одан әрі ... және ережелерді орнату қажет. Осы
контекстідегі негізгі мәселе - Дүниежүзілік сауда ұйымы шеңберінде көпжақты
сауда жүйесін күшейту ... ... ... 90 ... АҚШ пен ... арасында аса қызығы сауда
қақтығыстары соғыстан кейінгі жылдардағыдай бір ... ғана ... ... ... таба ... ХХ ... 90 жылдарының ортасынан
АҚШ пен Жапония арасында болатқа қатысты дау қайта туындады. Осы кезден АҚШ
Жапониядан келетін болат сым және ... да ... ... ... ... ... өткізді. Нәтижесінде тараптар «Болат
бойынша жапон-американдық диалог» аталған ДСҰ ... ... ... келіссөздер жүргізе бастады. Сондай-ақ, 1999 жылы
АҚШ ДСҰ-на ... ... ... ... сақтандыру жүйесін
қолдану себебіне байланысты арызданды. Апелляциялық палата ... ... ... ... ... сәйкес келмейтіндігі
туралы шешім қабылдады. Нәтижесінде 1999 жылы желтоқсанда жапондық ... ... ... жаңа ... ГАТТ ... ... әлдеқайда аз
көлемде, яғни 24 жағдайда импорт бойынша қорғаныстық шектеулерді қолдануға
рұқсат ... ... ... ұйымындағы осы шектеулердің қолданысы
тәжірибесі жапондық мамандарға «болашақта ... ... ... ... ... ... шектеулерді пайдалану оңай
болмастығы» туралы қорытынды жасауға мүмкіндік берді.
ДСҰ шеңберінде сауда айналымындағы сальдо ... де ... ... АҚШ ... бірнеше жылдар бойы ірі ... ... ... ... ... ... келіссөздерінде
дисбалансты шегерудің нақты сандық көрсеткіштерін орнатуға қол жеткізуге
ұмтыла бастады. ... ... ... ... ... ... бұзу ... табылады және осы мәселеде ол ХХ ғасырдың 90 ... ... ... Азия мен ... Европаның мемлекеттерінің тарапынан
қолдау тапты. Нәтижесінде американдық талап қанағаттандырылмады [52].
Жалпы алғанда, ұйым әлемдік ... ... ... ретінде
құрамдас бөлігі болып отырған екі ... үшін ... ... ... ... ... саясат мәселелері бойы бойынша жыл
сайын шығарылатын «Көк кітабының» мәтінінен-ақ байқауға болады. Онда:«ДСҰ-
ның ... ... ... ... көпжақты сауда жүйесінің тұрақтылығы
мен болжай алу мүмкіндігі ісіне өзінің маңызды үлесін ... ... ... ... ... және ... әділетті реттеу арқылы қолданысына
кепілдік береді» ... ... пен ... сауда-экономикалық байланыстарын дамытуда әрі
түйінді мәселелерді шешуде ДСҰ ... ... ... ... ... ... механизмдерінің маңызы зор. Жапония мен АҚШ-тың
келіссөздерінің шеңбері немесе Жаңа экономикалық ... ... мен ... ... шеңбері аталған механизм екі мемлекеттің
арасындағы экономикалық мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... туралы 1993 жылы шілдеде жапон премьер-министрі Миядзава мен АҚШ-
тың ... Б. ... ... ... мен ... ... жаңа
экономикалық әріптестік бойынша ... ... ... ... ... ... Осы мәлімдеменің негізінде екі ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік құжаттардың мәліметіне сүйенер ... осы ... ... екі ... ... ... келесі
салалар көрсетілді: біріншісі - Жапония ағымдық есебінің артықтығының
төмендеуімен және АҚШ ішкі ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады; яғни
макроэкономикалық мәселелер; ... - АҚШ пен ... ... ... ... және ... пен ... бөліктері сияқты
секторларда және құрылымдық салаларда ... шешу үшін ... яғни ... және ... салалар; үшіншісі - екі мемлекет те
Ғаламдық перспективадағы ынтымақтастық үшін Ортақ күнтәртібін қолдайды,
яғни ... ... ... ... ... ... ішіндегі сауда-экономикалық қарым-қатынастарға
байланыстылауы екінші сала, яғни ... және ... ... жөн ... ... ... осы ... бағыттар бойынша және
көрсетілген механизм ... ... ... мен ... ... ... ... бір саласы
болып табылатын секторлық және құрылымдық кеңес алмасулар мен келіссөздерде
келесі мәселелер қозғалды: ... - ... ... ... ... спутниктер, медициналық технология, басымдық
берілетін қамсыздандыру ... ... ... қатысты басымдық
берілетін салалар) жатады. ... - ... ... және ... Оның құрамында қаржылық қызметтер, сақтандыру, бәсекелестік
саясаты, бөлініс және таза процедуралар, АҚШ-тың Жапонияға ... ... ... ... ... кеңейту салалары ... - ... өзге ... яғни оған ... және ... жатқызылды. Төртіншісі - экономикалық үйлесімділік, яғни оның
қамтитын мәселелері ... ... ... интеллектуалдық меншік
құқықтары, технологияға жол табу, сатушы-сатып алушының ұзақмерзімдік ... ... ... ... ... 301 ... ... экономикалық
заңдар). Бесіншісі - әрекет етуші келісім-шарттар мен ... ... ... ... ... кедергілердің бастамасы, қағаз
мәселесі, әйнек және ағаш ... ... ... ... құрылуы қажеттілігі туралы мәселе 1992
жылғы АҚШ-тың президенті Буш пен жапон ... ... ... ... еді. Алайда ол қызметін 1993 жылы бастады.
Сол жылдардан бері Жапония мен АҚШ-тың келіссөздерінің ... ... ... ... ... ... екі мемлекеттің арасындағы
екіжақты диалог; тең дәрежеде басқа мемлекеттермен аса ... ... ... ... ... ... үкіметтері қол
жеткізе алатын және үкіметтік деңгейдегі емес мәселелерге ... ... ... туындаған даулар Дүниежүзілік сауда
ұйымы сияқты халықаралық ережелерге сәйкес шешіледі; біржақты іс-шараларды
қолданудан ұстану (мәселен, ... ... ... 301 ... ... ... ... нақты бір сандық шарттарды белгілеу сияқты
басқармалы сауда ұстанымдары күшін жоюы керек.
Осы қағидалардың өз қызметінің негізіне ала ... АҚШ пен ... ... туындаған сауда саласындағы мәселелерді талқылап,
шешуге тырысты. Әрине бастапқы ... ... екі ... ... келе ... ... көңілсіз жайттар орын алды. Соған дәлел ... ... ... Б. Клинтон мен жапон премьер-министрі Хосокаваның
келіссөздерді сәтті өткізуге қол ... ... Бұл ... олар дағдарыс
жағдайы деп анықтады. Сол ... бері ... мен ... шеңбері барысындағы талқылаулар мен ... екі ... ... ... саласындағы даулы мәселелерді
шешуге мүмкіндік туды. Мәселен, 1994 жылдың ... бері ... ... ... және ... ... бойынша
Жапония мен АҚШ-тың келіссөздері шеңберінде сәтті нәтижелермен аяқталды
[54]. Яғни, 1996 жылға ... төрт ... ... ... ... мәселелер
көтеріліп, өз шешімін тапты. Олар сақтандыру, электр ... ... ... және фотографиялық фильм мәселелеріне қатысты болды.
Сондай-ақ, осы механизм ... ... ... ... ... және ... өндірісі салаларындағы мәселелер өз шешімін тапты.
АҚШ пен Жапонияның келіссөздері ... ... және ... бірі - авто және ... Осы ... екі ... ХХ ... 90 жылдарында келіссөздер қиын ... АҚШ ... ... ... ... авто ... қатысты
ағымдағы нақты сандық көрсеткіштердегі үлесін және ... ... ... ... ... ... ... ортасында АҚШ өз мемлекетінде
қабылданған Сауда актісінің 301 секциясына негізделе отырып ... ... ... қымбат көліктердің импортына 100% тариф қолданатындығы
туралы жариялады және осы ... іс ... ... ... ... ... арасындағы жағдай қиындай түсті. Бұл әрекетке жауап ретінде
Жапония ГАТТ-тың 1994 жылғы келісім-шартының XXII ... 1-ші ... ... талап ете отырып, сауда дауларын ... ... ... ... ... ... шешім қабылдауға
шақыратындығын мәлім етті. Нәтижесінде ... және ... ... және министрлердің орынбасарлары деңгейіндегі
келіссөздерде шешімін ... және ... ... ... ... ... ... асуының соңғы мерзімі 28 маусымға ... ... ... ... ... өтіп ... Автокөлік және автобөлшектер бойынша
екіжақты даудың ... ... мен ... келіссөздерінің шеңберінің
қағидалары мен халықаралық ережелерге сәйкес жүзеге ... ... ... ... ... ... ... сандық көрсеткіштер шегеріліп
тасталды, яғни оны ұсыну маңызды болмады; жеке секторға араласып және
осылайша ... ... тыс ... ... ... ... жоюы тиіс; шаралардың нәтижелері үшінші мемлекеттерге қатысты
аса қызығушылық тудыратын мемлекеттер ретінде тең дәрежеде қолданылуы тиіс
[108]. Қорытындыласақ, ХХ ... 90 ... АҚШ пен ... ... ... ... екіжақты механимі ретінде Жапония мен АҚШ-тың
келіссөздерінің шеңбері қарастырылса, көпжақты форматтағы механизм ... ... ... ... ... ... ХХ ғасырдың 90
жылдарының аяғына өзгеріске түсіп, ... ... ... ... ... мен ... ... шеңбері ұйымы орнына 1997
жылы американ-жапон қайта бақылау және ... ... ... ... ұсынды. Алдыңғы келіссөздер шеңберіндегі
қарастырылған ... ... осы жаңа ... қарауына өтті. Осы
механизм шеңберінде екі тараптың ресми өкілдері ... ... ... ... бойынша шешім қабылдауға тырысты [16].
Қазіргі таңда да, яғни ХХІ ғасырдың басынан АҚШ пен ... ... ... бір-бірі үшін маңыздылығын жоғалтпады. 2000 жылдан
бергі жапон - ... ... ... ... ... болатын. Яғни
ХХ ғасырдың 90 жылдарындағы Клинтонның ... ... ... ... ... ... Оның ... екіжақты Жапония мен АҚШ-тың келіссөздері
шеңбері және көпжақты форматтағы ДСҰ сияқты ... ... ... ... ... ... ... жасалынған болатын. Жаңа
ғасырда екі мемлекет сауда саласында ынтымақтастығын нығайта түсті. Әрине
осы кезеңде де ... ... ... және ... ... ... байланысты американдық тауарлардың бәсекеге қабілетсіздігі және
керісінше американдық тауарлардың Жапонияға енгізілуіне байланысты белгілі
бір ... ... екі ... ... ... ... жаңа
даулардың пайда болуына әкелді. Әрине екі тарап осындай ... ... ... және көпжақты форматтағы механизмдердің шеңберінде
шешуге ұмтылды. Ал енді екі ... ... 2000 ... ... ... ... жай-күйі мен бағыттарын анықтау ... ... ... ... статистикалық мәліметтеріне сәйкес 2000 жылы екі
мемлекеттің сауда айналымы 211,4 ... 2001 жылы ... 2002 жылы 172,8 ... 2003 жылы 170,1
млрд.долларды, 2004 жылы 184 млрд.долларды, 2005 жылы 193,5 ... 2006 жылы 207,8 ... ... Яғни ... 2000 жылғы
көрсеткіш пен соңғы 2006 жылғы көрсеткіште елеулі ... ... пен ... ... ... ... ... келер
болсақ, АҚШ-тың Жапониядан келетін импорты 2006 жылғы тауарлық айналымда
негізінен үш ... ... ... Нақтылар болсақ, жапон
импортының 75%-ын жолаушы көліктері мен оның бөлшектері, ... ... ... бөліктері, офистік техника бөліктері мен ... ... ... құрайды. АҚШ-тың Жапонияға экспорты әрине алдыңғы
жылдардағыдай импортқа қарағанда төменірек және оның осы ... ... ... мен оның ... газ ... (турбореактивті
ұшақтар, турбовинтті ұшақтар және т.б.), офистік техника ... ... ... жүйе үшін ... электрлік аппараттар мен
интегралды сызбалар), оптикалық және медициналық құрал-жабдық және бидай
мен ет сияқты ауыл ... ... ... ... ... ... ... отырып және АҚШ-тың конгресінің зерттеу
қызметінің мәліметтері негізінде, Жапонияның АҚШ-тың ауыл ... мен ағаш ... ... ... және өзге де ... ... жетекші нарық болып отырғандығын байқауға болды.
Сондай-ақ, Жапония машиналар, ... ... ... мен ... ... арқылы АҚШ-тың импортын қамтамасыз
ете отырып, осы салада екінші орындағы импортерге ... ... ... үшін Жапония ең ірі экспорт нарығы және ... ... ... ... ... айналымындағы елеулі көрсеткіштерге қарамастан, ... ... ... ... ХХ ... 90 ... төмендеген. Сауда айналымндағы өзгерісті байқау үшін ... ... ... ... ... екі ... алатын орындары
мен көрсеткіштерімен танысқан жөн болар. АҚШ-пен ... ... ... келер болсақ, оның үлесі алдыңғы ХХ ғасырдың 90 жылдармен
салыстырғанда келесідей көрсеткіштермен сипатталды: 1996 жылы ... ... ... ... ... ... ... кейінгі екінші орындағы
АҚШ-тың экспорт ... ... ... болған. Ал 2006 жылы Жапония АҚШ-
тың экспортындағы үлесі 5,8%-ы ... ... мен ... ... ... ең ірі ... әріптесі деңгейінде болған. Сондай-ақ, 1996 жылы АҚШ-
тың импортында Жапонияның үлесі 14,5%-ы құрап. Канададан кейінгі ... ... ... Ал 2006 жылы ... үлес 8%-ға ... ол Канада, Қытай және ... ... ... ... ... ... сыртқы сауда әріптестерінің ішінде 2001 жылы 18%-ды ... ... ... ... ... ... 2003 ... Қытайдан кейінгі
екінші орынға төмендеген. Яғни АҚШ-тың ... ... ... ... Ал ... ... АҚШ-қа жіберілген үлесіне келер
болсақ, 2006 жылы 22.5%-дық үлесті құраған. Ал ... ... ... ... 90 ... да ... кейінгі екінші орында орналасқан Шығыс
Азия жапон экспорты мен импорты ХХ ... 90 ... ... ... ... 1994 жылы ... ... 38.6%-ы мен
импортының 33%-ы Шығыс Азиядағы Қытай, Гонконг, Индонезия, Оңтүстік Корея,
Малайзия, Филиппины, Сингапур, Таиланд және ... ... 9 ... ... 2006 жылы осы ... ... жапон экспортының
көлемі 45,6%-ды және импорты ... ... [234]. Осы ... АҚШ пен ... ... ... салыстырғанда алғашқы
орындардан жылжып, кейінгі орындарға өзгеруі сауда байланыстарының ... ... ... бұл екі ... ... саясатында нарық
заңдылығына сәйкес жаңа бағыттардың пайда болып, ... келе ... Оның ... ... таңдағы Азия аймағындағы Қытайдың
экономикалық өсуі және ... ... ... екі ... ... ... аймақ мемлекеттерінің маңыздылығы артуы ... ... алу ... 2000 ... ... сауда айналымындағы
географиясындағы екі ... ... ... ... әлі ... ... негізгі әріптестер ретінде ынтымақтастығын дамытып
отырғандығын байқауға болады. ... ... ... ... ... екі ... ... саудаға қатысты
мәселелерді шешуге ұмтылыстары дәлел бола алады. Ал енді осы ... ... ... ... ... ... жатқандығын қарастырайық.
АҚШ пен Жапонияның арасындағы сауда байланыстарындағы даулар бастапқы
жылдардағыдай ... ... екі ... ... ... - сауда дефицитінің сақталуы, екіншісі - белгілі бір ... не ... ... ... ... ... ... сияқты әр
алуан себептерге негізделе отырып қысқартуға бағытталған талаптардың
негізінде туындайтын ... ... ... ... ... сауда
департаментінің мәліметіне сәйкес, 2000 жылғы сауда айналымының дефициті
81,6 ... ал 2006 жылы 88,6 ... ... [14]. ... ... 7 млрд.долларлық айырмашылық бар екендігін байқауға болады.
Алайда осы екі жылдық аралықтағы ... ... ... бұл ... ... ... түсіп өзгеріске түскен. Яғни сол алғашқы 2000
жылмен салыстырғанда ... ... ... көрсетеді.
Саудадағы тұрақтылықтың болуы немесе сауда дефицитінің реттелуі екіжақты
келіссөздердің жемісті нәтижесі екендігі сөзсіз. Осы ... тағы ... ... ... ... бойынша негізгі құжатының бірі «Көк
кітаптың» 2003 ... ... ... «АҚШ пен ... ... дефициті 65%-дан 15%-ға төмендеген» [72, с.17]. Яғни мұндай нәтижелер
екі ... ... ... ... реттеуге деген мүдделестігін
байқатады.
Қазіргі таңда АҚШ пен Жапонияның ... ... ... мен ... ... ... ... форматтағы «Өсу
мақсатындағы американ-жапон экономикалық әріптестігі» және ... ... ... ... аймағының экономикалық ынтымақтастығы
мен Дүниежүзілік сауда ұйымы шеңберінде қарастырылады. АТЭЫ ... ... ... ... осы ... ... ... осы аталған механизмдердің екеуінің
қызметіне тоқталып өтейік. Алғашқы ... ... ... ... 2001
жылдың 30 мамырында жоғарғы деңгейдегі АҚШ-тың ... Дж. Буш ... ... Дз. ... ... ... ... американ-жапон экономикалық әріптестігінің» орнатылуы туралы
келісім-шарттың шеңберінде жарияланды. Бұл әріптестіктің негізгі мақсаты
екі ... ... ... ... ... ... ... реформаларды, қаржылық және корпоративті қайта құруды,
тікелей ... ... ... ... ашу, ... және ... ... аспектілер бойынша тығыз өзара
әрекеттестік пен ынтымақтастықты жүргізу жолымен екі ... ... ... ... ету ... ... «Өсу ... экономикалық әріптестігінің» шеңберіндегі АҚШ пен Жапонияның
арасындағы экономикалық қарым-қатынастарды конструктивті диалог бағытында
дамыту үшін келесі ... ... ... ... диалог кабинет бөлімшесі. Оның құрылу мақсаты
екіжақты, аймақтық және ... ... ... стратегиялық диалогқа
қол жеткізу. Сол себепті осы органның мүшелері жылына бір рет ... ... әр ... ... ... мәселелерін
талқылау үшін бас қосады. Мәселен осы органның шеңберінде ғаламдық ... ... ... ... ... екі ... экономикалық
дамуындағы макроэкономикалық мәселелер, құрылымдық және бақылау реформалары
және ... ... ... ... қарастырады. Осы
кездесулердің барысында АҚШ-тың президенті мен Жапонияның ... ... ... ... мен нәтижелері есепке
алынады. Сондай-ақ, экономикалық диалог кабинет ... екі ... пен ... ... экономикалық агенттіктері мен министрліктерінің
вице-министрлер деңгейіндегі лауазымды тұлғалар ... Оның ... ... ... ... қауіпсіздік кеңесі немесе Ұлттық экономикалық кеңесі
мен Жапонияның сыртқы істер ... ... ... Жеке ... мен ... комиссия. Бұл орган екі тараптың жеке
секторларын толығымен үкіметтік ... ... ... ... ... жыл ... алдыңғы аталған органның
кездесуіне дейін екі мемлекеттің үкіметтерінің күнтәртібіндегі мәселелерге
сәйкес жиналыстарын өткізеді. Комиссияның мақсаты АҚШ пен ... ... ... ... ... ... тексеру, бақылау
мен кеңестерді қосқанда өз үлесін қосуға мүмкіндік беру. Ал күнтәртібі екі
мемлекеттің үкіметтерінің жеке сектормен тығыз ... ... ... ... ... ... Реттеуші реформа мен бәсекелестік саясаты ... ... мен ... ... қатысты секторлық және қиылысушы
секторлық ... ... сала ... ... ... жүзеге
асыруға бағытталған. Осы бастама 1997 жылы 19 ... ... ... ... ... ... бақылау және
бәсекелестік саясаты бойынша кеңейтілген бастаманы алмастырды. Кеңейтілген
бастама ... қол ... ... ескере отырып, аталған
бастаманың жұмысын жалғастырмақ. Белгіленген мақсаттарды жүзеге асыру үшін
АҚШ-тың мемлекеттік ... мен ... ... ... ... тұлғалардың тобын орнатты. Бұл топ жұмыс топтарының қызметімен
танысып, оны ... ... ... ... ... тұлғалардың
тобында АҚШ-тан сауда өкілінің орынбасары және Жапония тарапынан сыртқы
істер ... ... ... ... және құрамында олардан басқа
басқа да сәйкес агенттіктер мен министрліктердің лауазымды ... Осы ... ... ... бір рет ... екі тараптың
үкіметтерінің келісімімен одан да жиірек өткізілуі мүмкін. Бұл орган АҚШ-
тың ... мен ... ... ... жылдық есепті
жазбаша баяндама ... ... және онда ... ... ... ... қосқандағы Реформа ... қол ... ... ... Осы ... ... жұмыс топтары өздерінің жұмыстарының ... ... ... ... ... тобына баяндайды. Бұл баяндамаға реттеуші
реформа мен ... ... ... ... қоса, Қаржылық диалог
шеңберінде қол жеткізілген ... ... ... де қамтылады. Ал жұмыс топтарына келер болсақ: ... ... ... ... ... пен ... құрал-
жабдықтар сияқты 4 салалық жұмыс және бір қиылысушы секторлық жұмыс тобына
бөлінген [235].
4. Инвестициялық бастама. Бұл ... екі ... ... ... ... ... ... заңдар, саясат,
ережелер мен белгілі бір ... ... Оған ... ... ... ... мен ... басқару, коррпоративті тазалық, банкроттық, жұмыс мобильділігі
сияқты салалық мәселелер кіреді. ... екі ... ... ... ... атты ішкі агенттік жарты жылда бір рет өткізіледі және
ондағы төрағалық АҚШ-тың департаменті және ... ... ... ... ... ... ... Министрлердің орынбасарлары
деңгейіндегі лауазымды тұлғалар жиналыста жыл ... қол ... ... үшін бас ... ... - ... ... Ол әрбір
мемлекеттің туындаған сауда және саудаға қатысты мәселелерін ... ... ... ... мүмкін саудаға ... ... ... ретінде қызмет етпек. Екі мемлекет те
әрбір тарап үшін қызығушылық тудыратын ауыл ... ... ... ... ... ... шоғырланған мәселелердің кең ... ... ... ... Осы ... форум шеңберінде
АҚШ-тың сауда өкілі мен Жапонияның сыртқы істер министрлігінің төрағалық
етуімен сәйкес ... өзге ... мен ... ... ... бір рет ... ... бірнеше рет мәселелердің пайда
болуына байланысты бас қосады. Алтыншысы ... ... Ол ... мен ... ... мен Қаржылық қызмет көрсету агенттігінің
арасындағы әр алуан негізгі екі ... үшін ... ... және ... сектор саласындағы ақпаратпен және
пікірлермен алмасу үшін қызмет етеді. Оның ... ... ... ... ... деңгейінде жылына бір рет кездеседі. Қаржы диалогы
келесі қызметті қамтиды: қаржылық сектор мәселелері ... кең ... ... ақша және фискалдық саясаттың баяндамасы сияқты ... ... ... ... ... [135, ... ... американ-жапон экономикалық әріптестігі» шеңберіндегі
сауда-экономикалық саласындағы екіжақты, ... және ... ... ... екі ... ... арқылы өз шешімін табуда. Әсіресе
сауда саласындағы күнтәртібіндегі мәселелерді ... ... ... ... ... механизмі мен Сауда форумының тікелей қатысы бар.
Сауда форумының күнтәртібінде жазық әйнектердің тасымалы мәселесі ... ... 1995 жылы АҚШ пен ... ... ... жазық әйнектердің
жапондық ішкі нарыққа ... ... ... ... қол ... Келісімге қол қойылудың себебі АҚШ-тың өндірушілерінің үш жапондық
компаниялармен тиімді бақыланған нарыққа кіре ... ... ... үшін ... ... ... ... 1999
жылдың аяғында біткен болатын. Оны ұзарту бойынша келіссөздер ... ... бұл ... ... ... әріптестігінің
Сауда форумының талқылауына қалдырылды. Сондай-ақ, АҚШ пен Жапонияның
арасындағы сауда ... ... ... ... ... яғни ... ... ұйымы шеңберінде қарыстырылып, екі
тараптың ... ... ... ... талқыланып,белгілі бір
құқықтық негізбен талқыланған даулы мәселелердің бірі сиыр ... ... ... ... ауыл ... өнімдерінің экспортының ірі
нарықтарының бірі болып ... Сол ... ... ... ... ... осы саладағы туындаған проблемалар сауда айналымындағы
экспорт үлесінің азаюына әсер ... ... ... ... ... ... ішіндегі екі тараптың екіжақты министрліктер
деңгейінде және көпжақты ДСҰ шеңберінде қарастырылушы күрделі ... сиыр еті ... ... Осы ауыл ... ... қатысты дау 2003
жылы басталды. Сол жылдың желтоқсанында жапон үкіметі Вашингтон штатындағы
«Bovin spongiform encephalopathy» ... ... сиыр ... атты ... ... анықталуына байланысты АҚШ-тың сиыр етінің импортына тиым
салды. Жапония ұзақ ... бойы екі ... ... мен ... талабына қарамастан осы тиымды алып ... ... ... ... келіссөздерден кейін 2005 жылы желтоқсанда
Жапония тиымды алып тастады, ... 2006 жылы ... ... алғашқы
өнімдерде сүйектердің көп болуы есепті қайта өз тиымын енгізді. ... ... осы дау ... ... ғана ... ДСҰ-ның шеңберінде де
қарастырылған еді. Жапония өзге ... ... ... АҚШ-тың 1916
жылғы антидемпингтік заңын және «Бирд түзетуі» аталған ... ... ... ... ... ... ... компенсациялық салықтар
мен антидемингтік шаралардан түсетін табысқа мүмкіндік беретін еді. Жапония
екі аталған заңның да күшін ... ... ... ... ДСҰ ... тапты. Нәтижесінде осы құжаттың бірі конгресстің 108-ші жиналасында
өз күшін жойды. Ал 2006 жылы 8 ... АҚШ 2005 ... ... ... ... Ол ... біріншіден - Бирд түзетуі ... ... - 2007 ... 1 ... ... ... ... енуіне
қатысты барлық антидемпингтік міндеттемелер Бирд түзетуіне сәйкес бөлінеді
[134, с.156]. Бирд түзетуінің ... ... ... заңның қабылдануы
жапон үкіметінің жетістігі болып табылады. Осылайша американ-жапон ... сиыр еті ... ... ... ... шешімін
тапты.
Қорытындылар болсақ. АҚШ пен Жапония экономикалық ... ... бірі - ... ... да екі ... деңгейде дамып жатқандығын байқауға болады.
2.3 Инвестиция саласы - АҚШ пен ... ... ... ... ретінде
Әлемдегі трансұлттық корпорациялардың қатарында ЕО, Жапония және АҚШ-
тың «үштігінің» компаниялары алып отыр. Осы ... 2004 ... ... әлемдік 100 ірі халықаралық корпорациялардың 85 ТҰК орналасқан. Осы
аталған аймақтардағы мемлекеттердің ... ... яғни АҚШ, ... ... және ... 100 ірі компанияның 73-і тиесілі болып
келеді. Бұл мемлекеттердің ... ... ... трансұлттық
корпорациялармен жүзеге асатын тікелей шетелдік инвестициялардың арқасында
ғылыми қолданыста АҚШ-тың ... ... ... американдық
өнеркәсіптердің шетелдегі жиынтығы ... ... ... ... ... ... ... өндірістік, ғылыми-
техникалық және қаржылық қарқыны ... ... ... ерекше орын
алады және онда Батыс Европа және Жапония сияқты мемлекеттердің ... ... ... Әсіресе, АҚШ пен Жапонияның экономикалық қарым-қатынастарында
өзара инвестициялық салымдар екі тарап үшін де ... ... ... Осы
бөлімшеде АҚШ-тың Жапонияға қатысты ... ... ашып ... екі ... ... ... - ... жапон нарығындағы
инвесторлардың бірі ретіндегі жағдайы және екінші тұрғы - АҚШ-тағы жапон
инвесторларының жағдайы ... Осы ... ашу үшін ... ... ... ... енгізу саясатының ... ... және ... ... Жапонияның АҚШ-тағы инвестицияларының
енгізілуінің кезеңдері мен көрсеткіштері қарастырылмақ.
Қазіргі таңдағы АҚШ-тың Жапониядағы инвестицияларлы енгізу саясатындағы
Жапонияның маңыздылығын түйсіну үшін осы ... ... ... аударған дұрыс болар.
АҚШ-тың инвестициялық саясатындағы Жапонияға деген қызығушылық ... ... ... ... ... ... соғыстан кейінгі
жылдары Жапония АҚШ-тың коммунизмге ... ... ... ... ... ... ... капитал салымдары әр алуан формаларда
енген болатын. Оларды экономикалық екі топқа ... ... ... ... және ... етуші капитал. Қарыздық капиталға несие,
облигация, әр алуан «көмек» ... ... ал ... ... ... және ... капитал салымдарына бөлінетін кәсіпкерлік капитал
жатады [236]. Осы капитал салымдарының мөлшері жайлы мәліметті қосымшадағы
кестелерден-ақ ... ... ... ... ... ... ... табылатын Жапонияның шетелдік валюталарының салымдарындағы
американдық ... ... ... ... ... ... 6 - ... шетелдік валюталық түсімдардағы американдық арнайы
тапсырыстардың үлесі
|Жыл |Валюталық түсімдер**|Арнайы тапсырыстар ... ... |1000 |148 |14,7 ... |2240 |586 |26,2 ... |2239 |807 |36,0 ... |2120 |786 |37,1 ... |2209 |575 |26,0 ... |2667 |545 |20,4 ... |3214 |592 |18,4 ... |3612 |549 |15,2 ... |3441 |482 |14,0 ... |3914 |471 |12,1 ... |4990 |542 |10,9 ... |5237 |446 |8,5 ... |6015 |376 |6,3 ... |6593 |347 |5,3 ... |8099 |323 |4,0 ... |9960 |323 |3,2 ... |11638 |470 |4,0 ... |12483 |506 |4,1 ... |15435 |586 |3,8 ... ... ... ... ... ... ... АҚШ ұсынған арнайы экономикалық көмекпен қатар, өзге де сипаттарды
жүзеге асқан өзара алмасуға негізделген және екі ... ... ... ... ... ... те ... Осындай көмектің көрініс
ретінде осы кезеңде несиелер қызмет етті. Қарыздық капиталдың ... ... ... ... ... ... статистикалық мәліметтер келесі
кестеде толыққанды қарастырылған (Кесте 7).
Кесте 7 - 1951/52 - 1966-67 қаржылық жылдарындағы Жапонияға ... ... ... млн. ... салалары |Шетелдік |Соның ... |Б/А %-дық |
| ... (А) ... ... ... ... |449 |402 |89,5 ... |496 |298 |60,0 ... ... |304 |211 |79,2 ... ... |67 |40 |60,3 ... ... өнеркәсібі |487 |310 |63,7 ... ... |27 |18 |66,3 ... компаниялары |470 |19 |4,1 ... ... ... ... ... ... салымдарын жүзеге
асырғандығын сипаттағанымен, олардың жоғарғы деңгейде ... ... ... ... екі мемлекеттің сауда-экономикалық
байланыстарына қатысты ... ... ... ... ... ... өзге мемлекеттерге салған инвестициялары бойынша статистикалық
мәліметтер ... ... ... ... өзге ... ... қойып, жабық болуға тырысқандығын атап өтеді. Тіпті ХХ ғасырдың
60 ... ... ... ... да ... бәсекелесуге қабілетті салаларды ғана қамтиды [18]. ... ХХ ... 70 ... ... ... Жапонияда шетелдік
инвесторлар үшін қатаң шектеулер ... ... ... ... ... ... валюталық және басқа да сипаттағы әр алуан
кедергілер ... ... ... ... ... ... ... көлемі өзге дамыған мемлекеттердегі ең жоғарғы
деңгейде болды. Сондықтан жапондық экономикадағы американдық ... ... ... ... ... болды. Алайда бірқатар сыртқы
факторлардың әсерінің нәтижесінде (соның ішінде саяси қысымның нәтижесінде,
«жауапты шараларды ... ... ... ХВҚ, ГАТТ тағы ... ... ... шеңберінде халықаралық міндеттемелердің күшіне
енуі), ... ... ... ... ... ... Жапонияның шетелдік инвестицияларға қатысты
либерализация саясатына келісімін алды. ... ... ... соның іщінде АҚШ-тың инвестициясына қатысты либерализациялау
саясаты 1967 жылдан бастап біртіндеп жүзеге асырылды. АҚШ-тың ... ... осы ... үшін өз нарығын барынша ашуға, тікелей
шетелдік инвестициялардың режимін ... ... ... ... ... ... бағытталды.
Жапон үкіметі экономиканың құрылымдық реформалары және либерализация
үрдісін жүргізу нәтижесінде тікелей шетелдік ... ... ... ... ... ... 1997 жылы сәуірде
«Валюталық алмасу мен сыртқы саудаға ... ... ... ... ... сөзі алынып тасталуынан көрініс тапты. Бұл заң алғашқы
рет 1949 жылы қабылданып, үш рет, яғни 1980, 1991 және 1997 ... ... және ... ... ... ... ... қағидаларын қамтиды.
1995 жылы Жапония мен АҚШ арасында инвестицияларды ... ... қол ... Ол ... ... ... 3 ... қарастырған
болатын: американ компанияларының өнімді жұмыс атқаруына қолайлы жағдайлар
туғызу; шетел инвестицияларының жапон нарығына ... ... ... ... ... ... пен Жапонияның арасындағы келісімге қол қойылу ... ... ... ... ... өзгерістер пайда болды.
АҚШ-тың Мемлекеттік департаменті атап өткендей, екі мемлекеттің арасындағы
Инвестициялар бойынша ... ... ... ... ... қайта қарады және ол жаңарған үлгісінде 2007 жылы мамырда күшіне
енді. Кодекстің өзгерісі Жапонияда жұмыс істейтін ... ... ... және иемдену мәселелеріндегі бейімделушілігін
қамтамасыз етеді [237].
2003 ... ... сол ... жапон премьер-министрі Д. Коидзуми
оның мемлекетінің негізгі мақсаты тікелей инвестиция ... ... ... мәлімдей отырып: «Тікелей шетелдік инвестициялар Жапонияға жаңа
технологиялар мен басқарудың инновациялық ... ... ... ... ... ... ... пайда болуына
иермелеуі мүмкін. Сонымен қатар, біз бес жылдың шеңберінде жалпы алғандағы
инвестицияның тұтас ... екі ... ... ... ... ... үшін тартымды бейнеде көрсетуге шаралар қабылдаймыз» -
деген бастаманы ... ... екі ... ... Жапония 2006 жылдың
аяғында 110 млрд. долларлық көлемді құрап жеткен болатын. Осы ... ... ... ішінде жинақталған американдық тікелей
инвестициялардың ... 91,8 ... ... ... ... 2006 ... ... әдәуір сумманы, яғни 211,0 млрд.долларды
құраған [238]. Басқаша айтқанда, АҚШ-қа тасымалданған жапондық ... ... ... ... ... екі есе
артқан. Осы мәліметтер Жапонияның өз ... ... ... кіруіне,
соның ішінде американдық инвесторлардың белсенділігіне қызығушылығын
байқатып отырмағандығын, ал өз үкіметінің ... ... ... ... өзі ... Дз. Коидзумидан кейін билік басына келген премьер-министр
Синдзо Абэ алдыңғы ... елге ... ... ... ... ... Үкімет басшысы жапондық жалпы ішкі өнімде
тікелей шетел инвестицияларының көлемі 2010 ... ... 5%-ға ... 229,2 млрд.долларға өсуі тиіс деп мәлімдеді [72, с.14-15].
1990 жылдары Жапониядағы ... ... ... құрылымы
басқа өнеркәсібі дамыған мемлекеттерге бағытталған американдық капитал
салымдарының ... ... ... ... ... ... осы ... жоқтығы даусыз. ХХ ғасырдың 90 жылдарының
ортасында АҚШ-тың Жапонияға ... ... ... ... ... 40% ... өнеркәсіп саласына, шамамен 17%-ы мұнай шаруашылығы
және мұнайды өңдеуге бөлінген.
ХХ ғасырдың 90 ... ... 1985 ... 1997 ... дейін тән
болған Жапонияға американдық инвестициялардың салалық ... ... ... 1990 ... 1998 ... дейін американдық тікелей
инвестициялар үшін аса перспективті сала ретінде өңдеуші өндіріс ... ... ... ... ... ... ... қысқара
бастаған. 2002 жылы мұнай саласындағы инвестициялар мүлдем нольдік төменгі
көрсеткішке төмендеген. Американдық ... ... ... және ... ... ... ... саласындағы өз
инвестицияларын минимумға қысқартқан. ХХ ғасырдың 90 жылдарының ... ... ... ... ... ... ... кеңеюі көрініс тапқан. Әсіресе, ғылымға қызмет көрсету саласына
тиесілі көрсеткіш қазіргі таңдағы қызметтің өндірістік ... ие ... ... 1995 жылдан 2006 жылға дейін АҚШ-тың осы саладағы
тікелей инвестициялары алғашқы орынды алған, яғни ... ... ал ... ... ... ... секторы шамамен 20-30%-дық
көрсеткішпен тұр. Американдық корпорациялардың экономикадағы қызмет көрсету
саласы секторына ... ... ... ... ... ... ... бағытталаудың ортақ тенденциясымен
түсіндіруге болады. Осы үрдіс әсіресе 2002-2004 ... ... ... с.89].
Қазіргі таңда тауарлардың экспорты қызметтің дамыған жүйесін ... Сол ... ... ... ... ... ... кәсіби
және ғылыми-техникалық қызметтер, ... ... және ... ... өсуі орын ... ... көрсеткіштерге
жүгінер болсақ, 2006 жылдың аяғында АҚШ-тың экономикалық зерттеу Бюросының
мәліметтеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... 17,3 ... ал қызмет көрсету
саласында 65,5 млрд.долларды ... ... ... жаңа инвестициялары, әсіресе Жапонияның
қаржылық қызметі, ... ... және ... ... ... ету салаларында шоғырланды. Ал американдық
инвестициялар 2002 жылы 2,5 ... 2003 жылы 3,4 ... ... жылы - 3,7 млрд.долларды, 2005 жылы 3 ... ... мен ... ... салымдар елеулі болған. Яғни
информатикаға американдық инвесторлар 2002 жылы - 2,9 млрд, 2003 жылы ... 2004 жылы - 3,7; 2005 жылы - 2,7; 2006 жылы - 2,3 ... 2005 және 2006 ... американдықтар алғашқы рет Жапонияның
холдинг компанияларына ірі сумманы, яғни 3 млрд.долларды ... р.73]. ... ... ... саясатындағы американ капитал
салымдарының нарығы ретіндегі Жапонияда атқарылған шаралардың кезеңдері ... ... ... ... енуіне байланысты жасалынған
шаралар мен статистикалық ... ... ... АҚШ ... экономикалық қарым-қатынастарындағы өзара ... ... ... үшін ... да АҚШ-тағы жапон
инвестицияларының енгізілуінің ... мен ... ... ... жөн ... ... ... енгізілуінің түпнегізіне назар
аударар болсақ, соғыстан кейінгі жылдардан бастау ... ... ... ... ... ... онжылдығында Жапония АҚШ-тағы
ғана емес, жалпы алғандағы әлемдік нарыққа капитал ... ... ... ... ... болатын және Жапонияның инвестициларды
салуға бәсеңдігі соғыстан ... ... ... ... ... ... ... Алайда АҚШ әкімшілігінің аранайы
тапсырыстары мен ... ... ... ... ХХ ... 50
жылдары мемлекеттің жыл сайынғы тікелей шетелдік ... ... ... ... 65 млн. ... құрады, яғни қалыптасқан жағдай
жапондық үкіметтің қатаң бақылауының ... ... Шын ... инвестициялық үлесіндегі АҚШ-тың жоғарғы деңгейде болуы ... 80 ... ... Осы ... ... ... ... өз үлесін күшейтуге атсалыса бастады.
ХХ ғасырдың 80 жылдарындағы жапон инвестицияларының ... ... ... салыстырғандағы АҚШ-тың нарығындағы артуының басты себебі
- өзге валюталарға қарағандағы иенаның құнының күрт өсуі. ... ... ... ... ... ... ... қабылданған осы
шара мемлекеттің тікелей шетелдік инвестицияларының көбеюіне түрткі болды.
Ұлттық валютаның 1985-1989 жылдардағы 37%-ға қымбаттауы ... ... және ... ... әсер ... Осылайша жапон
валютасының қымбаттауы жапон ... өзге ... ... ... үлесінің артуына әкелген келесі факторлардың қалыптасуына
жағдай жасады: ... ... ... ... ... ... ... оның бәсекеге қабілеттілігіне нұқсан келтірді
және елдің экспорттық салаларының рентабельділігіне жағымсыз әсер етті.
Осылайша ... ... ... ... ... - иенаның қымбаттауы баю әсерін тудырды. Яғни ... ... ... ... ие бола отырып, негізгі есептік
валюталық бірлік ... ... ... ... ... ... ... жағдай елдің экономикасына импорттың өсуіне алып келіп немесе
жоғарғы деңгейдегі бағамен есептелетін ... ... ... алуы ... ықпал ете алар еді. Сол жылдардағы Жапонияның жағдайына
келер болсақ, ... ... ... ... ... ... ... емес шектеулер арқылы нарығына енуі қиындатылғандықтан, екінші
жол ыңғайырақ, яғни капиталдың шетелге шығарылуы көрініс тапты.
Үшіншіден - ... ... ... артуына әсер еткен
фактор ретінде «алдамшы елес» ... ... Осы сөз ... ... ... құнына негізделмейтін акциялардың курсы мен жерге деген
бағаның өсуін білдіреді. ... ақша ... ... ... болды. Ал
айналымдағы ақша көлемінің көбеюі және еркін ... ... ... тікелей
шетелдік инвестициялардың көлемінің артуына әкелді [239]. Осылайша ХХ
ғасырдың 80 ... ... ... артуының себебі мен
факторларын ... ... енді ... ... яғни ... американ нарығындағы жағдайына тоқталайық.
ХХ ғасырдың 80 жылдарының аяғына таман АҚШ-тың Жапониямен экономикалық
қарым-қатынастарындағы пайда болған түйінді ... ... ... ... ... өсуі ... Осымен байланысты нақты
ХХ ғасырдың 80 жылдары «Жапония Американы» сатып алуда деген түсінік пайда
болды. Егер ХХ ғасырдың 80 ... ... ... ... ... барлығы
26,3 млрд.доллар инвестицияласа, 1988 жылдың аяғында Жапонияның ... және ... ... 284,8 ... яғни ... ... құрады. Жапондық инвесторлар ХХ ... ... ... американдық бюджеттің 30% дефицитін жапты. Жапондық
статистикалық мәліметтеріне ... 1980 жылы ... ... ... ... енді 1990 ... басында 83,1 млрд.долларға жеткен.
Осы көрсеткіштердің нәтижесінде 1990 жылы Жапонияны АҚШ-тың екінші ... ірі ... бірі ... ... ... ... ХХ
ғасырдың 80 жылдары аяғындағы жапондық инвестициялардың басым бөлігі, яғни
32,2%-ды ... ... ... ... ал 20,6%-ы өндіріске
тиесілі болды [38]. Американдық құнды қағаздарға деген инвестициялар ... ... ... жағымсыз сальдоға тең келеді. Осылайша ХХ ғасырдың
80 жылдарының аяғы ... ... ... ... орнының
артуына әкелді. АҚШ-тың сол жылдардағы ... ... ... ... бойынша мемлекеттік хатшының орынбасары Аллен Уаллис
сипаттағанындай: «жапондық тауарды сатып алуға кеткен кез-келген доллар АҚШ-
тың экономикасына американдық тауарларды, қызмет және ... ... ... Алайда ХХ ғасырдың 90 жылдарының ... ... ... салдарлары мен одан кейінгі құлдырау терең рецессияға
әкелді. Осы ... ... ... ... қатар 1993 жылға дейін
жалғасқан жапондық корпорациялардың шетелдік инвестицияларының күрт
төмендеуі ... ... ... ... болуына әсер етті. Бірақ 1993
жылы жағдай өзгерді. Орын алған өзгерістің себебі 1992-1993 ... 17%-ға ... және ... ... ... артуымен байланысты еді. Бірақ осы ... ... өсуі ... тағы бір ... ... болды. Осы кедергі ХХ
ғасырдың 90 жылдары аяғындағы азиялық дағдарыс еді. Оның ... ... ... жапон экономикасына өз әсерін тигізіп отыр. ДЖЕТРО-ның мәліметі
бойынша, 1997 жылдан жыл сайынғы жапондық тікелей инвестициялардың ағынының
азаюы 4-6%-ды ... Ал енді ... ... ... ... нарығындағы үлесін байқау үшін келесі кестеге жүгінейік (Кесте 8).
Кесте 8 - Жапондық тікелей инвестициялардың ... ... ... ... ... |1989/90 қаржылық| 2001/02 қаржылық жыл |
| |жыл | ... ... |50 |25 ... |48 |25 |
| ... |2 | 0 ... ... |8 |11 ... аралдары |1 |0 ... ... |0 |1 ... |1 |0 ... |3 |3 |
| ... ... |2 | 6 |
| Азия |12 | 12 |
| Орта және Таяу |1 | 1 ... | | ... |22 |50 ... |0 |1 ... |2 |1 ... |2 |1 ... |7 |6 ... |8 |39 |
| ... |0 | 2 |
| ... |1 | 0 |
| ... |7 | ... ... ... ... ... ... ... 1989-1990 жылдардағы және 2001-2002 қаржылық
жылдарындағы тікелей инвестицияларының ... ... ... Осы ... ... ... министрлігінің статистикалық
мәліметтеріне сүйенер болсақ, жапондық инвестициялардың салымдарындағы АҚШ-
тың үлесі 1989-1990 жылдары 48%-ды ... ал ол ... ... ... ... ... ... Жапонияның экономикалық инвестициялық
бағытында АҚШ-тан басқа да елдердің ... өз ... ... байланысты болды. Осы кестедегі жапондық инвестициялардың
салымында азиялық бағыттың да 90 ... ... ... байқауға
болады.. Дегенмен осы онжылдықтағы жапондық инвестициялардың салымындағы
Европаның үлесі бірнеше артқан, яғни ... 50-ға ... ... Жапониядағы компаниялардың тұрақты экономикалық жүйелерге назарын
салуымен, әрі өзге де жаңа нарықтарға көзін салуымен байланысты ... ... ... Жапонияның АҚШ-қа инвестициялары өсе бастады. ... екі ... да ... ... жақсартуға
бағытталған жаңа әріптестік ... ... ... ... ... құруымен байланысты болды. Жапондық экономика көпіршік
экономиканың аяқталуымен оның салдарларының ... ... ... ... ... бойынша АҚШ-тың сауда департаменті
мәліметтеріне сүйенер болсақ, Жапонияның АҚШ-қа инвестициясы 2001 жылы ... ... 2002 жылы - 147,4 ... 2003 жылы - ... 2004 жылы - 175,7 ... 2005 жылы - 190,3 ... 2006 жылы 211 млрд.долларды құраған. Осындай көрсеткіштері ... ... ... ... және ... ... ... инвесторға айналған. Ал 2004 жылы жапондық сыртқы ... ... ... ... Ұлыбритания және Нидерландыдан
кейінгі үшінші орынға шыққан [72, с.17]. Ал ... әр ... ... ... түрдегі АҚШ-тың үлесін анықтау үшін
Жапонияның соңғы жылдағы Ақ кітаптарының бірі, яғни 2005 ... ... ... және ... ... ... бойынша Ақ кітабына
сүйенер болсақ, аймақтар бойынша жапон инвестицияларының ... ... ... ... және ... ... АҚШ құрамына кіретін Солтүстік
Америка орналасқан. Бұл әлі де ... ... ... ... алда келе ... көрсетеді [38]. Осылайша екі
мемлекеттің ... ... ... салымдарының немесе инвестицияларының
әр кезеңдегі енуінің жағдайы көлеміне қатысты ... ... ... осы ... ... мәселелерді талқылау немесе шешу
жолдары ретіндегі ХХ ғасырдың 90 ... ... ... ... ... Сонда ғана АҚШ пен Жапонияның инвестициялық
байланыстарын және АҚШ-тың экономикалық жоспарындағы Жапонияның ... ... ... бірі ... ... ашып көрсету мүмкін
болады.
Қазіргі таңдағы екі тараптың инвестициялар мәселесі ... ... ... ... инвестициялық бастама»
болып отыр. Осы механизмнің дүниеге келуі 2001 жылдың 30 ... ... ... президенті Дж. Буш және Жапонияның премьер-министрі Дз.
Коидзумидің кездесуі барысында «Өсу ... ... ... ... ... ... шеңберінде
жарияланды. Осы әріптестіктің негізгі мақсаты екі мемлекеттің ... ... ... ... және ... ... және ... қайта құруды, тікелей
инвестициялардың көлемін ұлғайту, нарықтарды ашу, ... ... ... ... ... ... тығыз өзара әрекеттестік пен
ынтымақтастықты жүргізу жолымен екі мемлекеттің тұрақты ... ... ету ... ... Осы әріптестікке сәйкес АҚШ-тың президенті
Дж. Буш және Жапонияның премьер-министрі Дз. Коидзуми «Американ-жапондық
инвестициялық ... ... ... және ... ... айналды. Бұл бастама «Өсу мақсатындағы американ-жапон
экономикалық әріптестігінің» ... ... ... есептеледі және
латынамерикандық мемлекеттердегі «кариб бастамасымен» тең ... жылы ... ... ... ... ... ... келіссөздер өтті, сосын 2004 жылдың ... ... 2005 ... ... және 2006 ... ... ... өкілдерінің жұмысшы топтарының мәжілістері өтті. Тараптар Жапония
мен АҚШ-тағы инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық семинарлар да
өткізіледі. Мәселен, 2004 ... ... ... және ... ... компаниялардың өкілдерінің қатысуымен семинарлар өтті, оларда
АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... мәселесі талқыланды. Дәл сол жылдың қазанында Атланта және Лос-
Анджелесте ... ... ... ... ... ... барысында «инвестициялық бастаманың» жүзеге асуы талқыланды.
Жапония мен АҚШ-тың арасындағы ... ... ... ... ... ... ... инвестиция мәселелеріне
арналған симпозиумдар мен конференциялардың ... зор. ... ... ... ... инвестициялар бойынша симпозиум өтті және онда
600-ден астам ... ... ... және ... қатысты. Симпозиумда Жапонияға келетін ... ... ... ... және ... ... жолдары талқыланды. Сондай-ақ, 2001 жылы сәуірде
Нью-Йоркте Жапонияның экономикасына түсетін ... ... ... ... өтті. Онда АҚШ пен Жапонияның ресми және
іскерлік топтардың ... ... Осы ... ... ... ... ... өмірде қолданысқа еніп те кетті
[82, с.96].
2005 жылдың қарашасында Жапонияға ... ... тағы ... және ... мен Чиба ... ... өтті. Ал бір жылдан
кейін 2006 жылдың қарашасында Жапонияның экономика министрлігі және АҚШ-тың
Мемлекеттік ... ... ... стратегияны жүргізу форумын»
Калифорния штатында, Санта-Клара қаласында ... ... ... ... ... ... ... ену мұмкіндіктері
және осы елдегі әріптестермен ынтымақтасу жолдарын қарастырды. Сондай-ақ,
инвестициялық ... ... екі ... ... ... ... тобы жыл ... Жапония премьер-министрі мен АҚШ елбасымен
жоғары деңгейдегі ... ... ... жатқан жұмыстарға
байланысты жылдық есеп өткізеді. Мысалы, 2001 жылдың сәуір ... ... Йорк ... ... инвестициялық климатты жақсартуға байланысты
кездесу өтті. Ол кездесу барысында 1995 ... ... ... ... ... мен ... ... [240].
Осылайша ХХ ғасырдың 90 жылдарынан бергі кезеңде АҚШ-тың ... ... ... ... елеулі маңыздылыққа ие,
себебі екі тарап та бір-біріне капитал салымдарын енгізуге мүдделі болып
отыр. Осы ... АҚШ пен ... ... ... ... Екі ... ... әріптестігі 2001 жылғы жапон премьер-
министрі Коидзуми мен АҚШ-тың президенті Дж. ... ... ... ... Сондықтан АҚШ-тың экономикалық ... ... ... ... салушы және американдық
инвестицияларды қабылдаушы нарық елі ретіндегі ролі арта түспек.
3 ҚАЗІРГІ ... ... ... ... ... ... АТА-дағы АҚШ стратегиясының мәні мен маңызы
«Қырғиқабақ соғыстың» аяқталуы АҚШ-тың халықаралық қатынастардағы жаңа
ролін анықтады. Бірполярлы ... ... ... АҚШ ... ... ... етуі қажет болды, себебі өзге мемлекеттермен салыстырғанда
АҚШ экономикалық қуаты және әскери күші жөнінен де КСРО-ның ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүзеге асыруда
АҚШ басшылығы үшін ХХ ғасырдың 90 ... ... ... әр ... ... ... сақтап қалу міндеті тұрды. АҚШ-тың сыртқы
саясатында Азия-Тынық мұхиты аймағы да маңызды бағыттардың біріне айналды.
АҚШ-тың ХХ ғасырдың 90 ... ... ... ... саясатын
қалыптастыруға аймақтағы өзгерістердің ықпалы зор болды. Яғни аймақтағы
Қытайдың экономикалық өсуі, жаңа ... ... ... әскери
қаруланудың артуы, Солтүстік Кореяның ядролық қаруды иемденуі мәселесі және
Тайваньға қатысты немесе өзге де ... ... ... ... ... ... саясатын анықтаушы факторларға айналды. Сонымен қатар, АҚШ-тың
аймақтық саясатындағы Азия-Тынық ... ... ... осы ... ... мүддделерінің болуымен анықталды. ХХ ... ... ... ... ... ... ... айналымының 40%-ы тиесілі
болды және 1992 жылы АҚШ-тың Азиямен экспорты 120 млрд.долларды ... ... ... құрамдас бөлігі Азияның АҚШ-тың геоэкономикалық
стратегиясында маңызды орынға ие болуы АҚШ-тың АТА-ға деген қызығушылығын
арттыра түсті. ... ... ... ... ... ... ... 1993 жылы шілдеде АСЕАН-ның Сингапурдегі сессиясында
Азияның ... ... ... ... ... деп мәлімдеуі-ақ дәлел
бола алады. АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Азияның ... ... ... ... ... сыртқы саясаттың өзгерісін білдіреді. Сауда әріптесі ... ... ... бір ... есе ... Мәселе АҚШ-тың Европамен
өзара қарым-қатынастарын төмендетуге қатысты емес. Азияның алғашқы орында
болуы ... мен ... ... ... жаңа ... қарым-
қатынастардың дамуы үшін мүмкіндіктердің пайда болуымен анықталады» ,- ... ... [82, с.98]. Яғни ХХ ... 90 ... ... ... ... саясатында Азия-Тынық мұхиты аймағы маңызды аймақтардың қатарына
айналды. Сол ... ... ... ... алмастырған АҚШ-тың президенті Билл
Клинтон халықаралық жағдайдың өзгерісіне ... және осы ... ... ... ... ұстанымды сақтап қалу мақсатында Азия-
Тынық мұхиты аймағына байланысты ... ... ... ... қажетті құжаттарды қабылдады. Билл Клинтон ... ... ... ... ... ... мұхиты аймағына қатысты стратегиялық
сипаттағы құжаттың негізгілері: АҚШ-тың президенті ұсынған Билл ... ... ... қауымдастықты құру» стратегиясы мен АҚШ-тың
қорғаныс департаменті ... ... ... ... аймағына
қатысты қауіпсіздік стратегиясы» аталған төртінші ... ... ... ... ... аймақтық саясатын анықтаған
алғашқы стратегия 1993 жылы 7 ... Билл ... ... «Жаңа
тынықмұхиттық қауымдастықты құру» стратегиясы. Жапонияның ... ... ... ... стратегия жаңа әлемдік ... ... ... ... ... және ... мәнісі
АҚШ-тың аймақтық саясатында Азия-Тынық мұхиты мемлекеттерінің ... ... ... атап ... ... мұхитына
байланысты стратегияның Жапонияда ұсынылуының өзі ... ... ... ... ролін айғақтай түскендей. Стратегияға сәйкес
«Жаңа тынықмұхиттық қауымдастықты құру» қажеттілігі Кеннеди билік басында
болған жылдардағы сияқты ашық ... ... ... ... АҚШ ... үш ... блоктар келесілер болып
табылады: Жапониямен әріптестікті нығайту; экономикалық жүйелердің барынша
ашықтығына және ... ... ... ... жүзеге асушы барлық
реформаларға қолдау көрсету және демократияға бағытталу; ... ... ... ... ... ... ... және жалғастыра
отырып орындауына және Жапония мен Кореядағы, сондай-ақ жалпы ... ... ... ... мұхиты аймағына қатысты стратегияны жүзеге асырудағы
негізгі одақтас ретінде Жапонияның белгіленуінің де өзіндік мәнісі бар. ... ... Билл ... ... атап ... «Біздің
алғашқы экономикалық басымдығымыз АҚШ пен Жапонияның арасындағы жаңа және
берік әріптестікті құру ... ... ... ... ... Тынықмұхиттық қауымдастыққа бағытталған саясатымыздың негізі болып
табылады. АҚШ пен Жапония біріккенде әлемдік ... ... 40%-ын ... ... ... ... бір ... фирмалар үшін
тұтынушылар болуда». Яғни, ... ... ... АҚШ-тың
сыртқы саясатында Жапонияның экономикалық әріптестік мәселесі тұрғысынан
маңыздылығына ... ... ... ... Билл ... осы стратегияны
жариялауы тұсында АҚШ пен Жапонияның арасындағы қарым-қатынастарда сауда-
экономикалық байланыстары аса өзекті тақырыптардың ... ... ... ... ... қауымдастықты құру» стратегиясында АҚШ пен
Жапонияның арасындағы қарым-қатынастарда ... ... ... ... ... себебіне қатысты түсініктеме
берілген, яғни осы ... ... ... ... ... ... болмай отыр. Біздің ... ... ірі ... және ... ... ... көрініс тауып отыр.
Ол өндірістік тауарларды қосқанда 60 млрд.доллардан асып отыр» [30].
Стратегияға сәйкес АҚШ-тың жаңа ... ... ... әріптестік қарым-қатынастарды белсендетуден кейінгі екінші сүйеу
экономикалық жүйелердің барынша ашықтығына және ... ... ... ... әрі ... деңгейде мемлекеттердің экономикаларының
ашықтығы болып табылады. Осы іс-шараның мәнісі ... ... ... бай мемлекеттерге әсіресе тән ... ... тұру ... ... баяу өсу ... ... нарықтарды қорғау болып
табылады». Яғни, тынықмұхиттық қауымдастықты құруда ауқатты мемлекеттер
экономикалық қысымға қарсы тұру ... ғана ... ... ... ... алады, ал ғаламдық өсу мүдделі мемлекеттің де ... ... ... бола алмақ. Мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің
ашықтығын ... ... ... іс-шаралар мен механизмдер ... ... ... ... ... бұл ... ... ГАТТ-тың шеңберіндегі мүше-мемлекеттердің ... ... ... ... ... раундының жұмысын сәтті
аяқтау болып табылады және АҚШ осы ... 1993 ... ... ... қабылдады. Стратегияда аймақтық деңгейдегі атқарылар негізгі іс-шара
ретінде аймақтық сауда кедергілерін қысқартуға атсалысу қажеттілігіне ... және осы ... ... ... ... мысал ретінде АҚШ-тың
Мексика және Канадамен келіссөздерді ... ... атап ... ... аймақтық деңгейдегі экономикалық ... ... ... ... ... жаңа ... ... мәселелерді талқылаудағы экономикалық форум қызметін атқара
алатын Азия-Тынық мұхиттық экономикалық ... ... ... ... ... мәліметтерге сәйкес ХХ ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық ұйымының
15 мүше-мемлекетіне шамамен әлемдік кірістің жартысы дерлік тиесілі және
мүше-мемлекеттер ең ... ... ... ... отыр. Сондықтан да,
Билл Клинтон өзінің Азия-Тынық мұхиты аймағына қатысты стратегияға арналған
Васеда университетінің студенттерінің алдында сөйлеген ... ... жаңа ... ... ... экономикалық бағытты
дамыту үшін мүше-мемлекеттердің мемлекеттік ... ... ... ... жою мен жаңа ... жол ... ... үшін Сиэтлде өтетін министрлер деңгейіндегі кездесуінде
бейресми ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың президенті Билл Клинтонның Азия-Тынық мұхиттық экономикалық
ынтымақтастыққа ... жаңа ... ... ... сүйеулердің бірі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің
ашықтығы бағытында кеңес алмасуының өзі АҚШ-тың басшылығының ... ... ... отырғандығын айғақтай түскендей.
АҚШ-тың президенті Билл Клинтонның «Жаңа тынықмұхиттық қауымдастықты»
құру стратегиясындағы қауымдастықты құрудағы ... ... ... ... ... ... реформаларға қолдау көрсету және ... ... ... АҚШ ... демократияны дамыту мәселесін
үшінші сүйеу ретінде қажеттілігін ... ... ... ... бейбітшілік пен көркеюдің әрі тұрақтылықтың ең маңызды
кепілдіктерінің бірі болып табылады. Демократиялық ... ең ... бола ... ... олар ... ... ... ұйымдастырмайды,
лаңкестік әрекеттерге қатыспайды немесе босқындарды ... ... ... ... ... орын ... ... тығыз қарым-қатынастарды дамытуға мүмкіндік
жасайды. ... ... ... ... ... ... ... қиын жұмысымыздың негізі болып табылады және
қазіргі кезеңде Ресей тынықмұхиттық жетекші демократиялық күштердің біріне
айналу ... ... ... ... ... адам ... кепілдігі болып отыр» [30].
АҚШ-тың қауымдастықты құрудағы негізделетін төртінші сүйеуі ... ... ... мен ... ... негізіндегі міндеттемелерін
орындауын жалғастыру. Стратегияға сәйкес: «Егер ... ... ... болса, бұл Азияда қауіпсіз жағдайдың туындауына әкелуі мүмкін. ... ... ... ғана ... ... да ... ... мүмкін.
Біздің оқиғалардың даму барысына ықпал ету мүмкіндігіміз ... ... ... ... ... ... шектелуі мүмкін. АҚШ АТА-ғы өсу ... ... ... үшін ... осы ... орын алып ... ... дипломатиялық және әскери тұрғыдан қатысуы тиіс».
Яғни, АҚШ-тың басшылығы Азия-Тынық мұхиты аймағындағы жаңа қауымдастықты
құруда экономикалық және ... ... ... ... ... да ... ... оны жүзеге асыру бағытында іс-шаралар өткізуге кірісті. Бұл
маңызды іс-шаралардың қатарында АҚШ-тың әскери базаларының Сингапур ... ... және 1993 ... ... ... ... келісімге қол қойылуын атап өтуге болады [207, с.86]. Брунеймен
келісімге қол қойылған осы ... ... ... ... ... құру ... ... жүзеге асыруға
байланысты мүдделестігін У. Кристофердің Азия-Тынық мұхиты аймағындағы
әскери қатысу ... ... ... ... ... ... туралы мәлімдемесі айғақтай түседі.
Билл Клинтон ұсынған ... ... ... ... кейінгі АҚШ-тың ХХ ғасырдың 90 жылдарында аймақтық саясатын
анықтаған келесі құжат - АҚШ-тың қорғаныс ... ... ... ... стратегиясының баяндамасы. ХХ ғасырда АҚШ-тың басшылығымен
Шығыс Азияға ... төрт ... ... ... ... ... ... 1990 жылы, екіншісі 1992 жылы, үшіншісі 1995 жылы және төртіншісі
1998 жылы ұсынылды. Алғашқы екі баяндама «қырғиқабақ ... ... ... ... және әскери күш құрылымындағы
өзгерістерді анықтауға ... және ... ... ... ... қарастырды. 1995 жылғы Шығыс Азияға ... ... ... ... мен ... жалғасуы аймақтағы
қауіпсіздік бойынша міндеттемелерді уағдаласу ... ... ... ... ... 1995 ... ... дайындаған «Шығыс
Азиядағы АҚШ-тың стратегиясы» баяндамасында» АҚШ-тың әскери ... ... Яғни ... ... ... ... ... төнген келесі қауіптер бар: аймақтық, этникалық және діни
қақтығыстар, қайта құрылған ... ... ... ... ... болмауы, ядролық қарудың таралуы. Сол себепті
баяндамада жапон-американдық одақтың АТА-ғы ... пен ... ... ерекше маңыздылығы атап өтіліп, Токионың қорғаныстық
саясатты қайта қарауда көмек ... ... ... ... ... ... ... әскери қатысуының 100000 адам көлемінде ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз етуге атсалысуға
бағытталған ұмтылысы ... [118, р.59]. Ал ... ... АҚШ-тың
Шығыс Азияға қатысты стратегиясының баяндамасы ... ... ... 90 ... ... ... жан-жақты қарастырған маңызды
сыртқысаяси құжаттардың бірі ... ... ... ... ... бағыттары мен әрекеттерінің мәнісін ашу үшін осы тарауда 1998
жылы қабылданған АҚШ-тың Шығыс ... ... ... ... ... ... ... Азияға қатысты стратегияның баяндамасы «АҚШ-
тың Азия-Тынық мұхиты аймағына қатысты қауіпсіздік стратегиясы» деп аталады
және ... 6 ... және ... ... ... ... қабылданған баяндамалардың мақсаты мен нәтижелері, осы уақытқа
дейінгі Азия-Тынық мұхиты ... ... ... ... саясатындағы
сәтті қадамдары жайлы жазылған. Баяндаманың мазмұнына ... ... 1998 ... ... ... үш ... белгісіздік аумақтарды
әлсірету және аймақтың экономикалық көркеюі және саяси ... ... ... үшін ... ... келесі бірқатар
стратегиялық қадамдар жасады:
- Қорғаныстық саясатты шолуы арқылы АҚШ-тың ... ... ... ... 100 ... ... ... тұрақты әскери қатысуын
жалғастыруға деген мүмкіндігі мен ниетін нақтылады.
- 1996 жылғы сәуірдегі ... ... ... мен 1997 жылы ... ... АҚШ пен ... арасындағы
қорғаныс саласындағы ынтымақтастығының жетекші қағидалары ... ... АҚШ ... ... ... ... АҚШ ... аумақтық форумы шеңберінде ... ... кең ... ... қолдау және өзара сенімді күшейту
бағытында әрекеттесе отырып, Оңтүстік-Шығыс ... ... ... ... ... ... ... департаменті Оңтүстік Корея және ... ... ... ... ... шеңберінде
шиеленісті әлсірету және Корей түбегіндегі өзара ымыраға келу жағдайынан
бейбітшіліктің ... ... өту ... ... ... етуі ... АҚШ-тың басшылығы Австралиямен жасалынған 1996 жылғы Біріккен
Қауіпсіздік декларациясы негізінде ... және ... ... ... ... ынтымақтастуға міндеттене отырып, қауіпсіздік
одағын нығайта түсті.
- АҚШ 1997 және 1998 ... екі ... ... ... ... әскери алмасу және қауіпсіздік саласындағы диалогтың негізінде
өзара міндеттемелерге сәйкес Қытаймен ұзақ мерзімдік қарым-қатынастардың
негізін қалауын жалғастыруда.
- ... ... ... ... ... АҚШ ... ... өзінің достары және одақтастарымен өзара сенім және
тазалықты қамтамасыз ету үшін ... ... және ... ... ... ... ... механизмді құру бағытында жұмыс
істеуде және өз тәжірибелерін Гавайдағы Қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ... Аймақтағы мемлекеттер АҚШ-тың басшылығымен өткен Қауіпсіздікті
зерттеу ... ... ... ... ... негізгі
назарын жаппай қырып жою қаруларынан төнетін қауіпке бөлініп, жаппай
қарулануға әр ... ... яғни ... ... ... мен ... бағытында қарсы тұру сияқты амал-тәсілдердің негізінде
мүмкіндіктерді нығайтуға қолдау білдірді ... ... ... ... аймақтық саясатын жүзеге асыруда
осындай стратегиялық қадамдар жасай ... ... ... ... қолдауда септігін тигізді. 1997 жылғы ... ... ... саясатың төртжылдық шолуына сәйкес АТА ... өзге де ... ... ... Жауап беру және Дайындық
сияқты үш толықтырылған концепцияны ұсынды, яғни осы концепцияларға сәйкес,
АҚШ ғаламдық ... ... ... қалыптастыру, дағдарыстардың
таралуына жауап беру және ... ... ... ... ... Осы ... АҚШ-тың аймақтық саясатының құрамдас бөлігіне
айналып, тұрақты, қауіпсіз, көркейген және бейбіт Азия-Тынық мұхиты ... ... ... ... ... ... Сол себепті 1998 жылы ұсынылған
Шығыс Азияға қатысты стратегиялық баяндаманың ұсынылуы АҚШ-тың ... ... ... ... ... беру ... жаңа
ұстанымдармен толықтыру қажеттілігінен туындап отыр. Бұл АҚШ-тың жаңа
ұстанымдары және ... ... ... ... баяндаманың
кіріспеден кейінгі 6 бөлімінде көрсетілген.
АТА-ға қатысты қауіпсіздік стратегиясын анықтаған баяндаманың «жалпы
міндеттемені ... ... ... ... ... бөлімінде АҚШ-
тың Азиядағы әскери қатысуы бойынша қағидалары, әскери күшінің құрылымы,
АҚШ-тың Жапония, Оңтүстік ... ... Азия және ... ... яғни ... ... қатысуының жай-күйі, аймақтағы
қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында ұйымдастырылатын әскери жаттығулар,
дайындық пен ... ... ... ... ... ... жалпылай міндеттемені жүзеге асыру сияқты
мәселелерді қамтып, негізгі ... ... ... ... ... іс-шаралардың даму деңгейіне арналған.
«Аймақтық қарым-қатынастарды тереңдету» деп аталған екінші ... ... ... ... ... ... ... және көпжақты
деңгейдегі механизмдер шеңбері ... ... ... АҚШ ... ... ... Корея Республикасымен қауіпсіздік әріптестігін
жалғастыру, Австралия және Тынық мұхитының ынтымастығын қалыптастыру, іс
жүзіндегі ... ... ... АҚШ пен ... ... АҚШ-тың
әскери базаларды шығарылуынан кейінгі Филиппинымен одақты нығайтуы,
Қытаймен жан-жақты ... ... ... байланыстарды кеңейту,
Оңтүстік-Шығыс Азиямен және Индонезиямен ынтымақтастықты кеңейту, Ресеймен
аймақтық ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... бағыттар мен іс-шаралар аталған [31].
«Демократияны алға шығару мен аймақтық қауіпсіздік» аталған ... ... ... ... ... әрі ... ... демократияны қолдау бойынша іс-әрекеті мен оның мақсаттары
қозғалған. 1998 жылғы Шығыс ... ... ... баяндаманың үшінші
бөлімінде АҚШ-тың әскери қатысуы аймақтағы демократияның дамуы мен көркеюін
қамтамасыз ететін қауіпсіз ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Яғни қатаң әскери
қатысу ... ... ... ортада аймақтың мемлекеттері
демократияға қажетті ... және ... ... ... ... дамытуға назар аударуына мүмкіндік туады.
«Жаппай қырып жою қаруларының таралуы» аталған ... ... ... саясатындағы негізгі қауіптің біріне айналған жаппай қырып ... кең ... ... ... ХХ ғасырдың аяғы - ХХІ
ғасырдың басындағы ғаламдық деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... күресте АҚШ-тың қорғаныс департаменті дайындаған
баяндамада онымен күресудің жолдары ретінде қырып жою қаруларын ... ... ... жою ... ... ... тұру қарастырылған.
Жаппай қырып жою қаруларын таратпау мәселесінде АҚШ-тың Азия-Тынық мұхиты
аймағындағы мемлекеттерімен ұстанымдары ұқсас, яғни ... ... ... оның ... мұхиты аймағындағы одақтастары үшін ... ... ... ... қарастырылады. Аймақтық бәсекелестіктің артуы
және ғылыми ... ... ... ... ... жаппай қырып жою
қаруларының тараулының ... әсер ... ... ... ... ... қырып жою қаруларымен күресте АҚШ пен АТА-ның мемлекеттері 1997
жылғы сәуірдегі Химиялық қарулар бойынша конвенцияға және өзге де ... ... ... ... ... ... жою қаруларын
таратпау тәртібін орнатып, кеңейтуге назарын аударуда. АҚШ тарапынан осы
қауіппен ... ... ... қаруды таратпау ... ... асуы үшін ... тексеру және реттеуде қолдау
көрсете отырып,маңызды рольге ие болып отыр. Сонымен қатар, АҚШ-тың Шығыс
Азияға ... ... ... ... қырып жою қаруларының таралуы
әрі қолданысы тұрғысынан қауіп тудыратын мемлекеттердің қатарында Үндістан
мен Пәкістанның ... ... ... Ал осы ... ... және ... ... келіссөздердің арқауына айналған
бағыттардың ішінде негізгілері болып АҚШ пен ... ... ... және АҚШ пен ... ... қарастырылған [242].
Жаппай қырып жою қаруларының таралуына қарсы күресте АҚШ пен Жапония
аймақтағы мемлекеттердің қаруды таратпаумен қатар, оның ... ... ... да ... 1998 ... ... қатысты стратегиялық
баяндамасында көрсетілген. АҚШ-тың Қорғаныс департаментінің баяндамасына
сәйкес жаппай қырып жою қаруларына қарсы тұру деп ... ... да бір ... ... қақтығыс жағдайында ядролық қаруға ие
мемлекетке немесе мемлекеттерге қарсы тұру үшін ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. АҚШ аймақтағы
мемлекеттермен қақтығыс жағдайында немесе жаппай қырып жою қаруының таралуы
қаупі төнген ... ... бере алу үшін ... ... ұмтылуда. Осы
бағыттағы шаралардың қатарында стратегияда АҚШ пен Оңтүстік Кореяның
бірлескен ... ... АҚШ пен ... ... ... қорғаныс
бойынша әскери әрекеттер алаңын қалыптастырудағы ынтымақтастығы ... ... ... және ... ... мен АҚШ-тың
Баллистикалық ... ... ... ... ... ерекше мән беріледі.
«АҚШ-тың араласуын қолдау: АҚШ-тың жаңа ғасырға қатысты стратегиялық
көзқарасы» аталған алтыншы ... ... ... ... ... жаңа ХХІ ғасырдағы атқарылар шаралар немесе бағыттар
ретінде АҚШ-тың әскери қатысуын қолдау мен ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудан ынтымақтастық деңгейіне жеткізу, Ресейдің Азия-
Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік саласындағы интеграциялық үрдіске
қатысуын ... ... ... қарастырылған [90, р.75].
ХХ ғасырдың 90 жылдары Азия-Тынық мұхиты АҚШ-тың ... ... ... ие болып, осы аймаққа қатысты мақсаттары мен міндеттері
стратегиялық құжаттарда көрініс ... ... осы ... ... қуатының артуы мен саяси ролінің өсуі, сондай-ақ, ХХ ғасырдың
90 жылдарының ... ... ... ... ұшыруы сияқты
факторлар АҚШ-тың осы аймаққа ... ... ... Сол себепті осы
кезеңде Жапониямен әскери-саяси қауіпсіздікті нығайтқан ... ... ... декларация сияқты құжаттарға қол қойылды. Осы ... АҚШ ... ... ... негізгі әріптес ретінде
байланыстарын дамыта түсті. Ал жаңа ХХІ ғасырда АҚШ-тың сыртқы ... ... ... ролі арта ... АҚШ-тың АТА-ға ерекше осылай
көңіл бөлуіне және әскери қатысуын нығайтуға әрі аймақтағы ... ... ... ... факторлар әсер еткен болатын: біріншіден - бұл
әскери фактор. АҚШ-тың аймақтағы 100 ... ... ... және ... ... Жапонияның аралында американдық әуе 7-
флотының ... ... АТА ... ... ... ... ... табылады. Алайда тек әскери-әуе күштердің пайдалануы ... ... ... ете ... сол ... ... әскери аэродромдарын Орталық және Оңтүстік-Шығыс Азияны қосқандағы
стратегиялық маңызды аймақтарда орналастыруға ұмтылып ... ... ... ... ... бай ... ... енуі, яғни АҚШ
аймақтағы Жапония, Қытай, АСЕАН мемлекеттерімен экономикалық байланыстарды
дамытуға мүдделі болып отыр. Себебі АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастары американдық
экономиканың дамуына және экономикалық страегиясындағы маңызды ... ... ... етіп отыр. Үшіншіден - АҚШ-тың аймақтық күштер балансында
басшылықты алуға ықпал ... ... күш ... маңызды компоненті оның
алып әскери-өндірістік комплексі болып отыр және ... ... оның ... шын ... мемлекеттің 350 миллиардтық әскери
бюджетінен зор көлемдегі қаржы ... ... ... ... ... ... екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында
қаланды және осы соғыстың ... АҚШ ... ... 16 есе ... әскери кемелерді шығара алды. Сол жылдардағы Германияның әскери-
өндірістік машинасының екі ... ... оның ... ... және ... АҚШ ... мен ... қарсы соғыста төтеп беріп қана қоймай,
одақтастарына да елеулі ... ... ... ХХ ... екінші жартысынан
бергі кезеңмен салыстырғанда ХХІ ... ... ... әлдеқайда алға жылжып, жетілген. Американың қазіргі кезеңдегі
әскери-өндірістік комплексі жаңа технологиялардың ... ... ... ... ... ... ... Нақты осы
жетілдірілген әскери-өндірістік комплекс АҚШ-тың болашақта ғаламдық күштер
арасалмағында және ... ... ... да ... ... етуі ... [176, с.159]. ... фактор - Вашингтон «зұлымдық
белдеуіне» жатқызатын және ... ... және өзге де ... ... ... ... ... Солтүстік Кореяның аймақтағы
орналасуы. ... ... ... ... мүмкіндігі АҚШ-тың ұлттық
мүдделеріне ғана емес, АҚШ-тың АТА-ғы одақтастары Жапония мен ... ... ... мен ... ... қауіпке айналып отыр.
Сондықтан АҚШ аймақтағы басымдығын сақтауда осы мәселені шешуге ... ... ... Осы ... қол жеткізу үшін жаңа ХХІ ғасырдағы кіші
Джордж Буш әкімшілігі аймақтағы іс-әрекетінің бағыттарын және ... ... ... ... ... анықтайтын маңызды құжаттар
қабылдады [243].
Билік басына келгеннен кейін кіші Джордж Буш ... ... ... аймақтық саясатының бірқатар бағыттарын белгілеген ... бірі - ... Defense Review» (QDR) ... ... төрт жылдық щолуы». Бірінші бағыт болып «одақтастар ... ... ... ... Осы ... ... АҚШ өзінің
қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша ... ... ... мен ниетіне одақтастары мен достарын ... ... ... ... Буш ... ... Клинтонның АТА-ғы негізгі
әріптестерін елемеу саясатынан шегіністі білдірді. Сол ... ... ең ... Солтүстік Кореядан гөрі Оңтүстік Кореяға, Қытайдан
гөрі Тайваньға және ең ... ... ... ... келді. Осы
әкімшілік сонымен қатар Австралияға ... мән ... Ал ... ... яғни ... Филиппины мен Таиландқа достары
ретінде ерекше көңілді бөлмеді. Индонезиямен де ... ... ... қалпына келтіріле бастады. Екінші бағыт Қытайға қатысты
саясатқа ... ... Сол ... ... хатшы Колин Пауэллдың «АҚШ
Қытайға оның өзіне лайықты деңгейдегі қатынаста қарайды» деген мәлімдемесі
бәсекелестікті ғана білдіріп қоймайды, ... ... өзге ... ... іс ... ... салмағын бағалау болып
табылмақ. Қытайды Азиядағы халықаралық ... ... ... атап өте ... Буш ... ... ... достары
мен одақтастары қатарына жатпайтындығын және одан төнетін қауіпке ерекше
назарын салды. Үшінші бағыт Солтүстік Кореяны ... ... ... ... ... ... ... Ким Тэ Чжуннің «күн жылуы»
саясатын қолдамауымен сипатталды. Буш әкімшілігі ... ... ... ... ... ... одан кейінгі қарым-
қатынастарды реттеу бойынша шараларды жалғастырудан бас ... ... төрт ... ... атты ... ... ... саясатының төртінші аспектісі ретінде АҚШ-тың Үндістанмен
қарым-қатынастарды ... ... ... ... осы ... Клинтон әкімшілігінің саясатының ... ... Жаңа ... Үндістанның АТА-ғы ролін бағалаудың көрінісі
«Буш ... ... ... ... ... ... ... Үндістанның Таяу Шығыс бойынша жауапты
құрылымға ... Азия ... ... бас ... ... ... еді. Үндістанмен байланыстарды нығайту бірқатар
факторларға негізделді, сол факторлардың ... ... ... ... ... Алғашқы фактор Қытайдың күшеюімен байланысты болды. Екі ... ... ... олардың қарым-қатынастарының жақсаруы үшінші тарап
факторын ескеруге қатысты екендігінен бас тартса да, осы бағыты арқылы олар
екіжақты ... ... ... ... ... туындау
мүмкіндігін ескеріп отыр. Үндістанмен қарым-қатынастардың белсендеуінің,
әсіресе әскери саладағы белсендіктің екінші ... ... ... аймағындағы қарулы күштерінің реконфигурациясын жүзеге асыру
ниетімен ... ... ... ... ... ... перспективті әріптес бола алу мүмкіндігі қарастырылды [162, с.
89]. Осылайша әскери ... Буш ... 11 ... ... ... ... компонентерден құралды: біріншіден, әскери салада
Азияға ерекше назар бөлінді. ... ... төрт ... ... бес ... ... АТА-ғы негізгі үш аймақ атап өтілді. Яғни
олар Солтүстік-Шығыс Азия, Жапониядан Австралия арқылы созылып жатқан және
Бенгал ... ... ... және ... Азия еді. ... ... шолуда Шығыс Азиядағы американдық қарулы күштерді қайта
дислокациялау мен ... ... ... ену ... кеңейту бойынша
жоспарлар қалыптастырылды. Төрт жылдық шолу бойынша ... ... үшін ... ... ... АҚШ-тың аймақтағы төтенше жағдайлардың
туындау жағдайына әскери-әуе күштерін күшейту, ... ... ... ... жер ... ... мен су асты «Трайдент» сияқты ... ... ... қарастырылды. Үшіншіден - ... және ... ... ... кеңістігіне тартуды көздеген
бастапқы тұжырымдама орнына ... ... ... ... бойынша негізгі салмақ ... ... ... ... ... ... ... күштердің өзге мемлекеттердің
қарулы күштерімен бірлесе ... ... ... ... ... саласында ынтымақтаса отырып, жоғарғы мүмкіндіктерге қол ... ... ... жаңа әкімшіліктің өзінің аймақтық ... ... ... ... орын алу ... әлдеқайда жоғары
екендігін қайталай отырып, әскери компоненттердің маңыздылығын ... ... - ... қатарлы базаларды орналастыруға қатысты бағыт
сақталды, дегенмен осы ... ... мен ... жаңа ... ... жетістіктерге сәйкес өзгертілуі тиіс болды. Нақтылар болсақ,
ракетаға қарсы қорғанысты ұстану саясатының сақталуы «Қытайдың өсіп ... ... ... ... ниетімен түсіндірілді және сонымен
қатар жаппай қырып жою қаруларына ие ... ... ... ... ... тұру ... байланысты болды [177, с.159].
«Қорғаныстық саясаттың төрт жылдық щолуы» атты құжаттың жарық көруінен
кейін Азия-Тынық мұхиты аймағына әсерін тигізген ... ... ... орын ... Яғни АҚШ-та орын алған 2001 жылғы ... ... ... ... ... қатысты сыртқысаяси
стратегиясын өзгерткен негізгі оқиғалардың бірі еді. Жаңа әлемдік сипаттағы
қауіптің пайда болуы есебінен АҚШ-тың АТА-ға ... ... ... ... түсті. АТА-да келесідей өзгерістер орын алды: біріншіден - АҚШ-
тың ... ... мен ... ... ... ... Бұл жайт ең
әуелі АҚШ-тың одақтастары ... ... және ... ... болды.
Яғни, АҚШ-тың негізгі әскери-саяси одақтастарының бірі Жапонияның басшылығы
елдің өзін қорғау күштеріне «Enduring Freedom» операцияларында қатысқан АҚШ-
тың және өзге ... ... ... ... ... ... заңды қабылдады. Сонымен қатар, Жапония өзінің әскери контингентін
Иракты қалпына келтіру үшін ... ... ... соғысы»
жылдарындағы әскери базаларының АТА-ғы орталықтарының бірі ... де ... ... ... нығая түсті. АҚШ пен Филиппин
арасында ... ... ... келісімге қол ... ... ... ықпал етті. Американың Сингапур, ... ... ... ... ... түсті. Филиппин мен
Таиландқа НАТО-ға кірмейтін мемлекеттер ... ... ... берілді. Индонезиямен қарым-қатынастар қиынырақтау болып отыр,
алайда қазіргі таңда Джакартамен лаңкестікпен ... ... ... және ... ... ... ... Сонымен қатар, 11
қыркүйектегі оқиғадан кейін ... ... және ... ... ... ... жоюға мүмкіңдік туды. АҚШ
басшылығы ... ... бірі ... ... де ... АҚШ-тың Корея Республикасымен қарым-қатынастары ... ... екі ... ... ... ... мәселелер де бар.
Алайда Сеул мен Вашингтон Солтүстік ... ... ... ... ... мақсатындағы алтыжақты келіссөздерге белсенді
қатысып отыр және осы келіссөздердің сәттілігі американ-оңтүстік ... ... ... ... азайтуына әсер етеді. Әрине
осы айтылған сипаттама бойынша АҚШ-тың өзінің одақтастары мен достарымен
қарым-қатынаста ... ... ... ... ... ... ... және достармен» қарым-қатынастары 11
қыркүйектегі оқиғалардан кейін және ... ... ... ... ... [113]. Екіншіден - американ-қытайлық қарым-қатынастар күрделі
әрі сезімтал болғанымен, жалпы алғанда әлдеқайда қақтығыстық сипаты ... Ең ... ... ... жайт, Буш әкімшілігінің Қытайға қатысты
барлай, күдікпен қарауы ... ... және Ирак ... ... ... негізгі орын алуынан кейін әлсірей
түсті. Осы жағдай Қытайды да ... ... 11 ... дейін-ақ,
әсіресе 2001 жылғы ЕР-3 ұшағымен байланысты ... ... ... мен ... ... қарым-қатынастарына қатысты әлдеқайда қақтығысы
төмен ұстанымды дайындады. Дегенмен, екі мемлекеттің арасындағы осы уақытқа
дейін мәселелер ... ... ... ... жоқ. ... ... пен белгілі прагматизм Қытайға қатысты ... ... және ... ... ... ... құқықтары сияқты мәселелерге қатысты күдігін әлсірете қоймады. ... ... ... ... іркуде, дегенмен осы
мәселеде де екі тарап өзін байқап ұстауға және ұстамдылықпен ... ... ... - АҚШ пен ... ... ... 2005 жылғы шілдедегі Үндістанның премьер-министрі ... ... ... ... өтті және оның барысында ... ... ... ... ... ... ... қаланды. Дегенмен екі мемлекеттің байланыстарында кедергі болатын
мәселелер де бар. Пәкістанмен байланысты және лаңкестердің ... ... ... ... және ең ... әлсіз сауда және инвестициялық
байланыстар ... ... ... құрылымдық
мәселелер екі мемлекеттің қарым-қатынастарындағы жедел траннсформация үшін
мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... ... ... саясатындағы жоспарланған өзгерістер кейінге қалдырылуда. Басқа
өзгерістерді жүзеге асыру ... ... ... ... күрес Оңтүстік-Шығыс Азияға ерекше көңіл бөлуге әкеліп, сонымен
қатар бір уақытта жалпы алғандағы лаңкестікпен күрес ... ... ... және АҚШ-тың Ауғанстан мен Иракта соғыстар жүргізуінің салдарынан
Азияның маңыздылығы төмендей түсті. Бесіншіден, лаңкестікпен ғаламдық ... ... ... ... ... ұстамдылығы ұлғая түсті.
Әсіресе, ғаламдық лаңкестікпен күресте көпжақты ... ... ... ... ... болып отыр. АҚШ лаңкестікпен күресте
АСЕАН-мен бірге көпжақты ... және оның ... ... ... негізде бірлесе жұмыс істеуде. Мәселен, АҚШ АСЕАН-ның аймақтық
форумымен бірлесе отырып ... ... ... ... ... қарсы тұрудың қаржылық шаралары бойынша семинарлар ұйымдастырды
[244]. Осы ... АҚШ ... ... ... ... ... ... пайдаланып, ұйым шеңберінде
одақтастармен әуеде және теңізде, сондай-ақ, кедендік аумақта ... ету ... ... бастамаларды жүзеге асырады. Дегенмен
лаңкестікпен ғаламдық соғыстағы аймақтық институттардың ... ... ... ... ... ... және ол ... сыртқы
саясатында орталық рольге ие емес. Қалыптасқан жағдай Азия-Тынық мұхиты
аймағының көптеген ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, мәселенің мәнісі неде
және оны қалай шешу керек ... ... ... ... ... Буш әкімшілігі көпжақты ынтымақтастыққа күдіктене қарай отырып,
лаңкестікпен соғыстың әсерінен лаңкестікке ... ... осы ... ... және ... жүзеге асыра бастады, бірақ
сонымен бірге ... ... де бас ... ... ... 2001 ... 11 ... оқиғалар және оның артынша
жалғасқан лаңкестікпен ғаламдық соғыс АҚШ-тың Азия-Тынық ... ... ... ... ... ... ... Атап өтердік жайт
Буш әкімшілігінің осы аймақтық стратегиясында, қауіпсіздік ... ... ... мен достардың роліне ерекше көңіл бөлінеді.
Әсіресе «қырғиқабақ соғысы» жылдарынан бастап ХХІ ... ... ... ... ... ... ... Жапонияның ролі зор болды.
3.2 АҚШ-тың АТА-ғы саяси ... және ... ... ... ... ... жүйесінде АҚШ аймақтық стратегиясында Жапония
ерекше маңыздылыққа ие бола бастады, ... ХХ ... 90 ... ... ... және ... ішінде аймақтық жағдай «қырғиқабақ соғысы»
жылдарымен салыстырғанда әлдеқайда өзгеріске түскен ... Жаңа ... ... АҚШ ... саясатындағы жетекшілікті қамтамасыз етуде
кедергі болатын Қытайдың экономикалық өсуі, жаңа қауіп ... ... ... ... ... АҚШ үшін ... әскери-саяси
одақтастықты және экономикалық әріптестікті сақтап қалу және оны жаңа
өзгерістерге жауап бере ... ... ... ... өзекті мәселеге
айналды.
ХХ ғасырдың 90 жылдарына бастап ... ... ... АҚШ-тың аймақтық
стратегиясындағы Жапонияның ролі қауіпсіздік факторы және экономикалық
фактормен анықталды. Әсіресе, ... ... ... ... анықтауда қауіпсіздік факторының ролі зор болып отыр.
«Қырғиқабақ соғысы» жылдарында қалыптасқан әскери-саяси одақтастық АТА-
ғы қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... Бүгінгі таңдағы АҚШ пен Жапонияның әскери-саяси одағы әлі ... ... ... ... етіп қана ... қауіпсіздік құрылымының негізі болып отыр [100, ... ... та осы ... ... одан әрі ... ... Жапония
үшін өз территориясындағы американдық қарулы күштердің қатысуы мен ... ел ... ... ... ... роль ... Ал АҚШ
үшін Жапониямен әскери одақ, әрі ... ... және ... келісімдер аймақтағы Қытай факторы, Солтүстік Кореяның
ядролық қаруды қолдану ... ... ... сияқты мәселелерге
қатысты аймақтық стратегиясындағы қауіпсіздікті қамтамасыз етудің құрамдас
бөлігіне айналды.
Американ-жапон әскери одағының негіздері ХХ ... 60 ... ... қаланғанын ескерер болсақ, сол кезден бері ... ... ... түскендігі даусыз. Сол себепті ХХ ғасырдың 90
жылдардың басында АҚШ Азия-Тынық мұхиты аймағындағы жаңа ... ... ... байланысты жапон-американ ... ... ... ... ... ... туындады. Екі
мемлекеттің әскери байланыстары ... ғана ... ... ... ... ... туралы мәселе де көтерілді. Осы жылдардағы
Ирак мәселесінің туындауы және ... ... ... өсуі мен ... ... ... негізіне айналуы американ-жапон әскери одағының
реформалауына, яғни қалыптасқан жаңа қауіптерге жауап бере алу мүмкіндігін
арттыру үшін ... ... ... ... ... ... ... әкелді. Осы мақсатта 1990 жылдардың ... ... ... ... қамтамасыз етудегі міндеттерін ... ... ... ... қол ... ... 1996
жылы сәуірде Жапонияның премьер-министрі Д. Коидзуми мен АҚШ президенті ... қол ... және ол ... мәселелері бойынша Біріккен
декларация деп ... Осы ... ... ... ... ... ... және көркеюші ортаны сақтаудың негізі болып
табылатындығына және оның аймақтың ісіне американдық ... ... ... ... ... ... білдірілді. АҚШ құжатқа
сәйкес аймақта 100 мыңдық әскери контингенттің ... ... ... ... өз ... ... ... әскери жаттығуларды өткізуде
және американдық қарулы күштердің бейбітшілік операцияларында ... ... ... ... ... ... ... пен Жапонияның әскери-саяси одағын кеңейтіп, ... жаңа ... ХХ ... 90 ... ... жасалынған
келісімдерге қарағанда мазмұны ерекшеленді. Яғни, 1960 жылғы келісім
бойынша ... ... ... ... ... тыс аймақтағы
операцияларына қатысуы міндетті ... жаңа ... ... ... ... етудегі роліне ерекше мән беріліп, аймақтағы
қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ... белгіленді. Декларацияның қол қойылуы жапон-американ әскери
одағының жаңа деңгейге көтеріліп, АҚШ-тың ... ... ... ... мен маңыздылығын арттыра түсті. Осы құжаттың жалғасындай
1997 жылы 23 ... жаңа ... ... ... жетекші қағидалары» аталған келесі құжатқа қол ... ... ... ... ... сипатын әлдеқайда
өзгертіп, Жапонияға қарсы жасалынатын тікелей агрессияға қарсы тұру бойынша
«тар көлемдегі» ... ... ... АТА-ғы тұрақтылықты
қамтамасыз етудің және аймақтық қақтығыстардың шиеленісуінің ... ... ... ... кең ... ... ... Жетекші қағидалар
аталған құжаттың негізінде аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі АҚШ-
тың стратегиясындағы Жапонияның міндеттері арттырылды. ... ... ... дағдарыстық жағдайлар пайда болған жағдайда ... ... ету және ... ... күштеріне тылдық қолдау
көрсету бойынша міндеттемелерді өз мойнына алады. Сонымен қатар, Жапонияның
әскери-теңіз күштерінің ... ... ... және ... азаматтық кемелерін мәжбүрлікпен инспекциялауға қатысу
арастырылды. Дегенмен осы шартта Токио БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінің ... ... ... ... туралы ескертпені енгізуге
көндірді [62, с.106].
Жетекші қағидалар мен біріккен декларация ... ... ... АҚШ пен ... ... саласындағы ынтымақтастығы
аймақтағы жағдайға біріккен мониторинг жүргізу және «Жапониямен ... ... ... ... ... біртарапты жауап қайтару
мүмкіндігі деңгейіне көтерілді. АҚШ пен Жапония ... ... мен ... қағидалардың негізінде жапон-американ әскери-саяси
одағы реформаланып, аймақтық қауіпсіздік саясатында екі ... ... ... ... ... ... осы қабылданған жаңа құжаттар АҚШ-
тың аймақтық стратегиясында Жапониямен әскери-саяси одақтастықты нығайтып
қана қоймай, аймақтық ... ... ... ... ықпал етті.
АҚШ пен Жапонияның қарым-қатынастарында қауіпсіздік факторы алдыңғы
кезекке шыққандықтан, екі мемлекеттің ... де ... ... ... ... өсуі және әскери қарулануы АҚШ пен Жапония ... ... ... ... ... ... ... Іс жүзінде Вашингтон
стратегиялық тұрғыдан маңызды аймақ АТА-ғы Қытайдың өсуші ықпалына қарсы
ұзақ ... ... ... ... ... сақтаудағы негізгі
әріптес ретінде пайдалануға ұмтылуда. 2005 жылғы 21 наурызда Токиода
мемлекеттік ... ... Райс ... Азиядағы америкалық саясаттың
«қолшатырына» айналады, себебі Токио мен ... ... ... ... ... деп ... болатын. Сонымен қатар, ... оның ... ... ... және ... ... ... сынын айтқан болатын. Осы мәлімдеме арқылы АҚШ Қытайға
деген өз көзқарасын байқатқан болатын. ... да ... осы ... отырып, аймақтық саясатта АҚШ-тың әскери-саяси одақтас ретінде
қолдауына сүйенуге мүдделі болуда. Осыған ... ... ... ... ... Қытайдың қауіп ретінде ресми деңгейде қарастырылуы
болмақ. Қорғаныс бойынша Ақ ... ... ... жағалаулас
аймақтағы территорияға шабуыл жасау мүмкіндігі қарастырылып, осы аумаққа
Қытай ... ... төну ... ... ... ... екіжақты ғана емес, қорғаныстық саладағы ішкі құжаттарында да
Қытай ... ... ... қауіп ретінде белгіленді. Яғни 2004
жылы ... ... Буш ... ... ... премьер-
министрі Дз. Коидзуми онжылдық қорғаныстық бағдарламаны ... және ... рет ... ... қауіп ретінде анықталды. Сонымен қатар, осы
мәселенің шешіміндей, ... ... ... ... ... ... ету үшін ... ие» екендігі атап өтілді [78, с.17].
АҚШ пен Жапонияның ... ... ... ... ... келесі бір дау Тайваньға қатысты болып отыр. ... ... 2005 жылы ... ... ... ашық ... ... екі
мемлекеттің «ортақ стратегиялық мүдделерінің» аймағы ... ... ... ... осы күні ... бірге жапондық жағалаулық
күзеттің ... ... ... Сенкаку аралдарына
бақылау орнату туралы және АҚШ-тың ... ... ... ... эмбаргоны алып тастауын болдырмауға қысым көрсету бойынша
әрекеттерін қолдауға ниетін білдірді. Яғни ... осы ... ... ... ... ... ... АҚШ Жапонияның өзін қорғау
күштерінің қайта қарулануына барынша ... ... ... ... және өзінің Қытайға қатысты территориялық мәселе мен Тайваньға
қатысты қолдауын ... ... ... ... мемлекеттік хатшысы
қызметін атқарған Ричард Армитэдж Жапонияға іссапары барысында американ-
жапон уағдаластықтары Жапонияның ... ... ... ... Сенкаку
(Дяоюйдао) аралдарын да қамтитындығы туралы мәлімдеді [65, с.81]. ... 2006 жылы ... ... жаяу ... мен жапондық өзін
қорғау күштерінің қатысуымен өткізілген және ... ... ... ... ... ... ... біріккен
әскери жаттығулары арқылы жүзеге асырылды. Нәтижесінде АҚШ ... ... мен ... ... ... қақтығысқа тартылуы
мүмкін.
АҚШ пен Жапонияның әскери-саяси одағының қазіргі ... ең ... осы ... өсіп келе ... Қытай факторы екенін ескерер болсақ,
осы мәселеде екі тарап аталған мәлімдемелер жасаумен ... ... ... ... отыр деген сауал туындайды. Бұл сауалдың ... АҚШ ... ... ... ... асырушы «Қытайды қатыстыру саясаты»
(«политика вовлечения Китая») болмақ. Осы атау ... ... ... болған түсінік болып отыр. Осы саясаттың жүзеге асуы барысында АҚШ
пен Жапония Пекинмен жан-жақты өзара әрекеттестікті ... ... ... мүмкіндіктерін пайдалануға тырысуда. Екі тараппен уағдаласқан және
тереңінен бағамдалған ... ... ... ... Қытайдың
әлемдік саяси және экономикалық жүйеге енуін қамтамасыз ету және ... ... ... ережелерге сәйкес саяси, экономикалық,
әскери және басқа аспектілерде әрекет етуіне ықпал ету болып табылады. Яғни
АҚШ-тың ... ... ... ... тәртіпте Қытай өзіндік
ролін иемденіп, қалыптасқан статус-квоны ... ... ... қана
қоймай, оның сақталуы үшін өз мойнына жауапкершілікті алуы қажет. АҚШ пен
Жапония ... ... ... ... ... ... сәйкес құрылып және қызмет етуі үшін Пекин бастаған ... ... ... ... ... ... Олар ... стандартқа
жақындастырылған Қытайдағы мемлекеттік және қоғамдық-саяси жүйесінің
құрылуын, саясат, экономика, ... ... ... ... ... және қытайлық қоғамда жалпы адами
құндылықтарды қалаптастыруға ұмтылуда. ... мен ... ... ... аймақтық деңгейдегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласында, ... жою ... ... ... ... ... технологияларға
бақылау орнату салаларында ынтымақтастыққа тарту үшін бар ... Екі ... те ... Корей мәселесін шешуде белсенді
қатысуына мүдделі және ... ... ... ... күш ... ... ... Іс жүзінде АҚШ пен Жапония Қытайдың қазіргі таңдағы
және келешектегі іс-әрекетінің бақылануын және жасалынар ... ... ... ... ... ... ... тырысуда [245].
АҚШ пен Жапония «Қытайды қатыстыру саясатының» жүзеге ... ... ... мақсатында шешілетін міндеттерді даярлап,
уағдаласып қана қойған жоқ, сонымен қатар олардың мүмкіндіктеріне ... ... ... ... келісті. Токионың «қытайлық саясатта»
басты көңіл экономикалық факторға бөлінеді, ал американдық және ... тең ... ... ... ... ... саясатын жүзеге
асырудағы инструменттер ретінде әр ... ... ... ... - ... бағыт бойынша кең көлемді байланыстар
орнатады және Пекиннің американдық ... ... ... және ... ... қайшы келетін қандай да бір
әрекеттеріне қатысты осы байланыстарды толығымен тоқтатады. Екіншіден - ҚХР-
дың экономикасына жеке ... ... үшін ... жағдайлармен
қамтамасыз етеді, Қытайдың халықаралық ұйымдарға мүше ... ... ... ... ... ДСҰ, ... ... МАГАТЭ ұйымдарына енуіне
бар мүмкіндігін пайдаланды. Сондай-ақ, АҚШ осы құрылымдардың шеңберінде
тығыз ... ... ... ... эмиграцияға кедергі болмайды
[61, с.80].
Вашингтон мен Токионың Қытайға қатысты ... ... ... ... ... да бар. АҚШ өзінің Қытаймен өзара қарым-
қатынасында жекелеген мәселелер бойынша ... ... ... ... деңгейінде байланыс орнатуға сескенбей, өзін ашық ұстайды. Өзінің
қытайлық саясатында екі тарап та әлемдік дамудың ... ... ... ... да бір ... ... ... ұстанымын ұсынуда әрбір
қиылысты қалдырмауға тырысты, өз мүдделерін анықтауда соңғы нүктесін қоюға
тырысады. Қытайлық ... ... мен ... ... ... қарым-қатынастардың шиеленісуінен қауіптенбей, жиі ҚХР-ға ... мен ... ... ... ... ішкі ... ... талаптарды қытайлық басшылыққа ұсынуда. Қалыптасқан
жағдайда АҚШ-тың әкімшілігі Қытайға ықпал етудің инструменті ... ... ... және ... да ... әр ... ... болса, АҚШ-тан ерекшеленіп, әр алуан әрекеттерден, соның ішінде
насихаттық сипаттағы Пекинмен оның ішкі істеріне араласу болып бағаланатын
әрекеттерден ... ... ... ... өкілдер әсіресе Қытайдың ішкі
саясатына қатысты Қытайдың мүддесін қозғайтын мәселелер бойынша көпшілік
алдындағы өткір ... ... ... ... үкіметі саяси-
дипломатиялық және экономикалық тәсілдерге басымдық беріп, оларды аса үлкен
сақтықпен пайдаланды және Токионың тәжірибедегі ... ... ... мен ... да ... ... қолданбайды. Пекиннің жапондық
мектеп оқулықтарындағы тарихтың түсіндірілуі мәселесінде және ... атты ... ... ... ... ... ... ішкі ісіне араласу ұмтылыстарына да жауапта қатты қақтығыстық
сипаттағы мәлімдемелер жасамауға және ... ... ... ... ... ... Дегенмен, Д. Коидзумидің билік басына келуі мемлекеттегі
консервативті көңіл-күйдің белең алуына және оның Қытайға қатысты ... ... ... ... ... ... ... үрдіс екі маңызды қағидадан құралған. біріншісі - ... ... ... ... ... ... деген тәуекелшілдік, екіншісі -
Жапонияның өзінің қауіпсіздік саласындағы саясатына енгізілген ... ... ... ... ... өзін-өзі байқатуға деген
ұстанымы. Жапонияның премьер-министрі лауазымына ... ... және ... ... Ясуо ... ... осы ... қайраткерлердің
«неоконсерватизм» саясатының ортақ белгілерін сақтауға бағытталған
әрекеттерімен сипатталды. Атап ... ... бірі ... ... либералды-демократиялық партиясының бас хатшысының орынбасары
болған тұста да «Қытайды Жапонияның әскери қауіп ретінде ... ... ... ... деп ... [78, с.52]. Яғни осы ... ... басшылық Қытай тарапынан төнетін ... ... пен ... ... ... ... нығайтуға
Қытайға қатысты мәселеде негізгі қауіптер ретінде оның ... ... ... ... ... Тайвань мәселесіне қатысты келіспеушіліктің
болуы ғана болып отырған жоқ. ... ... АҚШ пен ... ... ... ... күштер балансының Қытай-Ресей-Үндістан
үшбұрышының біріге әрекет ету қаупінен де ... ХХ ... ... ... АҚШ пен ... үшін ... мен ... стратегиялық
әріптестік қарым-қатынастарды орнатуы екі ... ... ... ... маңызды рольге ие болуына әкелді. ... ... ... ... мен АҚШ ... ... ... қажеттігін байқады, себебі нақты осы ХХ ғасырдың 90 жылдарының
басындағы Ресейдегі ішкі тұрақсыздық екі ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінен туындаған қауіп тудырды.
Әсіресе ресейлік ядролық қарқын, оның ... ... және ... да
қауіпті объектілерінің кейінгі тағдыры АҚШ пен ... ... ... ... да екі ... үшін Ресей мен Қытайдың әскери-
техникалық ынтымақтастығының даму барысы ортақ алаңдаушылықты ... ... ... ... ... ... қарағанда Ресей мен Қытайдың
әскери ... ... ... ... көңіл бөліп отыр, себебі
Ресейден Қытайға тасымалданатын және ресейлік ... ... ... ... ... ... мен ... техника өзінің
тактикалық-техникалық сипаттамасы және ... ... ... ... мен көршілес жатқан мемлекеттер үшін ... ... ... ... ... пен тұрақтылық үшін белгілі бір қауіпке
айналуы ... ... ... эксперттер жапон-ресейлік қарым-
қатынастарды дамыту үдерісінде ... осы ... ... ... және ресейлік лицензиялармен дайындалатын қарулану мен
әскери техниканың ... ... ... ... өзінің
алаңдаушылығын байқатуда. Ресей мен Жапонияның ... екі ... ... ... бірінде жапондық өкілдер Ресейден ашық
түрде Мәскеу мен ... ... ... ... талап етті және оның Азия-Тынық мұхиты аймағындағы жағдайға
тұрақсыздандырушы ықпал ететіндігіне ерекше назар ... ... пен ... ... ... ғана ... ... де үшбұрыштық
шеңбердегі ХХІ ғасырдың басынан әсіресе қарым-қатынастарының ... ... ... ... Ресей және Үндістанның арасындағы
2000 жылдан бері ресми жоғарғы деңгейдегі кездесулерден бастап, ... ... ... дейінгі байланыстардың арқасында үш
тарап аймақтық қауіпсіздік қана емес, ғаламдық мәселелерде де ... ... әрі ... ... негізделген қарым-
қатынастарды дамытуға ұмтылып ... ... да ... ... Ресейдің
әскери қаруларына деген сұранысы есебінен Ресеймен ... ... ... ... АҚШ пен ... ... деңгейдегі Ресей,
Қытай және Үндістанның байланыстарынан күдіктене отырып, Қытайды қатыстыру
саясатын жүзеге асыруға тырысуда.
АҚШ-тың аймақтық ... ... ... анықтаудағы қауіпсіздік
факторы тұрғысынан екі мемлекеттің ортақ қаупін тудырып отырған мәселе
Солтүстік ... ... ... ... ... ... болып
отыр. ХХ ғасырдың 90 ... ... ... ... ... және ХХІ ... ... бастаған алтыжақты келіссөздерге
екі мемлекеттің де белсенді ... ... ... ... ... ... және осы ... байланысты ортақ шешім
қабылдауда екіжақты американ-жапон әскери ... ... қана ... қатар көпжақты форматта шешімін табуға деген ұмтылысын байқатады
[93, р.6-7].
Солтүстік ... ... ... ... ... ... қолдану
қаупі ХХ ғасырдың 90 жылдарының ортасынан АҚШ пен Жапония үшін аймақтық
қауіпсіздіктегі өзекті ... ... ... ядролық бағдарламасы
Вашингтон мен оның одақтастары ... және ... ... ХХ ... 90 ... алаңдатып келеді. Әсіресе, 1993
жылы ... ... 1,5 мың ... ... ... ... сынағы өткізілгеннен кейін АҚШ пен Жапонияның
Корей түбегіндегі тұрақтылық пен қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылығы ... ... ... ... одан әрі ... 1998 жылы 2 мың ... 1 мың килограммалық салмақтағы "Тэпходон 1" сұйықтыққа
негізделген екі ... ... ... ... болды. Алғашқы «Тэпходон-
1» ракетасының сынағы сәтсіз өтті, яғни бас ... ... ... ұшып ... ... түсу ... ... жердегі теңізге
түсті. Сондай-ақ,"1 мың килограмдық салмақтағы және 4,5-5 мың километрлік
қашықтыққа бағытталған Тэпходон 1" ... үш ... ... және 6 мың ... ... ... 2" ракетасының
дайындығы туралы белгілі болды.«Тэпходон 2» ... ... 2003 ... ... ... Осы ... АҚШ пен Жапонияда әр түрлі бағаланды. АҚШ
Пхеньянның ... ... ... ... ... ... орын алды деп
есептеді, ал жапондық мамандар КХДР-дың аралық ... ... ... ... және барынша байыптылықпен Солтүстік
Кореяның тарапынан төнетін ... ... оның ... мен ... таралуы, соның ішінде әр түрлі қайнар көздерден ... ... және ... ... қабылдағанға дейін зерттеу жүргізуіне
байланысты АҚШ пен ... ... ... ... ... ... ... қойды [85, с.20].
АҚШ пен Жапония Солтүстік Кореяға қатысты мәселені шешу мақсатында
аймақтық ... ... ... алтыжақты келіссөздер шеңберінде
кездесулерді тұрақты өткізуде. Соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... ... алтыжақты келіссөздер қарастырылуда және
осы келіссөздер шеңберіне екі Корея Республикалары, АҚШ, Қытай; Жапония ... ... АҚШ үшін осы ... Қытайдың қатысуы аса маңызды,
себебі Қытай да ядролық қауіпке қарсы тұруға ... әрі оның ... қару ... ... Кореяға ықпал етуге мүмкіндік туады.
Алғашқы алтыжақты келіссөздер 2003 жылы 27-29 ... ... ... өтті. Бірінші өткізілген алтыжақты келіссөздер Солтүстік Кореяның
ядролық бағдарламасын шеуге бағытталғанымен, 2003 ... ... ... ... ... [246]. ... жылдық
келіссөздерден кейінгі 2007 жылдың қаңтар айында Пекин ... ... ... ... қатысты алтыжақты келіссөздердің соңғы
шешуші раунды өтті. Алтыжақты келіссөздер шеңберінде ядролық ... ... ... ... көпшілігі шешілді. ҚХДР Йонбенедегі ядролық
реакторы бар зауытты жабуға және өз мемлекеті ... ... ... ... келісті. Солтүстік Кореяның осы әрекетіне алтыжақты
келіссөздерге қатысушы Қытай, Ресей, АҚШ, Жапония мен ... ... ... ... ... және ... көмек көрсетуі тиіс еді
және Солтүстік Кореяға 1 млн. ... ... ... керек болатын.
Келіссөздер барысында 30 күн шамасында бес жұмысшы ... ... ... ... Бұл ... ... ... көмек көрсету,
аймақтағы қауіпсіздік және Пхеньянның АҚШ және Жапония ... ... ... ... мәселелермен айналысатын болды. АҚШ пен ... ... ... топ ... ... лаңкестік
мемлекеттер қатарынан алып тастау және ... ... ... ... ... ... балды.
Осы мәселеге қатысты шешім қабылдаудағы қазіргі ... ... ... ... ... ... АҚШ пен ... Оңтүстік
Кореямен үшбұрыштық қарым-қатынастар ... ... ... ... Үш тараптың келіссөздерінің нәтижесінде
корей мәселе бойынша үйлескен ... ... ... ... АҚШ, Жапония
және Оңтүстік Корея «Үштарапты үйлесімділік және ... ... ... and ... Group) ... және ол мемлекеттердің өкілдерінен
құралды. Үш мемлекеттің Солтүстік-Шығыс Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыз
ету мәселелерімен айналысатын ... ... ... құрылған бұл топ бейүкіметтік ұйым болып есептеледі. Оның
негізгі қызметі ... ... ... мен ... ... ... қатысты біріккен әрекеттерді жүргізу бойынша
ортақ ұстанымдарды ... мен екі ... ... кеңестерді
даярлау болып табылады. «Үштарапты үйлесімділік және бақылау ... үш айда бір рет, яғни ... төрт рет ... ... ... ... ... алдын-ала бекітілген
жоспар бойынша өткізіледі. АҚШ, Жапония мен Корея Республикасының Солтүстік
Кореяға қатысты үйлесімді саясатының бір ... 1999 ... ... ... бұрынғы мемлекеттік хатшысы У. Пэрридің КХДР-ға іссапары және оның ... ... Ким Ен ... келіссөздері бола алады. Осы іссапардың
барысында сол жылдағы Корея Республикасының ... мен ... жеке ... ... ... ... ... іссапарға таяу уақыт аралығында мемлекеттік хатшы У. Пэрри
Токиода болып, жапондық басшылықпен пікір алмасқан болатын және ... ... ... ... ... ... кездесуі өтті [87,
с.61].
Пхеньянмен қарым-қатынастар мәселесі «Үштарапты үйлесімділік және
бақылау ... ... ... ... ... әрі үшжақты
форматтағы ресми деңгейдегі дерлік барлық кездесулері мен келіссөздерінің
талқылауының негізіне айналды. Осы ... ... ... ... сыртқы істер министрліктерінің және ... ... мен ... деңгейінде, БҰҰ-ның өкілдері
деңгейінде де өткізіледі. Солтүстік Кореяның ядролық қаруына байланысты
мәселе ... үш ... ... ... ... алмасуы мен
келісілген ұстанымдарды дайындауы өзге де АТЭЫ, БҰҰ сияқты халықаралық
ұйымдардың шеңберінде де ... ... ... ... күрт ... ... ... бағытта даму жағдайында үш тараптың келісілген жауап қайтаруы
маңызды болмақ. 2003 жылы қаңтарда КХДР-дың Ядролық ... ... ... ... ... ... ... жариялаған тұста және сол
жылдың сәуірінде КХДР мен АҚШ-тың келіссөздері барысында Солтүстік Кореяның
делегациясының басшысы Пхеньянда ядролық ... бар ... және ... таяу ... ... ... ... жасалған кезде
үшжақты кеңес алмасулардың жиілігі мен белсендігі арта түсті. Сол ... ... ... аяқталысысымен АҚШ-тың 2003
жылдағы мемлекеттік хатшысының орынбасары Дж. ... ... мен ... ... пікірлер алмасып, олармен Солтүстік Кореяның
жаңа ұсыныстары мен оларға қайтарылатын Вашингтон, Токио және ... ... ... ... ... ... ... хатшысы
У. Келлидің Жапония және Оңтүстік Кореяның пікір алмасуына дейін Жапонияның
сыртқы істер министрі Кавагути Сеулде Корея ... ... ... ... ... ... болатын. 2003 жылы 10 маусымда АҚШ-тың
мемлекеттік хатшысының бұрынғы орынбасары Р. ... ... ... ... корейлік мәселесіне қатысты пікір алмасты, ал 2003
жылдың 11-12 маусымында ... АҚШ, ... мен ... ... арасында үшжақты пікір алмасуы орын алды [75, с.37]. Осы пікір
алмасулардың арасында тараптар ... ... ... ... ... ... ... кездесулердің маңыздылығына ерекше көңіл
бөлінді. ... ... ... осы ... Корея мәселесіне қатысты
ынтымақтастық жиі саяси ортада қолданыста ... жүр. ... ... ... ... Дж. ... ... Азия мемлекеттеріне
іссапары барысында Жапония мен Оңтүстік Кореямен әскери стратегиялық одақты
құруға ... ... Осы ... ... 8 ... ... Кореядан құралған Тынықмұхиттық аймақтағы ... ... ... ... ... ... ... бойынша сенаттық
Комитеттің алдында сөз сөйлеген Тынықмұхиттық американдық әскерлердің тобы
мен флотын басқарушы ... ... ... АҚШ Қиыр Шығыстағы өзінің
одақтастарымен ынтымақтастықты кеңейтуі керектігін және аймақтағы екіжақты
Жапония және Оңтүстік Кореямен ... ... ... үшжақты одаққа
айналдыру қажеттілігін ... ... ... аймақтағы АҚШ пен
Жапонияның аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету факторына ... ... ... ... ... ... әрі көпжақты
форматтың үшжақты және алтыжақты деңгейінде сияқты ... ... ... ... ... мен ... Кореяның арасында осы мәселені шешудің
жолдарына қатысты біршама ... да бар. ... ... мен ... ... ... ... пікірлердің алуандығы. Токионың
алаңдаушылығы әсіресе АҚШ-тың БҰҰ-ның ... ... ... ... ... кең көлемді әскери акциясының жүзеге
асырылуынан кейін және Вашингтонның Кореяның жағалауына ... ... ... ... ... ... ... тобын жіберу туралы
шешімінен кейін арта ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырады және Ирактан кейінгі күн
тәртібіндегі мәселе ұқсас деңгейдегі ... ... ... ... болмақ деп есептеді. Бұрынғы ... ... ... ... ... ... қолдағанына және сол кездегі
Ұлттық қорғаныс басқармасы қазіргі кезеңдегі қорғаныс министрлігі ... ... С. ... жапондық өзін қорғау күштерінің Солтүстік
Кореялық баллистикалық ракеталардың ... ... ... алатын соққыны жүзеге ... ... ... ... ... Ким Чен Ирдің тәртібіне «ирактық үлгінің» қолдану
мүмкіндігінен аса қауіптенді және ... ... ... ... осындай сценарийінің орын алуына мүмкіндік бермеуге бар ұмтылысын
салуға ниеттенді. Себебі ... ... ... үшін ... ... Солтүстік Кореядағы тәртіпті құлату Жапония үшін төнетін елеулі
қауіптің деңгейінің ... ... ... ... Бұл ... бір ... ... негізден шындыққа айналуы мүмкін, себебі Корей Халық
Демократиялық Республикасына әскери әрекеттер бағытталатын ... ... қару - ... ... әскери топ Корея Республикасының
оңтүстік ... ... ... ... ... ... қайтарудың
объектісіне әскери және психологиялық ... ету ... ... ... ... әскери базалар мен объектілер
орналасқан Жапония айналуы мүмкін. АТА-ғы ... ... даму ... ... ... ... ... АҚШ-тың саясатының
қолдаушылығына қатысты мәлімдемелері де айғақтай ... [61, ... ... ... ... географиялық жақындығы,
халықтың тығыздығы, мемлекет ішіндегі бір-бірімен жанасатын индустриалды
және қалалық аймақтардың болуы, атомдық электр ... ... ... пен өзге де ... ... болуы сияқты ... және ... ... ... ... қандай
да бір баллистикалық ракетаның ... ... ... ол үшін
апаттық салдарларға әкелуі мүмкін. Осы аспектілердің барлығы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және әскери іс-шараларын дайындау, ... іс ... ... назарға алынады. Атап өтерлің жайттың ... ... ... ... ету үшін ... ... және әскери және әскери емес ... ... ... ... ... АҚШ-тың бір жағынан және Жапония мен
Оңтүстік Кореяның екінші жағынан елеулі айырмашылықтар бар. ... ... ... ... әскери емес амалдарға, яғни саяси-дипломатиялық
және экономикалық амалдарға ерекше көңіл бөледі [71, с.31]. ... ... ... әскери-күштік тәсілдердің пайдалануы осы
мемлекеттің тарапынан ... ... ... ... орындағы тәсілі
ретінде қарастырылады. Осы ... ... ... ... бұрынғы бастығы У. Усибаның ұлттық өзіндік қарулы ... ... ... олардың Жапонияға ұшырылмақ жоспары жайлы
нақты ақпаратпен қамтамасыз етілген жағдайда төтеп ... ... ... ... ... мәлімдемесі болмақ. Не болмаса Жапония үкіметінің
ойластырған Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... бағытталуы жағдайындағы әрекеттер жоспары
бойынша осы қауіптің алдын-алу үшін американ-жапондық барлайтын жасанды жер
серіктерінің және ... ... ... толыққанды жете бақылау
жүргізіп, қандай да бір ракеталардың ұшуына қатысты белгі пайда ... ... ... ... қолдануға құқылы болады [178, р.98].
Американдық әскери-саяси басшылық Пхеньянға ... ... ... ... шынайы мүмкін болатын жағдай ретінде немесе кейбір
белгілі бір жағдайда болмай қоймайтын шара ... ... ... ... ... жолмен Солтүстік Корея мәселесін шешуге деген
ұмтылысы бұрынғы Жапонияның ... Дз. ... мен ... ... Но Му ... ... АҚШ-тың ресми іссапарлары
шеңберіндегі келіссөздер барысындағы мәселені бейбіт шешуге ... ... ... ... Кореяның ядролық қаруды ... АҚШ пен ... ... ... ... ... ықпал етуші негізгі факторлардың біріне айналып отыр.
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы Солтүстік Кореяның ... ... ... өзге бір ... ... қаруды қолдану мүмкіндігіне
қарсы тұру үшін АҚШ пен Жапония ракетаға қарсы ... ... ... ... қарсы қорғаныс жүйесінің де бірлесе ұйымдастыруы төтенше
жағдайларда қарсылық көрсете алу ... ... ... ... ... ... жоспарларының жүзеге асыру мақсатында Жапонияның
территориясында SM-3 атты ... ... ... ... ... қатарлы жүйесінің бөліктері орналастырылуда. Осындай шаралар арқылы
қауіпсіздік ... ... ... тынықмұхиттық орталықтың
экспертінің пікіріне сәйкес «АҚШ ... ... ... ... үшін құрылымдық өзгерістерді жүзеге асыруға ұмтылуда» [83, с.95].
Бұл пікірді АҚШ-тың Окинавадағы ... ... ... ең ... жаяу ... Гуам аралына көшіруі мен бір ... ... және ... ... орналасқан соққы беретін теңіз топтарын
күшейтуден көрініс тапты.
АҚШ-тың аймақтық саясатындағы Жапонияның ролін анықтауда қауіпсіздік
факторымен қатар, ... ... да ... ие ... ... ... ... саясатында Жапонияның экономикалық әріптес ретіндегі ролі
зор болып отырғандығы айқын. Екі мемлекет бір-бірімен сауда ... ... ... энергия көздерін ... ... ... ... ... ... экономикалық байланыстарды орнатып
отыр. Аймақтық деңгейдегі екі мемлекеттің сауда-экономикалық ... ... ... ... мұхиты аймағының экономикалық
ынтымақтастығы ұйымының маңыздылығы артып отыр.
АТЭЫ 1989 жылы қарашада Азия-Тынық мұхиты аймағының 12 ... ... және ... ... ... ... ... Қазіргі таңда ұйымның ... ... саны 21-ге ... ... Ал осы ... АҚШ пен ... мүше-мемлекеттердің экономикалық байланыстарының тәртібін анықтайтын
негізгі қағидалары келесілер ... ... ... - тұрақты түрде
аймақ ішіндегі ынтымақтастықты дамытудың ортақ ниеті ... ... ... мен ... ... ... ... бірте-бірте күшейту қағидасы. Осы ұйымға кіретін ... ... және діни ... ... ... жүйелердің
өлшемдері мен экономикалық даму деңгейлерінің әртүрлілігі ... ... ... ... ... ... болып отыр. Екіншіден - міндетті түрде ... да бір ... ... алу ... ... ... ... Осы
тұрғыда АТЭЫ-ның міндеті - ішкі ... ... ... кеңес
алмасулардың негізінде мәселелерді өзара еркін талқылауға ықпал ету, алайда
көпжақты келісімдер жолымен шешу мақсатында нақты аса ... ... ... ... ... - ... ... Ұйымы мен ашық
аймақшылдық қағидаларын ... ... ... ... ... ... ... ДСҰ маңызды роль атқарады. Бұл жағдай
геологиялық қорларға кедей және энергетикалық ... ... ... алдымен, мұнай, ауыл шаруашылық тауарлар, минералдық-кендік өнім ... ... ... мен Гонконг, Оңтүстік Корея, Сингапур және ... ... ... ... ... ... ... мен көрсетілген азиялық мемлекеттер АТЭЫ-да ашық ... ... ... қарым-қатынастарды үйлестіру,әлемдік
шаруашылықтың өзге бөліктеріндегі протекционистік үрдістерге қарсы ... ... ... ... - АТА мен ... ... ... нығайту. «Ашық аймақшылдық» АТЭЫ-ға мүше емес мемлекеттерге
әрі ішкі либерализация мен мүмкін болатын барлық кедергілерді жою ... ... ... ең қолайлы жағдай мәртебесі ... Яғни ... ... ... ... мүше-мемлекеттері
мүше болып есептелінбейтін мемлекеттермен қарым-қатынастарда олардың
либерализацияны ... ... ... ... ... ... негізінде ұйымға мүше-мемлекеттер экономикалық өзара
байланыстарды дамытады [59, с.191].
Жапония мен АҚШ та АТЭЫ ... ... ... ... байланыстарды дамыта отырып, осы аймақтық ... ... ... ... Әрине сөзсіз сауда-экономикалық байланыстарда
екі мемлекет негізгі әріптестерге айналып отыр. Алайда АҚШ пен Жапония ... ... ... ... байланыстарды дамытумен қатар,
өзіндік ыңғайлы қағидалардың негізінде аймақтың өзге мемлекеттерімен
экономикалық ... ... ... ... Сол себепті шетелдік
зерттеуші Ким Сан-Хванның диссертациялық жұмысында жазылғандай, АТЭЫ-да
мәдени және ... ... ... ... ... ... тобын бөліп көрсетуге болады. Біріншісі - АҚШ, Канада, Австралия және
Жаңа ... ... ... азиялық емес мемлекеттердің тобы, екіншісі -
Жапония бастаған ... ... тобы [166, с.87]. ... осы
топтардың ішінде негізгі рольді АҚШ пен Жапония иемденеді. Аталған топтағы
мемлекеттердің ... ұйым ... ... ... ... ... айналуда. Яғни, АҚШ АТЭЫ ұйымына тұрақты
әрекет ететін институттар, ... мен ... құру ... ... ... ... ... ұмтылады. Осылайша АҚШ-тың
күшті әріптес ... ... ету ... ... түседі және АТЭЫ-ғы
ынтымақтастық тұрақтылықпен сипатталады. Осы ... ... ... ... қолдайды. Ал дамушы азиялық мемлекеттердің тобы бұл саясатқа ... ... ... олар ... ... сауда аймақтарының құрылуы
экономикалық түрғыдан қуатты АҚШ пен ... ... ... ... етуіне ықпал ететіндігінен қауіптенеді. Қалыптасқан жағдай ... ... үшін де ... ... Сол ... ... шеңберінде
өткен саммиттердің талқылауында еркін сауда аймағы тұрақты көтерілген
болатын. Мәселен, АТЭЫ-ның 1994 жылғы ... ... ... ... ... ... көшбасшыларының ортақ шешімге ұмтылысы
туралы декларация» қабылданды. Оның негізінде ұзақмерзімдік ... ... ... және ашық ... ... ... ... және инвестициялық
кедергілерді жою анықталды. Бұл мақсатқа қол жеткізудің уақытша ... ... ... ... үшін 2010 жылы, ал дамушы мемлекеттер
үшін 2020 жыл ... ... [80, с.72]. ... АҚШ пен ... ... топтағы мемлекеттердің қатарында болғанымен, ұйым шеңберіндегі еркін
сауда айналымына қызығушылығын ... ... АТЭЫ ... ... ... ... әріптес ретінде экономикалық
байланыстарды дамытуға әрі қандай да бір туындаған дауларды бірлесе ... ... Екі ... ... ... ... айналым
және инвестициялардың салымдарының көрсеткіші бойынша алдыңғы орында болуы
ұйымның қызметін арттыра түскендей. Осы ұйым ... АҚШ ... ... ... ... ... ... бәселестігіне қажетті саудаға ыңғайлы жағдайлармен
қамтамасыз етуге көңіл бөледі. Яғни ... ... ... ... ... ... өзінің деңгейіндей Жапония сияқты әріптестердің тауарлар мен
қызметтің нарқын ашуға бағытталған. Осы тұрғыда Жапонияның АТЭЫ ... ... ... ... ... ... дамытудың
өзіндік себептері бар. Біріншіден - ... ... ... ... ... Жапония АҚШ тарапынан нарықтарды
шектен тыс ашуға қатысты қысымын әлсіретуге және ... әрі өзге де ... ... ... ... үшін ... ... ие болып
отыр. Сонымен қатар НАФТА сияқты өзге ұйымдармен ... де ... ... зор. ... - ... да АҚШ сияқты
экономикалық тұрғыдан дамыған мемлекет болғандықтан әрі ... ... ... ... есебінен екі мемлекет те сауданың
либерализациясына мүдделі болып ... ... - АТЭЫ ... ... экспорттық нарығы американдық нарықты байланыстыра түседі және
мұндай байланыс өз кезегінде ішкі ... ... етіп және ... ... ... жабық аймақтық топтың пайда болуына қарсы
әрекет етуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... саяси
және экономикалық көшбасшылық ролін орнатуға ... ... ұйым ... ... ХХ ... 90 ... жапон премьер-министрі Хосокаваның, әсіресе Сиэтлде кездесуден
кейін АТЭЫ үшін ... ... ... ... ... ... болып табылады деген мәлімдемесі және Богордағы келіссөздердің
шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... [83, с.93]. Жапония мемлекетінің сауда
либерализациясын қолдауға бағытталған ұстанымда болуы ... ... ... ... саяси бағытында азиялық бағыттын маңыздылыққа ие
болуымен байланысты. ... ... ... ... бір ... АҚШ ... ... азиялық мемлекеттерден құралған бағыттарды ... ... ... Жапонияның сауда айналымының географиясы
бойынша кестеде АҚШ пен ... ... Азия ... ... орында
тұрғанынан байқауға болады (Кесте 9).
Кесте 9 - Жапонияның сыртқы ... ... ... (%-дық
көлемде)
|Аймақ ... ... |
| |1970 ж. |1980 ж. |2000 ж. |1970 ж. |1980 ж. |2000 ж. ... |28,5 |28,1 |41,2 |17,6 |25,8 |41,7 ... ... |33,7 |26,0 |31,3 |34,4 |20,7 |21,3 ... |30,8 |24,2 |29,7 |29,4 |17,4 |19,0 ... ... |15,0 |16,5 |17,3 |10,2 |7,4 |13,6 ... ... |2,3 |2,8 |0,5 |3,1 |1,5 |1,5 ... ... |6,1 |6,9 |4,4 |7,3 |4,1 |2,9 |
| ... |4,2 |3,4 |2,1 |9,6 |6,0 |4,7 |
| ... |7,4 |6,2 |1,1 |5,8 |3,2 |1,3 |
| Таяу ... |2,8 |10,1 |2,3 |12,0 |31,3 | ... ... ... стр. 58. ... ... шеңберінде де сөзсіз мемлекеттердің арасында кейбір
бастамалар ... ... ... ... ... жағдайлар да
кездеседі. Яғни, 1997 жылы 22 ... ... ... қаласында өткен
9-шы министрлік конференциясында және жоғарғы деңгейдегі бесінші кездесуде
АҚШ ... ... ... ... ... реттейтін орган ретіндегі
ролін қолдау ... ... және ... да азиялық мемлекеттердің
«Азиялық валюталық қорды» құру туралы ұсынысын қабылдамай тастады. ... АҚШ ... ... ... ... ... аймақтық
механизмін құру ұсынысын жасады. Осылайша осындай ... ... ... пен ... ... әрқайсысының өзіндік экономикалық мүдделері барлығын
дәлелдей түседі. ... ... ... ... ... Жапонияның
ролін анықтаудағы экономикалық факторға сәйкес екі ерекшелікті ... ... ... - ұйымның шеңберінде атқарылған шаралардың
негізінде екіжақты экономикалық байланыстардың жоғарғы ... ... ... ... ... ... - ... өзге мемлекеттерге қатысты
өзіндік мүдделердің болуы есебінен АҚШ пен ... ... ... сақтап, күшейту үшін бәсекелестікке де түсіп, кейбір ... ... ... ... ... тап ... ... Дегенмен
АҚШ пен Жапонияның аймақтық деңгейдегі өзге мемлекеттермен экономикалық
байланыстары ... ... ... ... Жахандану жағдайындағы экономикалық өзара бағыныштылықтың
артуы АҚШ-тың ... ... ... ... ... Жапониямен байланыстарын нығайтуға ықпал етіп отыр.
АҚШ пен Жапония ... ... де ... ... ынтымақтастық
орнатып, аумақтық тұрақтылықты қамтамасыз етуде бірлесе әрекет ... ... ... ... өзіндік дербес роль алуға талпынысын
байқатуда деген ресейлік ... ... ... ... ... АҚШ пен Жапонияның әскери-саяси одағы мен экономикалық
әріптестігі екі тарап үшін де ... ... ... ... ... ... аймақтық саясатындағы Жапонияның ролі одан әрі арта түспек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі таңда АҚШ-тың ғаламдық күш ретінде ... ... ... ... ие ... ең алдымен оның сәтті ... ... ... ... ... ХVIII ... ... бүгінгі күнге дейінгі
сыртқы саясатының эволюциясына көз жүгіртер болсақ, оның ... ... ... ... ... аймақтық саясатының маңызды ... ... ... ... ... ... бастап, әрбір
билік басына келген американ басшылығы әр ... ... ... дамытып көркейтуге бағытталған мемлекеттік мүддені жүзеге асыру
мақсатында әріптестер және одақтастарды белгілеп, олармен ... ... ... ... ... ... ... болды. Әсіресе,
американдық басшылық үшін ғаламдық көшбасшы ... ... ... және ... мемлекеттермен ұзақ мерзімдік жоспарға сәйкес сан-
салада қарым-қатынастарды ... аса ... ... ... ... ... кезеңнен бастап қазіргі таңға дейін АҚШ-тың сыртқы ... ... ... ... ынтымақтастығымен ерекшеленіп отырған
одақтаспен қарым-қатынастардың көрінісі ... ... ... ... кейінгі тығыз әскери-саяси одақтастық пен сауда-
экономикалық әріптестік байланыстарды атап ... ... Сол ... ... ... саясатындағы Жапонияның ұзақ мерзімдік ... ... ... және ... әріптесі ретіндегі ролін
анықтау үшін осы тақырыпты зерттеу нысанына айналдыруға шешім ... ... ... ... осы АҚШ пен Жапонияның екіжақты
және аймақтық деңгейдегі байланыстарының «қырғиқабақ соғысы» кезеңінен
бастап ... ... ... ... мен ... зерттеу
нәтижесінде ізденушімен зерттеу міндеттеріне сәйкес келесі тұжырымдар
жасалынды:
1) АҚШ-тың АТА-ғы «қырғиқабақ ... ... ... ... ... екі мемлекеттің әрбір кезеңдегі ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарының
белгілі бір ерекшеліктеріне қарамастан, Ақ Үйдің Жапонияны ... ... және ... ... ... ретінде қарастырғандығын
растайды. «Қырғиқабақ соғысы» кезеңінде АҚШ ... ... ... ... АТА-ға қатысты стратегиясын анықтаған ... ... ... ... ... ретінде және ХХ ғасырдың
50 жылдарынан бастап ... ... ... ... ... мен халықаралық сахнадағы беделінің өсуімен байланысты әлемдік күш
орталықтарының бірі ретінде қарастырды және іс жүзінде ... ... ... анықтаған доктрина, тұжырымдама сияқты сыртқы саяси
құжаттардың негізінде «қырғиқабақ соғысы» ... АҚШ пен ... ... қалыптасып, ХХ ғасырдың 90 жылдарының ... ... ... әрекеттестік деңгейіне көтерілді. Ізденуші «қырғиқабақ
соғысы» кезеңіндегі АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапонияның ... яғни ... ... әскери-саяси одақтастықтың даму барысын анықтау үшін
доктриналық ұстаным әдісін, яғни әрбір жылдары ... ... ... АҚШ
президенттерінің сыртқы саяси доктриналарындағы Жапонияның роліне талдау
жасау әдісін пайдалану ... және ... ... ... ... ... асырылған американ-жапон біріккен шараларын ... ... мен ... ... одақтастығының келесідей
кезеңдерге бөлінген ерекшеліктерімен сипатталғандығын анықтады:
- 1945-1952 жылдардағы бірінші ... ... ... сыртқы
саясатында Мемлекеттік Департаменттің сыртқы саяси жоспарлау ... Дж. ... ... «коммунизмді тежеу» доктринасына сәйкес АТА-
дағы ... ... ... мақсатында Жапониямен әскери-саяи одақтастықты
қалыптастыруы және осы мақсатта әскери-саяси қарым-қатынастардың орнатуына
ықпал еткен қажетті құқықтық ... ... мен екі ... ... және ... әрекеттерді жүзеге асыруы, яғни АҚШ пен ... ... ... күштерін жасақтауы немесе Кореядағы соғыс
сияқты шараларды атқаруымен сипатталды.
- 1953-1961 жылдарды қамтыған ... ... АҚШ ... дің «коммунизмді ығыстыру» мен «домино» ... ... ... ... кеңейе түсті, алайда Жапонияның
экономикалық өсу кезеңіне қадам ... ел ... ... ... ұстанған
топтың пайда болуы, Окинава мәселесіне қатысты алғашқы жапон ... ... ... ішкі ... ... ... Жапонияның
халықаралық ұйымдарға енуі мен ... ... ... КСРО және азиялық нарықтың үлесінің артуы сияқты сыртқы саясатындағы
шешуші өзгерістер АҚШ пен ... ... ... екі ... ... ... орын алуына әкелді. ... осы ... ... ... ... артуының шыңына жетуінің
көрінісі ретінде президент Эйзенхауэрдің Жапонияға ісспарының тоқтатылуы
екі мемлекеттің басшылығының өзара ... ... ... ... ... ... жаңа ... сәйкес
қауіпсіздік саласындағы келісім-шартты қайта қарау қажеттілігіне сәйкес осы
іске қызу кірісу туралы шешім қабылдауына ... ... АҚШ ... ... мен ... ... басында болған 1961-1969
жылдардағы кезең «домино» және ... ... ... АҚШ пен ... әскери-саяси ынтымақтастығының ... және осы екі ... ... ... жаңа ... келісім-шартының қабылдануы мен АҚШ ... ... ... ... ... Вьетнам соғысы
барысындағы қолдануында көрініс тапты .
- 1969-1977 жылдардағы төртінші кезең АҚШ елбасысы Никсон ... «бес ... ... және ... ... ... ... қуатының артуы мен халықаралық сахнадағы беделді ... ... ... ... ... саясатында Жапонияны әскери-саяси одақтас
ғана емес, әлемдік күш ретінде мойындауы мен осы жаңа ... ... ... ... ... әскери-саяси одақтас
ретіндегі Жапонияға ... ... ... ... ... ХХ ғасырдың 70 жылдарының ортасынан ХХ ... 80 ... ... ... ... АҚШ елбасысы Форд тұсындағы ... ... ... ... ... қалануы мен
АҚШ басшылығында келесі ізбасар болған елбасы Картердің «үш полюсті әлем»
қағидасына сәйкес ... ... ... аяқталуынан кейінгі АТА-ғы
беделін қалпына ... ... ... ... ... ... ғана емес, алдыңғы басшылық тұсындағыдай
АҚШ-Жапония-Қытай және ... ... ... ... ... ерекшеленді.
- «қырғиқабақ соғыстың» конфронтациялық кезеңі, яғни, 1981-1989
жылдардағы алтыншы ... АҚШ ... ... ... ... ... бастамаға» сәйкес АҚШ-тың Жапониямен әскери-саяси
қарым-қатынастарының ... мен ... ... ... байланыстарының негіздерінің қалану бағытында бірлескен
шараларды жүзеге асыруымен ... ... ... ... ... ... «қырғиқабақ соғысы» кезеңінде әрбір билік басына
келген американ басшылығының доктриналар мен ... ... ... ... ... саяси стратегияларын бес ... ... ... «қырғиқабақ соғысы» кезеңіндегі Американың сыртқы
саясатындағы Жапонияның әскери-саяси ... әрі ... күш ... ... ... мүмкіндік туды.
2) ХХ ғасырдың аяғы ХХІ ғасырдың басындағы жаңа қауіп-қатерлердің
кең таралуы жағдайындағы АҚШ пен Жапонияның ... ... ... ... ... ... ... құруға
деген ұмтылыс болып табылады және осы ... ... ... ... ... ... мен оның ... АҚШ-тың
қолдауында көрініс табуда. ХХ ғасырдың 90 жылдарының басынан бастап қазіргі
күнге ... ... ... ... аға ... Билл ... мен кіші
Дж.Буштың сыртқы саясатында «жаңа әлемдік тәртіп», ұлттық қауіпсіздік
стратегиялары ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың ғаламдық көшбасшы ретінде халықаралық қатынастардағы, соның
ішінде ... ... ... да ... ... ... ... қабылдады. Осы американ президенттері қабылдаған доктриналық
құжаттар мен шешімдердеі ... ... ... үшін ... осыған дейінгі орнатылған достар және ... ... ... ... роль ... ... «қырғиқабақ соғысы»
кезеңінен АТА-ғы негізгі одақтасына айналған ... ролі әрі дос ... ... ... ... ... ХХ ... 90 жылдарынан бастап
қазіргі кезеңге дейін лаңкестік, есірткі тасымалы, ... ... ... ... ... жаңа қауіптердің күшеюі жағдайында АҚШ пен
Жапонияның әскери-саяси ... ... және ... ... ғана
шектелмей, ғаламдық әріптестік деңгейіне көтерілді және осындай деңгейдегі
байланыстар Жапонияның өзіндік ... ... АҚШ ... мен ... Ирак ... ... сияқты сыртқы саяси әрекеттер мен
Біріккен декларация мен Қорғаныс ... ... ... ... құжаттардың қабылдануынан көрініс тапты.
3) АҚШ-тың ... ... ... ... ... қолдау саясаты) ХХ ғасырдың 90 ... ... ... ... дамуды бастан өткерді және осы жайт
жапондық пен ... ... ... ... ... айғақтайды. АҚШ-тың геоэкономикалық стратегиясында Жапонияның
«қырғиқабақ ... ... және одан ... уақыт аралығындағы
эволюциясы мен даму бағыттарын ашып ... ... ХХ ... жартысынан ХХІ ғасырдың басына дейінгі кезеңде АҚШ пен ... ... ... ... ... ... ... бастан өткердігі және АҚШ пен Жапонияның сауда-
экономикалық әріптестігінің ... ... ... және ... ... бағыныштылығы артқандығы анықталды. АҚШ пен
Жапонияның ... әр ... ... ... саласындағы, автокөлік
саласындағы немесе өзге де салалардағы «сауда соғыстарының» орын ... ... екі ... ... ... ... әріптестік қарым-қатынастар осы туындаған сауда қақтығыстарының
екі тараптың келісімімен арнайы шектеулер енгізу арқылы немесе Дүниежүзілік
сауда ұйымы, ... ... ... экономикалық қауымдастығы сияқты
халықаралық ұйымдардың шеңберінде шешілуіне әсер ... ... ... ... ... ... ... келер болсақ, екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... яғни ХХ ... 40-50 ... АҚШ пен ... ... баяу дамып, АҚШ-тың экономикалық ... ... ... ... ... ... түрінде жүзеге асқан болатын. Алайда
ХХ ғасырдың 60 жылдарының ортасында Жапониядағы «экономикалық ғажайыптың»
басталуы және ХХ ... 70 ... оның ... ... ... ... етуі АҚШ-тың геоэкономикалық стратегиясындағы ... бес ... ... ... экономикалық қуаты күшті
мемлекеттердің ... ... ... ... мемлекет ретіде
онымен де санасу қажеттігін байқатты. Сол себепті ХХ ... 70 ... ... ... экономикалық саясатты» жариялауы арқылы Жапонияның
өз нарығына кіруіне шектеу қою және әлемдік экономикалық күш ... ... ... ... ... екі ... ... экономикалық
нарықтағы өзара қақтығыстары мен американдық әрі жапондық үкіметтің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер ретінде тараптар дипломатиялық жолмен жаңа Құрылымдық
кедергілердің бастамасы, экономикалық комитет сияқты ... ... ... ... келіссөздер арқылы ымыраға келіп отырды. ... ХХ ... 90 ... мен ХХІ ғасырдың басында да жалғасын тапты.
Алайда осы кезеңде ... ... ... ... ... ... экономикасы Азиядағы ХХ ғасырдың 90 жылдарының ... ... ... дағдарыстан елеулі зардап шеккен болатын. Сонымен қатар, АТА-
дағы АҚШ-тың геоэкономикалық стратегиясында Жапониямен қатар, Қытай ... ... да ... ... ие бола ... ... американ
басшылығы үшін Жапониямен сауда-экономикалық байланыстар өз маңыздылығын
жоғалтпай, ресми қабылданған құжаттардың негізінде экономикалық ... ... Осы ... әріптестігі АҚШ пен Жапонияның
жахандану жағдайындағы экономикаларының бір-біріне ... ... ... ... ... шешуге ықпал етті.
4) АҚШ үшін Азия-Тынық мұхиты аймағындағы әскери-саяси ... ... ... ... ... жетекшіліктің негізі болып отыр, сол себепті Вашингтон Жапонияны
Қытай мен «азиялық жолбарыстардың» экономикалық өсуіне қарамастан, ... ... ... ... ... Американ басшылығының ХХ
ғасырдың басынан бастап АТА-ға қатысты ... ... ... ... ... ... ... нығайтуда маңыздылыққа ие Жапониямен ... ... ... екі ... , яғни ... ... мүдделестік факторының үлесінің зор екендігі ... ... ... ... ... ... ... келер болсақ, бұл ... ... ... ... аймақтағы ортақ қауіптерге қатысты, яғни Қытайдың экономикалық
өсуі, Солтүстік Коряеның ... ... ... мүмкіндігі мен Қытай-
Үндістан-Ресей үшбұрыштық байланыстардың қаупі ... ... шешу ... ... ... қабылдап, екіжақты ғана емес, көпжақты
форматтағы, яғни ... ... ... мен біріккен әскери-саяси
іс-шараларды қабылдануына ықпал етуде. Ал екі ... ... ... ... ... болсақ, олар Азия-Тынық мұхиты
аймағы шеңберінде жүзеге асып отырғандығы отыр. АҚШ пен ... осы ... ... сауда-экономикалық байланыстарын дамытумен қатар, АТА-
ғы өзге ... яғни ... және ОША ... ... ... әрі өз ... ... мүмкіндік алып
отыр. Сондықтан АҚШ-тың геоэкономикалық стратегиясында ... АТА ... ... ... ... жұмыстағы АҚШ ... ... ... ... ... осы ... ... қатарлы экономикалық әріптесі болып отырғандығы даусыз.
Зерттеу нәтижелерін қолдану бойынша нақты ұсыныстар. Диссертациялық
жұмыста ұсынылған қорытындылар мен ... ... ... ... ... экономистер мен саясаттанушылардың,
сондай-ақ осы тақырыпқа қызығушылығын танытқан сала ... ... ... ... ... енгізген әдістері мен ғылыми
ұстанымдары әрі ағылшын, жапон тіліндегі алғашқы рет ... ... мен ... осы ... ... ... ... байланысы деңгейін зерттеуге талпыныс жасағысы келген ... ... ... ... ... де ... мүмкін.
Зерттеу жұмысындағы қорытындылар мен тұжырымдар мемлекеттік және
қоғамдық мекемелермен Қазақстан Республикасының АҚШ-қа ... және өзге ... ... басымдықтарына сәйкес бағдарын анықтауда ... ... ... ... ... ... орта ... «Жалпы
тарих» пәнін жүргізуде және ЖОО-ндағы ... ... ... қатынастардың мәселелері», «Халықаралық қатынастар тарихы»,
«АҚШ-тың сыртқы ... ... ... ... ... осы тақырыппен
байланысты арнайы курстарды жүргізуге қолдануы мүмкін.
Зерттеу нысанын осыған дейінгі озық ... ... ... алғашқы рет АҚШ-тың сыртқы саясатындағы Жапониямен
екіжақты қарым-қатынастар деңгейінде «қырғиқабақ соғысы» кезеңінен қазіргі
кезеңге дейінгі ... ... ... ... және ... әріптестікке негізделген ынтымақтастығының қалыптасуы ... ... ... ... ХХ ғасырдың 90 жылдарынан бастап ХХІ
ғасырдың басына дейінгі ... ... ... ... ... стратегиядағы Жапонияның ролін кешенді түрде зерттеуге талпыныс
жасалынды. Диссертациялық жұмыстың ... өзі ... ... ... бірі болып отыр.Алайда осы тақырыпқа қатысы бар
мәселелерде қазақстандықғылымда ... ... ... ... да ... тақырыбымен қатысы бар зерттеулер отандық тарихнамадағы ... ... ... ... ... ... байланыстары және
АҚШ-тың сыртқы саясатының теориялық тұрғыдан қалыптасуы сияқты ... ... рет ... аз ... ... ... отыр. Осы
еңбектердің қатарында басты зерттеуші ретінде Д.Б. Касымованың Азия-Тынық
мұхиты аймағындағы халықаралық қатынастар ... ... ... Оңтүстік Корея мен Жапонияның қарым-қатынастарындағы ... ... ... ... ... сондай-ақ, К.Е.
Умаровтың АҚШ-тың ұлттық ... ... ... ... ... ... ... саясатындағы «қырғиқабақ соғысы»
кезеңіндегі әскери-саяси одақтас ретіндегі ролін ашып ... ... ... ... және ... ... аймақтық стратегиясы
мен Жапониямен негізгі одақтас ... ... ... ынтымақтастықты
дамытуға ықпал етуші факторларды айқындауда зор септігін тигізді. Сонымен
қатар, зерттеу тақырыбына ... бар ... ... ... ... А.С. ... ... еңбегінде және Е.С. Карибджанов пен
А.С. ... ... ... Азия ... даму үлгісінің ерекшеліктері, ... ... ... ... құрылымы қарастырылған. Осы қазақстандық зерттеушілердің
пікірі бойынша АҚШ пен ... ... ... ... ... ... етуші факторлардың қатарында
көрсетіледі және бұл пікір Д. ... ... ... ... Осы ... ... жұмысқа тікелей қатысы бар аз да
болса зерттеулердің ... өзі ... ... ... ... бір ... шектелмей, Жапония мен ... ... ... тың тақырыптарды ... ... ... ... және осы ... ... ғылыми жетістік екендігін
айғақтай түседі. Осы бағыттағы зерттеушілердің толқыны ... ... ... ... тың ... одан әрі ... кейінгі
уақыттың еншісінде болмақ деген сенімдеміз.
ПАЙДАЛАНҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ
1 Тоқаев Қ. Нұр мен ... - А: ЖШС РПБК ... 2008. - Б. 34
2 Security Treaty Between the United States and Japan, ... 1951 // ... ... о ... сотрудничестве и безопасности 1960 года между
Японией и США // ... В.Н. ... союз ... ... 2000. - С. 224-227
4 Административное соглашение 1952 года // История войны на Тихом
океане. - М., 1958. - Т. 5. - C. ... ... ... договор //
www.japantoday.ru/offic/1951.shtml
6 ... ... ... США в ... Японии в начальный
период оккупации // ... ... ... с ... ... - М., 1947. - C. 85
7 ... о ... помощи между Японией и США // Сборник
документов и материалов по Японии. 1951-1954 гг. - М., 1954. - С. 95
8 ... between Japan and the United States of ... the Ryukyu Islands and the Daito Islands ... ... of ... between Vice President Mondale and
Prime Minister Fukuda, February 1, 1977 // www.gwu.edu/~nsarchiv
10 ... from ... of State Shultz to the ... Visit of Japanese ... ... April 29-May 2, ... 1987 // www.gwu.edu/~nsarchiv
11 Cable. Ambassador Armagost to Department of State, Subject: ... War: Impact on Japan and ... ... March 14, 1991 ... Tokyo ... on the ... Global ... //
www.mofa.go.jp/documents
13 Japan-U.S. Joint Declaration on Security - Alliance for the 21st
Century (17 April 1996) // ... ... Economic ... for growth. June 30, 2001 //
www.mofa.go.jp/region/n-america/us/pmv0106/joint_e.html
15 The ... for ... defence ... ... SCC U.S.-Japan Alliance: Transformation and Realignment for ... (October 29, 2005) // ... The SACO Final Report. December 2, 1996 ... United States - Japan ... ... 2007 Report ... The Nixon ... Public Papers of the ... of Richard Nixon. ... ... The Ford Doctrine on the Pacific (1975) ... George F. Kennan. The Sourсes of Soviet conduct // ... NSC-68: United States ... and Programs for ... April 14, 1949 // Papers relating to the foreign ... of ... States. - ... 1950. - 200 p.
23 Foreign Relations, 1969-1976, Richard M. Nixon / Gerald R. Ford,
“Foreign economic ... vol. III. Japan ... Foreign ... ... Lyndon B. Johnson. Volume ... 2. Japan // ... The ... of State ... ... Toward a New World Order. A ... of former ... George
Herbert Walker Bush’s address to a joint session of Congress and the nation
// www.sweetliberty.org/issues/war/bushsr.htm
27 A National security strategy for a new century. October 1998 ... The national security ... ... 2002 ... The national security ... ... 2006 //
www.whitehouse.gov/nsc/nss/2006/index.html
30 Building a new Pacific ... - ... Bill Clinton ... Department of State Dispatch, July 12, 1993 // www.state.gov
31 The United States security strategy for the ... ... // ... ... Defense Review Report, ... 30, 2001 //
www.dod.mil/docs
33 ... ... 1947 года ... National Defense Program Outline in and after FY 1996 ... National Defense Program ... for FY 2005 ... ... ... of Japan from 2000 until 2007 year ... White Рaper on ... Trade. Japan 1998 ... White Paper on ... Economy and Trade 2005 //
www.jetro.go.jp/en/stats/white_paper/html
39 President Clinton. Opening ... at news ... Japan, July 8, 1993 ... Joint ... on the ... Enhanced ... on
Deregulation and Competition Policy under the U.S.-Japan ... for ... Economic ... ... Joint ... by ... of State ... Rice,
Secretary of Defense Rumsfeld, Japanese Minister of Foreign Affairs ... and Japanese Minister of State for Defense ... Nukaga ... Joint Press Availability with Japanese Foreign ... Koumura // ... ... Р. На ... ... о ... ... и
возрождениях. - М., 1992. - 358 c.
44 Клинтон Б. Моя жизнь. - М., 2005. - 345 ... Буш Дж. Мир стал ... - М., 2004. - 350 ... ... Henry Alfred. Years of ... - Boston; ... Brown and Company, 1982. - 1282 p.
47 Armacost M. Friends or Rivals. - N.Y., 1996. - P. 60
48 Коэн У. ... ... ... мир и ... ... Деловая неделя. 30.01.1998
49 Накасонэ Я. Государственная стратегия Японии в XXI веке / Пер.
с японск. - М., 2001. - 312 ... ... М. ... ... ... ... для
меняющего мира. - М., 2005. - 503 с.
51 ... Handbook of Japan. - Tokyo, 2003. - P. ... ... Economic ... // ... ... Foreign Direct Investment (FDI) Positions, 1997-
2006 // www.commerce.gov/
54 Japan Defense Agency Budget (Initial Budget), JFY ... ... ... ... Talks // ... Ministry of Economy, Trade, and ... ... Relations //
www.meti.go.jp/english/information/data/JUSrelation/cJUSrele.html
57 Japan-the USA relations // ... ... М.А. ... ... в ... регионе: проблемы и перспективы // Восток. ... ... и ... - 2001. - №5. - С. ... ... М.И., Арешидзе Л.Г. Перспективы ... ... в ... ... ... для ... и
оптимизма // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. -
2002. - №2. - С. ... ... М.И., ... И.М. ... ... ... ... стабильности и безопасности // ... ... ... и ... - 2003. - №3. - ... ... М.И., ... Л.Г. Новая расстановка сил в Восточной
Азии: значение для интересов безопасности России // ... ... ... и ... - 2003. - №6. - С. ... ... В.С. ... в Восточной Азии: обновляющиеся
горизонты // Восток. Афро-азиатское общество. ... и ... ... -№4. - ... ... М.И., ... И.М. Новый японский национализм: мифы
или реальность? // Восток. ... ... ... ... - 2006. - №1. - С. ... ... М.И., ... И.М. Новый японский национализм: мифы
или реальность? // Восток. Афро-азиатское ... ... ... - 2006. - №2. - С. ... ... П.М. ... ... в АТР: навстречу вызовам
глобализации // Восток. Афро-азиатское общество. История и современность. -
2006. - №6. - С. ... ... И. ... ... ... в ... океан // Азия и
Африка сегодня. - 2002. - №4. - С. ... ... ... «Окинава - остров-база»//Азия и Африка сегодня. -
2000. - № 10. - С. 53
68 Гребенщиков Э. АСЕАН-США: новые вызовы // Азия и ... ... ... - № 6. - C. ... ... Н. Интеграционные процесы в Азиатско-Тихоокеанском регионе
// Азия и Африка сегодня.- 2002. - № 6. - C. ... ... Л. ... ... ... // Азия и Африка
сегодня. - 2006. - №9. - С. ... ... М. В ... ... ... // Азия и ... - 2007. - №6. - С. 30-35
72 Романова Е. Япония и ... ... ... // Азия и ... ... - 2007. - №9. - С. ... Семин А. Внешнеполитические ориентиры Японии 90-х гг ... ... ... - 2000. - №2. - С. 23-30
74 Бунин В., Шлындов А. ... ... ... // ... ... - 2000. - №5. - С. 59-75
75 Федотов В.Формирование ... ... в ... в АТР: ... США // ... ... ... - 2001. - №1.
- С. 37-43
76 Павлятенко В. Япония и американский план ... ПРО ТВД ... Азии // ... ... ... - 2001. - №3. - С. ... Агафонов Г. Азиатско-Тихоокеанский регион и морской ... // ... ... ... - 2001. - №6. - С. ... Михеев В. Интеграционная мотивация. Проблема формирования
структуры безопасности ... ... в ... Азии // ... ... - 2002. - №2. - С. 17-42
79 Михеев В. Экономика Северо-Восточной Азии: не состоявшееся пока
единство // Проблемы Дальнего Востока. - 2003. - №2. - С. ... ... А. ... ... в ... и военно-стратегической областях // Проблемы Дальнего
Востока. - 2003. - №4. - С. ... ... А. ... от ... ... к ... // Проблемы Дальнего Востока. - 2004. - №1. - С. 69-86
82 ... К. ... ... Клинтона? // Мировая
экономика и международные отношения. - 1994. - №2. - С. ... ... О. ... ... с ... ... АТР ... экономика и международные отношения. - 2003. - №2. С. 95-101
84 Парканский А. Экономические отношения США с Китаем в ... ... // ... ... ... ... - 2002. - № 7. - C. ... Володин Д.А. Эволюция Американо-Южнокорейского военного Альянса
после холодной войны // ... ... ... ... - 2003.
- №3. - C. 20
86 Зименьков Р.И. Международная инвестиционная деятельность США // ... ... ... ... - 2003. - №5. - C. ... ... М.В. ... и региональные державы // США-Канада:
экономика, политика, идеология. - 2007. - №5. - С. ... Nocholas D. Kristof. The Problem of memory // Foreign ... - December 1998. - No.6. - P. ... Yoichi ... ... ... Diplomacy // Foreign Affairs.
November - December 1998. - No.6. - P. 26-49
90 Fukuyama Francis. Re-Envisioning Asia // Foreign Affairs. January ... 2005. - No.1. - P. ... Asahi Shimbun. ... // ... Yomiuri Shimbun. ... // www.yomiuri.co.jp/archive
93 Chiba Hitoshi. Asia Major. Squaring the East Asian Family Circle //
The Japan Journal. - March 2005. - P. ... ... Haruo. ... Course // The Japan Journal. - 2001. ... - P. ... Kato Ryozo. ... in the Future: Maintaining solid Japanese-
American Relations // Gaiko forum. - Spring 2005. - P. 3-14
96 Kent E.Calder. The ... Alliance and ... for ... ... // Gaiko forum. - Spring 2005. - P. 19-30
97 Rajan Menon and Charles ... Balance of Power and ... Policy ... in the Russian Far East // NBR ... ... - No.5. - P. 3
98 Michael H. Armagost and Konneth B. Pyle. Japan and ... of
China& Challenges for US Policy coordination // NBR Analysis. - Dec.2001. -
No.5. - P. ... Koizumi Visits South Asia and Europe // ... ... July 2005. - No.3. - Р. 26-36
100 Blumenthal D., Sasser G. Fuel for the Next Century // ... Review. ... 1998. - P. ... ... К.К., ... С. ... новых информационных
технологий в Южной Азии // Вестник КазНУ. Серия востоковедения. - 2002, №4.-
С. ... ... Д.А. ... и ... ... ... ... США // Analytic. - 2002. - №5. - С. 44-47
103 Кожихов А.Г. Стратегия и задачи внешней ... США ... ... // ... - 2003. - №1. - С. ... ... Д.В. ... и мировая структура безопасности ... ... ... ... - 2002. - №4. - С. ... Есдаулетова А.М. Процесс формирования внешней политики
Соединенных ... ... // ... ... Национального
университета имени Гумилева. - 2001. - №2. - С. 57-62
106 Шарипова А.К. Вызовы в ... ... ... // ... АГУ. ... ... ... и политика. - 2003. - №4.
- C. ... William H. Cooper. ... Economic Ties: Status and ... Research Service ... U.S.-Japan economic relations: Significance, Prospects, and
Policy options // www.fas.org/sgp/crs/row/RL32649.pdf
109 Thomas Zeiler. U.S. Foreign Economic Policy and ... ... ... Working Paper No.1 // ... Michael Schaller. The Nixon "Shocks" and U.S.-Japan ... ... Working Paper No.2 // ... Hiroshi Ando. Japan's Foreign Economic Policy and ... with
the United States, 1969-1977. Working Paper No.3 ... Michael ... ... Linkages in ... An Overview of Policy ... and ... Working ... // www.gwu.edu/~nsarchiv/japan
113 Marc Gallicchio. Japan in American security policy: a problem ... Working paper No.10 ... Hajmie Izumi and Don ... The United States, Japan ... Korean ... ... Policies and ... Working Paper
No.11 // www.gwu.edu/~nsarchiv/japan
115 Okazaki Hisahiko. Nihon no gaiko no zhyoho. - Tokyo, 2003. ... ... Makoto Iokibe. Cnisu zyo ... no nihon no sentaku. ... 1991. - 452 p.
117 Yutaka Kosai and Uyro Teranishi. Sengo nihon no keizai kaikaku
seifu to shizyo. - Tokyo, 1993. - 230 ... Yuchi ... Kichiro Yag. ... trust ... - Tokyo, 2001. - 320 p.
119 Takafusa Nakamura. The Post war Japanese Economy. ... and ... ... - Tokyo, 1995. - 423 ... Japan in the world. - Tokyo, 1999. - 210 ... Japan and China: mutual ... in the modern era. ... 2000. - 342 p.
122 Ямамото Сусуму. Токио-Вашингтон: ... ... - М., 1963. - 232 ... ... ... Невооруженный нейтралитет. - М., 1984. - 340
c.
124 Иноуэ Киеси. История современной Японии. - М., 1955. - 230 ... ... С.И. ... военно-политический союз
(1951-1970гг.). - М., 1972. - 340 ... ... В.Г. ... ... итоги трех десятилетий. -
М., 1983. - 230 с.
127 Уткин А.И. Тихоокеанская ось: о взаимотношениях США и ... М., 1988. - 250 ... ... Б.И. ... ... союза (1945-1952)
- М., 1963. - 345 c.
129 Нихалин В.П. Японо-американские противоречия на современном
этапе. - М., 1956. - 435 ... ... Г.А. ... ... на ... ... ... - М., 1975. - 30 с.
131 Динкевич А.И. ... и ... ... США ... ... 1962. - 230 ... Игнатущенко С.К. Япония и США: партнеры и конкуренты. - М.,
1970. - 210 c.
133 Парканский А.Б. ... ... в 80-е ... М., 1987. - 230 c.
134 Шарков А.М. Япония и США ... ... ... - М., 1971. - 350 ... ... Н.Ю. ... ... отношения на
современном этапе. - М., 1990. - 436 c.
136 Воронцов А.В. «Треугольник» ... ... Миф ... - М., 1991. - 329 ... ... Н.Г. ... политики США в азиатско-тихоокеанском
регионе, 70-80-е годы. - М., 1987. - 260 ... Зинн Г. США ... ... ... ... - М., 1967. - 327 ... США и проблемы Тихого океана. - М., 1979. - 325 с.
140 Современная ... ... США / под ред. Г.А. ... -
М., 1984. - Т.2., - 477 ... ... ... на ... Востоке в послевоенные годы.
В 2-х томах / Ответств. ред. Е.М. ... М.И. ... Г.В. ... ... - М.: ... 1978. - 285 ... ... отношения в азиатско-тихоокеанском регионе. - М.,
1979. - 345 ... ... США в ... ... ... ... Южная Корея) -
М., 1964. - 238 с.
144 Богатуров А.Д. Японская дипломатия в ... за ... ... ... гг.). - М., 1988. - 343 с.
145 Вербицкий С.И. Япония в поисках новой роли в ... ... М., 1962. - 436 ... Петров Д.В. Внешняя политика Японии после второй мировой
войны. - М., 1965. - 250 с.
147 ... Л.И. ... ... и ... Японии. - М.:
Международные отношения, 1964. - 536 с.
148 Пинаев Л.П. ... ... ... ... - М., 1982. ... с.
149 Алиев Р.Ш. Внешняя политика Японии в 70-х - начале 80-х годов:
теория и ... - М., 1986. -367 ... ... А.П. Послевоенная политика Японии в Азии и Китай. 1945-
1977. - М., 1979. - 345 с.
151 Ильина И. Японский капитал на ... ... - М., 1966. ... ... Кунадзе Г.Ф. Японо-китайские отношения на современном этапе.
- М., 1983. - 278 с.
153 ... В. ... и ... ... - М., 1965. - ... ... А.М. Японо-американские экономические отношения в
начале 70-х ... / ... 1973. ... - М.: ... «МАКС-
Пресс», 1974. - С. 103-115
155 Светлов Г.Е., Хохлов А.Б. На путях многосторонней дипломатии /
Япония 1975. Ежегодник. - М.: ... ... 1976. - С. ... Прохоров В.И. Автомобильный конфликт между Японией и США (1980-
1981) / Япония 1982. Ежегодник. - М.: ... ... 1983. - ... ... С.К. Японо-американские торговые противоречия /
Япония 1984. Ежегодник. - М.: Издательство «МАКС-Пресс», 1985. - С. ... ... А.Д. ... ... противоречия в
рамках консенсуса / Япония 1989. Ежегодник. М.: Издательство «МАКС-Пресс»,
1990. - С. ... ... ... ... и экономики современной Японии.
- М., 1991. - 245 с.
160 ... В.Н. ... союз ... история и
современность. - М., 2000. - 423 ... ... Л.Г. ... ... в ... Азии. - М.,
2007. - 345 с.
162 Бажанов. Е.П. Современный мир. - М., 2004. - 368 ... ... А.Д. ... державы на Тихом океане. История и
теория международных отношений в Восточной Азии ... ... ... ... - М., 1997. - 367 ... Арин О.А. ... регион: мифы, иллюзии и
реальность - М., 1997. - 387 ... ... Н.Л. ... ... чудо. - Спб., 2003. - 376
с.
166 Ким Сан-Хван. Интеграционные ... в ... ... и ... ... России в отношении
этого региона. - М., 1998. -170 ... ... ... политики и экономики современной Японии.
- М., 2002. - 267 с.
168 ... В.О. ... ... противоречия к
взаимозависимости / Япония 1990. ... - М., 1991. - С. ... ... А.В. ... ... ... конституции
1947 г. Япония 2001-2002 . ... - М.: ... ... - 410 ... ... Д.А. ... политика Японии - новые приоритеты ... ... / ... ... Ежегодник. - М.: Издательство
«МАКС-Пресс», 2002. - 410 с.
171 Бунин В.Н. Силы самообороны и гражданское население Японии ... ... ... ... - М.: Институт ... ... 2003. - C. ... ... А.В. Корейский аспект внешней политики Японии /
Актуальные проблемы современной Японии. - М.: ... ... ... 2003. - C. 106-125
173 Япония и современный мировой порядок. - М. 2002. - 289 с.
174 ... ... ... ХХ века: проблемы и судьбы. - М, 2003.
- 278 с.
175 Вызовы безопасности в Азиатско-Тихоокеанском ... ... ... и США. - ... 2006. - 357 ... ... Robert. Asia and the road ahead: Issues for major
powers. - Berkeley, 1975. - 344 ... Steven K. Vogel. ... ... in a Changing World, ... DC: ... 2002. - 430 p.
178 Japanese-American relations. - Washington, 1970. - 367 p.
179 John Spanier. American foreign policy since World War II. ... York, 1992. - 378 ... Charles ... Eugene ... The future of ... policy. New York, 1992. - 354 ... America: past and Present / Robert A.Divine. - USA, 1987. -
435 ... Jeffrey ... Free Trade Areas and U.S. Trade Policy. ... 1989. - 378 ... ... Edwin O., ... Emeritus Albert M.Craig.
Japanese. - Berkeley, 1989. - 435 ... Berkley Roger. Japan today. - N.Y., 1992. - 342 ... Gary D. ... ... Postwar history. - New York, 1997. ... ... Kenneth ... A History of Japan. - New York, 1999. ... ... ... New Economy. ... and Change in the ... - New York, 2001. - 278 ... ... G. Japan’s contested constitution. - London, 2001. -
357 p.
189 Lim Hua Sing. Japan’s role in Asia. Mutual ... ... ... - Tokyo, 2003. - 367 ... Chris Radrigo. Technology, Economic Growth and Crises in East
Asia. - Cheltenham, 2001. - 378 ... James ... Economic Growth in the ... Region.
- London, 1999. - 378 p.
192 Walter Hatch and Kozo Yamamuro. Asia in ... ... a regional ... ... - ... University Press,
1996. - 367 p.
193 История внешней политики США. - А., 2007. - 280 ... ... Р.Е. Курс ... по экономике Соединенных Штатов
Америки. - А., 2006. - 136 ... ... ... интеграции. / Под общей ред. Ибрашева
Ж.У. - А., 2003. - 210 c.
196 ... Ф.Т. ... Союз и США: ... аспекты
трансатлантического партнерства. - А., 2003. - 189 ... ... М.Т. ... Азия в ... ... ... ... Том 1: Центральная Азия и Казахстан в современной
политологии. - А.: Казахстанский институт ... ... ... РК, 2005. - 704 ... ... К.К. Азиатско-Тихоокеанские государства во ... ... - А., 1997. - 356 ... Иватова Л.С. США во внешней политике Республики ... ... 1999. - 467 ... ... Т.А. ... связи Республики Казахстан 1990-
2000 гг. - М., 2002. - 233 ... ... ... Азии до и после 11 сентября. - А.,
2003. - 267 с.
202 Политическая система США и ... ... в ... ... - А., 2005. - 256 ... ... К.К. Движение солидарности и борьба арабских народов
за свободу и независимость (сер. 50-х - начало 80-х гг). - А.: ... - 340 ... ... Қ.Ә. ... экспортқа шығаратын елдер ұйымы (МЭШЕҰ) және
араб елдерінің мұнай ... - А., 2006. - 345 ... ... ... ... и ... ... «круглого стола» (5декабря 2006г.). - А., 2007. ... ... ... Д.Б. ... ... в ... ... (экономические и политические аспекты). - А., 2002. -
156 с.
207 Козельский Д.В. Исторические ... ... ... ... отношениях. - А., 2005. - 165 с.
208 Умаров К.Е. Эволюция стратегии национальной ... ... ... - А., 2005. - 178 ... ... О.О. ... Азии в ... глобализации. - А.,
2001. - 345 с.
210 Карибджанов Е.С., Карибджанов А.С. Модели ... ... ... ... - А., 2000. - 367 ... Цветов В. Народ Японии против военныз баз США. - М., 1962. ... ... ... ... ... ... - М., 1962.
- С. 38-39
213 Бунин В.Н. Современное ... ... ... - М., 2000. - С. ... The Nixon ... Public Papers of the presidents:
administration of Richard Nixon. ... ... The ... of State Bulletin. ... ... The ... of State Bulletin. 07.03.1977 //
http://travel.state.gov/visa/frvi/bulletin/bulletin
217 The ... of State ... August 1979 ... The Japanese ... - San Francisco, 1996. - Р. 95
219 Funabashi. Y. Japan and New World Order // Foreign ... ... - Р. ... Бунин В.Н.Современное состояние оборонного потенциала Японии.
- М., 2000. - С. 87-88
221 Report to Congress on Theater Missile Defense ... for ... Region // ... ... Y. Tokyo’s Temperance // The ... ... 2000. - P. ... ... М.Т. Центральная Азия в ... ... ... геополитике. Том ІІ. Внешняя политика и стратегия США ... ... и ... ... - А., 2006. - С. 21-22
224 Diplomatic bluebook of Japan. 2004 ... ... USA ... // ... ... Л.К. ... политика Японии. - М., 1961. - С. 58
227 Петров Д.В. ... в ... ... - М., 1973. - С. ... ... А.И. ... ... сегодня, завтра. - М., 1990. -
С. ... ... Т. ... ... политика в условиях американской
однополюсности // ... ... К.Қ. ... ... аяқталуы және халықаралық
қатынастардың түйінді мәселелері // ҚазМҰ Хабаршысы. Халықаралық ... ... ... ... - 2004. - № 27. - Б. ... ... bluebook of Japan. 1992 ... ... З. ... ... ... - М., 1999. - С. ... ... Bluebook. 2000 ... ... ... 2003 ... ... Bluebook. 2007 ... ... В. ... пассивен японский бизнес // Азия и Африка
сегодня. - №7. - С. ... ... ... 2006 ... Леонтьева Е. Закат «экономического чуда». Национальная модель
развития и ее ... в ... ... // Азия и ... сегодня. - 2005.
- №8. - С. 3
239 Diplomatic ... 2004 ... ... T. China, the US-Japan Alliance and ... in East Asia // ... Security. - 1999, vol.23. - №4, - Р.
52
241 Арин О.А. Россия: ни шагу вперед. - М., 2003. - С. ... ... Юй. ... ... США к АТР и их ... ... ... // Проблемы Дальнего Востока. - 2007. - №4.
- С.36
243 China’s economic growth: the impact on regions, ... ... ... - New York, 2000. - Р. ... Кунадзе Г.Ф., Носов М.Г. Политика США в ... Азии ... Engdahl, William. Japan and China Tensions and ... ... // http: ... ... И. Восточная Азия: интеграция // Мировая экономика и
международные отношения. - 2003. - №8. - С. 41

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 161 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР сыртқы саясаты. Әлеуметтік жағдайы. Экономикасы10 бет
Қазіргі кездегі Қазақстан Республикасының Жапония-мен қарым-қатынастарының даму барысы47 бет
Қазақстан мен Жапония қатынастарының негізі57 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
Бухгалтерлік есеп9 бет
Екі жақты жазу және бухгалтерлік шоттар7 бет
Инвестициялық қызметтің халықаралық және ұлттық құқықпен реттелуі39 бет
Ренессанс (қайта өрлеу дәуірі) және екі жақты жазу бухгалтерияның дамуы5 бет
Шоттар жүйесі және екіжақты жазу7 бет
Қазіргі әлемдік қауіпсіздік мәселесіндегі АҚШ-Ресей сыртқы саяси ұстанымы туралы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь