Кентау қаласы қоршаған ортасының экологиялық жағдайы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1 Әдебиеттерге шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1 Кентау қаласы табиғи экологиялық жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Кентау қаласы қоршаған ортасының ластану түрлері ... ... ... ... ... ... ...8
1.3 Қоршаған ортаның химиялық заттармен ластануы, және олардың
қоршаған ортаға түсу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.4 Ауыр металдардың адам ағзасына және
қоршаған ортаға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

2 Зерттеу нысаны мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.1 Зерттеу нысаны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.2 Зерттеуге алынған топырақтардың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.3 Зерттеу үлгілерін алу әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.4 Ауыр металдарды анықтау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

3 Зерттеу нәтижелері мен оларды талқылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
3.1 Кентау қаласындағы топырақтағы және өсімдіктеріндегі
ауыр металдардың мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
3.2 Кентау қаласы суындағы ауыр металдардың мөлшері ... ... ... ... ... ... ...31

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары күрделі регионға Оңтүстік Қазақстан облысы да кіреді. Оңтүстік Қазақстан облысы Қазақстанның ең ірі және өндірісі де, ауылшаруашылығы да дамыған облыстарының бірі. Ал Кентау қаласы болса Оңтүстік Қазақстанның кезінде өндірісі жақсы дамыған қалаларының бірі. Сондықтан қазіргі таңда бұл қаланың экологиялық жағдайын зерттеу өте маңызды мәселе болып отыр. Кентау қаласында өндірістік орындар аз емес. Одан шыққан зиянды заттар әсерлерінен Кентау халқының денсаулығы күннен күнге төмендеуде және де ол көбінесе ауыр металдардың әсерімен байланысты деуге болады. Себебі өндіріс орындарынан шығатын қатты қалдықтар сол өндіріс орындарының төңіректерінде жинақтала отырып, қар, жаңбыр суларымен еріп, шайылып, жер асты, жер үсті суларын ластайды, топырақ бетіне түседі, өсімдіктерге өтеді. Соңғы уақытта осы аймаққа тән адам денсаулығына зиянды заттардың әсерінен патологиялар айқын байқала бастады. [1,2]
Жұмыстың өзектілігі:
- Оңтүстік Қазақстан облысының Кентау қаласы қоршаған ортасын ластаушы негізгі заттар - ауыр металдар болған соң, осы металдардың мөлшерлерін топырақта, суда анықтау;
Жұмыстың мақсаты:
- Оңтүстік Қазақстан облысы Қентау қаласы қоршаған ортасының қазіргі экологиялық жағдайын зерттеу;
Жұмыстың міндеті:
-өнеркәсіптен шыққан қосылыстарының қаншалықты зиянды екені жайлы түсініктерді кеңейту;
-ауыр металдардың адам денсаулығына қаншалықты қауіпті екенін көрсету;
-бірнеше жылдар бойы ластану салдары бүгінгі күні қандай проблемалар туғызып отырғанын анықтау;
-зерттеу барысында қажетті әдістерді игеріп, нәтижелерді алып, талдау жасауды білу.
1. Түркістан аймағының экологиялық проблемалары. Халықаралық
экологиялық конференция ғылыми еңбектер жинағы. Түркістан 2002.
2. А.Ж. Ақбасова, Г.Ә.Саинова. Экология. Жоғарғы оқу орындарына
арналған оқу құралы. Алматы, 2003.
3. Алексеенко В.А. Биосфера и жизнидеятелность. М: Логос, 2002.
4. Оңтүстік Қазақстан (энциклопедия) Алматы. ҚЭ Бас редакциясы,Алматы 2005., 558 б.
5. Искаков Н.А, Медеу А.Р Казакстан. Природа экономика,экология Алматы 2007., 216 б.
6. Национальный атлас РК т.1. Природа условия и ресурсы. Алматы.2006.,125 б
7. Демографический ежегодник Казакстана статический сборник под ред. К.Абдиева 2005.448 с.
8. Национальный атлас РК т.3. Окружающая среда и экология.Алматы 2006., 154 б.
9. Панин. М.С Химическая экология. Семипалатинск 2002., 206 с.
10. Химические загрязнений почь и растений. Словарь-справочник .Д.С.
11. Маршал В.Основные опасности химического загрязнения
производства. Мир, 1989.,627с.
12. Добровольский В.В Основы биогеохимии. 2003.Москва: Академия, 400с.
13. Худолей В.В. Мизчеров И.В. Экологически опасные факторы
1996,186с.
14. Жылысбаева А., Баешова А.К., Баешов А. Проблема извлечения из
свинцо содержащих твердых и промышленных отходов.//В ки: Труды научно-теоритической конференций: посвященной 100-детию академика К.Сатпаева. Жезказган, 1998-386.
15. Беспамятов Г.П.,Кротов Ю.А.,Предельно допустимые концентрации химических вевдеств в окружающей среде.Справочник-Л:Химия,1985-528с.
16. Неменко Б.А. Цветные металлы в окружающей человека среде
//Здравоохранение Казахстана 1985; 4-19с.
17. Регионы Казакстана Статический сборник под ред К.Абдиева Алматы , 2004. 420б.
18. Колумбаева С.Ж. Білдебаева Р.М. Жалпы экология 2006. Қаз.ҰУ, оқу құралы.2006, 126 б.
19. Сарницкая Н.А. Оценки роста влияния антропогенных химических
загрязнений на здоровье насиления. Врачебная дело, 1995, 23с.
20. Ягодин Б.А., Тяжелые металлы и здоровье человека. Химия в сельском хозяйстве- 1995, №4, 18-20с.
21. Неменко Б.А., Грановский Э.И. Загрязнение окружающей среды тяжелыми металлами и здоровье населения. А.КазНИИТИ,1990,С92.
22. Ю.Горовой М.В., Мартынова А.И. Токсические элементы и здоровье
человека. Республиканская научная конференция проблемы и опыт охраны окружающей среды в республике- Диепровск. 1990, 14-16 ноябрь- Киев 1990.
23. Фаизов К.Ш. Уразалиев Р.А. Иорганский А.И. Почвы Республики Казакстан. Алматы ,2001.328 б
24. Пузырева А.А. Климатическое районирование Южного Казакстана. Наука,КазССР, Алматы, 1989, 190б.
25. Тазабеков Т.Т. Тазабекова Е.Т. Топырақтану түсіндірме сөздігі. Алматы.Рауан 1993.448 б.
26. Жамалбеков Е.Ч. Білдебаева Р.М. Топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы. Алматы, ҚазҰУ. 2006
27. Елешов Р.Е. Смагулов Т.Агрохимия практикумы. Алматы,1995,265 б
28. Федорова А.И., Никольская А.Н. Практикум по экологии и охране окружающей среды. Москва, ВЛАДОС, 2001, 288с.
29. Стандарт ISO 5667-6:1990 Найменование : Качество воды. Отбор проб.Часть 6. Руководство по отбору проб из рек и ручьев.
30. Үлкен практикум әдістемелері. Алматы 1999. 34 с.
31. Славин У. Атомно-абсорбционная спектроскопия. Л.:Химия, 1971.269с.
32. Брицке М. Атомно-абсорбционный спектрохимческий анализ. М.:Химия, 1982, 223 с.
33. Чигаркин А.В. Региональная геоэкология Казакстана. Алматы КазҰУ , 2000 , 224с.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Биология факультеті
Экология және ботаника кафедрасы
Д.Б.Қарабатырова
КЕНТАУ ҚАЛАСЫ ҚОРШАҒАН ОРТАСЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
БІТІРУ ...... ... ... ... білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Биология факультеті
Экология және ботаника кафедрасы
Қорғауға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі,
б.ғ.д., ... ... ... С.С. ... ... ... ҚОРШАҒАН ОРТАСЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
050608 – «Экология» мамандығы
Орындаған:
4 курс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... экологиялық
жағдайлары.....................................6
2. Кентау қаласы қоршаған ортасының ластану
түрлері...........................8
3. Қоршаған ортаның химиялық заттармен ластануы, және олардың
қоршаған ортаға түсу
жолдары................................................................
10
1.4 Ауыр ... адам ... ... ортаға әсері
..........................................................................
...16
2 Зерттеу нысаны мен
әдістері....................................................................
20
2.1 Зерттеу
нысаны......................................................................
....................20
2.2 Зерттеуге алынған топырақтардың сипаттамасы
..................................20
3. ... ... ... Ауыр ... ... ... ... мен оларды
талқылау............................................25
3.1 Кентау қаласындағы топырақтағы және өсімдіктеріндегі
ауыр ... ... ... ... ... ауыр ... әдебиеттер ... ... ... ету ... және ... ... тіршілік ету ортасы арасындағы ... ... ... ... ... ортаның жағдайын бақылау, бағалау ... ...... ... 4,5г/см мөлшерінен жоғары металдар.
Бұлардың құрамында адамның өмір үшін қажеттілері де (мырыш, марганец, ... үшін улы әсер ... ... ... ... т.б) бар.
Биологиялық ластану- қоршаған ортада адам мен мал ауруына апарып соғатын
микроорганизмдердің ... ... ... ... ... ... оның тіршілік етуіне әсер ететін
нәрселер. Тірі организмдерге әсер ететін ортаныңэлементтері – ... ... ... ... ... әлеуметті
сферадан құралады.
Ластану- адамға және табиғи экожүйеге зиянды әсер ... ... ... агенттердің қоршаған ортаға түсуі
Радиоактивті ластану-ортада радиоактивті заттектердің құрамының ... ... ... ... ... ... Радиоактивтік
ластанудың негізгі көздері ядролық сынақ және қондырғылар.
Радиоактивті қалдықтар- ядролық реакторлардың жұмыс ... және ... ... изотоптарды қолданғанда түзілетін, бұдан әрі
қолданылмайтын радиоактивтік заттектер.
Табиғатты қорғау- биосфералық ... ... ... әртүрлілікті,
суды, топырақты, жер қойнауын, атмосфераны т.б.)
Улылық- кейбір химиялық элементтердің қосындыларының және ... ... ... ... ... ... әсер ету ... рауалы концентрация (ШРК)- адам денсаулығына зиян тигізбейтін судағы,
топырақтағы, ауадағы, тамақ өнімдеріндегі шекті заттар ... ... ... ... экологиялық проблемалары күрделі регионға
Оңтүстік Қазақстан облысы да кіреді. Оңтүстік Қазақстан облысы Қазақстанның
ең ірі және өндірісі де, ауылшаруашылығы да ... ... ... Ал
Кентау қаласы болса Оңтүстік Қазақстанның кезінде өндірісі жақсы дамыған
қалаларының ... ... ... ... бұл қаланың экологиялық жағдайын
зерттеу өте маңызды мәселе болып отыр. Кентау қаласында өндірістік орындар
аз емес. Одан шыққан ... ... ... ... халқының денсаулығы
күннен күнге төмендеуде және де ол көбінесе ауыр металдардың ... ... ... Себебі өндіріс орындарынан шығатын қатты қалдықтар
сол өндіріс орындарының төңіректерінде жинақтала ... қар, ... ... ... жер ... жер үсті ... ластайды, топырақ
бетіне түседі, өсімдіктерге өтеді. Соңғы уақытта осы аймаққа тән ... ... ... ... ... ... байқала бастады.
[1,2]
Жұмыстың өзектілігі:
- Оңтүстік Қазақстан облысының Кентау ... ... ... ... заттар - ауыр металдар болған соң, осы ... ... суда ... ... ... ... ... Қентау қаласы қоршаған ортасының қазіргі
экологиялық жағдайын зерттеу;
Жұмыстың міндеті:
-өнеркәсіптен шыққан қосылыстарының қаншалықты зиянды екені ... ... ... адам ... ... ... ... жылдар бойы ластану салдары бүгінгі күні қандай проблемалар
туғызып отырғанын анықтау;
-зерттеу барысында қажетті әдістерді игеріп, ... ... ... ... ... ШОЛУ
1.1 Кентау қаласы табиғи-экологиялық жағдайлары
Кентау қаласы 1955 жылы тамыз айында ... ... ... ... қала ... елді ... ... деп аталған. Кентау
қаласын құрудағы мақсат Ащысай полиметалл кенішін байыту жұмыстары болатын.
Кентау қаласы облыс орталығы ... ... ... ... 260 шақырым
жерде орналасқан. Түркістан қаласымен арадағы қашықтық 30 шақырымды құрайды
[3,4 ].
1 сурет. Қазақстан ... ... ... ... ... ... беткейінде мұхит деңгейінен 256
м биіктікте 120,9 м² территорияда орналасқан. ... ... ... ... ... ... мен ... далалар алып жатыр. Бұл ыстық әрі
өте құрғақ тау бөктері зонасына жатады. Климаты ...... Қысы ... аз ... суық желді, ал жазы құрғақ, құрғақ ыстық
желді. Соған қоса, аймаққа маусымдық және ... ... ... тән. Климаттың мұндай болуы территорияның солтүстік- шығысында тау
мен ... ... ... ... ... ... Ауаның
жылдық орташа температурасы +11,9ºС. Температураның обсолюттік максимумы +
46,90С, абсолюттік минимумы - -380С. Ауаның ... орта ... ... ... күзі ... қысы ... жаы қатаң қуаң-
созылмалы. Маусымдық топырақтың қату тереңдігі 2.15 метр. Жауын – ... ... ... ... ... ... ... - 15-160С,
шілдеде +22 - +250С. Жылдық ... ... ... 120-130мм. Топырақта
ылғалдың жинақталуы негізінен көктемде еріген қар суы арқылы және жауын –
шашын арқылы жүзеге асады.
Жазғы мезгілдегі жел ... ...... ... қысқы мезгілдегі
бағыты – оңтүстік - шығыс, шығыс. Желдің максималды жылдамдығы күндізгі
температураның ең жылы ... ... ... өте сирек болады, көбінесе
түнгі уақыттарда [ 5,6].
Қала халқының саны 80.6 мың адамды құрайды , ал ауыл халқының саны
50,8 мың адам . Өсу ... 2 ... ... ... сурет. Кентау қаласының халық саны
1.2 ... ... ... ... ... ... ластануы. Кентау қаласы бойынша негізінен мына ... ... ... ... Олар: азот диоксиды - 2,5 есе ; ... ... 1 есе ... формальдегид - 4,7 есе ; көміртек оксиды - 1.4 есе ; ... - 1.38 есе ... шаң - 1.4 есе ... ... заттектер бойынша ШРК
дан асу байқалмайды .
Өндіріс орындарының шығындыларын есепке ала ... ... ... ... ... болады.
Кесте 1
Ластағыш көздерінен шыққан ластаушы заттардың мөлшері,
мың т
|Жылдар |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 ... |65,8 |80,2 |92 |116,7 |129,9 |67,2 ... ... |7,31 |6,23 |9,55 |6,5 |10,4 |4,2 ... ... |47,7 |48,1 |49,05 |65,3 |29,6 ... қышқылдары |9,7 |4,3 |5,1 |7,01 |8,73 |4,8 ... |41,57 |21,96 |29,06 |54,14 |45,47 |28,6 |
3 ... ... ... ауаға шығатын ластағыш заттар, мың т
Ластағыш көздерінен ... ... ... ... ... ... Кентау қаласында, Байылдыр, Хантағы елді мекендерде
байқалады.
Кентау қаласының ауа қабатын ластайтын негізгі өндіріс ... ... АҚ ... ... ААҚ ... ... ... «Кентау ТЭЦ-5».
Ауа қабатының ластануында жылжымалы ластаушылардың үлесі де ... ... 2008 ... ... жартысындағы ауаның ластану
дәрежелері бойынша көрсетілген .[8 ]
Кесте 2
Кентау қаласының ... ... ... |Бар ... ... ... |Азот |Көмір |Басқа |
| ... ... |ті |тек ... ... |лары |
| | |тер ... ... ... | | |
| | | |рид | | | | ... |35,90 |2,76 |1,30 |19,75 |5,78 |3,80 |2,51 ... және өлі табиғатта жүретін түрлі процестер мен құбылыстардың адам
тіршілігіне жұмсалатын ... ... ... маңызы зор. Мұздарды,
батпақтарды қосып есептегенде, жер бетінің 77,5% - ын су алып ... ...... ... ... көл, жер асты ... мұздықтар,
атмосферадағы ылғал кіреді. Су адамдар мен жануарлардың организміне еніп,
онда болатын зат және ... ... ... ... ... тек сулы ... ғана жүре алады. Белок суда пайда болған және осы
ортада дами алады, ал белок тірі клетканың ... ... ... ... ... ... 43% - ын, ал ... 50% - дан көбін
мұхиттар мен теңіздер береді.Су қоры – ... ... ... орай ... тұщы ... қоры өте аз. ... мен ... тұщы сулардың
қоры, гидросфера ресурсының бір пайызына да жетпейді екен.Планетамыздағы
адамзаттың тұщы суды ... жыл ... өсіп ... Ал, ... ... ... шаруашылықта мардымсыз болса да қолданылып ... ... су ... станциясы Ақтау қаласында ғана бар. Егер
ерте кезде, бір адам басына ... ... 12-18 литр су ... ... ... ... ... оның шамасы орта есеппен 200-400
литрге жетіп ... ... ... ... ... ... бір ... - өздігінен қайта
қалпына келу ... ... ... қорғаудың аса маңызды
міндеттерінің бірі табиғи ... осы ... ... қалуға барынша
мүмкіндік жасау.Судың өздігінен тазару процесіне әсер ететін ... ... ... ... ... еруі және араласуы негізгі
рөл атқарады.Су ресурсары, олардың ... ... ... ... су ... біртекті таралмаған. Өзендер ... ... ... ... ... ... дамыған, уақытша су ағыстарынан
тұрады. Негізгі су артериясына сырдария өзені ... ... ... тыс ... ... бастау алады. Ол атмосфералық
судан және мұздықтардан қоректенеді. Ірі өзендерге Арыс, Бөген, ... ... Ақ су ... ... ... ... ұзындығы 3754 км.
Оңтүстік Қазақстан облысындағы көддер ... ... Шу, ... сағаларында орналасқан. Олардың көпшілігі аталған өзендер
тасыған кезде толады. ... ... ғана жер асты ... ... ... ... жалпы көлемі 25,94 га ... ... 43 көл және ... ... 98,46 болатын 22 су қоймалары бар. Ең ірі
көлдерге Қызылкөл жатады. Облыстың гидрографиялық ... ... ... тақырлар жатады. Олар еріген қар және жаңбыр суымен ... ... ... соң кеуіп кетеді.Оңтүстік Қазақстан облысында жер асты
суларының 25 кен орны ... ... кен ... мын ... Өзен ... жер асты ... Абай, Арыс, Александров,
Жоғарғы келес, Жіңішке, Ленгір, Төменгі Торай, Сазтөбе, Темірлан, Шардара;
Артезиан бассейнінің жер асты ... ... ... Созақ, Шымкент;
Өзендер негізінен ауыл шаруашылығы және егін ... ... ... ... барлау аймақтарындағы кіші өзендер
орасан зор зардап шеккен. Оларға көп мөлшерде ластаушы ... ... қоса жыл ... су ... да өз ... ... ... тұрмыстық
ішуге, өндірістік–техникалық сумен қамтамасыз етуге, дақылдарды суаруға
арналған жер асты су көздері ... Олар ... ... жылына
млрд. куб метр су бере алады. Кентау қаласының ауыз су ... ... асты ... ... ... қоры ... ... және олар аса
ластанбаған. Жер асты сулары мөлшері тұрғындардың қажеттілігінен 19,1 ... ... олар ... ... ... біркелкі орналаспаған. Бұл оны
қолданғанда қиыншылықтар туғызады. Кентау қаласы дала зонасында орналасқан.
Негізінен ... ... ... ... топырақтарын қамтиды, тек
солтүстік бөлігінде оңтүстік қаратопырақтар ... Қала ... ... ... қаратопырақ, күңгірт қарақоңыр, қоңыр
топырақтар. Арасында интразоналды топырақтар ... ... ... ортаның химиялық заттармен ластануы және олардың
қоршаған ортаға түсу ... ... ... қауіпті химиялық заттармен ластануының бірі –
ауыр металдармен ластану. Оларға темір, мырыш, никель, мыс және қорғасын
жатады. ... су ... ... ауыр ... ... ... ... қосылады. Ауыр металдар биодеградацияға ұшырамайды,
уақыт өте экожүйенің қандай да бір ... ... ... Олар ... ... ... адам және ... түседі. [9]
Ауыр металдар ағзаға көп мөлшерде түскен жағдайда биологиялық тотығу
процесін бұзады. Ұлпалардың тыныс алуына ... ... ... ... ... тежейді. Зиянды заттар адам ағзасында
аккумуляцияланады және ішкі ... оңай ... ... ... ... ... ... байланысты болып келеді. Оның ... ... ... әлде ... қауіпті болып келеді және
кілегеілі қабықша мен өкпе ... ... Оның ... әсер ... ... ... ... негізінде кешенді қосылыс түзу
қабілеттілігі жатыр. Ағзаға ... ... ... ... ... ... сүйекте, өкпеде ұзақ уақытқа аккумуляцияланады. Олардың
ағзадан бөлініп шығуы көп мөлшерде бүйрек ... және аз ... ... ... асады. Ағза уланғанда ең көп тыныс алу мен ас қорыту ... ... мен ... ... ... ... қоршаған ортаның ластануы дегенде біз оған тән емес агенттердің
енуі немесе бар ... ... ( ... физикалық,
биологиялық ) артуын, нәтижесінде қолайсыз әсерлер туғызуын түсінеміз.
Ластаушы ... тек улы ... ғана ... зиянды емес немесе ағзаға қажет
заттың оптималды концентрациядан артық болуы да жатады.[
Ластану әр түрлі белгілері ... ... шығу тегі ... ... және жасанды (антропогенді)
- әсер-пайда болу көзіне байланысты:
а) өндірістік, ауыл шаруашылық,транспорттық және т.б.
б) нүктелік (өнеркәсіп орнының құбыры), ... ... ... ... ... ... ... аймақтар мен
мемлекеттерден енетін);
-әсер ететін аумағына байланысты: ғаламдық, аймақтық, ... ... ... ... ... оның ... құрам бөліктері (әлем мұхиттары,тұщы су, жер асты сулары,
өзен сулары және т.б.);
-әсер ететін аумағына байланысты: қала ... ауыл ... ... ... ... және т.б.;
- әсер етудің сипатына байланысты: химиялық ( ... ... ... ... ( ... ... жылулық, шу,
электромагниттік ), физико-химиялық (аэрозолдер), биологиялық
( микробиологиялық және т.б.);
- әсер етудің периодтылығына байланысты: бірінші ретті ... ... );
- ... дәрежесі бойынша: өте тұрақты – жүз және мың жыл ... ... ... ... және мың жыл ... басқа инертті газдар ), тұрақты 5-
25 жыл ( көмір ... ... ... ... ), тұрақсыз ( су буы, көміртегі
тотығы, күкіртті газ, ... ... қос ... озон ... ... ... ластануы, оның ішінде ауыр метелдармен ... ... он ... ... ... ... ... ортаға түсу көзіне қарай екіге ... және ... ... ... ауыр ... ... көзіне ең
алдымен тау ... ... ( ... ... ... ... ( ... көтерілу ),( эрозия ) салдарынан пайда болған жердің беткі
қабаты, мантия, базальт пен граниттер ауыр металдардың алғашқы ... ... ... ... сулары мен тірі организмдер екінші орны болып
табылады.
Табиғи көздерге және де ... ... мен ... ... ... шаң, ... ... орман өрттері, теңіз суының дисперциясы,
кейбір процесстер және т.б. жатады.
Атмосфераға өрттер ... ... ауыр ... мөлшері жоғары
болады. Берілген мәліметтер бойынша жыл ... ... ... ... – 250 000т, мыс- 35 000т, қорғасын – 6700 т түседі.
Қазіргі кезде зерттеушілер ауыр ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөлуде.
Биологиялық көзі ретінде өсімдік транспирациясын, өсімдік тозаңы ... ... ... ... болады.
Ғылымдардың есептеуі бойынша құрылықта жоғарғы сатыдағы
өсімдіктерден ... 300* 10 ... ... ... ... 80* 10 ... ... түседі.
Ауыр металдар ағаштардың жасыл органдары арқылы жеңіл ұшатын терпенді
комплекс болып түседі: изопрен пинен және т.б. 1975 ж ... ... нан ... ал ... 1см жапыоақтар 9 кг мырыш және 5кг қорғасын
бөлінетіндігін ... Ауыр ... ... ... түсуінің
биологиялық көзінің тағы бір тұрі-микробиологиялық ... ауыр ... ... ... ... ... ... еритін қосынды түзіп, табиғи ортадағы
детоксикацияға үлес қосады, ал ... ... ... ... еритін
күйге және жеңіл ұшатын қосындыға айналдырып, қоршаған ... ... ... ... ... ... ... түскен ауыр металл мөлшері
антропогендік әсерге де байланысты. Себебі, ... ... су ... ... әрекет салдарынан көп мөлшерде ластануы да, ал сол
суды пайдаланған өсімдік әрине транспирация арқылы ауыр ... ... ... ... ауыр ... әр ... ... түседі. Олардың негіздерінің бірі түсті және қара ... және ... ... ... ... малшаруашылығының
қалдық заттары, ағын ... ... ... және ... тау-кен және химия өнеркәсіптері т.б.
Техногенді көздерден қоршаған орта ауыр металдар әртүрлі ... ... ... Бейорганикалық қосындылардан көбінесе карбонаттар
және оксикарбонаттар, оксидтер, сульфаттар мен ... ... ... ... бір ... ( ... кадмий, сынап, т.б. )
органикалық қосынды түрінде кездеседі. ... ... ... ағын су ... су ... болады .[8 ]
Түсті және қара ... ... ... берген
мәліметтері бойынша жердің беткі қабатына мыс – 154 650т, мырыш – 121 500т,
қорғасын – 89 000т, ...... ... – 7658т, ... – 1500т,
сынаптың – 30,5 тоннасы түседі.
Газдың шаң бөлетін түсті ... ... ... ... ... бір ... көп бөлігі оксидтерден
тұрады.Сульфиттер мен суда ... ауыр ... ... ... түрде онша көп емес.
Көмір және мұнай жағатын электростанцияларынан: көмір және мұнай
салдарынан жер ... ... 1600т ... 3600т қоғасын, 2100т мыс, 7000т
мырыш 3700т никель түседі.
Отындарының ... ... ... күлі ауыр металдармен байытылған.
Әсіресе мазут күлінің концентрациясы(мг/кг) жоғары (қорғасын – 12697 ... – 2356 ... ... – 2930 ... ... ... ... фильтірінен алынған шаңдағы ауыр металл
қосындысының фазалық құрамы. ( В.С. ... 1988 ) ... жағу ... ... айналымнан артық мөлшерде мышьяк 125 есе, уран 60 есе,
кадмий 40 есе, итрий, циркония 10 есе, ... 3-4 есе ... ... биосфераның негізгі компоненттеріне ... ... бұл ... ... ... да ... берді .[14 ]
Автокөлік: көлік қозғалысы кезінде атмосфера ... ... ... ... ... ... 25-75% су ... түседі.
Автокөлік газы жерге 180 мың тоннадан 260 мың тоннаға дейін қорғасын
бөлшектерін ... ... ... ... ... ... ірі аэрозольдері бронхыда
тұрып қалады, ал көлемі 1мк-дан кішілері (олардың 70-80% бар) ... ... ... қан ... ... ... ауа қорғасынды суға
қарағанда зиянды. Қорғасынмен уланған адамда: анемия, үнемі басы ... ... ... ... ... ағын су ... ауыр металл мөлшері шамадан
тыс болады, алайда тұнбаны тыңайтқыш ретінде пайдаланады. Су ... ... ... мөлшері топырақтағы ауыр металдың ... ... есе көп. ... ... жану ... ең ... ... бірі бензиндегі тэтраэтилқорғасыннан Pb(CH)
түзелген ... ... ... ...... ... ... Pb бөлініп отырады.
Автокөліктерден бөлініп шыққан газдарды бір бөлігі ауа ... ... ... ... ... сіңген зиянды қоспа өсімдіктердің тамырлары
боймен тарап клеткаларға енеді. Негізгі жинақталатын бөлігі ол ... ... ... ... кен ... қалдығын сақтайтын қоймадағы
145млн.тоннадан астам полиметалл шикізаттарын байыту қалдықтары желді
күндері аспанға ... ... ... ... ... 80 км-
ден астам жерлердің топырағын аса улы ... ... ... ... ... сүйеніп айтар болсақ, Оңтүстік Қазақстан облыстық
қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары қалдық сақтайтын қоймадан
бастап, Түркістан бағытындағы 80км-ге дейінгі ... ... ... ғана ... 754 ... 1250 мг/кг-ға дейін ... ... ... айтқанда, қалдық сақтайттын ... ... ... құрамындағы қорғасынның 1кг топырақтағы мөлшері
1063мг; 20км ... 654 мг ... ал 80 км ... ... ... ... ... жетеді.
Егер қорғасынның топырақ ... ... ... ... және ... ... ... топырақ құрамындағы ауыр
металдардың мөлшеріне байланысты жойылып кету ... бар ... ... бір ғана кен ... ... ... ортаға тарауы ауыр
металдардың шектік рұқсат концентрациядан (ШРК) 31-54 есе артуына себепкер
болатындығын және ... ... ... қаншалықты зиян келіп жатқанын
болжау қиын емес .[15 ]
Қара металлургияға және оның ... ... ... ... ... бес саладан тұрады: тау-кен, металлургия, ферросплан, отқа
төзімді және металл сынықтарын өңдейтін.
Қара ... ... ... ... жер беті мен жер ... ... ... зиянды улы заттармен ластап отырады. Барлық
өнеркәсіп өндірісінің арасындағы қоршаған табиғи ортаны ... ... ... ... ... компоненттер көміртек оксиді (43-67%),
қатты заттар(15,5-16,0%), күкірт оксиді (10,8-16,0%), азот ... ... ... ... (3%-ға ... Орта ... млн тонна өнім шығарғанда
қара металлургия ... ... ... ... көміртек
оксиді-400, азот оксиді-42 тонна/тәулігіне бәлініп отырады.
Барлық металлургиялық процестерде қоршаған ортаға шаң, көміртек пен
күкірт оксидтері, ... ... ... ... ... азот ... шығаратын жерде улы ерітінділердің аэрозольдары, эмульсия булары
бөлініп отырады. Әсіресе, ... ... ... улы заттардың
мөлшері өте жоғары. Минералдық заттар мен ... ... ... де, ... ... ... ... пиридин
негіздерімен ластанады.
Қара металлургия өндірістерінен шыққан ақаба суларда қалқыған ... май, ... ... ... ... ауыр ... басқа ластаушы компоненттер болады.
Ірі металлургия орталықтардан атмосфераға жіне ... ... ... ... ... ... ... бірнеше есе асып жатады.
Металлургия өндірісінің өздері және ... ... ... ... ... өндірістерде залалсызданатын және ... ... 30-35% ... ... ... ... домналық және коксты газдар жатады.Көп материалдар шойын ... ... ... ... ұшырап отырады.
Ғалымдардың есебі бойынша адамзат пайда болғаннан бері ... ... ... ... Оның 6 ... Тоннасы қазіргі әртүрлі
машина, аспап, құрылыс материалдары және басқа да объектілер құрамында
көрінеді, алған ... ... ... ... ... ... Қазақстанның эканомикасында атқаратын міндеті
зор. Бұл саланың ... ... ... 250 ... ... уақыт өтті.
Қазақстан жері түсті, асыл металдармен қатар, ... ... ... ... ... де бай.
Республиканың қорғасын-мырыш өндірістерінің кен қоры едәуір. Қорғасын
мен мырыш ... біз ... ... ... орынға иеміз.
Бұл өндірістер биосфераның барлық бөлігін әртүрлі улы заттармен
ластап, биологиялық ресурстарға зиянын тигізіп ... ... ... ... балалардың қанында 17-ге дейін улы элементтің мөлшері
табиғи деңгейден ... ... ... ... ... мырыштың,
мыстың концентрациялары 1,5-тен 5-ке дейін, бордың, қорғасынның, хромның,
ванадийдің, никельдің, алюминийдің ... 10 ... ... ... ... иммунитет механизмін, генетикалық құрылысты,
метаболитикалық алмасуды бұзады, мидың басқа да органдардың жұмыс ... ... ... бәрі ... ... ... әкеп ... [16]
Қазіргі кезде мыс рудасы 17 кен орнынан алынады, Қазақстан ... ... жүзі ... ... ... мыстың 92% экспортқа
шығарылады. Құрамында «жезқазған» кен байту комбинаты мен Жезқазған мыс ... ... ... ... металл» бірлестігі мыспен қатар қорғасын
мен мырыш концентраттарын шығарады.
Түсті металлургия өндірістерінің бәрі зиянды заттар мен ... ... ... ... ... ... өте улы заттар – цианидтер, мұнай өнімдері, мышьяк,
фтор,сынып, сурьма сульфаттар, ... және ... ... ... ірі комбинаттары топырақты алуан түрлі ... көп ... ... ... ... маңындағы
топырақтар қабатына табылған ауыр металдардың концентрациясы ШРК мөлшерінен
бірнеше есе асып ... ... ... ... ... ... ШРК, ... мышьяктікі 2-3 ШРК дейін жететін жерлер кездеседі
.[17]
Машина жасау өнеркәсібі. Жалпы ... ... ... 1 ... 260к ... ... ... бұданда көбірек шығуы мүмкін.
Машина жасау өнеркәсібінде әр 1млн. Тонна қара металдан ... ... ... кесу және тағы ... ... ұқсас операциялар
кезінде 5,4 тоннадай, соққанда, ... ... ... және ... ... 2 мың тонна, аграссивтік ерітінділердің көмегімен
өңдегенде -14мың тонна, қалдықтары толығымен ... ...... ... ... шығыны болады. Әрі қарай өңдеп ... ... ... ... жатқызады.
Тазалау жүйесінің тұндырғыштары мен илектеу цехтарының шламдағы 20дан
300г/л дейін қатты материалдан тұрады.Мұндай шламдарды ... ... ... шикі құрамға қосуға немесе қалдық ... ... ... және ... цехтардың шламдары өте улы
заттар –қорғасын, ... мыс, ... ... цианидтер және тағы басқа
заттарда тұрады.
Әдетте мшина жасау өнеркәсібінің ... ... ... қақ, ... ағаш қалдықтары, пластмасса, қағаз, картон, сыпырынды.
Технология жоқтығынан өңдеуге жатпайтын өнеркәсіп қалдықтары тиімді
технология ... ... ... Енді энергетика өндірісінің қоршаған ортаға тигізетін
әсерін қарастыратын болсақ, оның ... ... ... жер ... ... ... энергиясына айналдырған және тұтынушыларға берген
кезеңдердің бәріне орын ... ... ... компонеттердің түрі мен
мөлшері қолданылған отынның ... ... ... және ... байланысты.
Тек бір тәуліктің өзінде орта қуатты ЖЭС(1мВТ) 10 мың тонна шамасында
көмір жағатына белгілі, ал осы ... ... қож бен ... мөлшері 1
мың тоннаның үстінде [ 18]
1.4 Ауыр металдардың адам ағзасына және қоршаған ... ... ... ... мен ... ... оратаға қарсы тұру
қабілеті, сол табиғи ортаның бастапқы химиялық құрамына байланысты (әсіресе
ауыр металдар мен басқа ... ... ... ... ... ауыр ... ... жетіспеуі немес асып кетуі зат
алмасуға кері әсерін етіп адамдарда спецификалық аурулар туғызады. Мыс,
мырыш, ... ... иод адам ... ең ... ... ... ... пайдалы, ал қорғасын мен ... және ... ... Адам ... ... қарай сынып, селен,
қорғасын, мырыш элементтерін бірінші ... ... ... ... ... ... мыс кіреді .[13]
Индустриалды қалалардың атмосферасына жылда қорғасын, мырыш, мыс,
сурьма, ... және де ... ... заттардың едәуір бөлігі түседі.
Химиялық және отынды өнеркәсіптер ... ... даму ... ... ал бала ... жағынан 2-орын алады. Бұл өнеркәсіптер
қалаларды орташа көрсеткіш 21,4% және 20,1%, ал ... ... ... 16,5% ... ... негізгі антропогенді ... ... жағу ... ... бөлінуі мен автокөліктер
шығаратын газдары. Автокөліктер газынан шыққан ... ... ... ... ... ал қалғандарын бөлшегінің диаметрі 0,5-2,0мкм-ге дейін
30 күн аэрозоль күйінде сақталып, желдің бағытына байланысты. Кең ... ... ... ... ... ... көлемі негізгі
көздің күштілігіне қалдықтарды тазалау деңгейіне және ... ... алу және ... өнеркәсіп орындарындағы жұмыс зонасының
ауасындағы қорғасын құрамы 0,3-0,005мг/м аралығында және цехта ... ... ... ара ... ... ... ... элементтердің артық мөлшерін пайда болатын аурулар, “-” элементтердің
жетіспеуінен туатын аурулар).
|Аурулар |Cu |Zn |Ni |Pb |Hg ... алу ... |-+ |+ |+ | | ... астма |+ | | | | ... ... | | | | | ... ... рагі | | | | | ... ... жүйесі |+ |+ | |+ |+ ... ... | | | | | ... ... |+ | | | |+ ... ... | | | | | ... |+ | | | | ... ... | | | | | ... |- |- | | | ... ... ... | |+ | |+ | ... | |+ | |+ | ... ... ... |+ |+ | |+ |+ ... |+ | | |+ |+ ... ... |+ |+ | | | ... ... ет ... |- | | |+ | ... ет бұзылуы | | | | | ... |- | | | | ... | | | | | ... жарақат |+ | |+ | | ... ... |- |+ | |+ |+ ... | | | |+ | ... | | | | |+ ... |+ | | | | ... | | |+ | | ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | |- | | | ... баяу ... | |- | | | ... қабынуы | |+ | | | ... ... ... қажет, кейбір өте сирек жағдайда өмірлік
қажетті элементтердің ... көп ... ... ... ... Шындығына келсек артық мөлшердегі элемент өте үлкен қауіп
төндіреді.
Ауыр металдар адам организміне қоректік тізбек ... 40-50% -ке ... су ... 20-40%, ауамен тыныс алу арқылы 20-40%. [20.21.22 ]
Мына кестеде элементтердің артық немесе жетіспеуі ... ... ... ... маңызды ауыстырылмайтын жануарлар және өсімдік тіршілігіне
қажетті ... Бұл ... ... ... артық болуы бірқатар
аурулар тудырады. Азық-түліктегі ... оң ... ... ... ... ... әсер етеді; қан түзілу, нерв, ішек-қарын және бүйрек. Адам
жасы өскен сайын қорғасын мөлшері де ... ... ... ... ... болып табылады. Бірақ онда да ол көп тұрақтамайды әр ... ... ... ... шығады.
Қоршаған орта ның ластануы Кентау қаласында әр түрлі химиялық ... ... және ион ... радиациялар балаларда экологиялық
дезаптацияның ерекше емес синдромдарын тудырады.
Байытудың соңынан шыққан шаң және ЖЭО ... ... ... ... ауыр металдар түзетіні белгілі. Ауыр ... ... ... және ... ... тастап улылығы жөнінен 1-ші орынды
алады.
Кентау қаласының топырақтарының қалдықтары ... ... әр ... алып Оңтүстік Қазақстан экология басқармасының лабораториясында
талдау жасағанда топырақта қорғасынның құрамы ... ауыр ... ... ... дене ... шаққанда 500м-де 1240мг/кг,
5км-954мт/кг шекті рұқсат етілген концентрация салыстырмалы түрде 38,6 және
5 есеге өсті.[17]
Қорғасын және оның органикалық ... ... адам ... ... ... және фосфор айналымын шымдайды.
Жүйке жүйесінің алғашқы даму сатысында ... және бас ми ... ... ... ... сипаттталады. Қорғасын сүйек ми кемігіндегі
қан айналымын, митотикалық бөліну сатысында эритроциттерді бұзады, сонымен
бірге гемолитикалық ықпал ... ... ана ... ... ... әсер етеді.
Сонымен, адам денсаулығы Кентау қаласының сыртқы орта ... ... ... ... ... ... ... МЕН ӘДІСТЕРІ
2.1 Зерттеу нысаны
Кентау қаласының экологиялық жағдайын зерттеу үшін ластау көзінен
әртүрлі қашықтықта орналасқан 4 нүктеден (1, 5, 10, 15 км ) ... ... ... ... ... Бұл ... алу үшін ... сәйкес солтүстік-батыс бағыты таңдап алынды. Сонымен қатар ... ... ... Байылдыр өзенінің суы зерттелді.
Кентау қаласы Оңтүстік Қазақстан облысы Қаратау жотасының оңтүстік
бөктерінде, орналасқан. Қала топырақтары ... сұр ... ... ... ... ... температурасы -34о, ал абсолютты
максимумы +43 оС. Ең суық қаңтар айының орташа айлық температурасы -15 оС,
ең жылы ... ... +22 оС. Көп ... ... ... қалада желсіз
жағдайлар басым [23,24].
Қаланың экологиялық жағдайлары онда орналасқан өнеркәсіп орындары
мен сол өнеркәсіп ... ... ... ... зауыты» және
қалыптасқан технологиясы бар ең ірі кәсіпорын ... ... Оның ... ... орынында шығарылатын барлық қалдықтардың 42,4% сәйкес келеді.
Зауыттың негізгі территориясы 359,52 га ауданды алып ... ... ... ... ... аумақта кең тараған негізгі зоналық топырақ түрі
болып табылады. Суреттелген ... осы ... ... ... тұзды түрі анық көрінеді. Сұр топырақ біртектес массив есебінде кең
тараған. Сұр топыраққа ... ... ... ... түс
сәйкес келеді, оның қабатының қалыңдығы 15-20 см ... «В» ... ... түсі ... Сұр ... ... қабатының
(А+В) қалыңдығы 50-60 см жетеді. 50-60 см тереңдікте карбонаттар «ақ ... және ... ... ... ... жеңіл түрлерінің көң
қабаты ауыр түрлерімен салыстырғанда аз ... ... ... ... ... ... ал көміртегінің азотқа қатынасы 9,5-11,5 аспайды. Төменгі
көңді қабатта карбонаттарды ... ... ... 75-85 ... бақылауға болады. Карбонаттардың ұлғаюына байланысты сілті
күшейе түседі.
Топырақтың ... ... ... кальцийге қаныққан, натрийдің
сіңірілуі саны 3,5% аспайды. Тұздың ... көп ... метр ... тұз тек 0,1% ... ... суды ... ... бөлімдерінде орналасқан. Көң
қабатының жалпы қалыңдығы 40 см жетеді. Көң ... ... ... карбонаты көрінеді. Су суспензиясының ... ... ... ... ... бойынша тұзды сұр топырағының арасынан ауыр және
орта сазды топырақтарды ... ... ... сұр ... ... емес, бірақ егіншілікке жарамды.
Сұр топырақтар үстірт тәрізді кеңістікке ... ... ... ... Бұл топырақтар күшті көңді қабатқа (А+В=45-55
см) ие, ал ... жағы ... ... «В» қабаты тығыздылығымен
ерекшеленеді. Ең ерекше айырмашылығы жоғарғы қабатының карбонатты болуы.
Карбонатты сұр топырағының ... ... ... 3,0% , ал жалпы азот
құрамы 0,20-0,25%. Көңдегі көміртегінің жалпы азотқа ... 9-11 ... ... СО2 ... ... ... ... көбееді, ал
карбонат аз көрінеді [25,26 ]
Кесте 4
Сұр топырақтың физикалық-химиялық қасиеттері
|Үлгінің |Гумус,% |Жалпы |С:N |CO2,% |pH ... ... ... |азот, %| | | ... ... ... | | | | | ... ,% | |
| | | | | | | |

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Delphi ортасымен танысу жайлы16 бет
Delphi программалау ортасы жайлы24 бет
Берілгендерді, анықтамаларды қарау және түзету3 бет
Кентау қаласының табиғи және экологиялық жағдайы80 бет
Кентау қаласының қазіргі экологиялық жағдайына баға беру35 бет
AutoCad ортасының AutoLisp программалау тілі7 бет
Borland Delphі ортасының интерфейсі28 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет
Delphi программалау ортасының негізі34 бет
Flash MX ортасының интерактивтілігі20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь