Банктердің несиелік ресурстары

Кіріспе

1. Банктердің несиелік ресурстарды
қалыптастырудың теориялық негізі

1.1. Несие ресурстарының ұғымы және қызметі
1.2. Несие жүйесінің түсінігі, рөлі мен маңызы және оның құрылымы

1.3. Банктік меншікті капиталының көздері мен қызметтері

1.4. Тартылған қаражат көздері

2. ҚР Екінші деңгейлі банктердің несиелік ресурстарын қалыптастыру тәжірибесін АТФ банк мәліметтері негізінде талдау

2.1. Несиелеу түрлері

2.2. Депозиттік ресурстарын талдау

3.Коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын қалыптастыруды жетілдіру жолдары

3.1. Меншікті капиталдың ұлғаюы және несие жүйесін дамыту

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстандық банктердің өсу қарқыны көңіл толарлықтай. Бұл, әрине, сырттай қарағанда ғана. Банк жүйесінің дамуында сапалы өзгерістер болып та жатыр. Несие беретін ұйымдар клиенттерге ашық та жариялы түрде қызмет көрсетуге ұмты¬лу¬да. Бизнес-үлгілер, жаңа банктік тех¬нологиялар, несиелеудің әр¬түр¬лі түрлері енгізілді.
Банк жүйесі дамуының соң¬ғы жылдардағы қорытындысына қа¬рап отырып, елімізде дамыған на¬рық¬тық экономикасы бар елдердегі принциптер бойынша құрылған банк жүйесінің қа¬лып¬тасқанын байқаймыз. Ол ай¬тар-лықтай қуатты қаржы инс¬ти¬ту¬тына айналып, қоғам мен эко¬но¬миканы қайта құрудың күр¬делі процестерінде маңызды рөл атқарып келеді. Банктердің ка-пи¬талы да өсті, материалдық ба¬за¬сы да құрылып, халықаралық тех-нологиялар мен стандарттар ен¬діріліп, кәсіби жағынан шебер мамандар даярланды. Жетіс¬тік¬терді тілге тиек ете отырып, Ұлт¬тық және коммерциялық банк¬терге ортақ проблемаларға тоқ¬та¬лып, банктер қызметін жетіл¬дірудегі өзекті проблемаларды, жал¬пы, банк жүйесін дамытудың маңызды жолдарын талқылап, оңымыз бен солымызды ажы¬ра¬тып отыру керек деп ойлаймын.
Ғалымдар бүгінгі таңда экономика ғылымының алдында бір жағынан теориялық талдау қорытындыларын белсендірек жүргізіп, екінші жағынан банк ісін дамытып, жетілдірудің керек екенін айтуда.
Нарықтық қатынастарға өту барысында банк ресурстарының құрылымында біршама өзгерістер болуда. Меншікті қаражаттар қатарына, біріншіден, коммерциялық банктің акционерлік капиталы, резервтік қоры, сол сияқты қосымша қорлары кіреді. Тартылған қаражаттарды жаңа түріне: Ұлттық банктен және басқа да несиелік мекемелерден алатын несиелер, басқа банктердің, корреспонденттік шоттағы, депозиттік шоттардағы қаражаттары, облигацияларды сатудан түскен қаражаттар, лизингтік операцияларды жүзеге асырғаны үшін алынған тауарлы-материалды құндылықтар жатады.
Несие – ақша сияқты тарихи экономикалық категория болып табылады. «Несие» деген сөз, «қарыз», «кредит» деген «kredo» - сенемім деген мағына беретін латынша «kreditum» деген сөзден шығады. Ол экономикалық категория ретінде әр түрлі экономикалық қоғамдарда қызмет етеді. Ол тауар өндірісінің пайда болған кезінен бастап қарапайым формаларында: бай және кедей қоғамдарда көрінеді. Несие қатынастары ақша қатынастары сияқты үнемі даму үстінде болады. Алғашқы несие табиғи түрде (астық, мал, еңбек құралдары және т.б.) қоғамның дәулетті топтарынан мүліксіз шаруалар мен кәсіпкерлерге тұтыну мұқтаждығы мен қарыздарды өтеу үшін ұсынылған. Тауар-ақша қатынастарының дамуымен несие ақша түріне көшті.
1. Егемен Қазақстан. 1993. 13 қараша.
2. Қазақстан Республикасы Ұлттык Банк Басқармасының 2001 жылы 3 наурыздағы каулысымен колма-кол ақша белгісі — тиын акща айналымынан алынды. (Қараныз: Егемен Қазакстан. 2001. 29 наурыз).
3. Ақша айналымы дегеніміз елдегі тарихи калыптасқан және ұлттық заңнамамен бекітілген ақшаның жүзеге асуының ұйымдастыру нысаны болып табылады. Қараңыз: Хусбяков А.И. Финансовое право Республики Казахстан. Алматы: Жеті жарғы, 1955.
4. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1995.
5. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
6. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. — Алматы: Қазақ университеті, 2002
7. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. — Алматы: Ирбис, 2000.
8. Гвоздев Б.З. Факторинг. — М.: Ассоциация авторов и изда¬телей, Тандем, Экмос, 2000.
9. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
10. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1999.
11. Шеденов О. Жалпы экономикалық теория. Алматы, Экономика 2005. – 680 б
12. Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары. «Елорда» - 2002 ж 159 – 161 б
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Банктердің несиелік ресурстарды
қалыптастырудың теориялық негізі
1.1. Несие ресурстарының ұғымы және қызметі
1.2. Несие жүйесінің түсінігі, рөлі мен ... және оның ... ... ... ... ... мен қызметтері
1.4. Тартылған қаражат көздері
2. ҚР Екінші деңгейлі банктердің несиелік ресурстарын қалыптастыру
тәжірибесін АТФ банк мәліметтері негізінде талдау
2.1. Несиелеу ... ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастыруды жетілдіру
жолдары
3.1. Меншікті капиталдың ұлғаюы және несие жүйесін дамыту
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... өсу ... көңіл толарлықтай. Бұл, әрине,
сырттай қарағанда ғана. Банк жүйесінің дамуында сапалы өзгерістер болып та
жатыр. ... ... ... ... ашық та ... ... қызмет
көрсетуге ұмтылуда. Бизнес-үлгілер, жаңа банктік технологиялар, несиелеудің
әртүрлі түрлері енгізілді.
Банк жүйесі дамуының соңғы жылдардағы ... ... ... дамыған нарықтық экономикасы бар елдердегі принциптер ... банк ... ... байқаймыз. Ол айтарлықтай қуатты
қаржы институтына айналып, қоғам мен ... ... ... ... ... рөл ... келеді. Банктердің капиталы да өсті,
материалдық базасы да құрылып, халықаралық ... мен ... ... ... ... ... ... Жетістіктерді тілге
тиек ете отырып, Ұлттық және коммерциялық ... ... ... банктер қызметін жетілдірудегі өзекті проблемаларды, жалпы, банк
жүйесін дамытудың маңызды жолдарын талқылап, оңымыз бен солымызды ... ... деп ... ... ... ... ғылымының алдында бір жағынан
теориялық талдау қорытындыларын белсендірек жүргізіп, екінші жағынан ... ... ... ... ... ... қатынастарға өту барысында банк ресурстарының құрылымында
біршама өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... капиталы, резервтік қоры, сол ... ... ... ... ... жаңа ... ... банктен
және басқа да несиелік мекемелерден алатын несиелер, басқа банктердің,
корреспонденттік шоттағы, депозиттік ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырғаны үшін
алынған тауарлы-материалды құндылықтар жатады.
Несие – ақша ... ... ... ... ... ... деген сөз, «қарыз», «кредит» деген «kredo» - сенемім ... ... ... «kreditum» деген сөзден шығады. Ол экономикалық ... әр ... ... ... ... етеді. Ол тауар өндірісінің
пайда болған кезінен бастап қарапайым формаларында: бай және ... ... ... ... ақша ... ... ... даму
үстінде болады. Алғашқы несие табиғи түрде (астық, мал, ... ... т.б.) ... ... ... ... шаруалар мен кәсіпкерлерге
тұтыну мұқтаждығы мен қарыздарды өтеу үшін ... ... ... ... ақша ... ... ... барысында таным әдісі ретіндегі теорияның рөлі ерекше.
Несие туралы ғылым әлі жас. Ол ... ... ... пайда
болды. Несиенің ұдайы өндіріс процесімен, құндылықтың қайта айналымының
және айналысының ... ... ... ... ... ... ... несиелік қатынастардың туындауын, несиенің табиғаты мен
мәнінің айрықша экономикалық категория екендігін түсінудің қуат көзі ... ... ... ... ... заңына
қатысты саясат орын алуда. Несиенің мәнін зерттеуде натуралистік және
капиталдық жасампаздық теориясы ... ... ... ... ... ... ... XVIII ғасырдың екінші
жартысынан пайда болып, қазіргі кезде ол даму үстінде. Екінші ... ... ... ... жатады, олар:
- банктің өзінің капиталы
- Ұлттық банктің берген несиелік ақшасы
- басқа ... ... ... ... ... және ... емес ... капиталының басқа да аса маңызды, бірақ қымбат көзі ... ... мен ... ... Олардың бірсыпыра бөлігін банкке –
табыс тауып, пайызды өсіріп алу үшін ... ... ... ... Бұл ... депозит пен жинақ ақша шоттардың есебінен алынады.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... 300,0 млрд ... өсіп отыр.
Қаржы нарығының бірі ретіндегі несие капиталының нарығын несие
капиталының ауыспалы ... ... ету ... байланысты
қаржылық қарым-қытынастың ерекше саласы ретінде анықтауға ... ... ... ... ... сыртқы қарыздарының бүгінгі ахуалы. Сырттан қарыз тартуға деген
либералдық валюта саясаты алыпсатарлық ... ... ... ... көрсетуге бағытталған. Нәтижесінде мұндай беталыс елдің
қаржы жүйесінің тұрақтылығына кері әсер етпей қоймайды. Сонымен, өткен жылы
Қазақстанның ... ... ... екі ... өсіп, 43,4 миллиардтан 73,4
миллиард долларға дейін өсті. Оның тең жартысына ... ... мен ... ... ... ... ... жіберіп алып, еліміздің реттеуші
органдары – Ұлттық банк пен ... не ... ... ... ... қойылуы
әбден заңды. Ұлттық банктің алтын-валюта резервтерінің сыртқы қарыз
көлемінің артуы – ... ... ... бұлт ... ... емес пе? 1990 ... ... Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде
болған валюталық саланың экономикаға қандай залал ... ... ... Өз ... де осы ... басынан өткерген жағдайын естен
шығарып алудамыз. 1999 жылы елдің экспорттық ... ... ... ... ұлттық валютамыз екі есеге төмендеп кетпеп пе еді?
Қазақстанның несие нарығына тоқталып кетейік, несие резервтерін қалай
ұлғайтуға, банк пен ... ... ... ... әрі ... бағытталған. Ақша-несие саясатының саралымдары әр түрлі деңгейде
екенін, несиелеу әлі де толық ... ... ол ... қалыптасып
келе жатқанын атауға болады. Мысалы, Қазақстанда ақша және ... ... ... өндірістік және жеке қорланымның және банк
жүйесінің жақсы дамымағанына байланысты едәуір жетілуде.
Жұмыстың мақсаты:
... ... ... тиімділігін арттыру,
Қазақстанның барлық ... банк ... ... ... ... ұлттық тауар өндірушілерге, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... қайта құруға ықпал жасау,
негізгі ... ... ... ... ... көлемін ұлғайту,
– ауылда ипотекалық несие көлемін кеңейту,
Зерттеу обьектісі:
- алғашқы инвесторлар, яғни уақытша бос ақша ресурстарының иелері:
уақытша бос ... бар ... және жеке ... ... ... бос ... ... несие-қаржы институттары
ретіндегі тұлғалық мамандандырылған делдалдар;
- қаржы ресурстарына уақытша мұқтаж ... ...... және ... ... ... ... несиелік ресурстарды
қалыптастырудың теориялық негізі
1.1. Несие ресурстарының ұғымы және қызметі
Коммерциялық банктер бір ... ... ... уақытша
бос қаражаттарынтартатын болса, екінші жағынан, бұл қаражаттар есебінен
кәсіпорындар мен ... әр ... ... ... ... ... банктің пассивтік операциялар негізінде оның
қызметінің жүзеге ... үшін ... банк ... ... ... – бұл ... ... операциялары негізінде
қалыптасқан және барлық активтік операциялар ... банк ... ету және ... табу ... ... ... ... және тартылған қаражаттарының жиынтығы.
Нарықтық қатынастарға өту барысында банк ресурстарының құрылымында
біршама ... ... ... ... ... біріншіден,
коммерциялық банктің акционерлік капиталы, резевтік қоры, сол сияқты
қосымша қорлары ... ... ... жаңа ... ... ... басқа да несиелік мекемелерден алатын несиелер, басқа банктердің,
корреспонденттік шоттағы, депозиттік шоттардағы ... ... ... ... ... ... жүзеге асырғаны үшін
алынған тауарлы-материалды құндылықтар жатады.
Коммерциялық ... ... ... олардың мамандануы,
әмбебаптығы және қызметінің ерекшеліктеріне қарай ерекшеленеді.
Банк ресурстарының құрылымына мыналар жатады:
- Банктің меншікті капиталы
- Банктің ... және ... ... ... құрамындағы меншікті капитал үлесі тартылған
қаражаттарға ... өте ... ... ... ... 10%-ға жуық ... өтелсе, ал қалған бөлігі тартылған
қаражаттардың үлесіне тиеді.
Несиені зерттеу барысында таным әдісі ретіндегі теорияның рөлі ... ... ... әлі жас. Ол ... ... ... ... Несиенің ұдайы өндіріс процесімен, құндылықтың ... ... ... ... ... ... несиенің қажеттігін түсінудің
демеушісі, қоғамдық несиелік қатынастардың туындауын, несиенің табиғаты ... ... ... ... екендігін түсінудің қуат көзі болып
табылады.
Ғалымдар бүгінгі таңда экономика ғылымының ... бір ... ... ... белсендірек жүргізіп, екінші жағынан банк
ісін ... ... ... ... ... тәжрибеден оқшау қарастырмау керек екені түсінікті. Барлық
теоретикалық ... соңы тек ... ... ... емес. Теория мен тәжірибе арасында диалектикалық бірлік бар.
Экономикалық әдебиеттерде несиенің мәніне, қызметтерімен ... ... орын ... ... мәнін зерттеуде натуралистік және
капиталдық жасампаздық теориясы қатаң қадағалатындығы байқалады.
Несиелік ресурстарды қалыптастыру теориясы сонау XVIII ... ... ... ... ... кезде ол даму үстінде. Екінші ... ... ... төмендегілер жатады, олар:
- банктің өзінің капиталы
- Ұлттық банктің берген несиелік ақшасы
- басқа банктердегі борыштар
- ... ... ... және депозиттік емес ресурстар).
Несие капиталы қалыптасуының маңызды шығу көзі – ауыспалы ... ... ... болып табылады:
- құнын шығарылатын тауарларға амортизация түрінде бірнеше бөліктерге
бөліп ауыстыру барысында жинақталып негізгі қорды қалпына келтіруге
арналған қаражаттар;
- ... сату және ... ... ... ... алу ... ... келмеуінен оларды өндіру
мен еңбекақы төлеуге қажетті айналым капиталының ақшалай түрдегі
бөлігі;
- жаңа ... іске ... ... ... ... ... (жиналатын) пайданың бөлігі;
- нақты бөлінуі мен пайдалануына дейін қайта бөлінген пайда бөлігі.
Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... банктердің есепшоттарында жиналады.
Сондықтан, жоғарыда қарастырылған қаражаттар есеп айырысу түрінің қолма-қол
ақшасыз жүруіне ... ... ... ... ... қоры немесе олардың несиелік қоры ... ... ... ... ... ... тартымдылығы сол – ол банк ... бар ... ... есеп ... шоты ... ... қажеттілігінің жоқтығымен, сондай-ақ бұл қаражаттардың арзандығымен,
яғни осы ... банк үшін ... ... ... ... ... басқа да аса маңызды, бірақ қымбат көзі халықтың
жинақ ақшалары мен ... ... ... ... ... ... ... тауып, пайызды өсіріп алу үшін еркін түрде уақытша ... Бұл ... ... пен ... ақша ... ... алынады.
Қазіргі уақытта мұндай қаражаттар Қазақстанда жылдан жылға 300,0 млрд ... өсіп ... ... ... көзі – мемлекеттің ақшалай қорланымы. Оның
шамасы үкіметтің барлық қызмет ... ... ... ... жалға
беруден, акция пакеттерін сатудан, мемлекеттік меншікті ... т.б. ... ... ... ауқымы бойынша келіп түсетін
табысымен көбейеді.
Несие – ақша сияқты тарихи ... ... ... ... деген сөз, «қарыз», «кредит» деген «kredo» - сенемім деген мағына
беретін латынша «kreditum» деген сөзден шығады. Ол ... ... әр ... ... ... ... етеді. Ол тауар өндірісінің
пайда болған кезінен ... ... ... бай және кедей
қоғамдарда көрінеді. Несие қатынастары ақша қатынастары сияқты ... ... ... Алғашқы несие табиғи түрде (астық, мал, еңбек құралдары
және т.б.) ... ... ... ... ... мен ... ... мен қарыздарды өтеу үшін ... ... ... ... ақша ... көшті.
Ақшалай қаражаттың уақытша босауы және оларға деген қажеттілік тек
материалдық өндіріс саласы мен айналымда ғана туындамайды. Ол ... және ... ... ... халықта да болуы мүмкін.
Мысалы, бюджетке салықтардың келіп түсуі мен оларды жұмсау уақыттары, ұзақ
пайдаланатын ... ... ... ... ақша қоры бірдей сәйкес
келмейді.
Несие беруші мен қарызға алушының арасында ... ... ... ... ... ақшалай қаражатты ұсынуда, екінші жағынан – оны
алуда несиелік қарым-қатынастар туындайды.
Осылайша, экономикалық негізбен (капиталдың ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін анықтап және оның
эволюциясын түсіндіріп береді.
Несиенің мәнін ... ... ... ... ... ... несиелердің барша түрі формалардан тәуелсіз оның ... ... ... ... тұтасымен алғанда несиенің мәнін ашуы керек. Егер бір
келісімде несие қайтарылмаса, онда бұл өзінің ... ... ... ... ... талдауда несиенің құрылымын, қозғалыс сатыларын,
несиенің ... ... ... ... тұрақты болып қалатын жәйт – ... ... ... ... несие де бір-бірімен өзара әрекетке
түсетін бірнеше элементтен тұрады. Ондай элементтерге ең ... ... ... ... ... жоғарыда анықтағанымыздай, бұл
субъектілерге несие беруші мен қарызға ... ... ... ... ... қарастыруға болмайды. Оларды бірге қарастырған жағдайда ғана несиенің
мәнін анықтауға болады.
Несие беруші – несиелік келісімнің қарыз ұсынатын ... Мұны ... үшін онда ... ... бір қоры ... ... Ол ... болуы немесе басқа біреуден қарызға алған болуы да ... ... ... ... ... банктер және банктік емес ұйымдар (ломбардтар,
сақтандыру компаниялары, қор биржалары, шағын ... ... және ... ... ...... қатынастар жағы, несие алып, алған қарызды
қайтаруға міндетті ... ... ... қаражатқа уақытша мұқтаждығы
туғандар қарызға ақша ... ... ... ... заман талабына сай
қарыз алушылар кәсіпорындар, кәсіпкерлер, халық, мемлекеттер мен ... ... ... ... ... ... ақшаны, яғни несиені
пайдаланғаны үшін өсімақы ... ... ... ... көрсетіледі)
төлеп, қарызды артық көлемде төлейді.
Дәстүрлі түрде несие капиталы экономикалық теорияда қайтару талабымен
пайыз түрінде белгіленген ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде қарастырылады көрсететін капиталдың айрықша
формасы.
Несие ... ... ... ... ... ... ... өндірудің қажеттілігін несиемен қамтамасыз ету мақсатымен ақша
капиталын ... және ... ... ... ... ... жүйесі.
Институционалды көзқарас тұрғысынан – бұл несие капиталының қозғалысы
олар арқылы жүзеге асатын ... ... және қор ... ... ... рөлі ... дамыту мүддесімен
ұсақ, шашыраңқы, ақшалай қаражаттарды ... ... ... капиталының мәнін анықтау үшін ең алдымен оның өнеркәсіп және тауар
капиталынан ерекшеленетін айрықша сипаттарын ... алу ... ... ... ... ... алушыдан қарыз алушыға
несиені беру және оны қайтару процестерінде көрініс табады:
- несие капиталы – бұл ... ... ... ... ... үшін сататын жеке меншігі;
- несие капиталы – бұл өзіндік өзгешілігі бар тауар. Оның тұтыну құны
қарыз алушының қабілетімен, яғни оны ... ... ... бір ... ... ... өлшенеді;
- несие капиталы – шеттелудің өзіндік ерекшелігіне ие. ... бір ... ... мен ... ... алу ... орын алатыны, ал несие мәмілесінде несие берушінің ...... ... ал оны ...... алушының несие
берушіге пайызбен төлеуі, яғни несие капиталының қозғалысы уақыт
бойынша бөлінеді.
Кредит мекемелерінде шоғырландырылған:
- ... ... ... ... ... ... несиелік ақшасы
- басқа банктердегі борыштар
- тартылған қаражаттар (депозиттер және депозиттік емес ресурстар)
қаражаттардың жиынтығы ... ... ... ... ұсынылатын
мемлекеттің несие қорын құрайды.
Осындай бос ресурстардың қалыптасуы мне оның ... ... ... нарығы пайда болып дамыды.
Қаржы нарығының бірі ретіндегі несие капиталының ... ... ... ... қамтамасыз ету процестерімен байланысты
қаржылық қарым-қытынастың ерекше ... ... ... болады.
Бұл нарықтың негізгі қатысушылары мыналар:
- алғашқы инвесторлар, яғни уақытша бос ақша ресурстарының ... бос ... бар ... және жеке ... ... уақытша бос ресурстарды шоғырландыратын несие-қаржы институттары
ретіндегі ... ... ... ... ... ... мұқтаж қарыз алушы – заңды және жеке
тұлғалар, сондай-ақ мемлекет.
Несие капиталының нарығы ... ... ... ақша ...... ... ... қызмет көрсететін
қысқа мерзімді несиелердің (1 жылға дейін) жиынтығы;
- капитал нарығы – ... ... (1 ... 5 ... ... жиынтығы;
- қор нарығы – бағалы қағаздармен ... ... ... ... ...... ... байланысты несие
операцияларының жиынтығы.
Несие капиталы нарығының даму деңгейіне: ел ... ... ... және қаражат қорланымының және халықтың әл-ауқат деңгейі,
соған сәйкес оның жинақ ақшасы тікелей әсер ... ... ... үш ... бар, ... АҚШ, ... Еуропа,
Жапония.
Төртінші орталық болып – Шығыс Азия қатарға қосылып келеді.
Бұл орталықтарды несие капиталының қуатты нарықтары бар. АҚШ-тың несие
капиталдар ... ең ... ... ... Ол барлық төрт саралымның
тармақталуымен және дамығандығымен ... және ... ... маңызды әсер етеді.
Батыс және Еуропаның 24-тен астам дамыған елдерін қамтитын Еуропа
Одағы АҚШ-тан капитал қорланымының кіші ... және ... ... жеке
саралым операцияларының жеткілікті дамымауымен ... ... ... ... ... ... да ... Қазақстанның несие нарығына тоқталатын болсақ, онда ... әр ... ... ... ... ол енді-енді қалыптасып
келе жатқанын атауға болады. Мысалы, ... ақша және ... ... ... ... және жеке ... және банк
жүйесінің жақсы дамымағанына байланысты едәуір жетілді.
Ипотека нарығы алғашқы даму сатысында, оның инфрақұрылымы мен ... ... ... бұл нарықты әзірге даму ... деп ... ол ... ... ... ... ... жатыр.
Қор нарығы кенжелеп қалған. Оның заңдық базалары мен инфрақұрылымы
әлдеқашан әзірленіп, биліктің ынтасы болса да, ол әлі даму ... ... ... келе ... Егер ... ... қағаздар қалыпты дамыса, ал
корпорациялық бағалы қағаздар түрлі объективті себептерге байланысты мүлде
дамымаған.
Несиелік саясат банктің ... ... ... ... іске
асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ несиелік процесті ұйымдастыру
қағидаттары және тәртібін ... ... ... ... ... ... асырылады.
Несиелік саясат – банктің несиелік жұмысын ұйымдастыру негізін және
несиелеу процесіне қажетті құжаттар ... ... ... ... ... ... ... несие беруші банк пен қарыз
алушылар тұрғысынан қарастыруға болады.
Тар мағынасында, несиелік саясат – бұл ... ... ... ... ... мен ... сипаттайды.
Несиелік саясат мынадай сипатта болуға тиіс:
- нұсқаулық емес, яғни директивті нұсқауларды қамтиды;
- несиелеудің мақсаттарын нақты және ... ... ... ... ... іске асырудың бірнеше ережелерін қамтиды;
- оны іске асыруды қамтамасыз ететін стандарттар мен нұсқаулықтарды
қамтитын құжаттардан тұрады.
Несиелік ... ... ... оның тәуекелді басқару
облысындағы саясаттарын ескере отырып жасалады. ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді:
- несиенің берілуіне жіне несиелік портфельді басқаруға жауап беретін
банк қызметкерлері жетекшілікке алатын объективтік стандарттар мен
критерийлерін;
- ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін;
- сыртқы аудит қызметтерінің жұмысын және банктегі несиелік қызметтің
сапалығын;
- ішкі бақылау қағидаларын.
Несиелік саясат банк қызметін ... ... ... ... және ... ... лауазымды
міндеттерін анықтау үшін қажет. Несиелік саясатты іске асырудың белгілі бір
тәртібі болмайынша несиелеудің ... ... ... ... мүмкін
емес. Сондықтан да, жазбаша түрде жазылған несиелік саясат пен оны іске
асырудың ... ... ... ... ... ... ... саясат, банк қызметкерлерінің бүгінгі таңда ... ... ... ... таңдай білуіне, сондай-ақ, несие ... ... ... ... банк үшін ... реттік маңызы бар басқа
факторлар мен қарызқарыз алушының ... ... ... «өз ... ... негізделеді. Сондай-ақ, несиелік саясат банктің
бүгінгі иелігіндегі немесе ертең енгізуді ... ... ... ... ... кәсіпорындарға қысқа мерзімді несиелер
(айналым қаражаттарын толықтыруға) және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... қайта
қаруландыруға, ғылыми-техникалық инновацияларды енгізуге) берген қолайлы.
Несиелік саясаттың маңызды элементі банктегі бақылауды ... ... ... ... ... ... ... туралы
сұрақты шешу барысында несиелік стандартты дұрыс қолдануға бақылау жасау;
жекелеген несиелік қызметкерлердің құзыретін ... ... ... ... портфелінің жағдайына және оның ішінде ... ... ... ... несие саясатын жасау банк ... ... ... және бұл ... ... ... міндеттері мен
стратегиялық мақсаттарымен ... сай ... ... ... ... ... анықталғаннан соң, ... ... ... ... ... ... атқаруына мүмкіндік беретін
банктің несиелік саясатын және оған қоса несиелеу ... мен ... ... стандарттар мен нұсқаулықтарды жасаудың бастапқы кезеңі
аяқталуына байланысты, бұл ... ... ... ... сараптауға берілуі тиіс. Сараптаушылардың талдауы және
ұсыныстары енгізілгеннен ... ... ... ... ... ... ... несиелік комитет) саясатты және соған сәйкес
нұсқаулықтарды ... ... ... ... ... ... несиелеу бойынша
жекелеген ережелерді де қамтиды. Мысалы: ... ... бір ... келетін тәуекел лимиті анықталады. Сонымен қатар, несиелік саясатта
барлық несиелердің несиелік құжаттар көздерген мақсаттарға сай ... ... ... ... ... комитет туралы ереже де қамтылады. Несиелік
комитет несие беру барысында қорытынды жасап, несиені беруге ... ... ... ... несиелік комитеттің шешетін мәселелері
мынадай:
- несие алуға берген клиенттің өтінішін және несиелік қызметкердің
несие беру ... ... ... несие беру немесе одан бас тарту туралы шешім шығарады;
- несиелік тәекелдерге байланысты несиелеу формаларын анықтайды;
- ... ... мен ... ... ... ... бекітеді;
- несие қайтаруды қамтамасыз ету тәсілдеріне талаптар белгілейді;
- несиелеу шартын бектеді (несиелік лимит, несиелік ... ... ... ... жүргізу тәртібін бекітеді;
- банктің несиелік стратегиясын жасайды;
- несиелеу бойынша бөлімшелердің жұмысын талдайды;
- несиелік комитеттің ... ... қол ... ... ... ... жүргізеді.
Несиелік саясатта қарыз алушылардың негізгі қызметіне ... ... ... немесе жобаларды қаржыландыру үшін
тағайындалатын несиелер туралы да ... ... ... банк ... таныстыру, оларды соған сай
келетін ережелермен және нұсқаулықтарға үйрету, ... ... ... ... ... ... табылады.
Несиелік саясат несиелік қызметтің басты бағыттарын анықтайды. Оларды,
өз кезегінде, несиелік саясаттың қабылдаған бағыттарын іске ... ... ... болады. Несиелік саясатта төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... басқару;
- несиелеге бақылау жасау;
- құзіретті бөлу қағидаттары;
- несиелеуді ... ... ... ... жекелеген бағыттары бойынша шектеулер;
- несиелермен жасалатын ағымдық жұмыстардың қағидаттары;
- несиелер бойынша зиян шегу жағдайларына резерв жасау.
Іс ... ... ... іске ... тәсілдері мен әдістерін
белгілі бір формада, яғни соған сай келетін төмендегідей үш ... ... ... ... саясаты;
2) несиелеу стандарты;
3) несиелеу нұсқаулықтары.
Сондай-ақ аталған үш құжат ... бір ...... саясат
бойынша жетекшілік ету” біріктіріледі.
Несиелеу саясатында несиелеуді ... ... ... ... нақтылайтын несиелік нұсқаулықтар мен несиелеу
стандарты, несиелеудің жалпы бағыттары мен бағдарлары анықталады.
Несиелеу стандарты – бұл банкте ... ... ... ... ... ... ... құжаты.
Несиелеу стандартында мынадай сұрақтар қарастырылады:
- қарыз алушының ... ... ... және ... ... ... кепілхаттар және кепілдемелермен қамтамасыз ... ... ... стандарттар және несиелік процесті ұйымдастыру ережелері;
- қарыз алушының несиелік қабілетін талдау тәртібі;
- құжаттардың толтырылуына қойылатын талаптар;
- ... ... ... ... ... (мысалға, ипотекалық
немесетұтыну несиелері бойынша).
Барлық банктер бойынша құжаттар айналымын ... ... ... әр ... ... ... жатуға тиіс. Ондай
құжаттарға: несиелік келісімшарт, ... ... ... ... ... шарт
және т.б. жатады.
Несиелік нұсқаулық – несиелеу ... іске ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Басқаша айтқанда, ол несиелік қызметтің нақты бір бағыттарына жатады.
Жалпы, несиелік саясатта қарыз ... ... ... ... ... ... ... талдацдан бастап, несиелік талдау және ... ... ... ... зиян процесін қамтитын несиелік процестің
барлық кезеңдері көрсетіледі.
Несиелік саясат мынадай қызметтерді атқарады:
- банктегі ... ... ... ... жасауға
негізретінде болу ;
- несиелеудің жүзеге асыратын бөлімдердің ... ... ... және ... ... ... несиелік бөлімдердің жетекшілері үшін ... ... ... ... ... ... ... талдыу және аудит бөлімі жұмыскерлерінің тексеруді жүзеге
асыруына негіз болатын талаптарды анықтау.
Коммерциялық ... ... ... іске ... ... ... ... жұмысқа ерекше көңіл бөлініп және қосымша
бақылау жасауға тиіс.
«Функция» («қызмет») деген сөз латынның «functio» - дегені ол «атқару»
«жүзеге ... ... ... ... ... қызметін айтқанда, әдетте
оның мәнінің арнайы көрінісі ұғылады. Қызмет несиенің мәнімен өзара тығыз
байланысты; қызметтің атқаруындағы ... ... ол ... ... ... ... мәні ... объективті сипаты бар. Әрбір
сәттегі өзінің өрістеу барысында несие ... ... ... ... ... ... қызметтерімен ғана көрінеді. Қызмет – қатып қалған ... ... ... ... ... ... ... оның көрініс
танытуды да өзгеріп отырады. Қызмет бүтіндей ... ... ... ... ... яғни ... несиелік қатынасқа бүтіндей қатысты. Несие
қызметі оның барлық формалары мен түрлері өзіндік ... ... ... ұдайы өндіріс процесінде алатын орны жайлы біркелкі
ғалымдардың пікірлері жоқ. ... ... оны ... ... ... бөлу белгісіне жатқызады. В.М.Тарасов несиелі ұлттық табысты
(несиемен қарыз алушыға және ... ... бөлу ... бөлу ... ... Және де соған қарамастан,
несиенің айырбас ... тән ... мен ... бар.
Айырбас фазасында бөлу (өндіріс нәтижелерін бөлу) қатынастарының сәтін
айрықшалап көрсетуге ... ... ... ... да дәл
осыған жатқызуға болады. Сондықтан несие бөлу категорясы бола ... ... де ... ... екі ... ... де ие. Мұның
өзі несиенің қызметіне тән екендігін көрсетеді.
Несие туралы ... оның ... ... саны мен ... ... біркелкі көзқарас жоқ. Біреулер екі ... ... ... құралдарын жасау), басқалар үш түрлі (осы ... ... ... қосады), үшіншілер – төрт (және ... мен ... ... ... ... ... ... авторлар несиенің қызметін: айналымдағы шығындарды үнемдеп,
экономиканы ретке келтіру, уақытша бос ... ... т.б. ... ... қызметі дегенге: ол – ақша, қаржы сияқты басқа да
категорияларға тән ... ... ... Ал, шындығында бақылауды несие
емес, банк жүзеге асырады.несие ... ... ... ... деп
қарасақ, онда оның бұл қызметі ақшаларға да, бюджетке, ... ... ... – бұл ... екіншіден – несие қорлар айналымдардың құндылық
категорияларының мазмұнына да ... ... ... ... жайлы айтатын болсақ, ол несиенің
көмегімен ғана емес, ... ... ... ... ... арқылы да
жүзеге асырылады.
Қорларды ынталандыру жайлы да осылай деуге болады.
Осыған қарай отырып, жекелеген ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз. Қызмет – қарап отырған экономикалық
категорияның өзгешілік мәнін таныту болып табылады.
Айналымның ... ... ... ... ... ... келтіру тек несиеге ғана емес, баға, қаржы, еңбекақы, бюджет, табыс
және т.б. ... ... да ... ... орын алып ... қарамастан, несиенің барлық
формалары мен түрлерінде мәнін ашып ... оның үш ... ... ... ... Олар – қайта бөлу, нақты ақшаны айналымдағы ... ... және ... ... мен орталықтандыруды
жеделдету.
Несие заңдарын білу және соның негізінде тиімді несие механизмін ретке
келтіру өндіріс ... ... мен ... ... ... бос ... ... орынды пайдалануға береді.
Несие заңдарына ең алдымен Несие заңының пайда болуы ... Ол ... ... болуы капитал айналыстары мен айналымдарының біркелкі
еместігінен туындайды да, объективті, қажетті және ... ... ... ... беру ... құрылуы жайында да осыны айтуға болады. Несиелік
қатынастар пайда болғаннан кейін, қарыз беру қоры да объективті, ... аса ... ... ие ... Несиелік қорлар ұдайы өндірістің
барысында уақытша бос тұратын ... ... ... ... ... ... ... талаптарды қанағаттандыруға жұмсалуы тиіс.
Мұның өзі несиенің белгілі бір шегін сақтап, соған ... сол ... жол ... механизм (яғни, несиені падалану бағытын негізсіз
кеңейтіп немесе тарылтып) құру қажет екенін көрсетеді.
Несиенің пайда болу заңының ... ... ... ... ... ... ғана ... күші бар. Нақты несие
қатынастары шаруашылық байланыстары ... және ... ... экономика салаларына ғана туындайды.
Егер шаруашылық субъектісінің өзі атқарып отырған жұмысының нәтижесі
үшін ... ... ... ... ... қатынастардың дұрыс
жұмыс істеуінің, несиенің қайтарылып келетіндігінің ... ... ... болу ... ... ... қарама-қайшылыққа және
инфляцияға әкеп соқтырады.
Несие заңдарының басқа да экономикалық заңдар сияқты жалпыламалық,
объективтік, қажеттілік, өте ... ... ... ... ... ... ... заңдары іспеттес көрініс табады.
Жоғарыда анықтағанымыздан, несиелік қатынастар тартылған құндылықтар несие
берушіден ... ... ... ... ... ... болады, яғни несие
тұрақты түрде қозғалыс ... ... Егер ол бір ... ... ... ... мәнін жоғалтып, несие болудан қалады. ... ... ... ... ... ... нақты дүние. Яғни,
несиенің қозғалысы оның аса маңызды сипаты, өмір ... ... ... ... тән Заң – оның ... ... айналыпкелу заңы. Несиені
басқа экономикалық құндылық категорияларынан бөлектеп тұратын белгісі мен
ерекшелігі – оның өз ... ... ... ... Егер ... ... субъект – несие берушіге қайта айналып келмейтін болса, онда
өзінің мәнін ... жеке ... ... ... ... болып
аталудан қалады.
Несиеленген құндылық өзі шыққан пунктке қайта оралып келу үшін белгілі
бір «жұмыс» ... яғни ... ... процесіне қатынасады, пайызын өсіру
үшін уақытша пайдалануға берілген бастапқы мөлшерін ... ... ... ... мүмкіндіктер жасайды. Бұл процесте:
объективтілік, қажеттілік, жалпыламалық және т.б. ... ... ... бар. Осы ... ... ... байланысты несие заңы –
несиеленген құнның сақталу заңы. Несиеленген құн несие берушіден оны ... ... ... ... ... (өндіріс құралдарына
қарағанда), сондай-ақ құндылығын жоғалтпайды да, ... ... ... түрін сақтап, жаңа айналымға түсуге дайын қалпында
бастапқы пунктке (несие берушіге) қайта оралады. Және бұл ... ... ... әрі жоғары мүмкіндіктерін жоғалтпайды.
Несиенің қарастырылған заңдары мен олардың ерекшеліктерін ... ... ... бар. Олардың ... ақша ... ... ақша массасының ұлғаюы сияқты аса ... ... ... ... валютаның сатып алушылық
құндылығын кемітеді, инфляцияға әкеп соқтырады және т.б.
Несиенің рөлін ... ... ... ... ... ... анықтауға болады. Несие өзінің қызметі арқылы ұдайы
өндіріс ... әсер ... ... ... ... несиенің өз қызмет
саласы бар, ол қозғалыстың ... ... ... ... пайдаланылмай тұрған, қайта айналып құйылудың бастапқы кезінде
қайта бөлінуі мүмкін бөлігімен ғана ... ... ... ... ... дамудың әр түрлі кезеңдерінде өзгеріп отыруы
мүмкін.
Экономика дамуының сатысына қарамастан, несиенің арқасында ... ... ... оның өнім ... ... қамтамасыз етіледі. Несие
ұдайы ... ... ... мен ... ... ... бос материалдық және ақшалай қаржыларды қайтарымдық және төлемдік
негізде қайта бөлуді ... ... ... кез ... ... субъект
бойынша ағымдағы өндірістік шығындар мен табыстардың арасында, ... ... мен ... ... ... ... реттеудің
арасында, капиталдың жұмсауға қажетті көлемі мен қолда бар жиынтықтардың
арасында болатын қарама-қайшылықтарды шешіп отырады. Ұдайы ... ... ... түзету ең алдымен қоғамдық өндірістің ... ... ... ... ... Жоғарыда көрсеткеніміздей, қорлар
айналасының біркелкілік жүрмеуіне байланысты бір ... ... ... ... ... ... деген тапшылық орын алады. Уақытша
қаржылық қиыншылықтарға ұшыраған кәсіпорындарға ... ... ... ... ... жалғастыруға ТМҚ үшін ақы төлеуді қамтамасыз етуге,
еңбекақы төлеуге және т.б. мүмкіндіктер тудырады.
Жаңа ... ашу мен ... ... ісінде де несиенің атқаратын рөлі
зор. Несиенің көмегімен айтарлықтай қаржы ... ... ... жаңа ... ірі ... іске ... ... ендіруге, жоғары қосымша құны бар ... ... ... ... ... мол салымдарды жүзеге асыруға мүмкіндік
береді.
Қазақстанда экономиканың шикізаттық бағытынан арылып, жоғары дамыған
өңдеу секторын құру ... ... ... 2003 – 2015 жылдарға арналған
индустриалдық-инновациялық даму стратегиясы жүзеге асуда. Бұл ретте өзінің
несиелік қаржыларын осы ... ... ... ... несие
жүйесіне үлкен үміттер артылуда. Несиені капиталдық салымдар ... ... ... ... ... ... ... бар. Ол капиталдық шығынның тиімділігін осы шаралардың пайда
есебінен қарызды өтеудің ... ... әрі ... ... ... ... қарызды өтеудің мерзімін белгілеумен жүйелі бақылауға
мүмкіндік береді.
Несиенің ақша айналымы ... да ... орны ... Ол ... ... ... ... өзінің қызметі – айналыс құралын
құруға байланысты:
- бріншіден, ақша белгілерін дайындау, ... есеп ... ... ... ... ... ... бос ақша қаржыларын сан рет ... ... ... есептесулерді жылдамдатып, айналым шығындарын
азайтады;
- үшіншіден, қосымша ресурстарға маусымдық ... ... ... ... байланысты айналым шығындары қысқарады.
Кәсіпорындар мен халықтың қаржыларын ... ... ... ... ... ... жазу ... яғни қолдағы бар ақшаның
қатысуынсыз жасауға мүмкіндік береді. Қолма-қол ақшасыз есеп экономикадағы
есептесулерді ... ... ... ... мемлекеттік қарыз
беру қорын арттырады.
Қолдағы ақшалардың айналымға ... және ... ... ... ... жүргізіледі, мұның өзі айналыстағы ақша ... ... ... ... ... айтқанда валюта мен инфляцияның тұрақтылығын
ұстап тұруға мүмкіндік ... ... ... өрлеген кезінде мемлекет ұтыстық
пайызды көтеру арқылы айналымдағы ақша ... қысу үшін ... ... көлемін қысқартады. Ал, экономикалық өрлеу кезінде
экономиканы жандандырып, әрі ... үшін ... ... ... яғни пайыздық ұтыстарды кеміту арқылы несие тасқыны ... ... ... ... ақша айналымы ретке келтіріледі. Қазақстанда
1993 – 1997 жылдары несиелердің шектелуі, ал 1998 ... ... ... ... ... ... тұтыну несиесі) арқасында тұрғын үй құрылысы,
пәтерлер, автокөлік және басқа да тұрмыстық машиналар мен ... ... ... ... ... қоғамдағы көптеген әлеуметтік
мәселелерді шешуге қол ... ... ... ... ... байланыстар нығайып, әлемдік
экономикаға араласуға мүмкіндіктер туып келеді.
Сонымен, жекелеген ... ... ... өмір ... мен ... халықшаруашылығыныңдамуына да,
микродеңгейіне байланыстардың дамуында, сондай-ақ ... ... ... ... рөлі өте зор ... ... байланысты несиені пайдаланудың шегі қайсысы деген мәселе
туындайды. Үйлесімді деңгейлерде ғана несиенің ... ... ... ... ... дамуына, оның рөлінің күшеюін экономикаға несие
салымының артуымен ... ... ... өзі несиені
пайдаланудағы ... ... ... ... ... ... еді. ... ұлғайғаны жайлы мәліметтер мен қаржылардың қайнар көздеріндегі
несиенің үлесі экономиканың дамуында оның ... ... ... ... обьектілерінің кеңеюімен, жаңа өнімдер шығару үшін ... ... ... ... ... ... да ... болады. Бұл
жағдайда несиелік қатынастардың дамуы, жаңа салалардың пайда ... бір ... ... ... ауысып қайта құйылатындығы жүзеге
асатындықтан, несие рөлінің артқандығы туралы айтуға болады.
Әңгіме бұл ... ... ... сапасы мен саны жайлы. Несиелеудің
көптігі экономиканың даму ... ақша ... кері ... ... ... алушылардың қаржыларды үнемдеп ... ... ... несие саласын мейілінше тарылтудың да кері әсері бар, ... ... ... ... ... ... сатып ала алмайды, өзінің қызметкерлеріне еңбекақы төлей
алмайды, негізгі қорларды жалға ала алмайды және т.б. ... ... ... өндірісте, тауарларды сатып-таратуда өз көрінісін байқатпай қоймайды.
Несиенің шектерін негіздеп анықтау мен ... ... ... айналымдағы тауар мен ақша көлемдерінің, өндіріс пен ...... ... ... ... сақтап тұру үшін
маңызы зор.
Несиенің сандық шегі несиелік қаржыларды сандық ... ... ... әдісі әр түрлі, тура әдіс – Ұлттық банк міндетті
қор көздерінің мөлшерін арттырып, ... ... ... ... азайтады, экономикалық әдіс – пайыздық мөлшерлемені көтерудің
нәтижесінде несиелеу ... ... ... ... – бұл ... тар ... деңгейде де, кем көлемдік деңгейде де кері әсер етуі
мүмкін.
Несиенің экономика циклінің тиісті кезеңіне ... кең ... оң ... ... түрде қалай әсер ететіндігі жоғарыда атап
көрсетілді.
Несиенің пайдаланылуы мен оның тар ... ... әсер етуі ... ең ... ... ... ... жақтардың ықыластары
мен мүмкіндіктеріне байланысты, атап айтқанда:
- қарыз алушылардың ... ... ... ... мен несие және
пайыздық мөлшерлемелерді қайтаруға байланысты шығындарды азайтуға
олардың ықыласты болуы;
- банкілердің өз ... ... ... ... ... ... ... несиелік тынымдарға ықыластары ... ... ... ... – бұл ... қатынасының сырттай нақты көрініс табуы. Ол
несие қатынасының мәні мен ұйымдастырылуын синтездейді. Несие қатынасының
формасы мен ... ... әрі ... ... біртұтас болады.
Несие қатынасының формасы оның мазмұны мен дамуына сәйкесуі керек.
Таңдап алынған жіктеу өлшеміне қарай несиенің ... ең ... ... ... болады (сурет 1.1.):
Сурет 1.1. Несие үлгісінің сызбасы
- қызмет ету салаларына қарай – ... және ... ... ... ... ... қарай – ақшалай және тауарлық несие;
- несие ... ... ...... ... тұтынушылық несиелер.
Несиенің тауарлық формасы тарихи жағынан алып қарағанда оның ақшалай
формасынан бұрын пайда ... ... ... білетініміздей, адамдар
тұтынуға қажетті артық өнімдерін (астық, мал, тері және т.б.) ... ... ... ... тауарлық формасы осы заманғы ... ... ... тауарды сатуда, машина мен ... ... ... лизингісінде қолданылады. Қазақстанда тауарлық несие
фермерлер мен шаруа қожалықтарына көктемде тұқым ... ... ... ... бұл ... ... мен шаруа қожалықтары күзде астықты
жиғаннан кейін қайтарып отырады.
Несиенің тауарлы ... ... ... ... формасы пайда
болып, дамиды. Ол осы заманғы ... ... ... ... ие, ... форма болып табылады. Бұл түсінікті де, ... ... ... ... тән баламалы, әмбебап құралы болып
табылады. ... бұл ... ... және халықаралық экономикалық
айналымдардың шегінде пайдаланылады.
Несиенің тауарлық және ақшалай формаларымен қатар ... ... да ... қарастырылған несие формаларының көптеген түрлері болады.
Несие түрлері – бұл оның несиелерді жіктеу үшін ... ... ... ... ең ... ... ... іс-тәжірибедегі нақты қосымшасы.
а) Қазақстанда несие түрлері былайша жіктеледі: несиелеу ... ... ... айналым қаражатын қалыптастыруға берілетін несие;
- негізгі құрал-жабдықты қалыптастыруға берілетін ... ТМҚ ... ... ... ... нормативтен тыс
қорлардың аясында уақытша қажеттілікке берілетін ... ... ... ... ... берілетін несие;
- жол үстіндегі есеп айырысу құжаттары аясында берілетін несие,
аккредитивтер;
- төлем ... ... ... ... ... ... және ... мүлікпен, ТМҚ-пен, кепілдікпен,
мақтандыру келісім шартымен толық қамтамасыз етілген;
- ішінара қамтамасыз етілген;
- ... ... ... ... ... ... ... бойынша:
- қысқа мерзімді;
- орта мерзімді;
- ұзақ мерзімді.
в) өтелу тәртібі бойынша:
- бөліп-бөліп төлеу ... ... бір ... өтеу;
- кезең сайын бір қалыпты (бір қалыпта емес) өтеу.
г) тәуеклді деңгейі бойынша:
- субстандартты;
- стандартты;
- күмәнді;
- сенімді;
- сенімсіз;
- ұзартпалы.
ғ) ақылығы ... ... ... ... ... ... қалыпты);
- жоғары пайыздың мөлшерлемесі (пайыз мөлшерлемесі жоғары);
- төмен пайыздың мөлшерлемесі (пайыз мөлшерлемесі ... ... ... бағыты бойынша:
- сауда – саттық несиесі;
- өнеркәсіп несиесі;
- ауыл шаруашылық несие;
- құрылыснесиесі;
ж) ашылатын шот түрлері бойынша:
- жай қарыздық шот ... ... ... ... шоты ... ... контокорренттік шот бойынша несие;
- овердрафт бойынша несие;
- несие желісі бойыеша несиелеу.
Несиенің айрықша түріне жылдам ... ... ... ... қамтамасыз етілген, қысқа мерзімді әр қарыз ... ... ... ... жатады.
Ломбардтық несие негізгі әр алуан түрлеріне құнды қағаз кепілдігімен,
тауар ... ... ... ... ақша салымы, сақтандыру
келісімшарты, ипотека және т.б.) берілетін несие жатады. ... ... ... өз ... шектеусіз пайдалана алады.
Жаңартпалы несие (револьверный, ағылшынша revolve – айналыста болу,
кезең сайын ... ...... ... ... және ... ... жаңғыртпалы несие. Ол белгіленген берешек лимиті
шегінде және өтеу мерзімі шегінде несие келісіміне қатысушы елдер арысында
қосымша ... ... ... ... ... ... алушының алдындағы несие ұйымының оған несие
келісім шартының белгіленген әрекет ету кезеңі ішінде ... бір ... ... мөлшерде несиені беру жөніндегі заң тұрғысынан ресімделген
міндеттемесі. Несие желісінің ашылуы несие беруші мен ... ... ... ... тығыз ынтымақтастығын білдіреді.
Овердрафт (ағымдағы банк шотының келісім шарты ... ... ... шот ... оның ... банк ... ... талап бойынша
төлем арқылы беріледі. Яғни, бұл төлем ... ... ... ... да,
шот иесінің несие берушінің алданда пайда ... ... ... ... ... оған ... ... келісім шарт шегінде
беріледі.
Коммерциялық несие. Несиенің басқа формаларына қарағанда коммерциялық
несие олардан ... ... ... Оны бір шаруашылық жүргізуші субъекті
екіншісіне сатылған ... мен ... ... үшін ... ... ... Осы ... формасының объектісіне өнеркәсіп және сауда
капиталының бірігу нәтижесін білдіретін тауар капиталы жатады. ... ... ... мен өткізу процесінен тікелей пайда ... ... ... ... және оның пайдалану шегі болады. Ең алдымен оның
мөлшері шектеулі болады, ... ... ... ... өзге ... ... ... ақшалай капиталының шегінде ғана бере алады.
Коммерциялық несиені тиісті тауарларды сатып ... ... ... ... несие формасының құралына вексель жатады. Вексель қолма-қол
ақшасыз есеп айырысудың көлемін ... және ... ... ... ... – бұл ... алушы – қарызгердің жабдықтаушы (поставщик)
алдындағы заңмен ... ... ... ... Онда ... несие үшін алынатын пайыз, өтеудің мерзімі мен шарты көрсетіледі.
Вексель несиелерге тиесілі қаражатты алу үшін ғана ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Вексельдің қолдан қолға өтуі барысында табыстау жазбасы – индоссамент
жасалады. Вексельде индоссамент неғұрлым көп болса, оның ... ... кең әрі оның ... ... соғұрлым жоғары болады.
Коммерциялық несиенің басты мақсаты – тауарлардың сатылу процесін
жеделдету және ... ... ... ... ету.
Оған тән белгіге оны пайдаланғаны үшін сатылған тауарлардың немесе
қызмет ... ... ... банк ... ... болатын
пайыздың қосылуы жатады.
Коммерциялық несие дамыған елдерде кеңінен ... және ... мен ... ... көлеміне тікелей байланысты болады.
Қазақстанда ол инфляцияның салдарынан, өндіріс пен ... ... ... ... ... және шаруашылық
жүргізуші субъектілердің арасындағы сенімнің азаюынан тиісті ... ... ... ... ауыл ... қолданылады. Азық-
түлік корпорациясы фермерлерге, шаруа қожалықтарына жанар-жағар май
материалдарын, тұқымды, ... ... және ... ... ... ... түрінде ұсынады. ҚР Азаматтық Кодексіне ... ... ... ... ... ... ... тауарлардың,
жұмыстың және қызмет көрсетулердің алдын-ала төлемін қамтиды.
Коммерциялық несиені тауар жеткізушілер сатып ... ... үшін ... ... ... ұзартумен береді. Бұл арада соңғысы
алғашқысына вексельді, яғни, төлем міндеттемесін табыс етеді. Бұл вексель
банкте ... ... ... бағы ... ... ... ... алуы)
мүмкін немесе оның кепілдігімен (кепілге салынумен) банк несиесін алуға
болады.
Дамыған нарықтық ... ... ... ... ... ... ... болады.
Банк несиесі. Нарықтық экономикада несиенің негізгі формасы банк
несиесі. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... беру ... жатады. Мұндай несие уақытша қаржылай көмекке
мұқтаж мамандандырылған қаржы-несие ұйымдарына, ... ... ... ... ... ... ... беріледі.
Банк несиесінің бірінші ерекшелігі – банк өз қарыз алушыларына несиені
өзінің ... ғана ... ... ... ... ... да
(заңды және жеке тұлғалардың депозитінен) береді.Қазақстан банктерінің
несие ресурстарындағы өзіндік капиталының үлесі ... ... ... ал, ...... ... (депозиттер, банкаралық қарыз
ақшалар).
Осы несие формасының екінші ерекшелігі – шаруашылық айналымға әлі түсе
қоймаған, кәсіпорындардың, ұйымдардың және ... ... ... бос ... банк ... ... несиесінің үшінші ерекшелігі – банк ақшалай қаражатты қарызға
өздігінен өсетін құн ретінде болатын капитал формасында ... ... ... қарыз алушы бұл қарызды пайдаланғаны үшін банкке пайыз
төлейді. Қарыз алушы осы ... ... ... пайдаланғаннан кейін
табыс алады, әрі оның есебінен ... ... ... ... ... оның ... атрибуты болып табылады. Банк несиесінің айналыс
саласына ғана қызмет ... ... ... ... ол, сонымен
қатар, өндіріс саласына және ... ... да ... ... Банк
несиесінің қолданылу аясы коммерциялық несиеге қарағанда әлдеқайда кең,
өйткені коммерциялық несие – несие мәмілесінің ... ... ... ... қалған.
Банк несиесі банк пен қарыз алушының арасында несие келісімшарты
немесе несие ... ... ... ... Банк ... ... және айналым капиталын арттыру, ... ... ... ... және оны ... есептеу, халықты несиелеу.
Ол материалдық тұрғыдан қамтамасыз етілуі, мақсатты бағытының ... ... және ... принциптері негізінде банктің қарызға
беретін қарыздық ... ... ... ... ... мерзіміне қарай қысқа мерзімге және ... ... ... қысқа мерзімді несие қарыз алушының ағымдағы
және маусымдық ТМҚ қорларын қалыптастыруына, еңбекақы төлеуіне және өзге ... ... ... уақытша қажеттіліктерін қанағаттандыруы үшін
бір жылға дейінгі мерзімге беріледі.
Ұзақ ... ... ұзақ ... активтердің ұлғайтылған ұдайы
өндірісіне арналған, яғни ол бір жылдан да көп уақытқа ... ... ... ... ... әрі ... ... несиесінің есебінен залалдардың орнын толтыруға, жарғылық
капиталды қалыптастыруға, ... ... ... ... ... өсімақы,
тұрақсыздық төлемдерін және т.б. төлеуге болмайды.
Несие есеп ... ... ... қолма-қол ақшасыз түрінде,
жекелеген ... ... ауыл ... ... ... ... төлеуге және тұтыну қажеттіліктеріне қолма-қол ақшамен беріледі.
Несие қарыз алушыларға тек несие ... ... үшін ... Және ... ... алушының заң тұрғысынан құқық
қабілеттілігі болған жағдайда, несиені өтей ... ... ... ... қаржылық жағдайы тұрақты болғанда ғана беріледі. Несие келісімшартының
шарттары әрбір қарыз алушыға жеке ... ... ... ... ... ... айтарлықтай сандық
және сапалық өзгерістерге ұшырады. Қазақстанда мұндай несиесі тек ... ... ғана ... ... ... қатар, оны қаржылық
компаниялар да, несие серіктестіктері де, несие ... ... ... да және т.б. ... ... бұл осы несие формасының
мәнін өзгертпейді. ... ... ... ... да ... ... ... фирмалардан және халықтан өзге оны
үкімет те, банктер де, жергілікті органдар да және т.б. алады.
Банктің ... ... ... ... ... байланысты
болады. Бүгінгі таңда банктердің мұндай ресурстарын депозиттер ғана емес,
сонымен қатар, клиенттердің ... ... бос ... қаражаттары,
банкаралық нарықтағы қарыз ақшалар, шетелдік ... ... ... ... құрайды.
Осылармен бір мезгілде ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... да реттеп отырады. Ол банктердің
несие қоржынының сапасы нашарлаған жағдайда депозиттерді ... ... ... шамада резервтеудің деңгейін арттыру жолымен экономиканы несиелеудің
аясын тарылтады. Бұл ... тек ... қана ... ... ... ... болатынын да көрсетеді.
Банк несиесі негізінен тікелей болады, яғни, қарыз қарыз алушыларға
банктен тікелей берілсе, ал, ... түрі ... ... ... ... ... ... несие сауда желіледі арқылы немесе
вексельді ... ... ... ... соңғы бес жылда (2001-2006 жж.)
экономикадағы несие салымдарын күрт арттырады. ЖІӨ-дегі қарыздық ... ж. ... ... ... ... ж.- 39,7%, яғни, 2 еседен
көп.
1.07.2006 ж. несие салымдарының құрылымы:
— қысқа ... ...... орта мерзімді несие (1 жылдан 5 жылға дейін) – 32,2%;
— ұзақ мерзімді несие (5 жылдан ...... ... ... қатынасы банктер мен кәсіпорындардың, ұйымдардың
арасында ғана болмайды. Ол, сондай-ақ, бір жағынан несие ... ... ... ... ... да пайда болады. Несие алушыға халық, ал,
несие берушіге банк жататын қатынасты тұтыну несиесінің мазмұнын құрайды.
Айрықша ... банк пен ... ... ... ... ... та ... мүмкін, мысалы, оған тауарларды ... ... ... ... ... ... ... беретін сауда ұйымларын айтуға
болады.
Тұтыну несиесі халыққа оның ... ... ... үшін ... Оның ... жеке ... ... құрылыс салуға, тұрғын үйді жөндеуден ... ұзақ ... ... ... ... ... ... несиелеу халықтың өмір деңгейін арттыруға ... ... ... маңызды бөлігі болып табылады. Өнеркәсібі
дамыған елдерде тұрғындар (халық) өзінің жыл ... ... ... ... өтеуге жұмсайды. Қазақстанда несиенің бұл формасы мүлдем
дамымай қалды десе де болады. ... ... ... ... оның ... несиесінің пайыздық мөлшерлемесі айтарлықтай жоғары, жылына 18-20%-
ды құрайды.
Несие халыққа тауарлы формада және ақшалай формада берілуі ... ... ... ... оның төлем мерзімін ұзартумен ... ... бұл ... ... ... ... ... форма
банк несиесі секілді халыққа тікелей немесе сауда желісі арқылы жанама
түрде беріледі.
Тұтыну ... ... ... бар: бір жағынан, тауар айналымы
артатын ... ... ... де ... ... ... сұранысы несие
сұранысын тудырады, екінші ... ... ... несиеленетін болса,
төлем қабілеті бар сұранысты арттырады.
Несиелеу объектісі бойынша Қазақстанда тұтыну несиесі мыналарға: кезек
күттірмейтін қажеттілік (шұғыл мұқтаж) ... ... салу және ... ... алу ... ұзақ пайдалануға жарамды тауарларды сатып ... ... және ... ... жүргізуге арналған несиеге
бөлінеді.
Тұтыну несиесі белгілі бір дәрежеде табыстары бір ... ... өмір ... ... түрде теңестіреді, әр түрлі
әлеуметтік ... ... ... мен құрылымының арасындағы
айырмашылықты жояды.
Ол ұзақ пайдалануға жарамды тауарлардың ... ... ... мен ... ... ... арасындағы және халықтың бір тобындағы
ақша қорланымы мен оны басқа ... ... ... ... ... шешіп береді.
Тұтыну несиесі несиесі банк операцияларымен тығыз араласып кеткен.
Мәселен, сатып алушылардың ұзақ ... ... ... ... банктен қарыз алу үшін пайдаланады. Тұтынушыларға несие ... ... ... ... ... мен банктің арасындағы – ... ... ... ... ... ... ... сауда ұйымдары олардың қарызсыз
қамтамасыз етуші ретінде қарастырылады.
Сондықтан да соңғы жарна ... ... ... ... сауда
ұйымдарында қалады.
Өнеркәсібі дамыған елдерде ... ... ... ... ... ... арасындағы тауарларды төлем мерзімін
ұзартумен сатудың үлес салмағы басым.
Тауарларды несиеге сатып алуда сатып ... ... ... ай ... төлеп қоймай, сонымен бірге, ол несиені пайдаланғаны үшін пайыз
төлейді. ... ... ... мерзімін ұзартумен сатуда тауардың
бағасы комиссиялық сауда ұйымының ... ... үшін ... ... ... ... көптеген елдерде маңызды роль атқарады. Осыған орай, ол
мемлекет тарапынан реттеліп отыратын болады. Ол ... әрі ... ... несиелерге бақылау қойылады.
Экономика құлдыраған жағдайда мемлекеттің ... ... ... ... ... ынталандыруға бағытталады. Бұл үшін тұтыну
несиесін алудың, атап айтқанда қолма-қол ақшамен төленетін ... ... ... ... ұзарту, оның құнын кеміту ... ... ... ... ... ... төлеудің үлесі
артады, несиені пайдаланудың мерзімі қысқарады және ... ... ... ... ... деген сұранысын ынталандырады әрі
олардың ... мен ... ... ... тұғын үй құрылысын
салуға және оны ... ... ұзақ ... ... ... беру үшін
мамандандырылған мемлекеттік құрылыс-жинақ ақша банкісі құрылады. 2004 ... ... ... ... ... 122,1 млрд. теңгені құрады, 2003
жылмен салыстырғанда 9.4%-ке көбейді.
Ипотекалық несие. Жылжымайтын ... ... салу ... ... ... ... ретінде ұғуға болады. Ол тұрғын үй құрылысын салуға
және сатып алуға, жер сатып алуға беріледі, әрі ұзақ ... ... ... ... ... экономиканың ажырағысыз элементі болып
табылады. Оның мынадай ерекшеліктері ... ... ... – бұл ... ... ... берілетін
қарыз. Несие қайтарылмаған жағдайда кепілге салынған жылжымайтын
мүлік сатылады және одан түскен қаражатпен несие берушінің ... Сол ... де ... несиесі несие беруші үшін ең
«сенімді» ... ... ... ... ... ... ... мақсатты тағайындауға ие,
өйткені, ол ... үй мен ... ... қаржыландыру,
сатып алу, тұрғызу үшін және жер учаскелерін ... ... ... ... әдетте, 10-30 жылға ... ұзақ ... ... ... ала ... кестеге сәйкес біртіндеп
өтелетін болады.
Ипотеканың айрықша маңызды принциптеріне мыналар жатады: ... ... ... болу ... яғни ... кепілдік құқығының
объектісіне жататын нақты мүлікті анықтау; кепілдіктің жариялылығы, яғни
кепілге салынған мүліктің ауыртпалығын үшінші тұлға оңай ... ... ... ... икемді болуы үшін ұдайы жетілдіріп
отырады. Мәселен, дамыған елдерде мыналар болады:
— төлемдерді кезең ... ... ... ... бес ... он ... ... тұрақты өсіруді қарастырады;
— төлем сомасы өзгеріп отыратын қарыз: ... ... ... ... ... тек ... ғана ... Жүктемені
бөлудің мұндай тәсілі борышқорға үлкен пайда береді;
— пайыз мөлшерлемесі ... ...... ... ... нақты шама түрінлде тіркеледі әрі қарай да
бір нақты көрсеткішке ... ... ... ... ... ... ... бір рет қарастырылады.
Ипотекалық несиені ресімдеуде негізгі құжаттарға кепілхат, вексель
және өзге де бағалы қағаздар ... Бұл ... ... ... ... ... ... құнды қағаздардың қайталама
нарығында баға белгіленуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығын несие берушіге ұйғаратын құжат болып
табылады. Жылжымайтын мүлік аясындағы кепілхат ипотека несиесінің негізгі
қамтамасыз ... ... ... Онда ... ... ... төлеу жөніндегі қарыз алушының міндеттемесі, пайыз, салық,
алымдар және ... ... ... өзге де ... ... ... бірге, оны бүлінбеген қалпында сақтау, жылжымайтын
мүлікті ... оны ... ... кепілдік аясында беруге тыйым
салынатыны және т.б. айтылады.
Өзіндік қаражат, ипотекалық облигациялар және клиент шотына тартылған
ресурстар ... ... ... ... ... ... заңы ... кейін Қазақстанда ипотекалық
несиелеу қарқынды дамыды.
Республиканың ірі банктері ипотекалық бағдарламаны жүзеге асыратын
өздерінің ... ... ... ... бастап ҚР Ұлттық банкісі ... ... ... Қазақстандық ипотека компаниясын (ҚИК) құрды. Ол алғашқы құрылған
күнінен бастап несие үшін алынатын пайыз мөлшерлемелерін кеміту бағытындағы
саясатты жүргізіп ... 2005 жылы ҚИК ... ҚР ... ... ... Бұл ... үшін алынатын пайыздық мөлшерлемелерді кемітуге
қажетті бәсекелестік ортаның құрылуына өз ... ... ... баяу ... да ... ... ... келеді. Ипотекалық
несиелеудің дамуына 2003 жылы ... ... ақша ... жағымды әсер етті.
ҚИК 300 және 500 млн. ... ... ... ... ... үлгерді және оларды сәтті орналастыра білді.
Қазақстанда ипотекалық несиелеу Қазақстан Республикасы Мемлекеттік
тұрғын үй ... ... ... болып табылады. Бұл арада
мемлекет халықтың қамтамасыздандырылу деңгейі төмен тобының ... үй ... ... және ... алуына әр түрлі әдістермен ... ... ... ... ие ... ... ... ж.
ипотекалық қарыз 252,7 млрд. теңгені, 2003 жылмен салыстырғанда өсім 270,5%-
ға өсті.
Ипотекалық несиелеудің отаны – ... ... ... банк 1770 жылы Силезияда аса ірі ... ... ... ... мақстында құрылды.
XIX ғасырдың бас кезіндегі ипотекалық банктің қызметі шағын помещиктік
меншік иелеріне де ... ... ал XIX ... орта ... ... ... ... жекеше акционерлік және «таза ипотекалық банк» 1962 жылы
Франкфуртте құрылды.
АҚШ-та ипотекалық банктер ... мәні бар ... ... жер
банктеріне берілген, ал, Канадада – ипотекалық компанияларға берілген,
Англияда ипотекалық ... ... ... ... айналысады.
Мемлекеттік несие. Мемлекеттік несие жеке және ... ... бос ... ... ... ... және ... негізінде мемлекет тарапынан жұмылдырылу себебі бойынша қатынастың
жиынтығын білдіреді.
Оны мемлекет бюджет тапшылығын жабу үшін және мемлекет өзінің ағымдағы
мүмкіндіктерінен тыс қажеттіліктерін ... ... үшін ... ... ... субъектісіне, бірнеше жағынан, қарыз алушы ... ... ... екінші жағынан – халық, кәсіпорындар, ұйымдар,
сондай-ақ, шетелдік жеке және ... ... ... ... ... ... несиесіне және мемлекеттік
борышқа бөлу керек.
Бірінші жағдайда мемлекеттің ... ... ... әр ... және халықты несиелендіреді. Қазақстанда ... ... ... ... ... 100%-ды құрайтын екі банк бар –
Қазақстан Даму банкі және Мемлекеттік тұрғын үй ... ... ... ... ... ... уақытша бос ақша ресурстарын жұмылдыру
үшін, мемлекеттің бюджет ... және ... өзге де ... үшін ... банктерден және өзге де қаржы-несие
мекемелерінен, кәсіпорындар мен ұйымдардан, ... ... ... құнды қағаздарды қаржы нарығына орналастырумен) ақшалай
қаражатты ... ... ... бос ... қаражат облигацияларды,
қазынашылық міндеттемелерді (МҚМ) және мемлекеттің өзге де құнды қағаздарын
шығару және өткізу арқылы жұмылдырылады.
Қазақстан бүгінгі ... ... ... займ ... шығара
қойған жоқ. КСРО 70 жылдың ішінде мұндай облигацияны Азаматтық соғыс пен
Ұлы Отан ... ... ... ... қалпына келтіру үшін бірнеше
рет шығарды. Сонымен бірге, 1966 ж. мемлекеттік 3% ішкі ұтыс ... ... жылы ... ішкі ұтыс ... ... Бұл ... қаражаты мен халықтың еңбек-ақысын мәжбүрлеп өндіріп алудың
формасы болып табылады.
Мемлекеттің қаржы ресурстарын ... ... ... ... салым ақшаларының бір бөлігін мемлікттік ... ... ол ... және ... болуы мүмкін.
Облигациясыз займ мерзімсіз болады, оны мемлекет құнды ... ... ... ... ... мекемелердің шотындағы соманың
тікелей есебі арқылы және мемлекеттік борыш ... ... ... өтеудің мерзімі айтылмайды, алайда мемлекет займдарды шығарудың
құқығын өзінде қалдырады, әрі оны ... ету ... ... пайыз төлеуге
міндеттенеді.
Бүгінгі таңда Қазақстанда айналыста мынандай бағалы қағаздар бар:
- 3,6 және 12 ай ... ... ... ... мерзімді
облигациялар (МҚО);
- 5-7 жыл мерзімінде ... ... орта ... 20 ... ... мерзімге шығарылған мемлекеттік ұзақ мерзімді
облигациялар.
Мемлекеттік қазынашылық міндеттемелерді ҚР Қаржы министірлігі шығарады
және оған мемлекет кепілдік береді.
МҚМ-мен қатар ... ҚР ... банк ... бар. Ол ... ... ақша массасын алу үшін ... яғни ... ақша ... ... үшін ... ... ... төленуі тиіс есептелген пайыздардың барлық
сомасын білдіретін мемлекеттік борыштың қалыптасуына әкеледі. ... ... есеп ... ... табатын мемлекеттік несие
қатынасының ең толық ... ... ... ... Мемлекеттік
борыштың шамасы қатынастың тек бір нәтижелі жағын ғана көрсетеді: кезең
ішінде, пайда ... ... ... ұзақ ... ... ... ... жылдарының саны, ағымдағы жылда келетін өтеу мерзімі.
Мемлекеттік ... ішкі және ... ... ... ... ... МҚМ бойынша, мемлекеттік займ ... ... ... ... ақша және ... жүйелерімен
жұмылдырылдған қаражаттан тұрады.
Сыртқы қарыз мемлекеттің өзге ... ... ... берешегінен
пайда болады.
Мемлекеттік қарызды басқару ... ... ... ... ... өтеуді, шығарылған займдардың шарттарын өзгертуді, эмиссия шартын
анықтауды, мемлекеттік ... ... ... ... кемітуді және
т.б. қамтиды.
Мемлекеттік несие жеке және заңды тұлғалардың уақытша бос ... ... ... ... ресурстарын жұмылдырудың қуатты
құралы болып табылады.
Ақшалай қаражатты ... ... ... да ... және ... ... алады. Бұл жағдайда, әдетте, алынған қаражаттың ... ... ... Ол жол ... су ... тұрғызуға, мектепті
салуға, қалалық және ауылдық аудандардың жасақталуына пайдаланылуы мүмкін.
Халықаралық несие. Халықаралық несие – несие беруші ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалары жататын ... ... ... ... ... ... ... халықаралық несие – қайтару, мерзімді және ақылы шарттарының
негізінде елдер арасындағы қарыз ... ... ... ететін
несие қатынасын әр түрлі формаларымен суюъектілері бойынша біріктіретін
үлкен ұғым. Халықаралық несие жаңа техника, ... ... мен ... ... ұлғайтуға мүмкіндік береді. Ол төлем балансының тапшылығын
(экспорт пен ... ... ... ... ... ... (қорланудың) қосымша көзіне айналады.
Шетелдік инвесторлар үшін халықаралық несие басқа елдерге, ... ... ... дамушы елдерге капитал салудың ең ... ... ... Бұл несие ең сенімді несие ретінде саналады,
өйткені, ол тек компаниялармен, ... және ... ғана ... бірге, үкімет кепілдігімен қамтамасыз етіледі.
Бүгінгі таңда Қазақстан, ... ірі ... ... ... ... ... жиі пайдаланады. Бұл белгілі бір реттеудің
жинақталуы және ... ... ... ... ... бойынша өсе түскен
төлемдер мемлекеттің қаржылық-валюта жағдайын қиындатып, оны ... ... ... яғни ... ... ... және ... қысым
көрсетілуі мүмкін.
Халықаралық несие делдалдың көмегі арқылы немесе тікелей берілуі
мүмкін. ... ... аса ірі ... және ... ... және ... валюталық-несие әрі қаржы ұйымдары болады.
Меншік формасы бойынша ... ... ... жеке және аралас
несиелерге бөлінеді. Қазақстан жеке халықаралық несиені жиі алады, яғни
несиені жекеше компаниялардан, ... ... ... Ол ... ... валютасында, үшінші елдің валютасында ... ... ... ... бойынша коммерциялық (тауарлық) және банктік
кредиттерге бөлінеді.
Коммерциялық немесе фирмалық несие ... ... және ... тікелей байланысты болады. Оны, әдетте, басқа елдердегі әр
түрлі коммерциялық құрылымға ие компаниялар, фирмалар ... ... ... ... ... ... ... кейін аударылатын
вексельді (траттаны) ... ... ... ... ... ... оның ... акцептейді, яғни оның төлемін
белгілі бір ... ... ... ... ... тек ... операциялар бойынша есеп
айырысулармен ғана байланысты.
Экспорттық банк несиесі – бұл экспорттаушы ел ... ... ... ... құрал-жабдық жеткізілімін несиелеу үшін беретін
несиесі. Ол, сонымен бірге, байланысқан несие деп аталады, өйткені, ол ... мен ... үшін ғана ... ... – бұл ... елдің фирмаларына және
банктеріне тікелей ... ... ... ... ... да бір
тауарларды ... ... ... ... ... ... несиенің бірнеше
формалары бөліп көрсетіледі: бір жолғы контракті ... ... ... ... , өнеркәсіптік және азаматтық құрылғыларға арналған
несие, оны құрал-жабдық ... ... ... ... ... кіруі экономикалық
реформаларды жүргізуге қажетті қосымша қаржыға жол ашты.
Халықаралық валюта қорымен (ХВҚ) «стенд-бай» несие аясында 185,6 ... ... ... ... (СДР) ... ... қол ... таңда Қазақстан халықаралық және Еуропа қайта құру және ... Азия даму ... ... даму банкі, Жапонияның экспорт-импорт
банкі және өзге де ... ... ... беретін несиені
пайдаланады.
Қазақстанның және банктердің халықаралық рейтингісі алуы төмен ... ... да, оның ... ... да ... ... ... несиеге жол ашты.
Халықаралық несие арқылы ұлғайтылған ұдайы өндірісті қамтамасыз ... ... есеп ... ... ... есеп ... ... шығынын үнемдеу, сондай-ақ, капиталдың шоғырлануын және
орталықтандырылуын күшейту ... ... ... ... қайта
бөлінеді.
Қазақстан 2003-2015 жылдарына арналған Индустриалдық-инновациялық
дамудың стратегиясын жүзеге асыруда халықаралық несиені қосымша құны ... ... ... ғылыми сыйымдылығы бар өнімдер өндірісінің жаңа
машина, құрал-жабдық және ... ... үшін ... ... ... фирмалар және банктер бір несие келісімі
аясында ... ... ... беруін білдіретін бірлестірілген деп
аталатын несиені ... Бұл ... ... біреуі бірлестірілген
(синдицированный) ... ... ... алға ... несиелеуге
қажетті қаражатты жинау үшін өзге банктер мен қаржы институттарын тартады
(біріктіреді), несие береді әрі ... ... ... несиеларді
пайызымен банктерге бөліп таратады.
Бірлестірілген несие банктердің шектеулі несие мүмкіндіктері мен
бірінші ... ... ... ... қажеттіліктері арасындағы
қайшылықты жоюға мүмкіндік береді.
Лизингілік несие. Қазақстанда 2000 жылдан бері ... ... ... ... – бұл ... ... ... сатып алу және
оны жеке заңды тұлғаларға белгілі бір төлем үшін ... ... әрі ... мүлікті сатып алу құқығын қарастыратын келісімшарттың бекітілуіне
себепкер болатын белгілі бір шарттармен лизингілік келісімшарттың негізінде
ұсыну бойынша инвестициялық ... ... бұл түрі ҚР ... ... туралы» заңымен, Азаматтық,
Салықтық және Кедендік кодекстермен, «Инвестицияны ... ... және ... туралы» заңдарымен реттеледі.
Лизинг бұйымына кез келген ... ... оның ... ... пайдаланылатын машина, құрал-жабдық, сайман, үй-
ғимараты, құрылғы, көлік құралдары жатады.
Лизинг ... ... ... ... болады және лизинг
объектісінің амортизациясы жеделдетілген амортизация коэффициентіне сәйкес
«қызмет көрсету» жұмысының өзіндік құнына қатысты болады, ... ... ... ... ... ... амортизациясының мерзімімен ұзақтық
бойынша өлшемделуі ... – бұл ... ... иесі ... ... мен жалдаушының
арасындағы келісім. Бұл келісім – ... ... ... ... ... арқылы келісілген мерзімге және төлемі үшін пайдалануға беру.
Осылайша, лизингілік мәмілеге лизинг ... ... ... және ... қатысады.
Лизинг өзінің мазмұны бойынша несие қатынасына сәйкес келеді және мәні
бойынша қарызға ұқсас. Лизинг осы ... ... ... ... ... ... пайдалануға беру формасында берілетін (тауарлық
несие) несиені білдіреді.
Лизингтің банк несиесінен айырмашылығы:
— Мүлік кепілге ... яғни ... ... ... ... ... ... ұсынудың қажеттілігі болмайды;
— Лизингілік төлемнің жүйесі икемді ... және ол ... бұл ... ... базаны кемітуге мүмкіндік
береді;
— Жүз пайыздық несиелеу және ... ... ... талап
етпейді.
Лизингілік несиені Қазақстанда ауыл шаруашылық өндірушілері комбайн,
трактор және өзге де ауыл ... ... ... ... ауыл
шаруашылық өнімдерін өңдейтін кәсіпорындар технологиялар ... ... ... ... ... ... ... лизинг кез келген ... ... ... ... ... ... салуға мүмкіндік береді.
Машиналар мен құрал-жабдықты сатып алудың басқа тәсілдерімен салыстырғанда
лизингтің бірқатар елеулі ... ... ... ... – жалдаушыға өндірісті аса ірі ... ... ... ... ... ... ... шектеліп қалу мәселесі жұмсарады;
— негізгі құрал-жабдықты сатып алуға кеткен шығын келісімшарт
әрекет ететін барлық мерзімге бірдей (біркелкі) бөлінеді;
— қарыз ... ... және ... ... ... қызметінің артықшылығы:
— лизинг барысында мүлік лизинг алушының балансына өтеді;
— қосымша құн салығынан босатылады;
— лизингілік компанияның несиелеуінен ... және ... ... ... ... ... аясын кеңейтудің келешегі зор
бағыты.
1.2. Несие жүйесінің түсінігі, рөлі мен маңызы және оның құрылымы
Нарықтық экономикада несие-банк ... ... роль ... ... ... ұйымдар мен халықтың ақшалай есеп айырысулары мен
төлемдерінің едәуір көлемі жүргізіледі, ... ... ... ақша
қөұралдарын, халықтың жинақ ақшалары мен табыстарын белсенді әрекет етуші
капиталға айналдырады, көптеген әр ... ... ... ... ... ... беру және ... да операцияларды
орындайды.
Өндіріске қатысты екінші кезекте бола тұра, несие жүйесі оған ... ... ... ықпал етеді. Ол ақша жинақтарының масштабын бірнеше
есеге кеңейтеді, ақша ... бір ... ... ... ... ... сол ... өндіріс тиімділігінің өсуіне ықпал етеді.
Несие жүйесінің ролі мен маңызы бірқатар көрсеткіштермен сипатталады:
несиелік қаражаттардың жалпы көлемі, ... мен ... ... ... капиталының қалыптасуындағы банктік ссудалардың үлесі, жалпы
төлем айналымы және т.б.
АҚШ несиелік қатынастардың даму ... ... ... ... және ... аясын қамтуы, несиелік мекемелер
жүйесінің әр алуандығы және ... ... ... ... ... ... ... елдерінен алда келеді.
Американдық несие жүйесінің әрекет ету ауқымы ... ... ... бере ... ... ... арқылы қолма-қолсыз есеп
аудару жолымен жүзеге асырылатын жылдық төлемдік ... ... ... ... басына қарай 60-65 трлн доллар деп бағаланған.
Несие жүйесі арқылы ... ... ... ... орташа есеппен ¾ бөлігі өтеді.
Несие мекемелері арқылы айналатын ақша қаржыларының орташа ... 1989 жылы 700 млрд ... ... ... өз ... ... кезде несиелік қатынастар туындайды.
Несиелік мекемелер және әр түрлі субъектілер ... ... ... ... ... ... еркін ақша қаражатын жинақтау және қайта
бөлістіру жөніндегі экономикалық байланыстары несиелік ... ... ... ... ... ақша ... жинақталуымен
және оны заңды тұлғалар мен жеке тұлғалардың уақытша пайдалануына берумен
ғана шектелмейді. Несиелеу процесінде ... ... яғни ... ақша ... арналған төлем құралдарының қосымша массасы
қалыптасады. Төлем ... ... ... ... ... ... ... ол
несиелік қатынастардың мазмұнын толықтыра отырып, төлеушілер мен ... ... ... ... мен алушылар арасында экономикалық
қатынастарды қалыптастырады.
Несие жүйесі елдегі ақша айналымын реттейді, ... және ... әр ... қызметтерді көрсетеді, соның нәтижесінде несиелік
экономикалық қатынастар туындайды.
Несиелік қатынастардың екі ... ... бар және ... үшін де, ... ... ... үшін де ... дәрежеде қажет
болады. Несие мекемелерінде ақшаны сақтау – несиелік ресурстардың құрылуын,
ал оларды экономика мен халықтың ... үшін ...... ... жақты қатынастар мыналардың арасында болады: шаруашылық ұйымдармен
несие жүйесі , ... ... мен ... ... пен ... жүйесі, несиелік
мекемелер арасында, әр түрлі мемлекеттердің несиелік мекемелері арасында.
Жоғарыда анықтағанымыздай, несиелік қатынастар ... ... ... етуі ... ақша формасында жүзігі асырылады.
Несиелік қатынастардың ... ... ... ... ... Ол
несиелік қатынастардың мәні мен ... ... ... ... мен ... ... бірлікте болады. Несиелік
қатынастардың формасы олардың мазмұнына сәйкес келіп және ... ... ... ... ... ... ... қатынастар
мазмұнының және несие формасының өзгеруіне әкеледі.
Несие екі ... ... ... және ... ... несие
коммерциялық несиенің алғашқы негізін ... ... ... ссуданы бір-біріне беруі кезінде бұл несие ақша формасына
өзгереді. Оның мәнісі ... яғни ... ... несие берушіге алынған
тауарлық несиенің дәлелі ретінде вексель, кепілдік қағаздарды ... ... ... ... несие беруші оларды ссуда алу үшін банкке ұсынады.
Бұл жерде несиелік қатынастардың ... ... ... ... ... ... және банк саналады. Оның
мазмұнындағы өзгерстер салдарынан несиелік ... ... ... ... ... Осылайша, тауар формасы негізінде ... ... ... несиенің ақшалай формасы туындайды және дамиды.
Қазіргі кездегі несие ... ... көп ... ... ... ... мекемелердің өз клиенттеріне көрсететін қызметтер сипатын
жіктеменің негізі етіп алсақ, онда ... ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады (2-сурет):
- Орталық (эмиссиялық) банк;
- Коммерциялық банктер;
- ... ... ... ... ... ... және ... 1.2. Қазақстанның несие жүйесінің сызбасы
Шаруашылық буындардың ұсынатын ... ... ... ... мен ... ... жүйенің ядросын банктік жүйе құрайды,
ал институттарының қызметін үйлестіруші ортақ орган ...... ... банк – ... деңгейдегі басты мемлекеттік банк, мемлекеттік,
халықтық және Ұлттық банк деп аталуына ... кез ... ... ... ақша-несие институты. Орталық банк – бұл «банктердің банкі». Ол
заңды және жеке ... ... ... Оның ... ... ... және ... несиелік мекемелер, сонымен бірге үкіметтік
ұйымдар, оларға әр алуан қызметтер ұсынады.
Коммерциялық банктер ссудалық капитал ... әр ... ... ... көп ... мекемелер болып табылады. Олар кәсіпкерлік
тәжірибеде танымал қаржылық операциялар мен қызметтердің ... ... ... ... ... бойынша кез келген елдің несие
жүйесін базалық жүйесі рөлін атқарады.
Мамандандырылған қаржы-несие мекемелері (оларды басқаша ... ... ... ... ... ... маңызды және объективті
қажетті буыны болып табылады. Бұл ... ... әр ... және ... көрсететін несие жүйесінің қызметтері толық болмай
қалады.
Парабанктік ... не ... ... ... ... не ... қызметтің бір-екі түрін жүзеге асыруға бағытталады.
Олардың қызметі көп жағдайда нарықтың шағын ... ... ... клиенттерге қызметтерді және де арнайы қызметтерді ұсынуға
негізделеді.
1.3. Банктік ... ... ... мен қызметтері
Меншікті және тартылған коммерциялық банк ресурстары Ұлттық ... ... ... көрсетіледі. Бұл активтік шот, сондықтан да
дебеті бойынша ресурстар, ал кредиті ... ... ... ... ... ... шамасы банктің бос резервінің мөлшерін көрсетеді.
Банктің бос ... ... ... ... ... ... шамасын білдіреді. Осы бос резервтер сомасы қаншалықты жоғары
болса, банктің тұрақтылығы соғұрлым жоғары, бірақ пайдасы төмен ... егер бос ... ... ... аз ... онда ... пайдасы жоғары келеді. Сондықтан да, әрбір коммерциялық банк өзінің
коресспонденттік шоттағы қалдығын үнемі ықшамдауға ұмтылады.
Банктің меншікті ...... ... ... және ... ... қамтамасыз ету үшін құрылған банктің
әр ... ... мен сол ... ... қызметінің нәтижесіне байланысты
және өткен жылдардағы бөлінбеген пайдасы.
Банктің меншікті ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі факторларға, атап айтсақ, активтер сапасына, меншікті
пайданың пайдалануына, ... ... ... ... және банк
саясатына байланысты жыл бойына өзгеріп отырады.
Сонымен, қазіргі коммерциялық ... ... ... ... құрайды:
- жарғылық капитал;
- резервтік капитал;
- қосымша капиталдар;
- банк ... ... ... ... ... ... (резервтер);
- бөлінбеген банк пайдасы.
Банктің жарғылық капиталы банктің ... ... ... ... ... және өмір сүруінің экономикалық негізін ... ... ... ... ... ... банктердің пруденциялық
нормативтерімен реттеліп отырады. Банктің жарғылық капиталы, ... ... ... немесе пайлары сомасынан тұрады.
Қазақстанда екінші деңгейлі банктер төмендегідей екі ... ... ... акционерлік банк формасында;
- пай қосу ... яғни ... ... ... қосу ... құрылған банктің жарғылық ... ... ... ... ... ... ... олар қосқан
жарналары көлемінде жауапты ... ... ... ... жарғылық
капиталын ұлғайту, тек қана пай қосушылардың қосымша қосқан жарналары және
пай қосушылардың ... өсуі ... ... ... Алайда,
акционерлік банктер өздерінің жарғылық капиталын ұлғайту үшін қосымша
акцияларын эмиссиялайды, сол ... ... ... ... ... капиталдың құрамдас бөлігі – акционерлік капитал. Бағалы
қағаз (акция) шығару есебінен құрылған ... ... ... ... капиталы деп атайды. Акционерлік капитал көлемі ...... ... ... ... Акционерлік банктің
акциясы – банктің жарғылық капиталына үлес қосқандығын куәландыратын және
дивидент алуға және ... ... ... ... құқық беретін бағалы
қағаз.
Акционерлік капиталдың құрылымы әр ... әр ... ... ... ... түрлерге бөлінеді:
а) меншікті акционерлік капитал, яғни бұл жай және артықшылығы бар
акцияларды сатудан түскен қаражаттардан, үнемделген капитал және ... ... ... ... яғни ... ... әр ... шығындарды
жабуға, дивиденттер төлеуге, қайтарылмаған қарыздың орнын жабуға арналады;
б) банктің ұзақ мерзімді міндеттемесі (ұзақ мерзімді вексельдерді,
облигациялары).
Ашық ... ... ... ... ... да ... өтеді. Жабық типтегі банктің акциясы қатаң түрде белгіленген
тізім бойынша немесе құрылтайшылардың арасында бөлінеді.
Банктің жай акциясын иеленушілер, банктің таза ... ... ... оның жойылуы барысында тиісті мүлкіне ие болуға ... ... ... ... ... ... ... бар акцияларын иеленушілер тұрақты пайыз түрінде
табыс алып ... ... ... ... жаңа ... ... ... оның жойылуы барысында бірінші болып өзіне тиісті мүлкін алуға құқылы.
Сонымен қатар, банктер қаражат тарту ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерден
тұрады:
1. бағалы қағаздардың проспект эмиссиясын дайындау және ... ... ... ... эмиссиялауды тіркеу;
3. шығарылатын және орналастырылатын бағалы қағаздардың нәтижелерін
тіркеу.
Акционерлік банктер акцияларды ... ... ... банкті акционерлік формада құру;
- банктің жарғылық қорын ұлғайту үшін қосымша акциялар шығару.
Банктің меншікті қаражатының түріне ... қор ... ... - банк ... ... болуы мүмкін зияндардың орнын жабу мақсатында
құрылған қаражат қоры.
Сондай-ақ, резервтік қор банктің тұрақты қызмет ... ... ... ... шамасызаңды түрде жарғылық капиталға белгілі ... ... ... 25 % ... ... ... оның ... қормен теңескен жағдайда жарғылық капиталға толығымен аударылады.
Резервтік ... ... ... ... банк ... ... ... пайда болмаған жағдайда резервтік қор есебінен ьанктің артықшылығы
бар ... ... ... ... ... – негізгі құралдардың тозуына байланысты аударылған
аударымдар есебінен және ... ... ... пайданы бөлу
нәтижесінде құрылатын ... ...... ... қайта бағалау негізінде, валюталық
қаражаттарды қайта бағалау қоры, яғни ұлттық ... мен ... ... ... ... құрылады. Валюталық қаражаттарды қайта
бағалау қоры ... ... ... капиталды қалыптастыру барысында
маңызды.
Келесі қорға жекелеген банктік операциялар бойынша тәуекелді төмендету
мақсатында құрылатын арнайы ... ... ... ... несиелік
тәуекелді жабуға және бағалы қағаздардың құнсыздануына байланысты құрылған
резервтер жатады.
Бөлінбеген пайда - ... ... ... ... ... ... қорға аударғаннан қалған пайданың бөлігін білдіреді.
Банктің меншікті капиталын ұлғайту жолдарына мыналар жатады:
- банк пайдасы;
- акциялар шығару;
- құрылтайшылар және пай ... ... ... ... ... ... ... банктің дербестігін қамтамасыз ете отырып, оның қаржылық
тұрақтылығына кепіл болады және ... ... ... әр алуан
тәуекелдердің зардаптарын ретке келтіретін басты көз ... ... ... ... мынадай қызиеттер атқарады:
- қорғаныс қызметі;
- шұғыл қызметі;
- реттегіштік қызметі;
- айналым қызметі;
- ... ... ... ... ... қызметі, оның капиталының
шамасының банктің төлем қабілетіне және ... ... ... ... меншікті капиталы қаншалықты жоғары
болса, соғұрлым банк өтімді болып саналады. Банк банкротқа ... ... оның ... басқа ешкім зиян шекпейді.
Банк капиталының қорғаныс қызметі - банктің салым иелеріне жәрдем ақы
төлеу мүмкіндігін ғана ... сол ... ... ... ... ... қызмет етуін сипаттайды. Сондықтан да, оның азаюы банктің
банкротқа ұшырауына жол береді. Қорғаныс ...... ... ... ... ... капиталының шұғыл қызметі қорғаныс қызметіне қарағанда ... ... ие ... ... Оперативтік қызметі жер, ғимарат,
құрал-жабықтар алуға қажетті меншікті қаражаттарды жұмылдыруды, сондай-ақ
көзге көрінбейтін зияндар ... ... ... ... ... ... ... көздері әсіресе, банктік қызметтің басталуы үшін
маңызды. Кейіннен бұл ... бір ... ұзақ ... ... әр түрлі резервтерді құруға жұмсалынады.
Қаржы және ... ... ... ... ... басқа
банктердің меншікті капиталы ... ... ... Бұл ... ... сол ... банк ... бақылауды жасауға
мүмкіндік жасайтын заңдар және ережелерге тікелей байланысты.
Банктің меншікті ... ... ... оның ең ... қойылатын талаптарды, активтерге байланысты шектелуін және басқа
банктен активтер сатып алу шартын қамтиды. Қазақстан Ұлттық банкі бекіткен
пруденциялық ... ... ... ... ... ... қатар, реттегіштік қызметке ссудалық және ... ... ... ... капиталды пайдаланады.
Айналым қызметі. Кез келген банк капиталы банкроттыққа қарсы, ... ... ... жабу үшін ... ... ... мақсаты
коммерциялық қызмет көрсету болып табылады. Мұндай қызметтер ... ... банк ... ... ... ... ... алатын активтік айнаналымды авансылаумен сипатталады. Сондықтан да,
бұл ... ... ... ... ... деп ... Бұл ... отырып, өзінің айналым капиталын кассалық ақшалар, несиелік,
факторингтік және ... ... ... ... ... ... да ғимараттар, құрылғыларға және басқа да ... ... ... банктер өз несие берушілерін зияндардан қорғайды.
Резервтік қызметі. Тәуекелдер тек активтік операцияларға ғана ... ... ... ... ... ... Пассивтік
операциялардан туындайтын тәуекелдерді болдырмау үшін банктер ... ... ... ... ретінде Орталық банктерде
резервтерін құрайды.
Банктердің төлем ресурстарының мүмкін болар тапшылығына байланысты
міндетті ... ... ... сияқты, активтік операцияларда болатын
тәуекелдердің орнын толтыру үшін арнайы меншікті капитал резервін құруға
мәжбүр ... ... ... банк ... ... ... оларды басқа қызметі – резервтік қызмет арқылы ғана қолдап
отырады.
1.4. Тартылған қаражат көздері
Банк ресурстарының құрылымында тартылған қаражаттар ... ... ... өте ... ... ... ... активтік
операцияларының басым бөлігі жүзеге асырылды.
Нарықтың қатынастардың дамуына байланысты, сондай-ақ ескі ... үшін ... бос ... ... ... ... емес
тәсілдерінің болуы, тартылатын қаражаттар құрылымын толығымен өзгертті
десе де болады.
Банктік тәжірибеде ... ... ... жинақтау
тәсілдеріне байланыстыүлкен екі топқа бөледі.
- депозиттік қаражаттар;
- депозиттік емес тартылған қаражаттар.
Тартылған ... ... ең көп ... депозиттер құрайды.
Депозиттер, банк үшін бірден-бір арзан ресурс көзі болып табылады.
Депозит – бұл клиенттердің (жеке және ... ... ... бір шотқа салған және өздері пайдалана алатын қаражаттары.
Депозиттік емес тартылған қаражаттар – бұл банктің ... ... ... ... ... ... қағаздарын сату жолымен тартылатын
қаражаттар.
Депозиттік емес банктік ресурс ... мен ... ... Біріншіден, олар персоналдық емес, яғни банктің нақты
клиентінің ... ... ... ... қаражаттарды тарту
инициативасы банктің өзінен туады.
Депозиттік емес тартылған ресурстармен көбіне ірі коммерциялық банктер
айналысады. Өйткені, ... емес ... ірі ... ... да, оларды көтерме сауда операциялар сипатына жатқызуға
болады.
Банктің депозиттік операциялары. Депозиттік операциялар активті ... ... ... ... ... ...... уақытша
бос ақша қаражаттарын Орталық банкте және өзге ... ... ... ... Олар ... ... ... яғни жалпы активтердің өте аз бөлігін алады. Активтік
депозиттер банктің өтімді қаражаттарына жатады.
Пассивті депозиттік операциялар – бұл ... ... бос ... белгілі бір уақытқа және пайыз төлеу шарты бойынша ... ... Бұл ... ... ... ... жағының көп бөлігін алады және банктік ресурстарын қалыптастырудың
негізгі көзі.
Қазіргі банктік тәжірибеде ... ... және ... ... ... әр түрлері кездеседі. Бұл ... ... ... банк ... ... клиенттер топтарының сұранысын
қанағаттандыруға және олардың қаражаттары мен ... бос ... ... ... ... ... ... мазмұнына қарай депозиттерді мынадай топтраға бөледі:
- талап етілетін депозиттер;
- мерзімді депозиттер;
- ... ... ... ... және ... ... )депозиттер.
Сондай-ақ, оларды төмендегідей белгілеріне байланысты жіктеуге болады:
- Мерзімдеріне ... ... ... категорияларына қарай;
- Қаражаттарды салу және қайтарып алу шартына қарай;
- Пайыз төлеу тәсілдеріне қарай;
- Банктің активтік операциялары бойынша жеңілдіктер алуына ... ... ... категориярына байланысты депозиттік шоттар мынадай
түрлерге бөлінеді:
- жеке тұлғалардың шоттарына;
- ... және ... ... ... ... ... ұйымдарының шоттарына;
- қаржылық мекемелердің щоттарына;
- шетелдік азаматтарының щоттарына;
Талап етілетін депозиттер – бұл салым иелерінің ... ... ... әр түрлі төлем құжаттар арқылы қолма-қол ақшаларын алатын әр
түрлі шоттардағы ... ... ... ... ... ... ... жатады:
- мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың, сондай-ақ әр түрлі
шағын коммерциялық құрылымдардың ағымдық шоттардағы сақталатын
қаражаттары;
- әр түрлі ... ... ... ... есеп айырысудағы қаражаттар;
- жергілікті бюджеттер қаражаттары және ... ... ... ... ... шоттарындағы қаражат
қалдықтары.
Талап етілетін депозиттік шоттардың артықшылығы олардың иелері үшін
жоғарғы өтімділігіне ... ... ... ... ... ... ... және басқа да операциялардың жүзеге
асырылуы ... ... және ... ... – бұл шот бойынша пайыз мүлде төленбейді немесе біршама
төменгі мөлшерде төленеді. Міне осыдан келіп ... ... ... ... ... ... ... ақша салу және оны алу кез келген уақытта ешқандай да шектеусіз
жүзеге асырылады;
- банк шот иесінен осы ... ... үшін ... ... ... ақы алып отырады;
- талап етілетін депозиттер бойынша, коммерциялық банк Орталық
банкте сақталатын міндетті ... ... ... жасайды.
Қазақстандық көптеген коммерциялық банктерде талап ... ... ... ... ... өте жоғары болып келеді.
Бұл өте арзан ресурс болғанымен ... ... ұзақ ... ... ... туындайды. Халықаралық банктік
тәжірибеде ... ұзақ ... ... ... ... ... ... әдісі қолданылады. Мұнда депозиттік базаны сипаттайтын
көрсеткіштер есептелінеді:
1. Талданатын мерзім ... ... ... ... ... (талап етілетін депозиттердің) шоғырлану
деңгейі. Оны пайыздық қатынаста ... ... ... = (Қс - Қб) / ... ... ... ... – мерзімнің соңындағы қаражат қалдығы;
Қб – мерзімнің басындағы қаражат қалдығы;
Т – мерзім ішіндегі қаражат ... ... ... ... ... ... ... сақталатын
қаражаттардың орта күнінің санын көрсететін көрсеткіш, сол арқылы тартылған
қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... = Қо * К / А
Мұндағы,
М – орташа сақталу мерзімі;
Қо – ... ... ... ... ... – қарастырылған мерзім ішіндегі күндер саны;
А – мерзім ішіндегі алынатын немесе аударылатын қаражаттар сомасы.
3. Талап етілетін ... ... ... қалдығы немесе
олардың табысты активтерге орналастыруға болатын қаражаттарының бір бөлігі:
Ақ = Қо / ...... ... қалдығы;
Қо – мерзім ішіндегі орташа қаражат қалдығы;
Т – мерзім ішіндегі қаражат түсімдері.
Мынадай мысалды қарастырайық:
|Кірген қалдық ... ... ... ... ... ... ... |
|50000 |200000 |400000 |250000 ... ... = (Қс - Қб) / Т = (250000 - 50000)/ 400000 = ... = Қо * К / А = 150000 * 360 / 200000 = 270 ... = Қо / Т = 150000 / 400000 = 37,5%.
Есептеу нәтижесінен, талап етілетін депозиттердің ұлғаю ... және ... ... 100000 ... ... етілетін депозит ретінде
қаражат түсіп отыратын болса, онда оның 37500 ... ... 9 ... (270 күн) дейін мерзімді табыс әкелетін активтерге орналастыру
мүмкіндік туатыны көрсетіледі.
Мерзімді депозит ... ... ... бір мерзімге және пайыз төлеу
шартында орналастырылған клиенттердің уақытша бос ақша қаражаттары.
Бұл депозит түрі алдын ала хабарлаудан кейін ... ... ... мүмкін. Мерзімді депозиттер чектің көмегімен пайдаланылмайды, бірақ
қаолма-қол ақша түрінде еркін аударылады немесе ағымдағы шотқа ... ... ... бұл ... ... болса, онда шот иесі айып-пұл
төлеуге міндетті.
Бұл салымның ерекшелігі – талап еткенге дейінгі ... ... ... ... төменгі мөлшері белгіленеді.
Депозиттің бұл түрін алдын ала хабарлау негізінде ... ... ... ... иесі ала ... ... ... чектер арқылы алуға
болмайды. Мерзімді ... ... ... ... ... ... мынадай түрлерге бөлінеді:
- меншікті-мерзімді депозиттер;
- алдын ала ескертілетін мерзімді депозиттер.
Меншікті-мерзімді депозиттер сақталу мерзіміне қарай жіктеледі:
- 30 күнге дейінгі;
- 30 – 90 ... ... 90 – 180 ... ... 180 ... 360 ... ... 360 күннен жоғары.
Мерзімді депозиттер бойынша, салым иесінен алдын ала хабарлау депозиті
бойынша міндетті түрде қтініш талап етеді. Өтініш беру ... ... ... және ... бойынша, соған сәйкес пайыз белгіленеді. Әдетте,
алдын ала алуын хабарлау мерзімі жеті күннен жоғары ... ... ... ... ... ... есеп айырысу үшін
пайдаланылмайды, әрі мұндай шоттарға ешқандай есеп ... ... ... ... баяу ... ... ... төленеді; пайыз
мөлшерінің ең жоғарғы деңгейі Ұлттық ... ... ... ... алуы ... салым иесінің алдын ала хабардар етуі талап етіледі; бұл
шоттағы қаражаттар бойынша ең төменгі мөлшерде резервтер белгіленеді.
Тағы бір ... ... ... түрі – ... ... ... мерзімі жоқ, қаражатты алуда ескертуін талап етпейді,
салымның жоғарғы шегі ... ... салу және алу ... жинақ
кітапшасын көрсетуі қажет.
Банктер үшін мұндай шоттар қосымша жұмыстарды талап етеді: операцияны
рәсімдеуқиынырақ, кітапшаны жоғалту және ... алу ... сай ... тіркеу енгізу қажет т.б. Компьютердің көмегімен жасалған жеке бет
шоты туралы ... ... ... ... басқа салымдарды
ауыстыруКомпьютердің көмегімен жасалған жеке бет шоты ... ... ... ... ... салымдарды ауыстыруға мүмкіншілігі бар.
Мерзімді депозиттер және жинақ ... ... ... ... ... ... ... тұрақты мерзімі болмайды. Бұл салымдардың түрі
бойынша, мерзімді депозиттерге қарағанда төменгі мөлшерде ... ... ... ... кітапшалары негізінде толтырылады.
Жинақ салымдарының төмендегідей ерекшеліктері болады:
- ақшалай қаражаттар сақтауда тұрақты мерзім ... ... ... ... ала алу ... ешқандай да ескерту
талап етілмейді;
- ақшаны шотқа саларда немесе шоттан аларда ... ... ... ... ... ... кітапшасының
болуы талап етіледі.
Отандық банктік тәжірибеде жеке тұлғаларға ашылатын жинақ салымдары
салым операцияларының ... және ... ... ... ... ... ... салымдары;
- қосымша жарна қосатын мерзімді жинақ салымдары;
- ұтыс салымдары;
- ақшалай-заттай ұтыс ... ... және ... ... ... ала ... хабарлайтын салымдар;
- валюталық салымдар.
Мерзімді жинақ салымдарға тұрақты мерзімі белгіленетін және сол ... ... ... емес ... ... ... жинақ салымдарына басқа
жинақ салымдарына қарағанда жоғары мөлшерде пайыз төленеді.
Қосымша жарна ... ... – бұл ... ... ... ... уәде ... үздіксіз ақшалай соманы қосып ... ... ... Бұл ... жинақталынған соманы белгілі бір күнде (жаңа
жылдық салым, бойжеткен кезде және т.с.с.) ... ... ... ... ... жалақы, зейнетақы, үздіксіз
төлемдерді төлеу үшін ... және ... ... ... ... бойынша өте төменгі пайыз төленеді.
Мерзімді депозиттер мен жинақ салымдарының бір түріне ... ... ... ... ... сертификат – заңды тұлғаның банкке ... ... және оған ... ... ... ... банктен немесе оның
филиалдарынан салған салым сомасы мен сыйақы ... ... ... ... ... сертификаты – жеке тұлғаның банкке ... ... және оған ... ... ... ... ... немесе оның
филиалдарынан салған салым сомасы мен сыйақы мөлшерлемесін алуға ... ... ... және жинақ сертификаттары иемденуіне қарай екі түрлі болып
келеді:
- атаулы сертификаттар;
- мәлімдеуші ... ... және ... ... бұл ... иелерінің атына
толтырылып беріледі. Ал, мәлімдеуші сертификаттарда салым иесінің ... яғни оны кім ... сол ... иесі болып саналады.
Депозиттік және жинақ ... ... ... ... ... үшін төлеуге болатын төлем құралы немесе есеп айырысу
қызметін атқара алады. ... ... ... ірі ... да, ... ... ... сатып алады.
Әлемдік банктік тәжірибеде депозиттік сертификаттардың мынадай екі
түрі бар:
- аударылатын;
- аударылмайтын.
Аударылмайтын ... ... ... иелерінің қолдарында
болып, уақыты жеткен соң банкке ... ... ... ... бір ... екінші
нарықта сатып алу-сату арқылы өтеді.
Жинақ сертификаты жеке тұлғаларға арналып ... ... ... 1 ... 3 ... дейінгі мерзім аралығын құрайды.
Жинақ сертификаты тек жеке тұлғаларға ғана беріледі.
Мерзімді депозиттік және жинақ сертификаттары мерзімінен бұрын ... ... ... ... банк сертификатты сатып алады, бірақ
төменгі мөлшерде пайыз төлейді.
Коммерциялық банктер үшін бұл ... ... ... яғни ірі ... белгілі бір мерзімге түсуін сипаттайды.
Осындай жағдайда, коммерциялық банктердің активтік операцияларын
қаржыландырудың басты көзі ... ... ... ... ... ... депозиттік саясатты белсенді түрде
жүргізе отырып, ... ... ... ... етіледі.
Депозиттік операцияларды ұйымдастыру барысында коммерциялық банктер
баланс өтімділігін сақтай отырып, мынадай талаптарды ... ... ... ... ... ... операциялардың
мерзімдері мен сомасына сәйкес келуі;
- депозиттік операциялар банк пайдасын ұлғайту ... ... алу үшін ... ... ... депозиттік операцияларды ұйымдастыру процесінде ... мен ... ... ... ... көңіл
бөлу;
- салым иелерінің санын өсуру мақсатында, депозиттік операциялар
түрлерін ... ... ... ... ... жасауға
тиіс.
Банктің депозиттік емес ресурстары. Банктің депозиттік емес ресурстары
банктің қысқа ... ... ... ... ... Оларға:
банкаралық несиелер, Ұлттық банктің несиелері, банктердің меншікті бағалы
қағаздарын эмиссиялау нәтижесінде тартқан ... ... ... ... ... да ... ... сатып алынған ресурстары жатады.
Банкаралық несие – бұл коммерциялық банктердің бір-біріне беретін
несиелері.
Банкаралық несие бұл ... ... ... өте ... болып табылады.
Банкаралық несиенің негізін банкаралық депозиттер құрайды. Банкаралық
депозиттер – бұл ... ... ... ... ... емес ... бір ... Ұлттық банктің коммрециялық
банктерге қысқа мерзімді өтімділігін қолдап отыру мақсатында ... ... ... жатқызуға болады: овернайт(бір түндік) және
овердрафт.
Овернайт – ... ... ... корреспонденттік шотында
дебеттік қалдықтың пайда болуына байланысты бір түнге берілетін несие.
Мысалға. Оны ... ... ... ... ... ... ... тура
келеді. Кей жағдайда, бұл несиені алу жұмыс аптасының ... күні ... ... түссе, онда несие келесі аптаның бірінші күні қайтарылуы тиіс.
Овернайт ... ... ҚР ... ... сыйақы мөлшерлемесін белгілейді.
«Овернайт» заемдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі – ҚР Ұлттық ... ... ... ... ҚР ... ... ... бойынша есеп айырысуды дебеттік қалдықпен аяқтауы барысында бір
түнге берілетін заемдары бойынша қолданылады.
Овердрафт – ... ... күні ... ... ... банкте ашқан
корреспонденттік шотында уақытша қаражат жоқтығына ... ... ... ... мен ... жасау мақсатында берілетін
несие.
Овердрафт заемдары бойынша ҚР ... ... ... ... ... несиелер қысқа мерзімді. Ұлттық банк екінші деңгейдегі
банктерге бүгінгі күні орта және ұзақ мерзімде несиелерді бермейді.
Бағалы қағаздарды ... ... алу ... сату ... (РЕПО
операциясы) – қазыналық міндеттемелермен қамтамасыз етілетін қысқа мерзімді
займның түрін білдіреді.
Мұндағы ... ... ... яғни ол ... күні ... ала ... бағада, өзінің сатқан бағалы қағазын қайта сатып
алуды көздейді.
Банктердің мемлекеттің бағалы қағаздарымен жасайтын РЕПО және ... ... ... ... ... ҚР ... ... Ұлттық банктерде вексельдерді қайта есепке алу және несие беру ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің
ҚР Ұлттық банкке өздерінің вексельдерін кепілге бере отырып, ресурстар
тарту тәсілі.
ҚР Ұлттық ... ... ... есепке алуда ресми есептік
мөлшерлемені белгілейді.
Банктік ресурстарды тартудың жаңа бір формасына банктің ... ... ... тек ... вексельдерді ғана шығарады. Банк
вексельдерін шығарудағы артықшылықтарға:
• біріншіден, вексельді тауарлар мен көрсетілетін қызметтер ... ... ... ... ... ... алу ... кепілдік ретінде
жүреді;
• үшіншіден, вексельді жеке және заңды ... ... ... ... ... ... ... бесіншіден, вексельдер бойынша дисконт мөлшерлемесі жоғары;
• алтыншыдан, вексельдің заңды немесе жеке ... өту ... ... ... ... ... әр ... болады.
Коммерциялық банктер өздерінің меншікті капиталы мен банктік ресурстар
көлемін ұлғайту ... ... ... ... ... тартады.
Облигацияларды отандық тәжірибеде көбіне ірі коммерциялық банктер ... ... ... ... ... ... бір жағынан, банк
капиталын, екінші жағынан, оның ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... – банктің өтімділігін жақсарту.
2. ҚР Екінші деңгейлі ... ... ... ... АТФ банк мәліметтері негізінде талдау
2.1. Несиелеу түрлері
«АТФБанк» АҚ бөлшек сауда бизнесінің қаржы нарығында ... ... ... ... мен ... аса кең ... ұсына
алатын ірі, әмбебап банк ретіндегі орынға ие. Қаржы қызметтеріне – дәстүрлі
депозиттер, тұтынушылық, ипотекалық және автонесие беру, төлем ... және т.б. ... банк ... ... сауда бизнесінің дамуындағы стратегиясына
жауап береді. Оның негізгі, ұйытқы элементтерінің бірі өз ... ... ... ... ... түрін ұсына алатын бөлшек сауда
орталықтарын Республиканың барлық аймақтарында ашу. Қазіргі жағдайда банк
филиалдарының ... ... өнім ... ... және біртұтас
конкуренцияға төзімді тарифтер енгізілген.
Қазіргі уақытта банкте бизнес бағыты бойынша ... ... ... құру ... ... ... несие тәуекелін бақылау мен
басқару процесінде тәуекел-менеджмент бөлімшелерінің рөлі айтарлықтай өсті.
Банкте несие беру бойынша жиналған тәжірибе ... ... ... мен ... ... ... ... талаптарын ескере
отырып, жетілдірілген несие ... және ... ... ... 1 қаңтарынан банктің барлық ірі филиалдары мен еншілес
компанияларына, сонымен қатар «Энерго-банк» АҚ (Бішкек қ.), ... ... ... қ.) ... ... ... енгізілді. Филиалдар мен еншілес
компаниялардың тәуекел менеджерлері ... ... ... ... мен ... ... етеді және олар өз жұмыстары жайында
Тәуекел менеджмент департаментіне есеп ... ... ... қатар,
филиалдар мен еншілес компаниялардың тәуекел-менеджерлері ... ... ... өтетін бақылау іс-шараларына да жауапты.
Несие тәуекелін басқару Basel II ... ... ... ... ... Ішкі ... ... негізінде несие тәуекелдерін
басқаруға ары қарай өтудің дайындық жұмыстары жасалуда.
Несие мерзімінің өту деңгейінің артуы мен ... ... ... ... ... ... банктің несие қоржынына әсер ... ... ... ... әдістемесі сәтті енгізілген. Осы
тестілеудің нәтижелері банкке жағымсыз факторлардың салдарынан ... ... ... ... ... ... үшін ... клиенттермен өзара іс-әрекет жасаудың негізгі
қағидасы – ұзақ мерзімді өзара тиімді қарым-қатынас жасау және ең жоғары
деңгейдегі банк ... ... ... ... ... ... ... жылы «АТФБанк» АҚ өз клиенттері – ... ... ... еместерге әмбебап өнімдер мен қызметтердің барлық
түрлерін көрсетті. ... банк ... ... ... ... ... «АТФБанк» АҚ заңды тұлғаларға клиенттерге ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін қаржы қызметтерінің мына түрлерін көрсетті:
• Несие
• несиелік желі
• овердрафт;
• синдикатталған несие беру;
... ... ... ... кепілдіктер;
• вексельдік операциялар.
Несие өнімдері негізінен мына мақсаттарға берілді:
• қысқа мерзімді кассалық үзілістерді ... ... ... ... ... сипаттағы шығындарды жүзеге асыру (жұмыс істейтін өндірістерді
кеңейту, техникалық қайта жарақтандыру, қайта жаңарту);
• айналым ... ... ... ... жылы несие саясаты қысқа мерзімді де, сондай-ақ ұзақ ... ... ... ... ... ... ... алушылардың ағымдағы қызметін қаржыландыруға, оның ішінде ... ... ... ... ... отын және т.б. ... алуға
арналды. Ұзақ мерзімді несиелер – құрылыс салу, жетілдіру және қайта
жаңарту, ... ... ... ... ... алынды. Қарыз
алушылармен тұрақты және ұзақ мерзімді ынтымақтастық жасау мақсатында,
бұрынғыдай несие беру ... ... ... қарыз алушылар оның
негізінде алдын-ала ... ... ... кезең бойы несие
ресурстарын тартуға мүмкіндіктері болды.
Несие саясаты. Арасында республиканың ... ... ... ... және ... кәсіпорындар бар заңды тұлғаларға несие беру
«АТФБанк» АҚ дамуының басым бағыттарының бірі болып табылады. ... ... ... негізгі салаларын қаржылай қолдау, өнеркәсіптік,
құрылыс, сауда, ауыл ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық реформаларды қаржыландыру болып табылды.
Банк ... ... ... ретінде сенімді және өзін-өзі ... – банк ... ... қызметтер түрлерін белсенді
пайдаланатын қарыз алушылардың тұрақты ортасын қалыптастыруды мақсат тұтты.
Қарызға берілген ... ... ... кепілдіктен басқа,
банктің несие беру стратегиясы есеп беріліп отырған жылы ірі бизнеске ... және ... ... мен ... сатуға бағытталған орта және
шағын бизнес кәсіпорындарына несие беру ... екі ... ... ... ... жылы несие беру ісінің негізгі міндеттерінің бірі ... ... ... қатынастар субъектілері, қарыз алушылардың салалық
тиесілігі, несие беру мерзімі мен ұсынылған қамтамасыз ету ... ... ... ... Бұл ... несие алуға берілген өтінімдерді алдын
ала мұқият іріктеу, қарыз алушыларды және ... ... ... несие төленетін бүкіл мерзімде қарыз алушылардың қаржылық ахуалы
өзгерісінің мониторингі, проблема туындайтын несиелердің ... ... ... мен ... өтеу ... ... ... сондай-ақ несие
берілетін әрбір кезеңде тәуекелдерді бақылаудың қазіргі бар жүйелі жолмен
шешілді.
Ресурстық базаны кеңейту банкке ... ... ... бөлігін
несие беруге бағдарлауға мүмкіндік берді. Экономиканың ... ... ... ... ... ... ... болды. Бір жағынын, бұл
кәсіпорындардың негізгі құралдарды сатып алуға да, ... ... ... үшін өндірістік белсенділікті қаржыландыру мақсатында
несиелерге сұранысының артуын білдіреді. Екінші ... бұл – ... ... ... ... банктің ресурстар мөлшерінің кеңеюі
мен жеделдігінің артуынан, ... ... ... ... ... негізгі бөлігінің кәсіпорындарына ... ... ... кемуінен несие беру жөніндегі ұсыныстардың көбеюі.
Корпоративтік несие беру. 2007 ... 1 ... ... ... ... ... ... беру департаменті, филиалдардағы
корпоративтік несие беру бөлімшелері) ... ... ... қалдығы 355
641 161 мың теңгені құрады.
2006 жылғы 1 қаңтармен ... (184 619 624 мың ... ... ... ... ... артуы байқалады (өсу 92,6 %).
2006 жылы банктің жалпы несие қоржынындағы корпоративтік несиелердің үлесі
4,9%-ға ... ... ... ... ... несие қоржынындағы
филиалдардың корпоративтік несиелерінің үлесі 72 539 987 мың ... 21%-ды ... ең ірі және ... ... ... инвестициялық ахуалмен
сипатталатын, жергілікті әкімшіліктер инвесторлар мен ... ... ... ... ... ... асырды. Осы аймақтардың
арасында ОҚО, Қостанай, Астана, Ақтөбе, ШҚО, Тараз, Атырау, Қарағанды (3 -
суретте) ... ... 2.1. ... 2007 жылғы 1 қаңтардағы
жағдайы бойынша несие қоржыны
Диаграммадан филиалдардың корпоративтік несие бойынша несие қоржынының
72,4%-ы 6 аймақтың үлесінде ... ... Ең ... ... ... ОҚО ... Ақтөбе (11,81%), Қостанай (8.59%), ШҚО(7,90%),
Атырау (7,74%) қалалары иеленеді.
Сурет2.2. Филиалдардың ... ... ... ... ... ... ... салалары бойынша несие салымдары құрылымында белгілі
өзгерістер пайда ... 2006 жылы ... ... ... ... корпоративтік блогы мына салалардағы ... ... ... олар ... ... корпоративтік блогының
несие қоржынының құрылымында 2007 ... 1 ... ... ... ... келеді:
Сурет 2.3. Жобаларды 2007 жылғы қаржыландыру үлесі
Несиелердің ең ... ... ... ... құрылыс пен тамақ
өнеркәсібі салаларына келеді, бұл осы ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Шағын және орта бизнес кәсіпорындарына несие беру. 2006 жылы, өткен
жылдардағыдай, несие беру саласының негізгі стратегиялық ... ... және орта ... ... ... одан әрі ... ... табылды, атап
айқанда несие қоржынын басқарудың жоғары сапасын сақтай отырып, қарыз алуға
берілген ... ... ... және беру ... ... ШОБ ... орта бизнес) бөлімшелерінің несие қоржынын едәуір ... ... ... мен ... ... ... ... және орта
бизнеске несие беруді одан әрі дамыту.
Банк 2006 жылы шағын және орта ... ... ... 16 ... астам несие берді. Бұл ретте ШОБ бөлімшелері Қарыз алушыларының салалық
тиесілігін талдау несиелердің ең қомақты бөлігі сауда және ... ... (2006 жылы ... ... ... 40%-дан астамы) келетінін
көрсетті. Сондай-ақ Қазақстанның ірі қалаларында (Алматы, Астана және ... ... ... ... және жоспарланған құрылыс жұмыстарының
едәуір мөлшеріне (2005 жылмен салыстырғанда 3 есе ... ... ... ... ... ... жөніндегі мемлекеттік саясатқа байланысты
туындаған ауыл ... және ... ... түрлеріне (жеңіл
өнеркәсіп, тамақ өнеркәсібі және т.б.) ... ... ... ... 2.4. ... ... ... несие қоржының үлесі
Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне тән ерекшелік – ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Нәтижесінде 2006 жылы халыққа ұлттық валютада берілген ... ... ... ... және 4 есе өсті және 2006 ... соңында шетел
валютасында берілген несие ... 2 есе ... 2006 жылы ... ... мөлшері өткен жылмен салыстырғанда 3 еседен астам
артты.
Банкінің даму стратегиясына ... ШОБ ... 2006 жылы ... ... ... ... ... ШОБ субъектілеріне несие беру
жөніндегі қызметтерді жылдам, оңтайлы және ... ... ... ... ... базасын кеңейту есебінен ШОБ несиеқоржынын молайту жөніндегі
жұмыс мөлшері орындалды.
Тұтынушылық несие беру. 2006 жылы банк жеке ... ... яғни ... мүлік, автокөліктер, ұзақ қолданылатын тауар
алуға, оқуға, емделуге, салтанатты ... ... ... ... және өзге де ... несие алу бағдарламасын жақсарту
жұмыстарын жалғастырды. Банк ... ... ... жаңа ... ... автокөліктерді алуға берілетін несие, компания
қызметкерлерінің тұтынушылық мақсаттағы ... ... ... ... ... «АТФБанк» АҚ төлем карточкалары арқылы
берілуі, «Сентрас ... АҚ ... ... ... ... қорларының жарнашыларына – Алматы ... ... ... ... ... 2.5. Тұтыну несиесінің серпін диаграммасы
Банк 2005-2007 жылдарға ... ҚР ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысын дамыту бағдарламасын ... ... ... іске ... «Қазақстан ипотекалық
компаниясы» АҚ және «Қазақстандық ипотекалық несиелерді ... ... ... ... ... жалғастыруда.
2006 жылы банк жетекші құрылыс компанияларымен біріге отырып, салынып
жатқан жылжымайтын мүлікті сатып алу үшін жеке ... ... ... біраз жетістіктерге жетті. Қазіргі таңда банк тарапынан танымал
құрылыс компанияларының - ... ... ... ... Center ... «Сәт ... «MAG», ... «Алуан-АС», «Ақтөбе
орталық», «Еурополис» және тағы ... ... ... ... ... қол ... ... ипотекалық қоржын тұтыну қарыздарының жалпы
қоржынының 73%-ын ... 2005 ... ... 2006 жылы ... несие беруі 2,6 есеге артты.
2005 жылдан бастап, банк өз серіктесі болып табылатын: ... ... ... ... ... ... Ато» ҚМҚ ... көлік салондарынан автокөліктерді төмендетілген сыйақы мөлшерлемесі
бойынша несиеге беру ... іске ... ... ... үшін ... алуды жеңілдету мақсатында банк жеке тұлғаларға
берілген қарыздың сыйақы ... ... ... ... ... және ... беру шарттарының қолайлырақ болуына
бағытталған іс-шараларын жүргізуде. ... ... 2005 ... ... ... ... өлшемі 0,4%-ға төмендетіліп,
2006 жылы 13,9%-ды құрады. Өтініштерді қарау және ... беру ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын төлеуде несие
алушы айыппұл төлемейтін болды.
Сонымен қатар, «АТФ-Скоростной» тұрғындардың жаңа ... ... аса ... ... ... байқалады, себебі бұл
бағдарлама клиенттерге аса қысқа мерзімге несие алуға мүмкіндік береді.
01.01.2007 жылы банктің несие ... ... ... ... ... ... ... банктің тұтынушылық несие беруі бойынша несие
қоржыны 70 620 255 мың теңгені құрады, ... саны – 27 ... ... ... сәйкес банк алдағы уақытта тұрғындарды
жоғары сапалы қызмет көрсетумен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... клиент көңілінен шығатын
жаңа өнімдер дайындауға ерекше назар аударуды көздейді.
2.2. Депозиттік ресурстарын талдау
Клиенттердің ақшалай ресурстарын белгіленген ... ... ... ... ... ең ... ... бірі болып табылады.
Банк депозиттік базаны ... ... ... ... ... нормаларын ескере отырып ... Банк ... ... ... қабылданған стандарттардың негізінде
қалыптастырады, мұның өзі банк міндеттемелерінің негізінен ... ... ... ... түсу ... ... байланысты, ішкі
ресурстарды тарту саясатын жүргізуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... сыйақы
(мүдде) мөлшерлемелерін және жинақтарды тарту әдістерін ұтымды реттеу,
депозиттерді сақтау мерзімдерін ... ... ... аясын
кеңейту, маркетингтік жаңа өзгерістер енгізу, клиенттерге қызмет көрсетудің
технологиялық ... ... ... ... іске ... ресурстар қоржынын (жедел депозиттерді) қалыптастыру кезінде
Банктің негізгі міндеті клиенттердің жинақ шоттарындағы ақшаның ... ... ... ... ... клиенттердің бос ақшалай қаражаттарын салымдарға тарту процесіне
жәрдемдесу және ... ... ... ... кіріс алу
үшін жағдай жасау;
• банк өтімділігінің қажетті деңгейін сақтау;
• әр түрлі депозиттердің сәйкестігі мен диверсификациясын ... ... ... және ... ... ... мен мерзімдері
арасындағы өзара байланысты және өзара келісуін қолдау;
• бос ақшалай қаражаттарды сыйақы мөлшерлемесі бойынша салымдарға ... ... ... ... ... 2.6. Депозиттер қоржынының диаграммасы
• оңтайлы пайыздық саясат жүргізу;
• тартылған ресурстар бойынша пайыздық ... ... ... мен ... ... іздестіру;
• депозиттік желі бөлігінде банк қызметтерін дамыту және ... ... ... мен ... ... мәдениетін арттыру.
Салымдар бойынша сыйақы (мүдде) мөлшерлемесі депозиттердің түрлері,
сомалары мен ... ... ... ... ... сомасы мен
оны сақтау мерзімі артса, бекітілген мөлшерді сыйақы ... ... ... ... ... депозиттер бойынша сыйақы ... ... ... ... санатқа жатқызылған және
ағымдағы банк шоттарындағы ... ... әрі ... банк ... ай ... мөлшерлеме бойынша сыйақы шекті мөлшерге байланысты
көзделген. Мысалы, жүз миллион ... тең ... ... ... ... жүргізіледі, шекті мөлшерге байланысты мөлшерлеме ... ... ... 1,5% дейін, валютамен – 0,2%-дан 1%-ға дейін
есептеледі.
Тартылған ... ... ... депозиттік қоржынның жалпы мөлшері 2005
жылмен салыстырғанда 72,6%-ға немесе 2,659,535,025.00 мың ... ... ... ... ... ... ... талап етілгенге
дейін салымдарын құрайды. Тартылған ақшаның жалпы мөлшерінің өсу процесі
заңды тұлғалардың ... ... ... салымдарындағы қалдықтарының
едәуір артуына байланысты екендігі байқалды, олар 2005
жылмен салыстырғанда 2,022,148,665,00 мың ... ... ... ... ... ... валютасындағы депозиттер 2005 ... ... ... ... депозиттерге қатысты айтатын болсақ,
олар 637,386,360.00 мың ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша депозиттердің өсу серпіні заңды
тұлға клиенттерінің бос ақша ... ... ... ... қалыптасты. Бұл ретте 2005 жылы депозиттердің жалпы сомасының
16,2%-ын пайызын құраған шетел валютасындағы депозиттердің сомасы 2006 ... ... ... сомасының 24,4%-ын құрады. Сонымен бірге, өткен
есептік жылдағыдай депозиттердің негізгі үлесін ... ... ... ... құрайды.
2006 жылы депозиттер құрылымында орын алған ... ... ... ақшаның шоғырлану процесін көрсетті, мұның өзі
республиканың қаржы нарығында қазақстандық теңгенің күшеюімен дәлелденеді
2007 жылы банк ... ... ... ... резиденттер мен
резидент еместерге ... ... ... шеңберінде
операциялық қызмет көрсету жөніндегі банк ... ... ... ... ... ... мына негізгі бағыттарда
жүргізілді:
• Тариф саясатының айқын механизмін әзірлеу, клиенттің белсенділігінің
және берілетін ... ... ... ... құру, Банктің
тұрақты клиенттерімен адал қарым-қатынас жасау механизмін енгізу,
қазіргі бар ... ... ... жүйе ... ... әзірлеу.
• Жаңа өнімдер енгізу және «жылдамдық, қарапайымдылық, сапа» ... ... ... ... АТФ банк ... ашылатын орынның ауқымына қарамастан, жаңадан
ашылатын
Сурет 2.7. Корпоративтік қоржындағы ... мен ... ... ... «АТФБизнес» жаңа орындарына заңды тұлға клиенттерге әрқашанда жоғары
қызмет көрсетуді қамтамасыз етуді ... ... ... ... ... 2.8. ... ... тұлғалардың депозиттері. Банк үшін клиенттердің мүддесін қорғау
бәрінен жоғары болып табылады. Клиентпен ... ... банк ... ұзақ мерзімді ынтымақтастық» ұстанымына сүйенеді. Аталған
ұстаным әр клиентке жеке қызмет көрсету және оның ... ... ... ... ... ... ... ескеріп іске асырылады.
Бұған АТФБанктің оңтайлы депозиттік саясаты мысал бола ... ... ... – әр салымшыға жеке қызмет көрсету, нарықтық пайыздық
мөлшерлемелері және мерзімінің әртүрлілігі.
Бүгінгі ... банк ... ... ... – жинақ
ақшаның сақталуына және көбейтілуіне, кірістің ұлғаюына ... ... жылы банк ... ... ... ... АТФ ... «АТФ
Классик», «АТФ Капитал», «АТФ Престиж», «АТФ Комфорт» және ... Бұл ... ... ... жеңілдіктер ұсынды:
депозиттің бір валютадан екінші валютаға сыйақыны ... ... және ... ... ... ... ... 2.9. Несие қоржынының құрылымы
Жүргізілген жұмыс нәтижелері диаграммада депозиттерді жұмылдырудың
өзгерісі арқылы ... ... ... ... ... бір ... бұрынғыдан 3 есе өскен. Банк жеке тұлғалардың салымы
нарығында 6-шы ... ... 2.10. ... жедел салымдарының өсу серпіні
2.3. Депозиттік емес ресурстарын талдау
National City Bank АҚШ ... ... ... ... корпорациясының (ЖШИК) кепілдемесімен «АТФ Банкі» АҚ-ына 7
жылға 30 млн. АҚШ доллары көлемінде несие берді. Ол ... кіші және ... ... ... Бұл туралы АТФ Банктің баспасөз қызметі
мәлімдеді, деп ... ... 1995 жылы ... «АТФ ... ... ... банк ... жетекшілердің бірі. Банк лизинг
қызметі, зейнетақымен қамтамасыз ету, қаржы ... ... ... ... ... болып саналады. Ол халықаралық Moody’s - «Ваa2»,
Standard and Poor’s - «ВВ+» и Fitch Ratings - «BBB+» ... ... және ... ... ... ортақ келісім негізінде
жұмыс жасайды.
Отандық «АТФ ... АҚ ... «Bank Austria ... өтеу ... 7 ... 100 млн. АҚШ доллары көлемінде субординарлық
займ алды.
Бұл займның негізгі бөлігі бұған ... ұзақ ... ... бөлінбек. Банктің 100 пайыз акциясы аталған шетелдік банкке
сатылып кеткеніне қарамастан отандық қаржы институтының ұстанған бағыты ... ... еш ... ... Сондықтан банктің қаржының ... ... ... ... ... ... ... дейін тартылған шетелдік қаржыдан басты ерекшелігі –
оның жылдық ... ... ... ... Сол ... ... қожайындар осындай мөлшерде қаржы бөлу ... АТФ ... ... ... ... ... қызмет көрсету сапасына да әсер
етпек.
3.Коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын қалыптастыруды жетілдіру
жолдары
3.1. Меншікті капиталдың ... және ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығына тікелей қызмет
көрсететін және коммерциялық негізінде кең ... ... ... ... банктік мекемелер тарабынан ... ... ... және жеке ... ... ... ... банктер
деген жалпы атпен біріктіріледі.
«Коммерциялық банк» термині банк ісінің ертеректегі даму ... ... ... ... ... мен төлемдеріне қызмет
көрсетуі барысында пайда болды. ... ... ... ... ... және басқа салалардың дамуымен банктер экономиканың
өзге де ... ... ... ... да ... ... ... бастапқы мағынасын біртіндеп жоғалтты. Ол банктің «іскер» деген
сипатын білдіреді, оның ... ... ... ... түрлеріне
қызмет көрсетуі олардың қызметтерінің саласына ... ... ...... ... ... ... мен қызмет
көрсететін несиелік мекемелердің тобын білдіреді.
Уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтау – коммерциялық банктердің
алғашқы ... ... Бұл ... ... ... ... ... қаржаттардан тұрады. Меншікті капитал – ... ... ... және ... ... бірақ ол оның барлық
ресурстарының тек 10%-ын ... ... ... ... ... ... ... капиталдың төменгі деңгейі болуы
мынадай жағдайлармен ...... ... ... қаржы делдалы ретінде басқа кәсіпорындардың, мекемелердің және
халықтың уақытша бос қаражаттар сомасын депозит ... ... ... ... тиімді басқарады, сондай-ақ олардың қауіпсіздігін
қамтамасыз ... және ... ... қарызды қарыз алушыға ұсынады.
Екіншіден, депозиттерді ... ... ... ... ... ... кері алу ... төмендетеді. Үшіншіден, банктерге
тартылатын депозиттер басқа кәсіпорындардың материалдық объектілеріне
орналастырылған активтеріне ... ... ... және ... оңай
өткізіледі.
Осы жоғарыда көрсетілген жағдайларға байланысты коммерциялық банктерге
басқа кәсіпорындармен салыстырғанда ... ... ... аз ... да өз ... ... ... және дұрыс
қызмет етуіне мүмкіндік береді. Ең алдымен меншікті ... банк ... үшін ... ... ... ... ... сатып алу және
еңбекақыны төлеу, сондай-ақ банктік операцияларды дамытудың ... ... ... үшін ... Меншікті капитал – банктің
қорғаныс кепілдік қоры, осы сипатты ... ... ... ... қор болып табылады, банктің тұрақтылығы мен оның ... ... ету үшін ... қаражаттар құрылымында оның рөлі
өте зор.
Жоғарыда айтылып өткендей, банктер өздерінің ... ... ... үшін ... ... ... жоғары бөлігін
пайдаланады, сондай-ақ банктер өз клиенттерінің уақытша бос ... ... ... ... осы ... негізгі бөлігін
депозиттер құрайды. Депозит деп – банктің ... ... ... ... және мерзімсіз салымдарының барлығы айтылады. Банктердің
ақшалай қаражаттарды салымдарға ... және ... ... табу ... ... ... ... деп аталады. Осылардың
негізінде коммерциялық банктердің кредиттік ресурстарының негізгі бөлігі
құралады.
Кеңес ... ... ... ... басқару
мәселелеріне назар аударылған жоқ. Банк ... ... ... ... ... ... мен ... ерекшелігіне
байланысты қарыз беруді қамтамасыз ету міндеттері орындарына ... ... ... ... мен ... ... баланстары КСРО Мемлекеттік
банкісінің бөлімшелерімен құрастырылған, қарыздық қор кезегінде КСРО
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ол республикалық кеңселер бойынша кредиттік жоспар негізінде бөлінген,
ал республикалық – облыстық кеңселер бойынша, облыстық бөлімшелер ... ... ... ... ... төменгі мекемелері пассивтік
операциялармен айналыспаған. Осы себептерге байланысты елде ... ... ... ... ... теориясының
жасалмағандығынан біз шетел тәжірибесіне назар аудара аламыз. ... ... ... акционерлік компаниялар, жеке кәсіпорындар,
коммерциялық емес ұйымдар, үкіметтік мекемелер, мемлекеттік кәсіпорындар,
жергілікті билік ... ... ... ... ... Бұл ... ... түсіндіріледі. Біріншіден, банктер
салымдардың үлкен сенімділігін ... ... ... салымшылар өз
салымдарын кез келген уақытта қайтаруды талап етіп қана қоймай, одан асатын
сомада ... ала ... ... бұл ... табыс әкеледі.
Коммерциялық банктердің несие жүйесін дамытуда аса ... ... ... ... тұр:
– экономикада қаржылық делдалдықтың ... ... ... территориясында банк несиесінің
қолжетімді болуын қамтамасыз ету,
... ... ... ... ... ... ... қолдау көрсету,
– экономиканы құрылымдық жағынан қайта құруға ықпал жасау,
негізгі қорларды жаңарту, жоғары технологиялы ... ... ... ... ипотекалық несие көлемін кеңейту,
– мемлекеттік инфляцияға қарсы ... ... ... жасау,
– банктерді қайта қаржыландыру және олардың ... ... ... ... өз ... ... ... болатын тәуекелдерді
басқарудың тиімділігін көтеру,
– аймақтардағы орташа және шағын банктердің қызметін дамытуға
ықпал ... ... ... ... Қазақстан. 1993. 13 қараша.
2. Қазақстан Республикасы Ұлттык Банк ... 2001 жылы ... ... ... ақша белгісі — тиын акща айналымынан
алынды. (Қараныз: Егемен Қазакстан. 2001. 29 наурыз).
3. Ақша ... ... ... ... ... және ... бекітілген ақшаның жүзеге асуының ұйымдастыру нысаны болып
табылады. Қараңыз: Хусбяков А.И. Финансовое ... ... ... Жеті ... ... ... банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1995.
5. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — ... ... ... С.Б. ... банктердің операциялары. — Алматы: ... ... ... и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. —
Алматы: Ирбис, 2000.
8. Гвоздев Б.З. ... — М.: ... ... и ... ... ... ... несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — ... ... ... ... банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и
статистика, 1999.
11. Шеденов О. ... ... ... ... ... 2005. – 680 б
12. Қазақстан Республикасының 2010 ... ... ... даму
жоспары. «Елорда» - 2002 ж 159 – 161 б
-----------------------
Несие үлгісі
Ұлттық
Халықаралық
Ақшалай
Ақшалай
Тауарлық
Банктік
Тауарлық
Коммерциялық
Мемлекеттік
Аралас
Тұтынушылық
Ипотекалық
Лизингтік
Тұтынушылық
Коммерциялық банктер
Мемлекеттік: Қазақстан Даму банкі, мерзімді ... ақша ... ... ... ... ... ... инвестициялық,
инновациялық, зейнетақы, сақтандыру, лизингтік қорлар және т.б.
Қазпошта және оның ... ... ... банк ... ... (эмиссиялық банкі)
Мамандандырылған қаржы-несие мекемелері
Банк жүйесі
Қазақстанның несие жүйесі

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын орналастыру тәжірибесін талдау ("АТФ" АҚ мысалында)47 бет
Банкінің атқаратын функциясы және мәні33 бет
Қазіргі жағдайдағы коммерциялық банктерді басқару тиімділігі73 бет
Қазақстан Республикасының Коммерциялық банктерінің несиелік ресурстарын қалыптастырудағы депозиттер107 бет
Банктің несиелік ресурстарын басқару,оларды қалыптастыру мен орналастыру тәртібі73 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
«Қаржы ресурстарының түсінігі және экономикалық мәні »29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь