Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4

1. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың
теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5 1.1. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың маңызы
мен қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5 1.2. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау әдістемесі ... ... ... ... ... ... ..7

2. Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін
талдау тәжірбиесі («Қазақстан Халық банкі» АҚ.ның мәліметтеріне
сүйене отырып) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.1. Клиенттерге несие беру процесін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 16
2.2. Қарыз алушы жеке тұлғаның несиелік қабілетін талдаудың
әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
2.3. Қарыз алушы заңды тұлғаның несиелік қабілетін талдау ... ... ... ... ... ...35

3. Қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін бағалауды жетілдіру
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
3.1. Клиенттің несиелік қабілетін бағалаудың шетелдік тәжірбиелері ... ... ..53
3.2. Несиелік бюро . қарыз алушының несиелік қабілетін талдаудың
жетілдіру құралы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
3.3. Қазақстан Республикасында несиелік бюроның банк клиенттерінің
несиелік қабілітін бағалаудағы ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..76

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78
КІРІСПЕ

“Қазақстан бүгінгі таңда әлемнің бәсекеге барынша қабілетті әрі серпінді дамып келе жатқан мемлекеттедің қатарына қарай қадам басқалы тұр. Себебі, біз Қазақстанның жаһандық экономикалық үрістерге сәйкес дамып келе жатқан ел болуын қалаймыз. Әлемдегі жасалған жаңа мен озық атаулыны бойына сіңірген, дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да болса өзіне лайық орнын иемденген, әрі жаңа экономикалық жағдайларға жылдам бейімделген ел болуын қалаймыз. Сондай-ақ Қазақстан көп тарапты халықаралық экономкалық жобаларға белсене қатыса алады, катысуға тиіс те”. Міне, осы аталған ғаламат процестерге Қазақстан экономикасы саласының жетекші буыны болғандықтан, коммерциялық банктер ықпал етуге міндетті.
Бүгінгі таңда Коммерциялық банктер несиелеу процесінде, нарық қатынасытарының қалыптасуына, қоғамдық өндірістің тиімділігін көтеруге, Қазақстан Республикасы егеменді мемлекетінің экономикасы мен қаржылық жағдайын нығыйтуға, айналымда ақша массасының негізсіз өсуін шектеуге, инфляция процесін болдырмауға және ұлттық валютаны (теңге) нығаюытуға міндетті. Коммерциялық банктер несиелерді өндірістің тиімділігін, оның ғылыми-техникалық деңгейін көтеруге, өнімнің жаңа сапасы жоғары түрлерін шығаруды ынталандыруға, тұрғындарға әр түрлі қызмет көрсетуге, тауарларды халық және экспортқа өндіруге байланысты мақсаттар мен шаралар үшін береді. Несие – бұл белгілі мерзімге пайызбен қоса қайтару шартымен ақшалай қаржы беру , ол несиенің өтеу мерзімін ұзарту және қарыз алушының несие міндеттемесін сатып алу түрінде беріледі.
Банк несиелерді қайтарымдылық, жеделділік, тиімділік қағидаларын қатаң сақтай отырып, несиелерді мақсатты пайдалану мен заңда қарастырылған және екі жақпен келісілген жағдайда коммерциялық негізде береді. Кез келген банк қызметінің табыстылығы сол банк берген несиелерінің сапасына, яғни оның қайтарымдылық дәрежесіне тікелей байланысты. Несиенің уақытылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне итермелейді. Сондақтан да банктер несиелік тәуекелдерді басқару шараларымен уақытылы айналысып отыру тиіс.
Несиелік тәуекел – қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша негізгі қарызын немесе оған есептелген сыйақысын өз уқытында қайтара алмауына байланысты банкнің зиян шегуін сипаттайды. Сондықтанда банк қарыз алушыларға несие бермес бұрын оның несиелік қабілетн анықтап алу қажет. Қарыз алушылардың несиелік қабілетін анықтау – ол әр банктің өзінің несиелік саясатына және банктің клиентурасына байланысты болып келеді.
Қарыз алушының несие қабілеті – қарыз алушының алған несиесі бойынша қарызды уақытылы және толық көлемде қайтару қабілетін бағалаумен сиптталады. Несиені қайтара алмау тәулекелі көптеген факторлардың әсерінен болуы мүмкін, сондықтан да банк клиентке несие беруге шешім қабылдаудан бұрын оның несиелік қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш банк өтімділігіне ықпал етеді.
Қарыз алушының несиелік қабілетіне талдау жасау барысында мынандай факторлар есепке алынады:
1. Несиеге қатысты қабілеттілігі. Қарыз алушыға несиені бере отырып, қарыз алушының атынан шығытын тұлғаның құқықтық қуатын анықтайтын Жарғысы және нұсқауымен танысуға тиіс;
2. Қарыз алушының іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті беделі деп қарыз алушының қарызды қайтаруға дайындығын ғана түсінбейді, сандай-ақ келісімшартқа байланысты міндеттемелерді орындауы түсіндіріледі;
3. Табыс алу қабілеті. Банк қарыз алушының несиені қайтаруға жеткілікті қаражатты табу қабілетіне баға беруі қажет.
Қарыз алушының табыс алу қабілетін анықтау барысында сату көлеміне баға шығындарына, шығыстарына әсер ететін факторлар есепке алынады. Бұл факторларға: қарыз алушы кәсіпорынның орналасқан жері, оның тауарлары мен қызметтерінің сапасы, шикізат құны, қызметкерлерінің біліктілігі жатады Несиелеудегі шетелдік тәжірибеде бұл факторларға қоса жарнамалау тиімділігі, бәсеке сияқты факторлар ескеріледі.
Жоғарыда айтылғандардан кейін, берілген тақырыптың актуальдылығы болып банктердің негізгі қызметтерінің бірі несиелік операция болып табылатындықтан, ал несиелік ресурстарға қазіргі кезде қатты сұраныс өскендіктен, банктерге несиелік тәуекелдерден сақтану және төмендету мақсатында міндетті түрде қарыз алушының несиелік қабілетінің әдістемелерін жаңарту қажет.
Берілген тақырыпты зерттеу мақсаты болып қарыз алушының несие қабілетін талдаудың теориялық және тәжірибелік негізін оқып үйрену болып табылады.
Қойылған мақсатқа байланысты мәселелерді келесі кезендермен шешу қажет:
1) қарыз алушының несие қабілетін бағалаудың қажетті және маңызды сұрақтарды қарастыру;
2) қарыз алушының қаржылық жағдайын талдаудың әдістерін зерттеу;
3) Қазақстан Республикасында және шетелдерде пайдаланылатын қарыз алушының несие қабілітін бағалау әдістерін қарастыру;
4) қарыз алушының несие қабілетін бағалау бойынша жобаларды қарастыру;
5) шетелдердегі несие бюроларын құру әдістерін зерттеу және оның Қазақстан Республикасында бейімделу мүмкіндігі.
Қарыз алушының несие қаблетін талдау бойынша зерттеу объектісі болып “Қазақстан Халық Банкі”АҚ-ның қызметі болып табылады. Зерттеу тақырыбы несиелендіру процесінде туындалатын қарыз алушы мен банк арасындағы экономикалық қатынастардың жиынтығы болып табылады.
Диплом жұмысын жазудың методологиялық негізі болып Қазақстан Республикасының заңдары, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкісінің нормативтік нұсқаулары, “Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ның несиелік саясаты мен ережелері, Қазақстан Республикасының статистика бойынша агенттігінің мәліметтері.Теориялық негізі болып несиелендіруді ұйымдастыру сұрақтары бойынша шетелдік және отандық ғалымдардың ғылыми еңбектері табылады.
Диплом жұмысының құрылымы кіріспені, үш тарауды, қорытындыны, қолданылған әдебиеттердің тізімі және қосымшаларды қамтиды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «Салық және басқа да бюжетке төленетін міндетті төлемдер туралы» № 2235 2005 ж.
2. Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау туралы Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
3. «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР-сы заңы № 281-1 10.06.98 ж. №415-2 13.05.2003ж.
4. «Жеке кәсіпкерлік туралы» ҚР-сының заңы. №276 24.12.2004ж.
5. «Несиелік бюролар және несиелік тарихты қалыптастыру туралы» ҚР-сының заңы №573-2 06.07.2004ж.
6. «Банкротық туралы» ҚР-сының заңы №427-2 03.06.2003ж.
7. «Ұлттық банк туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар Жарлығы, 1995 жыл 30 наурыздағы № 2155
8. «Банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар Жарлығы, № 2444 01.12.2005ж.
9. «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциалдық нормативтер туралы»№ 213 қаулысы 03.06.02ж.
10. «Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелді басқару және ішкі басқару жүйесінің болуына қойылатын талаптар туралы» № 434 06.12.03ж
11. Правила предоставления займов физическим лицам в АО «Народный банк Казахстана» №389 15.09.2005 г. 13.01.2006 г.
12. Банковсое дело / Под ред. Белоглазовой Г.Н., Кроливецкой Л.Н. – СПб.: Питер, 2002.
13. Банковсое дело / Под ред. Колесникова В.И. – М.: Финансы истатистика, 2000.
14. Банковсое дело / Под ред. Коробовой Г.Г. – М.: Финасы и статистика, 2000.
15. Банковсое дело / Под ред. Лаврушин О.И. – М.: Финансы и статистика, 2000.
16. Банковсое дело / Под ред. Сейткасымова Г.С. – Алматы: Қаржы-Қаражат, 1998.
17. Давлетов М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстана. Алматы: Қаржы-Қаражат, 2000.
18. Давлетов М.Ш:, Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. А.: Экономика, 2001.
29. Калиев Г.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстана. Алматы: Қаржы-Қаражат, 2000.
20. Көшенова Б.А. Ақша, Несие, Банктер, Валюталық қатынастар. – Алматы: Экономика, 2000.
21. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. – Алматы: ИздатМаркет, 2004.
22. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. – М.: ИКЦ ДИС, 1997.
23. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік. – Алматы: Сөздік-Словарь, 2004.
24. Воронин Д.В. Устойчивость банковской систем, роль кредитных бюро. // Банковсое дело,№ 10, 2005г.
25. Куштуев А.А. Использование показателей финансовой устойчивости при анализе кредитоспособноти клиентов банка. // Деньги и кредит, № 1, 2005.
26. Кредитное бюро – мост между кредиторами и заемщиками, интеью с Анваром Ахмедовым, Натальей Пирожковой и Владимиром Ивлевым // Рынок ценных бумаг Казахстана, № 14, 2005г.
27. Напольских М.А. Скоринговый метод оценки кредитоспособности частных лиц. // Банки Казахстана, № 4, 2005.
28. Рамазанов С. Скоринговое кредитование в Казахстане. // Банки Казахстана, № 5, 2004.
29. Кредитная политика АО «Народный Банк Казахстана»
30. www.halykbank.kz.
        
        Мазмұны
Кіріспе
........................................................................
............................................ 3-4
1. Қарыз алушының несиелік ... ... 1.1. ... ... ... ... маңызы
мен ... 1.2. ... ... ... қабілетін бағалау
әдістемесі..........................7
2. Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін
талдау тәжірбиесі («Қазақстан Халық банкі» АҚ-ның ... ... ... беру ... ... Қарыз алушы жеке тұлғаның несиелік қабілетін талдаудың
әдістемесі..............................................................
........................................22
2.3. ... ... ... ... ... ... Қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін бағалауды жетілдіру
жолдары..................................................................
............................................53
3.1. Клиенттің несиелік ... ... ... Несиелік бюро – қарыз алушының несиелік қабілетін ... ... ... ... несиелік бюроның банк клиенттерінің
несиелік ... ... ... ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті әрі
серпінді дамып келе жатқан мемлекеттедің қатарына қарай ... ... ... біз ... ... ... үрістерге сәйкес дамып келе
жатқан ел болуын қалаймыз. Әлемдегі жасалған жаңа мен озық ... ... ... ... ... да ... өзіне лайық орнын
иемденген, әрі жаңа экономикалық жағдайларға ... ... ел ... ... Қазақстан көп тарапты халықаралық экономкалық жобаларға
белсене қатыса ... ... тиіс те”. ... осы ... ғаламат
процестерге Қазақстан экономикасы саласының жетекші буыны ... ... ... ... ... таңда Коммерциялық банктер несиелеу ... ... ... ... ... ... көтеруге,
Қазақстан Республикасы егеменді мемлекетінің экономикасы мен қаржылық
жағдайын нығыйтуға, ... ақша ... ... ... ... процесін болдырмауға және ұлттық валютаны (теңге) нығаюытуға
міндетті. Коммерциялық ... ... ... тиімділігін, оның
ғылыми-техникалық деңгейін көтеруге, өнімнің жаңа сапасы жоғары түрлерін
шығаруды ... ... әр ... ... ... ... және экспортқа өндіруге байланысты мақсаттар мен шаралар үшін ... – бұл ... ... ... қоса ... шартымен ақшалай қаржы
беру , ол несиенің өтеу мерзімін ұзарту және ... ... ... ... алу ... ... несиелерді қайтарымдылық, жеделділік, тиімділік қағидаларын қатаң
сақтай отырып, несиелерді мақсатты пайдалану мен заңда ... ... ... келісілген жағдайда коммерциялық негізде береді. Кез келген банк
қызметінің табыстылығы сол банк ... ... ... яғни ... ... ... ... Несиенің уақытылы қайтарылмауы
банктің зиян шегуіне ... ... да ... ... басқару шараларымен уақытылы айналысып отыру тиіс.
Несиелік тәуекел – қарыз алушының банктен алған ... ... ... ... оған есептелген сыйақысын өз уқытында қайтара
алмауына байланысты банкнің зиян шегуін сипаттайды. Сондықтанда банк ... ... ... бұрын оның несиелік қабілетн анықтап алу қажет.
Қарыз алушылардың несиелік қабілетін ... – ол әр ... ... ... және ... ... байланысты болып келеді.
Қарыз алушының несие қабілеті – қарыз алушының ... ... ... ... және ... көлемде қайтару қабілетін бағалаумен
сиптталады. Несиені ... ... ... ... ... ... мүмкін, сондықтан да банк клиентке несие беруге шешім қабылдаудан
бұрын оның несиелік қабілетін ... Бұл ... банк ... ... ... ... қабілетіне талдау жасау барысында мынандай
факторлар есепке алынады:
1. Несиеге қатысты қабілеттілігі. Қарыз алушыға несиені бере ... ... ... шығытын тұлғаның құқықтық қуатын анықтайтын Жарғысы және
нұсқауымен танысуға тиіс;
2. Қарыз алушының іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге ... ... ... ... қарызды қайтаруға дайындығын ғана түсінбейді, сандай-ақ
келісімшартқа байланысты міндеттемелерді орындауы түсіндіріледі;
3. Табыс алу ... Банк ... ... ... қайтаруға жеткілікті
қаражатты табу қабілетіне баға беруі ... ... ... алу ... анықтау барысында сату көлеміне баға
шығындарына, шығыстарына әсер ... ... ... ... ... қарыз алушы кәсіпорынның орналасқан жері, оның тауарлары мен
қызметтерінің сапасы, ... ... ... ... ... ... ... бұл факторларға қоса жарнамалау
тиімділігі, бәсеке сияқты факторлар ескеріледі.
Жоғарыда ... ... ... тақырыптың актуальдылығы болып
банктердің негізгі қызметтерінің бірі несиелік ... ... ал ... ресурстарға қазіргі кезде қатты сұраныс
өскендіктен, ... ... ... сақтану және төмендету
мақсатында міндетті түрде қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... болып қарыз алушының несие қабілетін
талдаудың теориялық және тәжірибелік негізін оқып үйрену болып ... ... ... ... ... кезендермен шешу қажет:
1) қарыз алушының несие қабілетін бағалаудың ... және ... ... ... ... ... жағдайын талдаудың әдістерін зерттеу;
3) Қазақстан Республикасында және шетелдерде пайдаланылатын ... ... ... бағалау әдістерін қарастыру;
4) қарыз алушының несие қабілетін бағалау бойынша жобаларды қарастыру;
5) шетелдердегі ... ... құру ... ... және оның ... бейімделу мүмкіндігі.
Қарыз алушының несие қаблетін талдау бойынша зерттеу объектісі болып
“Қазақстан Халық Банкі”АҚ-ның қызметі ... ... ... тақырыбы
несиелендіру процесінде туындалатын қарыз алушы мен банк ... ... ... ... табылады.
Диплом жұмысын жазудың методологиялық негізі ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкісінің
нормативтік нұсқаулары, “Қазақстан Халық Банкі” АҚ-ның ... ... ... ... Республикасының статистика бойынша агенттігінің
мәліметтері.Теориялық негізі ... ... ... ... ... және ... ғалымдардың ғылыми еңбектері табылады.
Диплом жұмысының құрылымы ... үш ... ... ... тізімі және қосымшаларды қамтиды.
1. Қарыз алушының несиелік ... ... ... ... ... ... ... қабілетін бағалаудың мазмұны мен
қажеттілігі
Қазіргі несиелеу жүйесі қарыз алушының ... ... ... ... Айта кету ... ... ... қабілеті –
бұл коммерциялық банк балансаның өтімділігін қолдау әдісі болып табылады.
Несиелеу процесі ... ... ... ... ... болатын көптеген факторлардың іс-әрекетімен байланысты ... ... да, банк ... ... алдын ала ықпал ететін
факторларды оқып ... ... ... алушының несиелік қабілеті – бұл қарыз алушының өзінің ... ... ... және ... есеп ... қабілеті.
Қарыз алушының несиелік қабілетінің оның төлем қабілеттілігінен бір
айырмашылығы – онда өткен ... ... ... да бір күндегі
төлемсіздікті есепке алмайды, ал жақын ... ... өтеу ... Егер де ... ... негізгі қарызы мерзімі өткен қарыз болып,
ал балансындағы ... және ... ... ... ... ... банкке өткен уақыттағы төлемдердің бір рет кешіктірілуі, клиенттің
несиелік қабілетсіздігі туралы ... ... ... ... ... бар ... банкке, жабдықтаушыға, бюджетке ұзақ уақыт төлем
жүргізбеуді жібермейді.
Клиенттің несиелік ... ... ... ... ... ... нақты несиесімен байланысты (жеке) тәуекелдерінің дәрежесін
көрсетеді.
Қарыз алушының қаржылық ... ... ... және ... ... ... ... тәуекелдерді есепке алу банкке
несиелік ресурстарды тиімді басқару және пайда ... ... ... және ... ... ... алушының несиелік қабілетінің
мынандай критерийлерін бөліп қарайды:
- ... ... ... ... алу ... ... ... барысында қарызды өтеу үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... етілуі;
- несиелік мәміле жасалатын жағдай;
- бақалау(қарыз ... ... ... ... банк ... ... ұйымдарына несиенің сипатының дәл келуі).
Қарыз алушының мінездемесі деп оның заңды ... ... ... ... ... ... қайтарудағы жауапкершілі және несие
мақсатының банктің несиелік саясатына сай ... ... ... ... ... ретіндегі беделі оның сол аяда ұзақ уақыт
қызмет етуінен, экономикалық ... ... ... ... келуінен, оның несиелік ... ... ... ... несие берушілері) іскерлік әлемдегі
беделінен тұрады. Менеджерлерінің беделі олардың кәсіби ... ... ... ... ... жеке ... ... жағдайына, оның басқаратын құрылымы мен банк арасындағы қарым-
қатынастар нәтижесіне байланысты негізделеді.
Қаражатты қарызға алу ... ... ... ... ... беруге,
несиелік келісімшартқа қол қоюға немесе ... ... ... яғни ... ... ... ... бегілі бір
өкілділіктерінің болуын білдіреді.
Қарыз алушының несиелік қабілетінің ең негізгі ... бірі ... ... өтеу үшін ағымдағы қызметінің жүргізілу барысында ... ... ... табылады.
Қарыз алушының капиталы оның несиелік қабілетінің біршама маңызды
критерийі болып саналады. Оны бағалауда ... екі ... ... зор :
- оның жеткіліктілігі, яғни Орталық банк тарапынан жарғылық қордың
(акционерлік капиталдың) ең төменгі мөлшеріне қойылатын талабы
және қаржы левередж ... ... ... ... ... меншікті капиталды жұмсау дәрежесі,
яғни ол банк пен ... ... ... ... болуын
куәландырады. Неғұрлым меншікті капитал жұмсаламы көбірек болса,
соғұрлым ... ... ... ... ... ... ... отыруға мүмкіндік туады.
Несиенің қамтамасыз етілуі – қарыз алушының активтерінің құны мен
несиелік келісімшартта ... ... ... ... ... ... кепілхат, кепілдеме және сақтандыру қағаздарының) болуы.Мұндағы
қосымша көздер қарыз алушының ... ... ... туу ... банк ... ... уақытылы орындауына кепілдік береді.
Кепілдік сапасы, кепілхат беруші, кепілдемеші мен ... ... ... ... ... қаражаттарының жеткіліксіздігі жағдайында аса
маңызды.
Несиелік операциялардың жасалу жағдайына елдегі, аймақтағы, ... ... ... экономикалық жағдай, саяси факторлар жатады. Бұл
жағдай банктің сыртқы тәуекел дәрежесін анықтайды.
Соңғы критерий – бақылау, бұл ... ... ... ... ... етуі және несиелік шаралардың жүзеге асырылуы үшін заңды
және ... ... бар ма? ... ... өзгерістер (мысалы: салық
заңы мен кодексі) қарыз алушының қызмет нәтижесіне ... әсер ... ... ... ... ... және несие туралы мәліметтер,
банктің несиелік саясаты туралы құжатта ... ... ... сияқты, несиелердің сапалылығын бақылай ... ... ... ... ... ... келеді?
1.2. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалалаудың әдістемесі
Қарыз алушының ... ... ... ... ... және ... жасалады. Заңды тұлға- кәсіпорынның қаржы-экономикалық жағдайын
талдау үшін негізгі ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп формалары қызмет етеді: «Кәсіпорын балансы» ... ... ... мен ... ... ... ... (№2форма);
«Кәсіпорын балнасына қосымша бет» ... ... ... ...... ... қаржылық қызметінің негізгі
көрсеткіштері туралы есебі» ... ... ... ... ... қызметтер) кеткен
шығындары туралы есебі» (№5-Ф-мерзімді-тоқсандық- жылдық формалары).
Банк клиенттерінің несиелік қабілетін бағалау критерийлері ... ... ... анықтайды.Ондай тәсілдер
қатарына жататындар:
- қаржылық коэффициенттерді бағалау;
- ақша ағынын талдау;
- іскерлік тәуекелді бағалау;
- менеджментті бағалау;
- қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ақпараттар жинау;
- орналасқан жеріне бару арқылы қарыз алушының ... ... ... ... ... ... орта ... субъектілерінің,
ақша ағынын талдау арқылы ірі бизнес ... ... ... арқылы шағын бизнес субъектілерінің несиелік қабілеті анықталады.
Халықаралық және ... ... ... ... ... ретіндегі
клиенттің несиелік қабілетін бағалау үшін әр түрлі қаржылық коэффициенттер
қолданылады. Оларды таңдау үшін ... банк ... ... ... ... ... ... банктің несиелік саясатын анықтаумен байланысты болып келеді.
Барлық пайдаланылатын коэффициенттерді бес ... ... ... ... ... ... ... айналымдылық коэфициенті;
- қаржы левередж коэфициенті;
- пайдалылық коэфициенті;
- борышты өтеуге қызмет көрсету коэфициенті.
Өтімділік деп кәсіпорынның барлық төлемдері бойынша өз ... алу ... ... ... ... ... байланысты болып
келеді. Баланс өтімділігі актив баптарында ақшалай қаражаттарға айналу
мүмкіндігіне байланысты ... ... ... баптарында төлеу
мерзіміне қарай топтастырылған міндеттемелермен ... ... ... баптары олардың өтімділік дәрежесіне қарай үш топқа
бөлінеді:
- ақшалай қаражаттар (есеп айырылысу ... және ... да ... ... ... ... ... да ақшалай
қаражаттар; күрделі қаржы жұмсалымдарына пайдаланылмаған
қаражаттар қалдығы);
- өтімді (төлейтін ... ... ... тауарлар мен
тапсырылған жұмыстар; берешектермен есеп айырылысулар; өзінің
жүйесіндегі кәсіпорындардан оларға ... ... ... ... бойынша есеп айырылысу; банк несиелері мен
кәсіпорынның арнайы қорларынан берілген ... ... және ... есеп ... ... қатарына мерзімінде төленбеген жөнелтілген тауарлар мен
тапсырылған жүмыстар жатпайды.
Берешектермен есеп айырысу құрамына үш айға ... ... ... ... ... ... ... оларға көмек көрсету
ретінде берілген қаражаттар бойынша есеп айырылысу» бабында ... ... ай ... ... ... есепке алынады.
өтімді тауарлы-материалдық құндылықтар (арзан бағалы тез тозатын
заттарды шегеріп тастағандағы ... ... ... ... ... ... дайын өнім; басқа да айналым қаражаттары).
Қарыз алушының салалық ... ... ... біршама оңтайлы мәні 1,2 мен 1,5 аралығын құрайды.
Көрсеткіш мәнінің 1- ден ... ... ... ... саналады. Өтімділік
коэффициенті қарыз алушының қарызды өтеу үшін ... ... ... ... қаражаттарды босатуын сипаттайды. Неғұрлым бұл
коэффициенттің мәні жоғары ... ... ... ... ... болып
саналады. Бірақ та алашақ қарыздың сипатын ескеру керек.
Өтімділік көэффициенттің талдау барысында мынандай ... ... ... ... ... ... өндіріс және өнімді сату
көлемі ... ... ... ... қоры көп ... ... және ... саласы (өнімге сұраныс және оны ... ... ... ... ... ... ... өндіріс көлемі);
- материалдар қорын жаңарту үшін қажетті уақыт (өтімді қаражаттардың
айналысы);
- ... ... ... ... болғаны қажет емес. Егер де ол артық болса,
онда ... ... ... ... азаяды. Өтімді қаражаттардың
артық болу себептері: күрделі ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
амортизацияның жиналып қалуы.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті (Ка.ө.)ағымдағы активтердің (баланс
активтерінің бөлімі) ағымдағы міндеттемелерге (алдағы кезең табыстарын ... ... ... 3 ... қатынасымен анықталады. Ағымдағы
өтімділік коэффициенті кәсіпорынның ... ... ... ... міндеттемелерді уақытында жабу үшін айналым қаражаттарымен жалпы
қамтамасыз етілуін сипаттайды.
Ағымдық активтердің қанша есе ағымдағы міндеттемелерді ... ... ... және ... тек ... мен ... ... мен дайын өнімді өткізуде ғана ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарын сату жағдайындағы төлем
мүмкіндігін көрсетеді. Ол өнімді қаражаттардың ағымдағы міндеттемелерін
жабатындығын ... ... ... сол ... баланс құрылымының
тұрақты деңгейін ғана емес, кәсіпорынның ... ... ... ... айырысу қабілеттілігін көрсетеді.
Өтімді активтер
Ка.ө. = --------------------------------------
Ағымдағы міндеттемелер
Тез (оперативті) өтімділік коэффициенті ... - ... ... ... тек қана қайсысы қарызды өтеу үшін дайын ... ... тез ... ... бөлігін көрсетеді. Өтімділік активтерге
әлемдік банктік ... ... ... мен ... берешектерді
жатқызуға болады,ал Қазақстанда жылдам ... ... қор ... активтер
Кш.ө. = ------------------------------------
Ағымдағы міндеттемелер
Тез өтімді коэффициентін тағайындау – бұл ... ... ... және оның ... ... банк қарызын өз уақытында өтеу
үшін ақшаларды жылдам шығаруды ... ... ... ... яғни өтімділік
көрсеткіштерді толықтырады және неғұрлым ... ... ... ... ... егер ... ... өсуі дебиторлық
қарыздың көбеюі арасында болса және босалқы қордың құны бір ... ... ... ... ... ... ... тобына жататында:
Босалқы қордың айналымдылылығы:
а) кезең ішіндегі босалқы қордың орташа қалдықтары / бір ... ... ... * ... ... ұзақтығы;
б) кезең ішіндегі өткізуден түскен түсім / ... ... ... орташа қалдықтары * кезең ішіндегі айналымның саны;
Күндік дебиторлық қарыздың айналымдылығы:
кезең ішіндегі қарыздың орташа қалдықтары / бір күндік өткізуден түскен
түсім;
Негізгі капиталдың ... ... ... ... ... / кезең ішіндегі негізгі қордың орташа
қалдықтары құны;
Активтердің айналымдылығы:
өткізуден түскен түсім / ... ... ... ... ... ... динамика негізінде талданып, ... ... мен ... ... ... салыстырылады.
Қаржы левередж көрсеткіштері қарыз алушының меншікті ... ... ... ... Бұл ... ... және меншікті
капитал арасындағы қатынас арқылы сипатталады. Оның деңгейіне кәсіпорынның
қаржылық тәуекел ... және ... яғни ... ... ... әсер ... Қаржылық левередж деңгейі неғұрлым жоғары болса,
соғұрлым тартылған қаражаттарға көбірек ... ... ... ... ... көп болады да, кәсіпорын тұрақтылығы азаяды.
Пайдалылық коэффициенті барлық капиталды, снымен қатар оның тартылған
бөлігін қоса есептегенде барлық ... ... ... ... қабілеттілікті сипаттау үшін келесідей пайдалылық ... ... ... ... ... ... дейінгі жалпы пайда / өткізуден ... таза ... ... ... төлегеннен кейінгі,бірақ салыққа
дейінгі пайда) / өткізуден түскен түсім;
- пайызбен салықты төлегеннен кейінгі таза пайда / ... ... ... ... ... ... дейінгі пайда / активтер немесе меншікті
капитал;
- пайызды төлегеннен кейінгі,бірақ салыққа дейінгі пайда / активтер
немесе меншікті капитал;
- таза ... ... ... ... ... ... / активтер
немесе меншікті капитал.
Үш түрлі рентабельділік коэффициенттерін салыстыру ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Акция пайдасының нормалық коэффициенті:
- акция табысы * жай акциялар бойынша дивидендтер / жай ... ... ... ... (%) * бір ... ... дивидендті * 100 / бір
акцияның орташа ... ... ... ... ... ... (нарықтық коэффициент)
пайданың қай бөлігі пайыздық және ... ... ... ... есеп ... ... ... келесіден көрінеді:
- пайызды өтеу коэффициенті * кезең аралық пайда / ... ... ... ... ... өтеу ... * кезең аралық пайда / пайыз +
лизингтік төлемдер + артықшылығы бар ... ... ... +
басқа да нақты төлемдер.
Несиелік тәуекулді ... ... ... Соңғы он
жылдықтарда батыстың ірі банктерінде әр түрлі ... ... ... алушының сапасының потенциалын бағалау әдістері әзірленеді.
Банкроттықтың ... ... ең жиі ... ... ... ... Э.Аьтман ұсынған Z модельдері.
Осы модельдердің ішіндегі ең қарапайымы екі ... ... ... Ол ... екі ... ... Э.Альтман ның пікірі
бойынша банкроттықтың ықтималдығы: кәсіпорынның ... жабу ... ... ... ... ... яғни ... активтерінің
өтімділігін сипаттайтын қаржылық тәуекелділік коэффициентіне ... ... ... ... ... бұл көрсеткіштер
коэффициенттердің салмақтылық ... ... ... белгілі бір
өлшеммен қосылады ол да тәжірибелік-статистикалық тәсілмен табылады. Егер
нәтиже (Z) теріс болса, банкроттық ықтималдылық ... ... Ал егер Z ... ... ... онда ол ... ... жоғары екендігін
көрсетеді.
Э.Альтманның көп факторлы үлгіні кеңнен қолданылады. 1968 жылы ол
болжам ... бес ... ... Осы ... ... кезде
өнеокәсіптің 66 кәсіпорынын қарау тексерген. Оның жартысы ... ... ... ... ... Ол мүмкін болатын банкроттықты болжау үшін
ұтымды болып келетін 22 ... ... ... ... ... ... ... жығдайын гүлденіп өсіп келе ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін және салмақтылық коэффициентін
анықтап, бес негізгі көрсеткішті шығарған ... ... ... ... қабілеттілік индексі) мына түрде көрсетіледі:
Z=1,2+К1+1,4*К2+3,3*К3+0,6*К4+0,1*К5
Мұндағы:К1 – К5 келесі түрде есептеледі:
К1= меншікті айналым қаражаты / барлық активтер
К2= Бөлінбеген табыс / ... ... ... бен ... төлегенге дейінгі табыс / барлық
активтер
К4= Меншікті (акционерлік) ... ... ... және ... акциялар) / қатыстырылған капитал (баланс ... ... ... = ... ... ... / барлық активтер
Э.Альтманның есептеуінше Z индексінің оңтайлы мәні - 2,675 болды.Осы
өлшеммен ... ... үшін ... несие қабілеттілік ирдексінің мәні
салыстырылады.
1-кесте. ... ... ...... мәні ... ықтималдылық ... және одан ... |өте ... 90 % ... 2,70 дейін ... 70% ... 2,90 ... ... ... 40% ... және одан жоғары |өте ... 20% ...... ... Альмагамбетова Г.А. Роль-Z прогнозных |
|моделей в факторном анализе кредитоспособности заемщика // Банки ... - №6, 2005 г. ... ... ... ... несиелерді бағалау моделінің
6 айнымалыларын ұсынған:
Х1 – кассадағы қолма қол ... мен ... ... қағаздардың актив
сомасына қатынасы;
Х2 – таза сату сомасының ... ... қол ... және ... ... ... сомасына қатынасы;
Х3 – табыстың салықты және пайызды төлегенге дейінгі активтер сомасына
қатынасы ...... ... ... сомасына қатынасы;
Х5 – негізгі капиталдың акционерлік капиталға қатынасы;
Х6 – айналым капиталының таза сату сомасына қатынасы.
Чессер қатар банктердің мәліметтерін, яғни 37 ... ... ... ... ... мәліметтерді пайдаланып, әрі
есеп жүргізу үшін қарыз алушы фирмалардан 1 ... ... ... Есеп ... моделін «келісімшарт ... ... ... ... ... ... төрт ... үшеуі дұрыс екендігін анықтап білген.
Батыс банктерінде ең көп ... ... бірі – ... (credit ... ... әдісінің басты ерекшелігі негізінен жеке
тұлғаларды несиелеумен, яғни тұтыну несиесімен ... ... және ... алушының несиелік қабілетін бағалау үшін қолданылады.
Шетелдік ... жеке ... ... қабілетін анықтаудың екі түрлі
өзара ... ... ... ... логикалық, яғни қарыз
алушының өзіндік қасиеттері мен ... ... ... ... ... мен сараптық бағалауын болжауға сүйеніп отырады.
Сараптық бағалау бір ... ... ... ... Бар ақпаратты пайдалану арқылы банк маманы несиелік өтініш
берушінің жалпы бейнесін ... және оны әр ... ... ... ... ... қарыз алушылармен салыстыруды
жүргізеді. Төлем қабілетін анықтаудың логикалық әдісі ,әдетте, ... ... ... ... ... экономикасы дамыған елдердің
банктері несиелік бюролардың ақпараттық ... ... сол ... ... ... ... ... және қаржылық жағдайы туралы
ақпараттарын шоғырландырып, қорытынды жасайды. Сөйтіп, ... 2000 ... ... ... мәліметтермен, яғни бір кездері қарыз алушы несиені
алғаны туралы, несиені өтеу тарихы туралы ... ... ... тұлғалардың ақпаратымен қамтамасыз етілген. Несиелік бюро келесі
мәліметтер түрімен қамтылған:
әлеуметтік-демографиялық мінездемелер;
соттық ... ... ... ... байланысты несие бойынша қарыздық
жұмыстарын өткізеді);
банкроттық туралы ақпараттар;
жеке қарыз алушы туралы мәліметтерін ... ... ... , яғни бір банк ... ... ... ... туралы
ақпараттарды беріп, орынына басқа ақпараттарды алып отырса деген мағынаны
білдіреді.
Екінші бір ... ... ... ... ... кең ... бірі несиелік өтініштерді таңдап алудың скорингтік жүйесі.
Алғаш рет бұл әдісті 1941 жылы ... ... ... ... бұл ... ... базасын қадағалау кезінде «жақсы» және ... ... ... ... ұсынды. Бұл несиелерді қайтару кезінде
Қаржылық, экономикалық, мотивациялық факторлардың әсер ету көлемін тауып
және бағалауға ... ... ... ... ... (көрсеткіш) балдық
негізде тәуекелділік деңгейіне сәйкес сандық мөлшерді алып отырады. Мұндай
саралаудың ... ... ... ... үлкен балдық шкала
түріндегі кесте құрастырылады. Олардың ... ... ... ... ... өтініш беруді сипаттап, оның несие
қабілеттілігін бағалайды. ... ... ... балл ... ... ... кір ... ақпараттар болған жағдайда, онда несие алу бойынша
өтініш қабылданбайды. Бұл скоринг әдісінің кешілігін көрсетіп, яғни егер де
қарыз алушы нашар ... ... ... ... ... болатын болса,
онда оған ... ... да ... ... ең ... ... пайдаланылса да, субъективті араласу жағдайынан,
яғни несие инспекторының қосамша ... ... ... ... ... ... екендігін, алшын жағдайда жақсы немесе керісінше
болатындығын дәлелдейді. Сөйтіп, ... ... ... ... ... немесе сенімсіз жағдайлармен байланысын көрсетеді.
Сонымен қатар, скоринг әдісінің тағы да бір құрылуының ерекшелігі – ... ... ... тиіс, тек жеке әр банктің ... яғни ... тән ... мемлекеттің дәстүрін есепке
алу арқылы әлеуметтік-экономикалық шарттардың өзгеруіне байланысты
адамдардың ... әсер ... ... керек. Скорингті енгізбес
бұрын, алдымен, әрбір банк қолданып жатқан үлгілердің тиімділігін талдауы
және несие ... ... және ... ... ... бағаларын
түрлендіру қажеттігі негізінде жүргізуі қажет. Скоринг бойынша жеке ... ... ... ... мысал ретінде неміс банкінің моделін
келтіруге болады. Соның ішінде клиенттердің балдарын рейтинг үшін санау 12
көрсеткіш негізінде жүргізіліді:
1. ... Егер ... ... ... ... қолайсыз ақпараттары
бjлмаса, онда ол 10 балл алады.
2. Қарызды өтеу қабілеттілігі: 60%-ке дейін - 0 балл , ... 80% - ... 10 ... ... 100% -ке ... - ... Қамтамасыз етудің болуы: 0- ден 25%-ке дейін - 1 ... ... 50 ... ... – 4 ... 51-ден 75%-ке дейін 7 балл, 76-дан 100% ға дейін -12
балл, 100% аса - 20 ... ... ... ... қол мүліктің не қозғалмайтын, не ... не ... банк ... үшін ... – 10 балл ... Банктен бұрын алған несиелер. Егер клиент берілген несиелерді дұрыс
пайдаланылмаса, онда оны 5 балл бойынша бағалайды. Егер бұрын алынған ... ... ... ... шарт ... ... болса, онда ол 15 балл
алады. Кейде нашар тәуекелдер бойынша клиенттерді жатқызып, олар өте ... ... онда банк олар үшін ... ... ала алмайды.
6. Біліктілігі: біліктілігі жоқ – 0 балл, көмекші қызметкерлер – 2,
мамандар – 3, ... – 9, ... – 13, ... ...... ... жалдаушының еңбек қызметі: бір жылға дейін – 0 балл, екі ... -3, үш ... ... - 5, бес жылға дейін -8, бес ... көп ... – 0 ... ... ... мемлекеттік қызмет – 10 балл, басқа да ... 6 ... ... -0 балл.
9.Өтініш берушінің жасы: жиырма жасқа дейін – 0 балл, жиырма бес ...... ... -4, отыз ... ... -8, ... ... -9, алпысқа
дейін – 11, алпыс жастан асқандар -16 балл.
10.Отбасылық жағдайы:үйленбеген – 8балл, үйленген -14, ... ... – 6, ... – 8, бойдақ – 8 балл.
11.Тұрғын үйді жалдау тәсілі.Үйі жоқ – 0 балл, үйді жалдап ... ... ... үйі бар -0 ... ... жандар саны: жоқтар – 0 балл, біреу -7, екеу – 5, үшеу ... көп -0 ... ... ... ... ... шешімі мынада: үміткер
81 балдық сома ... ... өзі оң ... ... ал 61 – ден 80
балға дейін жинаса, онда жоғары тұрған ... ... ... 60 ... ... ... ... несие өтініші қабылданбайды.
Басқа да жеке тұлғалардың несие қабілетін бағалау сапасының скорингтік
тәсілі француз банкі «Credit Agricol» қолданылады:
- несиенің мақсаты (ақшалай ... ... 0 ... ... ... ... 100 ... дейін);
- мәмілені қаржыландыруда кленттің қатысуы ( қолма қол ... ... ... - 0 ... 10-45% ға ... – 30, 45% дан ... ... отбасылық жағдайы (ажырасқан жұбайлар үшін 0 балдан, балаларының
саны үшеуден көп 60 балға дейін);
- жасы (25 ... ... 0 ... 65 ... ... 100 балға
дейін);
- мамандығы (студенттер үшін 0 балдан,мемлекеттік қызметкерлер үшін
100 балға дейін);
- -жұмыспен қамтылғандар (бір жылға ... 0 ... ал ... ... 100 балдан);
- таза жылдық табыс (9 000 евроға дейін 0 балдан, 25 000 евродан
жоғары 100 балл);
- ... ... ... ... ... тұру – 0 ... жеке ... - 80 балл);
- несие мерзімі (бір жылдан ... 140 ... ... екі ... ... ... банк ... сомасы (800 евродан төмен қалдық үшін 0 балл,7 ... көп ... үшін 150 ... ... ... ... алушы 510 балдан жоғары жинаса, онда банк несие
беру өшінішін қанағаттандырады, 380-509 балдар үшін ... ... ... ... ... несие мерзімі, кепілдіктер), 380
балдан төмен жинаса, онда несие берудегі қолдаулардан бас тартады.
2. ... ... ... ... ... қабілетін талдау
тәжірибесі (« Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның мәліметтеріне сүйене
отырып)
2.1. ... ... беру ... ... ... банкінде» жеке тұлғаларды несиелендіру кезеңдері:
1-кезең – кеңес беру және алдын ала біліктілігін көтеру
өтініш беруші келген кезде несиелік маман:
- қарызда ... ... және ... ... ... ... сұралған мерзімі мен сомасы, болжанған
қамтамасыз ету;
- өтініш ... ... ... ... ... ... халық банкінде» жеке тұлғаларды ... ... ... ... ... кепілдігімен» деген бағдарлама
«Кезек күттірмейтін мұқтаждықтар үшін - lights» бағдарлама
«Іске қосылуға ... ... ... мүлікті сатып алу үшін»
деген бағдарлама;
«Салынып жатқан жылжымайтын ... ... алу ... ... lights ... бағдарламасы;
«Тұрғын үй жағдайын жақсарту» үшін деген бағдарлама;
«Жеке құрылыс салу және ... үйді ... ... деген
бағдарлама;
«Дербес құрылыс және тұрғын үйді жөндеу» бағдарламасы;
«Білім алуға ақы төлеу үшін берілетін қарыз» ... ... ... ... ... ... жалақы жобасына қатыспайтын жеке тұлғаның
кепілдемесімен» ... ... lights» ... ... ... ... ... бағдарлама.
- қарызды ұсыну тәртіптері мен шарттарын таныстарады және банктің
қарыз алушыға (кепілгер)талаптарын және ... ... ... ... ... өтініш беруші, кепілгер ... оның ... ... ... ... және ... мен ұсынылған
қамтамасыз ету туралы ақпаратты құжаттық дәлелдеу мүмкіндігіне
қатысты ... ... мен ... ... ( ... ... ақпараттары негізінде оның алдын ала ... - ... ... яғни ... ... ... ала
біліктілігі нәтижесі оң болған кезде несиелік маман 1-кестеде көрсетілген
құжаттарды сұрастырады. Бұл ... ... ... ... ... Кезеңінің екінші сатысы қажетті құжаттардың ... ... ... Бұл ... ... несие алу үшін стандартты
түрде бекітілген тізім емес.
2-кесте. Несиелік маман өтініш берушіден қабылдайтын стандартты құжаттар
тізімі
|№ ... ... ... ... емес |
| ... | |
| ... | ... ... ... ұсынатын құжаттар ... - ... ... бас ... көшірмесі және оны салысрыру үшін түпнұсқа ... ... ... РНН ... ету ... ұсынылатын мүліктік құжаттардың көшірмесі мен |
|түпнұсқасы ... | ... бар мөр мен қол ... ... ... 6 ... |
| | ... туралы анықтама: |
| | |қол және ... ... ... беруші ИПС-тен |
| | ... |
| | ... ... ... ... алғаны үшін коммисиялық ақы|
| | ... ... ... ... ... ... немесе қосымша қамтамасыз ету ретінде ұсынылған ақша |
|қаражаттарының туралы ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... бюродан қарыз алушы туралы |
|ақпараттар алуға келісім. ... ... ... есеп ... қарыз алушының келісімі. |
|2. Егер ... ... ... ... ... ... ... болған |
|жағжайда, несиелік маманның толақтыратын құжаты ... 6 ... ... ... ... ғана анықтама терген |
| ... ... ... ... ... |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | ...... ... ... №384 ... ... |
|Банкі» АҚ-ның ... ... ... беруді ұйымдастыру ережесі» ... ... ... ... ... ... ... алғаннан кейін несиелік маман:
1. Қабылданған құжаттардың толық және дұрыс толтырылғандығын тексереді:
1. Өтініш ... ... ... ... ... берілеген мәліметтер нақты тіркелген және өмір сүріп жатқан
орны көрсетілгендігі.
1. Өтініш ... ... ... ... ... статусын тексеру
жүргізіледі:
1. Жеке бас куәлігінің нақтылығын(құжаттың түпнұсқасында су ... ... ... бар екендігін ультрофиолет арқылы
тексереді,құжат көшірмесін оның түпнұсқасымен салыстырады). Тексеріс
нәтижесі ... жеке бас ... ... ... ... ... мен қол таңбасының бейнесі бар “Ультрофиолет
арқылы тексерілді” деген белгі қойылады.
2. Қарыз алушы мен кепілгердің Ереженің жалпы баптарына ... ... ... ... өтініш берушіге берілетін одан қабылданған құжаттар тізімдемесін
екі данада құрастырады.
3. Несиелік өтініш есеп журналына несиелік өтінішті тіркейді. Өтініш тіркеу
күні және ... ... ... ... ... берушілердің мәліметтерінің барылығы мен тексеріс
нәтижесі жоба ... ... ... несиелік өтініште белгі
жасайды.
5. Мәліметтер базасы боған жағдайда несиелік тарихтың бар екендігіне ... ... ... Егер ... ... немесе кепілгер жалақы жобасына ... ... онда ... маман Банк филиалының бөлімшесіне сәйкес ағымдағы
және карт шоттан көшірілім ... ... ... ... жасайды.
7. Өтініш беруші немее кепілгердің Банкпен ерекше қатынаста байланысы бар
тұлғалар қатарына кірмейтіндігін тексеру;
8. Орындаушы қол таңбасын қоя ... ... ... ... ... шалу нәтижесі мен күнін көрсетіп, анкетада берілген телефон
нөмірлеріне қоңырау шалады.
3-кезең - өтініш ... ... яғни ... өтініш
тіркелгеннен кейін, несиелік маман қтініш ... мен ... ... ... ... олардың несиелік және төлем қабілетін
анықтайды. Бұл туралы 2.2.бөлімінде толық қарастырылған.
Андеррайтинг нәтижесінде несиелік ... ... ... ... ... қарастырады. Резюмеде ұсынылытын сома мен қарызды ұсыну
шарттары көрсетіледі.
4-кезең – ... ... яғни ... ... ... пакет құрастыра
отырып, Банк еесе Банк филиалының ... ... ... ... ... Уәкілетті органның жоба бойынша ... ... ... құқығы бар:
- қарызды ұсыну ... ... ... мерзімін және сыйақы
мөлшерлемесіннің көлемінкөрсете отырып);
- қарызды ұсынудан бас ... банк ... оның ... ... ... ... беру.
Банк, не банк филиалдары уәкілетті органның жоба бойынша ... олар ... ... сол ... сәйкес жазбаша түрінде
тікелей жоба бойынша резюме құжатында бейнелеу ... ... не онын ... уәкілетті органы қарыз ұсынудан бас ... ... ... ... ... маманы:
- өтініш берушінің талабы бойынша өтініш берушіге ... ... ... ... ... сәйкес келетін белгі жасалады;
- өтініш берушінің несиелік өтінішін қоспағанда, оның несие алу үшін
ұсынған құжаттарын ... ... ... жоба ... оң шешім қабылдағаннан кейін,
меншік қаражаттарымен ол иемденетін мүлік құнына алғашқы төлем ... ... ... ... ... қолма-қол немесе қолма-қолсыз
нысанда жүргізіледі.
5-кезең – қарыз келісімін рәсімдеу, яғни банк, не оның ... ... ... ... қабылдаған жағдайда және заң кеңісшісінің
ескертуін жойған кезде, несие маманы:
- банктік екі немесе үш жақты келісімшарттының екі ... үш ... ... ... ... ... көлемде шоттан ақша қаражатын
аударуға ұзақ мерзімді тапсырыстың екі данасын құрастырады;
- жеке немесе заңды ... ... екі ... ... ұсынылған
қамтамасыз ету түрлері бойынша екі немесе үш ( егер ... ... ... ... ... жақты келісімшарттың екі немесе үш
(тіркеуші органында ... ... ... ... тіркеу қажет
болса) дана көшірмесін өткізеді.
Несие алу үшін қарыз алушы ... ... ... ... сомасы,
пайдалану мерзімі, өтеудің нақты мерзімі, ... ... ... ... ... және оны ... асырудың экономикалық
тиімділігі көрсетіліп, негізделген жазбаша арызбен немесе өтінішпен (3 дана
толтырылады) барады.Сол кезде ол банкке несие ... ашу үшін ... ... ... ... ... ... есеп айырысу шотын ашу арқылы
ашылады.
Несие алу үшін ... ... оны ... мерзіміне тәуелсіз банкке
құжаттарды өткізеді:
- несиеленетін ... ... ... ... ... және ... түсімдер қозғалысының есебі бар техникалық-
экономикалық негіздемелері;
- қарыз алушының қаржылық жағдайың, несие өтелетін айналым аквитерінің
және күтілген тісімдер қозғалысың ... бар ... банк ... ... ... ... ... өз уақытында
қайтаруды қамтамасыз ету жөніндегі міндеттемелер ... ... ... ... ... алу, ... куәлігі
және басқалар).
Қажет болған жағдайда банк сол орында алдын ала тексеру жүргізуі және
қарыз алушының қаржы-экономикалық ... ... ... ... ... етуі ... алушының несиелік қабіліті туралы ақпарат көздері болып
келесілер табылады:
- қарыз алушымен келіссөз ... ... ... ... ... ... және ... есебін талдау;
- жабдықтаушылар мен сатып ... ... ... ... ҰБ-нің несиелік тіркеліміндегі ақпаратты қоса есептегенде басқа
да сыртқы көздерде.
Несиелік келісімшарт жасауға дейін қарыз алушыдан арыз және ... ... ... банк ... ... ... ... толық және бекітілген уақытта есепке алынады және жаңа ... ... ... ... ... қажет. Басқаша айтқанда, кәсіпорынның
несиеге қабілеттілігі, несие алу құқы және мүмкіндігі талданады. Ол ... ... ... ... ұқыптылығы, ағымдағы қаржы жағдайы және
қажет болған кезде ақша қаражаттарының әр түрлі көздерін жұмылдыра ... ... ... талдаудың мақсаты – банкпен несиелеу мүмкіндігі
және шарттары туралы мәселені шешу алдында ... ... ... баға ... клиенттің қарызға алған ... ... ... ... ... қабілеттілігі меннесиелік салымдарының мақсатқа
сайлығын және банк пен қарыз алушы арасындағы несиелеу ... ... ... және дұрыстығын бағалау ( несиелеуді ... ... ... ... ... қызметіне талдау жүргізбестен бұрын банк төмендегідей
жұмыстарды жүргізуі керек:
- нақты бір кәсіпорынның ... ... ... ... ... алу және ... көрсеткіштердің өзара байланысын тексеру
және олардың салыстырмалылығын ... Жеке ... ... жою ... ол үшін елдегі жарияланатын
индекстік бағалар негізінде базистік көрсеткіштермен ... беру ... ... ... ... екінші кезеңіндегі сыртқы талдау сатысындағы әр түрлі алдын
ала талдау есептері ... ... ... ... ... ... абсалютті және салсыстырмалы
ауытқуларының есебі, қорытынды көрсеткіштеріндегі жеке баптардың үлес
салмағын анықтау, төлем қабіліттіліктің, табыстылықтың және ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Сандық өлшемдерді пайдалана
отырып талдау белгілі бір дәрежеде шеберлікті қажет етеді, өйткені көпиеген
қарама-қарсы тенденциялар мен көрсеткіштерден ... ... ... ... мәселені шешу үшін кәсіпорынның төлем қабілеттігі жағдайын ... үшін оның даму ... ... білу ... ... ... ... негізгі міндеттері:
- кәсіпорынның қаржылық жағдайын анықтау;
- қарыз алушының шаруашалық ... ... ... ... ... ала сақтандыру;
- қарыз алушы кәсіпорынды оның тиімділігін көрсету ... ... ... ... ... ... талдау мыналарды білуді талап етеді:
- бұрын алған несиелерін өзуақытында өтеу, ... ... ... ... ... міндеттемелерге қатысын
құрайтын қарыз алушының атағы (репутациясы). Жақсы атақ дегенніміз –
жеке билеушілік, міндеттілік, адалдылық, әділділік, тәртіптілік және
т.б. сол сияқты ... ... ... бәсеке қабілеті өнімді өндіру және табыс алу,сонымен
бірге ... ... ... ... табу ... ... нақты шығындарын несиелеу кезіндегі табысын банктің орташа
табысымен салыстырып бағалау жүргізіді. Банк табысының ... ... ... ... үйлестірілуі тиіс. Банк қарыз
алушыдан түсетін табыс ... ... ... ... ... ... банкке пайыз төлеу мүмкіндігі көзқарасынан
бағалайды;
- ірі ... ... ... ... сомасын;
- несиені өтеуді. Бұл ... ... ... ... мен ... беру ... пайдалану есебінен
несиенің қайтарымдылығын зерттеу жолымен жүргізіледі;
- несиенің қамтамасыз етілуін, яғни банктің ... ... ... ... активтерін бағалы қағаздары қоса алуға құқығын анықтау
көзқарасы тұрғысынан жарғы мен ережені зерттеу;
- активтерді иеленуін (егер кәсіпорынның несиені қайтару үшін ... ... онда ... сай оған ... берілмейді);
- экомикалық конъюктура жағдайлары мен даму болашағы (ссуда беру
барысында саласындағы кәсіпорынның экономикалық ... және ... ... ... керек. Несиелеу мерзімі қаншалықты ұзақ
болса,эконномикалық ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік және статистикалық есептерінен
жинақталған мәліметтер негізінде,қосымша хабарламалар, кәсіпорынның төлемді
жиі ... ... ... оның ... ... жауапсыздығы,
бәсеке күресіндегі арамзалық әдістерді пайдалануы, меншік иесінің немесе
кәсіпорын басшысының құлықсыз тәртібі және т.б. ... ... ... ... негізіндежүргізілуі тиіс.
Кейбір кәсіпорындарда олардың серіктестерімен, әсіресе, банктермен арнайы
іс ... Бұл тек ... ... да бір ұйымның қызметін түсінуге және
бағалауға ғана емес, сонымен бірге бұл ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың басты әдісі - оның ресми
бухгалтерлік есеп берулерін талдау. Осыған сүйене отырып, банк ... ... ... ... ... қабілеттілігін және өтімділігін;
- айналым қаражаттарын және алынған несиенің пайдалану тиімділігін;
- барлық қарыздық ... ... ... ... ... қаражаттармен жабуын;
- заңды тұлғаның табыстылығын (рентабельділігін).
2.2. Қарыз алушы жеке ... ... ... ... ... ... тіркелгеннен кейін, несиелік маман потенциалды өтініш
біруші мен ... ... ... асырады. Андеррайтинг
шеңберінде өтініш ... мен ... ... және ... қабілетін
анықтау жүргізіледі.
Несиелік қабілеті анықтау
Өтініш берушінің несиелік қабілеті маныларды қамтиды:
1) қарыз бойынша ... ... ету ... ... банк және оның ... ... ... жоба экспертизасы;
3) өтініш беруші немесе гаранттың несиелік тарихын талдау.
Қамтамасыз ету түрлерін бағалау және жоба ... банк және ... ... ... ... ... ... отырып
жүргізіледі.
3-кесте. Жоба ... ... ... ... ... ұсыну үшін мерзімі |
|1 ... ету ... ... құжаттар пакетін алған күннен |
| ... ... 3 ... ... |
|2 |Заң ... |Қажетті құжаттар ... ... ... |
| | ... 2 ... ... |
|3 ... |Қажетті ... ... ... күннен |
| | ... 2 ... ... |
|4 ... ... ... құжаттар пакетін алған күннен |
| | ... 2 ... ... |
|Ескерту – ... ... ... №384 ... ... ... |
|АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру ережесі» мәліметтері ... ... ... ... ... ... мамандар оның атына бағытталған өтініш
беруді және кепілгер туралы ақпарат негізінде жүргізіледі:
- несиелік администратор Банк ... ... ... ... ... ... мен ... туралы ақпараттардың барлығына
тексеріс нәтижесі бойынша;
- тізімде өтініш беруші мен кепілгер барлығын тексеру нәтижесі ... ... ... администраторының карточка базасындағы өтініш
беруші мен кепілгер туралы ақпараттың ... ... ... бойынша.
4-кесте. Несиелік маман жобаның экспертизасын жүзеге асыру үшін құжаттар
|№ |Жобаның ... ... мәні |
| ... ... ... | |
|1 ... ету ... қамтамасыз |Ұсынылатын қамтамасыз ету |
| |түрлерін бағалау |ету түрлері бойынша ... ... және |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... | |
|2 ... ... ... ету ... ... кепілге |
| ... ... ... ... ету ... |
| | ... құжаттар |келісімі бойынша |
| | | ... ... ... | | ... |
|3 ... ... ... кепілгер|Қарыз алушы, кепіл беруші |
| |қауіпсіздік |жеке құқығын ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы |
| ... ... ... ұсынылған ақпараттың|
| | ... ... ... |
|4 ... беруші немесе |Несиелік саясат пен |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| | ... не болмаса |бойынша бағдарламалар мен |
| | ... ... ... |
| | ... ... |филиалдар шегіндегі |
| | ... ... ... лимитерін |
| | ... ... ... бойынша Банк |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... және ... |
| | ... қорытындысы|жобасын талдау. ...... ... 13.01.2006ж. №384 «Қазақстан Халық Банкі» |
|АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру ережесі» мәліметтері |
|негізінде ... ... ... ... беруші мен кепілгер туралы ұсынылған ақпараттар
нәтижесі бойынша несиелік тарихты ... ... ... ... төрт ... қарастырылған:
- несиелік тарихтың жоқтығы;
- оң несиелік тарих;
- қанағаттанарлық ... ... ... ... ... қабілетті жүргізілген талдау нәтижесі оң ... ... ... ... LTV ... ... ... талдау
Несиелік маман төлем қабілетін талдау өтініш беруші және кепілгердің
орташа айлық ... және жоба ... О/Д ... ... жолымен
анықталады. Егер жоба бойынша LTVкоэффициенті 60 % және одан төмен болып
бағдарламамен басқаша анықталса, онда ... ... ... берушінің табыс
құжаттарын дәлелдеусіз, анкеталық мәліметтер негізінде ... ... ... ... ... есептеу кезінде Банк есепке
алатын өтініш беруші және кепілгер табысының көзі болып табылады:
- жалақы түріндегі ... егер ... ... ... ... ... ... басқа
табыстар.
Өтініш беруші мен кепілгердің орташа айлық табысы ... және ... ... ... ... ... қосу ... анықталады. Ал орташа
айлық табыс ... 3 (үш) ... ... анықталмақ.
Орташа айлық табысын есептеу мыналар негізінде жүзеге асырылады:
1) өтініш берушінің ИПС-нан соңғы 6 (алты) айға қол және ... ... ... ... ... ... анықталады
немесе соңғы 6 (алты) айдағы зейнетақы аударымдарын ... Банк ... ... 6 ... ... өтініш берушінің карточкалық
немесе ағымдағы шоттарынан көшірілім;
3) банк нысаны бойынша жалақы ... ... ... беруші немесе кепілгердің басқа табыстары
| ... түрі ... ... |
|1 ... ... үшін ... ақы төлеу тәртібі мерзімі |
| ... ... ... |белгіленген тіркеу органында заңды расталған|
| | ... ... ... ... ... |
| | ... құқықтарын бекітетін құжаттар және |
| | ... ... ... ... |
| | ... |
|2 ... түріндегі |Зейнетақы аударатын ағымдағы/карт шоттан |
| ... ... ...... ... 13.01.2006ж. №384 «Қазақстан Халық Банкі» |
|АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру ережесі» мәліметтері |
|негізінде ... ... ... екінші деңгейлі банктердің жеке тұлғаларға беретін
несиелеріне тұтынушы несиелері жатады.
Тұтынушы несиесінің ... ... ... автокөлік несиесі;
- ұзақ мерзімді пайдаланылатын тауарлар сатып алу несиесі;
- тұрғын үйді жөндеу жұмыстарына берілетін несие;
- кейінге ... ... (оқу, ... демалу және
т.с.с.) берілетін несие.
Ұзақ мерзімді пайдаланылатын тауарларға мыналар ... ... ... аудио-видио және тұрмыстық техникалар;
- компьютер және оргтехника;
- басқа да ... ... үйді ... жұмыстарына: үйдің ішіне және сыртында құрылыс және
басқа да жөндеу жұмыстарын жүргізу жатады.
Мысалға, Қазақстан Республикасында ... банк – ... ... АҚ ... ... беру ... келесі кестеден көруге болады.
(мың теңге)
1-сурет. Жеке тұлғаларға берілген несиелердің мөлшері 01.04.2006ж.
4-кесте. Қазақстан Халық Банкісінің» тұтыну ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... мерзімді |
| |шарттары | ... ... ... ... | | | ... |
|1 ... ... ... |Автомобильді |10 000 АҚШ |
| | ... 80%-на ... ... ... ... |
| | ... ... дейін |(немесе |
| | | | ... |
| | | | ... АҚШ |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | |ету заты - |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
|2 ... жарна|Автомобиль | 3 жылға дейін | |
| | ... 20% ... ... | |
| | | ... ... ... |
| | | |20%; | |
| | | |3 ... 5 жылға | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... сатып| |
| | | ... 30%; | |
| | | |5 ... 10 ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... көлігін сатып| |
| | | ... 50% | |
|3 ... ... ... |3 ... дейін |2 жылға дейін |
| | ... үшін | | |
| | |5 ... ... | | |
| | |ТМД ... | | |
| | ... ... | |
| | |3 ... ... | | |
|4 ... ... ... |АҚШ ... немесе |АҚШ доллары немесе|
| | ... ... ... ... |
|5 ... үшін ... ... ... ... ... |
| |төлем ... және ... және ... және |
| | |1,7% ... ... |1,7% ... |
|6 ... ету|Сатып алынған |Егер шетел |Сатып алынатын |
| ... ... ... ... ... |
| | | ... ... |тұрғын үй |
| | | |10 ... ТМД- кі | |
| | | |5 ... ... | |
| | | |сол ... | ...... құрастырылған: 13.01.2006ж. №384 «Қазақстан Халық |
|Банкі» АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие ... ... ... ... негізінде жасалған ... ... ... ... ... 2006 ... ... айында
жеке тұлғалар мен заңды тұлғаларды несиелендіру бойынша мөлшері 107 900,
000 мың тенгені құрады. Бұл ... ... ... ... ... өскен.
2-сурет. Заңды тұлғаларға берілген несиелердің мөлшері 01.04.2006 жыл
(мың теңге)
Сонымен қатар жоғарыдағы банктен тұтыну ... ... ... ... ... Қарыз алушының анкетасы.
2) Жеке куәлігі (көшірмесі).
3) СТТН (көшірмесі).
4) Соңғы 12 айға бөлініп көрсетілген ... және ... ... ... ... ... ... стажы туралы жұмыс орнынан анықтама.
6) Отбасы туралы анықтама.
7) Некеге тұрғандығын ... ... ... ... ... ... ... қоятын мүліктің құжаттары.
Келесі бір дамып отырған несиеге - ипотекалық несиені жатқызуға болады.
«Қазақстан ... ... ... ... беру ... ... мөлшері: ... ... ... ... -на ... жарна: ... ... ... ... -на ... үшін төлем: айына: 1,3% (АҚШ долл.) ... ... АҚШ ... ... ... ... 1
жылдан аспаса).
Несие мерзімі: 10 ... ... ету ... ... ... ... алатын
тұрғын үй
Жеке тұлғаның төлем қабілітін анықтау техникасы әр ... әр ... ... ... ... ... біркелкі ортақ әдістеме
жоқ. Сондықтан да «Қазақстан Халық Банкі» ... ... ... ... алушы клиенттің төлем қабілетін анықтау үшін ... ... ... ... жеке ... ... ... бағалау көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер атауы ... ... |
|1 ... ... ... ... |Несие мөлшері / несиенің мерзімі|
| ... ... | |
|2 ... ... ... ... ... * сыйақы |
| ... ... ... ... ... /12 ай |
|3 ... ... және ... ... ... |
| ... ... төлемнің | |
| ... ... | |
|4 ... ... (ТТ) ... ...... және басқа |
| | |да ... |
|5 ... ... ... ... / ТТ (мәні жобамен 35 -45 |
| | ... ... ... ... ...... ... 13.01.2006ж. №384 «Қазақстан Халық Банкі»|
|АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... азамат 360 000 теңге сомасында ... 36 ... 18 % ... ... мөлшерлемесінде сұрап отыр делік. Ол
кісінің таза табысы – 18 000 теңгені және кепілге жылжымайтын мүлік қояды.
Жоғарыдағы ... ... ... ... алушы
Е.З.Жұмағазиевтың төлем қабілетін былай бағалаймыз:
360 ... = ... = 10 000 ... 0,18
СМАТ = -------------------------- = 5 400 ... = 10 000 +5 400 = 15 400 ... ... = ... = 0,85 ... ... қарыз алушының төлем қабілетті, яғни несие беруге ... ... ... ... ... ... ... Айталық, кепіл зат
ретінде екі бөлмелі пәтер ... Оның ... ... ... теңге тұрады.
Банк тарапынан бақылаушы мамандар көмегімен осы пәтердің кепіл құны
анықталды. Отандық банк тәжірибесінде кепіл құны ... ... ... -нан ... ... Ол үшін мынандай есептеулер жасалады:
1. Пәтердің тозу коэффициенті – Пәтердің ... құны құны х 3% ...... х 0,03 = ... .
2. ... ... пәтердің құнының төмендеу тәуекелі - ... құны х 3% ... ...... х 0,15= ... ... бағалау құны - Пәтердің нарықтық құны құны - ... ... - ... ... ... тәуекелі 1 500 000 – 45 000 –
225 000 = 123 000 теңге.
4. Пәтердің кепіл құны - ... ... құны х 60% ... х ... 738 000 ... ... ... қабілетін бағалау сұралатын сомамен оның жеке
табысының ара ... ... ... мен ... ... ... ... сипаттамалармен,клиенттің несиелік тарихын
зерттеуге байланысты сүйенеді.
Қазіргі таңда несиенің ең көп тараған түрі ипотекалық несие. «Қазақстан
Халық Банкі» АҚ-ның мәліметтерінен ... ... ... бағдарлаиамен
танысып көрейік.
Ипотекалық несиені мақсатқа және шартқа сай анықтап беру бағдарламасы 3
бөлімнен тұрады:
- несие бойынша ақпарат;
- ... ... ... ... ... ... бөлімде, несие беретін банк қызметерінің мәліметтері, ... №, ... ... несие түрі мен сомасы және оның мерзімді
өтелуі,несие берілген күні, айдың күні, оны өтеу үшін ... ... ... төлемімен пайыздық жалпы мөлшерін банкке төлеуге тиісті.
Бағдарламаның екінші бөлімінде, клиенттің мамандығы, оның жылдық таза
табысы, жылдық шығындары, жұмыс ... ... ... ... бөлімде, яғни клиенттің қаржылық жағдайы – ағымдық және ... ... мен ... ... және табысы мен шығынының
арақатынасы туралы ... ... ... ... ... ... енгізу арқылы несие беру
керек пе, әлде жоқ па ... ... ... банк ... ... ... мүлікті сатып алу мен
пәтерді жөндеу жұмыстарын жүргізу және т.б. ... ... Жеке ... ... істеуде қойылатын талаптарға: оларға
жекелей және көп жақты қамқорлық пен бақылаудың қажеттілігі, ... ... ... ... басқару қажеттілігі, ипотекалық несиелендіру
бойынша алдағы жұмыстар көлемін өзінің мүмкіндіктерімен ... ... жаңа ... қою үшін ... экономикалық жағдайының қазіргі шарттарына байланысты
ипотекалық несиелер банктер үшін тағы бір тәуекелі бар сала ... ... ... ... ... ауыр ... жағдайда және
жұмыстан боау қауіпінде тұр. Соған байланысты ... ... ... қарыз алушының ... ... ... ... қайтару кепілділігі, қарыз алушының қаржылық мүмкіндігі,
оның адамгершілік ... және т.б. ... ... Мәні ... ... бәрі берілген ипотекалық несие бойынша негізгі қарызды өз
уақытында өтеуге алып келеді.
Кепілдік ретінде банк, әдетте, жұбайлардың ... ... ... ... мүлігінен, жалақыны алудан және т.б. шегіну құқығын
талап етеді.
Халықаралық тәжірибеде бөлшек ... ... ... ... ... толық қатарлары шығарылып, енді отандық
қатарлары шығырылып, енді ... ... де түсе ... мүмкіндігі бар.
Ипотекалық несиенің ... ... ... ... ... алудағы өтініштің келіп түсуінің банк ... ... ... алушының несие қабілетін жане төлем қабілетін тексеру;
- несиелік шарттың қорытындысы;
- ... ... ету ... ... ... ... ... қарыз алушының несие қабілетін талдау-бұл оның
жеке несиені алуда жеке тұлға ретіндегі ... ... ... ... банк үлкен көңілді жеке өміріне, әсіресе өмірлік циклына
баса назар аударады. Банк, ... бала ... бар ... ... келеді. Осының бәрі тәртіп бойынша клиенттің банк алдында өз
міндеттемелерін сенімді және ... ... ... ... ... банк міндетті түрде оның қызметінің жағдайын мұқият зерттеп және
оның өзіндік белгілері мен ... ... ең ... сапсалы ақпараттары
пайдалануы қажет. Сол үшін қарыз алушы банкке келген кезде ... ... ... құжаттарды тапсыруы тиіс.
Қарыз алушының беделі, ... ... ... ... ... ... ... нақты ақпараттар
келесілерден тұрады:
Қарыз ... жеке ... ... ... ... мән-
жайы, ашықтылық деңгейін, сыртқы келбеті, сөйлеу айқындылығы, ... ... ... ... ... ... біліктілігі,
тәукелділікпен (құмар ойындармен) байланысы, менеджментке ықыласы,
жоспарлауға қабілеттілігі.
Арнайы ... ... ... ... ... тәжірибесі,
жұмысқа мамандануы;
Денсаулық жағдайы: спортпен шұғылдануы;
Жеке мүлігі ... ... ... басқа да табыс көздері, жеке
қарыздары, салықтық қарыздары, жанұя мүшелерінің мүлігінің күйі, ... ... ... ... ... ... негізгі екі әдіспен : сараптық бағалау
және балдық жүйе көмегімен жүргізіге болады.
Сарапшылардың бағалауы негізінде ... әдіс ... ... ... ... ... ... экономикалық жолына сүйенеді.
Сарапшылар ақпаратты талқылап болғаннан кейін, ... ... ... туралы сұрақтарды шешеді.
Балдық жүйенің пайдалану – бұл сапартық бағалауды ... ... ... ету ... және экономикалық дәлелденген процесс.
Мұнда ... бір ғана ...... жүйе қарыз алушының несие
қабілетін бағалауда статистикалық ақпараттармен мұқият салыстырылуы және
үнемі жаңартылуы ... ... ... ... несие қабілеті бұл заңды және жеке
тұлғаның несиелік ... ... өз ... ... ... ... есеп айырысуы.
Несие қабілетін анықтауда біріншіден, банктің тәуекелдерін төмендету
және жұмысының тұрақтылығын көтеру мақсатында несиелеуші банктің ... шарт ... ... орындау және қызмет көрсету, сонмен қатар
коммерциялық несиені беру үшін серіктестің қаржылық жағдайынвң ... ... ... қабілеті – бұл қарыз алушының несиені алуы және оның шекті
сомасын анықтап толық және мерзімде ... ... және ... жиынтығы.
Қарыз алушының несие қабілтін талдау мақсаты оның өткен, ... ... ... ... нақты бағалау үшін талап етілетін
ақпараттарды алу болып табылады.
Қарыз ... ... ... ... бұл оның ... шығындар
мен ұзақ мерзімді міндеттемелерін есепке ала ... ... ... ... ... Банк басқа талаптарды қанағаттандырғаннан
кейін, несиені уақытында қайтарғаны үшін және бұл ... ... ... ... және сол бойынша пайыз есептелген несие ... ... ... ... ... жеткіліктілігін
бағалайды.
Банк ипотекалық несие сомасы туралы сұрақтарды қарастырған кезде,
клиенттің өтініш беретін сомасы мен ... өзі ... ... ... оған ... көңіл бөлінеді. Банктер тәртіп бойынша ... ... 100 %-не ... ... ... ... ... алу үшін өтініші өз ... ... ... ... ... жауап беретін ақпараттарға, яғни қарыз
алушының несие және ... ... ... ... ... ... ресми
мәліметтерден басқа (фамилия, аты-жөні, мекен-жайы және т.б.) ... ... ... ... берілу мақсаты және қарыз
алушының қаржылық жағдайы ... ... ... қажет. Себебі, барлық
ипотекалық несиелер үшін қарыз алушының табысы оларды қайтарудың негізгі
көзі болғандықтан, өтініштің ... ... ... ... табыс»табылады.
Несиеге төленетін таза соманы алу үшін табыстардан ... ... ... ... ... банктерде мұндай есеп айырысулар келесідей
жүргізіледі:
А. Айлық табыс
Салық төлегеннен кейінгі ... ... ... пособия
Зейнетақы бағалы қағаздар және салымдар бойынша сыйақы
Басқада табыстар
Барлығы:
Б. ... ... ... ... ... берілген несиеге қызмет көрсету
Пәтерақы
Басқа да шығындар
Қолда бар табыс = А – ... ... ... бар табысы мен айлық сомасы бойынша борышты өтеуге
қызмет ... Д (Д = ... + ... ... ... онда ... төлем қабілетін анықтайды. Сірә, борыштық қызмет көрсету бойыншы
сомасы клиенттің қолда бар ... ... ... ... онда ... өтініші қабылданбайды. Банк қарыз алушының төлем ... ... ... ... көрсету бойынша сомасы 50% және одан аз болса ... ... ... ... ... ... жабу ... құру
үшін банктер арнайы көрсеткіштерді несиені өтеу төлемінің ең ... ... ... ... табысының қатынасы бойынша қарыздың ең жоғарғы мөлшерін
(К1 және К2) қолданады:
М –банк маржасы, жылдық %;
К – ... ... ...... ... қызмет көрсету және өтеу (әдетте, несиеден 2%) бойынша
банктің ... және ... ... ... ... өтініш алғанда, банк өз мойнына алатын несиелік
тәуекелдердің деңгейін, бұл тәуекелді есептеуде мүмкін болатын ... ... беру ... өтеу ... анықтайды, қарыз алушы клиентке
несиені уақытында қайтаруды және тиімді ... ... ... және ... ... ... кезінде банк қарыз алушының
соңғы екі-үш жылдық қаржылық жағдайын өткен және ... ... ... ... зерттейді. Сонымен бірге, қарыз алушының ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу арқылы
беріледі.
Несие қарыз алушы ұсынған шарттармен және ... ... ... ... ... ... сәйкес беріледі.Қазіргі заңдарға ... ... ... ... ... және ... ... басқа да қамтамасыз ету түрлерін өндіріп ... ... беру ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық
қодексіне және ... ... ... ... ... Кепіл беруші кепілдік күшіне сәйкес басқа неисе ...... ... бұл ... толық және біртіндеп борышқормен
бірге міндеттеменің орындалуына жауапкершілігін міндеттейді.
Кепілдік жазбаша түрде беріледі. Кепіл беруші борышқор сияқты ... ... да ... ... ... ... сыйақы, қарызды
өндіріп алу бойынша соттық шығындар мен несие берушінің басқа зияндарына да
жауап береді. ... ... ... ... ... көрсететін шотынан даусыз
тәртіпте қаражаттарын шығару және ... ... ... ... ... ... ... өндіріледі.
Кепіл болушылық жеке тұлғаның банк алдындығы міндеттемесі ... және ... ... ... несиесі боынша өз ... ... ... ... ... ... болушылықта көрсетілген
соманың шеңберінде жауап береді және өзіне қаржыландыру жауапкершілігін
алады.
Банк несиені беру кезінде ... және ... ... ... ... ... менсенімділігін, несие және ... ... ... ... Банк ... ... қамтамасыз ете
ретінде ұсынылған тиісті құжатттар ... және ... ... банкінде тіркелген кепілдік хатынан басқа, қарыз алушымен
кепілдердін орта жауапкершілігі шарттары ... ... ... мен
кепілгердің арасында жасалған «Кепілдік хатын ... ... ... ... ... өтегені үшін қарыз алушынын жаупкершілігін сақтандыру ҚР –ның
сақтандыру туралы заңына ... ... Банк ... ... ... сақтандыру шартын дербес жасау мүмкін.
Ипотекалық несиелендіру әрқашан жылжымайтын ... ... ... ... ... ... иесінің кепіл қүралынсыз жүзеге асуы мүмкін
емес, өйткені жерді және жылжымайтын мүлікті кепілге тек меншік иесі ... ... ... оның ... мүлік меншігіндегі тәуелсіз меншік
құқығына кіріде. Сонымен қатар ипотека ғимараты өзі орналасқан сол ... ... ... ресімделеді.
Мүлік (жылжыматын және жылжыйтын) кепілі өз алдына иынаны білдіреді,
егер кепілмен қамтамасыз етілген міндеттеме орындалмаса, онда ... ... ... ... өзінше бұл мүлікті өткізуге құқылы.Несие ... ... ... борышқор мен кепіл берушінің кепілімен қамтамасыз етілген
міндеттемелерін орындамаған жағдайда, басқа несие ... ... ... ... ... құны ... қанағаттануға құқығы бар.
Кепіл шарт күшіне енген кезде, яғни егер ... ... ... ... ... өз еркімен мүлікті кепілге берген жағдайда пайда болады.
Мәміленің заңды рәсімделуі ипотекалық несиелендіру үшін үлкен мағына
береді, өйткені бұл ... ... ... ... ... ... немесе шаруашылық иелену құқығы ... ... ... ... бір ... қарастырады.
Кепіл шарттың тіркелді деп есептеледі, егер:
- оған кепіл тізілімінің ортақ № (коды) берілсе;
-тиісті рәсімделген көшірмелер ортақ кепіл тізімін ұстаушы кепіл ... ... ... ... ... субъектілері болып табылады:
- кепіл туралы шарттың заңды және жеке ... ... ... ... етілген шарт жазбаша және нотариалды түрде
расталуы қажет. Ол кепіл ... ... ... іс-әрекетін қарастыруы
мүмкін:
- салынған мүлікті иеліктен шығарудан міндеттеме бойынша қарызды ... ... ... ... ... беруге тапсыру;
- мүлік ауыртпалығын жаңа қарыздар және т.б.
Екі түрлі кепіл түрлерін ажыратады:
- ... ... ... ... ... ... ... кепіл ұстаушының иеленуінің өкіміне тапсырылуы
мүмкін.
Кепілдің бірінші түрі ең көп тараған. Кепіл кезінде ... ... ... ... ... ... құралының тағайындалуына сәйкес оны пайдалану және иелену;
- кепіл құралды ... ... оны ... ... ... бойынша қарызды сатып алушыға аударып басқарады.
Сол уақытта кепіл ұстаушы ... ... ... өз қаражаттары есебінен
сақтандыруы міндетті, оған сақтандыру шаралар қолдану, ... ... ... ... беру ... туралы хабарланады.
Кепілдің екінші түрі – бұл кепіл ұстаушыға кепіл құралын қалдыру немесе
басқаша аттқанда, кепілзаты банк қызметінде ең тамаша ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеуді және жылжымайтын мүлікті кепілге
тапсыруды талап етпейтін кепіл құралы құралы ... ... ... ... ... егер кепіл ұстаушының (банкке) иелігіне мүлікті
тапсыру ... ... ... ... ... ... ... мүмкін
болса және банктің қарыз алушыға берген несиенің өтеу ... көп ... ... ... ... – бұл кепілмен қамтамасыз ... ... ... Негізгі қарыздың орындалуы тиісті
құжаттармен расталуы тиіс: несие берушінің қарызды ... ... ... ... қабылдау-тапсыру акті және т.б.
2.3. Қарыз алушы ... ... ... ... ... ... Халық Банкі» АҚ –нан қарыз алушы «ХХХ» ЖШС ... ... ... 24 ай ... ... ... лимитін, сомасы 75 000 АҚШ
долларын 24 ай ... ... ... бойынша лимитті, сомасы 220 000 ҚҚШ
долларын 37 ай мерзімге дейін несие ... беру ... ... ... ... алушы-клиентке 1998 жылдан бері банкке қызмет көрсетіліп
жатыр. Құжат бойынша серіктестіктің ... ... ... Есен
Тамендіұлы болып табылады, бірақ нақты бизнеске ... бас ... ... ... да қатысып отыр.
Берілген банкке клиенттің берік несиелік тарихы бар. ... ... ... қолданылып жүрген міндеттемелер бар:
6-кесте. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... күні |
|я атауы|атауы |сомасы | | ... | ... ... АҚ ... ... | ... ... |13.04.06 |
| | ... ... | | | ... ... АҚ ... ... | Жылдық %|12.07.04 |12.07.06 |
| | |АҚШ ... ... ... | | ...... ... ... «Қазақстан Халық Банкінде» ... ... ... ... ... ... |
1. ... қаржыландыру бойынша кепіл ретінде қамсыздандыруға
кіретіндер:
- ... ... ... (екі ... ... құны 8 964 АҚШ ... жер часкесі бар тұрғын үй кепілі. Мекен-жайы: Абай ... ... құны 93 362 АҚШ ... ... ... кепілі. Мекен-жайы: Әуезов көшесі, 175 үй, кепіл ... АҚШ ... ... ... ұсыну туралы келісімінде алдын ала ескерту «кепілдік
бойынша лимитін пайдаланбаған жағдайда, банк Принципалға ... ... шын ... ... ... құқықты». Осыған байланысты
келесі несиелер беріледі:
- айналым капиталын ... үшін ... ... ... ... жылдан 02.06.2006 жылға дейін беріледі.
- айналым капиталын толықтыру үшін 30 000 АҚШ долл. 28. 04. 2006 жылдан
02.07.2006 жылға дейін ьеріледі.
3. ... ... ... ... ... барлық 7 000 000 сомасы
таңдап алынды.
4. Несиелендіру лимитін қызмет ету кезеңі кезінде 751 462,93 сомасы
көлемінде сыйақы ... ... ... шоттары арқылы өтеуге рұқсат етіледі: 1-2 күнде
екі рет.
Жалпы несиелік қарыз 19 610 000 теңгені ... ... ... ... ... түрде үлестіріледі: құрылыс құралдарына –
10 000 мың теңге, бөлшек құралдарына – 2 480 мың ... ... ... мың ... ... өткізу(йод,қызылмия экстраты) –
4 949,7мың теңге.
Қарыз алушының қаржылық жағдайы тұрақты деп айта аламыз. Баланстың
мәліметтері ... ... ... ... ... және ... бірақ жеке тұлғаларға жазылады.
Клиент кепілдік бойынша лимитті ашу үшін ... ... ... алушыға күйдіргіш соданы және хлорлы аммонийді жеткізу бойынша
Қытаймен ынтымақтастығы үшін қажет. ... ... ... 90 күнге
дейін төлемнің мерзімін ұзарту қарастырылған.
Айналым қаражаттарын толтыру үшін ... ... ашу, ... ... ... ... ... және хлорлы аммонийді сатып алу кезінде;
- техникалық йодты сатып алу кезінде;
- қызылмия экстратын ... алу ... ... жасалған шарт бойынша генераторларға техникалық ... ... ... ... ашу ... ... ... алушы ақпан
айында балалар спорттық мектеп интернатын және екі ... үй ... ... жер ... ... ... Құрылыс үш кезеңде жүреді:
- балалар спорттық мектеп интернатын және екі тұрғын үй ... ... ... тұрғын үй кешенін өңдеуге және пайдалануға өткізу;
- екінші тұрғын үй кешенін ... және ... ... комитет шешімімен «ХХХ» ЖШС-нің үш түрлі қызметті несиелендіру
туралы өтініші қабылданды.
Қарыз ... ... ... ... ... ... сараптық
қорытынды түрінде жасады. Әрі қарай «ХХХ» ЖШС ... ... ... ЖШС ... ... ... қорытындысы.
Берілген несиелер бойынша қамтамасыздандыру ретінде келесілер кіреді:
1.Жер учаскісі бар тұрғын үй: Алматы қаласы, Абай көшесі, 60 үй, ... К.К., оның ... ... – 193 004 ... ... ... 0,3, кепілдік құны – 135 103 теңге.
2.Үнемі жер пайдалану ... бар ... ... - ... ... үй, иесі ... А.А., оның нарықтық бағасы – 344 274 ... ... – 0,3, ... құны – 240 992 ... асты ... үй: ... - ... көшесі, 175 үй, оның
нарықтық бағасы – 94 099 теңге, төмендету көэффициенті – 0,3, ... ... 65 869 ... ... ... көрсеткіштері
|Қарыз алушы клиент «ХХХ» ЖШС |
|1 ... ... ... ... ... желі |
| ... | ... ... | |
|2 ... ... |Айналым ... ... ... |
| | ... ... |үшін несие |
| | ... |алу | |
|3 ... ... |10 000 АҚШ ... |75 000 АҚШ ... АҚШ ... |
| | | ... | |
|4 ... ... |24 ай |24 ай |36 ... кейін |
| | | | ... ... |
| | | | ... 12 айға |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
|5 ... ету |Жер ... |Үнемі жер |Жер асты ... |
| ... ... үй, ... ... |үй, ... - |
| | ... Абай |құқығы бар |Әуезов көшесі, 175|
| | ... 60 үй, ... |үй |
| | |К.К. ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | | |175 ... | |
| | | ... | ... – автормен құрастырылған «ХХХ» «Қазақстан Халық Банкінде» ... ... ... ... негізінде жасалған ... ... ... кезінде алынған ақпарат көздері: қарыз
алушының ... ... ... ... ... ... 1. Қарыз алушының компаниясы туралы ақпарат.
1. Құрылу тарихы:
Орналасқан жері мен тіркеу күні: 03.12.1991 жылы ... ... жылы ... ... құрамы ауысқанына байлынысты №6843-
1910 заңды тұлғаларды мемлекеттік қайта тіркеу туралы куәлігіне ... ... ... мекен-жайы: Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Абай көшесі,
60 үй.
Қарыз алушының ұйымдық-құқықтық ... ... ... қордың (жарияланған,төленген) мөлшері 5 400 000 (бес миллион
төрт жүз мың) ... ... ... ... Құрылтайшы болып табылатын
Е.Т.Тамендаровтың жарғылық капиталдағы үлесі 5 400 000 ... яғни ... есеп ... шоты ... ... АҚ-да 19.03.1998 жылы
ашылған. Есеп айырысу шоты бойынша айналым: 2005ж. дебет – 152 065 334, 60
теңге, ... - ... ... ... ... ... 10 ... кредит - 34 152 980,46теңге.
Үш ай ішінде орташа айлық қалдықтар: 1 963 796, 66 ... ... ... ... жылы – ... 22 ... ... болған
01.01.06 – 20.04.05 ж. – 232 877,22 теңге.
2. Компания басшылары туралы мәліметтер: Тамендаров Е.Т. – ... ... ... ... ... - құрылған сәттен бастап;
Саматов Р.Н. - бас ... ...... ... ... ... ... сәттен бастап (ертеректе компанияның құрылтайшыларының құрамында
болған).
3. Қарыз ... ... ... Е.Т. ... ЖШС
Қарыз алушының сөзіне ... ... ... ... тең
құрылтайшысы болып Саматов Р.Н. кіреді.
4. Компания қызмет бағыттарының түрлері: ... ... – 92 ... ... - 72%, ... ... - 36 777, үлес салмағы - ... - ... үлес ... - ... ... ... және үлестес компанияның несиелік тарихы
(өтелмеген міндеттемелер, несиелер, ... ... ... ... |Берілген|Өтеу |Ескер|
|ың атауы ... ... ... ... ... ... |ту ... ЖШС|Қазақстан |51 600 |Төлем |7% |20.06. |22.08. | |
| ... ... ... |жылдық |2003 |2003 | |
| | ... | | | | | ... ... |50 400 ... |7% |14.12. |30.01. | |
| ... ... ... |жылдық |2003 |2003 | |
| | ... | | | | | ... ... |50 400 ... |7%жылдық|23.10. |31.01. | |
| ... банк |АҚШ ... | |2003 |2003 | |
| | ... | | | | | ... ... |25 200 ... ... |01.09. | |
| ... ... ... | |2003 |2003 | |
| | ... | | | | | ... ... ... |Қазақстан |38 160 |Төлем |7%жылдық|04.07. |01.09. | ... ... ... ... | |2003 |2003 | |
| | ... | | | | | ... ... | 50 840 |Төлем |6%жылдық|12.09. |23.10. | |
| ... ... ... | |2003 |2003 | |
| | ... | | | | | ... ... |73 800 ... |7%жылдық|22.10. |22.12. | |
| ... ... ... | |2003 |2003 | |
| | ... | | | | | ... ... |7 750 |Айналым |25%жылды|14.01. |14.02.2| |
| ... ... ... |қ |2004 |004 | |
| | ... |толықтыру | | | | ... ... |20 000 ... ... |21.05. ... ... банкі|АҚШ |капиталын |қ |2004 |2004 ... | ... ... | | | |ен |
| | | | | | | |15. |
| | | | | | | |05. |
| | | | | | | |05 ... ... |73 800 ... |7%жылдық|08.05.20|31.07.2|* |
| ... ... ... | |04 |004 | |
| | ... | | | | | ... ... ... |23%жылды|12.06. |11.07.2|* |
| ... ... ... |қ |2005 |005 | |
| | ... ... | | | | ... ... |3 500 ... ... |11.07. |* |
| ... ... ... |қ |2005 |2005 | |
| | ... ... | | | | ... ... |3 800 |Айналым |20%жылды|18.08. |15.09.2|* |
| ... ... ... |қ |2005 |005 | |
| | ... ... | | | | ... ... ... ... |
| ... ... ... |қ |05 |005 | |
| | | ... | | | | ...... ... ... ... Халық Банкінде» |
|жинақталған ... ... ... ... ... ... ... ... ... лимитін орнату туралы келісіммен
беріледі.
Қазіргі міндеттемелері: несие сомасы – ... ... ...... лимиті, проценттік ставкасы – 19 % жылына, берілген
күні – ... ... ... күні – 19. 08. 2006 ... ...... долл., несиенің мақсаты – кепілдік бойынша лимиті, проценттік ставкасы
– 7 % жылына, берілген күні – ... ... ... күні – 19. 08.
2005ж.
2. Бөлім. Қарыз алушының ... ... ... ... ... ... қаржылық бағалау
|Көрсеткіш |01.01.05 |01.01.06 |%-тік |01.04.06 |%-тік ... |
| | | ... ... ... |
| | | |лер | ... ... |
| | | | | | |тер |
| ... ... Негізгі | | | | | | ... және ... | | | | | ... ... тыс | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... |-9% ... |129% ... ... | | | | | |00 ... | | | | | | ... ... ... |0,0 | |0,0 | |0,00 ... | | | | | | ... да ... |6 223,0 | ... | |0,00 ... ... | | | | | | ... ... |13 305 |71% ... |63% ... | | | | | |0 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... қаражаттар |1 596,0 |11 126 |597% |270,0 |-98% |270,00 ... есеп ... ... |-19% ... |-60% ... | | | | | | ... қор және ... |4 947,0 |-43% |4 151,0 |16% ... ... | | | | | | ... да активтер | |744,0 |0% |744,0 |0% |744,00 ... ... ... |13% |10 395,00|-25% |10 395,0|
| | | | | | |0 ... ... ... |26% ... |-25% |111 793,|
| | | | | | |000 |
| ... ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... қаражаттар|5 400,0 |5 400,0 |0% |5 400,0 |0% ... ... ... ... |41% ... |32% ... да меншікті |507,0 |507,0 | |507,0 | |507,0 ... ... | | | | | | ... | ... | |468,0 | ... | | | | | |0 ... ... |15 843,0 |80% |11 793,0 |-26% ... | | | | | |0 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... |8% ... |-25% |20 310,0|
|мерзімді) | | | | | |0 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... несиелері | ... | ... |20% ... ... |25 294,0 |18 075,0 |-29% |9 310,0 |-48% ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |8% |20 310.0 |-25% ... | | | | | | ... ... ... |26% ... |-25% ... | | | | | |00 ... – автормен құрастырылған «ХХХ» «Қазақстан Халық Банкінде» |
|жинақталған несиелік досье ... ... ... ... балансы 01.04. 2006 жылы 111 793 мың ... ... ... ... пайда және таза пайда арқылы құрылтайшылар есебінен
алынған, құрылтайшының сөзінен жеке тұлға ... ... және ... табыс әкелуіне ... ... ... ... ... ... ағымдағы активтер
9%-ті құрайды.Пассив балансындағы меншікті ... 82%, ал ... 18% -ды ... ... ... банк ... 54%,
жабдықтаушылармен есеп айырысу46% болған.Барлық міндеттемелер ағымдағы
болып табылады.
Төмендегі 10-кестенің түсініктемесі:
2005 жылдың ... ... ... ... 125 194 мың ... ... ... салынатын табысты төмендету мақсатында ... ... ... ... ... атап ... қайта құру. Фискалдық шығындар 16 447 мың ... ... – 5 638 мың ... ... ... -328 мың ... ... қайта құру және жаңғырту үшін сатып алу ... ... және ... ... ... ... |Кіріс |өз ... ... ... |(+), |(+), |гер |н |(+), |ген |гер |
| ... |шы |ту ... |мәлімет|ту |
| |(-) |ғын (-) |лер |р |(-) 3 ... |лер |
| ... |% | |2005 | |% |
| |. | | | | | | ... |134 851 |125 194 |-7 |125 194 |5 473 |5 473 |-96 ... түскен| | | | | | | ... ... | | | | | | | ... йод | |470 | |470 |1 379 |1 379 | ... ... | |15 517 | |15 517 | | | ... | | | | | | | ... ... |51 558 | |51 558 |0 |0 | ... ... | |2 328 | |2 328 | | | ... тұзы | |27 708 | |27 708 | | | ... | |9 942 | |9 942 |552 |552 | ... | | | | | | | ... | |911 | |911 | | | ... | | | | | | | ... | |16 760 | |16 760 | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | |186 | |186 |1 665 |1 665 | ... | | | | | | | ... | | | | |1 907 |1 907 | ... | | | | | | | ... |129 472 |116 600 |-10 |106 388 |3 209 |3 209 |-97 ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... йод | |459 | |459 |790 |790 | ... ... ... | |16 447 | | 8 802 |0 |0 | ... | | | | | | | ... ... |47 942 | |47 942 | | | ... ... | |2 229 | |2 229 | | | ... тұзы | |24 719 | |24 719 | | | ... | |9 022 | |9 022 |512 |512 | ... | | | | | | | ... | |911 | |911 | | | ... | | | | | | | ... | |15 999 | |15 999 | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | |1 907 |1 907 |1 907 | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | |372 | |0 | | | ... ... |5 379 |8 594 |60 |18 809 |2 494 |2 494 |-74 ... ... |3 387 |6 973 |106 |6 973 |957 |957 |-86 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... және |2 450 |6 973 |185 | |957 |957 |-86 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |937 |0 |-100 | |0 | ... | | | | | | | ... ... |0 |0 |-100 | |0 | ... | | | | | | | ... |1 992 |1621 |-19 |16 333 |1 307 |1 537 |-19 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... емес |0 |0 |0 |4 500 |0 |1 103 |0 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... |1 992 |1621 |-19 |16 333 |1 537 |2 640 |-19 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... ... |1597 |1 200 |-14 |15 912 |1 537 |2 640 |9 ... шығындар| | | | | | | ... ... |1 395 |1 200 |-14 |15 912 |1 537 |2 640 |9 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... табыс | | | | | | | ... | |0 | | |0 | | ... зиян | | | | | | | ...... ... ... «Қазақстан Халық Банкінде» ... ... ... ... ... ... |
Қарыз алушының ... ... ... құру 8 802 мың ... ... ... ... етті, атап айтқанда қондырғыларды сатып алу
(5 638 мың теңге), қосалқы бөлшектер (1 164 мың ... және ... үшін (2 000 мың ... ... ... техникалық қызмет көрсету. Қарыз алушының сөзінен фискалдық
шығындар ... 60% осы ... ... ... шығындары құрайды.
Қосалқы жалгерліктен алынған табыс – ғимаратты жалға беруден түскен
табыс. Мекен- жайы: Алматы қаласы, Әуезов ... 157 үй, ... А.А. ... ... «Қазақстан Халық Банкі» АҚ 4 АЕК үшін қосалқы
жалгерлікке ... ... ... беру келісім шартты бойынша «ХХХ» ЖШС –ке маусымның
2 күні 2005 ... ... 10 жыл ... ... ... ... үшін
беріледі. Ай сайынғы төлемі 62 мың теңгені ... ... ... ... сомасына түзетілген мәліметтерден 372 мың ... ... ... = 6 ... емес ... ... ... түзетілген мәліметтерде тұрғын
үйді жалға беру ... ... ... ... Абай ... 60 ... К.К. атына рәсімделген) ай сайын сомасы 2 500 АҚШ ... ... ... таза пайда 2005 жылы түзілген мәліметтерде 15 912 мың теңгені
құрады. Қарыз алушының айтуынша, ьерілген пайда Алматы қаласы,Әуезов ... ... ... ... құру үшін жұмсалады. Берілген ғимараттар
75 000 АҚШ долл. (ресми шығындар – 50 000 АҚШ долл. , ... емес ... ... АҚШ ... ... ... ... алынған.
Ғимараттың өзіндік құнының жиынтығы 275 000 АҚШ ... (50 000 ... ... ЖШС ... ... ал 100 000АҚШ долл. құрылтайшылар пайдасы
есебінен) қайта құруға жұмсалған. Ғимараттың өзіндік құнының ... АҚШ ... ал ... ... ... ... 450 000 АҚШ долл.
құрады.
10-кесте. ... қол ақша ... ... есеп ... |2005 ж. |2005 ж ... | ... |ер ... қызметтегі ақшалай | | | ... ... | | | ... Ақшалай қаражаттың келіп түсуі |117 340,3 |17 825,0 |-85 ... ... ... ... ... |13 624,0 |-88 ... ... ... ... | | | ... ... | ... |0 ... | | | ... | | | ... да түсімдер |0,0 |0,0 |0,0 ... ... ... |122 778,3 |16 034,5 |-87 ... және ... есеп ... ... |-88 ... | | | ... ... есеп айырысу |1 592,6 |232,5 |-85 ... ... және |451,0 |81,5 |-82 ... ... ету ... | | | ... ... | | | ... ... ... ... |449,5 |-67 ... ... ... |799,0 |296,0 |-67 ... ... | | | ... да ... ... |573,0 |-76 ... ... нәтижесінде |-5 438,0 |1 790,5 |-133 ... ... ... ... | | | ... , ... | | | ... қызметтегі ақшалай | | |0 ... ... | | | ... ... ... |0,0 |0,0 |0 ... ... ... | |0,0 | ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... алу |0,0 ... | |
|Материалдық емес ... ... |0,0 ... | ... | | | ... инвестицияларды сатып алу | | | ... да ... |0,0 | | ... ... (+,-) |0,0 ... | |
|алынған таза ақшалай қаражаттардың | | | ... | | | ... ... ... ... ақшалай | | | ... ... | | | ... ... ... ... ... |6 000,0 | ... және ... да | | | ... шығару | | | ... ... алу ... ... | ... да ... ... | | ... ... ... ... ... ... | ... несиелерін өтеу ... ... | ... ... ... алу | | | ... алу | | | ... да төлемдер | | | ... ... (+,-) ... ... |-3 500 |0 ... ... ... | | | ... ... ... ... ... ... |597 ... | | | ... ... ... ... ... |269,0 |-98 ... | | | ... – автормен құрастырылған «ХХХ» «Қазақстан Халық Банкінде» ... ... ... ... ... жасалған |
3.Бөлім. ... ... ... ... ... мен ... 75 000 АҚШ ... сомасында кепілдеме лимитін ұсыну
Қазіргі таңда 19.08.2006 жыл мерзімге дейін 123 000 Ақш доллары ... ... ... ұсыну туралы келісім іске асып отыр. Мұндай
лимит бойынша қажеттілік күйдіргіш соданы өткізуінің ... ... ... ... ... ... 75 000 АҚШ ... дейін төмендену
және 6% жылжық (қазіргі міндеттемелерді өтеусіз) ставкамен 24 ай мерзімге
дейін ұзартуына ... ... ... кезде қарыз алушымен XINJIANG TIANYE FOREIGN TRADE (Қытай)
арасында күйдіргіш соданы 720 ... ... (1 ... 195 ... және хлорлық аммонийді 180 тонна мөлшерінде (1 тоннасы 160 АҚШ
долларымен) жеткізіп беру туралы шарт жасаған.
Шарт бойынша төлем ... ... ... ... ... 90 күнге
дейін мерзімге ұзартып беру болып табылады. Ұқсас кестелер 5 жыл мерзімде
жұмыс ... ... ... бір мезгілде күйдіргіш соданы 360 тонна бойынша сатып алуды
жоспарлайды, соған сәйкес қажетті кепілдеменің сомасы мынаған тең: ... х 195 АҚШ ... = 70 200 АҚШ ... 100 000 АҚШ ... ... несиелендіру лимиті
Қазіргі таңда 19.08.2006 жыл мерзімге дейін 7 000 000 Ақш доллары
сомасында несиелендіру лимитін ... ... ... іске асып ... ... ... лимит сомасын 100 000 АҚШ долларына дейін жоғарлату
және 16% жылжық (қазіргі міндеттемелерді өтеусіз) ставкамен 24 ай мерзімге
дейін ұзартуына ... ... ... лимиті айналым қаражаттарын толықтыру үшін қажет, онын
тапшылығы келесі жағдайларда пайда болады:
1. XINJIANG TIANYE FOREIGN TRADE Со LTD ... ... ... ... тауарларды жеткізу бойынша кедендік және көліктік
шығындар. Қарыз алушы шарт ... ... ... ... ... ... да, оны «Казцинк» және «Кадамжай»
зауыттарына ... ... ... ... ... ... ... 90 күнге дейін мерзімін ұзартып беру болып
табылады.Кедендік және ... ... ... 360 ... күйдіргіш соданы жіберіп отыру үшін 3 060 мың ... 90 ... ... аммонийді жіберу үшін 1 170 мың теңге жұмсалған.
Қытайдан Қазцинкке (Өскемен) дейін ... ... 10 ... ... ... келісім бойынша төлем талабы тауарды жеткізіп болған
соң, 20 банктік күн ... ... ... ... ... ... ... 30
күн.
Қытайдан Кадамжай зауытына дейін тауарды жеткізу 20 күнді алады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... келіссөздер жүргізіп
жатыр. Алғашқы келісімшарт жағдайы бойынша ... ... 10 күн ... ... ... ... айналым құралдарына 4 230 мың теңге
сомасында 30 күн мерзімге дейінтапшылық орын алуда.
2. «Агролюкс» ЖШС-нің келісімшарты бойынша шығындар
Қарыз ... ... ... ... ЖШС- пен генератордың 14
данасын техникалық қызмет көрсету мен ревизия жасауды ұйғарды. Қарыз алушы
келісімшарт іске асуы ... ... ... жұмсауды жоспарлайды.
Сонымен, келісім шарт бойынша төлем 11 200 000 ... өз ... ... ж. дейын түседі. Осыған сәйкес, айналым ... 7 ... 6 500 мың ... ... ... ... анық.
3. Сондай-ақ, қазіргі таңда техникалық йодты сатып алу мен ... ... шарт ... ... ... ... ... келісім шартың
ұзартылуына талпыныс жасап жатыр. Өткен келісім шартын төлем талаптары
бойынша айналым қаражаттарында ... ... ... ... шарт ... ... B.V. фирмасы (түрікменстан) техникалық
йодты жеткізіп берушы болып табылады. Төлем талабы ... ... ... ... ал сатып алушы – Казцинк зауытынан қоймасына жеткізілгеннен соң,
15 банктік күн ішінде есеп ... ... ... Туркменистаннан
Өскеменге дейін 15 күн ішінде тауар ... ... 30 күн ... Қарыз
алушы 1 жыл ішінде 10 тонна тауарлар партиясын жалпы сомасы 1566 мың ... ... ... ... 1 жылда екі рет 500 ... ... ... ... ... ... өткізу
Пайдаланылған келісім шарт бойынша ( қазіргі кезде оны ұзарту ... ... ... ... ЖШС ... экстратын жеке кәіпкер
Рашидов Н.Р.- дан сатып алынып, оны ААҚ ... ... ... ... шын мәнінде қарыз алушы қызылмия экстратын
жеке тұлғалардан сатып алып және оны жеке ... ... Н.Р. ... ... «ХХХ» ЖШС –не өткізеді. Яғни, берілген тауарды басында
өз қаражаттары есебінен сатып алады. Қарыз алушы қызылмия ... ... екі рет әр ... (15 ... 4 833 мың ... сомасында сатып
алады, әр айда оны 5 ... ... ... 220 000 АҚШ ... ... 36 айға ... қарыздың төлемін 12 айға
16% жылдық мерзімін ұзарту несиелік ... ... ... ... ... және екі ... ... ... Алматы қаласы, Орбита- ықшам ауданы,78 ҮЙ
2006 жылдың ақпан айында қарыз алушы жер ... ... ... га көлемінде спортық балалар мектеп –интернаты құрлысы пайдалану
үшін қажетті жер учасксін ... ... ... ... ... көшесінен
төмендеу,Сайын көшесінің батыстау, Орбита-4 ықшам ауданы, 78 үй.
Құрылыс ... үш ... ... 2005 жылдың сәуірінен 2006 жылдың наурызына дейін. Спорттық
балалар мектеп-интернатының ... кілт асты ... ... 1400 кв.м. ... ... екі ... ... кезең келесілерді қамтиды:
12- кесте. Құрылыс жұмыстары және оған кететін шығындар
(АҚШ доллары)
|МАҚҚ-тің рұқсаты, техникалық шарттарды алу, жобалау |20 000 ... ... ... кірпіштен дуал құрылысы |10 000 ... ... ... құрылғысы |40 000 ... ... ... ... қайта жабу |80 000 |
|Шатырларды жабу |30 000 ... ... ... ... ... |10 000 ... ғимараты бойынша электромонтаждық жұмыстар |10 000 ... ... ... ... ... су |20 000 ... бояу және ... бетін әрлеу үшін | ... | ... ... |20 000 ... ... және есік ... құру |15 000 ... ғимарат фасадын алюкобондтпен қаптау |15 000 ... да ... |10 000 ... |280 000 ...... құрастырылған: «ХХХ» ЖШС-нің «Қазақстан Халық Банкіне» |
|ұсынған құрылыс жобасы ... ... ... ... ... қазіргі кезде жалпы сомасы 10 000 мың теңге ... ... ... ... 2005 жылдың сәуірінен 2005 жылдың желтоқсанына дейін жалпы
көлемі 4 100 кв. м. Бір жеке ... үйді ... және оны ... ... ... ... ... алады:
14-кесте. Құрылыс жұмыстары және оған кететін шығындар
(АҚШ доллары)
|Қабырғаларды суэмульсиясымен бояу ... және |30 000 ... ... және есік ойықтарын кұру |20 000 ... ... ... ... ... |20 000 ... шатырын финдық черепицамен төсеу |10 000 ... ... |20 000 ... да ... |10 000 ... |110 000 ...... ... ... ЖШС-нің «Қазақстан Халық |
|Банкіне» ұсынған құрылыс жобасы мәліметтер ... ... ... 2007 ж. ... – 2007 ж. ... Жалпы көлемі 4 100 кв.м.
екінші тұрған үй кешенін ... және ... ... жобада
келесідей қаржаландыру көздері пайдаланылып жатыр: «Қазақстан Халық ... ... ... – 220 000 АҚШ ... оның үлес ... - 39%, ... ... қаржыландырады; меншікті қаражаттар (ақшалай қаражаттар) -
346 00 АҚШ ... үлес ... - 61%, оның 66 000 АҚШ ... жер ... ... ... ... сомасы - 566 000 АҚШ долларын құрады.
Бөлім 4. Жобаның қаржылық бағасы
14- кесте. ... құн ... ... йод |1 ... |%-пен ... алу ... ... |89 ... және ... шығындар |172,3 |11 ... ... құн ... |100 ... ... ... | ... ... ... | ... сода |1 ... | ... алу бағасы |26,9 |76 ... және ... ... |8,5 |24 ... ... құн |35,4 | ... ... |5,0 | ... ... |40,0 | ... ... |1 ... | ... ... алу ... |22,1 |63 ... және ... шығындар |13,0 |37 ... ... құн |35,1 |100 ... ... |3,8 | ... ... |38,8 | ... ... |1 ... | ... алу ... |225 |81 ... және ... ... |52,78 |19 ... өзіндік құн |277,78 |100 ... ... |67,22 | ... бағасы |345,00 | ...... ... ... ... «Қазақстан Халық Банкіне»|
|ұсынған құрылыс жобасы мәліметтер негізінде жасалған ... ... ... кезінде өзіндік құн 57% алады.
Бөлім 5. Қаражаттардың қайтарымдылығын ... ... ... жер учаскісі тұрғын үй, Алматы ... ... 60 үй, К.К. ... ... қамсыздандырудың нарықтық бағасы -
193 004, төмендету коэффициенті - 0,3, ... ... құны ... бағалау жүргізген күні - 07.08. 2005ж.
Тұрғын үй жеті ... ... ... ... 335,6 ... ... үйдің
көлемі – 139,9 кв.м., құрамында жер асты үйі, жөнделген ауласы бар. Жер
учаскісі жалпы көлемі 0,0796 га жеке ... ... ... ... жылы 1982 ж. ... ЖШС ... құнының нарықтық тәсілімен
анықтау арқылы бағалау жүргізген.
Қазіргі уақытта үй жалға беріліп отыр. ... ... ... ... ... 2 500 АҚШ долл. құрайды. 31.05.2006ж. дейін бағалауды жаңадан
жүргізу мүмкін емес, өйткені жалға алушы уақытша жолға шыққан еді.
2. ... ... ... жер ... ... бар шеберхана, мекен-
жайы Әуезов көшесі, 175 ... ... ... ... - 344 274 АҚШ долл., төмендету коэффициенті - 0,3, ... құны - 240 992 АҚШ ... ... ... күні - 03.03. 2005ж
Сипаттамасы: үш қабатты ғимарат, орналасқан жері – Алматы қаласы,
Бостандық ... ... ... 157 үй ... көшесінің қиылысында).
Салынған жылы 1970ж. 1-2 қабаттарында орын алған. Орын ... ... ... 397 ... ... ... 296,6 кв.м.
Тиесілі
аумағында асфальт түсірген және көріктендірілген. Мүлкінің бағалауын ... ... ... құны ... ... (90%-ке), шығындарына (5%),
табысына (5%-ке) тәсілімен ... түрі : жер асты ... үй, ... ... - 94 099 АҚШ долл., төмендету коэффициенті – 0,3, ... құн - 65 869 АҚШ ... ... ... күні - ... жер асты тұрғын үйдің орналасқан жері – Алматы қаласы,
Бостандық ауданы, Әуезов көшесі, 175 үй ... ... ... ... ... ... төселінген және көріктендірген. Жер
асты үй жақсы жағдайда тұр. Аумағы: 199,0 кв.м. ... ... ... ... ВВС ЖШС ... Бағалау құны нарықтық (90%-ке),
табысының (10%), табысына ... ... ... ... заң ... сүйенсек, берілген объектіні
қамсыздандыру ... ... ... ... өйткені берілген мүліктің
меншік құқықтары құқық орнатушы құжаттармен тасталмаған және меншік иесі
көрсетілмеген. ... ... ... жеке ... ... ... жүргізу қажет. Қарыз алушының айтуынша берілген ескертулерді 1
айдың ішінде түзетеді.
Бөлім 6. Түсініктеме
Жағымды ... ... ... жұмыс тәжірибесі. Қарыз алушы нарықта 1991
жылдан бері жұмыс істеп жатқандығы;
- қарыз ... 1998 ... бері Банк ... және ... ... ... қарыз алушы Банк табысы операциондық қызметпен қатар, кепілдіктер мен
несиелерді беруден түсіп отыр;
- мәліметтердің түзетулерін ... ... ... ... ... ... меншікті капиталымен қатысып жатыр;
- қызметтің дұрыс үлгісі, ... ... және ... ... бар ... ... жобаның 56% қарыз алушының өзінің қаражаттары
есебінен төленеді;
- ... ... ... және ... ... төлемнің тәртіпсіздігі;
- қазіргі қаржыландыруды өтеу мүмкіндігінің жоқ болуы;
- төмен есеп саясаты;
- қаржыландыруға ұсынылған ... ... ... ... ... ынтымақтастықты және қамсыздандыру кепілінің жеткіліктілігін
есепке ала ... ... ... ... ... ... сомасы 220 000 АҚШ долларын 37 айға жылдық 16 ... ... ... келесі шарттармен несие желін:
- Қамсыздандыру ретінде қабылдау: Жер учаскісі бар тұрғын үй: ... Абай ... 60 үй ... жаңартусыз), үнемі жер
пайдалану құқығы бар шеберхана: мекен-жайы - Әуезов көшесі, 175 ... Жер асты ... үй, ... - ... ... 175 ... ай ... негізгі қарызды өтеу, 12айға төлемді кейінге қалдыру, ай
сайынғы сыйақы;
- жобаны қарастырған үшін 40 000 ... ... ... ... ... ... министрлігінен анықтама қағазды 10 мамыр 2006 жыл мерзіміне
дейін тапсыру.
«ХХХ» ЖШС-не сомасы 75 000 АҚШ долл. 24 ... 16 %-ке ... ... ... Қамсыздандыру ретінде қабылдау: Жер учаскісі бар тұрғын үй: Алматы
қаласы, Абай көшесі, 60 үй ... ... ... ... ... бар ... мекен-жайы - Әуезов көшесі, 175 үй
және Жер асты тұрғын үй, мекен-жайы - ... ... 175 ... несиелендіру лимитімен кепілдікті ұсыну лимитін алдын ала жабу;
- жобаны қарастырған үшін 24 000 ... ... ... комиссиялық ақы
алу, ашылған лимит сомасынан жылдық 1% мөлшерінде несиелендіру лимиті
ашқаны үшін комиссия;
- заң ескертулерін жою.
«ХХХ» ЖШС-не сомасы 75 000 АҚШ ... 24 ... 6%-ке ... ... ... ашуға:
- Қамсыздандыру ретінде қабылдау: Жер учаскісі бар ... үй: ... Абай ... 60 үй (бағалауды жаңартусыз), үнемі жер
пайдалану құқығы бар ... ... - ... ... 175 ... Жер асты тұрғын үй, мекен-жайы - Әуезов көшесі, 175 үй;
- несиелендіру лимитімен кепілдікті ұсыну лимитін алдын ала жабу;
- жобаны ... үшін ... ақы ... заң ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалалауды жетілдіру
жолдары
1. Клиенттердің несиелік қабілетін бағалалаудың шетелдік
тәжірбиесі
Шетелде клиеттердің несиелік қабілеті ... ... ... және олар ... ... ... ... фирмалар немесе
агенттіктер жұмыс жасайды. Бұл тәуелсіз ұйымдар банкке ... ... ... ... «Дан энд Брэд ... ... 3 млн. ... Канаданың, Данияның фирмалары туралы ақпараттар жинап, жалпы
ұлттық немесе аймақтық ... ... ... ... зиянға ұшырауының өсуі біршама әсер ететін
факторларға жасалған талдау, ... ... ... қорытынды жасауға
мүмкіндік береді. Дүниежүзілік банктің мәліметтеріне сәйкес несиелер
бойынша банктердің зиян ... ... ... 67%- ішкі ... ал 33%-ы
сыртқы факторлар үлесіне тиесілі.
29-кесте. Несиелеу барысындаңы банктердің зиян шегуіне әсер ... ... |67 ... ... |33 |
|Қамтамасыз ... |22% ... ... |12% |
|жауапкершілігі | | | ... ... ... |21% |Кредиторлық қарызды |11% ... ... ... | ... талап ету | ... ... ... | | | ... ала ... |18% ... / ... |6% ... кеш ... ... | ... | ... ... | | | ... әлсіздігі | | | ... ... |5% ... / ... |4% ... ... | | | ... - ... ... Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер ...... ... 2004. ... ... ... зиян ... себеп болатын сыртқы факторлар
қатарына бірінші ... ... ... ... ... ... кез ... қарыз алушысы мұндай факторларды басынан кешуі мүмкін.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде оның қаржылық жағдайын толық анықтап беруі
тиіс. ... ... ... ... жетіспеушілік, тиімді
басқаратын ақпараттар жүйесінің болмауы, нарық ... ... ... төселе алмауы,өз мүмкіндіктерінің шамадан тыс көбейіп ... ... ... ... ... ... кеңеюі,
акционерлік капиталдың жетіспеушілігі және қарыз қаражаттардың үлесінің
жоғарылығы жатады. ... ... ... ... ... ... айналым қаражаттарының қысқаруы, алдында мерзімі
ұзартылған несиелер ... ... ... ... ... ... ұзартылғаннан кейін немесе проблемалық ... ... және ... ... ... ... ... ету құнына, барлық несиелік құжаттардың
дұрыстығына байланысты несиелерді мынандай тәуекелдер ... ең ... ... бар ... ... ... ... ең жоғарғы тәуекелі бар несиелер;
- шектеулі тәуекелі бар несиелер;
- ... шығу ... ... тәуекелдер (стандартты емес
несиелер).
Әр тәуекелдер сыныбына өтелмеген тәуекелдер үшін ... ... ... ... ... ең ... тәсіліне – потенциалды қарыз
алушыларды таңдау жатады. Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдауда және
оның алған ... ... ... ... байланысты сенімділігін
бағалауда көптеген әдістер қолданылуда.
Шетелдік банктердің тәжірибесінде қарыз ... ... ... ... несиелік тәуекелді төмендетудегі басты шара болып табылады.
Қарыз ... ... ... ... ... клирингтік
банктерінде кеңінен пайдаланылатын әдістердің бірі PARSER ... ... ... табылады.
PARSER:
P – Person- потенциалды қарыз алушы туралы ақпарат,оның беделі;
A – Amount – сұрайтын несие ... ......... қайтару мүмкіндігі;
S – Security – қамтамасыз ету құралы;
E – Expediency – несиенің ......... беру ... үшін ... пайыз
мөлшерлемесі.
CAMPARI:
C – Character – қарыз алушының ... – Abiliti – ... ... ... ... - Means – несиеге деген қажеттілігін талдау;
P – Purpous – несиенің мақсаты;
A – Amount – ... ... ...... ... ... ... әдісі.
Америакандық банктерде тәжірибесінде потенциалдықарыз алушыларды дұрыс
таңдап алуда «алты си ережесі» қолданылады:
- сharacter ... ... ... ... ... ... сash (ақшалай қаражаты);
- сollateral (қамтамасыз етуі);
- сonditions (жалпы экономикалық жағдай)
- сontrol ... ... ... бұл оның ... жауапкершілік дәрежесін,
қарызды өтеуге дайындығын.
Қарыз алушының қаржылық жағдайы оның ... ... ... Ол оның кірістері мен шығыстары және олардың алдағы уқыттардағы
өзгеру перспективаларын нақты ... ... ... ... Жалпы қарыз алушының алған несиені қайтаруының үш
көзі болады:
- Нақты ақшалар тасқаны;
- Активтерді сату.
- ... ... ... кез ... ... қайтаруға арналған қаражаттың
қалдық сомасын қамтамасыз ете алады.Бірақ та баніктер несиені қайтарудың
негізгі көзі ... ... ... тасқынын маңызды санайды, себебі
активтерді сату қарыз алушының ... ... ... ... ... ал ... ... тарту банктің кредитор ретіндегіпозициясын
бәсеңдетеді.
Нақты ақшалардың жетіспеуі ... ... ... ... ... басты көрсеткіш болып табылады.
Нақтыақшалар ағыны мына түрде ... ... = таза ... + ... тасқыны + Кредиторлық қарыз –
Тауарлы-материалды құндылықтар қоры және дебиторлық қарыз
Бұл формуланың артықшылығы – оның ... ... ... ... ... және тәжірибесін, сол сияқты қарыз
алушының жұмыс жасайтын нарығының жағдайын анықтай алады.
Қамтамасыз етуі. Сондай-ақ банк ... ... ... ... және қарыздың қайтарылмау жағдайында оның
өтімділік дәрежесіне мән береді.
Экономикалық жағдай. Несиеге деген ... ... ... банк ... ... ... іскерлік жағдай және оның банк жұмсалымына, сол сияқты
қарыз алушының жағдайына тигізер ... ... ... ... ... болуы, салық, баға және т. б.
қарастырады.
Бақылау. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудағы соңғы ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардың әсері болады деген сияқты сұрақтарға жауап іздейді.
Әлемдік банктік ... ... ... ... мынандай
көрсеткіштер қолданылады:
1. Активтер сапасындағы коэффициенттер:
- К = несие бойынша ... / ... ... ... ... К = несие бойынша зияндар / несиелердің жалпы сомасы.
Екі коэффициент те (К1 және К2) ... ... ... ... ... К1-дің критериалды деңгейі Солтүстік Американың
банктері үшін 0,5-1,0%, ал К2-кі 0,7-1,5%. Оңтүстік ... ... ... бар ... К1 ... деңгейі 1,5 – 2,0%.
Солтүстік Америкада 1980 жылдардың жылдардың басы мен ортасында жылжымайтын
мүлікті несиелеу ... ... ... ... несиелер
бойынша көптеп шығындануы кезеңде К1-дің мәні 1%-ке жуық болған. Ал қазіргі
кезде американдық банктерде К1 ... ... - ды ... Таза пайыздық табыс – Несие бойынша ... = ... ... ... маржа (RAM – risk adjusted marjin), - бұл несиелік
тәуекелге шағылған ... ... ... (GIM – gross interest ... ... ... ... RAM көрсеткіші болмағанмен де шетелдік
банктер оны несиелік тәуекел деңгейін бағалауда ... ... ... ... мәліметтер, оның оңтайлы мәнінің 3-3,5%-ды
құрайтындығын куәландырады.
Таза ... ... ... маржа = -------------------------------------
Активтер
(NIM)
Жалпы Таза ... ... + ... да ... = ... (GIM) ... Проблемелық несиелер / Несиелердің жалпы сомасы
3. Бір қарыз алушыға келетін несие / Банктің меншікті капиталы.
Халықаралық банктік тәжірибеде ... бір ... ... келетін
несиенің сомасы банктің меншікті капиталының 25% -нан аспауы тиіс. Бұл
әрине, ... ... ... ... тағыз байланысты қарыз алушыларға берілетін несиелер/
Баніктің меншікті капиталы.
Банікпен тағыз байланысты қарыз ... ... ... ... және банікпен тікелей байланыста болып, несие
алу барысындағы женілдіктерді пайдаланатын басқадай қарыз алушылар жатады.
Несиелерді сапасына қарай ... және ... ... ... ... деп сол несиеге тиісті ... ... ... ... ... көрсеткісішің деңгейі несиелік тәуекел деңгейіне
кері пропорционал (несие сапасы қаншалықты жоғары болса, ... ... ... ... ... ... Бұл жерде несиелік
тәуекелдің көрсеткіштерінен несие ... ... ... ... ... ... - бұл ... берген несиелері
бойынша анықталатын нақты шамасында. Несиенің сапасының категорияларына
байланысты ... ... ... және несиенің әр категориясы (соның
ішінде,тұтыну,ипотекалық және басқа) бойынша проблемалық, мерзімі ... ... біле ... банк несиелік операциалар бойынша зиандары
төмендетуге бағытталатын шаралар қатарын жүзеге асыруға ... ... ... ... және ... ... әдістеріне мыналар
жатады:
- несиелік тәуекелді диверсификациялау;
- қарыз алушының төлем қабілетін ... ала ... ... тәуекелді жабуға арналған резерв құру;
- несиелік портфельді ... ... ... ... талдау және
қолдау;
- несиелердің қамтамасыз етілуін және олардың мақсатты пайдаланылуын
талап ету.
Несиелердің қайтарылмауынан зиян шегу - кез ... ... ... ... ... толық жою мүмкін емес, бірақ ең төменгі мөлшерге
жеткізуге ... ... ... банктерде проблемалық
несиелердің пайда болу себебін айқандауға көмектесетін, сол сияқты олардың
пайда болуын ... ... жүйе ... ... Бұл ... ... ... пайда болуына әсер ететін банкке байлынысты және байланысты
емес факторлар келтіріледі. ... ... ... ... ... ... өтінішке, несиелік құжаттарға және т.б. жасалатын талдауды
қамтитын аспектілері жатады.
Американдық ... ... ... ... ... анықтауда 25 белгіні қолданады.
Карыз алушының тарихына байланысты ... таяу ... ... ... қаржылық тұрақсыздығы;
- қарыз алушы туралы ақпараттағы алшақтықтар мен ... ... ... ... мен ... қатысты «белгілері»:
- қарыз алушының серіктестеріның тұрақсыздығы;
- басшыларының моральдық сапасының ... ... ... ... ... ... мүшелері
арасындағы билік үшін күрестің болуы;
- басшылардың жиі ауысуы;
- басшылардың салмақсыздық мінезі;
- қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... ынталы болуы.
Қарыз алушының өндірістік қызметін көрсететін «белгілері»:
- қарыз ... ... мен ... ... ... болуы;
- қарыз алушының өз алашақтарына жасайтын бақылауының әлсіз болуы;
- қарыз ... ... сол ... мәселелік салаға жатуы;
- балансты жүргізудің қысқаруы, яғни ... пен ... ... ... ... «белгілер»:
- қарыз алушының несие сұраудағы нақты мақсатының ... ... ... несиені қайтаруында нақты бағдарламаның болуы;
- несиені өтеудеуі резервтік көздердің ... ... ... ... қарыз алушы тарапынан материалдық
қамтамасыз етілиеуі;
- қарыз алушының ... ... ... ... ... ... акционерлік капиталды кепілге бере отырып
сұрауы;
- несиенің ең бастысы өндіріске емес, айналыс аймағына бағытталуы;
- несиенің қайтарылу мерзімі жеткілікті ... ... ... ... ... алушының шаруашылық қызмет туралы есеп беру ... ... банк ... ... ... ... ... несиелеу шарттарының қайта қаралуы: несиені қайтару сызбасындағы
өзгерістер, несиенің қайтарылу мерзімін ... ... ... ... ... ... күтілетін көрсеткіштерден ауытқуы;
- қарыз алушының есеп және бақылау жүйесіндегі ауытқулар.
Бұл аталған ... ... ... ... ... ... алдын алуға немесе олардың пайда ... ... ... ... Егер де ... несиелерді анықтап берсе, ... ... ... ... ету ... жағждайда қарыз алушы әлі де болса, өз ... ... беру ... ... ... банк ... өзгерту туралы сұрақтарды қарастырады.
Жаңа шарт несиені қайтарукестесіне бағытталып, банк пен қарыз алушы
арасындағы басты мақсат – ... ... жою ... ... ... қарастырады. Сонымен қатар американдық
коммерциялық банктерінің күмәнді несиелерді анықтау және жою ... ... ... қамтиды:
Бірінші кезеңде банк пен қарыз алушы нағыз серіктес ретінде ... Олар ... ... ... ... қарыз алушыға несие өтеудегі
мерзімнің кешіктірілуіне мүмкіндік ... ... ... ... ... бермесе, яғни қарыз алушының
қаржылық жағдайы жақсармаса және несиенің өтелуіне көз жеткізетін ... онда банк ... ... – қамтамасыз етуге берілген мүлікті
сатуға көшеді. Қамтамасыз етілген мүлікті сату – бұл несиені қамтамасыз ... ... ... ... ол ... ақшаға айналдыру
процесін білдіреді. Қамтамасыз етілген мүлікті ... және ... ... сату ... қайтарудың ең қарапайым тәсілі болып табылады. Бірақ
бұл жерде ... ... де ... ... ... ... ... сату бағасы нарық жағдайларына сәйкес ауытқуы мүмкін.
Бұл жерде оны бағалау нарықтық ... ... ала ... ... Егер ... ету ... ... несиелерді
қайтаруға толық мүмкіндік берсе, үшінші ...... сот ... ... ... Сот ... алушының банктік міндеттемелері бойынша жауап
беруі туралы ... ... Сот ... ... ... ... қандай
табыс көздері мен активтері арқылы несиені ... ... ... ... банк әр ... ... ... жүзеге асыра
алады. Бұл проблемалық несиемен жұмыс жасаудың ... ... ... ... ... алу жолдарына мыналар жатады:
- борышқордың мүліктік тәлкілеу туралы сот ... ... ... ... ... мүлікті баспасөз беттеріндегі аукциондар арқылы сату.
- борышқордың үшінші бір тұлғадағы қаражаттарына тыйым салу.
- банкке ... ... ... ... ... ретінде
мәртебе беріледі.
Мерзімі өткен несиелермен жасалатын банк жұмысының нәтижесі борышқордың
банкроттығы болып табылады. Бұл бесінші кезең. ... – бұл ... ... ... ... клиенттердің неселік қабілеттілікті бағалау әдістемесі үш
бөлімнен тұрады: кәсіпорынның қаржы-экономикалық ... ... ... ... ... тән қолданбалы бағалау, ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің сипаты, оның қызмет ету ұзақтығы,
сондай-ақ, өндіріс факторларымен (еңбек, өндірістік және ... ... ... ... ... ... ... баланс есебі мен
кіріс және шығыс туралы есебіне негізделген қарыз ... ... ... ... ... Банк ... әрқайсысы А-дан К-ге дейінгі әріптік белгілеуді иеленген баланс
активтері көлеміне тәуелді кәсіпорынның 10 ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын ұстаушыларының бағасы бойынша өзінің сенімді
позициясы бар 0-ден 6-ға ... ... ... 7 тобы ... ... ... «7», «8» және «9» шартбелгілері бар кәсіпорынның төлем ... ... үш ... «7» - ... жүргізу бойынша бір
жыл ішінде ақша қаражаттарының нақты ... жоқ; «8» ... ... ... ... төндірмейтін уақытша
қиындықтардың болуы; «9» - кәсіпорынның төлем қабілеті өте нашар
болуы;
- вексельдері мен ... ... ... Банкінде қайта
есептелетін және есептелмейтін деп бөлінетін ... ... ... ... ... несиелік қабілеттін бағалау
әдістемесі салалық тиістілігі мен меншік нысандары бойынша бөлінген, олар
фирмалар мен жеке ... үшін де әр ... ... бюро – ... ... ... ... талдаудың
жетілдіру құралы ретінде
Банктік дағдарыстар жүйесінің болуы және ... ... ... ... және ... ... сипаттағы
факторлар кешенімен байланысты болып келеді. Әр түрлі ... ... мен ... ... ... ... шығу жолдарының көз
қарстары қалыптасқан. Соңғы жылдарда анағұрлым атақа ие ... ... ... оның ... ... Дж. ... Дж. Стиглиц, М.
Спенс болып табылады. Бұл мектептің негізін қалаушылары банктік дағдарыстың
пайда болуын ... ... ... ... сектордың мөлдірлігінің ... ... ... ... ... ... ... немесе
тиімсіздігі байланыстырып отыр. Мұндағы институттардың қатарына несиелік
бюролар, ұлттық, салалық және аймақтық ... ... ... Акерлоф бірінші болып нарықтардың ... ... ... ... ... ... ... сапалы өнімдер шығаруға ... ... зор ... ... келді. Бұл жағдай көптеген
дамып келе жатқан елдер үшін өте маңызды. Акерофтың ойынша, көптеген ... ... ... мәселелерін шешуге ұмтылыс ретінде
пайда болуының нәтижесінде кері селекция деп аталып келеді (агрессивті және
тәуекелдік саясатқа бейімделген өте ... ... ... ... ... ... алуы). Бұл жағдай жаңадан дамып келе ... және ... жаңа ... ... ақпаратық
технологиялар саласында өте тығыз байқалып тұр. Қарыз алушы мен ... ... ... ақпараттар, әсіресе дамушы және көшпелі
экономикалы ... яғни ... ... ... өсіп жатқан
мемлекеттердегі локальды несие нарығында ... ... ... ... басты өкілі Дж.Стиглиц ... аз ... ... қатысушыларының асимметиялық ақпараттардың көзқарасы
бойынша қарастырады (мысал ретінде банктер ... ... ... ... ... ақпараттарды және экономикалық
ынталандырулардың нақты көрсетілуін дамушы ... ... және ... құрылымдарды талдау кезінде маңызды
мағынаға ие болып отыр.
Соңғы жылдары қаржы нарықтарында ... ... ... ... көбейгендігін айту қажет. Көптеген зерттеушілер бұл
оқиғаларды ... ... ... тұрақтылық және тұрақсыздық
экспансиясымен және ... ... ... өсуімен байланыстырады
(Оңтүстік – Шығыс Азия дағдарысы және т.б.). Халықаралық банк мамандары
жүргізген зерттеулер банк ... ... ... ... ... және ... елдердегі экономика мөлдірлігінің жетіспеушілігі және
сәйкес ақпараттарды алмасу институттарының жоқтығын көрсетеді.
Ақпараттық үйлесімсіздік мәселелерін шешу ... ... ... ... ... шаруашылықтардың беделін және
қаржылық жағдайы туралы ... ... ... ... ... ... Банк ... сәйкес мұндай міндетті ... ... ... ... ... ... және несие беруші мен
инвесторға қолдануға мүмкіндік беретін несиелік бюролар атқарады.
Халықаралық тәжірибеде, қарыз алушы мен ... ... ... ... үшін ... ... бюролар қызметімен көп жағдайда
байланысты бұл мәселелерді ... ... ... Сол үшін үш түрлі
мәселеге қол жеткізу қажет.
Біріншіден, несиелік бюро қарыз алушы туралы банктердің ... ... ... қайтарылуын дәл болжауға мүмкіндік беру. Бұл
несие берушілерге несиенің құнын және бағытын тиімді ... ... ... ... туындайтын тәуекелдерді азайтады.
Екіншіден, несиелік бюро ... ... ... ... ... ... ... төмендетуге көмектеседі. Бұл несие нарығы
ішіндегі ақпараттық алаңды түзетуге әкеліп және несие берушілердің несие
ресурстарына ... ... ... ... ... тым ... ... қарыз алушының таза табысын және ... ... ... несиелік бюро қарыз алушы үшін өз алдына ... ... Егер өз ... орындамаған несие берушілердің
ардында жағдайда оның репутациясы ... және оны ... ... ... ... оған ... жоғарғы бағада ұсынады. Сонымен қатар бұл
механизм қарыз алушының несиелік қайтаруындағы ... ... ... тәуекелді төмендетеді.
Несиелік бюро несие берушілердің өздерінің құрамындағы немесе өздерінің
мекемелеріндегі ақпараттық делдал, не ... өз ... ... ... тәуелсіз жұмыс істейтін мекеме ретінде қатысады. Несие ... ... ... ... мәліметтермен қамтамасыз етеді. Бюро
олардан алынған ақпараттарды басқа ... ( сот, ... ... ... ... және т.б.) ... және әр ... алушы бойынша
карточка құрастырады. Несие берушілер өздерінің клиенттері бойынша ұсынған
ақпараттарың жүйелілік және ... ... ... ... ... ... ... операциялары туралы есеп алу
мүмкіндігі бар. Несиелік бюроның ... ... ... ... әсіресе несие берушілердің өздерінің құрамына кіретін потенциалды
көзқарастар дауына тап болады: әр қайсысы өз мәліметтерін ұсынбай ... ... анық ... ... келеді. Басқаша айтқанда, несиелік бюро қызметінің
негізі өзара айырбас ... яғни ... бюро мен ... ... ... жасалады.
Несиелік бюро несие берушіге қажетті ұсынылатын несиенің ... ... ... потенциалды қарыз алушы туралы ақпараттардың
болғандығына ... ... ... ... әр ... ... ... дамыған мемлекеттерде несиелік бюролардың тарихы бір он
жылдықты қамтымайды. ... ... ... 19 ғасырдан бастап пайда
болды. Мысалы, Австралияда мұндай институттар 1860 жылы, ... мен ... ... ... – 1900 ... ал ОАР – 1901 жылы ... ... Ал
Латын Америкасында ең бірінші саудагерлер ... өз ... ... ... ... жинау мақсатында Сауда
палаталары (Chamber of Commers) ұйымдастырылған.
Несиелік бюро барлық жерде жеке ұйым ... ... ... ... ... кейін, банк секторы мен ... ... құру ... ... ... ... дамып
келе жатқан барлық мемлекеттерде пайда болды. Әрі мұндай елдерде ... ... ... құру ... банктік дағдарыстар зардабын
алдын алу стратегияның бір бөлігі болды.
Несиелік бюроның жұмыс істеуінің негізгі ... ... ... ... Сондай мемлекеттер қатарына несиелік бюролар қарыз алушының
әр түрлі несие ... ... ... компаниялары, байланыс
және лизингтік компаниялар, супермеркеттер, салық және ... ... ... ... орындауы немесе орындамауы
туралы ... ... және оны ... Осындай қағидада несиелік
бюролар өзінің қызметін, мысалы, ... ... ... Данияда, Испанияда, Жаңа Зеландияда, ... ... ... ... ... бюро ... ... өз міндеттемелерінің
орындауы жайлы ақпараттарды ғана емес, сонымен қатар олардың қаржылық
жағдайы, ... ... ... ... ... ... қағидамен несиелік бюролар мысалға, Австралияда,
Аргентинада, Ұлыбританияда, ... ... ... ... ... ... Швецияда, Жапонияда құрылады.
Осындай қызмет көрсету аймағындағы елдер ... ... ... ... ... АҚШ-та, Ұлыбританияда, және Жапонияда осындай
нарық ... яғни ... ... ... екі-үш несиелік
бюро жұмыс ... ... ... ақпаратық асимметриясының
мәселелерін шешудегі негізгі рольді әмбебап қызметті ... ... ... көптеген арнайы майда несиелік бюролар бар.
90 жылдарда несиелік бюролардың ... ... ... ... ... ... және Азия ... транс ұлттық
корпорациясы ұлттық несиелік бюроларды ... алу ... ... орнату
бойынша күш салуға талаптанды.
Әлемде несиелік бюроларды ұйымдастыру нысандары әр түрлі және ... ... ... бар. ... мен ... ... ... лицензиялап және басқарады. АҚШ-та қарыз алушы туралы ақпаратар
ұсынумен ... жеке ... ... сондай-ақ оларға бірігу
процесі тән. 1980 жылдардан ... ... жеке ... ... саны–
2 000-нан 400-ге дейін қарқынды қысқарды. Бұл сектор қазіргі кезде ... ... ... үштігімен» ұсынылған: Equifax, Experian және Trans
Union. Олар тікелей ақпараттар ... ... ... несиелік бюролардың
мәліметтерін өз агенттіктері арқылы сатып ... және ... ... ... де ... мен жұту ... ақпараттар нарығындағы жағдайды
елеулі түрде өзгертті. ... ... ... ... ... Equifax ... ... белсенді инвесторы болып табылса,
Experian Еуропа нарығында үлкен ... ... ... жеке ... ... ... ... мемлекеттік
тіркеу институттары – Public credit registers (PCR) бар. Бұл ... ... ... мен ... мүлік қағаздарын тіркеу
үшін тарихи тұрғыда қалыптасқан. Бірақ, бірқатар елдерде бұл институттар
несиелік бюро қызметтерін атқарады. ... ... ... ... ... ішінде 30 мемлекеттік мәліметтер базасын құрған, соның ішінде 17
Латын Америкасында және 7 Еуропада орналасқан.
Несиелік бюро ... ... ... мәселелерін шешуде өзінің
тиімділігін дәлелдеді және банк секторы мен толық экономиканың тұрақтылығын
қамтамасыз ... ... ... ... ... Бірақ, бұл
институттардың қызметі тұрғындардың бостандықтары мен құқықтарын бұзуы
мүмкін, сондықтан да ... ... ... ... реттеуіш сипаттағы
шаралар қолға алынды.
Мысалы, АҚШ-та несиелік қабілеттілікті ең анық бағалау туралы заңға
сәйкес несиелік бюро ... ... ... ... ұсынуда оның 14 жыл
бұрын болған банкроттығы жайлы мәліміттері ... ... Егер 7 ... ... ... ... өндіріп алу туралы, қамалған мүлік туралы,
талап қою және сот шешімі туралы, қамалу ... ... ... ... үкім ... ... ... Австралияда мұндай
мерзім 5 жылды құрайды.
Германиядағы банктер жеке тұлғалар туралы ақпараттарды ... ... ... ... беттік шотты ашу кезінде арнайы келісім
түрінде тәртіп бойынша рәсімделген олардың келісімін алу қажет.
Көптеген елдерде жеке ... ... ... ... ... құрылымы туралы ақпаратты жинауға тиым салынған. Қарыз ... ... ... ... оны ... және ... ... сәйкес түзету
құқығына бөленген.
Ірі несиелік бюролар есеп беру стандартымен қатар, мысалы, «Дан ... ... ... ... ... ... негізінде тек жеке кәсіпорындар ғана емес, ең ... ... ... ... кәсіпорындары туралы көпшілік несиелік бюро
ретінде қарастыруға болады. Соңғы уақытта рейтінгтік ... мен ... ... ... ... ... банктік
қадағалауда тәуекелдерді бағалаудың негізгі элементі болып табылады. ... ... ... және реттеу бойынша жасаған ұсыныстары әр
банкте капиталдың жеткіліктілігі мен тәуекелді бағалаудік өзіндік ... ... ... ... тәуекелді және банк контрагенттіктерін бағалау болу
қажет. Рейтінгтік агенттіктердің ... осы ... ... ... ... асмметрия мәселелерін шешу жолының негізгі
қадамы болып табылады.
Несиелік бюролармен қатар, кептеген ... ... ... ... және ... ... ... несиелерді мемлекеттік
тіркейтін институт ... ... Бұл ... ... ... ... ... ақпараттарды несие берушілер міндетті ... ... ... ... ... алушылардан арнайы келісім алу
қажет емес. Ақпарат сандық нысан бойынша беріліп, несиелік ... ... ... және ... ... қаржылық жағдайы мен меншігінің құрылымы
туралы мәліметтерді қамтымайды.
Деректерді толық құпиялылығын ... ... тек қана ... өкілдеріне беріледі. Потенциалды қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеу туралы институттары 20 ... ... ... ... ... ... және ... қазіргі жеке несиелік бюроларды толықтырып, ... ... ... ... мемлекеттік стандартпен қамтамасыз
етеді.
Несиелерді мемлекеттік тіркеу бойынша бірінші орган Германияда 1934
жылы ... ... ... ... ... бұл ... соңғы он
жылдықтарда құрылды.Мысалға, Австрияда 1986 ж.,Бельгияда 1985 ж., Испанияда
1983 ж., Португалияда 1997 ж., ... 1989 ж., ... 1984 ... ... ... ... ... Чилиде банктер барлық
несиелік мәліметтер бойынша ақпараттарды мемлекеттік тіркеу институттарына
міндетті түрде беруі тиіс. Бірақ, көптеген мемлекеттерде ... ... ... минималды мөлшері берілген. Сол сияқты Австрияда бұл стандарт
ұлттық валюта сомасы эквиваленті 430 700 АҚШ ... тең. ... ... беру үшін бұл соам 27 290 АҚШ ... ал ... бойынша 223 долларды ... ... ... ... ... минималды көлемі 1 699 800 АҚШ долларына, Израильда 169 500
доларға, Испанияда резиденттерге – 6 720 ... және ... ... ... Францияда 118 293 долларға тең.
Мұндай стандарттар кейбір елдерде несиенің ... ... ... ... барлық проблемалы несиелер тіркеледі, ал
стандартты ... үшін ... ... 86 010 ... ... ... ... несиелер бойынша 1 493 доллар және стандарттық несиелер
бойынша 7 465 ... ... ... ... ... ... ... банк
есептемелері несиелік тәуекелдің ... ... ... ... тыс
талаптар), қайтарылмаған несиелер, мерзімі өткен несиелер, несиелер бойынша
пайыздық ставка, қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша аймақтық, салалық
және валюталық тәуекелдер, ... ... ... ... ... деңгейі, секторы, несие түрі ескеріледі.
Сонымен бірге, мысалы, ... мен ... банк есеп ... және ... ... несиелер туралы ақпараттарды қамтымайды.
Бельгия мен Францияда мерзімі өткен ... ... ... ... ... ... ... қарастырмаған. Бразилия, Израиль,
Иордания, ... және ... есеп ... ... ... етуі
туралы ақпараттарды ұстамайды.
Несиелерді мемлекеттік тіркеу институтындағы жиналған ақпараттардың
көлемінің әсер ... ... бар. ... ... – 2 200 мың, ... 4 600 мың, Италияда – 2 200мыың, Чилиде – 2 200 мың ... ... ... бюро және ... мемлекеттік тіркеу институттары дамыған
елдерде ұзақ уақыт бойы жұмыс істеп жатыр. Халықаралық ... 40 ... ... ... ... ... ... және несиелік тәуекелдер жүйесінің деңгейіне ... ... ... ... зерттеулер дәләлдеп отыр: несиелік портфельдің
сапасы мен көлемі тиімді ақпараттық институттардың бар болуымен ... ... ... ... ... бюроның банк
клиенттерінің несиелік қабілетін бағалалаудағы ролі
Дамушы және экономикасы өтпелі мемлекеттер үшін ақпараттық асимметрия
мәселелері одан әрі ... ... ... ... ... жоғарғы
деңгейі, құқықтық институттардың тиімсіздігі, бизнесті ... ... ... ... құру ... ... Мұндай
институттарсыз банк жүйесін табысты қайта құрылымдау мүмкін емес, оның
мұндай сапалы ... ... ... дағдарыс жүйесінің пайда болу
мүмкіндігін жоюға әкеп соғады. Бірақ та корпоративтік және ... ... ... 10 ... астам уақыт жұмыс істеп тұрса да, ұзақ ... бар ... ... өтпелі елдердегі ақпараттық асмиттерия мәселелерін шешу, ең
алдымен несиелік бюроларды ... ... ... Мұндай институттарды
Ұлттық банк (Қаржы министрлігі) ... ... ... ... ... құру мақсатқа сай болады. Ұсақ жеке несиелік бюролар
желілерін ... жиі ... ... несиелік тәуекелдер мониторингі
жүйесін тиімді құруға, сонымен ... осы ... ... түсіруі әбден
мүмкін. Несиелік бюроларды құру кезінде, әрине заңдарда және тәжірибеде
тұрғындардың құқықтары мен ... үшін ... ... алдын
ала қарастыруы қажет.
Қарыз алушылар туралы әр түрлі ... ... және ... ... ... ... ... туралы ақпараттарды
міндетті түрде тіркейтін арнайы мемлекеттік мекемелер ... ... ... ... ... әр ... ... немесе тұтас
экономиканың жағдайы туралы ақпараттық деректер қорын шешуге көмектеседі.
Экономикасы өтпелі бір сыпыра мемлекттерде ... ... ... ... ... ... статистикалық қаржы материалдары және
күнделікті басшыларынан сұрау жүргізу негізінде ... ... ... құру құру ... өте ... отыр. Олардың дамуы атақты халықаралық рейтингтік агенттіктермен
жақын ынтымақтастықта болған жағдайда ғана, сіре нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... оң қадамы болар еді.
Халықаралық тәжірибеде көрсетіп ... ... ... ... ролін анықтауға қатысатын монетарлық билік
органдары, ең алдымен ... ... Іс ... ... ... ... Орталық банктерге (қаржы және бухгалтерлік есептемелер, сонымен
бірге ірі ... ... ... әр ... банктік тәуекелдер
туралы мәліметтер) ақпараттар жүйесінің ағымы ... ... ... бюро ... ... ... ағымдарды біріктіру оңай
секілді. Бірсыпыра экономикасы ... ... ... ... ... ... белсенді анықтап жатыр.
Дегенмен, коммерциялық банктердің өздеріде ақпараттық ... ... ... ... ... өйткені олар ең мүдделі жақ болып
табылады. Несиелік бюроларды банктік ассоциациялардың ... ... ... ең ... ... ... көрсетіп отырады.
Ақпараттық асимметрия мәселелерін шешу үшін институционалдық қоры ... ... ... ... ... ... ... сыртқы
жағымсыз әсерлерден орнықты банк жүйесін құруға көмектеседі.
Қазақстан басқа көптеген нарығы дамып келе жатқан елдердегідей ... ... ... төмен рентабельдік кәсіпорындар мен
шаруашылықтардағы және ... ... үлес ... бар ... ... деңгейде ауыл шаруашылықтарды жатқызуға болатын ақпараттық
асимметрияның ... ... ... ... ... ... басымдығы
едәуір банктік тәуекелді басқарудың қиындатады.
Қазіргі уақыта несиелік бюроның ұйымдық-құқықтық формасының екі негізгі
бағыты ... ... бюро не ... Республикасының Ұлттық банкі жанында,
не оның шешуші ... ... ... ... банктің несиелік
тіркелім жүргізу бойынша нақты тәжірибесінің бар екендігі белгілі.
- несиелік бюро өзалдына коммерциялық немесе коммерциялық ... ... ... Бұл үшін Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісінің
көмегі ... ... еді. ... бірге, бұл ұйымның жарғы ... ... ... ... ... пайдасы үшін негізгі дәлелдерін ... ... ... ... ... ... қызметін бақылауды қамтамасыз ететін
орталық ... ... мен ... ... ... ... кең ... сұрақтар бойынша несиелік ұйымдардың қызметі туралы
есептемелерді алуға заң жүзінде уәкілетті;
- республиканың барлық ... ... және ... ... ... ... ... және өңдейтін, сонымен қатар ... ... ... ... басқару бойынша шешімдерді қабылдау және
қамтамасыз ететін бірегей дамыған телекоммуникациялық жүйесі ... ... ... ... ... ... ету үшін Ұлттық
Банк басқармасы бекіткен ... ... ... да бір қосымшалар мен
толықтырулар енгізуді талап етпейтін несиелік ... ... ... Ақпараттың дұрыстығына бақылау жүргізу несиелік
портфельдің жағдайын тексеру және ... ... жолы ... ... ... ... ... жанында несиелік бюроны ашудың өзіндік
кемшіліктері бар. Біріншіден, Ұлттық банк ... ... ... ... ... портфельдің сапалылығы туралы ... ... ... ... ... құрамы және нақты алынған несиелік
ұйымның клиенттердің адал емес бәсеке ... ... жақ ... бұл ... банк ... және ... ... тұрақтылығын
қамсыздандыру бойынша шешімдеріне қарсы келеді.
Осыған байланысты көп еңбекті және ұзақ ... ... өте ... ... ... не ... не коммерциялық емес ұйым ретінде
құруға негізделген. Бұл құрылымның құқықтық нысаны акционерлік қоғам ... не ... емес ... не ... қоғамдық ұйымдар
бөлімшелерінің құрылымы (банктер ассоциациясы, консалтингтік ... ... және т.б.) ... ... ... ... ... уақыт
шығындарымен кездессе де, көбінесе экономиканың жұмыс істеуі мен біршама
елдер тәжірибесінде нарық қағидаларына жауап ... Бұл ... ... ... ... ғана ... ... қатар өте қажет.
Қазіргі уақытта Қазақстанда несиелік ұйымды ұйымдастыру арман емес,
ақиқат болып табылады. Қазақстан ... ... ...... ж. ... ... ... бюро және несиелік тарихты
қалыптастыру туралы» заң жобасын ... ... ... тобы ... Жұмыс
тобының құрамына ҚР-сы ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктерден, сонымен бірге
әр түрлі жеке операцияларды жүргізетін ұйымдардан құрылған ... ... ... ... бюро мекемесі ... ... ... ірі ... ... бюроның операторларының
өкілдері өткен жылы біздің елімізге ... және ... ... құру ... талпыныстары оларға үлкен әсерін тигізді.
«Несиелік бюро және несиелік тарихы қалыптастыру ... заң ... ... жұмыс тобы жобаны дайындалудағы өзінің жұмысын аяқтап, оны
енді ... ... ... 2005 жылы ... ... Республикасындағы кредиттік бюролар және ... ... ... ... заңы ... енгізіледі. Бұл
заңның шығуымен шағын және орта кәсіпорындар үлкен ... ... ... ... ... ... несиелік тарихы жоқ еді, осыдан банктік
несиелер оларға қымбатқа түседі.
Несиелік бюро ... заң ... ... ... қаржыгарлер
ассоциациясы, Прагма Корпорациясы, Қаржы нарығы және ... ... ... ... ... ... осы жұмыс шегіндегі топтар мен Парламент
Мәжілісі жұмыс істейді. Ассоциация түзетулерінің көп бөлігі заң жобасымен
жұмыс процесінде қабылданды. ... ... ... ең ірі ... бірі ... ... заң жобасын жасау процесіне ... ... ... ... ... ... жағдайы әлемдік
тәжірбиеге сәйкес келеді.
Қазақстанда ашылған «Бірінші несиелік бюро» ЖШС-нің құрылтайшылары
ретінде 7 ... ... ... АҚ, «АТФ ... АҚ, ... ... АҚ, ... АҚ, «Қазақстан Халық Банк» АҚ шықты.
Бұл несиелік бюро қызметінің ... ... ... ... ... ... тең ... салымдардың ақшалай нысаны, құрылтайшылар
жиналысы арқылы бағдарламалық ... ... ... ... ... бюро ... болып табылмайды. «Бірінші несиелік бюро»
ЖШС-нің қызметі қызықтаратын және осы ... ... ... ... ... оның ... ... кіре алады.
Бүгінгі таңда несиелік бюроның жарғалық капиталы 28 350 000 ... 210 000 ... ... ... капитал құрылтайшылар санына
пропорционалды түрде тең үлеспен (30 мың доллардан) құрылды.
Өзінің қарыз алушылары (клиенттері) туралы ... ... ... тиіс ақпарат жеткізушілер тізімі заңмен ... Сол ... ... тізімі де нақты анықталған. Бұл тізім одан да қатаң – оған
негізгі жеткізушілер мен ... ... өзі ... Қарыз алушы туралы
ақпарат несиелік бюроның ақпараттар базасына тек қана оның жеке келісімімен
беріледі. Несиелік бюроның ... есеп ... осы ... арқылы
жүргізіледі. Қарыз алушының кез ... ... ... ... тарихы
жағдаймен танысуға құқығы бар. Сонымен, «Қазақстан Республикасында несиелік
бюро және несиелік тарих құру туралы» заңды құрушылар ... ... ... ... ... ... алады және өзі өтірік деп санайтын
ақпараттарды дәлелдей ... ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде
болса да елестету үшін қарыз алушы өзі ... ... ... ... ... ... ... бюроның жеткізушіге ұсынылатын
ақпараттарға қандайда бір өзгертулер енгізуге құқығы жоқ.
Несиелік бюроның ... ... ... ... мен ... ... ... қауіпсіздігі және мәліметтер базасын сақтау ... ... ... ... ... ... туралы барлық жағымды да,
дағымсыз да ақпараттарды жинауды жоспарлауда. Қарыз алушы туралы ... ... ... ... ... болып табылады. Ал, несиелік
бюроға ақпарат беру банктік құпияны жариялау ... ... ... ... және ... ... туралы» қызметтік тұлғалар,
банк қызметкерлері мен басқа да ... ... ... ... қол жеткізеді және ... ... ... ... ... қызметі, ең алдымен, банктер және несие ұсынатын басқа
да ... ... мен осы ... ... арасында көпір құруға
бағылталған. Яғни, несиелік бюро ... ... ... бюроға
ұсынылған ақпараттар арқылы қарыз алушы клиенттің несиелік ... ... ... Ең ... ... ... мен бағдарламалық
қамтамасыз етулер қажет болатын ... бюро ... ... ... қиын ... ... ... Сондықтан, дәл бүгінгі
күндері мәліметтер ... құру үшін ... ... етуде
қолданылатын ішкі техника құрылымын таңдау жүріп жатыр. 2005 ... ... ... ... ... ... ету ... таңдауды
бастады. Олар несиелік бюролар үшін бағдарлама орнату мен ... ... ... ... ... ... ... бар IT-
технологиясының шетелдік жеткізушілерінің ғана ... ... ... жазу және софт ... ... ... ... мен жүйелік администраторлар орындай алар. Бірақ, ... бұл тек ... және ТМД ... үщін ғана ... ... ... үшін де жаңа ... болып отыр.
Техникалық қамтамасыз етуді таңдау кезінде қолданылатын негізгі
критериилер: қауіпсіздік, ... ... ... ... ... қызметінің
негізгі шарттары құпиялылықты сақтау. Сондықтан, ... ... оны ... ... ... ... орынға қояды. Баға –
бұл коммерциялық аспект. Әрине, қол жетімді бағаға сапалы өнім алу ... еді. Сапа – бұл ... тез және ... ... ... пен ... делдалдық тиімділігі арасындағы тікелей
байланыс әлемдік тәжірибиеден белгілі. Потенциалды қарыз ... ... ... ... ... ... бөлу
процесіне теріс әсері бар. ... ... ... ... байланысты сұрақтар жақсы зерттелген және ... ... ... ... ... ... ... (adverse
selection) және ар-ұятсыз іс-әрекеттің тәуекелі (morol harald). ... банк ... ... ... ... ... байланысты
бөлу мүмкіндігі болмағандықтан, несиелер ... ... ... ... ... Сенімді клиенттер берілген қаржыландыру шарттарын
пайдасыз деп қарастырады да, нарықты тек ... ... ... ... отырып, қарыз алуды тоқтатады. Соңғысы өз кезегінде,
ақпараттың айқын ... ... ... ... саналы түрде
басқару ынтасынан айырылған. Мұнда пайда болған ... ... ... ... ... алып ... мүмкін. Қаржылық емес
сектордың жалпы жағдайының нашарлауы кезінде өсіп келе жатқан ... ... ... ... тартуын ұстап тұра алмайды.
Қазақстан Республикасының заңы
Қазақстан Республикасындағы ... ... және ... ... ... заң ... Республикасындағы несиелік тарихты қалыптастырудың
құққықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық негіздерін, несиелік тарихты
және пайдалануышылар ... ... ... жағдайын анықтайды,
несиелік бюроларды құруға, олардың қызметін жүзеге асыруға және ... ... ... осы ... ... ... бақылау
және қадағалау ерекшеліктерін реттейді.
1-тарау. Жалпы ережелер
1-бап. Осы заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар
Осы ... ... ... ... ... несиелік тарихтың деректер базасы – Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және
ақпараттық процеске негізделген несиелік бюроның ақпараттық ресурстары;
2) ақпарат берушінің несиелік ... ... ... ... ... қатысу жөніндегі қызметі – ақпарат берушінің осы ... ... ... тарих субъектілерінен алынған мәліметтерді
рәсімдеу (өңдеу), сақтау және несиелік бюроға беру жөніндегі іс-әрекеттер;
3) ақпарат беру және несиелік ... алу ... шарт – осы ... ... және ... ... бюро мен ақпарат беруші
арасында жасалатын шарт;
4) ақпарат – несиелік тарихты қалыптастыру және оны ... ... ... ... ... жағдайда электрондық цифрлік қолтаңбамен
куәландыратын ... және ... ... ... ... ... ... мәліметтер;
5) несиелік тарих – несиелік тарих субъектілері тураы ақапраттар
жиынтығы;
6) несиелік бюро – ... ... ... ... ... және өзге де ... ... жүзеге асыратын коммерциялық ұйым;
7) несиелік есеп – несиелік тарихтағы ақпаратты толық немесе ішінара
беру нысаны;
8) несиелік есепті ...... ... ... ... бар ... ... беруші – несиелік ұйымға ақпарат беруші жеке кәсіпкер немесе
заңды тұлға;
10) ... ... беру – ... бюроның тарихындағы ақпаратты беру
жөнінде қызмет;
11) жазбаша ұйғарым – анықталған кемшіліктерді ... ... ... ... міндетті түзету шараларын қолдану туралы
несиелік бюроға нұсқау;
12) несиелік тарих субъектілерінің келісімі – ... ... ... ... сәйкес рәсімделетін, несиелік тарих
субъектілерінің өзі туралы ақпаратты ... ... ... не ... ... ... басқа тұлғаларға беруге жазбаша рұқсаты;
13) несиелік тарих субъектілері - ... ... ... ... жеке ... жеке ... ... заңды тұлға;
14) уәкілетті орган – қаржылық нарығы және қаржылық ұйымдарын реттеу
және қадағалауды жүзеге асыратын ... ... ... және ... ... – орны жабылмаған аккедитивтер,
шығырылған немесе расталған кепілдіктер, ... мен ... ... ... ... және оны ... жүйесіне
қатысушылар - несиелік тарих субъектілері, ақпарат берушілер, несиелік
бюролар, несиелік есептерді алушылар;
17) ... ... ...... бюро осы ... сәйкес
ақпарат берушіден алған ақпаратқа қатысты жүзеге асыратын, оны ... ... ... және ... ... ... немесе іс-
әрекеттер жинтығы.
2-бап. Қазақстан Республикасындағы несиелік бюролар және ... ... ... ... несиелік бюролар және несиелік тарихты
қалыптастыру туралы заңдары ... ... ... және ... Республикасы Азаматтық кодексінен, осы заңдар
мен Қазақстан Республикасының өзге де ... ... ... Заң ... ... ... және несиелік есеп беру, несиелік
бюроларды құру, олардың жұмыс істеуі мен ... ... ... ... тарихтың деректер базасын құру мен қорғауға қатысу
жөніндегі қызметін жүзеге асыру ... ... ... ... ... өзге де заң ... ... жататын қатынастар осы Заңның реттелмеген қатынастар бөлігінде сол
актілермен реттеледі.
Қазақстан Республикасы бекіткен ... ... осы ... өзге
ережелер белгіленсе, онда халықаралық шарттың ережелері қолданылады.
3-бап. Несиелік тарихты ... және ... ... ... ... және ... ... мына
қағидаларыды ескере отырып жүзеге асырылады:
1) несиелік ... ... ... ... ... несиелік тарих субъектілерінің теңдігі;
3) ақпараты, несиелік тарихтың деректер базасын және ... ... ... ... ... ... ... деректер базасын және тиісті ақпараттық жүйелерді
қорғауды қамтамасыз ету;
6) азаматтардың жеке ... қол ... ... және
ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғау.
2-тарау. Несиелік бюролардың қызметі және несиелік ... ... ... реттеу, бақылау мен қадағалау
4-бап Несиелік бюролардың қызметін ... ... ... ... ... ... мен несиелік есептерді алушылардың қызметін
бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттік органдар
Несиелік бюролардың қызметін және несиелік ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асырады.
Уәкілетті органның құзіретіне:
1) осы Заңға сәйкес несиелік бюролардың қызметі ... ... ... ... ... ... бюро қызметін жүзеге асыру құқығына лицензиялар беру;
3) Қазақстан Республикасындағы несиелік бюролар және несиелік тарихты
қалыптастыру ... ... ... ... ... несиелік бюро
қызметіне инспекциялау жүргізу;
4) Қазақстан Республикасындағы несиелік бюролар және ... ... ... ... ... жою туралы несиелік бюроларға
жазбаша ұйғарымдар жіберу;
5) несиелік бюроларға (және олардың лауазымды ... ... ... бюро қызметіне, соның ішінде несиелік тарихты
қалыптастыруға ... ... ... жеке және ... ... қарау жатады.
Ақпараттандыру саласында мемлекеттік саясатты іске асыру және
мемлекеттік тіркеуді жүзеге ... ... ... осы ... ... ... ... ақпараттық қызметтер көрсету
нарығында ақпарат берушілердің, несиелік бюролардың және несиелік есептерді
алушылардың ... ... ... қоспағанда) қызметін
ұйымдастырудың ерекщеліктерін анықтайды және ... ... ... ... ... ... құру, олардың қызметін жүзеге асыру және
тоқтату
6-бап. ... ... және ... ... ... ... Республикасының заңдарына сәйкес құрылатын
және жұмыс істейтін коммерциялық ұйым болып табылады.
Қазақстан Республикасында жеке және ... ... ... ... ... және ... ... бюро қызметін жүзеге асыру құқығына лицензияны уәкілетті орган
өзі белгілеген тәртіппен береді.
7-бап. Несиелік бюролар жүзеге асыратын қызмет түрлері
Несиелік бюро қызметінің ... ... ... ... ... ... ... беру болып табылады.
Несиелік бюро қызметінің қосымша түрлеріне:
1) несиелік тарихты қалыптастыру және оны ... ... ... автоматтандыру үшін пайдаланылатын мамандандырылңан
бағдарламалық қамтамасыз етуді өткізу;
2) несиелік бюро ... ... ... ... және өзге ... ... ... несиелік тарихты қалыптастыру және оны ... ... ... ... ... ... ... көрсету;
4) несиелік тарих субъектілерінің несиелік қабілетін олар әзірлеген
әдістеме негізінде жүзеге асырылатындығын бақылау;
5) ... және ... ... ... ... осы бабында көзделмеген кәсіпкерлік қызмет түрлерін
жүзеге асыруға құқылы емес.
9-бап. Лицензия алуға қажетті құжаттар және оларды ... ... ... бюро қызметін жүзеге асыру құқығына ... ... ... ... ... беру туралы өтініш;
2) заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... берілген тәртіппен мемлекеттік тіркеуден өткен құрылтай құжаттарының
нотариат куәландырылған көшірмесін;
4) уәкілетті орган несиелік бюроның қызметін қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген лицензиялық алымның
төленгенін растайтын құжат беруге міндетті.
Несиелік бюро қызметін жүзеге асыру құқығына лицензия беру ... ... ... осы ... баптардакөзделген соңғы құжатты алған
күннен бастап бір ай ішінде қарауы тиіс.
10-бап. Несиелік бюро қызметін жүзеге асыру ... ... ... тарту
Несиелік бюроның қызметін жүзеге асыру құқығына лицензия беруден:
1) қазақстан Республикасының заң актілеріне сәйкес субъектілердің осы
санаты үшін тыйым ... ... бір ... түрі ... ... осы ... 9-бабыында көзделген талаптар сақталмаған;
3) өтініш беруге қатысты оның қызметінің осы ... ... ... салған шешімі болған жағдайларда бас тартылады.
13-бап. Несиелік бюроның лицензиясын қайтарып алу
Уәкілетті орган мынандай ... бірі ... ... лицензияның қолдануын тоқтата тұруына ... ... ... лицензияның қолдануы соңғы он екі ай ішінде бірнеше рет тоқтатыла
тұрса;
3) лицензиаттың жүзеге асыру лицензиясы бар қызмет ... ... ... ... ... ... қызметі тоқталса;
5) лицензиат лицензия алу ... ... ... ... ... ... қайтарып алу туралы арызбен сотқа жүгінуге құқылы.
4-тарау. Несиелік тарихты қалыптастыру және пайдалану ... ... мен ... ... бюро ... бюро:
1) ақпарат берушілермен ақпарат беру және несиелік есептерді алу туралы
шарттар ... ... ... несиелік тарих субъектісінің өзі туралы
мәліметтерді несиелік бюроларға беруге келісімін алғандығы туралы ... ... ... ... ... әрі анық ... ... етуге;
3) Қазақстан Республикасының заңдарында айқындалған тәртіппен филиалдар
мен өкілділіктер ашуға;
4) ... ... заң ... және осы Заңдарға сәйкес
жасалған шарттарда көзделген өзгеде құқықтары болуы.
17-бап. Несиелік бюроның міндеттері
Несиелік бюро:
1) ... ... ... ... ... несиелік тарих субъектілерісінің келісімін алғаны туралы растау
болған кезде несиелік ... ... осы ... ... ... ... ... тарихтағы
ақпаратты ашуға жол бермеуге;
4) егер алушыға ... ... ... ... ... ... немесе әрекетсіздігі салдарынан, ақпарат берушілер
несиелік бюро берген ақпаратқа сәйкес келмейтін ақпарат болмаған жағдайда,
несиелік бюроның ішкі ... ... ... ... ... ... ... есеп беруге;
5) несиелік тарих субъектісінің өтініші бойынша оған ... ... ... ... ... ... ақпарат беруші туралы
мәліметтерді табыс етуге;
6) ... ... беру ... сауал Қазақстан Республикасының
заңдарында белгіленген талаптар бұзыла ... ... ... ... ... бас ... ... Республикасының заңдарына сәйкес өз қызметі туралы есеп
жүргізуге және есептілік табыс етуге;
8) ... ... ... ... қайта рәсімдеуге немесе
нақтылануға тиіс, келіп түскен ақпаратты түзету, толықтыру туралы талаппен
ақпарат ... ... ... ақпараттық ресурстар мен ақпараттық жүйелерді ... ... ... ... ... беру және несиелік есептерді алу туралы шартта көзделген
жағдайларда ақпарат берушінің ақпаратты жібергені үшін шығындары өтеуге;
11) ... ... ... және ... беру ... ... алу туралы шартта белгіленген өзге де талаптардысақтауға
міндетті.
Қорытынды
Бүгінгі таңда нарықтық қатынастардың дамуына орай, аса көлің бөлетін
мәселелердің қатарына ... ... ... ... ... ... ... несиелендіру жатады. Ал банктің несиелік қызметі аясының
жоғарғы деңгейде дамып, халықаралық деңгейге сәйкес ... осы ... ... ... қабілетін анықтаудың тиімді түрде жузеге
асырылуымен тығыз байланысты. Бұл мәселе біздің елімізде 2003 ... ... ... келеді.
Несиелендіру процесі несие және оған есептелген проценттерді әкелетін
көптеген тәуекел факторларының іс-әрекетіне ... ... ... даму ... ... ... ... клиенттерге қарыз
ұсынуы осы факторларды зерттеу, көрсеткіштер ... құру және ... ... ... бағалау бағалау әдістерін жетілдірумен
шарттастырылған.
Отандық және шетелдік банктік тәжірибеде қарыз ... ... ... деп ... және жеке ... ... және оған есептелген процент
бойынша банк алдындағы қарыздық міндеттемелерін несиелік келісімшартта
қарастырылған ... және ... ... ... ... ... айтқанда, қарыз алушының ағымдағы ақша ... ... ... ... қабілеті клиенттің моральды сапасы мен оның
несиені оған қосылған ... ... үшін ... ... ... ... өндіру қабілетіне негізделеді. Қарыз алушы клиенттердің
несиелік қабілетін ... ... ... ... ... ... несиелік қабілетін анықтау кешенді міндет болып табылады және
оған ... ... мен ... ... ... ... ... клиенттің несиелік тарихы мен қаржылық қызметі және нақты
банктік тәжірибеге сәйкес қабылданған басқа да ... ... ... кез ... банк үшін ... ... клиенттің несиелік
қабілет көрсеткіштерінің барлық жиынын талдау негізінде ... ... ... ... ... ... маңызды. Таңдап алуы мен
пайдалануы алдағы уақыттағы банктің өзінің қаржылық жағдайы мен ... ... ... ... ... ... бірқатар әдістері
бар. Атап айтатын болсақ, клиенттер ... ... ... ... ... ... коэффициенттер жүйесі негізінде клиенттің
қаржылық тұрақтылығын ... ақша ... ... және тағы ... да
көптеген әдістер. Қай әдіс қолданылмасын, қате бағалау жүргізу несиенің
қайтарылуының кешіктірілуіне алып ... ... Ал өз ... ... ... итермелейді және соңында несиелік ... алып ... ... ... банктер қарыз алушының несиелік
қабілетін бағалау мен талдау әдістеріне үлкен мән береді.
Банк несиелік ... ... ... ... ... несиені
пайдалануына және толық қайтаруына бақылау жасайды. Осы ... ... ... ... оның ... жағдайына талдау жасап, қажет
болған жағдайларда, орнында ақщалай және есеп ... ... ... ... ... ... Осы жерде қарыз
алушы клиенттен алған барлық қаржылық ақпараттар түрі мен ... ... ... ... да ... ... ... банктің өзінің
клиентін несиелік ісін жүргізу ... ... ... несие берушілер – банктер, несиелік ұйымдар тұрақты
түрде несиелік бюролар арқылы қарыз алушының төлем және ... ... ... ... ... Несиелік бюро дегеніміз қарыз алушы
клиенттер туралы ақпаратар жинау және ... ... ... ... ... ... ... аталған ұйым құру мәселесі бірінші
орынға қойылып, осы ... ... ... ... ... Егер Қазақстан
Республикасында несиелік бюро құрылса, онда ол үш типті ... ... ... бюро потенциалды қарыз алушылар туралы банктердің
мәліметтер деңгейін жоғарлату және қарыздардың қайтарымдылығын ... ... ... Бұл несие ... ... ... ... болу ... ... ... қарыздың бағасы мен
бағытын тиімді анықтауға мүмкіндік ашады.
Екіншіден, несиелік бюро ... өз ... ... ... ... кететін шығынын төмендетеді. Бұл несиелік нарық ішінде
ақпараттық жолдың ... алып ... және ... ... ... бәсекелестік бағалар белгілеуге мәжбүрлейді. Төмен проценттік
ставка таза ... ... ... ... ынталандырады.
Үшіншіден, несиелік бюрлар қарыз алушылар үшін тәртіптік механизмін
құрастырады.
Сонымен, коммерциялық банктер ... ...... ... олардың банк секторындағы тұрақтылығына, бәсекелестік деңгейінің
жоғары көрсеткіштерде тұруына елеулі әсер етеді.
ПайдаланЫЛған әдебиеттер ... ... және ... да ... ... міндетті төлемдер туралы» № 2235
2005 ж.
2. Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды ... ... және ... Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
3. «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР-сы заңы № 281-1 10.06.98 ж. ... ... ... ... ... ... №276 24.12.2004ж.
5. «Несиелік бюролар және несиелік тарихты қалыптастыру туралы» ҚР-сының
заңы №573-2 06.07.2004ж.
6. «Банкротық туралы» ... заңы №427-2 ... ... банк ... ... ... Заң күші бар ... 1995 жыл
30 наурыздағы № 2155
8. «Банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші ... № 2444 ... ... деңгейдегі банктерге арналған пруденциалдық нормативтер туралы»№
213 қаулысы 03.06.02ж.
10. «Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелді басқару және ішкі ... ... ... талаптар туралы» № 434 06.12.03ж
11. Правила предоставления займов физическим лицам в АО ... ... №389 ... г. ... ... ... дело / Под ред. ... Г.Н., Кроливецкой Л.Н. – СПб.:
Питер, 2002.
13. Банковсое дело / Под ред. ... В.И. – М.: ... ... Банковсое дело / Под ред. Коробовой Г.Г. – М.: Финасы и статистика,
2000.
15. Банковсое дело / Под ред. ... О.И. – М.: ... и ... ... дело / Под ред. ... Г.С. – ... Қаржы-Қаражат,
1998.
17. Давлетов М.Т. Кредитная деятельность банков в ... ... ... ... ... М.Ш:, Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. ... ... ... А.: ... ... Калиев Г.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстана. Алматы: ... ... ... Б.А. ... ... ... ... қатынастар. – Алматы:
Экономика, 2000.
21. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. – Алматы: ... ... Г.С. ... ... ... ... – М.: ИКЦ ДИС,
1997.
23. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік. – ... ... ... Д.В. Устойчивость банковской систем, роль кредитных ... ... ... 10, ... ... А.А. ... ... финансовой устойчивости при
анализе кредитоспособноти клиентов банка. // Деньги и ... № 1, ... ... бюро – мост ... ... и ... ... с Анваром
Ахмедовым, Натальей Пирожковой и Владимиром Ивлевым // Рынок ... ... № 14, ... Напольских М.А. Скоринговый метод оценки ... ... // ... Казахстана, № 4, 2005.
28. Рамазанов С. Скоринговое кредитование в ... // ... № 5, ... ... ... АО «Народный Банк Казахстана»
30. www.halykbank.kz.
Қосымша 1
Өтімділікті талдау
|Атауы ... ... ... |109% | |51% | ... ... |91% | |31% | ... ... ... | | | | ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... |0,63% | |0,63% |0,18% ... мен (қысқа | | | | ... ұзақ ... | | | | ... арақатынасы | | | | ... ... |1,72% | |1,72% |0,22% ... мен ... | | | | ... ... | | | | ... коэффициенті: | | | | ... ... |42,3% | |149,4% | ... күн | | | | ... айналымдық |76,6% | |390,8% | ... күн | | | | ... ... |21,4% |23,4% |127,6% | ... күн | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... пайда маржасы |6,86% |15,02% |41,41% | ... ... ... |1% |12,71% |23,91% |44,3% ...... ... ... «Қазақстан Халық Банкінде» |
|жинақталған несиелік досье мәліметтері негізінде жасалған |

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Тәжірибе мәліметтерін статистикалық өңдеу жайлы ақпарат4 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
Pseudomonas туысы өкілдерінің фенолды ыдырату қабілетін зерттеу22 бет
Spirulina platensis клеткасының тіршілік ету қабілетіне сақтау ұзақтылығының әсері35 бет
«Dala Group» компаниясының қарыз қаражатын қалыптастыру механизмін жетілдіру жолдары14 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі69 бет
«ҚазАгроҚаржы» АҚ-на қарыз нысанында қаржыландыру алуға өтінімдерді қарау үшін ұсынылатын инвестициялық жобаларға арналған бизнес-жоспар12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь