Жарнама тілі мен стилі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3


I тарау
Жарнама тілі мен стилі туралы түсінік

1.1. Жарнаманың тілі мен стилі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2. Жарнаманың мәтіні мен жарнама мәтінінің құрылымы ... ... ... ... ... ... .25
1.3. PR.мақала мәтіні мен PR мәтіннің жанры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39


II тарау
Қазақ баспасөзіндегі PR.материалдары мен жарнаманың
тілі мен стилі

2.1 Қазақ баспасөзіндегі PR материалдардың тілі мен стилі ... ... ... ... ... ... ..51
2.2 Қазақ баспасөзіндегі жарнама материалдарының тілі мен стилі ... ... ... .93


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..105
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...109
Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 110
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .116
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста қазақ баспасөзіндегі жарияланған жарнама мен PR материалдары тілдік және стильдік тұрғыдан талданды. Зерттеу бірнеше басылымдардағы жарияланымдарды салыстыра отырып жүргізілді. Қазіргі кездегі баспасөздегі жарнама мен PR материалдардың тілдік деңгейін айқындауға талпыныс жасалды.
Бүгінде жарнама, PR-құралдары күнделікті өмірдің айнымас бөлшегі болып, үлкен мәнге ие болды. Жарнама, PR-мақалалар кейде тек белгілі бір тауарды, қызмет түрін өткізу үшін ғана емес, сондай-ақ белгісіз тұлғаларды танымал ету, қоғамға таныстыру үшін, яғни саяси мақсатта да қолданылып жүр.
Ресей ғалымы Я.Н. Засурскийдің айтуынша, «тіл» күшті саяси құрал ретінде қоғамдық пікірдің қалыптасуына, өзгеруіне үлкен ықпал етеді. Ал тіл, сөз өз кезегінде жарнаманың да, PR-мақаланың да айнымас бөлшегі. Сөз ақпаратты бұрмалауы немесе керісінше халықты сол ақпаратқа сендіруі мүмкін. Ықпал ету құрылымы басылымның бағытына, аудиториясына, таралымына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Қазірде жарнама телеарнаның да, радионың да, мерзімді баспасөздің де табыс көзі. Ал кейбір қазақ тілді басылымдар PR-дың мақсатын түсіне алмай, жарнама ретінде қарап, PR-мақалалар да жарнама есебінде жарияланады дегенді айтып жатады.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Еліміз егемендік алғаннан кейін қоғам өмірінің барлық саласында қалыптасқан стереотиптер бұзылып, көптеген өзгерістер орын алғаны мәлім. Осындай өзгерістер жаңалық жаршысы болып табылатын бұқаралық ақпарат құралдарында ерекше көрініс тапты. Мұның өзі жалпы ақпараттық кеңістікте көптеген тың ізденістер мен шығармашылық тәсілдердің алуан түрде қалыптасуына жол ашты. Бұған жарты ғасырдан астам үстемдік еткен Кеңестік цензураның алынып тасталуы, тәуелсіздікпен қатар қол жеткізілген шығармашылық еркіндік, нарық жағдайындағы баспасөз қызметіндегі жаңаша үрдіс, БАҚ түрлерінің көбеюіне байланысты ақпараттық кеңістіктегі бәсекенің күшеюі бір себеп болса, бұқаралық сананың жаңа деңгейге көтерілуі, бұрынғы ұсынылған нәрсені оқып бас шұлғуға мәжбүр болған тізгіндеулі күйден өткен аудиторияның БАҚ-қа қойылатын талабының арта түсуі, жалпы оқырман, тыңдарман, көрерменнің қабылдаушы ретіндегі талғамының да өсуі екінші себеп болды.
Қоғам өмірінің айнасы болып табылатын б ұ қ а р а л ы қ а қ п а р а т қ ұ р а л д а р ы ондағы саяси, әлеуметтік, экономикалық, мәдени, спорт, өнер, кино, денсаулық сақтау және білім беру салаларындағы барлық қордаланған проблемаларды жұртшылық назарына ұсынатын да, қандай да бір ғылыми жаңалықтар мен жетістіктерді көпшілікке таныстырып жеткізетін де әмбебап құрал болғандықтан журналистер қауымын ғаламның ақпараттық бейнесін жасаушылар деп тануға негіз бар.
1. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан - 2030». Алматы - 1998ж., 19-бет.
2. Д. Баялиева «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-дәстүр және тіл мен стиль мәселелері», Қарағанды – 1999.
3. Қ. Жұмалиев «Стиль – өнер ерекшелігі», Аматы – 1998.
4. Б. Момынова «Газет лексикасы» (жүйесі мен құрылымы), Алматы – 2003.
5. Р. Сыздық «Сөз құдіреті», Алматы – 1997.
6. М.Б. Горкина, А.А. Мамонтов, И.Б. Манн. «PR на 100%». Москва – 2004.
7. А.А. Стриженко «Роль языка в системе средств пропаганды», Томск – 1980.
8. А.Н. Назайкин «Рекламная служба газеты», Москва – 1996.
9. Г. Почепцов «Коммуникативные технологии двадцатого века», Москва – 1999.
10. Н.Н. Кохтев «Стилистика рекламы». Москва – 1991.
11. Орысша-қазақша жарнама мәтіндерінің үлгілері. Құраст.: Ғ. Тәшімбай. Алматы – 2009.
12. О. Феофанов. «Реклама: новые технологии в России», Питер – 2000.
13. «Проблемы PR - образования в Казахстане» жинағы, Алматы – 2008.
14. Ғ. Солтанбекова «Язык, перевод и современные технологии обучения языкам», Алматы – 2002.
15. «Тіл – мәдениет – коммуникация: зерттеудің жаңа жолдары, мәселелері мен аспектілері». Республикалық ғылыми – практикалық конференцияның материалдары, Алматы – 2008.
16. Русско-казахский словарь. I-том. – А: 2007.
17. Жарнама туралы Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 19 желтоқсанындағы №508 Заңы.
18. ҚазҰУ хабаршысы, журналистика сериясы, 2007. №2.
19. ҚазҰУ хабаршысы, филология сериясы, 2002. №8.
20. ҚарМУ хабаршысы, педагогика сериясы, 2009. №2.
21. Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ хабаршысы, филология сериясы, 2009. №1.
22. Абай атындағы ҚазҰПУ-дың хабаршысы. Филология сериясы. 2008ж., №1.
23. «Жантану мәселелері», 2009. №4.
24. «Қазақ тілі мен әдебиеті», 2008, №6.
25. Ғ. Солтанбекова «Қазақ жарнамалары: тілдік сипаты және олардың ықпал ету қызметі» авторефераты, Алматы – 2001.
26. Ж. Бекболатұлы «Жарнама сөзінің шығу төркіні» // «Экономика». 2009ж., 6 наурыз.
27. Жарнама туралы Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 19 желтоқсанындағы №508 Заңы.
28. Ж. Бекболатұлы «Жарнама» сөзінің шығу төркіні» // «Экономика». 2009ж., 6 наурыз.
29. С. Әлімбекова «Ұлттық партияның ролін ұлттық БАҚ атқарып келеді» // «Қазақ әдебиеті». 2009ж., 29 желтоқсан.
30. А. Иманбаева «PR-дің Қазақстандағы жолдары» // «Ақиқат».2008ж., №12, 71-бет.
31. В.В. Виноградов «Проблема авторства и теория стилей», Москва – 1987.
32. Г. Арбабаева «Самый ходовой PR-инструмент в Казахстане – media-relations» // «Панорама». 2006ж., 13 қаңтар.
33. www.phsihologis.ru
34. www.phsihologis.ru
35. Ғ. Солтанбекова «Жарнама мәтіндерін қазақ тіліне аударудың кейбір ерекшеліктері» // «Язык, перевод и современные технологии обучения языкам». Алматы - 2002, 38-бет.
36. Орысша-қазақша жарнама мәтіндерінің үлгілері. Құраст.: Ғ. Тәшімбай. Алматы - 2009, 44-бет.
37. Орысша-қазақша жарнама мәтіндерінің үлгілері. Құраст.: Ғ. Тәшімбай. Алматы - 2009, 46-бет.
38. Н.Н. Кохтев «Ассоциации и реклама» // «Стилистика рекламы». Москва - 1991, 83-бет.
39. М.Б. Горкина, А.А. Мамонтов, И.Б. Манн. «PR на 100%». Москва - 2004, 117-бет.
40. Р. Сыздық «Қазақ тілінің анықтамалығы», Астана – 2000, 94-бет.
41. А.Н. Васильева «Практическая стилистика русского языка», Москва – 1989, 123-бет.
42. А. Мархабаев «Қазіргі кітап тілі мен стилі» //ҚазҰУ хабаршысы, журналистика сериясы, 2007. №2 (23).
43. Д. Баялиева «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-дәстүр және тіл мен стиль мәселелері», Қарағанды – 1999, 138-бет.
44. А. Джалилова «Участники рынка печатных СМИ серьезно пострадали из-за оттока рекламодателей» // «Панорама». 2009ж.,10 шілде.
45. Д. Баялиева «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-дәстүр және тіл мен стиль мәселелері», Қарағанды – 1999, 24-бет.
46. www.kazsociolog.kz
47. http://www.pr-seminars.ru/clause/clause/28579/2421/
48. Н.К. Мамиева «Жарнама мәтіндерінің аудару ерекшеліктері» // Абай атындағы ҚазҰПУ-дың хабаршысы, филология сериясы. 2008ж., №1. 81-бет.
49. Н.Н. Кохтев – «Ассоциации и реклама» // «Стилистика рекламы», Москва - 1991, 104-бет.
50. Г. Почепцов «Коммуникативные технологии двадцатого века», Москва - 1999, 159-бет.
51. Ғ. Солтанбекова «Қазақ жарнамалары: тілдік сипаты және олардың ықпал ету қызметі» авторефераты, Алматы – 2001, 16-бет.
52. Р. Сыздық «Көркем текстегі уәжсіз ауытқулар» //«Сөз құдіреті», Алматы – 1997, 214-бет.
53. Д. Баялиева «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-дәстүр және тіл мен стиль мәселелері», Қарағанды – 1999, 215-бет.
54. А.Н. Назайкин «Рекламная служба газеты», Москва - 1996, 30-бет.
55. Тұрғанбекұлы Б. «Отандық жарнамада олқылық көп» // «Жас алаш», 2001ж., 11 тамыз.
56. Абдулханова М. «Қазақ тіліндегі жарнамалардың берілуі» // «Қазақ тілі мен әдебиеті», №6, 2008ж., 88-бет.
57. «Мұсылмандарға арналған телефон» // «Нұр-Астана». 2009ж., 27 тамыз.
58. «Жадыраның киімдері жаныңды жадыратады» // «Астана ақшамы». 2009ж., 9 шілде.
59. «Сарыарқада сәукеле сәнге айналды» // «Астана ақшамы». 2009ж., 30 шілде.
60. «Туристің іздегені – комфорт пен ұлттық колорит» // «Астана ақшамы». 2009ж., 16 шілде.
61. Байділдә Ж. "Ұялы телефоныңыз байланыс аясынан тыс қалмасын десеңіз..." // «Алматы ақшамы». 2009ж., 24 қараша.
62. Ш.Б. Арғынғазина «Жарнаманың қоғамдағы қызметі» // «Тіл – мәдениет – коммуникация: зерттеудің жаңа жолдары, мәселелері мен аспектілері». Республикалық ғылыми – практикалық конференцияның материалдары. Алматы - 2008, 37-бет.
63. Сыздық Р. «Бүгінгі жазу-сызу мәдениеті» // «Егемен Қазақстан». 2004 ж., 17 қыркүйек.
64. О. Феофанов «Реклама: новые технологии в России», Питер -2000, 22-бет.
65. О. Феофанов. «Реклама: новые технологии в России», Питер - 2000, 97-бет.
66. Сәдуақас Б. «Рахат» бәсекеден қорықпайды» // «Алматы ақшамы». 2010ж., 13 ақпан.
67. «Бас жүлде – Ванкувердегі Қысқы Олимпиадаға жолдама» // «Алматы ақшамы». 2010ж., 7 қаңтар.
68. Ескендір Р. «Шевронның» шәкіртақысына 45 озат студент ие болды» // «Алматы ақшамы». 2010ж., 27 ақпан.
69. Ескендір Р. «Шевронның» жомарттығына дағдарыс әсер етпейді» // «Алматы ақшамы». 2010ж., 9 ақпан.
70. Жапар Ү. «5 мың жүрекке жәрдем керек» // «Айқын». 2010ж., 27 қаңтар.
71. «Нұр Отанның «Нұр Сұңқар» атты конкурсы басталды» // «Айқын». 2010ж., 28 қаңтар.
72. Бұқарқызы Х. «Қарт майдангер темір жол билетін тегін алады» // «Айқын апта». 2010ж., 15 сәуір.
73. Қалдан Е. «Біркүндік жалақысын аударды» // «Айқын апта». 2010ж., 18 наурыз.
74. Біржансал Қ. «Жарастың жақсылығы» // «Айқын». 2010ж., 26 ақпан.
75. Берікболова М. «Тыным таппайтын Тойбазаров» // «Айқын». 2010ж., 13 наурыз.
76. Түгелбай В. «Журналистер жүлдесі» // «Егемен Қазақстан». 2010ж., 2 сәуір.
77. Өмірзақ Е., Самұратов Н. «Қолөнер – сарқылмас қазына» // «Жас қазақ». 2010 ж., 22 қаңтар.
78. Нұрақын Д. «Сенімді банк - серігің» // «Жас қазақ». 2010 ж., 2 сәуір.
79. «Бар жақсымыз – сіздер үшін. Халық банкі қызмет көрсетудің жаңа стандарттарын енгізді» // «Жас қазақ». 2009 ж.,2 қазан.
80. Бақытқызы Ә. «Қазақстандық ұшқыштар талапқа сай жаттығады» // «Түркістан». 2010ж., 1 сәуір.
81. «Қазком опера және балеттегі «Жаңа есімдерді» атады» // «Түркістан». 2010ж., 1 сәуір.
82. Бектасова Г. «Арман дейтін арғымақ» Тамараның арманын білгіңіз келсе, концертке барыңыз!» // «Түркістан». 2010ж., 8 сәуір.
83. Жоямергенқызы Н. «Шеврон» 45 студентке шәкіртақы тапсырды» // «Түркістан». 2010ж., 25 ақпан.
84. «Меценат» // «Дала мен қала». 2010ж., 18 қаңтар.
85. Кеңес М. «Жобадан түскен таза пайданы мемлекеттік тілдің дамуына жұмсаймыз» // «Жас Алаш». 2010ж., 18 қаңтар.
86. «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі: Біздің шынайы агенттер сізге адал қызмет етеді» // «Жас Алаш». 2010ж., 14 қаңтар.
87. «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінен» заем алып, уақытында төлем жасай алмасаңыз, банк мамандарымен кеңесіңіз» // «Жас Алаш». 2010ж., 4 ақпан.
88. «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі: Баспана мәселесін шешудің оңтайлы жолы» // «Жас Алаш». 2010ж., 25 ақпан.
89. Русско-казахский словарь. I-том. – А: 2007.
90. Ибраева М. «Арифметиканың пайдасы жайлы немесе зейнетақы есепшотын талдау неліктен әркімнің дағдысына айналуы қажет» // «Жас Алаш». 2010ж., 16 ақпан.
91. Алтай Б. «Жанға жайлы кеңсе ашылды» // «Алаш айнасы». 2010ж., 16 ақпан.
92. Жұмабаев С. «Kcell компаниясы өнерге жанашырлық танытып отыр» // «Алаш айнасы». 2010ж., 17 ақпан.
93. Ахметова Г. «Kcell келешекке қадамды бүгін жасайды» // «Алаш айнасы». 2010ж., 27 ақпан.
94. Нұрасыл Б. «Талантты жастарға шарапатшы - Shell» // «Алаш айнасы». 2010ж., 2 сәуір.
95. «Халық банкі ардагерлерге құрмет көрсетті» // «Алаш айнасы». 2010ж., 23 сәуір.
96. «Халық банкінің еңбегі еленді» // «Алаш айнасы». 2010ж., 3 сәуір.
97. Кеңес М. «Жуырда «Тазша бала» мультфильмімен бүлдіршіндерді қуантамыз» // «Ана тілі». 2010ж., 8-14 сәуір.
98. Ізтілеу Д. «Ол әнмен өмір сүреді» // «Ана тілі». 2010ж., 8-14 сәуір.
99. Қаби А. «Жақсының жақсылығын айт...» // «Ана тілі». 2010ж., 11-17 ақпан.
100.Жоямергенқызы Н. «Ұлт денсаулығы үшін серіктестік» // «Түркістан». 2010ж., 4 сәуір.
101. Бектөре Б. «Қазақ елі» монументі – қазақ халқына қойылған ескерткіш» // «Ана тілі». 2009ж., 29 қаңтар.
102. «БТА Банкте барлығы жақсы» // «Ана тілі». 2009ж., 19-25 наурыз.
103. Әбділда Х. «Жанға шипа іздеген «Жас-Ай» // «Ана тілі». 2009ж., 2 сәуір.
104. Шайыр М. «Әнші мұнаралар» // «Ана тілі». 2009ж., 23-29 сәуір.
105. «Енді олар аз төлейді» // «Ана тілі». 2009ж., 30 сәуір – 6 мамыр.
106. «Енді олар аз төлейді» // «Ана тілі». 2009ж., 7 – 13 мамыр.
107. «Енді олар аз төлейді» // «Ана тілі». 2009ж., 14 – 20 мамыр.
108. Тұрсынәлі А. «Бұл – маған емес, елге жасалған құрмет» // «Ана тілі». 2009-2010ж., 31 желтоқсан – 6 қаңтар.
109. Жексенбаев С. «Зауыт қуаты 6 миллион тоннаға жетеді...» // «Ана тілі». 2009ж., 2 – 8 шілде.
110. Дүйсенбай А. «Қазақтелекомның» екпіні ерен» // «Ана тілі». 2009ж., 12 наурыз.
111. Қаби А. «Теңізшевройл» есеп берді» // «Ана тілі». 2009ж., 21-27 мамыр.
112. Қалназар А. «Шыныны шеттен тасымайтын болдық...» // «Ана тілі». 2009ж., 23-29 шілде.
113. Әубәкір А. «Шынықтырылған шыны оқ өткізбейді, балталағанға сынбайды» // «Экономика». 2009ж., 18-24 маусым.
114. «АДЖИП»-тің қолы ашық екен» // «Алтын Орда». 2010ж., 7-13 қаңтар.
115. Кеңес М., Жақсытаева Ж. «Ұлы дала ойындары» // «Алтын Орда». 2010ж., 11-17 ақпан.
116. Кеңес М. «Дәстүрлі ән жинағы» жарық көрді», «Сүйінші!!! «Қазақ халқының қолөнері мен кәсібі» мультимедиялық энциклопедиясы шықты», «Ойынның қызығы, тойдың тұздығы, жігіттің сыны, елдің намысы болған «Көкпар» // «Алтын Орда». 2010ж., 11-17 наурыз.
117. Мыңұя Р. «Бекіре шабақтан өседі» // «Алтын Орда». 2010ж., 28 қаңтар-3 ақпан.
118. Қонысбай Қ. «Сана емделмей, дене сауықпайды» // «Экономика». 2009ж., 1-7 қазан.
119. Қонысбай Қ. «Венада ана тілінде баяндама жасаған қазақ» // «Айқын апта». 2010ж., 25 ақпан.
120. Серік С. «Заманға сай қазақ киімі» // «Экономика». 2009ж., 27 тамыз.
121. Жұмахметұлы Е. «Тынығасың, демаласың, сауығасың» // «Алматы ақшамы». 2010ж., 4 наурыз.
122. «Алматыда шұбат, қымыз орталығы ашылды немесе 1,5 миллион халқы бар шаһарға ұлттық сусындар орталығын көптеп ашу қажет» // «Алматы ақшамы». 2010ж., 30 қаңтар.
123. «Ән көңілдің ажары» // «Айқын». 2010ж., 29 қаңтар.
124. «Әуебилетті сатып алу енді бұрынғыдан да оңай!» // «Айқын». 2010ж., 20 қаңтар.
125. «Әуебилетті сатып алу енді бұрынғыдан да оңай!» // «Түркістан». 2010ж., 2 қаңтар.
126. «Айналайынмен» шай дәмдірек!» // «Айқын апта». 2009ж., 28 мамыр.
127. «Позитив» банкі» // «Айқын апта». 2009ж., сәуір - мамыр.
128. «Құрметті ақындар!!!» // «Жас қазақ». 2010 ж., 19 ақпан.
129. «Промед» бальзамы» // «Жас қазақ». 2009 ж.,3 сәуір.
130. «Алтынай» шипажайы ұсынады» // «Түркістан». 2010ж., 14 қаңтар, 4 ақпан.
131. «Бәйге, бәйге, бәйге!» // «Түркістан». 2010ж., 21 қаңтар.
132. Мыңжасарқызы Д. «Балаларға күлкі сыйлаған «Funky Town» // «Түркістан». 2010ж., 4 наурыз.
133. «Көктем, көк көйлек, көңіл-күй...» // «Дала мен қала». 2010ж., 8 наурыз.
134. «Жастар - Отанға» жобасы аясындағы «Отаным – жүрегімде» атты республикалық бейнеклиптер байқауы» // «Дала мен қала». 2010ж., 18 қаңтар.
135. «Қазақстан-Zaman». 2010 ж., қаңтар – сәуір.
136. «Алаш айнасы». 2010ж., сәуір.
137. «Алаш айнасы». 2010ж, 2 сәуір.
138. «Алаш айнасы». 2010ж., 16 сәуір.
139. «Алаш айнасы». 2010ж., 21 сәуір.
140. «Алаш айнасы». 2010ж., 27 наурыз.
141. «Кіші жүздің билері мен батырлары» // «Ана тілі». 2010ж., 25 ақпан-3 наурыз.
142. «Әр жыл сайын планета тұрғындарының саны 70 миллионнан астам адамға көбейеді» // «Ана тілі». 2009ж., 10 - 16 желтоқсан.
143. «Ақсу-Жабағылы» шипажайы» // «Алтын Орда», 2010ж., 18-25 ақпан.












Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан - 2030», Алматы – 1998.
2. Жарнама туралы Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 19 желтоқсанындағы №508 Заңы
3. Д.С. Баялиева «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-дәстүр және тіл мен стиль мәселелері», Қарағанды – 1999.
4. Қ.Жұмалиев «Стиль – өнер ерекшелігі», Алматы – 1966.
5. Б.Момынова «Газет лексикасы», Алматы - 2003.
6. А.Стриженко «Роль языка в системе средств пропаганды», Томск – 1980.
7. М.Б. Горкина, А.А. Мамонтов, И.Б. Манн «PR на 100%» // «Другие PR-тексты», Москва - 2004.
8. А.Н. Назайкин «Рекламная служба газеты», Москва – 1996.
9. Рәбиға Сыздық «Сөз құдіреті» // «Көркем текстегі уәжсіз ауытқулар», Алматы – 1997.
10. Н. Шыңғысова «Проблемы PR-образования в Казахстане» // «Аймақтық басылымдардағы PR-материалдар», Алматы - 2008.
11. Ғ. Солтанбекова «Язык, перевод и современные технологии обучения языкам» // «Жарнама мәтіндерін қазақ тіліне аударудың кейбір ерекшеліктері», Алматы - 2002.
12. А. Мархабаев «Қазіргі кітап тілі мен стилі» // ҚазҰУ хабаршысы, журналистика сериясы, 2007. №2 (23).
13. Г. Почепцов «Коммуникативные технологии двадцатого века», Москва – 1999.
14. Ш.Б. Арғынғазина «Жарнаманың қоғамдағы қызметі» // «Тіл – мәдениет – коммуникация: зерттеудің жаңа жолдары, мәселелері мен аспектілері». Республикалық ғылыми – практикалық конференцияның материалдары, Алматы - 2008.
15. А.А. Задаева «Языковая игра в рекламе», ҚазҰУ хабаршысы, филология сериясы, 2005. №7.
16. А.Р. Бахамова «Слоганы в вербальной структуре рекламы» // ҚазҰУ хабаршысы, филология сериясы, 2009. №7-8.
17. Г.М. Кәрібаева «Жарнаманың адам санасына әсер етуінде тұлға мотивтерінің алатын орны мен тұтынушының мотивациялық ерекшеліктері» // ҚарМУ хабаршысы, педагогика сериясы, 2009. №2.
18. Н.Н. Кохтев «Ассоциации и реклама» // «Стилистика рекламы», Москва - 1991.
19. М.С. Есимова «Языковые средства в рекламных текстах» Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ хабаршысы, филология сериясы, 2009. №1.
20. Абай атындағы ҚазҰПУ-дың хабаршысы. Филология сериясы. 2008ж., №1. «Жарнама мәтіндерінің аудару ерекшеліктері», Н.К.Мамиева.
21. Ж. Баймырзаева «Жарнаманың адам психологиясына тигізетін жағымды әсерлері» // «Жантану мәселелері», 2009. №4.
22. Г.Қ. Қазыбек «Жарнама тілінің аудармасы» // ҚазҰУ хабаршысы, филология сериясы, 2002. №8.
23. Орысша-қазақша жарнама мәтіндерінің үлгілері. Құраст.: Ғ. Тәшімбай. Алматы - 2009.
24. А. Садуақасов «Проблемы PR-образования в Казахстане» // «Қоғаммен байланыстағы коммуникативтік технологиялардың ерекшелігі», Алматы - 2008.
25. Ғ.Ә. Солтанбекова «Қазақ жарнамалары: тілдік сипаты және олардың ықпал ету қызметі» авторефераты, Алматы – 2001.
26. С. Әлімбекова «Ұлттық партияның ролін ұлттық БАҚ атқарып келеді» // «Қазақ әдебиеті», 2009, 29 желтоқсан.
27. О. Феофанов «Реклама: новые технологии в России», Питер – 2000.
28. http://www.pr-seminars.ru/clause/clause/28579/2421/
29. М. Абдулханова «Қазақ тіліндегі жарнамалардың берілуі» // «Қазақ тілі мен әдебиеті», 2008, №6.
30. Русско-казахский словарь. I-том. – А: 2007.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе ……………………………………………………...……….……............3
I тарау
Жарнама тілі мен стилі туралы түсінік
1. Жарнаманың тілі мен
стилі..................................................................
........9
2. Жарнаманың мәтіні мен жарнама мәтінінің
құрылымы.........................25
3. PR-мақала мәтіні мен PR ... ... ... ... мен ... мен ... ... баспасөзіндегі PR ... тілі ... ... ... ... ... тілі мен
стилі.............93
Қорытынды...................................................................
.......................................105
Қосымша.....................................................................
..........................................109
Сілтемелер..................................................................
..........................................110
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...............116
КІРІСПЕ
Жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... мен PR материалдары тілдік және стильдік
тұрғыдан талданды. Зерттеу бірнеше басылымдардағы жарияланымдарды салыстыра
отырып жүргізілді. ... ... ... ... мен ... ... ... айқындауға талпыныс жасалды.
Бүгінде жарнама, PR-құралдары күнделікті өмірдің айнымас бөлшегі
болып, үлкен мәнге ие болды. Жарнама, PR-мақалалар ... тек ... ... ... ... өткізу үшін ғана емес, сондай-ақ белгісіз тұлғаларды
танымал ету, қоғамға таныстыру үшін, яғни саяси ... да ... ... ... Я.Н. ... ... «тіл» күшті саяси құрал
ретінде қоғамдық пікірдің қалыптасуына, өзгеруіне үлкен ... ... ... сөз өз кезегінде жарнаманың да, PR-мақаланың да айнымас бөлшегі. ... ... ... керісінше халықты сол ақпаратқа сендіруі мүмкін.
Ықпал ету ... ... ... ... ... әртүрлі болуы мүмкін. Қазірде жарнама телеарнаның да, ... ... ... де ... көзі. Ал кейбір қазақ тілді басылымдар PR-
дың мақсатын түсіне алмай, жарнама ретінде қарап, PR-мақалалар да ... ... ... ... ... ... өзектілігі. Еліміз егемендік алғаннан кейін қоғам
өмірінің ... ... ... ... ... ... орын алғаны мәлім. Осындай өзгерістер ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарында ерекше көрініс тапты. Мұның өзі
жалпы ... ... ... тың ... мен шығармашылық
тәсілдердің алуан түрде қалыптасуына жол ашты. Бұған жарты ғасырдан ... ... ... ... алынып тасталуы, тәуелсіздікпен қатар
қол жеткізілген шығармашылық еркіндік, нарық ... ... ... ... БАҚ ... көбеюіне байланысты ақпараттық
кеңістіктегі бәсекенің күшеюі бір себеп ... ... ... ... ... ... ... нәрсені оқып бас шұлғуға мәжбүр
болған тізгіндеулі күйден өткен ... ... ... ... ... ... ... тыңдарман, көрерменнің қабылдаушы ретіндегі
талғамының да өсуі ... ... ... ... ... болып табылатын б ұ қ а р а л ы қ а қ п а р ... қ ұ р а л д а р ы ... ... ... ... ... өнер, кино, денсаулық сақтау және білім беру салаларындағы барлық
қордаланған проблемаларды жұртшылық назарына ұсынатын да, ... да ... ... мен ... ... таныстырып жеткізетін де
әмбебап құрал болғандықтан ... ... ... ... бейнесін
жасаушылар деп тануға негіз бар. Осы топтың жинау, талдау, саралау, іріктеу
сияқты сатылардан өткізіп барып ... ... ... ... ... деп ... болады. Жалпы БАҚ-тың ақпаратты жеткізу формасына қарай үш
түрге бөлінетіні белгілі: телевизия, радио және мерзімді баспасөз. БАҚ тілі
нысанаға ... ... ... ... ұғым ... бұқаралық
коммуникацияда жаңа мағыналық реңктер үстеледі. Сөйтіп БАҚ арқылы таралатын
аудиалды және визуалды түрде қабылданатын хабарламалардың бәрі ... ... және ... белгілердің жиынтығы ретінде медиа-мәтін ... ... ... ... ұлттық мәдениеттің белгілерін,
өзге халықтардың мәдениетіне ықпалын тигізіп, жеке адамның ақпарат алу
көздерін ... ... ... ... және ... ... ... тұратынын, ақпарат беру, ықпал ету қызметтерін
атқаратын кешенді нысан ... ... ... ... ... ... дайындалған сөйлеу әрекеті екенін білеміз. Қазіргі
қазақ жарнамалары атқаратын функциялары ... ... ... жағынан көсемсөз ...... ішкі ... ... ... мен PR - ... қоғамтану,
журналистика ғылымдарына, сонымен қатар ... ... ... ... ... да қатысы бар тілдік
коммуникацияның бір түрі.
Жарнама қашанда табыс, қаржы табу көзі болып келді және солай ... ... ... да, ... де жарнамасыз өтуі мүмкін емес
екенін ескерсек, жарнаманың ... ... жоқ ... ... ... жарнама экономика, маркетинг салаларына ғана қатысты болып
көрінгенмен, алайда ... ... ... да ажырамас бөлігі
болғанын мойындауымыз керек. Жарнама – еңбек қарым-қатынасының, еңбек
өнімдері мен ... ... ... ... ... ... отырған
қоғам құрылысының жаңа кезеңінде нарықтық қарым-қатынастың құрамдас бөлігі;
қызмет көрсетулердің, тауарлардың түрлерін насихаттайтын ... ... ... ... ... жасайтын, еңбек пен өнім бәсекелестігін
дамытатын нысан; қоғамдық-әлеуметтік мазмұндағы ... Бұл – ... ... ... кезде қазақ қоғамы дамуының ... ... ... ... ... арасалмағы да
өзгерді. Нарықтық қарым-қатынастың бір ... ... ... ісінің әлеуметтік мазмұны кеңейді және осы терминнің ұғымдық көлемі
ұлғайды.
Жарнаманың мәтін ретіндегі өзіндік ерекшеліктері:
▪ Ақпарат беру және ... ету ... үшін ... ... ... пайдаланады;
▪ Қарым-қатынас орнатуға бағытталады;
▪ әлеуметтік мазмұндағы қызметті атқарады.
Қоғам дамуындағы қазақ жарнамасының қазіргі әлеуметтік ... ... ... акт ... ... ақпарат беру және
ықпал ету қызметін атқарудағы тілдік құралдардың қолданылу ... ... ... емес ... ... отырып, ықпал ету
қызметін атқарудағы жұмсалу заңдылықтарын зерттеу ... ... ... ... ... деп атау ... Осыған орай бүгінгі
қоғамдағы ахуалды бірнеше кеңістік құрайтынын айтуымыз керек. Соның бірі ... ... ... ... ... ... когнитивтік кеңістігіне
әртүрлі тәсілдермен ... ... ... арасындағы қарым-қатынасты
реттейтін әсер ... ... ... технологиялары болып
табылатын үгіт-насихат пен жарнаманың рөлі ... ... ие. ... ... ... ... ... саяси құрылымында PR (паблик
рилейшнз) бүгінде аса қуатты саяси тәсілге айналып отыр.
Қазақ баспасөзіндегі жарнаманың ... ... ... ... ... әлі де басы ашылмаған ... ... Оның ... ...... ... жарнама мәтіндеріне
бей-жай қарап келгендігі, жарнамалық ... ... ай ... ... ... ... ... болады. Осы тұрғыдан алғанда халықтың «тілі» боп саналатын мерзімді
баспасөзіндегі ... ... тілі мен ... ... ... ... мәселе деуге болады. Орыс тілді басылым беттерінде
жарияланатын этика нормаларына келмейтін, ар-намысқа тиетін жарнама ... жоқ ... те, ... көп ... орыс тілінен
аударылатындығы, кейбір басылымдарда қазақ тілінде емес орыс ... ... ... ... ... ... ... рөлінің артуы жарнаманың коммуникациялық акт ... ... беру және ... ету ... атқарудағы тілдік
құралдардың қолданылу ерекшеліктерін, тілдік құралдардың вербалды емес
құралдармен ... ... ... ету қызметін атқарудағы жұмсалу
заңдылықтарын ... ... ... ... тіл біліміндегі жарнама ұғымы ... ... ... ... М. ... Р. Сыздықованың, Ш. ... ... ... сөз ... ... ... ... қазақ әдеби
тіл стильдер жүйесі аясында сөз болған. Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... жарнама
түрлері, жарнама ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан сипаттау, жарнама мәтінінің
функционалдық-семантикалық ерекшеліктерін көрсету, ... ... ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктерін
айқындау, аспектілерінде зерттелген.Дегенмен тіл ... ... ... мен PR материалдың тілі мен стилі өзара байланысып
атқаратын ықпал ету ... ... ... ... ... ... 2009-2010 жылдар аралығында қазақ баспасөзінде
жарияланған жарнама және PR материалдары.
Зерттеу жұмысының нысаны. ... ... ... PR ... ... сипаты мен олардың ықпал ету қызметі.
Кез-келген істі ... ... ... бағыттарды жүзеге
асырудағы ең қажетті нәрсе — алдағы мақсаттарды дұрыс анықтау», - ... Н.Ә. ... ... ... ... үшін 2009 - 2010 ... ... баспасөзінде
жарияланған жарнама мәтіндері мен PR-мақалалар жинақталды. Сарапқа салынған
жарияланымдар:
✓ «Алматы ақшамы»;
✓ «Айқын»;
✓ «Егемен Қазақстан»;
✓ «Жас қазақ»;
... ... мен ... «Жас ... ... «Алаш айнасы»;
✓ «Ана тілі»;
✓ «Алтын Орда».
Жұмыстың негізгі мақсаты – ... ... ... ... құрылымы қандай? Жарнама мен PR мақалалар тілдік, стильдік
тұрғыдан өзгеріске ұшырады ма? ... ... ... ... ... не? ... ... жауап іздеу. Қазақстан мерзімді
баспасөзіндегі жарнаманың, PR-мақаланың көрінісін ... ... ... Осы ... алға ... ... қазақ баспасөзі нарық
талабына қалай бейімделді деген сұрақтарға ... ... ... ... ... ... бағытында келесі міндеттер туындайды:
• Баспасөздегі жарнама мен пиар мақаларды талдау арқылы тіл мен стильдің
мәні мен маңызын анықтау;
• Жарнама мен пиар ... ... ... ... талдау;
• Зерттеуді басқа басылымдағы жарнама/пиар мәтінінің (тілімен) салыстыра
отырып жүргізу;
• Жарнама мәтіні мен PR мақала мәтінінің ... ... ... PR ... ... ... мен қалыптасу сипатына
шолу жасау;
• PR тәсілдерінің кейбір белгілерін көрсету;
• Тілдік ерекшеліктерін талдау ... ... ... ... мен PR материалдарының ұлттық мәдениетке ... ... ... ... ... грамматикалық, стильдік ауытқулар
болатындығын ... ... ... ... ... қазақ тіліндегі
оқулықтар санаулы, ал ... мен ... тілі мен ... қарастыратын
оқулық тіптен жоқ деуге болады. Бітіру жұмысымызда Қазақстан басылымдарына
шолу жасап, мүмкіндігінше тіл, ... ... ... PR-мақалалары мен
жарнаманың тілі мен стилін талданады.
Ғылыми жаңалығы:
• Жарнама мәтіні мен PR мақала мәтінінің айырмашылығы анықталды;
... PR ... ... ... мен ... сипатына
шолу жасалды;
• Тілдік ерекшеліктерін талдау арқылы сипаттама берілді;
• Қазақ баспасөзіндегі жарнама мен PR ... ... ... тілдік деректері бойынша талданып, тұжырымдар жасалды;
• Зерттеу нәтижелерін журналист, PR менеджер сынды ... ... оқу ... ... ... ... ... Жарнама мен PR мақала стилистикасының мазмұнын ғылыми-теориялық
тұрғыдан толықтыра түсті;
Ғылыми-тәжірибелік маңыздылығы. Қазақ ... ... ... мен ... сараптама жасалған диссертациялық жұмысты
келешекте оқу ... ... ... нұсқаулар мен ұсыныстарды
тәжірибелік жұмыста қолдануға болады.
Зерттеу жұмысының дерек көздері. Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан-2030»
[1], Д. ... ... ... ... ... ... ... және тіл мен стиль мәселелері» [2], Қ. Жұмалиевтың ...... [3], Б. ... ... ... [4], Р. ... ... [5], М.Б. Горкин, И.Б. Манн мен А.А. Мамонтовтың «PR на 100%»
[6], А. ... ... ... в ... ... пропаганды» [7], А.Н.
Назайкинның «Рекламная служба газеты» [8], Г. Почепцовтың «Коммуникативные
технологии двадцатого века» [9], Н.Н. ... ... ... ... ... құрастырған «Орысша-қазақша жарнама мәтіндерінің ... О. ... ... ... ... в ... [12] кітабы мен
«Проблемы PR-образования в Казахстане»[13], «Язык, ... и ... ... ... [14], «Тіл – ...... жаңа жолдары, мәселелері мен аспектілері» [15] жинағы, Орысша-
қазақша сөздігінің I томы [16], ... ... ... ... [17], ... ... (журналистика сериясы) [18], ҚазҰУ хабаршысы
(филология сериясы) [19], ҚарМУ ... ... ... [20], ... атындағы ҚазХҚжӘТУ хабаршысы (филология сериясы) [21], ҚазҰПУ хабаршысы
(филология сериясы) [22], сондай-ақ, «Жантану ... [23] мен ... мен ... [24] ... мен Ғ. ... ... ... сипаты және олардың ықпал ету ... ... ... ... ...... жұмыс кіріспе, екі
тараудан, қорытынды мен қосымша материалдардан, пайдаланылған әдебиеттер
тізімі мен сілтемелерден ... ... 118 ... ... ... кіріспе бөлімінде жұмыстың жалпы сипаттамасы,
тақырыптың өзектілігі, зерттеу нысаны, ... ... мен ... ... ... ... мен құрылымы, ғылыми жаңалығы айқындалады.
Зерттеу жұмысының ғылыми-тәжірибелік маңыздылығы көрсетіліп, ... ... ... ... мен ... келтіріледі.
Зерттеу жұмыстың «Жарнама тілі мен стилі туралы түсінік» деп
аталатын бірінші бөлім «Жарнама тілі мен ... ... ... ... мәтінінің құрылымы», «PR-мақала мәтіні мен PR-мәтіннің жанры» атты
тараушалардан тұрады. Бұл бөлімде жарнаманың тілі мен ... ... ... ... ... ... ... жанры қандай
болатынына, жарнама мәтіні мен ... ... ... ... мен ... ... ... Кезкелген ақпарат, жарнама мәтіннен
тұратынын ескерсек, мәтін жарнаманың негізгі ... ... ... ... ... ... таныстырады. Стильдің шығу
тарихына үңіліп, жарнаманың не ... ... PR ... мен ... айырмашылық көрсетіледі. Қазақ басылымдарында ... мен ... бір деп ... ... екеуіне түсінік беріліп, ажыратылады.
Жарнама тек тұтынушы нарыққа ғана ... ... ... ... саяси,
мәдени, экономикалық өміріне де әсерін ... ... ... ... ... ... беруді жөн көрдік.
Зерттеу жұмыстың «Қазақ баспасөзіндегі PR-материалдары мен жарнаманың
тілі мен ... атты ... ... ... ... PR ... мен ... «Қазақ баспасөзіндегі жарнама материалдарының тілі мен
стилі» атты ... ... ... ... ... шолу жасау
арқылы басылым беттерінде жарияланған жарнама мен PR-мақалаларға талдау
жасалады. ... ... ... тілді басылымдардағы жарнама мен PR-
мақалалар шолу жасалып, ... тілі мен ... ... ... ... ... барысында жарнама мәтініне қойылатын талаптармен
таныстырды. Баспасөздегі жарнама жанрының ... ... қана ... ... ... ақпараттың құрылымына талдау жасалды.
I тарау
Жарнама тілі мен ... ... ... ... тілі мен ... (жар+нама; «жар» - жария етті, мәлімдеді, ... ... ... - ... ... «жазылған хат, шығарылған бәйіт, дастан» -
қазақ мәдениетінде кең қолданылған ұғым, дефинициясы ... ... ... ... терминологиялық
еңбектерде берілген анықтамалардан шығатын ...... ... ... ... ... ... басқа да мәдени шаралар,
спорттық жарыстар, ойын-сауық туралы хабарландарудың бір түрі». [26]
Жарнама дегеніміз – белгілі бір зат пен ... ... ... бұқараға таныстыру, насихаттау, оларға деген сұранысты күшейту
мақсатымен жарияланған хабарлама жиынтығы.
Ата заңымызда жарнама ... не ... ... ...... ... арналған және жеке немесе заңды тұлғаларға, тауарларға,
тауар белгілеріне, жұмыстарға, ... ... ... ... ... арналған және оларды өткізуге жәрдемдесетін
кез келген нысанда, кез келген ... ... ... ... ақпарат»[27].
«Жарнама» терминінің шығу төркіні Қазақстанның оңтүстік өңірінде Ислам
өркениетінің гүлденген дәуірі IX – XII ғасырларға ... ... ... ... ... сөздігіндегі» бір мағынасы – ... ... Ал ... - ... ... ... мағынаны білдіреді. Сөйтіп,
жарнама дегеніміздің ... мәні – ... ... ... болса керек
[28].
Әлемдегі ең бірінші жарнамалық хабарлама жасаған «Күнделікті оқиғалар»
газеті. 1630 жылы осы ... ... ... Т. ... ... ... кеңсесін ашып, оны газет ... ... ... ... ... ... атанып кеткен.
Жарнама мәселесіне келгенде психология, ... ... ... заң ... ... араласады. Бұл дегеніміз жарнаманы
«дүниеге әкелуге» бір ғана журналист я ... бір ғана ... ... ... мен радио жарнамаларды жасау барысында
көптеген мамандар жұмылдырылады. Ал басылым ... ... ... ... оқырман психологиясын болжай отырып, «белгісіз
аудиториямен» байланысқа түсуі тиіс.
«Тілдің ...... ... ... ... ... көңілдің түйін түйгенінше айтуға жарау»,-дейді ... тіл ... ... қалаушы Ахмет Байтұрсынов.
Жарнамада тіл сияқты қуатты құралды пайдалану өте ... ... ... да ... Тауар, ұйым жайындағы кез
келген ақпарат тіл, мәтін арқылы оқырманға жетеді. ... ... ... ... аты не ұранынан басталмақ. Тұтынушының назарын аудару, өзін
қоғамға таныстыру – ... ... ... не ... мақсаты.
Жарнаманы қоғамға сауатты жеткізу үшін тілді дұрыс меңгерген, ... ... ... ... ... тілі терең әрі жан-жақты
зерттеуді қажет ... ... ... ... жарнама бөлімі жарнаманың
тіліне үлкен мән беріп, сауатты жазылуын қадағалап отырса, газетінің ... ... ... да ... Ал кез ... ... тілді басылымның соңғы
бетін қарасаңыз, «редакция жарнаманың мазмұны мен мәтініне жауап ... ... ... мәтіні мен мазмұнына жарнамаберуші
жауапты» деген сөз тркестері арқылы өзінен ... ... неге ... ... төленеді екен, талапқа сай болсын.
Тіліне, мәтін-мазмұнына мән берілсін. ... ... ... орыс
тіліндегі жарнаманы аудармасыз, сол қалпында бере салуды да ... Иә, ...... ... ... сауда үгіті, ақысы
төленген дүниенің барлығы дерлік жарнамаланады. Ал, ... ... ... үлгі ... ... ... өз ... насихаттайды.
Алысқа бармай-ақ «Айқын» газетінің 13 қараша, 2008 жылғы санында ... ... ... сөздің өзі жағымсыз естілетіні неліктен?»
атты мақаласы жарық көрді. Сонда «Бейжінде жарнама ... ... ... қояды. Оларда бірінші кезекте жарнама мәтіні міндетті түрде мемлекеттік
тілде берілуі тиіс. Қытайдың ... ... ... ... ... бұл үрдісті мойынсынған көрінеді. Бұл елде «Coca-cola»,
«Fanta» т.б. брендтердің ... ... ... ... ... ... қарағанда еліктегенді жақсы көретін ел сияқтымыз, осындай үлгі ... ... ... ... ... әрине, қынжылтады.
Жарнаманың адам психологиясына әсер ету ... де зор ... ол ... ... да ... Қоғамның дамуына белгілі бір
объективті ықпал күші де бар. Осы тұста сәл ой ... ... ... ... ... ... ... пайыздық үлес салмағы заңдық
тұрғыда сақталған ба? Бұл ... ... ... ... жарнаманың орыс
тіліндегі үлес салмағы басым, яғни орыс ... «айы ... ... тұрғаны
сөзсіз.
Жарнама – тілімен жарнама болады. Сондықтан да жарнама мәтініне де
арнайы талаптар қойылуы керек деп ойлаймын. Біздің ... ... ... ... Қайта, қазақтың бай, көркем тілі – сапалы да сұлу ... мән ... ... да ... ... деген тілек
қана»,[29] - ... ... ... ... ... ...... құралдар арқылы да, вербалды емес құралдар арқылы да
ұлттық мәдениеттің белгілерін көрсетуі қажет. Ал ұлттық ... ... ... ... сөз қолдану, грамматикалық заңдылығы, нормалары
игерілгенде ... ... ... ұлт ... ... мәдениетпен
байланысты қалыптасатын жағдайда ғана, өзінің негізгі мақсатын ... ... ... жаңа ... мен жаңа ... пайда болуда,
алайда жарнама мәтінінде әрдайым негізгі, жетекші қызметті сөз атқарады.
Жарнама тілін қазақ ... жаңа сала деп ... ... ... ...... әсер ету, тауарды сатып алуға
итермелеу, белгілі бір пікір туғызу. Осы қызметін танытуда ағылшын, ... орыс ... ... ... ... ... бар деуге
болады. Ал қазақ тілінде бұл жаңа, енді қалыптаса бастаған ... ... сан ... ... бар. ... оң ... ... жарнама
шаруашылық іс-әрекетке өте қажет, тауарды сатуға негіз болады, ... ... ... ... ... деңгейінің өсуін реттейді,
қоғамның маңызды қажеттіліктерін анықтайды десе, теріс ... ... ... ... ... ... келтіреді деп тұжырымдайды.
Жарнама тек тұтынушы нарыққа ғана ... ... ... ... ... ... де өз әсерін тигізіп отыр. Қажеттіліктен ... ... ... ... мәтіндер хабарландыру, анонс, аңдатпалар
(аннотация) түрінде беріле бастады. Хабарландыру белгілі бір ... ... ... аты айтып тұрғандай хабардар етеді. Анонс – газет, журнал
немесе теле-радио бағдарламаларының ақпараттық жарнамасы. ...... ... ... ... ... ақпараттық мәтін. Жарнаманың қай түрі
болса да ... ... - ... ... ... ету. Алайда, тым
«айқайлаған», жарқыраған ... ... ... ... тартқаннан
гөрі керісінше, жағымсыз әсер қалдырады. Бертін келе халықты игі істер ... ... ... PR ... қалыптаса бастады.
Кешегі кеңестік кезеңде жарнаманың көп қажеттігі бола қоймады. Себебі
тауарлар ... ... ... Ол өзі белгілеген бағамен ... ... өзі ... ... Базардағы тауарға сұраныс есепке алынбады.
Сондықтан ... да, ... ... де жарнаманың қажеті жоқ еді. Ал
қазіргі таңда сан түрлі тауар түрлерінің бірін ... ... ... ... ... ... да, ... да қажет деп танып ... ... жоқ деп ... сынаушылары да баршылық. Оны жақтаушылар жарнама
шаруашылық іс-әрекетке өте қажет, тауарды сатуға негіз ... ... ... ... ... ... өсуін реттейді, қоғамның
маңызды қажеттіліктерін анықтайды дейді. Ал ... ... ... ... ... келтіреді, адамдарда жасанды, пайдасыз,
тіпті зиян ... ... ... қазақ жарнамалары таралу жолдарына, қамтитын тақырыптарына,
түрлеріне қарай әр түрге ... ... ... (маңдайшалар, жарнамалық қалқандар, панно, плакаттар)
- теле және радио жарнама (жарнама роликтері, жарнамалық телерепортаждар,
теледидардағы жарнамалық қатарлар, радио хабарландырулар, ... ... ... ... (каталогтар, буклеттер, жапсырмалар, шағын жарнама
парақтар, шақыру билеттері, баға ... ... ... ... ... ... ... маманы Д. Огилвидің пікірінше, баспасөз бетіндегі жарнамаға
оқырманның 5 пайызы ғана назар аударып, мән береді екен. Оның өзі аз ... ... ... үшін ... артықшылықтарына баса назар
аударады және ... ... ... ... ... PR-дің екі негізгі қызметі бар:
біріншіден, ақпаратты жүйелі түрде жеткізу, екіншіден, жұртшылықты ... ... ... және тағы ... ... ... ... бағытталған
тәрбиелік – ақпараттық қызметі[30; 71-бет].
Жарнаманың ... ... ... қойылуы мүмкін. Мәселен,
ақпараттандыру, насихаттау және еске ... ... ...... ... тарату, мекеме мен халық арасын берік байланыс орнату.
Ақпараттық жарнама. Қоғамға нарықтағы жаңа тауарды таныстыру немесе
таныс тауардың жаңа ... ... ... ... ... ... қызмет түрлерін хабарлау, тұтынушыны күдік пен ... ... ... қалыптастыру. Ақпараттық жарнама көп жағдайда жаңадан
шыққан тауарды жарнамалауға жақсы. ... ... ... ... ең ... ... ... дәмділігін тілге тиек
етеді.
Насихаттық жарнама. Көбіне сайлау кезінде жиі қолданылады. ... ... ... я ... брэндті басқа тауар белгісімен салыстыра
отырып жарнамалайды. Жарнаманың бұл түрін көбіне «Safe Guard» ... a med» тіс ... ... батарейлері, «Bridge Stone»
автомобиль шиналарынын жарнамалау ... жиі ... ... ... Тауарды тұтынушылардың есіне салады, ол тауарды
қайдан алуға болатынын айтады. Мәселен, жаз мезгілі жақындаған сайын түрлі
сусын мен ... ... ... ... ... ... яғни
оқырманның есіне қайта салады. Ал күз мезгілінің орта тұсында ... ... ... ... ... жарнамалары көбейе түседі. Мәселен,
«Coca-cola» сусынының жарнамасы жаз мезгілінде көп ... және ... жыл ... ... ... ... ... болып
есіне салады.
Жарнаманы үш түрлі аспектіде қарастыруға болады:
Ішкі фирмалық жарнама. Мақсаты – тауар туралы өз ... ... ... ... ... ... жарнама қызметін өз
қызметкерлері атқарады.
Ішкіфирмалық жарнаманың ... ... ... ... ... қалыптастыру;
✓ Қызметкерлерге арналған әлеуметтік жеңілдіктер;
✓ Корпоративтік газет немесе журнал шығару;
✓ Қоғамдық өмірде басшылықтың өзін-өзі үлгілі ұстауы;
✓ Әр ... тек ... ғана ... сонымен қатар клиент
екенін ұмытпау керек.
Қоғаммен байланыс. Мақсаты – ... ... ... ... ... ... баспасөз бетіндегі материал, тіпті жәй ғана аталып
өткеннің өзін халыққа танылу деп ... ... ... ... ... ... банкет ұйымдастыру. басшылықтың қоғамдық өмірге
араласуын, яғни түрлі презентациялар мен ... ... ... ... ... арттыру мақсатындағы жарнама. Маркетинг, сатылыммен
тікелей байланысты жарнаманың ... ... ... ... жасау арқылы жүзеге асырылады.
Мақсатты жарнаманың функциялары:
✓ Фирманың беделін арттыру жолында қызмет ету. Егер шығарушының ... ... ... ... ... алу ... оның бағасының
қымбаттылығына мән бермейді.
✓ Аталмыш тауарға сұранысты ... ... ... ... ... ... Сол арқылы тауарға сұранысты арттыруға болады.
✓ Өтімділігін қамтамасыз ету. Айналымдағы жарнаманы үнемі жаңарту
арқылы тауардың артықшылықтарын ... ... ... ... ... ... ... арқылы алдымен таныстырып алады. Содан соң бәсекелестік
тауарын ығыстыра отырып, өзінің нарықтағы орнын мықтай ... ... ... ... ... Мәселен «Джонсон мен Джонсон»
компаниясының ұраны: «Біз сізді және сіздің денсаулығыңызды ... ... ... ... ... ... ... ойлайтынын сендіру арқылы
жүзеге асырылады.
✓ Тұтынушының қажеттілігін ескеру. Халық тауар мен қызмет түрлерін
тек қажеттілігін қанағаттандыру үшін ғана емес ... ... ... қажеттілігін де ескереді. ... да ... ... ... ... ... Тауардың белгілі бір образын (имиджін) жасау. Жарнама
тұтынушыға бәсекелестің тауарымен салыстыруға мүмкіндік ... Ол үшін ... ... ... ... ... сыртқы пішінін қалыптастыру
қажет.
Газет бетіндегі ... ең көне ... ... ... ... рет ... ... болған. Ресей басылым бетіндегі алғашқы жарнама Петр ... ... ... ... ... ... қайнар бұлаққа келуді
ұсынған хабарлама жарияланған. Жарнаманың ... ... ... Содан бері баспасөз бетіндегі жарнама кең ... ие ... ... ... ... ... ... жарнаманы тақырыбына
қарай беруге де болады. Газет ... ... ... ролик
түсіруді, радиодағыдай жарнаманы қажет етпейді. Баспасөз жарнамасындағы ең
маңыздысы - тіл және оны беру ... Кез ... ... түрі ... ... жарнаманың артықшылықтары мен кемшіліктері баршылық.
Артықшылықтары:
✓ Өзге жарнама түрлеріне қарағанда арзанырақ;
✓ Таралымына қарай тұтынушының саны да көп;
✓ Жарнамаланып ... ... я ... ... туралы кең ауқымды
ақпарат беруге болады;
✓ Тікелей жарнама екенін көрсетпей, жасырын жарнама түрінде беруге
болады;
✓ Түрлі ... ... ... ... ... қарағанда баспасөз бетіндегі жарнама
әсері ... ... ... ... тым ... деу
қиындау;
✓ Теле-радиомен салыстырғанда қалалық я ... ... көп ... ... ... ескі ... бері ... келеді. Стиль –
грекше – stylos – балауызбен сырлаған тақтаға сөз жазу үшін ... ... ... ... сөзі ... ... ие ... Кейінірек, грек
тілінде таза, әдемі сөйлеу деген ұғымда ... ... көп ... В.В. Виноградов «Проблема авторства и ... ... ... [31] ... көп ... ... тоқталған. Тіл, өнер,
әдебиет, ... ... да өмір ... ... ... түрлі мәнде
қолданылатындығына мысалдар келтірген. Сондай-ақ, құжат стилі, ... ... ... газет стилі, тіпті киіну стилі болады. ... ... мен ... тілі мен ... ... Тіл ... ... мен PR ұғымдары қазіргі кезде синоним ретінде қолданылатын
болды. Бұл екі сөз бір бүтін ... екі ... ... бірлікте,
өзара тығыз қарым-қатынаста ұғынылады. Тілді стильден, стильді тілден ... ... ... ... ... не? ... синтаксис, морфологияның
өзіндік атқарар қызметі болса, стилистиканың да өзінің атқаратын ... ... ... ... ... ... ... Ал мәтін
дегеніміз не? Мәтін, яки текст (латын тілінің textus сөзінен – ... ... ... ... ... - ... бірліктердің мағыналық
және грамматикалық байланысы. Сөздік бірлік бір ... де ... ... ... мен ... безендірілуі.
Жарнамалық мәтіннің кәдімгі ақпараттық мәтіндерден айырмашылығы
бар. Оның құрылымы мен композициясы, ... ... ... ... ... мен ... ынталандыру қатар жүреді. Жарнама мәтінін құру үшін
арнайы лингвистикалық ... мен ... ... ... және ... тәсілдер де қолданылуы мүмкін.
Посткеңестік ... ... оң ... ... деу ... Ресейде
1988-1991 жылдары газет басшылығы таралымды көбейту, сол ... ... ... ден ... 1991 жылы ... өзгерді, қағаз,
байланыс министрлігінің қызметі қымбаттады. ... ... ... де ... Осы ... ... ... құралдары басқа қаржы
көздерін іздей бастайды. ... ... ... ... ... ... Арнайы жарнамалық басылымдар 1990-1991 жылдары пайда болды. ... ... «Из рук в ... ... ... ... Алғашқысы
газет бетінде хабарландыруларды тегін орналастырады да, көп таралыммен сату
арқылы өзін-өзі ақтады. Екіншісі керісінше, ... ... ... ... ... ақы алу ... табыс тапты. Бұл екі басылым
таралымдарын 2 миллионнан асырды және үлкен табыс таба білді.
Басылым ... ... ... ... ... Сондай-ақ демалыс пен
ойын-сауықтық, спорттық ақпараттардың артында жасырын жарнамалар болды.
Бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... және ... ... Кейде жарнаманы кәдімгі ақпараттан ажырату қиын
болды. Себебі, жарнама да ақпарат ... ... ... ... ... ... ... мен бағалауына ықпал етеді. Әлеуметтік, мәдени
құндылықтардың қалыптасуына ... ... ... ... пен
жарнамалық коммуникацияның арасындағы байланыс тереңдей түсті. Бір-біріне
ғана ... ... ... ... ... ... қоймады. Етене
араласып және журналистика мен ... ... ... бастады. Қазіргі
заманда бұқаралық ақпарат ... ...... ... қанағаттандыру болса, соңғы ... оған қоса ... де өтеп ... ... ... ... жүргізіледі. Сонымен
қатар саяси күштердің де қажеттіліктерін қанағаттандырады.
Журналист аудиторияны үш түрлі рөлде көреді. Біріншісі, ... әсер ету ... ... ... болса, екіншісі, аудиторияға
тұтынушы ретінде қарау кең таралды. Үшіншісі, ... ... ... яки оқырманын тауар ретінде қабылдайды. Басқаша айтсақ, бүгінгі
бұқаралық ақпарат құралдары ақпараттық ... де, ... ... ... ... да емес, өзінің аудиториясын саудаға салады. Сондықтан ... ... ... менеджменті мен бизнесінде маңызды ... ... ... ... ... ... газет бетінде орналасатын жарнама
құны да соғұрлым жоғары болмақ. ... ... ... ... ... – маңызды шарттар.
Бұқаралық ақпарат құралының табысы жарнаманы ұсына білуімен
байланысты, ал ... ... саны мен ... сомасының аз-көптігі
аудиторияның ауқымдылығымен өлшенсе керек.
Ресейдің баспасөз нарығында үлкен коммерциализацияға ... ол – ... ... мен ... и ... Бұл
газеттерде сапалы-бұқаралық материалдардан гөрі ... ... саны ... ... ... ... ... үлгісі пайда болды. Көптеген газет,
журналдар әуежайларда, қонақүйлерде, ... ... ... ... ... ... мен ... пошта жәшіктерінде ... ... ... ... ... жарнама берушілердің көңілін
аулау тәсілі қолданыла бастады. Мұндайда екі түрлі қаржыландыратын ... бар: 1) ... ... ... ... ... ... таралуын
көздейтін, басылымның таралымы мен таралуына қаржы бөлетін арнайы құрылым
(банк, фирма, партия); 2) Таралымы мен таралуы ... ... ... ... ... ... сүйенер болсақ, теледидар арқылы берілетін
жарнамалар тұтынушылардың назарын көбірек аударады екен. Ал ... ... ... ... [33] ... психолог ғалымдар. Білім деңгейі жоғары
болған сайын баспасөзге қызығушылық та ... ... [34] ... ... тағы
бар. Демек, баспасөз арқылы ... ... да ... ... ... оқырманның деңгейіне сай болуы тиіс.
Жалпы жарнама көп қырлы, ұлттық-мәдени, әлеуметтік-психологиялық,
эстетикалық, лингвистикалық, тіпті экономикалық маңызы бар ... ... ... ... ... болу себебі осы аталғандардың ішінде
тілдік құралдардың, әсіресе мәдени, эстетикалық ... ... ... бола ... ... ... айтқанда, қазақ
жарнамаларының прагматикалық функция атқаратын ... ... ... ... ... ... эстетикалық қызметінің
төмендігі, емлелік қателер жарнаманың тіліне тән ... ... ... ең алдымен жарнама мәтіндерінің өзге тілдерден, оның ішінде орыс
тілінен ... ... ... ... ... ... (француз сөзі - calgue – көшірме, еліктеу)
– сөз немесе сөз тіркесі, өзге ... ... ... сөз ... ... ... келетін сөздер немесе морфемалар құрамымен сөзбе-сөз аудару.
Бір ... ... ... фраза құру ерекшеліктерін тасымалдау арқылы
синтаксистік қалькалар жасалады[35; 38-бет]. ... яғни ... ... ... ... ... сөз ... сыртқы нысанын, ішкі мазмұнын
нақпа-нақ, сол қалпында аудару дегенді білдіреді. Мысалы:
Ессо обувь для жизни – Ессо өмір үшін ... аяқ ... ... с ...... ... сау ... өс!
Пошив и ремонт всех видов одежды – недорого! – Киімдердің барлық
түрлерін тігу және ...... ... ... – Тұрмыстық техникасы.
Сөзбе-сөз аударғанда артық ... ... Орыс ... ... соңында, баяндауыш басында қолданыла береді. Ал қазақ
тіліндегі ... ... ... ... ... ... кезде ағылшын – орыс – қазақша тілдегі сөздердің араласып
келуі жиі кездесетін ... ... ... ... ... ... (ағылшын-қазақ тілдері);
Goldstar жаңа атын білгілеріңіз келе ме? (ағылшын-қазақ тілдері);
Это для меня прекрасный дар – урок ... ... ... ... в ... – всегда в кармане ақша бар! (орыс-қазақ
тілдері);
Foto Express Kodak Konica – бояу ... ... ... ... ... ... бірнеше тілдегі сөздердің қолданылуы жүйесіздікке,
түсінбеушілікке әкеледі. Тұтынушының назарын аудару, есінде ... ... ... ... оқырман үшін үйреншікті қолданыс болғанмен,
тілдік ... ... ... ... жоқ ... ... ... КТК арнасындағы «Наша казаша» сынды бағдарлама авторларымен
деңгейлес адамдардың туындысы.
Қазақ жарнамаларының ... ... ... ... шыққан және
оқыған адамға жағымды әсер қалдыратын жарнамалар да баршылық.
Шәй ішсек жиылып дастархан ... ... ... да жасы ... пен береке әрдайым сәніміз,
Жүректің жылуын бөлісіп бәріміз.
(теледидар жарнамасы)
Сәтті жарнама мәтіндері адам есінде тез сақталып, жатталады. ... ... ... ... ... ... ... мазмұнды, тілек түрінде поэзия жанрының үлгісіне мысал:
Орысша нұсқасы: «Хорошо известный чай «Махараджа» откроет Вам настоящий
вкус и ... ... чая. ... на ... ... Индии, этот
чай доставит Вам наслаждение».
Қазақша нұсқасы: ... ... дәл ... шәй ... қанып, көңіліңіз жай болсын!»
(жарнама парақшасында)
Жарнаманың қазақша нұсқасында аударматану ғылымындағы еркін аударма
және трансформациялаудың бір түрі – ... ... ... ...... қазақ ұлттық бітіміне тән тілек айту
нысанында ... ... ... ... мына жарнамаға назар салып көрелік:
Мой Алтын как гранит,
Крепко ... ... ... нұсқасы:
Алтыным менің үмітімізді ақтайды,
Ақшаңызды шашау шығармай сақтайды.
Бұл тек саусақпен санарлық қана ... ... ... ... емлелік сөз қолданысындағы кемшіліктер әлі де назар
аударып, зер салуды қажет етеді. Жарнамалардағы ... ... ... тіл ... (фонетикалық, грамматикалық, стильдік,
емлелік) сақталмауына байланысты. Жарнаманы реттеу үшін ... ... ... асыру керек, мемлекеттік тұрғыдан бақылауға алынуы, ... ... бар ... ... ... ... тілі,
мәдениетіне арналған конференциялар ұйымдастыру қажет.
Жарнама ... ... ... ... ... ... ... қаржы тарту мүмкіндігі жағынан туризмнен кейін ... ... ... ... осы ... жыл ... бір ... миллиардтай АҚШ доллары
шамасында қаржы жұмсалады екен. Бұл тек ... ... ... Алда ... ақпараттық технологиясы сандық жүйеге көшіп, ақпарат
алудың тетігі жетілдірілген тұста, еліміздің жарнама саласына түсетін ... ... есе ... ... деген жорамалдар бар. Дегенмен, бүгінгі
айтылар сөз жарнама ... ... ... таңдағы баспасөздегі жарнаманың
тілі мен стилі болмақ.
«Орысша-қазақша жарнама мәтіндерінің үлгілері» атты ... ... ... түрі ... ... ... ... арттыру мен халық санасында
қалыптастыруға ... ... ... ... ... қызмет көрсету кәсіпорны саласына арналған
тұтас және бөлшек сауда жарнамасы;
3) Саяси жарнама, сайлау науқанындағы саясаткерлердің ... ... ... ... ... ... ... Тұтынушыларды өнімді қалай және қайдан сатып алуға болатынынан
немесе ... ... ... хабардар ететін анықтамалық
жарнама;
5) Тапсырыс бойынша тікелей ... ... кері ... ... ... мен ... өнеркәсіп кәсіпорындарына
бағытталған бизнестік жарнама;
7) Корпоративтік таныстықты орнатуға немесе тиісті ... ... ... мақсатында қолданылатын корпоративтік жарнама;
8) Әлеуметтік сипаттағы қандай да ... оңды ... ... (әлеуметтік) жарнама[36; 44-бет];
Ал теоретик В.И. Кошник сөздігінде жарнаманың бес түрі ... Жеке ... ... ... тойы ... ... Саяси жарнама (саяси ... мен ... ... ... Этикалық жарнама (діни ұйымдар мен қайырымдылық қорларының
жарнамалары);
4) ... ... ... ... ... жарнамасы);
5) Экономикалық жарнама (тауарлар мен қызметтердің жарнамасы)[37; 46-
бет].
Жоғарыда аталған түрлерге ... ... ... ... емес деп ... қарай аламыз. Табыс табуға көзделген жарнама
және рухани қажеттіліктерді қанағаттандыруға арналған жарнамалар, ... ... ... болады. Алайда тәжірибе ... ... саны ... ... яғни ... өзі ... саяси, мәдени,
этикалық, әлеуметтік болып бөлінеді. Жеке түріне жеке тұлғалар, кәсіпкерлер
туралы, саяси түріне ... ... ... ... ... ... түрлі шаралар мен мерекелік концерттер, акциялар ... және ... ... ... ... емес ... шаралары жатады.
Ғалым Н.Н. Кохтев: «Адам психикасының ерекшеліктері ескерілген
жағдайда ғана жарнама өз ... ... ... ... ... ... ... және тәрбиелік сынды түрлі
факторлардың әсер етуімен жүзеге асады.
PR-мәтін - ішкі және ... ... тіл ... ... Кез
келген мәтіннің негізі дерек пен жаңалық болып табылады. Дерексіз PR-дың
мәтіні ... ... PR ... ... – аудиторияны селт еткізетін,
аудитория назарын аударуға лайықты жаңалықтар табу.
PR-материалдар ... ... мен ... кейс-тарихын
құрайды. Қарапайым халық үшін маңызды болмағанмен, ұйым басшылары үшін
басылым беттерінде көрініп тұру ... PR ... ... ... 3 ... ... болады:
1. Бұқаралық ақпарат құралдарына арналған материалдар: пресс-релиз,
бэкграундер немесе компания тарихы, баспасөзге арналған ақпарат.
2. Корпоративті ... ... ... ... ... газет-журналдар.
3. Бұқараға арналған мәтіндер: жылдық есеп, буклет, парақшалар, кейс-
тарих, газет, журналдар[39; 117-бет].
Gallup Media Asia ... ... 2009 ... ... ... ... ... жарияланған жарнама 2008 жылмен
салыстырғанда 23 пайызға кем. Сарапшылардың пікірінше, ... ... ... ... бөлінетін қаржыны қысқартып, ең тиімді
серіктестік – телеарналар деген ... ... ... ... ... телеарналар еншісінде. Ал Ресей нарығында өзгешелеу, телеарна мен
мерзімді баспасөз ... ... Ал ... ... ... ... ... 60 пайыздан асып түседі.
Сарапшылар, сондай-ақ мерзімді факторға да ... ... ... бен ... ... пен желтоқсан арасында жарнама күрт артады
дейді. Әсіресе жыл соңында жарнама бюджеті еселене ... ... Media Asia ... ... ... ... 35
пайызы арнайы жарнама басылымдарында, 27 пайызы ай сайынғы басылымдарда, 26
пайызы ... және ... ... үлесінде екен.
2008 жылдың қорытындысы бойынша, негізгі жарнама берушілердің тізімін
банктер мен ұялы байланыс операторлары бастап отыр. 6 ірі ... ... ... ... энд ... ... орталығы», «Француз
үйі», Казкоммерцбанк.
Gallup Media Asia компаниясының ақпараты бойынша 3 мың ... ... ... ... ... ... ... екен, ал 23 пайызы
сенетін көрінеді.
2008 жылдың ... 2009 ... ... ... 27 мерзімді
баспасөз ашылып, бірінші санынан кейін соның 14-і жабылған.
«Жазу стилі – ең дәл ... деп ... ... ... тілі
жеңіл, түсінікті, стилі тартымды болуы керек. Жарнама мәтінін ... ... ... қоя білу ... Ол ... ... яғни оқырман-
тұтынушымен әңгімелесіп отырғандай сезіледі. Сондықтан болар, жарнаманың
басым бөлігінде «Ал сіз ... ... ... «Назар аударыңыз…»,
«Сізге керек…» деген сөз тіркестері қолданылады. ... ... ... қойып, сол сауалға жауап та ... ... ... ... ... Оқырман жарнаманы түгел оқып шықпаса да, көз
жүгіртіп өтері сөзсіз. Жарнамада барлық дерлік ... ... ... ... ауызекі сөйлеу стилі жиі пайдаланылады.
Стильге қойылатын талаптар:
• Оқылуы. Қаріп түрі, әріптің түсі, түрі, жолдың ... ... ...... ... ... таппаған жағдайда
жарнаманың оқылу екіталай.
• Орынды болуы. Мәселен, егде ... ... ... ... ... жазу ... ... ретро үлгідегі жарнамалар
қызығырақ болар.
... ... ... ... үйлесімсіздікке, тәртіпсіздікке
әкеліп соғады. Қаріп ақпарат, суретпен жымдасып жатуы тиіс.
• Екпін. Оқырман назарын аударатын сөзге екпінді қоя білу де ... тілі ... ... ... Тек, ... тіл ... ... болғаны. Жаргон сөздер мен ... ... ... ... жөн. ... ең ... нәрсе не? Дәлел, айғақ, бейне, әлде
эмоция ма? Жарнама тарихында бұл ... ... ... берілді. Бұл
әрине жарнама стиліне байланысты болса керек. XIX ғасырдың аяғы мен XX
ғасырдың ... ... осы» ... ... пайда болған. Негізін қалаушылардың
бірі Джон Э. Кеннеди: «Жақсы жарнама дегеніміз – газет бетіндегі ... », - ... ... айтқан. «Неге осы» жарнамаланып отырған тауарды
алу керектігін ... ... ... ... өзі ... XX ... жарнама бір бағытты емес, циклді түрде ... ... ... ... кезеңі өтіп, оның орнына астыртын, жасырын
жарнама ... ... XX ... орта ... ... тікелей ал
дегеннен гөрі, тауардың артықшылықтарын жасырып, жеңіл-желпі жарнаманың
орнын сауатты көркем ... ... ... ... ... ... жарнама, «неге осы» деген логика мен принциптің орнына эмоционалды
қабылдау, көркем образ ... ... ... жаңа ... ... немесе «образ» стилі пайда болды. Бұл стильдің негізін қалаушы
Т. Макманустың ең танымал жарнамасы ... ... ... ... ... және ол ... бір-ақ рет шықты. 1914 жылдың
күзінде «Дженерал моторс» корпорациясының бәсекелестері корпорацияның ең
қымбат ... ... ... ... ... ұйымдастырды. Т.
Макманус жауап ретінде «Расплата за ... ... ... ... ... бетінде бір-ақ рет шығып, өз әсерін тигізді деуге
болады. ... : «В ... ... ... деятельности тот, кто
идет впереди, постоянно находится в ослепительном ... ... ... ли ... или ... за ним ... ... ревность и
зависть. На лидера нападают потому, что он лидер, и попытки сравняться с
ним только ... его ... ... Не в ... догнать его или
превзойти соперник прибегает к осуждению и нападкам... В этом нет ... Это ... как мир, как ... ... Эти ... ... ... действительно лидирует - он остается лидером. Нападают и ... ... и на ... художника, и на искусного мастера, но каждый
из них остается увенчанным ... в ... Вот ... то, что хорошо или
совершенно, говорит само за ... как бы ... ни ... ... протеста.
То, что заслуживает жизни, - живет».
Алғашқы екі стильдің орнына ... осы» мен ... ... түрі ... ... 1958 жылы ... ... жарық көрді.
Суретте автомобильдің өзі. Тақырыпшасы – «Сағатына 100 км. ... ... ... ... ... дыбысы ғана естіледі». Одан
төмен көлік жайында толық ақпарат жарияланды. Тақырыпшаның ... ... атап ... Осы ... ... көліктің сатылымы 50 пайызға
өскен. Демек, жарнама өз жемісін берді.
Жарнама мәтінінің ... ... ең ... Ресей ғалымы
В.Г.Костомаров сөз еткен болатын.
PR-мақаланы да бірден танып біле алмайтын кездер болады. ... ... ... ... оқып ... ... ғана түсінуге болады.
Қазақтілді басылымдарда жарнамадан гөрі ... жиі ... ... ... ... мен ... ... және халық»
газеттерінде PR-дың саяси түрі көптеп кездеседі. Көбі «Нұр ... ... ... ... күнделікті санында «Ақ сөйле» айдарымен бірінші
басшының PR-ы, яғни белгілі бір ұйым, мекеме басшысынан ... алу ... ... ... ... халыққа таныту белгілері байқалады. PR-
дың коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады. 2009-2010 жылда шыққан
қазақтілді басылымдарды қарап ... онда ... ірі ... аты
аталған. Мәселен, «Шеврон» компаниясы мен «Теңізшевройл» корпорациясы,
«ПетроҚазақстан» компаниясы мен «Жас-Ай» ... ... ... ... және ... «БТА», «Альянс» банктерінің аты
жиі аталған.
Жарнамаға функционалдық ... ... ... ... стилі
тән. Бұл стиль қарым-қатынастың бейресмилігі мен ... ... ... ... тыс ... құралдардың қолданылуымен ерекшеленеді.
Ауызекі сөйлеу стилінің фонетикалық және интонациялық ерекшелігінің ішінде
орфоэпияға қатысты әдеби тілде тұрақты ... бар ... ... ... бар.
Ал PR материалдар жарнамаға қарағанда салмақты ой, салиқалы ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері де, көркем әдебиет стилінің элементтері де кездесуі
мүмкін. Оған «Функционалдық стильдердің ішінде ... ... ... ... ... ... жатады» [40; 94-бет] деген ғалым Рәбиға
Сыздықтың сөзі дәлел. Публицистикалық стиль қоғамдық ... сай ... ... ... ... ... ... арасына кең ... ... ... ... және жағымсыз мағынадағы мәнерлілігімен сипатталады.
Тіл деңгейлеріне байланысты публицистикалық стильдің ерекшеліктері ...... ... мен ... ... ... ... эмоциялық баға беруші сөздердің (еңбек озаты,
көшбасшы, оқу ... ... дем ... ... ... ... (қоян-қолтық, нық қадаммен), фразеологияда – перифразалардың (ақ
алтын – мақта, күріш; қара алтын – ... ... ... тың – ... көгілдір тың – құс шаруашылығы); морфологияда қос сөздердің
(қоғамдық-әлеуметтік, ... ... ... ... ... табысқа жетейік, бірге болайық); синтаксисте –
сөйлемдегі сөздердің инверсиялық орын тәртібінің, ... ... ... жай ... бөліктерінің, сан алуан қайталамалардың
т.б. жиі ... ... ... ... басқа стильдерден
ерекшелігін көрсетеді. Публицистикалық стильді шағын стильдерге бөлу
жөнінде бірізділік ... ... ... зерттеушілердің, мысалы
А.Н. Васильеваның дәлелдеуінше, публицистикалық стиль ... ... ... ...... публицистикалық стиль;
2) Ақпараттық – іс публицистикалық стилі;
3) Ақпараттық – сараптамалық публицистикалық стиль;
4) Ақпараттық – экспрессивтік публицистикалық стиль;
5) ...... ... ... ... ... ... стиль;
7) Салтанатты – декларативтік публицистикалық стиль;
8) Таза публицистикалық стиль;
9) Экспрессивтік публицистикалық стиль;
10) Репортажды публицистикалық стилі;
11) ... ... ... [41; ... ... ... тұтасын құрайтын «сиқырлы феномен» -
тіл мен стильге тәуелді. Олар – тіл мен ... - ... жазу ... ... ... ... мен омегасы. Немесе, биология көзімен
қарағанда, тұтастай организмді құрайтын ... ... ... ... ғимараттың өзегін көктей өтіп, барлық «асай-мүсейлерін»
біріктіріп, тік қойып тұрған блок-арматурасы. Астраномдарға салсақ, күллі
Галактиканы бір ... ... ... ... тартылыс –
гравитация»[42] - дейді профессор Абдул-Хамид Мархабаев.
Баспасөз материалдарының тілі мен стиліне қойылатын талаптар:
1. Қысқалық, ықшамдылық. ... ... әрі ... әрі ... ... Ықшамдылық дегенімізде - баспасөз бетін үнемдеу деген сөз.
Артық, босқа тұрған сөз ... ... алып ... жол ... ... жазу ...... мазмұнсыз
ету – материалға қатысты жағдайды айтпай кету деген сөз ... ... ... ғана ... ... жаза ... Газет материалдары әсерлі, тұшымды, бейімді, оқырман оқуына жеңіл
болуы тиіс. Ең бастысы, газет, журналдың ... ... ... ... ... жанына жайлы тиіп, сезіміне әсер ететіндей болу ... ... ... сипатына қарай үн, тон, тілдік лексика ... ... Тіл, ... өте ... ... ... Мәдениетті
журналист объектінің, дәйектің сипатына қарай түрлендіріп, ... ... ... ... ... жол ... ... Әрбір сөйлем, сөз орамдары оқырманға дәл жеткізілуі тиіс. Олар екіұшты
мағына бермеуі ... ... ... ... беретін сөзді асқан
жауапкершілікпен қолдану керек.
5. Тіл шұбарлылығына жол бермеу, таза қазақ тілінде жазу керек.
6. Сөзді орынсыз қысқартып, ... етіп ... ... ... ... тек бас әріппен қысқарта бермей, буынмен қысқартса,
түсініктірек болады.
7. Кез ... ... ... ... ... ... Автордың әрбір пікірі ұстамды, салмақты, жайдары ... ... ... ... ... ... ... оқырманға нанымды болуы тиіс.
Баспасөзде өтірікке жол бермей керек.
9. Автор әрбір сөз, ... ... мән беру ... ... ... ... ... жөн. Әрбір сөз, сөйлем үкіметтің ұстанған ... ... ... ... Әрбір сөз, сөйлем мағынасына қарай сараланып, қордалануы керек. Сөзді
саралап қолдану тіл ... ... ... бір ... ... жеткізе білмеу тек жазушының не журналистің жалпы мәдениетінің
төмендігін білдіріп қана ... ... ... ол ... бір-
бірімен түсінісуін қиындатады. Сондықтан мазмұнын дәл беретін тілдік
құралдарын ... ... ... ... ... ... ... тілі мен стиліне қойылатын талаптар
болса да, жарнама мен PR-мақалаға да ... ... ... ... тілі мен ... ... ... орналастыру, безендіру әдістері қазақ журналистикасында әлі
зерттелмеген тың мәселелер. ... ... ... ... ... ... сапасының әлі төмен, берілу ... ... ... ... өзіндік тілі мен стилі қалыптаспағандықтан,
жанрлық жағынан жетілу жеткіліксіз екенін аңғарамыз.
2. Жарнаманың мәтіні мен жарнама мәтінінің ... ...... мен ... арасын жалғайтын көпір іспеттес, ол
байланыс адресанттың мәтін арқылы ... ... ... ойын ... ... ... дұрыс түсінген жағдайда ғана орнайды.
Жалпы Қазақстанда шығатын басылымдардың ... ... ... ... 20 пайызға жуық. 2008 жылы ... ... ... саны – 453 ... 2009 жылы 510 ... ... бар ... басылымдардың дәурені әлі де
жүріп тұр. Мұнда алдыңғы орында жарнама беруші емес, оқырман ... ... ... ... Эльдар Сайфутдиновтің пікірі
бойынша, газет, ... ... ... – Интернет. Кейбір
сарапшылардың болжамы бойынша, АҚШ-та 2040 жылдарға таман, Ресейде ... ... ... дамуына байланысты мерзімді баспасөз жойылады. Ал
Қазақстанда үкімет тарапынан интернетке ... ... ... баспасөздің дамуын ұстап тұрады дейді [44].
Тілді көруге, ... ... ... Тілді тек мәтін арқылы көріп,
сөйлеу арқылы тыңдауға болады. Мәтіннің ... болу ... оның ... ... ... екпінімен тіл жүйесінде жүріп жатқан
өзгерістерді шетелдік ғалымдар «тілдегі демократияландыру» деп те ... жүйе ... ... ... ... ... тіл мен
стильді бірсыдырғы түрде, стандартты қалыпта көрініс тапқан ... ... ... ... ... өзгерістер байқауға болады.
Мұндағы өзгерістерді «жазудағы еркіндік» деп ... ... ...... ... ... яғни ойын ... – тұтынушыға жеткізу. Кез келген мәтінді құру, яғни тіл ... ... ... қарастырылады.
Жарнама мәтіні – фирма мен тауарды өткізу үшін ... ... ол ... ... әсер етуі ... ... ... ақпарат
берілуі мүмкін. Сауатсыз жарнамада «қоқыс» сөздер кездесіп жатады. ... деп, ... ... ... ... ... мақсаты:
• Назар аударту (аттракция);
• Ақпараттандыру;
• Сендіру.
Жарнама мәтінінің негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... ету. Кеңестік жарнаманың негізін қалаушы және
теоретигі В.В. Маяковский кезінде бұл жайында: ... да, ... ... істің өзі жарнамасыз жылжымайды... Әдетте, көпшілік тек өтпейтін
затты жарнамалау ... деп ... ... зат онсыз да өтеді деп ойлайды.
Бұл өте қате тұжырым» [45; 24-бет], - деп жазған болатын.
Сондай-ақ, сатирик М. Задорнов оның ... ... ... ... бардай, барлық плакаттар тек аэрофлоттың самолеттерімен ұшуға
шақырады», [46] - деп жалғастырған болатын. ... ол ... ... ... істі ... және ... ... жоқ бола
тұра, барлық ... ... ... – индустрияландыру,
жұмысшының есебінен – милитаризациялау әдістерімен шешілді. Сондықтан,
жарнама ісі жоғарыда ... ... ... ... ... ... сапалы тауар ғана жарнамалана бастады, ал ... ... ... ... ... ... тұрғысыз» деген пікір
қалыптасты.
Жарнама – өндірістік ... ... ... тауар, қызмет түрі жарнамасыз
алға жылжымайды. Бұдан келіп жарнаманың атқаратын қызметі шығады. Оны ... ... ... ... ... екі ... ... керек:
1. Жарнаманың тәрбие қызметімен байланысты, адамның эстетикалық
жағынан ... ... ... ... Халықтың талғампаздығын
қалыптастыруға және тәрбиелеуге септігін тигізеді, тұтыну ... Бұл ... ... ... редакциялық алқа беріп отырған
жарнаманың сыртқы формасына ғана мән ... қана ... ... функциясын
беретін сөзіне, оқырманға әсер ... ... ... ... мән ... ... ... жарнама әсерлі, жатық тілмен, нақты жазылуы тиіс.
2. Жарнаманың екінші маңызды қызметі оның ағартушылық функциясы болып
табылады. Оның мәні тауарлар ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің жаңа формалары туралы білімді кеңейтуінде
жатыр. Бұл ... ... ... ... қызғылықты, ақпаратты жеңіл
қабылданатын дәрежеде болуы керек.
Басылымдарды жалғыз суреттермен ... ... ... ... түрде мәтін жазылуы керек. Ал осындай жарнамалық мәтінге қойылатын
талаптар өте ... аса ... ... ... «Аз ... көп ... ең негізгі мақсат. Сонымен бірге, жарнамалық мәтін әрі ... ... ... ... ... ... ... құндылығы жоғары, негізгі ой
мен тіркестері ұтымды қолданылып, мәтіннің ішінде дараланып ... ... ... ... жете ... ... бәрі ... бөлімінің
қызметкерлерінен үлкен білімділікпен қоса шеберлікті де талап ... ... тілі ... тек ... етіп ... керек, оқырманды
өзі жарнама ... ... ... ... жағдайға жеткізетіндей тілмен
жазылуы керек.
Адамзат қоғамында еңбек бөлісуі мен ... ... ... пайда болған жарнама ұдайы жетілу үстінде. Алғашқы ауызекі хабар,
қарапайым афиша, газеттер пайда ... ... ... ... ... ...... сатылап жетіліп келе жатқан жарнама
қоғам өміріне терең араласып кетті. ... оның ... да ... ... байи ... ... негізінен әртүрлі, әралуан әдіс-тәсілдер
қолданылады. Бізге қажетті жарнаманың стилистикасы болғандықтан, ондағы
тілдің ... ... ... ... Себебі, жарнама
формасындағы сөзді қолдану әр қилы болып ... ... оны ... ... ... ... (визуальды);
ә) құлаққа естілетін (аудиальды);
б) көрініп-естілетін (аудио-визуальдық) жарнамалар.
Бірінші топқа көпшілікке барынша кең ... ... ... және ... жарнамалар жатады. Екінші топқа радиодағы
жарнамалар, ауызекі хабарлар жатады. Үшінші топқа ... ... ... ... ... ... ... көрсету арқылы және бір
уақытта ауызекі сөйлеу стилі арқылы жүзеге асырылған жарнамалар жатады.
Лингвистер мен тіл ... ... тілі мен ... ... ... ... ... келе жатқан сынды.
Жарнама мәтінінде екі кейіпкер болу ... оның ...... ... ұйым қызметі, сайлау алдындағы кандидат, т.б.), екіншісі
– оқырман. Оқырманның жарнаманы оқи ... онда ол ... ... ... табу керек. Қажет жағдайда жарнама оқырманға түсіндіруі, оқытуы,
көмектесуі, яғни ... ... ... ... керек.
Жарнама мәтінін жасаушы адамды копирайтер деп атайды. Басқаша айтсақ,
мәтінді «дүниеге әкелуші». Тілдік қоры бай ... адам ... ... Үш ... үш ... бере ... адамдардан копирайтер шығады деуге
болады. Өз ойын сауатты әрі қысқа түрде қағаз бетіне түсіру де ... ... ... ... ... копирайтер тұтынушының көзімен қарап, жарнама
атты туындыны дүниеге әкеледі. Алматы қаласының Мәдениет басқармасына
қарайтын ... ... ... ... ... ... ... Шынармен әңгімелесіп, жарнама тілі мен стиліне
мысал келтіруін сұрағанымызда: «Мектеп, университет ... ... ... ... ... ... ... келтіруді өтініп жатады. Ондай мысалдар болмағаннан кейін, жарнама
агенттіктері де, біз де ... осы ... ... ... ... ... елдерде балаларды бес жасынан бастап, өз ойларын
қағаз бетіне түсіруді үйретеді екен. ... әр апта ... ... ... ... оның ... мен тыныс белгісіне аса мән бермейді,
ондағы керегі ойын ... ... Сол ... ... ... ... Сондықтан болар, Батыстың кітаптарында копирайтерге арналған
беттер көп емес, қысқаша ... ... де, ... мен ... ... ... ... басты тақырыптың шегінісін көрсетіп тұр. Сызбада ойды
жеткізудің әр ... ... ... жаныңызды жайландыратын ән емес, көмейдегі дабыл. Бұл тек
айту, ... ғана ... ... ... ... мен сату.
Ақпарат маңызды, қызықты әрі пайдалы болса, оқырман да қызығып ... тек ... және ... ғана ... ... ... эстетикалық
қасиеттері де болу керек. Ал ол автордың қабілеті мен ... ғана ... ... ... қай ... ... да байланысты. Жарнаманың
басты мақсаты – сатылу, сатылу, тағы да сатылу. Егер жарнама сатылмаса, ең
тамаша ... ... өзі ... болады.
Жарнамалық мәтін – әлемдегі ең қымбат ... ... оның ... ... ... ... жұмсалады.
Жарнама мәтінінде басты міндетті тақырып атқарады. Жарнаманың
тақырыбы негізінен үш ... ... ... атқарады:
1) Тақырып көңіл аудартып тұруы керек;
2) Тақырып дауыспен қоса жарияланбаса мақсатына жете ... ... ... ... өз ... ... таңдап тұруы керек.
Жарнама мәтініне қойылатын басты талаптар:
1. Жарнамалық мәтіннің нақты әрі мақсаттылығы ... не ... ... үшін адам ... әсер ... кілт ... тауып
алудың қажеттілігінен әдетте мәтінге «жаңа», «ыңғайлы», ... ... ... ... ... Қарапайым сөздерге бояу
бермесе де, ... ... ... ... мәтінімен танысқан
оқырманның ойында не қалуы мүмкін? Осы ... да ... ... ... ... ... расталып, нақты мысалдар келтіріліп
отыру.
3. Жарнамалық мәтін дәлелденген, көңілге қонымды, жеңіл әрі ... ... ... ... ... жөн. ... мәтіндегі сөйлемдер
қүрделі сөйлемнен гөрі көбіне жай сөйлемдер болып ... ... ... сөз тіркестері ғана қолданылатын кездер болады. Мамандар етістікті
іс-әрекетке бастайды деп біледі.
5. Жарнамалық мәтін ... ... ... керісінше қайталанбас,
қызғылықты, ерекше болу керек.
Жарнамалық мәтінде антитеза (шендестіру), ... ... ... ... жиі ... ... ... тек
сөздерді дұрыс, орнымен қолданса ... ... ... ... ... ... ... қаратпа сөздер, сұраулы сөйлем болуы мүмкін. Сұрақ қою арқылы
оқырманды жауапқа дайындап алады. Сауал тасталғаннан ... ... ... ... ... ... екен деп ... отырады.
7. Жандандыру үшін жарнама мәтініне төл сөз де қосуға болады.
8. Мәтін әдеби сауатты болуы керек. Жарнамадағы ... қате ... ... ... орынсыз қолданғаннан, сөйлемді дұрыс емес құрғаннан
туындап жатады.
9. Жарнама мәтінінде сын есімдер жиі қолданылады. Көркем ... ... ... ... тауардың «келбетін» жасайды. Бірақ тауар сол
көркем сөздердің ... ... ... ... жарнамаларда «бірінші» деген сөз қолданылады. Оның өзі ... ... ... ... реті ... және ең ... ... сөздің орнына
пайдаланылады.
Жарнамалық мәтінде тыныс белгілер көп қолданылады. Сызықша, ... қос ... көп ... жиі ... ... белгілер
тұрғандықтан, интонация, екпінмен оқылады.
Жарнама мәтініне қойылатын талаптар: оқуға жеңіл, ... ... әрі ол ... ... ... ... ... мәтініне қарағанда ұрандар 5 есе жиі
оқылады екен. Сондықтан да ... әрі ... әрі ... ... ... керек. Мерзімді баспасөздегі жарнама ... ... атап ... ... ... ... есте ... қысқа әрі нұсқа болып келеді. 4-10
сөзден тұрады.
- Жарнама мәтіндерінде сендіру, ... ... ... ... ... ... яғни аталмыш тауарды сатып
алуға ынталандыра алуы.
- Ұйқас пен ырғақты қолдануы.
- Етістікті, күшейтпелі сын есім, есімдіктерді ... ... ... шығыс ертегілеріне тән стилизация
жиі кездеседі, сонымен қатар, қазақ ертегілерінің кейіпкерлерін қолдану жиі
көрініс таба бастады. Шығыс ертегілеріндегі ... ... ... ... Соңғы кездері банк жарнамаларында да ұлттық реңк байқала
бастады.
Жарнама ... ... ... онда ... таңба ретінде
бір лексикалық бірліктен тұратын мәтін де, шағын ... ... ... Осыған байланысты жарнама мәтінінің ... ... ... ... ... ... ... келеді. Жарнама
мәтіндерінің прагматикалық функция атқаруында тыныс белгілерінің де ... ... ... ... көбінесе калька тәсілі арқылы
беріледі, себебі бастапқы жарнама мәтіні орыс ... ... ... ... тіліне аударылады.
Жарнама мәтіндерінде троптар да жиі қолданылады. Троп ... ... пен ... жету ... ауыспалы мағынада қолданылатын
сөздер мен айтылымдар. Троптардың анағұрлым кең тараған түрлері: тұспалдау
(аллегория), ... ... әжуа ... метафора, метонимия,
кейіптеу (олицетворение), перифраз, теңеу, синекдоха, эпитет (сипаттау).
...... ... арқылы берілетін идея көрінісі.
• Әжуа – адамды не оның қасиетін мысқылдау, кекету арқылы ... ...... не ішкі ... ұқсастықтарға қарап, бір
зат атауының басқа бір ... атау ... ... сөз ... ... – өзара іргелестігі, шектестігі нәтижесінде бір ... ... бір ... атау ... ... ... ... Перифраз – құбылыстар мен заттардың ... тән ... ... ...... басқа нәрселермен салыстыру арқылы сипаттау
тәсілі.
• Синекдоха – ара қатынасын ... ... ... ... ... ... жалқыны қолдану.
• Эпитет – заттың не құбылыстың айрықша белгісін, ... ... сөз. ... ... ... ... нақтылық сипат
береді[48; 81-бет].
Жарнама мәтіндерінде кездесетін эпитеттер: «Чистый дизайн» – «Таза
дизайн»(Samsung фирмасы); «Яркая деталь» – ... ... (LG ... ...... ... (LG ... «Шынайы түс және
табиғи күтім».
Жарнамада қолданылатын метафора мен метонимиялар: «Вкус обольщения» –
«Еліктірер дәм» (Gracio шырынының жарнамасы); ... ... ...
«Сіздің табысыңыздың үйлесімі» (Nassan Teana ... ... на ... ... – «Жарқын жақта өмір сүр» (Beeline байланысының
жарнамасы); «Вкус жизни» – ... ... ... ... чая» ... алтын топтамасы».
Қазақ тіліндегі жарнама мәтіндерінің орыс ... ... ... ... ... ... ... өмір»;
«Сусыған жібектей»; «Моншақтай тізілген».
Жарнама мәтіндерінде кейіптеудің ... ... де ... ... ... «Жоғары мәртебелі жаңа Рassat» (автокөлік
жарнамасы).
Жарнама тұтынушылардың көңілін неғұрлым көбірек ... ... тез ... Ол үшін жарнамалар мәтінінде аз сөз қолданылып, түрлі-
түсті суреттер мен басқа да көрнекі ... ... ... ... білу
керек.
Есте сақтау қабілеттерінің ерекшеліктеріне қарай адамдар мынадай
топтарға бөлінеді: а) көзбен ... ... ... есте ... ... ... ... жарнаманы тез сақтау; б) қозғалыстағы жарнаманы есте
жақсы сақтау.
Жарнама ғылымның барлық саласымен тығыз байланысты болғандықтан, ... ... елге ... таныту күрделі де жауапты жұмыс екендігін еске
ала отырып, жарнама тілі ... ... ... арқылы біршама
нақтылауға болады:
1) Кез келген жарнамада қазақ тілі ... ... ... сөздердің орын тәртібінің дұрыс ... ... дәл ... ...... ... сүбелі бір бөлшегі екенін ескере отырып,
оның мәтінінде тілдік мәнерлеу құралдарының дұрыс, ұтымды қолданылуы;
3) ... ... ... орфографиялық, орфоэпиялық, емле ережелерінің
жарнама тілінде ... ... тілі ... де ... ... әдеби нормаға сай болуы тиіс.
Жарнама мәтіні келесі ... ... ... ұран ... ... ... ... иллюстрация. Алайда бұл аталған
компоненттер барлық жарнама мәтінінде болу ... ... сөз ... ... ... шығатын жарнама бұқараны жалықтырып, коммуникативті
штампқа айнала бастайды. Сондықтан да ... ... бір ... өткен
сайын ұранын, ақпаратын ауыстырып тұрады.
Жарнама мәтіні адам ... ... ... Жарнама
мәтінінің авторы адам қиялына әсер ететіндей, ассоциация келтіру ... ... ...... ... ... туралы пікіріне, жарнама
ықпалының және жарнама мәтінінің қабылдауына байланысты өте күрделі ұғым.
Жарнама бейнесінің сызбасын былайша келтіруге болады:
жарнама ... – қиял – ...... ... мынадай түрлерін атап айтуға болады:
1. Ақпараттық түрі аз ақпарат бере отырып, ... ... ... ... ... Логикалық түрі логикалық дәлелдерге, айғақтарға, нанымды
дәлелдемелерге ... ... түрі ... ... ... негізделеді. Аралас
түрі логикалық дәлелдерге, бейнелерге әсер ... ... ... мәтінінің төрт бөліктен тұратын блоктық композициясы кеңінен
қолданылады:
1) Слоган – қысқаша жарнамалық ұран, үндеу, ... сөз, ... ...... ... ... ... қысқаша мәтін.
3) Ақпараттық блок – негізгі мәтін туралы ақпарат береді.
4) Ақпараттық деректер – ... ... ... ... ... т.б. ... ... иллюстрация, карикатура, сызба, кесте, графика,
сондай-ақ қағаз бетінде орналасуы, жолдардың ұзақтығы, ... ... ... ... қолдануы, қағаздың форматы, т.б. адамға әсер
етуі мүмкін. Жарнама саласында AIDA деген ұғым бар. Ол ...... ... ...... қызығушылық;
D (Desire) – тілек;
A (Activit) – белсенділік.
Жарнама мәтіндерін ... ... ... ... мына ... болады:
- Қызметтер, тауарлар, оның сипаттамалары ... ... ... ... ... ... оң бағалау, оған дұрыс көзқарасты қалыптастыру
мақсатында тұтынушының сана-сезіміне түрткі ... ... ... ... ... ... танысуға, тауар жөнінде ақпарат алуға және ең соңында
тауарды сатып алуға түрткі жасауға бағытталған түрткі болатын мәтіндер;
- Қызметтер мен тауарлар жөнінде ... ... ... ... ... жағымды көзқарасын қалыптастыруға бейімдейтін ақпаратты-
экспрессивті мәтіндер;
- Ақпараттық қызметтен басқа ... ... ... ... ... экспрессивті қызмет атқаратын ақпараттық-түрткі болатын
мәтіндер;
- Экспрессивті және ... ... ... ... ... ... ... мәтіндер;
- Тауар, қызмет жөніндегі ақпарат беру, оған жағымды көзқарас қалыптастыру
және іс-әрекетке түрткі болуға ... ... ... ... ... тән жаңа ... ... болды.
Мәселен: спиндоктор, имиджмейкер, спичрайтер, модератор, нюсмейкер,
баспасөз қызметкері, ... ... ... жөніндегі маман,
қайшылықты жағдайды реттейтін маман, жарнамашы және тағы басқалары.
Спиндоктор. ... «spin» сөзі – ... ... ... ... спиндокторды ақпарат менеджері деп те атайды. Ақпаратты
жұмсартып, дұрыстауға талпынатын спиндоктор болып ... ... ... алып ... бір ... алда ... тырысады. Көптеген
баспасөз мәслихаттарында журналистерге күні ... ... ... ... ... беріп қояды. Тәжірибелі спиндоктор өз ... ... ... сұрақтардың 90 пайызын алдын ала болжап,
сұрақтарға жауап дайындайды.
Спиндоктор үш ... ... ... ... Үкіметтік спиндоктор;
3. Оппозициялық спиндоктор.
Жұмыс жасау барысында ... ... жеке ... ... және ... ... саласындағы
біліктілігіне сүйенеді.
Спичрайтер. Саясаткерлерге, қоғам қайраткерлеріне, президентке ел
алдында, журналистер алдында, ... ... ... ... ... даярлап беретін маман.
Келіссөз жүргізуші маман немесе ... ... ... ... ... байланысты проблемаларды келіссөз
жүргізу ... ... ... ... өкімет басында, саясатта ... Ол ... ... ... болады.
Ресей ғалымы М. Лебедеваның пайымдауынша келіссөз жүргізуді бірнеше
сатыға бөлуге болады:
1. Келіссөз жүргізуге дайындық сатысы;
2. ... ... қол қою ... ... ... ... ... жасап, қол қойылған келісім шарттың
жүзеге асуын қадағалау [50; 159-бет].
Баспасөз хатшысы. Президенттік басқару жүйесі ... ... ... Хестің айтуынша, АҚШ-тың федералды деңгейінде баспасөзбен
байланыс жасайтын ресми өкілінің жұмыс уақытының 50 пайызы ... ... ... ... 25 ... ... ... болу үшін
мекеме ісіне арналады, қалған 25 ... ... мен ... ... ... ... реттейтін маман. Жер сілкінісі, дауыл немесе
адамдардың ... ... ... апаттар болған жағдайда шұғыл түрде үн
қататын маман. Жоғары лауазымды тұлғалар мен ірі ... ... ... ... ... да қайшылықтан шығудың тиімді жолдарын алдын-ала
жайшылықта ойластырған жөн.
Қауесет жөніндегі маман. Өсек-аяң, сыбыс, алып қашпа ... ... ... деп те ... ... ... адамдардың ішінде PR менеджер де болуы
мүмкін.
Жарнаманың мәтін ретіндегі өзіндік ерекшеліктері:
- ... беру және ... ету ... үшін ... ... мақсатты
түрде пайдаланады;
- Қарым-қатынас жасау ситуациясының өзіндік ерекшеліктері бар;
- Әлеуметтік мазмұндағы қызметті атқарады.
Жарнама мәтіні белгілі бір ... ... және ол ... ... адресатқа жағымды ... ... ... оның ... бір іс-қимыл жасауына қозғау ... ...... ... ... оның ... алдын-ала
дайындалып жазылады.
Жалпы мәтінді шағын көлемді және үлкен көлемді мәтіндер деп бөліп
қарастыруға болады. Шағын ... ... ... ... ... ... хат, өтініш, арыз, жарнама, газет материалдардың тақырыптары,
бұйрық, рецепт. ... ... ... 10-15 ... тұрады.
Шағын көлемді мәтіннің ерекшеліктері:
- Көлемнің 1 жолдан 10-15 жолға ... ... ... ... ... ... яғни ... – таптаурын
клише ретінде қайталанып пайдалануы;
- Мәтіннің қысқалығы, ықшамдығы;
- Синтаксистік құрылымының күрделі еместігі;
- Қысқа, ықшам стандартты құрылымдар арқылы ... және ... ... ... тұрғыдан алғанда жарнама шағын көлемді мәтін қатарына ... оның ... ... ... ... ... яғни 1 ... 10-15 жолға дейін;
- Тілдік құрылымдары ықшам және қысқа;
- Синтаксистік құрылымы жағынан – жай сөйлемдердің басымдығы.
Жарнама газеттік-публицистикалық стильдің бір ... ... ... бар. ... ... ықшамдылығы;
2. Қолданылатын тілдік және тілдік емес құралдардың ақпаратты нақты
жеткізуге бағытталатындығы;
3. Прагматикалық әсерінің болуы;
4. Бейнелі тілдік құралдардың қолданылатындығы;
5. ... ... ... [51; 16-бет].
Қоғам дамуының қазіргі ... ... ... ... ... ... себептері бар:
Біріншіден, тіл дамуының қазіргі кезеңінде коммуникативтік ... ... ... ... ... ... ... құбылыстардың рөліне, коммуникацияның мақсаты мен міндеттеріне қарай
тілдік құралдарды таңдап алу заңдылықтарына, адресант пен ... ... ... ... ... ... отыр. Жарнама
функционалдық стильдік ерекшелігі бар, ... ... ... ... ... пен адресаттың арасында қатынасты белгілейтін
мәтін.
Екіншіден, ...... ... ... мүшесіне қатысты
мәдениеттің деңгейін көрсететін сала. ...... ... ... Яғни ... ... құралдар арқылы ұлттық мәдениеттің
белгілерін көрсетуі қажет. Ал ұлттық ... ... ... ... ... ... Жарнама мәтіні ұлт ... ... ... қалыптасатын жағдайда ғана, өзінің негізгі мақсатын
атқара алады.
Үшіншіден, жарнама ... ... ... бір ... ... ... мәтін ретінде қазіргі қазақ әдеби тілінің дамуымен тығыз
қарым-қатынаста. Қазақ жарнамаларының әлеуметтік ... ... ... ... ... көрсету мүмкіндігі де кеңейіп отыр. Қазіргі жарнама
мәтіндері арқылы ... ... ... құрамында жүріп жатқан
үдерістерді: сөз ... ... ... ... морфологиялық категориялардың сөзжасамдық ара-салмағын тануға
болады. Жарнама мәтінінің тілдік сипаты арқылы қазақ әдеби тіл ... ... ... ... бір ... ... ... мәтіні құрылымымен ерекшеленеді. Жарнама мәтінінің құрылымдық
сипаты тілдегі қанатты сөздердің, мақал-мәтелдердің ... ... Яғни ... да, мақал-мәтел де ықшам әрі қысқа құрылымда ... ... ... ... ... беру, ұлттық өнегені
насихаттау, жеке ... ... ... ... ... мәтіні
ақпаратты жеткізу, адресатқа прагматикалық тұрғыдан әсер ету, адресатты
белгілі бір іс-әрекет жасауға ... ... ... ... лексикалық қолданыстағы жалпы әдеби тіл нормаларына сай
келмейтін ауытқуларды атап ... ... өз ... жұмсамау. Бұл көбінесе сөздің дербес лексикалық
мағынасын дұрыс түсінбеушіліктен туады.
- Көне ... мен ... ... ... ... ... жете ... орынсыз жұмсайды.
- Кейде дағдылы сөздердің де ... ... ... қолданып
жатады.
- Тұрақты тіркестердің немесе мақал-мәтелдердің құрамындағы ... ... ... [52; 214-бет].
Жарнаманың ең маңызды бөлшегі – мәтін. Әрине мәтінмен қатар ... ... ... де ... ... ... ... ақпаратты
жеткізетін – мәтін. Мәтін құрылымы ұтымды ... ... ғана ... ... ... ... композициясы келесі блоктардан тұрады:
Ұран (немесе слоган) – тақырыпша, афоризм, қысқаша ұран;
Түйін – жарнамалық ақпараттың негізгі идеясы;
Ақпараттық блок – ... ... ... тұжырым;
Қорытынды бөлім;
Қосымша ақпарат (анықтамалық мәліметтер) – мекен-жай, байланыс
телефондар, тағы ... ... ... оқырман назарын аудару, одан әрі қарай
оқырманды ақпараттандыру – басты мақсат.
Ұран немесе слоган – ... ... ... ... мәтіннің
алғашқы жолдары. Қабылдаушының назарын аудару, барынша әсер қалдыру. Сәтті
шыққан ... ұран ... ... есте тез ... Ұран ... болу ... Қысқаша өлең жолдарынан да тұруы мүмкін.
Ұран құрудағы әдіс - тәсілдер:
Цитация мен аллюзияны қолдану.
Цитация дегеніміз – әннен, ... ... ... шығарманың
әйгілі жолдарын келтіру. Ал аллюзия дегеніміз – ... ... ... ... ... ... ... – жарнама берушінің ыңғайына қарай,
белгілі қанатты сөздерге аздаған өзгеріс енгізу.
Метафораны қолдану.
Қайталау. Қайталаудың бірнеше түрі бар: хиазм, тоғыспа, ... ... ... сөз), афоризм (Сәтті табылған ... ... ... ... ... ... ұран тілдік тұрғыдан алғанда дұрыс болуы міндетті емес.
Мәселен: «Кто не ... тот ... ... осы ... ... ... ... орыс тіліне, қазақ тіліне немесе керісінше аударғанда
қиындық туындап жатады. Мәселен: «Just Do It» , ... не ... ... ... ... тілге икемдеп, аударған жөн. Мәселен, ... Are ... ... ... тіліндегі ұранды «Бриллианты не
тускнеют» деп ... ... ... өзге ... ... тіліне
аударылғанда жүйесіздікке, сауатсыздыққа ұшырап ... ... ... ... қазақ ұғымына кереғар мәтіндер бүгінгі жарнама
кеңістігінде ... ... - ... ... астында немесе үстінде орналасады.
Сондай-ақ, жарнамалық хабарландырудын басты мәтінінде де ... ... көп ... тек ... мен ... ғана оқиды. Және олар
қарапайым мәтінге қарағанда ерекшеленіп ... ... ... көп ... алуы ... ... ... сөзі көбірек әрі
беретін ақпараты да ауқымды.
Негізгі мәтінде ақпарат толығырақ беріледі. Тауардың өтуі, ұйымның
танымал болуы негізгі ... ... ... Ақпараттық жарнамаға
қойылатын басты талап – белгілі мен белгісіздің үйлесуі. Мамандар индукция
тәсілін қолдануды ... яғни ... ... жаңа ... ... ... өтіп ... Негізгі мәтін тақырып пен тақырыпшаға қарағанда
майда қаріппен теріледі. Мәтін жарнамаланып отырған тауардан алыстамауы
және ... ... ... ... ... мәтін мақсатты аудиторияға арналғанмен, мәтін бір адамға ғана
арналғандай жазылуы тиіс. Тексеріп алу үшін ... ... оқып ... ... ... ... ұран мен ... мәтіннің
оқырманға қалдырған жағымды әсерін бекіте түсу, тұтынушыны сатып ... үшін ... ... ... мен ... ... білу
мақсатында Алматы қаласы Тілдерді дамыту басқармасының маманы Сайлау
Сартайұлына ... ... ... ... ... ... ете ... жеткізді. «Алматыжарнама» мемлекеттік коммуналдық
кәсіпорнынының бас менеджері Қожақов Болат Егінбайұлы: «Әлемдік брэндтер
мұхиттың арғы ... асып ... ... ... ... ағылшын
тілінде құрылады және оның өзі орыс ... ... ... ... көрсеткендей көптеген ... ... ... ... сай ... ... брэндтермен жұмыс жасайтын жарнама
агенттіктерінің өзі елімізге келетін жарнамада аталуы да, ... ... ... жағынан да қазақ ұлтының ерекшеліктері ескерілмейтінін
айтады. Мәселен, ... ... ... ... Лада ... себебі, батыс елдерінде жигули сөзі «жигало» ... ... ... ... үшін деп жасалмайтыны анық, жалпы ТМД елдері деп
қарастырады. LG ... «Lifes good» ... - ... ... ... қарапайым, орыс тілі бай, алайда қазақ тілі одан да көркем де бай ... ... ... ... ... ... ... орыс
тіліндегі жарнамасы «Лучше в квадрате» делініп ... ... ... ... ... бейнесінде және екі есе жақсы ... ... Осы ... қазақ тіліне «төртбұрышта» деп ... ... ... ... сәйкес қазақ тіліндегі нұсқасы болса
болғаны деген немқұрайлылықпен ... ... ... ... салған.
Осындай жарнамаларға көптеп мысалдар келтіруге болады»,- дейді. ... ... жыл ... етіп келе ... маман пікірі біраз ойға
жетеледі. Расында баспасөздегі, теле-радио немесе сыртқы жарнама мәтіні мен
кескіні ... ... ... ... жатады.
14 PR-мақала мәтіні мен PR-мәтіннің жанры
PR (public relations) – тұтынушыға, қоғам мүшесіне ба,ытталған
өзара ... ... ... PR ... мақсатты көздейді: жағымды
имидж қалыптастыру, бар имиджді көтеру, қарсы жарнама ... ... ... ... Бұл ... ... ... жатады.
PR-дың негізгі мақсаты:
✓ өндірісте болатын дағдарысты алдын-ала болжап отыру;
✓ өз бәсекелестерінің тауар өндіру, қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... зерттеу;
✓ фирма, кәсіпорын өндіретін тауардың, ... ... ... ... ... стилін қалыптастыру;
✓ халық арасында қандай да бір пікір қалыптастыру (жағымсыз ... ... ... ... – бұл қағаз бетіндегі белгілер ғана емес,
бұл үлкен жоба деуге болады. PR-мәтіннің нақты ... ... ... ... ... ... ұйымның бірінші өкілінің аузымен айтылады. ... ... ... ... ... өмірбаян, бэкграундер
түрінде жазылуы мүмкін. Аталғандардың ішіндегі ең тиімдісі әрі аудиторияға
қызықтысы – ... ... ... PR яғни ... ... ... ... мүмкін емес. Әсіресе басқару, ұйымдастыру, қоғаммен тікелей байланыс
жасау салаларының ... үшін оның ... зор. ... ... ... ... қол ... алмай
басқару қызметін жүргізу мүмкін ... Ал ... пен ... ... ... бұл проблема өткірлене түседі. Себебі халық арасынан ... ... сол ... тығыз байланыс орнатпай ешбір табысқа ... ... ... PR шын ... ... ... ... Онда белгілі бір мақсатқа қол жеткізу үшін жүзеге асырылуы ... ұзақ ... ... ... да бір ұйымның немесе жеке
тұлғаның мүддесін көздейтін ақпараттық басымдықтар айқындалады. Сөйтіп PR
басқару ... ... ... айналады. Осы жұртшылықпен байланысты
жүзеге асырушы ақпарат көздерінің бірі – ... ... ... ... прагматикалық ұстанымына, көтеретін тақырыбына,
қамтылатын деректердің ... ... ... ... ... ... сондай-ақ қоғам өміріндегі жалпы ... т.б. ... ... ... олардан кейін, яки жариялану
уақытына сәйкес позитив және негатив бағыттағы PR ... деп ... ... ... ... саналатын саяси сайлаулар науқаны кезінде
электораттың басым бөлігін өз ... ... ... ... ... ... өкілдерінің осындай PR мәтіндерді БАҚ-
тың барлық түрлері бойынша «қарша борататыны» жасырын емес. ... ... ... ... ... тиіс ... ... өзі
мұндайда жұрт назарына ашық ұсынылатыны жалпы ... ... ... ... ... PR-мәтіндер аудиторияның назарын көбірек
аударатындықтан басылымдар да ондай ... ... ... ... ... Яғни ... мәнді PR-мәтінді көбейткен сайын газет таралымы
да, соған сәйкес танымалдығы да арта түседі.
Қазіргі газеттердегі негатив мәндегі ... өзін ... ... ... ... ... этиканы ескермейтін және 2) мақала
кейіпкеріне ашық ... ... ... ... ережелерін сақтай
отырып жазылатын, жағымсыз теріс пікірлерін ашық түрде емес, бейтарап
формада беретін мәтіндер деп ... ... ...... ... емес, белгілі бір ... ... ... ... арттыру, қызығушылықты тудыру.
PR-дың негізгі түрлері:
1. Коммерциялық немесе қаржылық PR (нысаны - ... ... ... ... ... PR (әсіресе сайлау науқанында қолданылады);
3. Халықаралық PR (ел мен ел ... ... ... ... ... ... дипломаттары осы қызметті атқарып
келеді).
Ғаламтор беттерінде PR-ды ... ... ... Қара PR – ... ... тарату арқылы, белгілі бір ұйымға, ... жағу ... ... ... Сары PR – ... тіл ... сөз айту ... хабарлама жасау,
расизм сынды түрлерін қолдау арқылы жүзеге асады.
3. Сұр PR – қара ... ... ... ... ... ... ... алыстан орағытып айтылады.
4. Ақ PR – қара пиарға кереғар, ашық ... ... ... ... ... PR-лау – баспасөз арқылы өзін-өзі таныту, көп жағдайда
жасырын ... ... ... PR – ... ... фашистік насихат түріне ұқсас.
7. Жасыл PR – әлеуметтік жауапкершілікпен айналысады.
Енді бірі PR-ды келесі түрлерге бөледі:
Бірінші басшының PR-ы – ұйым ... ... ... ... қамтамасыз ету;
Компания PR-ы – ұйымның жағымды ... ... ... ... PR-ы – ... ... түрінің танымалдылығын арттырып, жылжыту.
PR-мәтін түрлі тәсілдермен таралуы мүмкін:
1. Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы;
2. Direct-mail, яғни электронды поштаға жіберу арқылы;
3. Face-to-face, яғни ... ... ... ... ... имиджды қалыптастыру және қолдау;
2. Ақпараттандыру, яғни белгілі бір оқиғаға байланысты ақпарат тарату;
3. Сендіру, яғни бірінші ... яки ... ... ... нығайту;
4. Деректі фукнция, коммуникативті байланысты қолдау, мәселен, құттықтау;
5. Эстетикалық функция, көркемдік әсер қалыптастыру;
6. Атаулы функция, ... ... ... дайындығына қарай:
а) базисті (пресс-релиз, бэкграундер, дерек-парақша, өмірбаян, сұрақ-жауап
парағы, байлайнер, құттықтау, БАҚ-қа ... ... ... ... ... сұхбат, кейс-тарих, пресс-кит, ... ... ... ... ... шектес (резюме, слоган, пресс-ревю).
Жанрына қарай:
а) жедел ақпараттық жанр (пресс-релиз, шақыру);
ә) ... жанр ... ... ... имиджді
сұхбат);
б) деректі жанр (дерек-парақша, өмірбаян);
в) ... жанр ... ... хабарлама, имиджді мақала, кейс-
тарих);
г) бейнелі-ақпараттық жанр (байлайнер, құттықтау, хат).
PR-мәтінге ... ... ... ... ... ... имиджді мақала немесе сұхбат, сұрақ-жауап
парағы, бұқаралық ақпарат ... ... ... парақша,
өмірбаян, буклет, түйіндеме, пресс-ревю, құттықтау, жылдық есеп, әлеуметтік
есеп жатады.
Баспасөз беттерінде жиі кездесетіні – имиджді мақала немесе ... Оның өзі ... және ... ... ... ... мақала
ұйымның мерейтой қарсаңында, нарыққа жаңа тауар шыққанда ... ... ... ... ... сұхбат ұйымның бірінші басшысымен
сұрақ-жауап түрінде жазылады. Сұхбат тұсында басшының ... ... ... ... ... ... басшының қолтаңбасымен де
шығуы мүмкін.
Имиджді мақала, сұхбаттан кейін жиі ...... ... есеп. Өмірбаянда аты-жөнінен басталып, ата-анасы, туып өскен ортасы,
білім алған ордасы, қызмет сатысы, тұрмыстық ... ... ... ... ... очерк жанрында жазылады. Журналистің
шеберлігіне байланысты.
Жылдық есептің қаржылық және ... емес ... ... Оның ... ... аудиторияға бағытталады. Қазақ басылымдарының ішінен
халықаралық республикалық «Қазақстан-Zaman» газетінде ... ... ... жылдық есептері жарияланып тұрады.
Басылымдық жарнамалардың плакаттық, ... ... ... ... ... қағаз (вкладыш), жаднама
(памятки), жарнамалық үндеу, тауарларға жапсыратын ... ... ... ... ... ... ... және басқа да түрлері болады.
Осы жарнамалық жанрлардың ішіндегі ең бастысы газет-журнал беттеріндегі
жарнамалар ... дау ... ... ...... назарын қандай да бір тауар
немесе көрініс арқылы ... ... ... ... бұл түрі ... ... ... арқылы беріледі. Плакаттар, әдетте, ... оқу ... ... ... ... Плакатта
жазылған жарнаманың мәтіні жоғарыда айтқанымыздай әрі қысқа, әрі түсінікті,
есте жылдам сақтауға ыңғайлы құрылуы тиіс, әрі оған ... ... ... ... белгілерімен астасып жатуы керек.
2. Афиша – жарнамалық ... ... ең ... жанр. Афишада
негізінен театрлар мен кинотеатрларда өтетін ... ... ... ... ... ... Каталог – бұл жүйелі түрде реттелінген заттың, ... ... Олар ... тәртіппен орналастырылады, іздеп табуға
жеңіл болу жағы қарастырылады.
4. Проспект – каталогқа ұқсас жарнама, ... ... ... ... қоса ... ... түрі мен оны ... қолдану
тәсілдері сипатталады.
5. Жарнамалық кітапшада нақты тауар ... ... ... ... оны ... ... де ... Альбомда тауардың безендірілген суреті, ... фото ... және ... ... ... беттер – көбіне кітап, ... ... ... Жарнаманың бұл ... ... ... ... ... ... ... тұрмыстық, тұтыну
заттарын жарнамалайды.
7. Жарнамалық үндеулер бейнеленген және ... ... ... жарнамаларда тауардың бағасы, этикеткасы, белгісі
көрсетіледі.
8. Жазба ...... ... ... мен ... аты ... ... салмағы көрсетілетін шағын ғана жазба қағаз немесе
жапсырма.
9. Этикетка – ... ... ... Бұл ... ... ... тауардың белгісі кескінделеді. Этикетка барлық
тауарларға жапсырылады, ... ол ... ... ... ... тұруы тиіс.
10. Баға көрсеткіш – тауар бағасының анықтамасы[53; 215-бет].
Осы ... ... ... мен жанр ... байланыс бар ма деген заңды
сұрақ туындауы мүмкін. Бүгінде тәжірибе көрсетіп отырғандай, жарнама мен
газет, радио, ... ... ... байланысты болып отыр. Себебі,
тұтынушыларға көбірек ықпал жасайтын газет-журналдың жарнамалық жанрлық
шеңбері өте кең. ... ... ... ... ... ... ... бастап, корреспонденция, мақала, очерк
сияқты жанрларға дейін ... ... ... ете ... Тек ... емес, PR-мақала да түрлі жанрда ... ... ... тілді
суреттемелерді, шағын әңгімелерді жарнама, PR-мақала ретінде ... ... ... көпшілікке ең көп тараған әрі ...... ... ... ... ... жедел хабар береді,
оқырман пікірі ... жаңа ... ... ... Осы ... ... тікелей көпшілікке әсер ету мүмкіндігін ескере отырып, оның
екінші тәсілінің мазмұнын күшейтіңкіреп, ... ... ... ... күш ... ... баспасөз бетінде ақылы түрде жарияланатын
белгілі бір ұйым, фирма, тауар, қызмет түрі туралы ақпарат.
Жарнамалық заметка – ... ... ... ең көп ... Таза ... ... ... Кім? Не? Қайда? Қашан? деген сұрақтарға
жауап алады. Жарнамалық хабарландыру қатарындағы бұл жанр ... ... де ... Жарнамалық заметкадан оқырман қай жерде ... ... қай зат ... ... қай ... болатынынан хабардар
болып отырады. Жарнамалық заметкада сауда ... мен ... ... ... ... ... ... беріледі. Сонымен қатар олардың
жетістіктері ерекшеленіп, ... ... ... ... ... ... жөнінде қысқаша ақпар беріледі. Жарнамалық заметканың
тақырыпшасы болады.
Жарнамалық сұхбат – сөз болып отырған объект (зат, ... ... ... ... ... ... ... нанымдылығына деген
оқырман сенімін арттыра түсетін жанр. Өйткені, мұндай ... ... ... саланы жақсы білетін адамға тұтынушы – оқырмандар ... ... ... ... жауап қайтарылады.
Жарнамалық сұхбат – насихаттың ең ұтымды, нанымды ... ... ... ... ... келеді де, жарнамалық ақпаратты сұхбат алушының сұрағынан,
сұхбат берушінің жауабынан аңғаруға болады.
Есеп жанры да баспасөзде ... ... жиі ... ... ... ... ... түрлі оқиғалар (көрме, аукцион,
т.б.) туралы есеп ... ... қана ... көбінесе жарнамалып
отырған заттар, бұйымдар туралы пікір қалыптастырылады. Жарнамалық есепте
оқиғаға қатысушы ресми адамдар мен мамандардың, ... ... ... ерекше орын беріледі. Жарнамалық есеп – белгілі бір
оқиға жайында егжей-тегжейлі хабарлайды, ... ... ... сол ... жарнамалық тауарға аудартады.
Жарнамалық репортаж қызмет түрлері мен ... ... ең бір ... ... жанр ... ... ... материал арқылы коммерция саласындағы әртүрлі оқиғалар туралы
журналист немесе оған қатысушы адам ... ... ... ... Бұл
жерде фоторепортаждың орны зор. Жарнамалық репортаждың негізгі мақсаты –
оқырмандарға іскерлік, ... ... ... маңызды, қызықты
жайларды дер кезінде, көркем түрде, көзбен ... әсер ... ... ... қабылдауы арқылы оқырманға жетеді. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... емес, сол тауарды тұтынушы
ретінде аудиторияға жеткізуі тиіс.
Жарнамалық рецензияның кәдімгі рецензиядан айырмашылығы ... ... ... отырған объектіге (кітап, қойылым, кино,
концерт, көрме) жан жақты шолу жасалады. Кәдімгі рецензияда ... ...... мен ... ... жарнамалық рецензияда
тек артықшылықтары ғана ... ... ... тағы ... ол объектіге баға бере ... ... ... ұсыныс
жасайды. Рецензия кітапты сатып алып, оқуға, қойылым немесе киноға баруға
шақырады.
Жарнамалық мақала жанрындағы материалдар ... ... ... ... әңгімеленеді. Жарнамалық мақалада
талдау жасалады, егжей-тегжейлі суреттеледі. Мақала – ... ... ... ... зерттеу. Жарнамалық мақаланың жанрлық ерекшелігі
– онда сараптамалық, ақпараттық және публицистикалық ... ... ... шолу ... ... бір ... ... жайында ақпарат қана
берілуі мүмкін. Негізгі мақсат – тұтынушыға жағымды әсер ... ... өзі ... ... ... ... ... өзінің болашақтағы жоспарымен бөлісіп, қайырымдылық шаралары туралы
оқырманды хабардар ете ... ... ... ... ... ақпарат көбінесе жарнамалық мақала түрінде шығады. Нарыққа шыққан
жаңа тауар немесе ұйым өзін тұтынушыға ... үшін ... ... ... баспасөз бетінде өте сирек ... ... түрі ... ... ... ... ... объектінің мақсат-мүддесіне орай негіздейді. Корреспонденцияда
жарнама жасаушы объектінің фактілері хабарланып, осы фактілерге ... ... ... ... ... ... ... ерекше әсер етеді.
Жарнама мақсатында ... ... ... ... түрі қолданады.
Ол – ақпараттық (сұхбат, ... ... ... сараптамалық
(корреспонденция, мақала, шолу, рецензия, комментарий) және публицистикалық
(очерк, суреттеме). Соңғысы ... PR ... ... жарнамаларда
қолданылады.
Жарнамалық очеркте жарнамаланып отырған объект ... ... ... Онда ... мен ... ... нақты факты мен өмірде болған оқиға көрсетіледі. Жарнамалық очерк
тұтынушының ақыл-есіне ғана ... ... оның ... ... ... ... Тұтынушы оқырман суреттелген дүниені түсініп қана ... ... оны ... ... ... – арнайы маманның белгілі бір тауар немесе қызмет
жөнінде ақыл, кеңес беруі.
Жарнамалық әңгіме – ... ... пен ... ... құрылады.
Баяндалып отырған оқиға жарнамаланған объектпен ... болу ... ... ... ... әлемінің негізгі үш қатысушысы бар. Олар: ... ... ... және ... ... ... ... ақпарат
құралдары кеңістік алаңдарын, уақытын ... ... ... ... ... бетін саудаға салып, қомақты ақша алғанымен, жарнама мәтіні ... ... ... бас ... ... ... жарнаманың екі түрі болады:
1. Айдарлы жарнама
2. Модульді жарнама
Басылым бетінде кездесетін жарнаманың 20 пайызы ... ... да, ... ... ... ... ... қаржының 30 пайызы айдарлы жарнама, 70 пайызы
модульді жарнамадан түседі[54; 30-бет].
Айдарлы ... ... ... ... ... Ал модульді
жарнама газет соңында орналастырылады. Оқырманға да өзіне керек ақпаратын
айдарына қарай тауып алады. Ал ... ... ... ... оны ... орналастыра салады. Оның мәтінін тексеріп, түзетіп жатпайды. Қазақ
тілді басылымдарда көбіне модульді жарнама жарияланады.
Жарнаманың тағы бір түрі – ... ... ... ... ... жарнама парақшалары. Ұйымдардың қызметін, тауарын жарнамалаудың
тиімді әрі ерекше ... ... ... ... ... 10 мың ... ... таралымына қоспаса да болады. Ұйым, компанияның қалауы
бойынша белгілі бір ... ... ... ... бір ... ... ... барлық таралыммен таралуы мүмкін.
Батыс елдерінде жарнама мәселесімен тек басылым редакциясы ғана емес,
сонымен қатар қаржы ... ... ... ... ... ... ... сынды бөлімдер де атсалысады.
Газет – журналдардың экономикалық жағдайын ... ... ... ... нәрсе – жарнама. Өтірік емес, «жарнама» сөзінен де,
өзінен де қазақ басылымдары бастапқыдан-ақ ... ... ... ... ... ... ... екенін дәлелдеп отыр. Сондықтан болар
«Қазақстан-Zaman», «Жас ... және ... ... ... арнайы беттер пайда бола бастады. Осыған қарап-ақ бұл ... алда ... ... болады. Ал бізде болса бұл тұрғыда ... ... ... жинақталған тәжірибелер жоқтың ... ... ... ... 60-80 пайызы жарнамадан түседі
екен. Бұл елде 61,4 миллион ... ... ... ... 1730 ... пайызы, сондай-ақ жалпы тиражы 55 миллион болатын 757 жексенбілік газет
жарнама берушілерге белсенді қызмет көрсетеді[55].
Жарнама, PR-материалдары ... ... ... де ... ... ... орын алуда. Алғаш батыс үлгісіндегі жарнамалар бұрынғы
одақ көлеміндегі ... ... ... и жизнь» газетінде шыға
бастады. Бірте-бірте хабарламалар басқа газеттерде де жарияланып тұрды.
Одан соң ... ... өз ... ... ... және
жарнама бөлімін құрып, жарнама материалдарға газеттің екі бетін арнады. Көп
ұзамай бұл іс ... ... де ... ... ... тілінде
шыққан тәуелсіз басылым «Аруана» газеті болатын. Ол өзінің ... ... ... жарнамаға үлкен орын бөлді. Мәселен, ... ... ... ... ... ... болды:
«Сатамыз – «Алатау» қонақ үйінің маңайындағы пәтер, телефон ... ...... бір ... ... 44-41-33. Жұмыс іздеймін – 15 жыл
еңбек стажы бар, тәжірибелі бухгалтер»[56; 88-бет].
Қазір біздің республикадағы ... ... ішкі ... себептерге байланысты өздеріндегі жарнамаларға айрықша назар
аударуға мәжбүр болып отыр. ... ... ... ... ... ... ... Баспасөздегі жарнаманың рөлі мен мәнін
түсіну қажет болуда. ... осы ... ... ... ... тәрбиелеу ісіндегі жарнаманың алатын орнын, мән-
мағынасын айқындауға толық қол жеткізуге болады.
Қазір республикамызда шығатын газеттердің ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Кейбір редакциялар жарнамалық қосымшалар, апталықтар
шығаратын болды. Әрине, ... ... ... әлі аз, бұл ... ... жете ... жоқ, теориялық тұжырымдар, әдістемелік нұсқаулар жоқтың
қасы. Қазіргі жарнама материалдардың газет бетіндегі көріністері, ... мен ... ... ... ... тілі мен ... ... жанрлық жағынан кедей екенін аңғарамыз. Сырт ... мен ... ... ... ... ... ешқандай ортақ белгі
жоқ сияқты. Алайда, баспасөз зерттеушілері бұл кезде ... мен ... тым ... ... бекер айтып жүрген жоқ.
2009 жылдың 27 тамызында «Нұр-Астана» газетінде «Ноу-Хау» айдарымен
«Мұсылмандарға арналған телефон» тақырыбында ... ... ... «LG
Electronic» компаниясы Рамазан айында мұсылмандарға арнап ұялы ... ... ... ... деп келетін бір қарағанда ақпарат ретінде
берілген материалдың астарында жарнама, ... ... ... әлемінің
алдында көтеру мақсатында шығарылған PR материал екенін байқаймыз.
2009 жылдың 9 шілдеде «Астана ... ... ... ... ... атты материал «Стиль» айдарымен жарық ... ... да ... жай ғана ... ... ... ... қарасаң PR-материалы екенін ... қиын ... ... ... Жадыра Сахиеваның «Jado» сән үйі туралы ақпаратқа
көбірек ... Дәл осы ... ... «Сарыарқада сәукеле сәнге
айналды»[59] атты мақалада «Нұр-Әсем» сән ... бас ... ... ... арқылы, яғни сұраққа жауап ала отырып «Нұр-Әсем» сән
үйінің артықшылықтарын, жақсы тұстарын ... ... ... ... ... ... ... беріліп, астарланып жеткізілсе, келесі
материалда ... ... ... таза ... екені көрініп, көзге ұрып тұр.
16-шілдеде «Жиһанкез» айдарымен «Туристің іздегені – ... пен ... атты ... ... ... ... директоры Жанна Болатқызының сұхбаты жарияланған.
"Алматы ақшамы" газетінің осы жылғы 82-санында "Жөн екен" ... ... ... ... ... тыс қалмасын десеңіз..."[61] атты
мақалаға назар аударып көрелік. Ресми ақпараттың тілінен гөрі ... тілі ... ... әрі ... ... ... ... тартып тұрам"
деген мақалмен бастап, бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... айта ... "Кар-Тел" жауапкершілігі шектеулі
серіктестігіне қарасты ... ... жаңа ... ... тоқталады.
Орыс баспасөзіне қарағанда қазақ ... ... ... әлі де жетілдіре түсуді қажет етеді, әлі де қарабайыр тілмен, тым
қарапайым тілмен беруге ... ... ... ... ... ... оның жарнама екенін аңғармауы ... ... ... абзал. Жарнама екенін түсінген жағдайда да ... ... ... ... ... керек.
Кейбір орыс тілді басылымдарда «Жігіт әйелдер тарапынан жоғары ақы
төленетін жұмыс іздейді» (Парень ищет ... ... у ... ... қаптап кетті. Ұлттық әдебімізді аяққа басқан жарнамаларға,
жалаңаш ... ... ... ... ... құралдарын бүгінгі
отандық ақпарат кеңістігінен табу онша қиын емес. Қазақ тілді басылымдар
арасында ондай жағдай жоқ ... ... ... ...... аукцион туралы
хабарландырулар және әлеуметтік-мәдени мазмұндағы хабарландырулар, оқырман
оны жарнама ретінде емес, ақпарат көзі ... ... ... ... ... ... яғни ... емес құралдары ... ... бояу және т.б.) ... ... кездеседі.
Жарнама психологиясын, әсерін зерттеушілердің пікірінше, тұтынушы:
1) Жарнаманы мүлдем байқамайды;
2) Жарнаманы байқайды, бірақ оқымайды;
3) Жарнаманы тез көз жүгіртіп ... ... ... ... ... Жарнама туралы өзінің таныстарына айтады;
6) Жарнамадағы затты сатып алуды ойластырады;
7) Жарнамадағы затты сатып алады [62; 37-бет].
Жарнама мәтінін бірнеше рет ... ... ... әсер ... назарын аударуы жағынан тиімді тәсілдерінің бірі болып саналады.
Жарнаманың басты ерекшелігі – оның ... ... жасы ... көзқарастары әр басқа, әлеуметтік жағдайы ... ... ... ... ... өз ұсынысын көп көлемдегі адресатқа
арнайды, демек, жарнама коммуникациясының бір түрі ... ... ... ... бар деп ... ... ... жарнама
бір адамның екінші адамға жасаған ұсынысы ... ... Осы ... ... ... бір адамға, бір адресатқа арналады.
Жарнама мен PR-материалдары – ұлттық мәдениеттің ... ... Ал ... ... ... ... ... сақталуына
тікелей қатысты. Жарнама мәтіні ұлт тілімен, ұлттық мәдениетпен байланысты
қалыптасатын жағдайда ғана өзінің негізгі мақсатын атқара алады.
Бүгінде ... жаңа ... мен жаңа ... күн санап
артуда. Олардың көркемдік сапасы әрқалай болғанымен, бәріне ортақ бір
кемшілік – ... тілі ... ... ... Жарнама берушілер
жарнама мәтінінде әрдайым ... ... ... сөз ... ... ... орыс ... дайындалады да, қазақ тіліне
аударылады. Ал шын мәнінде керісінше ... тиіс емес пе? ... тіл ... тілі болғандықтан, жарнама алдымен қазақ тілінде әзірленуі керек.
Қазақстандағы жарнама берушілер ... бар ма? Бар» ... ... ... кейіпте қазақша аудармалар жасайды да, қазақ тілінің мағына-
мазмұнына, құнарына мән ... ... орыс ... ... сол ... қалай жазылса, үтір нүктесіне дейін қалдырмай, қазақ
тіліне де ... ... жазу ... ... аудармаларын оқығанда,
көргенде, естігенде – не оқып, не түсінгеніңді ұқпай ... ... ... ... ... ... құрылған тіркестер өзара
байланыспай, қиыспай, нақтылы ұғым бере алмай, ... ... ... болу үшін ... ... ... ... Оптом и в
розницу» - «Құрылыс заттары. Көтерме және бөлшек». Бұл ... ... ... ... ой – құрылыс заттарының көтерме және
бөлшек бағамен ... емес пе? Яғни бұл ... ... ... сөзді
керек етіп тұр. Демек, «Құрылыс заттары. Көтерме және бөлшек бағамен» десе,
сөйлем түсінікті болар еді.
Немесе калька ... ... тағы бір ... «Ген ... ... ... жарнаманың қазақша нұсқасы «Жеңімпаз гені әр» деп аударылып
берілген. Жарнама берушінің не айтқысы келіп, қандай ой жеткізгісі ... ... мән беру ... жоқ.
«Магазин продуктов и промышленных товаров» - «Азық-түлік және
өнеркәсіп ... ... ... ... ... деген сөзге «-ның»
жалғауын қоссақ, сөйлем түсінікті, мәтін сауатты құрылған болар еді. Яғни,
«Азық-түлік және ... ... ... сөздердің, терминдердің аудармасы бола тұра, ... ... ... «Ремонт автомобилей» - «Автомобильдер жөндеу». Автомобиль –
адам немесе жүк таситын машина, яғни ... Неге ... ... ... кездері «Активная семья» - «Активті ... ... - ... ... ... ... - «Активті студент», «Активное
время» - ... ... ... слова» - «Активті сөздер» болып жазылып
жүр. «Актив» сөзінің ... ...... Ал ... ... ... орындарының құнды зат немесе қаржы дүниесі. Демек, мысалымыздағы
«активті» сөзі – «белсенді» ... ... ... тұр. Сондықтан
«белсенді отбасы», «белсенді қала», «белсенді ... ... ... ... болар еді.
Кейбір қазақ тіліндегі жарнамалар ... орыс ... ... ... ... ... ... тарифы» деген орыс
тіліндегі жарнама мәтіні «Ең тартымды тарифтер тізімі» деп аударылған. Орыс
тіліндегі мәтінде «тізім» деген сөз де, ... ... ой да жоқ. ... ... ... ... үшін ... самых привлекательных тарифов»
болуы керек емес пе?
«Белая техника» деген сөз бір ... ... ... ... ... ... техника» деп тұрғаны – тұрмыстық техника. «Ақмаржан
техника» деу, ... ... ... ... ... «маржан» -
тастың түрі, орысшасы – «коралл», демек, «ақмаржан» - «белый коралл». Бұл
жерде ... ... ... ... түсі ғана ... оның
қолданыстағы қолайлылығы да мағыналық сипат ... ... ... кто ищет!» деген сөз «Кім іздесе, солардың ... ... кто ... - «Кім ... ... бәріне!» деп аударылып ... ... ... ... ... ... ... ой
айқындалар еді. «Кулинария жалға беріледі» ... ... ... кез ... сөздікте «аспаздық, аспазхана» деп аударылған.
Қазақ жарнамаларында шетелдік жарнамалардан көшіріп алу, ... ... ... ... ... ... түрде өзгертілген.
Мұндай жағдай қазақ жарнамаларының тиімділігін, өзгелерге әсер ... ... «іші – ... ... - ... сәтті аудармалар да бар. Мысалы,
«Еселеп артар кірісің, үнемді болса әр ... - ... ... ... ... ... ... за коня!» - «Астыңдағы атыңды алты ... ... ... ... ... ... қазақша жарнама тілін қалыптастырып, оның ұлттық ... ... ... белсене кірісетін кез жетті. Бұл ... ... ... редакциялары қатаң бақылау жасап, жарнаманың мәтіні ... ... ... ... нұр ... нұр ... еді.
Көптеген қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдарының құрылтайшылары
ретінде коммерциялық ұйымдар, саяси ... ... емес ... ... шыға ... Сол ... де кейбір басылым
беттеріндегі PR ... ... ... ... ... ... кезігеді.
Қазақ тілді және орыс тілді басылымдар бетіндегі жарнама мен PR
материалдарды салыстырып көрелік. Екіншісінде саны ... ... ... ... ... ... коммерциялық материал немесе пиар материал
деген белгі ... Ал ... ... ... баспасөзде ондай белгілерді көре
алмадық. Жарнама мен PR материалдар жарияланбайды деген сөз ... ... ... түстемейді. Сондықтан болар, PR ... ... ... ... ... ... ... өзіне тән тілі, стилі болады. Мәселен, «Егемен
Қазақстан» газетінде ... ...... ... ... кеші туралы жарнама жоқтың қасы. Себебі, стилі келмейді.
«Баспасөз – тілді пайдаланушыларды сауаттылыққа үйрететін, тілді
дұрыс, ... ... ... нұсқайтын қарымды сала», - десе, енді
бірде:«Бұл ... ... ... ... ... көріп жатқан
кітаптардың, ондаған ... ... ... ұрып ... етек алып бара ... ... - дейді ғалым Рәбиға
Сыздық[63].
Американдық зерттеуші Джонкарло Буззи: «Жарнамалық хабарлама белгілі
бір идеологияға қызмет ету арқылы ... мен ... ... ... дейді. XIX ғасырдың соңғы жылдарында өмір сүрген
француз ғалымы, әлеуметтік психология ғылымының өкілі Густав Ле Бон ... атты ... ... ... ... ете ... олар сезімге әсер ететін тілге аударылмаса»[65; 97-бет],- деп тілге
үлкен мән беру керектігін ... ... ... ... ... ... ... БАҚ-тан ерекшелендіретін айрықша белгілердің бірі – осы PR-
мәтіндерінің көптеп қолданылуы. Мұның өзі сөз ... ой ... ... қазіргі оқырман үшін ... ... ... ... ... газеттерінің кез келгенінен PR-
мәтінді кездестіруге болады, бірақ ... ... ... ... оң пікірлерге негізделгендігімен сипатталса, «Жас
Алаш», «Тасжарған» басылымдарындағы PR-материалдар сынап-мінеуге, объектіге
алынған PR-субъектінің кемшіліктерін баса ... ... ... ... ол ... ... ... көзқарастар қалыптастыруға
бағытталатындығы байқалады. Мұндай мәтіндерді «саяси ойында» теріс мақсатта
қолданылатын тәсіл деп ... жөн. ... ... теледидар
арқылы тарату үшін PR-субъекті эфирден көрсетіліп, ... ... ... ... ... Ал ... ... жазбаша формада
таралатын PR-ақпаратқа мұндай талаптар қойыла бермейді. Мұндағы ақпараттың
шынайылығы, растығы фотосурет арқылы ғана дәлелденуі мүмкін, ... бұл ... шарт ... Осы ... да ... ... үшін ең қолайлы БАҚ
түрі ретінде газеттердің ... ... ... ... ... ... PR-материалдарының тілі мен стилі
«Алматы ақшамы» газетінің «Жолдау және жұртшылық» айдарымен журналист
Берік ... ... ... ... атты ... ... үш жылдан бері Қазақстан халқының бағдарына айналған ... ... ... ... түсіндіру мақсатында Мәжіліс
депутаттары Т.Асанов, Е.Омаров сынды ел ... ... ... ... ... Медеу ауданына ат басын ... ... ... ... ... ... фабрикасы алғашқы өнімін алапат Ұлы Отан соғысы
жылдары, яғни 1942 жылы халыққа ... ... ... ... ... уақыт
ішінде тәтті де бал шырын кәмпиттерімен тек Қазақстанды ғана ... ... шет ел ... да ... ... етіп ... Мен ... болғанымда өздерін аристократ санайтын немістердің
«Рахаттың» кәмпиттеріне құмар екендігіне, тіпті ... ... ... ... - ... ... әкімі Махамбет Бейдали. – Әрине, бұл біз ... ... ... ... ... диверсификациялау,
жалпақ тілмен айтқанда, әртараптандыру мәселесін алдымызға міндет етіп
қойды. Міне, осы ... осы ... ... ... ... 2009 жылы
бұл мекеме ... ... ... 2 ... ... ... құйды.
Үкіметтен бір тиын да сұрамайтын кәсіпорында 3,5 мыңға жуық адам ... ... ... ... жүр. ... ... ... қаржы
дағдарысында да мұнда жұмыс орны қысқарған жоқ.
Әкім сөзінің ... ... 9 ... ... ... 2002 ... жоғары технологиялы құрал-жабдықтармен жабдықтала
бастаған. Қатардағы жұмысшылардың айлық жалақысы ... ... 40-45 мың ... ... Үш ... ... істейді. Нарықтағы
сұранысқа орай өнімнің көлемі күн ... ... ... ... ... ... 100-120 мың ... өнім шықса, мереке қарсаңында 200-250
мың тоннаға дейін тәтті кәмпиттер тұтынушы игілігіне жол тартады. Экспортқа
да едәуір ... ... ... шикізатты, атап айтқанда, астық өнімінің 100 пайызын,
шекердің 50 ... өз ... ... Бұрын кәсіпорын балансында 2
балабақша болған, қазір жоқ. Осы ... ... ... ... ... ... - дейді мекеменің кадр жөніндегі директоры Шолпан
Дәулетова ханым.
Жүздесу барысында осы ауданнан сайланған ... ... ... дидарласып, олардың әлеуметтік ... ... ... бүгінгі таңдағы дағдарысқа қарамастан, «Рахат» фабрикасының
тынымсыз ... ... ... ... ... ... ... салық
төлегенін, 3,5 мыңға жуық адамды жұмыспен қамтамасыз етіп отырғанын ... ... ... ... ... ... ... «Қала-қарбалас» бетінің «Ақшам ақпарат» айдарымен «Бас
жүлде – Ванкувердегі қысқы Олимпиадаға жолдама» атты ... ... ... «Эйр ... әуе ... офисінде «Эйр Астана» АҚ-ның
«Онлайн ... ... ... ... ... да, ... ... анықтау рәсімі өтті.
Дәлірек айтар болсақ, 2009 жылдың 1-қарашасы мен ... «Эйр ... әуе ... ... ... ... ... карточкалары арқылы ұшақ билеттеріне төлем жасап, ... кез ... ... бойынша сапар шеккен әрбір жолаушы акцияның
қатысушысы болды.
Жеңімпаздар PNR (Passenger Name Record) ... ... ... ... ... анықталды. Ұтысқа бес жүлде қойылды. Атап айтар
болсақ, Бас жүлде – 2010 жылы ... ... ... ... ... ... ... екінші жүлде – «Эйр Астана» әуе ... ... ... (ішкі және сыртқы) бизнес-класспен ұшуға мүмкіндік (бір
билет), үшінші ... – кез ... ... (ішкі және сыртқы) эконом-класспен
ұшуға (бір билет), төртінші жүлде – «Эйр Астана» әуе компаниясының ... ... бір ... және ... жүлде – ішкі рейске эконом-
класс бойынша ұшуға мүмкіндік (бір билет) береді»[67].
«Алматы ақшамы» газетінің №24-25 ... ... ... Рая ... ... ... 45 озат студент ие
болды» PR-мақаласы шықты.
«Қ.Сәтбаев атындағы Ұлттық ... ... ... ... ... ... шәкіртақыларын табыстау
рәсімі болып өтті. Бұл ретте әлемнің 18 ірі мемлекеттерінде ... ... ... ... аса ірі ... бағдарламалары бар. Солардың
бірі – «Шеврон» университеттермен бірге» атты ... Осы ... ... жаны құмар, білімді де зерек жастар жыл сайын ... ... ... ... оқу жылында озат 21 студенттің 9-ына толық (400 мың ... ... ... (200 мың ... ... шәкіртақы
тағайындалды. Биыл озаттар саны артып, олардың қатары 45-ке жетті.
«Шеврон» компаниясының Еуразиялық бизнес ... ... ... Дирек Магнес 45 студентке арнайы ... ... ... ... Озат студенттердің 37-сі толық, 8-і жартылай
шәкіртақы ... ... ... озат ... ... ... 16 ... 400 мың теңге қаржысын бөлді»[68].
Мақала тұсында «Шеврон» компаниясының ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті бизнес
жүргізетінін, студенттерге шәкіртақы тағайындай отырып жастарды ... ... ... жағымды имиджін қалыптастырады.
«Алматы ақшамының» №16 санында «Қала-қарбалас» бетінде журналист Рая
Ескендірдің ... ... ... әсер ... атты ... көрді.
«Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президент қоры ғимаратында «Шеврон»
компаниясы ... «Ұлт ... үшін ... атты ... ... ... Аталмыш шара аясында Алматы қаласының 15
медициналық мекемесі ең қажетті медициналық құрал-жабдықтарға қол ... ... ... сөз алған компанияның Қазақстандағы
өкілдігінің басшысы Замира Қанапиянова қаржы дағдарысына ... ... ... ... ... ... қызметкерлеріне қол ұшын беру ең
алдымен өздерінің алға ... ең ... ... бірі ... ... ерен ... үшін ... айта отырып, біздің сыйға
тартқан құрал-жабдықтарымыз сіздің ... ... ... ... ... - деді ... ... [69].
Жалпы «Шеврон» компаниясы Қазақстанда жұмыс істеген алғашқы күннен
бастап мемлекеттің экономикалық өсіп ... адам ... ... және орта ... ... ... тигізетін
бағдарламаларда баса назар аударып келеді және әрбір қадамын, әлеуметтің
жағдайын жақсартуға ... ... ... ... ... халыққа жеткізіп отыруды ұмытпайды.
«Айқын» газетінің 2010 жылдың 27-қаңтарында журналист Үмітжан Жапардың
«Әлеумет» айдарымен «5 мың жүрекке жәрдем керек» атты ... ... ... ... «Қазақстанда туа бітті жүрек ақауы ауруы бала өлімінің
негізгі себептерінің біріне айналып барады. Елімізде ... ... ... ... ақауымен дүниеге келсе, соның 10-15 пайызы ғана 1 жасқа ... ... [70] ... ... ... қоғамдық қоры, «Дара», «Аяла» қайырымдылық қорлары мен бизнес
өкілдері бірлесе отырып, А.Сызғанов ... ... ... орталығының
кордиохирургия бөлімшесіне құрал-жабдықтар сатып алып ... ... ... PR ... ... бар ... таза ... деуге
болады.
«Айқын апта» газетінің 2010 жылдың 28 қаңтарында «Саясат» бетінің
«Байқау» айдарымен «Нұр Отанның» «Нұр ... атты ... ... ... жарық көрген. Өзге басылымдардағы байқау ... ... ... міндеті, талабы, мекен-жайы мен байланыс
телефондары берілмеген. «27 ... «Нұр ... ... ... орынбасары Нұрлан Нығматулин «Нұр Медиа» холдингіне кіретін Астана
телеарнасына барды. ... ... ... «Нұр ... атты ... басталғандығын жария етті. Байқауға облыстардағы, аудандардағы,
яғни еліміздегі барлық бұқаралық ... ... ... ... қатыса алады. Негізгі шарт – партияның жұмысын
дұрыс түсініп, дарынды көрсете білу. Сайыс 18 ... ... ... 9-ы ... 9-ы орыс ... делінген. «Нұр отан» халықтық
демократиялық паритясының PR-материалы екенін сөзсіз. Қысқа ғана ақпарат
түрінде берілген.
«Айқын ... ... 15 ... ... ... «Жүректің көзі» бетінде
«Құрмет» айдарымен Халима Бұқарқызының «Қарт ... ... жол ... алады» атты мақала жарық көрді.
«Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы» Ұлы Отан соғысындағы
Жеңістің 65 ... ... ... ... мен ... тосын
сый тарту етпек. Мамыр айынан желтоқсан айының соңына ... ... ... ... ... ... ... пойыздардың
купе, плацкарт және жалпыға бірдей вагондарында тегін жүру ... ... Ал ... ... ТМД ... ... ... соғыс ардагерлері
республикалық бюджеттен бөлінген қаржының есебінен екі бағыт ... ... ... жүре ... ... ... ... ардагерлер пойыздардың
мейрамханаларында тегін тамақтана ала алатынын және алдын ала ... ... ... құны 30 ... теңгені құрағанын хабарлады
ұлттық компанияның вице-президенті Ермек Қизатов. ... ... ... те, ... ... ... көрсету үрдісін сақтап қалған
компаниялар ... ... ... ... ... компаниясын сол
санаулылардың сапына ... ... - деп ... PR - ... көздеп, бұқараға керекті ақпарат беретінін ескерсек, «Қазақстан
темір жолы» ... ... ... ... мен ... игі ... ... арқылы компанияға деген жағымды көзқарас қалыптастырады.
Тілі жатық, ақпарат жанрында берілген.
«Айқын апта» газетінің ... ... ... ... шағын ақпарат
түрінде бірнеше материал жарияланды. «Біркүндік жалақысын аударды» атты
материал:
«Жолаушылар ... ... ... ... ... ... ... сезінді. Бұл, әрине, табиғат апаты болса да, оның
зардабын жергілікті халық ... ... ... ... ел халық болып
көмектесіп жатқан тұста, ... да ... қала ... Ел ... ...... парызымыз. Сондықтан апатты аймаққа
біз де көмектесуді ұйғардық. Бір кісідей жұмылып, ... ... ... ... ... ... - ... «Жолаушылар тасымалы»
акционерлік қоғамының басқарма төрағасы Байдалы Нұртайұлы ... бұл ... ... ... ... ... ... жаны қиналғанда, апатты жағдай ... елді елең ... ... ... ... мен PR-мамандарының ішінде де оны өз
есебіне ... ... бар. ... ... ... ... ретінде бөлінген қаржы аз болмады. Акционерлік ... ... ... ... ... ... тағысын тағы. Барлық дерлік ұйымдардың қызметкерлері,
мамандары біркүндік жалақыларын ... ... ... жар ... ... бірді-екілі. «Атың шықпаса, жер өрте» қағидасын ұстанатындай.
№34 санында «Әлеумет» бетінің ... ... ... ... ... атты мақала жарияланды. Мақаладан «Бүркіт» отын-
энергетикалық компаниясына ... ... ... ... ... Жарас Нұрғазиев былтыр соғыс ардагерлері мен жалғызбасты
қамқорлыққа зәру қарттарға 200 тонна ... ... ... сонымен қатар
кеніштен дергілікті бюджетке де жап-жақсы салық қаражаты ... ... ... ... ... ... ... жылытылатын дәрігерлік
шаңырақтар мен мектептер осы кеніш арқылы ... ... ... үшін жылына 700 тоннаға дейін көмір алынады. Осылай «елде болса,
ерніңе тиеді» ... ... ... ... ... ... - дейді. Шағын ғана мақала да кәсіпкердің қарттарға жасаған
қамқорлығы мен шапағатын тілге тиек ... ... ... ... үшін жарияланатын PR-мақала түрі. Ақпарат түрінде берілген,
қарапайым тілмен баяндалған.
Осы басылымның 2010 ... №44 ... ... ... ... ... ... айдарымен журналист Мира Берікболованың «Тыным таппайтын
Тойбазаров» атты мақаласы жарық көрді. Өскемен ... ... ... ... ... бастығы Серік
Балтабайұлы Тойбазаровтың кәсіпкерлік жолындағы шыққан ... ... ... сөз ... ... егістік жері, мал сою цехы,
наубайханасы ел игілігіне қызмет етіп ... ... ... соңында
Тойбазаровтың отбасылық жағдайынан хабардар етеді. «Елбасының, ... ... қарт ... ... ... әлі де үлес ... «Дені саудың – жаны сау» деген халық даналығын ... әлі ... ... ... ... ... тебеді. Кәрі тарлан әзір сыр берер
емес»[75],-дейді журналист ... ... Жеке ... PR-ы ... ... ... «Защита элеваторы» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің бастығы Серік Балтабайұлы Тойбазаровдың ... ... ... ... ... жағдайы халықты қызықтыра
қоятыны шамалы. PR мәтіннің ... ... ... ... ... ... шақырып тұрады, алайда мақаланың өзі аса тартымды емес.
Кәсіпкердің жеке өмірі, кәсіпкерлік жолы ... ... ... Тойбазаровтың спортпен айналысатынын тілге тиек етіп, «кәрі тарлан
әзір сыр берер емес» деп сәтті аяқтаған.
2010 жылдың ... ... «Эйр ... компаниясының бірнеше
PR-мақаласы жарияланды. Бірі «Құлаққағыс» айдарымен шыққан ... ... жол ... ... «Бәрекелді!» айдарымен
жарияланған «Эйр ... ... ... атты ... ... да ...... Нәбижан. Дәурен жалпы «Эйр Астана» ... ... ... ... ... ол компанияның PR-
менеджері немесе баспасөз қызметкері деген болжам ... ... ... да әуе ... ақпарат беру орталығының
байланыс телефоны берілген. Біріншісінде енді билетті интернет арқылы сатып
алуға ... ... ... ... ... ... Қазақстан» газетінің 2010 жылдың 2-сәуірінде журналист
Венера Түгелбайдың ... ... ... ... ... ... көрген. Аталмыш материалда ENRC ... ... ... өнеркәсіп тақырыбына маманданушы қазақ тілді
журналистерге арналған шығармашылық ... ... және ... ... марапаттау салтанаты өткенін баян етеді. Заметка
түрінде берілген. Сол жақ ... ... ... ... Мемлекеттік сыйлық алғанда атақты ақынымыз Қадыр ... ... ... ... арын ... дегені бар еді». Бұл «Егемен
Қазақстан» акционерлік қоғамының президенті Сауытбек ... ... ... ... аузынан шыққан ақын сөзін қоса отырып,
материалға көрік қосып, материалды тартымды еткен[76].
Газетте тұрақты «Кітап көкжиегі» ... жаңа ... ... ... ... ... ара-тұра «Жан азығы» айдарымен жаңа кітаптардың
тұсауын кесіп ... ... ... Жүсіпбек Қорғасбектің «Жынды қайың»
атты кітабы, жазушы Тұрсынәлі Рыскелдиевтің «Кек» деп аталатын ... ... ... ... ... атты ... жинағы,
журналист, ақын Төреғали Тәшеновтің «Сырғалдақ» атты жыр жинағы, мүмкіндігі
шектеулі ақын Эльмира Омарбекованың ... ... ... атты ... ... 22 қаңтарында «Білгенге - маржан» айдарымен журналист
Елдос Өмірзақ пен Нұрсұлтан ... ...... ... ... жарық көрді. Орталық Азияның Еуразия қоры (ОАЕҚ), GSM ... KCell мен ... ... ... «Our ... ... ... қазақ ұлттық қолөнеріне қатысты ... ... ... ... ... ... өткендігі жайлы
ақпар береді[77]. Аталмыш мақалада ОАЕҚ, GSM Kazakhstan/KCell мен ... ... ... ... элементі, ал қазақ ұлттық
қолөнеріне қатысты өткізілген семинар-тренинг қазақ қолөнершілеріне қызықты
материал болуы мүмкін. Мақала ... бір ... ... ... ... №12 санында «Дәулет» бетінде «Қаржы-қаражат» айдарымен
журналист Диас ... ... банк - ... атты ... ... ... ... дағдарысы қос өкпеден қысқан қиын заманда ... ... ... ... да ... ... Әсіресе осы күнге
дейін ақшасын оңды-солды шашып ... ... ... ... ... ... Тіпті кейбір екінші деңгейлі ... ... ... ... заманда қарыздарынан құтылып, жаңаша серпіліспен алға
ұмтылған банктердің бірі – ... ... деп ... ... ... ... ... тұйыққа тірелсе де, халықтың қамын ойлап,
көп жеңілдіктер жасағанын, өткен жылы «Қарызды өтемпұлсыз ... атты ... ... ... ... да бағдарламаларын іске
қосу арқылы өзге де қаржы институттарына үлгі көрсеткенін, банк ... ... ... жаңа көп валюталы депозит өнімін нарыққа
енгізетінін айтады. Сөз соңында: «Былтырдан ... ... ... аз ғана ... ... ... ... алған банктің бүгінгі қайнаған
қазаны кісі қызығарлықтай. Оның үстіне, ... ... ... ... айға ... ... ... институттары құрдымға кетіп жатқанда аталған
банктің алға қарай қарыштап қадам басуы да ... ... ... ... да ... өзінің қаржылық саясатын да қараша жұрттың
жағдайына қарап жүргізетін бірден-бір банк осы деп ... ... ... ... ... жазылған, әдетте банк ... ... ... жазылатын болса, бұл мақала кезкелген оқырманды
баурап алатыны сөзсіз. Қарапайым ... ... ... ... ... қаржылық саясатын да қараша жұрттың жағдайына қарап
жүргізетін бірден-бір ... деуі ... ... ... ұялатады.
«Жас қазақ» газетінің 2009 жылғы №35 санында «Сапа» айдарымен «Бар
жақсымыз – ... ... ... ... ... ... жаңа ... атты материал жарық көрді. Басы: «Қай компания тұтынушыға қалай
қызмет көрсетеді, солай оның абырой-беделі қалыптасады. «Қонақ аз ... ... ... те ... Осы күні біз банктерге жиі бас сұғамыз:
алдымен коммуналдық төлем төлейміз, кредитімізді өтейміз, ... ... алып ... ... банк ... жылы ... танытса,
кәдімгідей қуанып қаламыз. Ал барған жерден зіркілдеп, ашу ... ... ... ... ... ... Мұндайда «бәрі құрысыншы»
деп басқа банкке кетіп қалғың келеді»[79],-деп басталады. Халық банкінде
қызмет ... жаңа ... ... банк қызметкерлерінің
сыпайы жауап беріп, клиент көңілінен шығатындай жағдай ... ... ... Егер ... ... ... көрсетілмесе, дөрекілікке жол
берілсе сенім телефондарына хабарласуын сұрайды. Материал ... ... ... ... ... «Қазақстан Халық банкінің» клиент,
яғни халық үшін қызмет ететінін,«клиент ... ... ... ... ... ... ... соңғы бетінде төменгі тұста шеңберге алынған
TR белгісі мақалалар ... ... ... және ... редакция жауап бермейді» делінген. Алайда жарнамада да, PR-
материалдарының тұсында да TR белгісін көре ... ... ... 1 сәуір күнгі №13 санында «Тыныс»
бетінде журналист ... ... ... ... ... сай
жаттығады» атты мақаласы жарық көрді.
«Ұшқыш болып көк аспанның ... ... ... ... ... сан мыңдаған жолаушының қауіпсіздігін қамтамасыз ету – үлкен
жауапкершілікті ... ... Осы ... ... ... «Эйр ... ұшқыштарды соңғы талаптарға сай жаттығу
құрылғысымен оқытқанды жөн санап отыр.
... еліміздегі ... ... ... болуды армандаған жастарды
тағы бір жағымды жаңалықпен қуантты. Кеше әуекомпания қызметкерлері бір топ
журналистерді ... ... ... ... стандарттарға сай
жаттығу құрылғысымен таныстырды» [80].
«Эйр Астана» акционерлік қоғамының ... ... бас ... ... ... ... 22 ... Америка Құрама Штатының Мельбурн
қаласындағы Флорида технологиялар институтының ... РТС ... ұшу ... өз ... ... жатқанын, компания
ұшқыштарды дайындауға едәуір сомадағы қаржы жұмсап отырғандығын ... ... ... түріндегі PR-материал.
Осы санының «Әлеумет» бетінде «Қазком ... және ... ... атады» атты ақпарат жарияланды. Онда Алматыдағы Абай ... және ... ... ... ... атты ... ... концертте
жас опера әншілері мен балет әртістері, сондай-ақ халықаралық және
республикалық ... ... өнер ... ... ... ... ... екендігін атап өтеді[81].
№14 санында «Тыныс» бетінде журналист Гүлзина ... ... ... ... ... ... келсе, концертке барыңыз!» атты
мақаласы шықты. Журналист Нұрғиса Тілендиевтің 85 жылдығына орай ... ... ... ... ... ... Әнші концерттің
ерекшелігі, концертке ... ... би тобы ... ... Соңын:
«Әншінің ақтарар жүрекжарды әңгімесі әлі де көп сияқты. Бірақ, концерттің
алдындағы шабылулар көп болып ... біз де ... ... ... ... ... ... Алматыдағы Республика сарайында болатын
концертінде әнмен, бимен айтылатын болар»[82] - деп аяқтайды.
«Өнер» бетінде журналист Нәзия ... ... 45 ... ... атты ... ... PR мақала жарық көрді. «Шеврон»
компаниясы Қ.Сәтпаев атындағы Қазақ Ұлттық ... ... ... бойынша тәлім алатын 45 ... ... ... етті». Салтанатты шара барысында «Шеврон»
корпорациясының ... ... ... ... ... орынбасары
Дерек Магнесс жоғары оқу орындарымен серіктестік орнатуға бағытталған
«Шеврон» компаниясының ... ... ... ... ... ... АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Австралия, Қазақстан,
Таиланд, Индонезия, Үндістан, Оңтүстік Африка, Венесуэла сияқты 10 елдің 18
үздік жоғарғы оқу ... ... ... корпорациясы арнайы
бағдарлама шеңберінде университеттерге жаңа оқу бағдарламасын енгізуге,
олардың материалдық-техникалық ахуалын жақсартуға ықпал ... ... ... ... ... мен ... бөліп отырады. Бағдарлама
елімізге енгізілгелі бері ҚазҰТУ-ды техникалық ... ... ... 90-ға жуық ... ... ... ... қатар «Шеврон»
тарапынан жасалған демеушілік көмектің ... ... ... бірнеше
кафедра мен институттар заманауи зертханалық ... ... ... бар компьютерлік сыныптарға ие болған»[83].
«Шеврон» компаниясы еліміздегі бизнестің әлеуметтік ... ... ... бар жобаларды іске асыруды және оны халыққа
жеткізіп ... да ... мен ... газетінің 2010 жылдың 18 қаңтардағы саны «Ақшам»
бетінде «Балалық шаққа ... ... ... атты ... ... ... – 1968 жылы 12 ... ... ... ... ... елдімекенінде дүниеге келген. Қазір ... ... ... және ... ... ... ... Екі қыз, бір ұлы бар.
Мына бір өзіне сәттілік тілеп жазылған үлкен ... ... ... ... ... ... ... таң. Әсем
безендірілген кітап балаларға арналыпты. Алпамыс батыр туралы жазылған.
Өлеңнен қара сөзге ... ... ашып көз ... ... ... ... оқыған таныс кейіпкерлер. Туған жері үшін қалмақ
басқыншыларына қарсы ... ... ... ... ... кітаптар
көрінбей кеткен еді. Мынау бір құптарлық жаңалық қой. Алдында ... ... ... Есіктен хатшы қыздың басы қылт етті.
- Мына телефонға қоңырау соқ! Уақыты болса қазір келсін, - деді
кітаптың алғашқы бетіндегі жазудың ... ... ... ... ... ... ... алпыстың асқарына шыққан қарт ... ... жүзі ... ... ақ кірген, бірақ құнақы. Төр ... ... Қош ... Біздің есігімізден де жазушы ағаларымыз аттайды екен
ау.
Солардың жүзіне ынтыққан ауылдың көп баласының біріміз ғой, - ... ... ... ... ... 1985 жылдан бері тұрамын. Уақыт талабына сай, ... ... ... ... ... ... ... аймағы,
Жыланды мекенінде дүниеге келіп, ауыл ... ... ... ... институтында жалғастырдым. Қазір елімізге белгілі «TSC group»
корпорациясын басқарамын...
Келген қонақтың жүзі ... ... ... қабылдау мен ... ... ... ... қуанып отырған сыңайы бар.
- Халқымызда келген қонақтан бұйымтай сұрайтын әдетіміз бар емес
пе,-деді әңгімені жалғастырған мекеме иесі.
Сұраққа жауап та тез ... ... ... ... өте ... тұр. Бұл өте ... ... ертеңгі күні не болмақ? – деп күрсінді қарт қаламгер.
- Маған еліміздегі ... ... ... ... ... ... үшін 3-4 мың АҚШ доллары қажет.
- Ау, бұл қаржы бәйгенің қай жыртығын жамайды. Қап, бюджеттің ... ... ... ... Ойымнан дөп түскенін қарашы...
Ақсақал-ау, мынау тым аз ғой. Мен он мың ... ... Мына ... құптарлық екен. Балалардан ештеңемді аямаймын. Көбірек ... ... жылы ... Қарт ... орнынан атып тұрып ары-бері жүріп кетіп,
қайта оралды.
- Аузыңа май, астыңа тай. Онда ... ... ... ... мың ... - деді «өзі ... ... түйесімен кірген» жазушы.
- Болсын, ақсақал. Тек жақсы басталған шара нәтижелі аяқталсын, - деді.
Телефон шыр еткен. Сонау ... ... қарт ... ... ... ... саңқылдап қоя берді.
- «Дарабоз» бәйгесіне бес жүз он бір шығарма ... ... Оның он ... ... ... ... ... бұлақ» сериясымен үшінші том
жарық көрді. Биыл да ... ... ... жариялап жібердік. Көптеп
түсіп жатыр. Тәшкеннен, Баянөлгейден келген хаттар бар. Өзіңіз 4-ші ... орыс ... екі ... етіп ... ... ... депсіз. Аудармашы таптық, - деді ол.
...Балалар қуанып жүрген шығар!»[84]
Бауыржан Оспановтың ... ... ... ... мақсаты
- меценаттың игі ісін жариялау, жағымды имидж қалыптастыру, баспасөз арқылы
алғыс айту.
19 қаңтар күнгі №5 санында «Жобадан ... таза ... ... дамуына жұмсаймыз» атты ... ... ... ... ... ... Сержанұлымен сұхбат жарияланған. ... ... ... қорының PR-менеджері Мәдина Кеңес.
«Адал Азамат» қоғамдық қорының «Ұлы дала ... ... ... ... ... ... халықтың қызығушылығы
қалай, қолдаушылар бар ма деген сұраққа: «Қызығушылық ... ... ... ... ... ... аңдауға болады. Ал қолдаушылар
жағына келсек, қаржы ... ... жоқ. ... ... ... қорының қаржысымен жасап отырмыз. Ал қорды ... ... ... ... ... ... Сол ... қолдауымен біраз істі қолға
алдық. Сонымен қатар, ел азаматтары, ... да ақ ... ... Одан ... баға жоқ шығар деп ойлаймын. Тағы бір айта кететін жайт,
біздің түсірілім Алматы облысы, Талдықорған қаласының атшабарында ... ... ... ... көмек қолын созған азаматтар көп болды. Атап өтсек,
облыс әкімі Үмбетов Серік Әбікенұлы, ... ... ... Талғат Айтқожаұлы, облыстық мәдениет басқармасының басшысы
Жанпейісов Елеусіз, Мұқанов Серік, ... ... ... Бұл ... ... ғана емес, өз ақ жүректерімен, ақ ниеттерімен көмек
көрсетіп, ... ... ақ жол ... Талдықорған қаласындағы «Алатау»
қонақ үйіне де, ... ... да ... ... айтқымыз
келеді. Төлемақыларын уақтылы төлей алмай ... ... ... ... ... ... ... Оны айтпай кетуге болмас»[85], -
деп жауап берді. Мейрамхана мен қонақ үйдің ... ... ... ... ... бір белгісі болғанмен, материалда «Адал азамат»
қоғамдық қорының атқарып жатқан игі ... ... ... ... 14-і №4 ... ... үй құрылыс жинақ банкі: Біздің
шынайы ... ... адал ... ... атты ... ... көрді.
«Жақында бір ағайынымыз өзін «әлдебір ... ... ... ... ... ... ... әлгінің алақанына
түпнұсқа құжаттарымен қосып салып беріп, сан ... жүр ... ... ... үшін не ... ... Әрине, ең алдымен
көңілімізге сенім ұялататын нақты айғақтардың бар ... көз ... ... ғана ... өз ... қалады.
Қазақстанның Тұрғын үй құрылыс жинақ банкіне деген ... ... ... ... тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесінің негізінде жұмыс
істейтін еліміздегі бірден-бір банк болғандықтан шығар, сірә. ... ... ... ... ... жұмыс істеуіне штаттағы қызметкерлер
ғана емес, штаттан тыс ... де зор үлес ... Олар ... ... ... ... мен «Қазпошта» акционерлік қоғамы және жеке тұлға агенттер.
Тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесінің біркелкілігінің және ауқымдылығының
арқасында бұған ... қолы ... да ... бола ... Кез
келген адам тұрғын үй құрылыс жинақ банкіне агент бола бермейді. Оның
талабы күшті. ... ... ... жеке ... ... ... ... шеберлігі де ескеріледі. Сондай-ақ, әңгімелесу сатысынан өтіп,
агент болуға үміткер атанғандарды Банктің сатуды қолдау ... ... ... ... ... ... Арнайы дайындықтан өткен агенттер халықтың
көңілінен шыға біледі. Сондықтан болар, ... ... ... саны да ... өсті. Бұлардың арасында ... ... ... де ... шығармаймыз. Сол себепті «агентпін» деп
келген адаммен әңгіме-дүкенді бастамай тұрып, оның құзіреті қаншалықты
екеніне көз ... ... ... жанында мынадай құжаттар жүруге тиіс: агенттің келісім
негізінде жұмыс істейтінін ... ... ... үй ... ... сенімхаты, жеке куәлігі, фирмалық визит карточкасы, үлестіру
материалдары және тұрғын үй ... ... ... туралы заңның көшірмесі.
Бұл құжаттарда банктің анықтама телефон нөмірлері көрсетілген.
Күдіктеніп ... осы ... ... ... әлгі ... ... ... нақтылай аласыз.
«Агентпін» деген адамды тексерудің тағы бір жолы – ... ... ... ... ... Банктің www.hcsbk.kz сайтынан бұған
қатысты ақпаратты оңай табасыз. Сондай-ақ, мұнда құзіреті аяқталған ... ... ... үй ... ... банкімен жасаған агенттік
келісімшарты тоқтаған ... да ... ... ... ... білуге тиіс аса маңызды мына жайтты ескеріңіз:
шынайы агенттер қолына түпнұсқа ... пен ақша ... ... Олай ... жоқ. Келісім мен төлемді клиенттің өзі ... ... ... ... да ... ақша ... ... заем төлемдерін өтеу
қызметін атқармайды! Ақшалай есеп-қисаптың бәрі ... үй ... ... Ұлттық банктің, «Қазпошта» акционерлік қоғамының және Халық
банкінің бөлімшелері арқылы жүргізіледі.
Сондай-ақ, агенттер заем алу ... да қол сұға ... ... үй ... ... мерзімі жеткен соң, яғни салымшы келісілген соманың
жартысын жинаған соң ғана беріледі. Және де банк ... ...... ала және ... үй ... ... араласа алмайды. «Шаруаларыңызды
жеделдетіп беремін» деген адамға ешқашан сенбеңіз. Жалған агент сізді ... ... ... ... ... ... – банк ұсынатын тауарлар мен
тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесінің ерекшеліктерін халық арасында насихаттау.
Біршама ... ... ... ... ... ... ... ауыр
екенін екінің бірі түсінеді. Банк жұмысының тиімділігін, жұрт ... ... ... ... ... ... ... көлденең табыс тапқысы
келуі де мүмкін. Банк үшін әрбір клиент қымбат. Сол себепті де тұрғын ... ... ... өз ... жалған агенттерге сеніп, опық жеп
калудан сақ болуды ескертеді»[86]. Бұл ... ... ... ... үшін ... ... ... Төменгі тұсында қосымша
ақпарат ретінде Қазақстан қалаларындағы филиалдардың байланыс телефондары
мен ... үй ... ... ... логотипі берілген. Жалған агенттердің
саны артқандықтан, халық арасында Тұрғын үй құрылыс ... ... ... төмендеп, клиенттер тізімі азайған болар, банктің қоғаммен байланыс
бөлімінің қызметкерлері шұғыл әрекет етуге бел ... «Жас ... ... халыққа үн қатты.
Ақпанның 4 күнгі №10 санында «Тұрғын үй ... ... ... ... ... төлем жасай алмасаңыз, банк мамандарымен кеңесіңіз» атты ... ... ... ... үй ... ... банкінен» заем алған бір танысым
қатты уайымдап ... ... көзі ... банк ... ... ... кетті» деп. «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінен» заем алып, жеке үйге
әупіріммен қол ... әлгі ... ... ... ... ... оны бұл ... шешімі соншалықты қиын емес екеніне сендіру тіпті
оңай болды.
Кез келген банкте ... ... бар. ... үй ... ... де бұл ... сақталған. Мәселен, мораторий кезінде заемды
мерзімінен бұрын өтесе; заемды мақсатсыз нәрселерге жұмсаса; ... және ... үй ... жинағы кепілдігі келісімінің шарттарын бұзса;
заемды өтеу мерзімін кешіктірсе; заемның мақсатты түрде жұмсалғанын және
кепілдендіру келісімін ... ... дер ... ... ... мен ... салу қарастырылған.
Мәселен, заем бойынша қарызды өтеуді кешіктірсеңіз де, әр күн сайын
мерзімі өткен өтемдердің 1%-ы ... ... ... Егер ... байланысты
қарыздардың толық сомасын уақытында өтемесеңіз, онда белгіленген ... ... ... ... сомасынан әр күн сайын 0,1%-ын өсімақы
түрінде төлейсіз. ... ... ... ... үшін ... 10%-ы айыппұл ретінде алынады. Заемды мақсатты жұмсағаныңызды
дәлелдейтін құжатты уақытында әкелмесеңіз, кешіккен әр күн ... 500 ... ... ... ... ... үй құрылыс жинақ банкінде де заемын
уақытында өтей алмай ... ... бар. ... ... тым аз.
Биылғы жылдың мамыр айынан бастап Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде ... ... іске ... ... мен ... портфельді
«сауықтыру» жұмыстары жүргізіле бастағанын бұған дейін де хабарлағанбыз.
Бұл бағдарламаның мақсаты не? Мақсаты – Банк клиенттерінің жағдайына
қарасу, жеңілдіктер ... ... ... ... ... ала және ... заемдарын алғандарға, сондай-ақ ... ... ... ... ... 12 айға дейін мораторий алуына мүмкіндік бар.
Яғни, бір жыл бойы ... өтеу ... ... айыппұлдар есептелмейді.
Әрине, мұны «мүлдем төлемеуге болады екен» деп түсінбеген жөн. Алайда, банк
өзінің клиенттерін ... ... да, ... өтеу ... ... жеңілдіктер жасауды қош көреді.
Қайта құрылымдау бағдарламасы аясында, біріншіден, заемды мақсатсыз
жұмсаған клиенттерге кешіріммен қарауы мүмкін. ... заем ... ... ... ... банк ... ... тұрғын үй заемдарына
аралық және алдын ала тұрғын үй заемдарына салынатын 10 пайыздық ... алып ... ... ... ... ... барынша ұзарту мүмкіндігін де жоққа
шығармайды. Бұл тарифтік ... ... ... өзге тарифтік
бағдарламаға ауысу ... ... Мұны ... ... Егер заем
алушы 7 жылға несие алып, оның тарифтік жоспары бұл ... 10 ... ... ... ... онда ... 7 жыл ... қосымша тағы 3 жыл
қосып алуына болады. Және де несие мерзімін ... ... ... өтеу
мерзімін 15 жылға дейін ұзартуға мүмкіндігі бар.
Сондай-ақ 6 айға дейінгі кезеңге алдын ала және ... ... ... өтеуді кейінге қалдыру және заем бойынша 12 айға дейінгі
кезеңге несие пайызы жеңілдетілген 5 ... ... ... ... ... қатар, заемдардың міндеттемелерін басқа
тұлғаға ... ... ... ... несиесі бойынша жиналып қалған, бірақ әлі
өтелмеген ... жою ... бар. ... егер ... ... ... толықтай өтесе. Қайта құрылымдау бағдарламасының
мүмкіндігін пайдаланғысы келетіндер қатары күн санап өсіп ... заем ... ... ... байланысты қарызды төлеу қиындық
тудырса. Банкке келіп, ... ... ... ... құрылымдау
бағдарламасы шеңберінде жеңілдіктер жасалып жатқанын қайыра есіңізге
саламыз»[87].
Мақалада «Банк өзінің ... ... деу ... ... ... барынша беделін жоғарлату, ... ... оң ... ... ... ... №16 санында «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі: Баспана
мәселесін шешудің оңтайлы жолы» атты PR-мақала жарық ... бері жаңа ... ... ... ... ... жүрген
бір танысым «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкінен» несие ... Неге ... бе? ... үй ... ... банкінен тұрғын үй заемымен
қатар, алдын ала және аралық тұрғын үй заемдарын алуға ... ... ... алу ... жаңа ... қатысты мәселені тез арада шешіп
аласыз және сарылып ұзақ күтпейсіз.
Сонымен, аралық тұрғын үй заемы дегеніміз не? ... ... ... қалтасында тұрғын үй жағдайын жақсартуға жететін қаржының
50 пайызы болса немесе белгіленген соманы ... ... ... ... тұрғын үй заемын алу мүмкіндігі туады. Яғни, қажетті қаржыны ... ... ... деген сөз. Сондай-ақ, салған немесе жинаған қаржысы
аралық заемды пайдалану кезінде қозғаушы күш ретінде жұмыс ... ... ... ... бұл салымға банк 2 пайыз жылдық сыйақы есептейді
(жылдың тиімді мөлшерлемесі 12,7 пайызға дейін). Және де ... ... ... ... жыл сайынғы мемлекет сыйлықақысы тағы бар (ол АЕК
көлемінен аспайды).
Жинақ ... ... ... дейін жиналған қаражат және тұрғын ... ... ... үй ... ... ... ... заемдар тарифтік
бағдарлама аясында қарастырылған негізгі заем мерзімі шеңберінде беріледі.
Яғни, «Өркен» ... ... ең көп ... 10 ... ... бойынша 15 жылға, тағысын-тағылар.
Егер сіз 5 миллион теңге көлемінде келісімшарт ... ... заем да 5 ... ... ... болмайды. Аралық заемның ең көп
сомасы – 40 миллион ... заем алу үшін ... ... ... ... үй құрылыс
жинақтары туралы келісім жасақаннан кейін 6 айдан соң қабылданады немесе
келісілген соманың 50 ... ... соң екі ... соң ... үй ... жинақ банкі ұсынатын кредиттік тауар бұл ғана емес.
Банк аралық тұрғын үй ... ... ... ала ... үй ... ... ... жаратып отыр. Бұл заемның ерекшелігі – заем ... ... ... ... ... ... ... алдын ала тұрғын үй заемы
сыйақысын өтеумен бір ... ... ... ... ... ала тұрғын үй заемын пайдалану мерзімінде банктің 2 ... ... ... тиімді мөлшерлемесі 12,7 пайызға дейін) және мемлекеттің
сыйлықақысы есептеледі.
Аралық тұрғын үй заемы салымды жинау ... ... (8,5 ... ... ... ... ... мерзімі барысында жиналған салым
мен тұрғын үй заемы төленеді. Ол тұрғын үй ... ... ... заемды берер алдында банк клиентке бірқатар міндетті шарттар
қоятынын ұмытпау қажет.
Біріншіден, тұрғын үй құрылыс жинақ жөнінде келісімшарт ... ... ... жинақ жөнінде келісімшарт үшін комиссиялық жинақ ... ... ... ... есепшотына мерзіміне және көлеміне байланысты әр
ай сайынғы жарна салу, банк ұсынысы бойынша, клиент алдын ала ... ... ... 6 ай ... кем емес ... келісімшарт жасауы қажет.
Екіншіден, алдын ала тұрғын үй заемын беру үшін ... ... ... ... ... ... үй құрылыс келісімі бойынша жүзеге
асады. Алты айлық ... ... ... кейін тарифтік бағдарлама
аясында келісілген соманы өзгерпестен немесе басқа тұрғын үй ... ... ... ... ... ... асады.
Осы шартты орындаса және банк сұратқан құжаттар топтамасын ... ... ... ала ... үй ... ... ... баспана жағдайын жақсарту мақсатында жинаған, ... ... ... ... тең ... пара-пар қаржыңыз болса,
Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі ұсынатын аралық тұрғын үй заемына қол ... Ал егер ... ... бірақ қажетті соманың жартысын
жинап үлгермесеңіз, алдын ала тұрғын үй заемын ... ... ... ... келешекте тарифтік бағдарлама бойынша жинақтау
мерзімінен аспайтын, кемінде 3 жыл, ... ала және ... ... үй ... ... ... соң, шарттық соманың 50 пайызын жинап және
онымен алдын ала және ... ... үй ... ... 3,5-5% ... ... ... 3,6-5,3%) қайта қаржыландыруға болады.
Бұл кеңесімді естіген әлгі танысым екі ... ... ... ... ... ... банкіне қарай зымырады. Банктен қосымша кеңес алу
үшін» [88].
Банктің жеңіл шарттарымен танысқан ... ... ... ... пәтер
алып, тұрмыстық жағдайын жақсарта түскісі келетіні сөзсіз. Оған ... ... ... ... ... Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінің ... ... ... ... және мақала соңында Қазақстан қалалары бойынша
байланыс телефондары мен банк сайты ұсынылған. ... ... ... баламасы – несие бола тұра, екі сөзді араластырып қолданған. Заем
сөзі орысша-қазақша сөздікте ... деп ... Әр ... ... ... бір танысым» деп әңгіме жанрында басталады да, ары қарай
Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінің артықшылықтарын сөз ... ... ... үш ... да ... ... Тілі тартымды,
ресмилендірілмеген, ақпарат халыққа қызықты әрі керекті деуге болады.
«Жас Алаш» газетінің 26 ... ... №7 ... ... ... ... ... немесе зейнетақы есепшотын талдау неліктен
әркімнің ... ... ... атты ... ... Тура ... ... өзгертулерімен «Айқын» газетінің 27 қаңтар күнгі №12
санындағы «Дәулет» бетінде жарық көрді. «Жас Алаш» газетіндегі материал:
«Естеріңізде ... ... ... мәрелер» атты спорттық құмар
ойыны болатын. Өз басым мұны бала ... ... ... ... ... өз балаларыммен әртүрлі конкурстарға ықыласпен қатыстым.
Бұл кездері ол ... өтіп ... ... ... ... ... болдым.
Сол кезде күйеуім екеуміз өзімізге тамаша ... ... ... мәні ... да, әлгі ... ... еш кем ... зейнетақы қорларымыз әртүрлі емес пе. Міне, үш жыл бойы
кімнің жинақтаушы зейнетақы қорының табысы ... соны ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету сапасы жоғары, соны
сарапқа саламыз. Бір жағынан осыны ... ... ... жағынан зейнетақы
қорының табыстылығын бағалаймыз.
Енді бәрін рет-ретімен баяндаймын. Осыдан бірнеше ай бұрын зейнетақы
қорыма ... ... ... ... Бұны неге ... істемегеніме таңым бар. Сонымен, бұдан
былай зейнетақы есепшотымның ... ... ... ала ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорының салымшысы ... Бұл – ... ең ірі ... ... Оған 1,9 миллион адам
сенім артқан. Былтырғы жылы ол абсолюттік ... ...... ... ... 560 миллиард теңгеге жуық. Қордың
салымшылар үшін берген инвестициялық табысы 140 ... ... ... бір қосарым – ол салымшылардың қормен байланысын оңайлататын жетілген
технологиялармен жарақталған. Бір қызығы, менің күйеуімнің ... ... ... Сол ... оған құжат алу үшін өз ... ... тура ... Оған бос уақыт тапқанша үш күн ... ... аз ... ... ... ... ... зейнетақы шартының нөмірі мен
құпия белгіні жай ғана теріп, қаржылық жағдайыңызды әп-сәтте білу әлдеқайда
ыңғайлы емес ... ... ... ... ... ... ... Менің
көшірмемде әрбір айда тіркелген инвестициялық табыс сомасы, зейнетақы
жарналарының жалпы сомасы және инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... түрде жасалған тәрізді. Онда
айлар бойынша бөлу атымен жоқ, тек инвестициялық табыстың жалпы сомасы ғана
көрсетілген. Былтырғы жылы ... ... ... ... ... ... ... бекітіп, онда жыл сайынғы міндетті
есепке өткен жылдың әрбір айындағы инвестициялық табыс (шығын) сомасы және
биылғы жылдың 1 ... ... ... сома кіруі керектігі айтылған-ды.
Міне, күйеуімнің көшірмесінде осы жайттар ескерілмепті.
Ал менің көшірмемде биылғы жылы ... ... ... айшықталған. Шындығында, тек бір ай ғана шығын әкеліпті, оның
өзі тиын-тебен ғана. ... ... ... жұмысберушінің
зейнетақы шотына жыл бойы аударған сомасынан әлденеше есе асып түскен. Егер
менің ... ... ... ... алып ... ... ... әрбір 3 теңгеге 1 теңге инвестициялық табыс келеді екен. Бұл –
нағыз қиял-ғажайып!
Жалпы алғанда, 2009 жылы «халықтағы» ... ... ... ... жеткен. Бұл барлық қорлардың номаналдық табысының орташа
дәйекті коэффициентінен 5,79 ... ... ... және ... деңгейінен 11,54 пайыздық пунктіге артық. Күйеуімнің жағдайы
басқаша. Былтырғы жылы өз ... ... ... ... ... ... зиян шегіп, номиналдық табыс ... ... ... ... ... ... ысқылап: «Міне, біз
сендерді жолда қалдырдық!» деп еді. Енді ол К2 ... ... ... – оның ... К2 ... ... ... да, нақты табыс болмады.
Бүгінде оның қорына ақша салған 20 ... ... ... ... ... шығындарды тіркеуге тура келді.
Қазір әрбір салымшының өз қорының инвестициялық қоржынының құрылымын
және қанша дефолтты қағаздарды сатып ... ... ... екені
белгілі. Мұның өзі инвестициялық саясаттан, менеджерлердің сауаттылығынан
хабар береді.
Менің ... ... бар ... екі дефолтты қағаз бар екенін, ... бұл ... ... ... бірден жария етті. Басқалар мұндай
қадамға барған жоқ. Өйткені шындық салымшыларға ... ал ... ... «Белгісіздікте болу қауіпті. Болашақта менің жинақтарымды ... ... ... білуім керек» деп шешкен күйеуім эмитенттер жайында
ақпарат алу үшін ... өз ... бет ... Ол ... оған ... ... ... соң «нәтижесін білуге есеп ... ... ... ... ... ... деп ... салыпты.
Енді мұның қажеті шамалы Отбасылық кеңес: тәжірибе ... – деп ... ... ақша ... нақты дивиденттер туралы немесе керісінше шымбайға
бататын шығындар жайлы болғанда, жарысқа түсу орынсыз. Мен де, ... ... ... ... ... инвестиция деп қабылдаймыз. Сөйтіп,
қазір екеуміз де «халықтық» деп аталатын қордамыз. Бір ... ... ... ... көз ... қордың үмітімізді ақтап жатқанына ... ... біз, ... енді сауаттымыз. Мына дағдарыс бізді
көп нәрсеге ... ... да бір ... нәтижесі шексіз дүниенің бір
ғана бедері екенін ... ... Сол ... де, ... тек ... ал тұжырымдарды, жылдар өткеннен кейін ғана ... ғана ... ... ... автор зейнетақы қор жөнінен хабары
көп боп шықты. Шындығында қарапайым оқырманның ізгі ... ме мен ... ... ... ма? ... сауатты жазылуына, зейнетақы
қорларының қызметіннен, зейнетақылық ... ... ... ... зейнетақы жарналары мен номиналдық табыс
коэффицентінің көрсеткіші ... ... ... ... ... ... болады. Тілі жеңіл, оқырманға түсінікті әрі қызықты ... ... ... ... ... да, оқырманын баурап алады, ары қарай оқуға
шақырады. Мақаланы соңына дейін оқып болған соң, ... ... ... ... атын іздедік. Мақала бізді қатардағы оқырман ретінде бей-
жай қалдырған жоқ. Демек, автор, Қазақстан Халық банкі жинақтаушы ... ... ... ... мақсатына жетті деген сөз.
«Алаш айнасы» газетінің 2010 жылдың №53 санында ... ... ... ... ... ... ... жайлы кеңсе ашылды»
атты мақаласы жарық көрді. Материалды оқып көрелік:
«Ел ішінде «Kcell», «Activ» секілді ... ... ... «GSM-Қазақстан» компаниясы әлемді ... ... ... ... ... ... Кеше ... қаласының оң жағалауында
аталған компанияның абоненттерге қызмет көрсететін жаңа ... ... ... ... 400 абонентке қызмет көрсете алатын орталықтың көркі көз
тартады. Компанияның жуықта таңдалып алынған брендіне ... ... ... ... ... ... қаласында «GSM-Қазақстан» компаниясының осындай
екі қызмет көрсету орталығы жұмыс істеп тұрған. Алайда екеуі де ... ... ... ерке ... сол ... еді. ... ашып ... тұрғындар әлі де болса мол шоғырланған қаланың көне ... ... ... орын ... ... ... орталығының салтанатты ашылу рәсіміне мейман
ретінде қатысқан Астана қаласы мен ... ... ... ... байланыс инспекциясының бастығы Нұрлан ... ... ... ... ... ... мұндай орталық ашу компанияның табысты
дамып келе жатқанының бір дәлелі», - деп атап ... ... ... ... ... ... директоры Диляра
Гиматдинованың айтуынша, соңғы ... ... ... ... еш ... ... ерекше көңіл бөліп келе ... ... ... ... ... ... ... кез келген
мәселені қай тарапқа да тиімді ... ... ... саламыз. Бұл орталық
та біздің абоненттер үшін өте қуанышты жаңалық боларына сенімдімін. Енді оң
жағалаудағы тұрғындар ... үшін сол ... өтіп ... Біздің
кеңсемізге бас сұққан тұтынушыға сапалы қызмет арқылы көтеріңкі көңіл күй
де сыйлай аламыз», - деді ол. ... ... ... ... дамыту менеджері Сәкен ... ... ... ... ... ... әлемдік деңгейден көрінуді қашанда ең маңызды
мәселе санайды.
Бір айта кетер жайт, жаңа ... ... ... есігін ашып
үлгермей жатып, «Kcell», «Activ» тұтынушылары ағылып келе ... ... ... үшін бұл сөз жоқ, ... ... ... ... кеңсе кең, әсіресе күту орындары ыңғайлы жасалған. Ең соңғы үлгідегі
заманауи технологиялармен жабдықталған. Кезектің өзі ... ... ... Яғни ... ... ... кірген соң, «Кім соңғы?» деп
залды шарлап жүрмейсіз. Электронды құрылғыдағы керекті қызмет түрін таңдап,
талон алсаңыз болды. ... ... ... күте ... ... ... ... талонның нөмірі көрсетілген терезеге бара бересіз...
Диляра Гиматдинова,
«GSM-Қазақстан» компаниясы
Тұтынушылармен жұмыс жөніндегі
Департаментінің директоры:
- Біз бұл кеңсені өте қысқа мерзімде ашып ... ... жаңа ... ғана қабылданған болатын. Әлгінде атап ... бұл ... ... ... ... саналады. Ал сол жағалауда екі бірдей
қызмет көрсету орталығы бар. Астана тұрғындарына біздің кеңселерімізге ... сол ... өтіп жүру ... Сол ... де осы оң ... ... ашып отырмыз. Бұл – бір. Екіншіден, өткен ... ... ... ... ... ... болатын. Содан бері Астана ғана емес, ... ... ашып ... ... кеңсеміз осы. Енді барлық
кеңселеріміз ... ... ... ... ... ... керекті
қолайлы жағдайдың барлығын жасауға тырыстық».
Алаш-дерек
«GSM-Қазақстан» компаниясы 1998 жылы ... ... ... ... базасы жеті миллион адамнан асады. Тек ... ... ... «Kcell» мен «Activ» тұтынушылары бар. Роуминг бойынша серіктес
мемлекеттер саны жөнінен ... ... көш ... ... ... ... – 132 ... GPRS роумингі бойынша 82 елде қызмет
көрсетіледі[91].
Жарнама белгілері бар бұл PR мақалада Астана ... оң ... ... Kсell ... ... жаңа орталық
ашқандығын тілге тиек етеді. Ақпарттық жанрдағы мақала қызықты деректермен
таныстырады.
«Алаш айнасының» келесі, яғни 24 ... ... ... ... ... Серік Жұмабаевтың «Kcell компаниясы өнерге жанашырлық
танытып отыр» атты материалы ... ... ... ... ... ... қорының өзінің бес жыл ... ... ... ... ұйымдастырған. Аңшы құстарға қатысты ... ... ... мен ... дәстүрін сақтау мақсатында құрылған
«Қыран» федерациясы мен «Жалайыр Шора» орталығының ... ... ... ... ... ... ... сонымен
қатар Қазақстанда осынау көне дәстүрдің жаңғыруына көптеген жылдардан бері
аянбай тер ... ... сөз ... Kcell компаниясының қаржылық
қолдауының арқасында жас бүркітшілер спорт және ... ... ... ... ... ... мақсатында өзге аймақтардың спорт
басқармалары тарапынан қолдау таппағанын, тек Kcell компаниясы ғана ... ... ... ... аталмыш қос қоғамдық қордың бес
жылдағы жұмыстарына Kcell ұялы ... ... ... ... ... айтады. «GSM-Қазақстан» компаниясының қоғаммен байланыс жөніндегі
сарапшысы Еркін Үдербай: «Бұл екі ұйымның іске асырып отырған ... үшін өте ... ... ... ... ... ... қосып отыр. Әрине, ежелден келе жатқан дәстүрді жоғалту оңай да, ... ... ... ... бұл ... мұртын бұзбай аманат етіп қалдыру –
қиынның қиыны. Сондықтан да біз аталмыш ... ... ... өте ... Біздер қос ұйымды бес жылдан бері ... Осы ... ... ... ... 5 ... теңгеге жуық
болды. Сонымен қатар біздің компания жас бүркітшілерге Қазақтың туризм және
спорт академиясында білім алу үшін ... ... ... ... ... ... қоғамдық жобаларға көп назар аударып келеді. 2000
жылдардан бері ... ... ... ... жұмсаған ақшамыз 7
миллион долларды ... ... - ... ... соңында Kcell-ақпарат
берілген:
«GSM Қазақстан» 1998 жылы құрылды және 1999 ... ... ... ... белгісімен ұялы байланыс қызметін көрсетеді. Activ ... де сол ... ... ... қосылды. Бүгінгі таңда компанияның
абоненттік қоры 7 миллион адамнан асады.
«GSM Қазақстан» ... ұялы ... ... EDGE, GPRS, ... жаңа ... ... жол ашты. Компания роуминг бойынша
серіктес мемлекеттер қатарында көшбасшы: 132 елде GSM ... ... GPRS ... Activ абоненттері үшін 61 елде ... ... ... ... ... ... қатарында Еуропадағы ең ірі
телекоммуникациялық операторлардың бірі болып табылады.
TeliaSonera ... ... ... Молдавия, Тәжікстан,
Өзбекстан және ... мен ... ұялы ... ... ... ... табылады және ресейлік «Мегафон» - Түркиядағы Turkcell ұялы байланыс
операторларының үлескері»[92].
Аталмыш басылымның №32 саны ... ... ... ... ... ... «Kcell ... қадамды бүгін жасайды» атты
мақаласы жарияланды:
«Жалғыздық – жапа. ... бір ... ... ... ... қашып
құтыла алмайды. Алайды XXI ғасырдың адамдары мұндай «дерттен» ... ... ... ... жеңілдеткенімен қоймай,
жалғыздық сезімінен арылтады екен. «Kcell: ... ... ... ... ... ... ... болған байлам
осындай. Аталмыш зерттеудің қорытындысын ұялы ... ... GSM ... ... ... ... тобының (GSM Kazakhstan/Kcell-дың 51 пайызы
TeliaSonera-ға тиесілі) нарық ... ... 2006 ... ... жыл сайын Trend Repord есебінде жарияланып келді. Енді осы
жобаға еліміз де ... ... United Minds ... 2009 ... айларында жеке және заңды тұлғалар арасында Қазақстан,
Швеция, Норвегия, ... ... және ... ... Елімізде
интернет-сауалнамаға 1050 жеке тұлға мен 502 мекеменің қызметкерлері
қатысты.
Сауалнамаға ... 98 ... ... ... ... ... жеңілдетеді» дейді. Ал 91,2 пайызы
«телекоммуникация құралдары ... ... ... ... ... ... Сауалға жауап бергендердің 78 пайызы күн ... ... ал 66,2 ... ... байланыс арқылы тілдеседі. Сондай-ақ
сауалнама елдегі интернет тұтынушыларының 64,3 пайызы ғаламдық желіге ұялы
телефонның көмегімен шығатынын айқындады.
Сұралған бес ... ... ұялы ... күнде сөйлесетінін айтыпты.
Әсіресе, әйелдер мен жастар. Мәселен, он әйелдің жетеуі күнде sms ... ... бір ... 28 ... ... 25 ... коммуникация
құралдары арқылы араласады. Ол адамның ішінен тоғызы ұялы ... ... ... ... ... ... ... Бұл қазіргі заманда
коммуникация атаулының күнделікті тіршілікте ... ... ... ... ... ... төрттен үш бөлігі бүгінде
әрқашан ... болу ... ... екі жыл ... ... екенін сезінеді. Жылдам қатынас талабы жеке қызмет көрсету деңгейіне
дейін өсті. Жалпы, барлық қазақстандықтар сұрағын шұғыл ... ... ... ... ... атап көрсетті.
Қазір жұрт ақпарат пен байланыстың өзіне бейімделгенін қалайды, әсте
керісінше емес. 2010 жылы ... ... ... ... өз ... ... іске ... қабілетті болмақ.
Таяу жылдарда тұрақты және мобильді желінің жылдамдығы жоғарылай түседі.
Сонымен бірге таралған желінің қызметін пайдаланғысы ... ... ... ... күнделікті қолданыстағы құрылғылар мен
аппараттардың интернетке байланысы болады және бір-біріне ... ... ... ол ма, ұялы ... жаңа ... ... ол тіпті әмиянның орнына
қолдатынылатын түрі бар.
2015 жылға дейін ... ... ... ... ... клиенттерінің
жартысынан көбі секундына 100 Мбиттен асатын жылдамдығы жоғары ... ... Ал ... клиенттердің одан да жоғары, секундына 1 Гб
жететін байланысы ... Kcell ... ... бүгін жасайды.
Сондай-ақ есепте желіге тұрақты қосылу әдеттегі ... ... тек ... ... ... ... ... қана қоймай, сіз
жайында хабар беретін құралға айналатыны туралы да айтылыпты. «Әлемдегі
ешбір сөмке, ... ... ... ... әрбір адамның қалыпты жағдайда
әрдайым байланыста болуынан ... ... ... ... сияқты
сізді сипаттай алмайды», - дейді TeliaSonera-ның швед ... ... ... ... басшысы Стефан Трампус. Сөйтіп,
2010 жылы желіге байланысыңыз сіздің қандай адам ... ... ... ... ... ... болады.
GSM Kazakhstan/Kcell компаниясының Бас атқарушы директоры Вейсел Арал:
- ... ...... ... және ... ... сөзсіз көбейе бермек. Бұған едәуір
деңгейде Қазақстанда 3G, ал кейінен LTE технологияларын ... ... бұл ... ... ... ... жақтар – мобильді
қызметтерді тұтынушылар, ... ... ... сала ... үшін ақпараттың маңызды және қызықты көзі болатынына сенімдіміз.
Зерттеу пайдалы статистикалық ақпаратты ... ол ... ... ... қолжетімді»[93].
Журналист Гүлнар Ахметованың әзірлеген бұл ... ... ... ... ... де ... әрі ... Оқырманға жаңа, тың
ақпарат береді. Алайда мақалада сөз етілген есеп орыс ... ... ... барысында аударуға жүгінгені байқалып тұр.
«Алаш айнасы» газетінің №52 ... ... ... ... ... «Талантты жастарға шарапатшы - Shell» атты мақаласы жарық
көрді.
«Елімізде көптеген ірі компаниялар ... ... оны ... ... жастарды алдыңғы қатарлы оқу орындарында білім алуларына мүмкіндік
жасап, барлық шығындарын өтеп отыратын дәстүр қалыптастырған. Солардың бірі
– Shell ... ... Ол ... ... ... бері ... ... білім беру бағдарламасының басты демеушісі
болып табылады. Кеше Астанада аталмыш ... мен ... ... ... ... ... ... кездесу өткізді.
«Казэнерджи» қауымдастығының атқарушы директоры ... ... ... ... беру бағдарламасы төрт жылдан бері жұмыс
істеп келеді ... ... елде ... жоқ, кез ... ... ... ... дамыту жұмыстарына атсалысуға мүмкіндігі бола бермейді. Сол
себепті біз ... ... ... газ ... ... ... ... бойында ерекше дарыны бар, бірақ ... ... ... ... ... жастарды іріктеп, қолдау көрсетіп
келеміз. Бүгінде еліміздің мұнай, газ саласы отандық ... ... ... ... ... біз оқытып жатқан студент жастар еліміздің
мұнай, газ саласындағы мамандардың қазақстандық үлесін ... ... ... ... үміттеміз. Әрине, мұнымен маман мәселесін түгел шешіп
жатырмыз деп айта алмаймын. Аздап болса да, өз ... ... ... бұл біз ... алып ... ... істің бастамасы ғана. Болашақта
білікті мамандардың ... әлі де арта ... ... ... - ... ... ... «Казэнерджи» қауымдастығының білім бағдарламасы негізінде
еліміздің жоғары оқу орындарында ... алып ... ... 13 ... ... ... бізге: «Шараны өткізудегі мақсат – ... ... ... мен «Казэнерджи» қауымдастығының қызметі мен
жұмыстары жөнінде кеңірек мағлұмат алып, ... ... ... өздерінің қарым-қабілеттерін танытып, сондай-ақ өз көзқарастарымен
бөлісу», - деп ... ... соң ... ... ... өзге «Shell»,
«Казэнерджи» компанияларының ... ... ... ... ... ... №66 ... «Тағзым» айдарымен «Халық банкі ардагерлерге
құрмет көрсетті» атты ... ... ... ... биылғы 2010 жылды «Ұлы Отан ... ... деп ... ... ... қазір еліміздің әр
аймақтарында Жеңістің 65 жылдығын атап өту кең көлемде ұйымдастырып ... игі ... ... кеше ... ... ... ... «Жеңіс марафоны» деп аталатын акциясы Ұлы Жеңістің 65
жылдығына орай, еліміздегі ірі ... ... ... атап ... Отан соғысы ардагерлеріне әлеуметтік қолдау көрсету бойынша қолға алған
ауқымды бағдарламасының бір көрінісі. Осы ... енді бір ... ... ... Халық банкі арқылы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне ие бола алады. Нақтырақ
айтсақ, республика көлемінде жүргізілетін бұл іс-шара 2010 ... ... 26 ... ... жалғасады, оның шеңберінде банк қызметінің
мынадай түрлері комиссиясыз және ... да ... ... ... ... ... ақысын қабылдау; теңгелік шот ашу; шот бойынша қызмет
көрсету; шотқа ақша салу; жинақ кітапшасын ауыстыру.
Халық банкінің дәстүрлі ... ...... ... азат ... Ұлы ... қол жеткізуде қиян-кескі ... ... ... пен ... ... ... ... аға ұрпақ
өкілдеріне деген үлкен құрмет пен ... ... ... ... ... ... ең ... де сұрапыл соғысқа қатысқан ардагерлер саны
жыл өткен сайын азайып келеді, сөйтсе де ... ... ... өшпес ерлік
пен батырлық көрсетіп, қасық қанын аямаған қаһарман ерлерге терең ... ... ... ... ... басталуына орай өткізілген іс-шараға Ұлы Отан
соғысы ардагерлері мен ... ... ... ұйымдарының өкілдері
және Банк басшылығы қатысты. Лермонтов атындағы орыс ... ... ... ... ... ... ... соғыс
жылдарының әндері шырқалып, өлеңдері оқылды».
Марат Сатыбалдин, «Қазақстан Халық банкі» АҚ басқарма ... ... күні – ... ... қалған жауынгерлердің рухына бас иіп,
ал арамызда жүрген соғыс ардагерлеріне бұрынғыдан да құрметпен ... ... және ... ... ... күн. ... да
сұрапыл соғысты басынан өткеріп, бізді жеңіске жеткізген ардагерлерімізге
құрмет көрсету – біздің басты ... Осы ... ... банк
ардагерлер мен зейнеткерлерге үнемі қолдау білдіріп келеді. Тек осы жылы
ғана Халық банкінің басшылығымен ... ... ... ... миллион теңгеден аса көмек көрсету шешімі ... ... үш ... ... ... ақшалай көмек ретінде банктен шамамен 20 миллион
теңге ... пен ... ... ... АҚ өзінің барынша кеңейтілген филиалдар желісі
мен клиенттер санының ауқымы жағынан еліміздегі жетекші ірі ... ... ... ... күні банк ... және ... және орта ... сондай-ақ корпоративтік клиенттерге алуан түрлі қаржылық қызмет
ауқымын (банктік қызметтер, зейнетақылық жинақ қоры, сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... алатын әмбебап қаржылық топқа айналып отыр. Банк сонымен ... ... ... банктік операциялар жүргізуді ... ... ... айдарымен «Халық банкінің еңбегі ... ... ... сілкіндірген әлемдік қаржы дағдарысы да аяқталып келеді.
Мемлекеттің қолдауымен осы ... ... ... аман ... ... сөз болғанда үлкен проблемаларға ұрынып, қазір
қарыздарынан ... енді ғана ... келе ... ... ... тілге оралатыны белгілі. Бірақ дағдарыстың алдында қалай жұмыс
істесе, ... ... де ... да тиімді, тұрақты жұмыс істеп ... ... ... ... ... олардың тіпті бар-жоғын
ұмытып кеткен тәріздіміз. Осылай жүре берер ме ... ... ... бірі ... ... беделді басылымдар өзіміздің есімізге
салып отыр.
Бұл жерде әңгіме – ... ... ... Кезінде әлемдік қаржы жүйесінің
ауанымен жүре бермей, шеттен жарыса несие тарту додасына қатыспай, ... ... ... ... ... жақында ғана беделді екі
басылымның арнайы номинациясына ие болды. Global Finance және The ... ... ... Халық банкін» еліміздің аса ірі бөлшек банк
ретінде «Дамып келе жатқан нарықтардағы әлемдегі ... ... ... Best Emerging Market banks 2010) ... «2010 ... ... банк» және «2009 жылғы Қазақстандағы ең үздік бөлшек
банк» атағымен марапаттап отыр.
Әлемнің ... ... ... ... мен «Global ... банк ... кеңесшілері қатысқан дауыс берудің нәтижесінде
Халық банкі еліміздің қаржы нарығындағы жетекші банк ретінде танылды. ... ... ... ... ... ... Орталық және Шығыс Еуропадағы
экономикасы дамып келе жатқан елдердің банк жүйесін зерттеген ... Halyk ... ... қаржы институтының қол жеткен табысының
басты ... ... оның ... өсуі, табысы, стратегиялық
ұстанымы, ... ... ... мен ... ... ... The Asian Banker журналының кезекті марапаты – 2009 жылғы
Қазақстандағы ең ... ... банк (Best Retail bank in ... in ... ... банкіне бөлшек қаржы қызметі ... ... үшін ... Бұл ... ... Азия ... ... тағы да нақтылап отыр. Айта кету керек, Халық банкі ... ... ... «The Banker» ... ... ... марапатына жиі бөленіп келді.
Демек, әлемдік бизнес өкілдерінің Халық ... ... ... ... келе ... осы банктің ұдайы жоғары бағаларға ие болып, ... ... ... ... ... келе ... да байқауға болатын
тәрізді. Бұл жай банктің даму стратегиясы мен банк ... ... ... ... ... ... ... арқасында банк дағдарыс
кезінде тек ... ... ғана қол ... қойған жоқ,
сонымен бірге нарықтағы қалыптасқан жағдайды өзінің ... ... ... үшін ... ... білді. Өзінің ұстанымынан
таймай, алған бағытынан айнымай, нарықтағы жеңіл де ... ... ... ... ... да ... ... ұстанып келген банктің
еңбегі осылайша еленіп отыр.
Әрине банктеріміздің әлемдік деңгейде осылайша жоғары бағаланып жатқаны
өте жақсы, игілікті хабар, ... ... ... ... өзі ... ... Ал дағдарыс кезінде дүрліккен салымшылар сенімсіздік танытқан
банктерден алып шыққан жинақтарын алдымен дәл осы ... алып ... ... ... хабардар ететін тәрізді.
Бұрындары «ТМД аумағындағы ең үздік банк ... ... ... ... жоқ шығармыз. Дағдарыс кезінде еңсеміз ... да ... ... Енді жақсы үміттің алғашқы қарлығашы – осы ... ... ... ... ... ... деген сенімін арттырып,
оған деген мақтаныш ... ... ... ... ... дерек
«Қазақстанның Халық банкі» АҚ – республикадағы ірі әмбебап коммерциялық
банктердің бірі. Нарықта 87 жыл ... ... келе ... банк ... ... ең бір ... де әртараптандырылған ... бірі ... ... Халық банкі ең ірі ... ... ... ... ел ... 600-ге жуық ... қызметін ұсынып отыр.
Банк 6 миллион жеке тұлға мен 72 мың шағын және орта ... ... ... астам ірі корпоративті клиентке оңтайлы да сенімді қызмет
көрсетіп келеді[96].
«Халық банкінің» ардагерлерге құрмет көрсету ... ... ... ... ... көзделгені анық. Аталмыш қаржы институты
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Соның бірі – Жеңістің 65-жылдығына ... ... ... «Ана тілінің» сәуір айындағы №14 ... ... ... ... ... ... мультфилімімен бүлдіршіндерді
қуантпақпыз» атты «Адал Азамат» қоғамдық ... ... ... ... ... Сұхбатты алған Мәдина Кеңес. Мәдина «Адал
Азамат» ... ... ... ұлт болып қалыптасқан заманнан бастап-ақ ата-бабамыз өз ... ана ... ... ... «қазақ» деген ұлттың жер бетінен жойылып
кетпесі үшін жан алып, жан беріп, ... ... ... дамыған XXI
ғасырдағы жас қазақтың да діттеген арманы осы. Алаш азаматтарының бүгінгі
күні «көгілдір ... ... ... ... жариялап отырған игіліктері
істері де – соның жалғасы. Мәселен, ... ... ... ... ... «Ұлы дала ... атты ... ұлттық ат спорты мен дәстүрлі
музыкасын дәріптейтін тың жобаны ұсынды. Бүгінде ол республикалық «Хабар»
және «CaspioNet» телеарналары ... ... ... ... отыр. Осы
орайда аталмыш қордың вице-президенті, тележобаның бас продюсері Ерлан
Сержанұлын ... ... ... - деп ... ... ... ... идея неден бастау алды, жоба неге «Ұлы дала ойындары» деп аталды,
тележобаның басты ерекшеліктері, жақында ... ... ... ... ... қашан көре алады сынды сауалдарға жауап берілді.
«Жұмыстарыңызға қаржы дағдарысы кедергі ... ... жоқ па?» ... сұрақ
қойылды. Қор вице-президенті жоба басталғалы ... ... ... қордың құрылтайшылары мен қор президенті Зейнулла Медияров сияқты
қазақ мәдениеті мен ... ... ... ... арқасында
қиындықтарды жеңіп келе жатқанын айтады[97].
Паблик рилейшнз ... ... ... ... ... пайдалы
ақпарат беретінін ескерсек, аталмыш сұхбатта қазақ халқына маңызды, қызықты
ақпарат бар ... ... ... ... бұл ... халық мүддесі
де, «Адал Азамат» қоғамдық қорын қоғамға таныстыру да бар.
«Ана тілі» ... ... ... ... ... Динара
Ізтілеудің «Ол әнмен өмір сүреді» атты мақала жарық көрді:
«Алладан ... ... адам ... ... ... Бұл – ... ... тыңдарманын бұлақ суындай тұнық даусымен тамсандырған әнші
Тамара Асардың сөзі. Бұл сөзін ол ... ... ... ... өз өмірі соған дәлел. Тумысынан ... ... ... ... ... көрді. Сынбады. Қайта сымдай тартыла түсті. Өзінің ... ... ... құсы ... ... ... Әнші атанды. Ел аузына
ілікті. Ақтау мен Алматының арасын апталық күн көрмейтін Тамара – ... ... ... ... ... ... келмегенімен,
кіндік қаны тамған туған топырақтан да ажырағысы ... ... Асар ... бергелі жатыр екен» деген ақжолтай ақпар
жетті. «Арман дейтін арғымақ!» ... көз ... ... кілтін
табатын бұл тіркес – концерттің тақырыбы екен. Бұл туралы Тамараның өзі:
«Арман дейтін арғымақ,
Шындық дейтін шабан ат.
Үстіне қалсын жар ... әлін ... деп ... Әбіш ... ... ... жазылған әнім бар. Бұл
өлеңнің менің жансарайыммен үндесе кеткендей әсер ... ... ... ән ... тапсырыс бердім. Осы концертте аталған әннің тұсауы
кесілмек.
«Абайла, бауырым, абайла,
Ала көрме у ұрттап.
Абай бол ... Абай ... да ұғып ... деп келетін бұл ән тыңдарманының жүрегіне жол табар деген үмітім бар»,
- деп қосып қойды әнші.
Тамараның жаны ... ... 2007 ... ... ... ... аттың үстінде желіп жүріп ән айтқан болатын. Бұл ... де елең ... ... тұсы бар ... ... ұқтық. Бастан-
аяқ театрландырылған қойылымнан тұратын ... ... ... ... ... туралы әндердің де орындалатынын айтқан әнші: ... ... ... ... бірі – ... ... ... жазылған
Әсет Бейсеуовтің «Соғыстың соңғы әні». Бұл әнге қойылатын қойылым келген
көрерменін де ... етер деп ... ... тек ... ... ... ... Жалпы алсақ, адамның жан дүниесінде соғыс жүріп жатады ғой
(күліп). Сондықтан ... ... ... ... де, ... ... ... де сол күннің еншісінде. Бұл кештің көрермені мұңайып, ... ... ... ... кететін болады. Өйткені кештің репертуарындағы әндер де
елді жалықтырып алмайтын әр жанрдағы әндерден тұрады» дейді. Бұл концерттің
тағы бір ... ... ... ... биші ... ... «Жорға» атты
би тобы да өнер көрсетеді. Құрамы бүлдіршіндерден бастап, жасы 25-тен асқан
500-дей ... ... өнер ... осы ... үшін ... ... келмек.
«Біреулер Тамара өнерге кеш келді. Кеш келсе де таңғалдырып, тамсандырып
келді. ... ол өз ... ... ... ... ... ... Оларға айтарым – әу бастан өнердің өзінде ... Біте ... те түк ... болады. Бірақ мен баяғыдан өз ... ... ... ... ... ... жанмын. Стратегияның адамымын
десем болады. Сондықтан бұл өмірдің кей тосын тұстарына менің өз жауабым
дайын. Ән ... ... ...... ... бала секілді жарық дүниемен
қауышқысы келетін құбылыс. Соған лайықтап айтсам, бұл ... де ... ... - ... ағынан жарыла.
Ол әнмен өмір сүреді. Рухы биік, риясыз ниетті әншісін елі де ... ... ... ... ән ... ... ... келсе,
сәуірдің 14-інде бас сарайға бас сұғыңыз»[98].
Материалды оқып отырғанда ешқандай PR-материал нышандары білінбейді. PR-
мақала екенін материал соңында ғана ... ... ... ... тілдескенімізде, бұл мақала тапсырыспен жазылғанын білдік.
Журналистке ... ... ... орындап шықты деген баға бере
аламыз. Мақала тілі тартымды әрі бір деммен ... ... оқып ... ... әндерінен үзінді келтірген. Әншінің өзін ... ... де ... ... ... ... ... болады және де журналист материалға үлкен ... ... ... ... ... ... ... Анар Қабидің «Жақсының
жақсылығын айт...» ... ... ... ... ... ... ... өсіп-өркендеуіне, адам потенциалын
дамытуға, түрлі бастамалар мен ... ... ... келе
жатқанын айта отырып, «Ұлт денсаулығы үшін серіктестік» атты қайырымдылық
акциясының аясында Алматы қаласындағы және ... ... ... ... құрал-жабдықтар тапсырғанын айтады. Оған қоса ... қоры және ... ... ... ... ... ... Осы сарындағы материал журналист Нәзия
Жоямергенқызының 4 сәуір күнгі ... ... ... бетінде
«Ұлт денсаулығы үшін серіктестік» атымен жарияланды[100].
Ұлт апталығының 2009 ... 29 ... №4 ... ... ...... ... айдарымен журналист Біржан Бектөренің «Әдемі-ай plus»
жауапкершілігі ... ... бас ... ... сұхбат жарияланған.
«Әлдекімге тарту жасар кезде біршама бас қатыратынымыз шындық. Сондай күй
біздің де бастан ... ... ... ... ... ... ... жолымыз түсті. Іші тұнып тұрған ... Онда да ... ... иісі аңқып тұрған, елдігімізді білдіретін сыйлықтарға лық толы.
Кәдесыйлардан бас ... ... ... ... ... ... ... кесенесі, батырлар мен қоғам қайраткерлерінің бейнесі, асық,
жауырын, ... ... бір ... ... ... журналистік
қызығушылығымыз оянып, басшысын іздедік. Қытай ... ... ... ... ... екен. Төменде Төлегеннің ... ... ... ... ... ... ... жинадым»
- «Туған жерге туың тік» дейді ғой. Сіз шеттен келіп, туған елге ту
тіккен ... ... ... сіз ... орта мен ... ... айырмашылық бар ғой. Қазақстанда бизнес бастау қиын болған жоқ па?
Әрине, ... ... ... тіл ... ... ... ... күш-жігерімді жинап, жанымды салып жұмыс істеп, сол
кедергілердің ... ... тура ... ... ... ... ... Бейжің университетінің ... ... ... ... ... ... білімімді ұштай түстім.
Қытайда оқып жүрген кезімде қойнауы тарихқа толы талай жерді ... ... ... ... көріп, онда көңіліме ұнаған
заттарды ... ... Сол ... ... коллекция құралды. Кең
көлемде болмаса да, шағын мұражайдың ... ... ... ... ... ... алып келдім. Қытайдан арқалап келген
заттарымды осындағы сыйлы ағаларыма көрсеткенімде, олар мұның ... ... ... сөз ... ... ... сөзі мені арқаландырып
жіберді. Сөйтіп, оқумен қатар коллекция жинауды қолға алдым.
- Сонда сіз мұны ... деп ... ... ғой. Бұл ... ... ... Қателесіп отырған жоқпын ба?
Менің жиған-тергендерім шетелдің, басқа ұлттың заттары еді ғой. ... ... ... деп ... Егле ... кейін маған «Мен
неге шеттің заттарын жинау керекпін. Онан да өз ұлтымның асыл құндылықтарын
жинап, сақтамаймын ба?» ... ой ... ... ... ... заттарды
сатып, оның орнына қазақ халқының металдан ... ... ... өте ... адам ... Жас күнімде анамның инесін сабақтап
беріп, шамам келгенше көмектесіп жүретінмін. Ол кісі ... ... неше ... ... ... батыс өңірін «үш аймақ» дейді. Сол
жерде тоқыма бұйым өнері ... ... ... ... ... ... Бірақ
металл бұйымдардан жасалған заттарды көрмеген ... Ал ... ... ... ... ... ... саусағының ізі қалған
заттарды жинадым. Олардың көбі арнайы тапсырыспен күмістен, қоладан құйылып
жасалған еді. Жер асты қазба жұмыстарын ... ... ... ... Ал ... келгеннен соң 18-19-ғасырларда жасалған зергерлік
бұйымдарын, ат әбзелдерін, батырлардың қару-жарақтарын, аңшылардың ... ... ... өз ... асыл ... ... кірістім.
Солайша шетел заттарын сатып, оны бизнеске ... ал ... ... ... ... отырдым.
- Ата-бабаларымыздан мирас болып қалған асыл заттар Қазақстанда
қаншалықты бағалы?
Қазақтың қолөнерін жинап келе ... 15 ... жүзі ... Алғаш
бастаған кезімде, 90-шы жылдары бұйымдар арзан болатын. Еліміз енді еңсесін
жиып келе жатқан кездегі баға аса ... ... ... сол ... ... затты уысымнан шығарып қойдым. Қазір сол заттарды іздесем, таппаймын.
Халық арасында сиреп кетті. ... ... асыл ... ал ... ... ... ... тұр.
- Сіз қандай бұйымдарды жинадыңыз?
Мен тек қазақ халқының ғана бұйымдарын жинамаймын. Менің коллекциямда
бүкіл Орта Азия ... ... бар. ... ... ... қырғыз секілді көршілес елдердің де қолөнер бұйымдары бар. Сол 18-19-
ғасырларда көрші отырған елдер бір-бірімен тығыз қарым-қатынас жасап, ... ... ... ғой. ... ... де ... ... жатады.
Ал тек қазақ халқының асыл бұйымдарын ... оңай ... ... ... сән-салтанат үшін алыста жатқан шеберлерді үйіне алдырып, айлап,
жылдап жатқызып, асыл бұйымдар жасатқан ғой. ... ... бәрі ... ... ... Ал ... ... бар дүниеден жоғалтқан
заттарымыз өте көп. Сол себепті ... ... бір ... ... аса ... ... жеткенше жинап жатырмын. Бүгінде 1000-нан ... ... ... ... ... ... ... Әдетте Қазақстандағы бизнес алып-сатарлыққа құрылған ғой.
Бизнестің осы саласын дамытуға не себеп болды?
Ол менің кішкене ... ... ... ... ... ... Жас күнімнен қазақтың тұрмыс-тіршілігін өз бояуында көргеннен кейін,
өсе келе ұлттық құндылықтарды әспеттеуге, оларды жұрт назарына ұсынуға асық
болдым. ... ... ... ... ... кәдесыйлары толып тұр.
Сонан соң коллекция жинаумен қатар, соларды кәдесый ретінде жасап, ... ... жөн деп ... Ойымды жұбайым Мұратқа айтып ... ... ... ... 2000 жылға дейін біз бұрын-соңды болмаған қазақтың
бір топ кәдесый топтамаларын жасап ... ... ... ... ... батырларымыздың кішкене бейнесін кәдесый ретінде жасадық.
Егемендік алғаннан кейін бой ... ... ... ... ... ... Бәйтерек тек Астанада тұр. Басқа қалаларда
ондай ... жоқ. Ол – ... ... ... Ал ... ... әр
қазақтың үйінде тұру керек деген оймен олардың да кішірейтілген нұсқасын
жасап шығардық. Онан бөлек ... ... Қожа ... ... де ... ... ... үйінде тұрса, қандай жарасымды.
Патриоттық сезімді оятатын, жастарға ... ... ... киелі қобызды,
домбыраны, асық пен жауырынды ... ... ... ... ... заттарға халықтың сұранысы жақсы. Сондықтан бизнеске айналдырдым.
- Кәдесыйларды жасау ... қай ... баса ... ... ... ... ме, әлде маңыздылығына ма?
Әр заттан ұлттың келбеті көрініп тұруы керек. Ұлттық мәдениетіміз ... ... ... Онан ... таңбаланған тарихтан сыр шертіп
тұруға тиіс. Біздің басты ұстанған мақсатымыз осы. ... ... ... жасауға тырысамыз. Мысалы, «қыз қуу» дейтін ойын бар ғой. ... ... ... дайындадық. Сондай-ақ, қазақтың торсығы неге ... ... ... ... ... Оны да ... құйып, сыртын
алтындатып жасап шықтық. Ертоқымның, шаңырақтың өзін кәдесый ... ... ... біз ... ... қазақы өмірдің тұтастай бір
бейнесін жасауға затымыз ұлт өмірінен, өткенінен хабар беріп ... ... ... біздің кәдесыйлар арқылы қазақтың тұрмыс-тіршілігін танып
кетуі керек деген ... ... қай ... өтімді?
Мына түрлері өтімді, басқа түрлері өтпейді деп кесіп айта алмаймын. Бірақ
біз ... ... ... өтпей, дүкен сөрелерінде тұрып
қалмайды. Бір айта кетерлігі, халықтың қызығушылығы ... ... ... ... деп ... ... ... да жоқ емес. Дей
тұрғанмен, «асығың алшысынан ... деп ... бір ... Бұл өзі ... ... ... бірдей сыйлауға болатын дүние. Жаңадан жұмысқа
тұрған кісіге, жаңа ... ... ... күн, ... ... ... болады. Әрі-беріден соң аяғы ауыр әйелге де «маңдайы торсықтай ұл
тап» деп те ... ... ... Осы ... ... ... ие болды.
Сосын біз асықтың бір ғана түрін жасап қоя салған ... ... ... ... түсіп жатқанын жасадық. Онан соң жеті асықтың жантайып
жатқан түрін айналымға шығардық. Кейіннен 16 асықтың басын ... ... 24 ... ... ... ... шықтық. Жалпы, қай нәрсені
болмасын, дизайнер, суретшілермен келісе отырып, түрлендіріп ... ... ... ... кәдесыйлардың авторы – өзіміз. Ал жекелеген кәдесыйлардың
авторлары бар. Біз олармен ... ... ... ... ...... ... мәдениет қайраткері, көрнекті суретші Мұрат
Қалқабаев. Айтып отырғанымдай, біз көп дүниенің ... ... ... Ал ... ... ... жауырын секілді композицияларды
өзіміз ойлап табамыз. ... ... көбі – ... ... ... ... ... Эйфель мұнарасы бірден еске түседі. Америка десек,
Бостандық статуясын елестетеміз. Ал Қазақстан ... әлем ... ... ... ... ... ... деп ойлайсыз?
Алматыда тұрған Тәуелсіздік монументін біз ... ... ... ... ... ... ... жасадық. Ол
халық арасында бірден сұранысқа ие ... ... Жұрт ... ... не болмаса өздері сырт ... ... ... ... осы» деп ... жатады. «Халық айтса қалып
айтпайды» дейді ғой. ... мен де ... ... ... ... ... деп ойлаймын.
Сарыарқаның самалына тербеліп, жайқалып өсіп келе ... ... ... деген ойдамын. Оны, сондай-ақ, өсіп-өркендеудің, елдіктің
сомволы ретінде де қабылдауға болады.
«Журналдың атын ... аға ... Ал кеше ғана ... «Қазақ елі» деген монумент ше?
Бұл – ерекше құбылыс. Аспанмен астасып жатқан алып монументтің жанында
тұрып, ... ойға ... ... қырғын болса да жер ... ... ... ... қалған мемлекеттің бүкіл тарихы сол жерде тұрып
санаңда жаңғырады. ... ... ... ... үдей түседі. Мен
«Қазақ елі» монументі қазақ халқына қойылған ескерткіш деп ойлаймын. Әл-
әзір оның ... аз ... ... ... ... бұл ... ... айналатын дүние деп түсінемін. Тұтастай ұлтқа ... ... ... ... ... емес. Қазірдің өзінде біз
оны кәдесый ретінде жасап қойдық. Енді ... ... ... ... елі» ... біз де шамамыз жеткенше насихаттауға кірісіп кеттік.
- Осы ... ... ... журнал шығарасыздар ғой. Сол не үшін керек?
Әрбір мекеме өзін-өзі асырауды ойлайды. Дегенмен біз тек ... ... ... Сөзімнің басында айттым, біз ұлттық құндылықтарымызды жан-
жақты насихаттап, ел арасынан жоғалып кеткен асыл ... ... ... ... ... етіп жасап, халыққа қайта ұсынып отырмыз. «Әдемі-ай
plus» ... ... ... бір ... ... ... анықтама
беріп каталог шығардық. Соны көрген ағаларымыз ... ... ... ғой. ... ... ретінде тіркемейсің. Сөйтіп, мектептерге, мәдени орындарға
таратпайсың» деп ұсыныс ... ... да, біз ... ... ... ... тұр ... Содан оны журнал ретінде тіркедік. Атын Ақселеу
Сейдімбек ағамыз қойып берді. Солайша ... ... ... ... Жаңа кіріп келгенде ... неше ... ... ... ... ... ... білезік, тиындар, самаурындар тұр. Бұл сатуға
қойылған дүниелер ме?
Мына жердегі бірінші зал – сату ... деп ... Онда ... мекеме
шығарған кәдесыйлар тұр. Олар сатуға қойылған заттар. Ал екінші зал – көрме
залы. Онда тұрған заттардың бәрі – ... осы ... ... ... ... Оны
сату үшін емес, халыққа көрсету үшін қойып отырмын. Мына ... ... ... ... ... отыр. Бұл мен жинаған заттардың
жартысы ғана. Алдағы уақытта біз мұражай ашу ойда бар. Сол ... ... ... ... ... ... ... анықтамалығын қоса
жазып, қай жақтан табылғанын көрсетіп қойғым келеді.
- Көрме залында қанша бұйым тұр?
Қазір ... зат тұр. ... ... да ... өнер ... Соған 500-ге тарта жәдігерді апарып қойдық. Ал қалғаны үйімде
жатыр.
- ... ... ... ... ... түссін», «жолың
болсын» деген сынды тілектер жазылған. Бұл ... ... бір жолы ... ... ... бар ма?
Жақсы тілек тілеген дұрыс. Сөредегі заттан жақсылықтың иісі аңқып
тұрғаннан кейін халықтың да ... ... ... тек қана ақша ... ... Біз осы ... өз тұтынушыларымызға тілектес екенімізді
білдірдік. Оның үстіне ... ... де, ... алушы да қуанып қалады. Біз
осының бәрін ойладық.
- Осы істеріңізге мемлекеттен көмек болып ... ... ... ... ... ... ... арнайы
жолықты. Ол кісі біздің істеп жатқан тірліктерімізді сырттай ... ... ... ... 8 ... күні ... ... қатысуымен бизнесмен
әйелдердің форумы өтеді. Мен сол ... мүше ... ... Ал ... ... мемлекеттен көмек болған емес»[101].
Ұлттық мәдениетті дамытуға өз үлесін ... келе ... ... ... ... ... директоры Баһаргүл
Төлегенқызының жұмысын қалай ... та ... ... ұлт ... ... ... жанды халыққа таныстырып отыру керек. Халық өз ұлты ... етіп ... ... ... ... апталығының 2009 жылғы 19 наурызда «Қаржы» айдарымен «Самұрық-
Қазына» қорының баспасөз қызметінің «БТА ... ... ... атты шағын
PR-мақаласы жарияланды. Мақалада «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры «БТА
Банк» акционерлік қоғамының дауыс беруші ... 75%-ын ... ... ... банктегі ахуалдың тұрақтандырылғандығы, банк «Самұрық-Қазына»
қорымен, сондай-ақ Goldman Sachs және ... ... ... ... және ... консультанттарымен бірлесіп БТА тобы
дамуының жаңа стратегиясын, тұрақты ... ... ... ететін
мүмкіндіктерін әзірлеп жатқандығынан хабардар етті[102].
«Самұрық-қазына» қорының баспасөз қызметі таратқан бұл ... ... ... ... сөз кездеспейді.
Аталмыш басылымның 2 сәуір күнгі №13 санында «Бірінші байлық...»
айдарымен журналист Хазірет ... ... шипа ... ... ... ... ... ақпарат кеңістігі және бір ғылыми бысылыммен толықты. Өткен
аптада ... ... ... ... ... тұсауы
кесілді.
- Бұл күнде жан санын 1,5 миллиардтан асырып отырған ... ... ... ... ... ең ... ... – сапалы медицинасында
жатыр. 5000 ... ... бар, өз ... көпшілікке аша бермейтін Шығыс-
Тибет медицинасы – қытай халқының асыл қазынасы. Адам ... ... ... ... Қазақстан үшін де бұл емдеу түрі өте қажет. Бес
жылдан бері ... ... ... ине көмегіне жүгінуі – халықтың
Шығыс медицинасына деген сұранысының айқын дәлелі. Дегенмен қазіргі кезде
білімі таяз ... ... азап ... ... да аз ... ... ... халықтың медициналық сауатын арттыру, арзанқол
сапасыз емдерден сақтандыру ... ... ... ... ... ашып ... - деді ... инемен
емдеу академиясының академигі Жасан Зекейұлы журналдың ... ... бері ... ... беттерінде жиі көрініп жүрген
«Жас-Ай» Шығыс-Тибет медицина орталығының бұл журналына көз ... ... ... көп ... бар ... ... дерт дендесе, дәріге жүгінетініміз шындық. Ал дәрі атаулы –
асқазанның қас жауы. Дәрінің денені жаулап алғанын қаламайтын адам ... ... мен ине ... ... Бұл – Шығыс-Тибет медицинасына ... ... 5000 ... тарихы бар Шығыс медицинасының өзге де
құпияларын білгіңіз келсе, біздің журналмен ... - ... ... ... ... ... жаңа ... алғы сөзінде.
Тұсаукесер рәсімінде ҚР Ғылым академиясының президенті, академик Мұрат
Жұрынов «Шығыс-Тибет медицинасы – адамзаттың мыңдаған жылдар бойы ... ... ... ... ... ... Оның
көптеген құпия сырлары бар. Бірақ ол кәдімгі ... ... ... ... оны ... деп өз ойын ортаға салса, Қазақстан халық
емшілері қауымдастығының президенті Зиядан қажы Қожалымов «Сан ... ... ... ... ... ... ... жолындағы еңбектеріңіз жемісті
болсын» деп жүрекжарды лебізін білдіріп жатты.
Ашылған бес жылдан бері 1000-нан ... ... ... ем көрсеткен
орталық былтыр «Алтын жүрек» сыйлығымен марапатталыпты. Көп балалы аналар,
мүгедек жандар, тұрмысы төмен, ... ... ... ... ... медет тауып жатқан көрінеді. Бірнеше жыл ... сүйе ... ... ақырында Шығыс-Тибет медицинасының көмегімен дүниеге әкелген
нәрестесін көтеріп келген Ботагөздің отбасы да жаңа ... ... ... ... ... ... медициналық жақтан сауаттандыру
үшін денсаулық саласына ... ... ... ... ... ... үшін ... денсаулығы мықты болуы шарт. Сондықтан да ... ... саны ... ... ... ... өсіп-
өркендеуіне тиімді болса керек»[103].
Мақтаудан тұратын PR-мақалада жалған ақпаратқа жол берілген. ... ... ... ... марапатталыпты» деген ақпарат шындыққа
жанаспайды. Расында аталмыш орталық ... ... ... ... ... ... де ... Алайда жеңімпаз емес еді. PR-мақаланы
дайындау барысында журналистке де, PR-менеджерге де алынған ... ... ... ... ... ... ... сілтеп айту болуы
мүмкін, ал ... ... ... алдамауы тиіс.
Басылымның 13-29 сәуіріндегі №16 санында «Ой-ұшқын» айдарымен журналист
Мір Шайырдың ... ... атты ... ... көрді. Материал басын:
«Нәзік үнге құлағын тосты... сонау алыс көкжиектердің ар жағынан ба, әлде
зәңгір ... ... бе, бір әуен ... ... ... бірақ елжіреткен ыстық әсем саз. Ол ... ... ... ... ... өз жанының терең толқыныстарымен үндесіп
жатқандай. Ал қарсы алдынан қызыл күннің ... ... ... ... аязды, қарлы, ызғырық суық желді, қаһарлы ақпанның нарттай күні.
Осы үлкен ... ... ... ... ... ... ... Әлгі әуен
әлі естіліп тұр... Бұрғының терең бойлап бара жатқаны білінеді. Мұны нәзік
дірілдеген жүрек ... ... ... ... алыс ... ... жатқандай. Бұл шектер атомдар сферасындағы болмашы тербелістерді де
қабылдай білетіндей... Мына ... және ... да ... ... ... ... ... адамдардың көңіл-күйін, құлшынысын да
сезе түседі. Адамдар да алып ... ... ... жан ... жүрек
лүпілі бұған түсінікті де қымбат. Соның ... бұл ... ... ... ... ... бір нәзік үйлесімділік бар,
табиғи ... ... - деп ... тілмен оқырманды баурап алады. Содан
соң «Oil Services ... ... ... ... ... іске ... бұрғышылар әрбір метр проходка үшін жанұшыра қайрат ... ... ... ... ... ... сол бойда шешіп отыратындығын, Оралбай Әбдікамалов басқарған
«Oil Services company» кәсіпорны бірнеше жыл бұрын өндірісті оңтайластыру
барысында ... ... ... және ... бір-бірінің қосылуының нәтижесінде өмірге ... ... ... Аталмыш серіктестіктің бұрғылаумен де, ұңғырларды
күрделі және ағымдағы жөндеумен де, ... ... ... ... сөз ... ... ... «Ұлттық мұнай өнеркәсібінің
белгілі ұйымдастырушысы Ұзақбай ... ... ... ... ... 6 миллион тоннадай мұнай беріп, елдің ырыс-
берекесін еселей түсуде. Отанымыздың экономикалық ... ... ... ... ... ... үлесі елеулі»[104] -
делінген.
Сәуір, ақпан айларында Қазком банкінің «Енді олар аз төлейді!» атты
түрлі-түсті ... ... ... 30 ... – 6 мамыр күнгі №17
санындағы ... ... ... ... Саранчуков, Алматы қаласы,
Өз несиесін ҚАЗКОМ-да қайта қаржыландырды
Мен «Самұрық-Қазына» қорының бағдарламасы бойынша қайта қаржыландыру
туралы алғашқылардың бірі ... ... ... бірден өз банкіме
хабарластым. Басында, қажетті құжаттар ... ... ... ...
тізім үлкен болатын. Алайда арзандатылатын несиемнен үнемдейтін ақшамның
мөлшерін есептеп шығарған соң, бұл сатыдан өтуге бел ... ... ... құжаттар алуға келгендер көп болды. Ал анықтама қағаздарының
көбі ... ... ... ... ... жағдай болды. Құжаттарды
жинауға үш жұмыс күні жетті, банкте өтінішім екі аптадай қаралды.
Қайта қаржыландыруға ... ... 16% ... ... - 21% ... Ал ... ... қаржыландырған соң тиімді
пайыздық мөлшерлеме 11,74% ... Енді мен ... 30 ... ... ... осы жарнамасында басқа мәтін берілген:
Омарова Мархабат, Астана қаласы,
Өз ипотекалық несиесін ҚАЗКОМ-да қайта қаржыландырды
Мен ипотекалық несиелерді қайта қаржыландыру мемлекеттік ... ... ... ... үш күн ... жинап шықтым.
ҚАЗКОМ-да менің өтінішім тез ... ... ... ... ... ... 13% ... қазір - 11%.
Ендігі мен жылына 100 мың теңгедей үнемдейтін боламын[106].
№19 санында жарияланған жарнама:
Виталий мен Елена Васеповтар, ... ... ... ... ... өз ипотекалық несиелерін
ҚАЗКОМ-да қайта қаржыландырды
Виталий: Ипотекалық несиелерді қайта қаржыландыру бағдарламасы туралы
мен өз қызметкерлерімнен білдім. Құжаттарды ... күн ... ... ... екі апта бойы ... ... ... кеткен
уақыт зая кетпепті.
Қайта қаржыландырғанға дейін пайыздық мөлшерлемем ... 13% ... - 11%. Біз үшін бұл ... ... өйткені Елена біздің 9 және 6
жасар балаларымызды тәрбиелеуде. Ендігі ... ... ... ... біз ... 20 000 теңге үнемдейтін боламыз[107].
Жоғарыдағы жарнаманың, яғни модульді жарнама әрі ... ... ... ... әрі ... ... несиелендіру туралы
ақпараттандыру бар.
Басылымның 2009 жылғы №52 санында журналист Алаш Тұрсынәлінің ... ... ... ... ... ... ... Зекейлымен сұхбат жарық көрді. Сұхбатта «Жас-Ай» Шығыс-Тибет медицина
орталығынан бес жыл ішінде 40 мыңнан астам науқасты ... 5 ... ... ... ... ... ... ем көрсеткенін айтады. №13
санында журналист Хазірет Әбділданың «Жанға шипа ... ... ... ... бес ... бері ... артық науқасқа тегін ем
көрсеткен орталық былтыр «Алтын жүрек» сыйлығымен ... ... ... ... жыл салып шыққан мақалада тегін емделушілердің саны күрт
артып 5 мыңға жеткен. Деректі бұрмалауға жол ... ... ... және ... ... үшін» Вена қаласының Халықаралық
университетінің Құрметті профессоры атағына ие болды. «Менің бұл ... ... ... де ... зор деп ... ... Еуропа
барлық шетел БАҚ-тарын назардан тыс қалдырмай, бақылап отырады», - ... ... ... ... ... ... ... академигі
Жасан Зекейұлы баспасөз бетінде жиі көрінгенді жөн көретін жан ... ... ... ... ... ... қол ... жатады.
Тіпті сұхбат барысында Қазақстанның халық жазушысы, ақын Тұманбай
Молдағалиевтің өлеңін оқып береді:
«Қытайдан кеше ... ... ... ... ... жатыр.
Аурулар Жасан салған ине арқылы,
Бақытын, қуанышын қоса ап жатыр.
Жүретін жотасына тұз ... демі ... із ... ... салған ине арқылы
Кетеді бір жетіде қызға айналып...
Өз басым ел үшін, жер үшін еңбек етіп жүрген ... ... ... ... да тек ... ... ... адамдарға ғана емес,
белгілі тұлғаларға да тиісінше тегін ем көрсету – менің ұстанымым».
Қоғам қайраткерлеріне, ақын, ... мен ... ... ... – елге ... бір ... ... қауым өлең арнап жатса,
журналистер қауымы мақала, сұхбатын жариялап жатады. Осылайша PR мақалалар
жазылып ... ... ... ... да ... ... қыз» дейтін керемет
жыр кеші өтті. Осы тамаша кештің басы-қасында да сіз жүрдіңіз...
Иә, оңтүстік ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі шектеулі ақын қыз Эльмира Омарбекованың ... ... ... ... ... ... ... жолға да қарыздар
болмаған қыз» атты шығармашылық кешін өткіздік. Бұл шара ... ... ... мен ... Қару Қасенұлы үшеуміз құрған «Өмірді қорғау»
қайырымдылық қорының аясында өтті. Қазір Эльмираның екінші ... да ... ... ... ... ... көш» ... айдармен
қаламгерлер арасында байқау да жарияладық. Мақсатымыз – ... ... ... оралған қандастарымыз жайлы, олардың елге оралғаннан
кейінгі көрген ... ... ... кәсібі, күнкөрісі мен
тіршілігі жайлы нақты деректерге құрылған шынайы шығармаларды іріктеу еді.
Сондай ... ... ... елге ... ... ... Сол ... жүлде алған шығармаларды Жазушылар одағының 75
жылдығына тұспа-тұс Әдебиетшілер үйінде «Жыр - ... ... ... ... ... авторларды марапаттадық. Алдағы күндерде де игілікті
шаралардың басында жүреміз деген ойдамын[108].
Халықаралық ... ... ... ... ... ... тек
тегін емдеумен ғана емес, сондай-ақ сұхбаттан ... зәру ... ... ... ... ... журналист Серікқали Жексенбаевтың «Petro Kazakstan oil
products» жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... сұхбаты шықты. Сұхбатта бұл серіктестіктің бензиннің
бірнеше түрін, дизель отынын, мазут, реактивті отын мен ... ... және ... ... ... кең де ... бағдарламасы,
өндірістің келешегі турасында сөз қозғалды. 2008 жылы ... ... ... 4 308 190 тонна мұнай өңделгендігін, 2007 ... 250 мың ... көп ... атап ... Дағдарысқа қарамастан,
зауыттың жұмысшы құрамын жаппай қысқарту мен жұмыстан шығаруға ... және де ... ... ... да бас тартпаған.
Мәселен, 2009 жылы облыстың әлеуметтік жобаларына бір ... АҚШ ... ... ... ... ... мектебіне, Сайрам балалар
үйіне, «Оңтүстік Қазақстан облысының әйелдер мен балаларды қолдау орталығы»
біріккен ... ... «Ана мен ... ... ... алдын
алу және емдеу» мемлекеттік мекемесіне тұрақты түрде демеушілік көмек
көрсетіп ... ... ... су ... ... ... ... газетінің 2009 жылғы №10 санында «Немен ... ... Анар ... ... ... ... деген материалы
жарияланды.
«Адамға екі нәрсе керек тегі: бірі - тіл, бірі – ділің ... ... ... айтқандай, қазақ тілі – қазақ ... үшін ен ... ... ... мен ... ... ... көпір. Мұны біреу
түсінсе, біреу түсінбейді. Қайбір мекеменің табалдырығын аттағаннан-ақ орыс
тілі көзге ұрып ... ... ... ... ... ... неге өз ... құрметтемейді, неге ана тіліне деген жанашыр сезімі жоқ
деген сұрақтар жаныңды жегідей жейді. Шынымен де, ... ... ... ... деген де ой оралады. Бірақ осыдан біраз уақыт бұрын
«Алматытелеком» қалалық телекоммуникациялар орталығына барғанда ... ... ... ... ... қарсы алдыңнан үлкен әріптермен «Қазақ
қазақпен қазақша сөйлессін» деген жазу айғайлап тұр. ... ... ... ... дір ... ... ... аталмыш орталықтағы тіл жағдайын
біраз зерттеп көрдік» [110].
«Қазақтелеком» акционерлік ... ... ... жайы ... ... ... ... екенін басылым жиі жазып
тұрады. Мақалада ... ... ... ... екендігін, аталмыш
мекемеде қызмет атқаратын өзге ұлт өкілдерінің ішінде ... ... ... ... іс ... айлық жалақысына үстеме ретінде 10 пайыз сыйақы
беретінін, мекеменің ... ... жаңа ... ... ... ... 2009 ... №20 санында «Апта отырысы» ... ... ... ... есеп ... атты ... ... түріндегі
мақаласы жарық көрді. Аталмыш мекеменің журналистерге «Теңізшевройл». 15
жыл корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік саласында көшбасшы» атты ... ... ... хабардар етеді. Оқырман 1993 жылы 6 ... ... ... мен ... корпорациясының арасындағы
келісімге қол қою нәтижесінде құрылған «Теңізшевройл» жауапкершілігі
шектеулі ... 15 ... аса ... ... ел ... үлес қосқандығын, осы жылдар аралығында кәсіпорын 30,4 миллиард АҚШ
доллары көлемінде төлемдер төлегендігін осы мақала арқылы білді[111].
«Ана тілі» ... №29 ... ... Абылайхан Қалназардың
«ҚазҚұрылысШыны» компаниясының бас директоры Тоқмади Мұратхан «Шыныны
шеттен тасымайтын ... атты ... ... ... ... ... көп ... бірі емес,
ол қауіпсіз шыны мен ... ... ... ... ... ... нөмірі бірінші зауыт екендігін,
компания өңдеуінен өткен шынылар 35 жылға ... ... ... оқ ... балталағанға оңайлықпен сынбайтынын білдік.
«Еларалық көрмеде бір сарапшы 70 рет ... ... ... Жұрт риза ... Ал ... ... де біздің шынының бір
ерекшелігі, ... ... ... ... ... ... ... Жалпы, жай шыны желден, сілкіністерден бөлек, күннің көзінен, я аяз-
суықтан да шытынап сына бастайды. Алматыда температура 35-40 ... ... ... ... да сондай. Кейбір жерлерде одан да ... ... жай шыны ... бере ... ... шынықтырылған топтағы шыны
беріктігі жағынан жай шыныдан 4-5 есе ... Тағы бір ... ... Яғни ... ішіндегі жылуды далаға жібермейді. Шынылар
сонымен қатар ... ... ... де ... әрі ... ... да
тиімді»[112],- дейді компания директоры ... ... Дәл ... осы ... бір ай ... ... ... апталық
газетінің 2009 жылғы 18-24 маусымында №17 ... ... ... ... ... ... журналист Арман Әубәкірдің
әзірлеуімен «ҚазҚұрылысШыны» ... бас ... ... ... шыны оқ өткізбейді, балталанғанға сынбайды» атпен
жарық көрген[113]. Түпнұсқасы кімге тиесілі екені белгісіз. Соңғы аталған
басылымда «ҚазҚұрылысШыны» ... ... ... ... газетінің қаңтар айындағы №1 санында «Атырау» айдарымен
«АДЖИП»-тің қолы ашық екен» атты шағын ақпарат жарияланған. Үзінді ... ... ... қол ұшын ... жіті назарында ұстап
отырған «Аджип» компаниясы облыстық ... ... ... ... ... Бұдан былай ортақ желіге – интернетке қосылған
компьтерлер әр бөлімшеге орналастырылып, ақ халатты ... ... ... ... атқаруына септігін тигізбек. Мұнай компаниясының қоғаммен
қарым-қатынас ... ... ... Мәлік Имашев пен бөлімнің
аға кеңесшісі Гүлнар Еркетанованың сөзіне ... ... ... ... шектелмейді.
Шараға қатысқан облыстық денсаулық сақтау басқармасы бастығының ана
мен бала денсаулығы бойынша ... Дана ... ... ... білдіріп, алдағы уақытта да ынтымақтаса еңбек ... ... ... ... ... ... жағымсыз
ақпараттар жиі жарияланып тұрады. Аталмыш мақала сол жағымсыз материалдар
жауап ретінде берілген. ... ... ... ... ... ... ... айдарымен №6 санында «Ұлы дала ойындары» және №10 санында
«Дәстүрлі ән ... ... ... ... ... халқының қолөнері мен
кәсібі» мультимедиялық энциклопедиясы шықты», ... ... ... ... сыны, елдің намысы болған «Көкпар» атты мақалалар шықты.
Алғашқысында «Адал ... ... ... вице-президенті, «Ұлы дала
ойындары» тележобасының бас продюсері Ерлан Сержанұлымен сұхбат берілген.
Сұхбаттасушы қордың ... ... ... ... ... пен
Жадыра Жақсытаева. Сұхбатта идея авторы кім, жоба аты неге «Ұлы ... ... ... ... ... ... ... қашан көре алады сынды сұрақтарға жауап берілген[115]. «Ана
тілі» басылымының 2010 ... №14 ... ... Кеңестің қор вице-
президентімен болған «Жуырда «Тазша ... ... ... ... сұхбаттан еш айырмашығы жоқ.
№10 санында «Дәстүрлі ән жинағы» жарық көрді» атты материалда «Адал
Азамат» қоғамдық қорының «Ұлы дала ... ... ... ... ... топтастырып «Дәстүрлі ән жинағын» жарыққа шығарғанын
хабарлайды. Ән жинаққа ... ... алу үшін ... ... мен ... ... ... «Сүйінші!!! «Қазақ халқының
қолөнері мен кәсібі» мультимедиялық энциклопедиясы шықты» атты материал да
осы ... ... ... ... ... сыны, елдің намысы болған
«Көкпар» атты материалды Қадыр Мырзалиевтің:
Сәйгүлікті құйрық-жалы таралған,
Сүйетұғын қазақ осы, ... осы күй ... ән ... ... қыз ... ... деп ... жырымен бастаған. «Хабар» арнасының «Ұлы дала ойындары»
тележобасы «Көкпар» ... ... айта ... ... қатысушыларға
тоқталған[116].
«Алтын Орда» газетінің 28 қаңтар - 3 ақпандағы №4 санында «Кәсіпкер»
айдарымен ... ... ... атты ... ... ... PR ... шеңберге алынған. Мақала: «... 1997 жылы ... ... ... кәсібін бастаған Құрманғали Атыраудағы «Арын»
жабық базарының бір бұрышын жалға алып, алыс-жақын шетелдерден тауар ... ... ... Көп ... ... жеке ... ... дүкенін
ашты. Бұл істе досы Мұқтар Айыпқалиев екеуі бірлесіп, күн-түн ... ... ... ... Қазір арада 12 жыл уақыт
өткенде қарап отырса, айтарлықтай көп іс ... ... ... үй» ... ... ... ... тік тұрғызып қана қоймай, облыстың
беделді, табысты ... ... ... ... рет ... ... республикалық, облыстық деңгейде жоғары құрметпен аталып,
марапатталды. 2006 жылы ... ... ең ... кәсіпкері атағын
иеленді»,- деп ... Одан ары ... ... ... ... ... қаржы бөлгендігін, ауылға жаздық клуб салып
бергендігін, балық шаруашылығын дамыта түскендігін сөз ... ... - ... тілі - ... ... ... ... Қағазовтың жетістіктерін тізбелеп бергендіктен, бір
беттік мақаланы соңына дейін оқып шығу мүмкін емес. PR мәтіннің ... ... ... ... ... Бір ... кәсіпкердің
отбасылық жағдайы, кәсіпкерлігінің қалай дамығандығы ... ... ал ... жолында жүріп қайырымдылық шараларды атқаруды да
ұмытпағандығы ... ... ... ... бар. ... мақаланың ішіндегі
жеке тұлғалық түрі.
«Экономика» газетінің №34 санында «Мәдениет» бетінде «Денсаулық –
зор байлық» айдарымен ... ... ... ... ... ... атты ... жарияланды.
«Аспан асты елінде туылғанының арқасында шетелдік азаматтарды оқыта
бермейтін Қытайдың медицина академиясын ... ... ... ... ... ... профессор Жасан Зекейұлының елге
келудегі мақсаты – ... ... ... ауруға шалдыққан адамдарды алтын
инемен емдеу еді. Қытайдағы оқыту жүйесінде сауықтыру барысында ... баса ... ... ине ... ... ... энергия көздерімен
айықтыру әдістерін баса қолданатындығының арқасында емдеу әдістерін ... ол ... ... ... соң осы ... жету үшін бір жыл
орыс тілінен даярлық курсынан өтіп, үш жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... аға дәрігер болып еңбек ете
жүріп, 2004 жылы ... ... ... орталығын
ұйымдастырады»[118].
Мақалада бүгінге дейін медицина орталығынан 40 ... ... ... оның 99 ... ... ... ... орталықта
көрсетілетін емдеу қызметтерінің түрлеріне тоқталады.
Дәл осы ... ... ... апта» газетінің №33 санында
«Тіршілік» бетінде «Кәсіп пен нәсіп» ... ... ... ... ана ... ... жасаған қазақ»[119] атты материал
шықты. Басы тура ... ... ... ... мазмұны да
алдыңғы материал мазмұнынан алшақтамаған.
Аталмыш басылымның №29 санында ... ... ... ... ... ... Серіктің «Заманға сай киімі» атты материалы жарық
көрді. «Ұлтымыз ... бет бұра ... Оны ... ... ... ... ... көруге болады. Ал енді
ұлттық киімге әлі де болса ... ... ... ... ар-ұят
шеңберінен аспайтын етек-жеңінің кеңдігімен, көркемдігімен, қыз ... ... ... құнды. Ұлттық киімдеріміздің тарихын есте
жоқ ескі замандар туралы аңыз-ертегілердегі, ... ... ... ... ... да ... ... бай мұрағаттарға
ұшырасамыз. Осындай ұлттық киімді насихаттап ... ... ... назарларыңызға ұсынып отырмыз»[120] деп басталатын мақалада сән
үйінің тарихына, дипломдары мен марапаттары туралы, сонымен ... сән ... ... деп аталатын республикалық әдеби-танымдық сән журналы
шығатынын айтады. PR мәтінінің имидждік мақаласының арнайы яғни ұйым ... оның ... ... ... қай ... ... PR ... беру жағынан бір-
бірінен ерекшеленбейді. Шағын ақпарат, заметка, мақала немесе компания
басшысымен ... ... ... PR ... ... ... мақала,
оның ішінде жеке тұлғалық және ұйым туралы түрі, өмірбаяндық мақала жиі
кездеседі. ... ... ... бетінен сыртқы аудиторияға
бағытталған қаржылық ақпарат беретін жылдық есеп ... ... ... ... ... ... тілі мен стилі
«Алматы ақшамы» газетінің 2010 жылдың 4 ... ... атты ... ... ... Жұмахметұлының «Тынығасың,
демаласың, сауығасың» атты «Қарғалы» сауықтыру, емдеу ... ... ... ... ... ... ... журналист пансионат
басшысынан демалушыларға қандай ем-дом көрсетіледі, пансионат қанша адамға
есептелген, ... жас ... ... ... ... ... Пансионаттың сыртқы көрінісі, қызметкерлер ұжымының суреті
берілген[121]. Материал соңында пансионаттың мекен-жайы, телефоны мен ... ... ... ... ... ... ең алдымен аталған ақпарат
көзге түседі. Назар аударуға тырысушылық, қоғамның қызығушылығын арттыруға
бағытталғаны анық.
«Алматы ақшамы» газетінің ... ... ... ... ... ... ашылды немесе 1,5 миллион халқы бар ... ... ... ... ашу ... атты мақала жарияланды.
«Әр ұлттың тағамы сол ұлттың тынысын ашар, шырайын ... ... ... ... ... ... Жақсы әннің жан азығы
болатыны тәрізді, ұлттық тағамның да ұлт ... игі ... ... ... ... айтсақ, салауатты өмір салтын қалыптастыруда ... тең ... ... бола бермейді.
Бұл ретте ата-бабаларымыз ежелден аттың жалында, түйенің қомында
жүріп тұтынған шұбат пен қымызды ... ... ... ... ... ауызға тие бермейтін осы ұлттық сусындарымызды қала халқының
игілігіне айналдыруға ... ... ... ... ... ... ... төрағасы, Іле аудандық мәслихатының депутаты, ауыл
шаруашылығы ғылымының кандидаты, кәсіпкер Дәулетов Сыдық қажы, ең алдымен,
Алматы облысы аймағында түйе ... ... ... ... ... екі
мыңнан астам түйесі бар ... ... ... ... ... ашқан шұбат, қымыз орталықтары бар. Мұның сыртында ол «Ата
кәсіп – елге ... ... ... да кәсіп түрлерін қолға алып, ел
ішіндегі азаматтарға жұмыс тауып беріп отыр.
Бүгінде ... 120 мың түйе бар. ... 5 мыңы ... ... Бұл – Алматы қаласына да ортақ құндылық ... сөз. Шыны ... ... ... ... ... да ... бастағаны рас.
Пепси-кола, спрайт тәрізді қышқыл сусындар дастарханымыздың ... ... ... де, кіші де ... ... ... ... айтуынша, бұл
сусындардың зияны шашетектен. Мәселен, пепси-колаға ... ... ... ... ... ... қалады. Осыдан кейін-ақ көзі ... ояу ... көп ... көзі ... ... ұлттық тағамның дені сау ұрпақ қалыптастырудағы маңызы зор.
Осы тұрғыдан келгенде 1,5 миллион халқы бар Алматы үшін де ... ... ... ... ашу ... Осы ұлы ... мақсат еткен Сыдық
қажы Дәулетов Алматыдан шұбат, қымыз орталығын ашты. ... іші ... сай ... ... ... ... басында осы орталықтың ашылуына қазақтың белгілі зиялы
азаматтары ... ... ... ... ... Бұл іс ... да қала орталығында өз жалғасын таппақ»[122], - дей келе, төменгі
тұсында орталыққа бару бағытын ... ... ... ... қымыз бен
шұбаттың, қуырдақ пен сірненің, кәуап пен басқа да ас ... ... мен ... ... ... Егер «Дәулет Бекет»
жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің аты аталмағанда, ... ... ... мен ... ... ас ... ... аталмыш материалды PR мақалаға жатқызуға болар ... ... - ... ... ... ... яғни ... және өткізу, яғни тұтынушы санын арттыру.
Материалда қымыз, шұбатты шетелден ... ... ... ... салыстырып, ол сусындардың зиянды екенін айта отырып, ... ... ... «Айқынның» осы жылдың 29 ... ... ... ... «Ән көңілдің ажары» атты шағын ақпарат жарияланған.
20 ақпанда Республика сарайында қазақ радиосының ... ... ... ... шеру ... келуге үндейтін материал. Мақалада кеш қонақтары,
концерт ұйымдастырушысы, ақпараттық қолдаушылар атап көрсетілген. ... ... ... ... ... ... ... деп
аяқтайды[123]. Бұл материалды жарнамаға ... ... мен ... ... ... берілген, сондай-ақ концертке шақыру материалы болып табылады.
«Айқын» газетінің күнделікті сандарында «Қазақстан темір жолы» ... ... ... ... шығып тұрады. Жоғарғы тұсында
Теміржол жолаушылар тасымалы ұйымының логотипі берілген. Астында мынадай
мәтін жазылған: ... ... ... ... ... алыңыздар. Тез әрі
ыңғайлы». Оған қоса www.pcentre.kz сайтына сілтеме берілген. «Қазақстан
темір жолы» ... ... «Нұр ... ... ... ... «Айқын»
газетінің тұрақты демеушісі болғандықтан аталмыш ... ... ... ... жиі ... ... 20 қаңтар күнгі №7 ... ... ... сатып алу енді бұрынғыдан да оңай!» атты шағын жарнама шыққан.
Мәтінін келтіріп көрелік:
«Эйр ... ... жаңа ... ... ... және ақпарат орталығына телефон соғыңыз.
✓ Әуебилеттің құнын жақын ... ... ... ... ... ... ... сапар тілейміз!
2009 жылдың 1 ... ... «Эйр ... ... ... сатып алудың жаңа қызмет түрін ұсынады.
1. «Эйр Астана» әуекомпаниясының брондау және ... ... ... ... немесе Қазақстанның басқа
қалаларында 58-44-77 ... ... ... орынға тапсырыс
беріңіз.
2. Әуебилеттің бағасын үйреніңіз.
3. Жақын жерде орналасқан серіктес банк бөлімшесінде төлем ... ... ... ... ... факс ... ... банктер: Ресей жинақ банкі, Казкоммерцбанк»[124].
Жарнаманың бір тұсында «Эйр Астана» компаниясының логотипі ... осы ... осы ... халықаралық саяси «Түркістан» апталығының 21
қаңтарындағы №7 саны «Сараптама» ... ... ... орыс ... жазылып, кейіннен қазақ тіліне аударылғандай әсер
береді. «Әуебилеттің бағасын ... ... ... ... түрпідей
естіледі екен, олардың айтпағы «әуебилетінің бағасын біліңіз» болу керек.
«Жақын жерде орналасқан серіктес банк ... ... ... ... рет қайталанған.
2009 жылдың «Айқын апта» газетінде «Тіршілік» бетінде ... ... ... ... ... шай ... «Айналайын» чай вкуснее![126]
Түрлі-түсті жарнаманың бір жағында «Айналайын» сүтінің ... ... ... ... мен шай ... ... ... берілген. Бәрі жақсы-
ақ, тек сүттің де, самаурынның да сыртында сүт туралы ақпараттың барлығы
дерлік орыс тілінде ... ... ... басылымға «С «Айналайын» чай
вкуснее!» деген орысша баламасының керектігі ... ... ... ... ... ... «Позитив»
банкінің жарнамалары жарияланды. Мәтіні:
Дарының өз бойыңда – асылыңды көрсете біл!
Богатство внутри тебя – раскрой свой потенциал!
Банктің логотипі, ... ... ... ішіндегі інжу-маржан
бейнелеген.
Жағымды ықпалыңды білдір!
С позитивом по ... ... ... ... ... ... ... любимыми не расставайтесь![127]
Банктің логотипі және қос шие ... ... ... қай-қайсысы да орысша аудармасымен қатар берілген. Түрлі-түсті.
Ешқандай байланыс телефондары, электронды пошта мекен-жайы, қымет түрлері
берілмеген. Тек ... ғана ... жол ... ... ... ... жарнамаларға қарағанда ерекшелік байқалады. Оң пікір мен
жағымды имидж қалыптастыру жолындағы бастама ... ... ... ... көп ... ... тәсілін қолданған.
«Жас қазақ» газетінің 2010 жылғы 19 ақпанында «Соңғы бет» айдарында
«Құрметті ақындар!!!» тақырыбымен діни өлеңдер ... ... ... мен ... ... ... мекен-жайы мен жүлделері
көрсетілген[128].
«Жас қазақ» газетінің 2009 жылғы №13 санының ... ... ... ... ... ... назар салып көрелік:
Денсаулықтың көзі
«Біздің экология кезінде, өмірдің біз жүргізуге мәжбүр қарқыны мен
түрі, дұрыс тамақтанбаған, ... ... ... біздің немесе біздің
жақындарымыздың ішінен өзінің өте ... ... тек ... ... алатын адам аз. Біз Сіздің денсаулығыңызды қалпына келтіре ... бере ... ... ... ... ... сауықтыра алады.
Бальзамның ... оның ... ... әр қайсысының өзі көп
функкциональды. ... бал, ... кедр ... ... майы, бүрген
майы, араның балауызы кіреді.
Оның әр қайсысын дерлік халық «Оралдың алтын ... деп ... ... ... ... Ал бір ... ... технология бойынша қиын өңдеуден өткен олар кумялтивті әсер
береді және керемет ... ... ... күш ... және ... ... ... - деп жалғаса береді. Материал
тұсында R белгісі шеңберге ... яғни ... ... ... толы жарнама мәтіні газет бетінің бірнеше санында жарық көрді.
Сауатсыз құрылған жарнама мәтіні оқылмайды ... ... Тілі ... ... ... көптеп кездеседі. Кейбір (организм)
сөздердің ... ... бола ... орыс ... ... қолданған.
«Түркістан» газетінің №2, 5 сандарының соңғы бетінде ... ... ... жарнама жарияланған. Мәтіні: «Сарыағаш»
курортында орналасқан «Алтынай» санаторий-демалыс кешені минералды су, ішек
жолдарын ... ... ... ... ... ... ұлтабар мен өтті зондпен тексеру, минералды ванна немесе душ,
емдік шөптермен ингаляциялау ... ... ... ұсынады». Оған қоса бір
күндік жолдаманың бағалары, анықтама телефондары мен ... ... ... ...... ... тауарын өткізу
болса, аталмыш жарнама да осы мақсатты көздегені анық.
«Түркістан» ... ... ... ... ... ... «Zhersu» корпорациясы мен Жазушылар одағының бірігіп, балаларға
арналған әдеби шығармаларға ... ... ... ... хабарлайды. Жабық бәйгенің негізгі мақсаты – жас өскінді өз
кітабына бет ... ... ... көрсету, жас ұрпақтың туған еліне
сүйіспеншілігін қалыптастырып, ұлтжанды, білімді ұрпақ тәрбиелеу. ... ... ... ... ... ... – Ұйымдастыру
комиссиясы[131].
«Түркістан» газетінің «Тарих» ... ... ... ... ... ... «Funky Town» атты ... жарық
көрді.
«Балаға бақытты балалық шақ сыйлау әр ... ... ... пен ... ... ... қалада баланың дүниетанымы мен
өмірге деген көзқарасы әрқалай дамиды. Ол да басқа балалар ... ... ... ... Бірақ мұндай мүмкіндікке көбіне қала орталығында
тұратын отбасылардың ғана қолы ... ... ... ... қаласының іргесінен қоныс тепкен халық баласын
орталыққа тасып, әуреге салынбайтын болады. Енді олар еліміздегі аса ... ... ... ... ... арналған жаңа «Funky Town»
паркіне жол ... ... ... ғана ... барлық Орталық Азия
төңірегінде теңдесі жоқ ... ... ... ... ... адамның лайықты демалуына жағдай жасалған. Алматы – Бішкек
тас жолы бойындағы «Апорт» ... ... ... ... 800 мыңнан
астам тұрғын бұл ... ... 20 ... жетеді. «Funky Town» ... ... ... ... 1500, ал демалыс күндері 4000-нан астам балалар
мен жасөспірімдер ... ... ... ... ... ... ... қызмет құны қаладағы демалыс орындарына қарағанда 20-30 ... ... 100-250 ... аралығындағы қалта көтерерлік ойын түрлерін
кез келген отбасының баласы тамашалай алады. Қуаныштысы сол, ойын ... ... «Аю» деп ... ... ... «Funky ... атқарушы директоры Юрий Водолеевтің айтуынша, 2400 шаршы метрге
түрлі жастағы балаларға арналған ... ... 8 ... ... ... ойын автоматы орнатылған. Соның ішінде Алматы аймағында ... 4 ... бар. ... ойын түрлерін ойын-сауық
индустриясымен айналысатын әлемдік көшбасшы компаниялар жасап шығарған.
Бір айта кетерлігі, ... ... ... ... ашылған «Апорт»
сауда кешені 2000 адамды жұмыспен қамтамасыз етсе, оның 70-і «Funky Town»
паркінде жұмыс ... Екі ... бір ... ... ... көпшілігі
Алматы облысы, Қарасай ауданында тұратын жастар мен қарапайым халық.
«Апорт» сауда кешенінің Қаржы және бизнесті дамыту ... ... ... «Бұл ... ... адам баласын да қуантады, өзі де ... ... ... ... ... дүкендерді аралап, өзіне ұнаған
затты таба ... ... ... ... түрі мол ... киім ... ... тазалау, банкомат, тіпті, мед-пункт
те осында» - дейді. Қысқасы, адам жанына ... бәрі бар ... Town» ... ... ... ... балалар үйінің 200-
дей тәрбиеленушісіне шаттық сыйлады. ... ... ... ... ... ... балалар үйлерімен байланыс ... ... ... ... ... ... ... өткізіп, ең үздік
оқитын 1-5 ... ... ... ... ... ... «Funky Town» орталығының
өзге орталықтардан ... ... ... ... ... қарапайым халық қалтасы көтере алатынын, «Апорт»
сауда кешешінің одан өзге қайырымдылық шаралармен айналысатыны баяндалған.
Қайырымдылық шаралары ... ... ... ... элементі
деуге болады. Аталмыш материалды жарнама сонымен қатар PR-материал ... ... мен ... газетінің 2010 жылғы 8 наурыз күнгі «Ақшам» бетінде
«Көктем, көк көйлек, көңіл-күй...» атты мақала ... ... және ... сән ... ... мен ... газетінің нәзік
жанды оқырмандарына көктемгі киім үлгілерін ... ... мен ... ... ... ғана арналған киімдер
деген ұғым бар. Ал бұл ... ... ... мүлдем келіспейді.
Ұлттық киімді күнделікті өмірде киіп ... ... ... ... Сонда салт-
дәстүріміз де қайта жаңғырмақ, заманауи сән ... де ... ... Сәнгерлер ұлттық киімнің ертеде қандай матадан жасалғанына да
аса мән беріп отыр. Мақта – міне, бұл жаңа ... ... көне ... ... ... ... сол бір ... көші киімнің кең пішіліп, емін-
еркін қозғалысқа лайық болуын талап еткен.
Мына суреттегі киімдер де қазақтың ... ... келе ...... велюрден тігілген әрі кестеленген. Оның үстіне бұл биылғы
жылдың жаңа киім үлгілеріне жатады»[133]. Көктем мезгілінде ... ... ... ... «Сымбат» пен «Ерке-Нұр» сән
үйлері ... ... қоса ... ғана ... ... ... киім киген бірнеше қыздың суреті қатар берілген. Мақала қысқа
болғанмен, ... ... беру ... ұтымды, тартымды ете алған.
18 қаңтар күнгі санында «Үш тоғыс» бетінде ... - ... ... ... – жүрегімде» атты республикалық бейнеклиптер байқауының
басталғандығын хабарлайтын шағын ақпар шыққан. Байқаудың мақсаты, ... ... ... ... мен ... ... ... мекен-
жайы мен байланыс телефондары берілген[134].
Қазақтілді басылымдардың ішіндегі жарнама көп ... ... ... деуге болады және жарнама бірнеше бетке түгелдей
жариялануы мүмкін. ... ... ... ... ... ... тақырыбы |Жарнама мәтіні ... | | ... жыл, 1 ... №13 ... ... ... жасау және тіркелу,|
|(1 бетте) | ... ... | ... |
| |«Tem Tour travel ... кез келген |
| | ... ұшақ ... |
| | |мен ... ... жыл, 1 ... №13 ... Orient |Кәуап пен сұйық тағам ... ... | ... |
| ... ет |Сіз ең ... лайықсыз!|
| | | |
| | |Екі ... ... | ... ... жыл, 1 ... №13 |Ideal Career ... ... және ... ... |agency ... елдеріндегі тіл|
| |Тіл ... ... ... ... |
| | ... ... ағылшын |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... тіл үйренушілер |
| | ... ... ... |
| | ... толы ... |
| | ... болу мүмкіндігін |
| | ... ... жыл, 1 ... №13 |«Достық» білім беру |ҰБТ-ға ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
|2010 жыл, 1 сәуір, №13 |Cicek Мангал ... ... ... бет) | ... ... |
| | |47 ... тәжірибе |
| ... ... ... |
| | ... Мебель в |
| | ... ... ... |
| | ... в |
| | ... |
| |Ozyurt ... ас үйі ... баклавалары. |
| | ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| ... ... ... ... |
| |Sancak ... |Нағыз түрік асханасының |
| | ... ... |
| |TEMSA GLOBAL ... 7 күн |
| | ... Сапа |
| | ... да ... |
|2010 жыл, 8 сәуір, №14 |Ипотекалық ... ... ... ... ... | | |
| ... ... АҚ |Кірістер мен шығыстар |
| | ... ... ... |
| | ... ... есеп ... жыл, 15 ... №15 |City Light ... ... ... | | ... жыл, 15 сәуір, №15 |Мастер Банк |«Мастер Банк»АҚ-ның ... ... | ... 1 ... ... | ... ... жағдайы|
| | ... ... ... жыл, 22 ... №16 |КЗИ банк |КЗИ банк АҚ 2010 ... |
|(2 бетте) | |31 ... ... |
| | ... бухгалтерлік |
| | ... ... жыл, 7 ... №1 ... жыл ... бізден|Ал сіз тортты қайдан |
|(1 бетте) ... ... |
| ... нан | ... жыл, 7 қаңтар, №1 |Bugra Han ресторан ... ... жаңа ... ... ... ... ... |бейне. Жаңа дәм мен |
| ... ... |
| ... ата ... ет ... |
|2010 жыл, 11 ақпан, №6 |Кеңсе тауарлары |С Днем ... ... ... | ... ... ... басылым бола тұра, ара-тұра орыс тілді
жарнамалар кездесіп тұрады. Мейлі «ақшасын төлеген ... ... ... ... ... ... ... көтергенде алдыңғы қатардан
көрінетін бұл басылымның 2010 ... 11 ... №6 ... ... ... баса ... «С Днем Святого Валентина!» ... ... ... ... ... «Жарнама», «Хабарлама» айдарларымен
тұрақты түрлі банк, ... ... ... ... ... ... Ол хабарламалар орыс тілінде болуы мүмкін.
2010 жылдың 4 сәуіріндегі №9 санында «Ақ ... ... ... ... Ecober, Golden Food Company, ... ... құттықтаулары шықты. Төменгі тұста ... ... мен ... ... берілген.
2010 жылдың 22 наурызындағы №11 санында «Наурыз тілек!» ... ... Masita ... SML ... мен ... ұйымдарының
мерекемен құттықтаулары жарияланды. Төменгі тұста аталған мекемелердің
мекен-жайы мен байланыс телефондары берілген[135].
«Алаш ... ... ... басым бөлігі «Думан» бетінде
жарияланады. Алғашқы беттің ортасына ойып ... ... ... ... ... ... басылымды көрмедік. Мәселен, сәуір айында
шыққан газеттің алғашқы ... ... ... ұйымының түрлі-түсті
жарнамасы басылған. Мәтіні:
8 800 080 0000
Қоңырау шалу тегін
Альянс Депозит
Көп валюталы
Икемді
Тиімді
www.alb.kz ... коды ... ... 2010 ... 2 ... №52 санында «Думан» бетінде
«Телеком» компаниясының ... ... ... чемпионы!» Акциясы
«8-ді» теріңіз де, сыйлыққа ие болыңыз! Басқа қалаларға және басқа
елдерге ... ... да ... ие ... 27 ... ... келесі номинациялар бойынша беріледі:
*Қазақстан Республикасы *Алыс ... *ТМД және ... ... ... 300 000 ... 200 000
теңге
2010 жылдың 1 ... 30 ... ... ... ... «Думан» бетінде Kcell компаниясының жарнамасы жарияланды:
2 теңге/минут желі ішіндегі сұхбаттың 3-ші ... ... ... ... ... бойы.
Толығырақ ақпаратты 9090 және www.kcell.kz-те
➢ Науқан 01.03.2010 – 31.05.2010 қоса алғандағы мерзімде ... Жеке ... ... ... заңды тұлғалар өтініш арқылы
қостырылады;
... ... ... ... топ ... ... ... лицензияның нөмірі мен мерзімі берілген. Калька
тәсілімен орыс ... ... ... тұр. «желі ішінде 3-ші
минуттан бастап сөйлесу ... ... 2 ... ... ... ... бойынша немесе www.kcell.kz сайтына кіру арқылы біле аласыздар»,
«науқан 01.03.2010 – 31.05.2010 аралығында өткізіледі» десе ... ... ... ... ... Activ компаниясының жарнамасы шықты.
Activ 12 т. ... ... ... ... ... ақпаратты www.activ.kz сайтынан, 3030, 8/727/258 80 00 телефондары
немесе Kcell ... ... ... ... ... «Супер» сөзінің қазақша баламасын
қолданған немесе жай ғана «Бірыңғай» тарифі деп қолдануға ... ... ... ... №48 ... Golden Mines International
компаниясының жарнамасы шықты:
Нағыз құндылық. Барлық заманда.
Golden Mines ... ... ... назарыңызға ақшаңызды
сақтайтын сенімді сайман – ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ АЛТЫНДЫ – ұсынады:
➢ Нағыз құндылық
10-нан 100 ... ... ... ...... және тапсырыс
бойынша.
➢ Бірегей ұсыныс
Швецарияда тиімді бағамен алтынды ... алу және ... ... ... ... ... ... сатып алу.
Ағымдағы жылда алтынның бағасы 30% көтеріледі.
Тәуекелді төмендет – алтынды байқап көр!
www.goldenmines.org [140]
Golden Mines ... ... ... берілген.
Жарнаманың барлығы дерлік түрлі-түсті басылған. Және де жоғарыда аталған
жарнаманың барлығы дерлігінің түпнұсқасы орыс тілінде ... ... ... ... ... әдісімен аударылғандығы көрініп тұр.
«Ана тілі» газетінде байқау, бәйге, мүшәйра өтетіндігі жайлы жарнамалар
жиі басылады. Мысалы:
|Айдары ... ... ... ... ... сөйлеші»|№10, 11-18 наурыз, |
| ... ... |2010ж. |
| ... өнер ... |
| ... | ... ...... |№4, 28 ... ... |
| ... аясындағы «Отаным|2010ж. |
| |- ... атты | |
| ... | |
| ... байқауы | ... ... ... |№10, 11-18 ... |
| ... |2010ж. ... ... – барлық білімнің |№9, 4-10 наурыз, 2010ж. |
| ... атты орыс тілі | |
| ... ... | |
| ... ... | ... |«Ән ... - Астана» |№8, 25 ақпан-3 наурыз, |
| ... ән ... |
|- |«Ақ ... атты |№13, 1-7 ... 2010ж. |
| ... жабық жыр | |
| ... ... | |
|- ... тіл және |№13, 1-7 сәуір, 2010ж. |
| ... ... | |
| ... республикалық| |
| ... ... | ... «Жан ... ... ... ... жаңа кітаптардың
тұсауы кесіліп, кітаптарға қысқаша аннотация жарияланып тұрады.
Наурыз айында «Жан ... ... ... жүздің билері мен
батырлары» атты жарнама материал тұрақты жарияланған. PR емес ... ... ... ... сол жақ ... А ... ... яғни материалдың жарнамалану ақысы төленген деген сөз. «Өлке»
баспасынан шыққан «Кіші жүздің билері мен ... атты ... ... айта ... сөз ... ... алам деушілерге баспаның
байланыс телефонын, ... ... мен ... ... ... апталығының №4 санында, «Түркістан» газетінің №5 санында
Казкоммерцбанкінің «Құс жолы» қайырымдылық ... ... ... ... ... шықты. Мәтіні:
«Балалардың суреті бейнеленген төлем картаны ... ... сіз ... ... ... ... өмірін сақтап қалуға
көмектесесіз».
Казкоммерцбанктің www.kkb.kz сайты, қызмет көрсету орталығының телефоны,
лицензия нөмірі мен мерзімі ... ... ... ... ... арнайы дизайнерлер жасаған. Еш өзгеріссіз өзге де басылымдарда шыға
береді. Сәби суреті бар карта бейнеленген. Түрлі-түсті.
«Ана ... ... №49 ... ... компаниясының жарнамасы
шықты. Мәтіні:
Әр жыл сайын планет тұрғындарының саны 70 миллионнан астам адамға көбейеді.
«Бұл не: күткен проблема ма, әлде ... ... беру ... ... бетіндегі адам санының өсуімен және өмір ... ... ... қуат ... сұранысымыз да өсіп келеді. Бұдан 25 жылдан кейін
адамзаттың қуатқа деген қажеттілігін қамсыздандыру үшін, ... 50% ... қуат ... ... ... жаңа қуатпен қамсыздандыру жолдарын
табу, сонымен бірге қоршаған ортаны қорғау біздің ұрпақ үшін жақын ... ... бірі ... ... ... оның түп ... – адамзаттың өзінде жатыр.
Бізді ұлы рух біріктіріп, үлкен жетістіктерге жетуге күш ... ... ... ... ... да ... ... қол жеткізеді.
Бұл еңбекқорлық, тапқырлық, мақсаткерлік, және ерлік пен ... ... ... ... ... ... жаралғалы бері адам
баласының сарқылмас қуаты бізді табыстарға ... ... ... ... ... ол ... ... мәнгі қалмақ.
Біз сізді ең қарқынды қуат көзіне қосылуға шақырамыз. Оның ... ... ... сіз ... ... ашылатын мүмкіндіктердің қаншалықты
шексіз екенін байқарсыздар»[142].
Мәтін орыс тілінен аударылған болу ... ... ... ... қисынсыз. Планета сөзін – ғаламшар, жер беті ... ... ... еді. Бұл не ... соң ... белгі қойылуы керек еді.
Грамматикалық, пунктуациялық қателер өріп жүр. ... оқи ... осы ... ... не ... келгенін түсіну мүмкін емес. Тіл
мәселесін қозғап, «Ана тілі» ... атқа ие бұл ... ... ... жол ... сын ... Әрине, басылым соңында «жарнаманың
мәтіні мен ... ... ... ... делінген. Десек те, редакция
алқасы жарнамалардың мәтініне бір сәт көз жүгіртіп отырса дұрыс болар еді.
Республикаға тарайтын ... ... ... ... ... ... 2010 ... ақпан айындағы №7 санында «Ақсу-Жабағылы» шипажайы»
атты жарнама жарық ... ... ... орналасқан жері, яғни
Оңтүстік Қазақстан облысы, Т.Рысқұлов ауылы, Жүсіпбеков ... 6 үй ... одан ... ... ... -51-082, -53-067, -53-535, e-mail-ы
көрсетілген. Бірінші қателік, байланыс ... ... ғана ... ... байланыс телефондары деу керек еді және газет Республикаға
тарайтындықтан, аталмыш ... ауыл ... қоса ... жөн ... еді. ... e-mail-дың қазақша баламасы бола тұра, өзге тілде беруі. Дұрысы ... ... ... ... ... ... ... ақпаратпен қоса
Шымкенттен шипажайға баратын марштруттың бағасын – маршрутты автокөлік
(газель) – 250 ... ... – 500 ... деп ... ... ... ... мүмкін болмады. Қазіргі заманғы
ақпарат құралдарының дүниежүзілік даму ... мен ... ... деп саналатын халықаралық, республикалық, облыстық, қалалық
деңгейдегі газеттердің материалдары ... ... ... және ... тілі мен стилі» атты зерттеу жұмыстың ... ... ... ... ... ... мониторинг
жүргізілді. Басылымдарға мониторинг өткізу жарияланымдардың көлемі, газетке
орналастырылуы, авторлары, ақпарат көздері, тақырыптары, жанрлары талданып,
қорытындылар шығарылды. Қазіргі жарнамада ... ... ... ... ... жағы ... жатыр. Бай әдебиетімізді қолданысқа
енгізсе, жарнамаға айтылар сын да азаяр еді. ... ... ... ... ... ... сай ... жарнама беруші ұтпаса
ұтылмайды. Жарнама беруші, яғни жарнаманы қаржыландырушы, әлеуметтанушылар,
психологтар, дизайнерлер, ... ... ... ... басқа мамандардың бірігіп, жұмыла бір жұдырықтың астында жұмыс жасаған
кезде ғана ... ... ... ... ... ... тілдік-эмоциялық әсері тексеріліп, бірнеше сарапшының талқысынан
өтіп барып көпшілікке ұсынылса дұрыс болар еді. Қазақ тілді ... ... ... ... мен мазмұнына жарнама беруші жауапты»
дейді. К, А, PR, TR ... ... ... белгі жарнама ақысы
төленген, жарнама құқығында жарияланған, жарнама орналастыруға ... ... ... ... ... шолу ... ... басылым
беттеріндегі PR-мақалалар мен жарнамалар жанры жағынан көп кездесетіні
сұхбат, хабарландыру, жарнамалық ... ... ... ... ... ... өнер, мәдениет, білім ... ... мен ... «Шеврон», «Shell», «Казкоммерцбанк», т.б.
ұйымдардың әлеуметтік жобалары, сонымен ... ... ... ... ... ... ... серіктестер мен корпорацияларды және оның
басшыларын бұқараға ... ... ... сан ... ... ... те, әлі де ... тұрғыдан жетілдіре түсуді қажет
етеді.
PR материалдарды тақырыптық тұрғыдан қарастыратын болсақ, ... ... ... ... соң ... экономикалық
тақырыптар екен.
«Егемен Қазақстан» газетінде үкіметтік ... «Нұр ... PR ... ... ... ... айнасы» гезетінде «Банк», «Мекеме» деген ... ақша ... банк ... ... беріліп, белгілі бір
мекеме қызметінің ерекшеліктері мен артықшылықтарына тоқталады. ... ... ғана ... түрлі-түсті түрінде алғашқы беттің дәл
ортасына орналастыра алады. Басқа ... шолу ... ... өзге ... мұндай батыл қадам жасау ... ... ... ... ... ... банк» акционерлік
қоғамының жарнамасы, «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінің» ... ... ... PR ... ... ... Алғашқы
бетінен бастап, соңғы бетіне дейін жарнама, яғни әр бетке ... ... ... ... ... 12-ші бетті толығымен жарнамаға арнайды.
Бухгалтерлік баланс, жылдық есепті де тек осы басылым бетінен көре алдық.
Алайда ... ... мен ... орыс ... ... ... рас.
«Экономика» газетінің соңғы бетінде ... ... ... ... ... жатқан «Ерке-Нұр» ұйымы туралы, қымыз, ... ... ... ... ... ... ақпараттармен танысуға
болады. PR материалдар қатарына жататын бұл ... ұлт ... ... ... ... ... ... дамытуға атсалысу
деп түсінуге болады.
Бұл басылымдар ... ... ... ... ұқсамағымен,
жалпы қазақ баспасөзіндегі PR-дың дамуына сөзсіз ықпал етті.
Жаңалықтарын, жетістіктерін баяндаумен ғана ... ... оның ... ... атап, түсіндіруге талпынған. Қай газет болмасын,
қазақ халқының қоғамдық әлеуметтік ой-пікірін оятуға, мәдени, ... ... ... едәуір әсер етіп келеді. ... ... ... ... ... жай күйі, өнер білімнің
пайдасы, қазақ мәдениетінің ... ... ... өмірі мен
тыныс - тіршілігі жайлы құнды мақалалар мен ... ... ... ... ... көріп отқан қазақ тілді баспасөзге шолу жасай
отырып, төмендегідей ерекшеліктерді ... ... ... орыс ... ... аударылуы;
✓ Орыс тіліндегі сөздерге балама табуға ізденіс жоқ;
✓ Қазақ тіліне аудармай, орыс тілінде жариялануы;
✓ Сөзбе-сөз аудару арқылы мағынасыздыққа ұшырауы;
... ... ... ... өзге ... ... ... ақпарат ретінде емес, қаржы көзі ретінде қарау басымдығы;
✓ Қазақша-орысша-ағылшынша сөздерді араластырып беруі;
✓ PR материалдардың көп бөлігі ... ... ... ... түрінде
жариялануы;
✓ Жарнама үлгісінде жарияланса да, жарнаманың ақысы ... ... ... ... көрді деген белгінің кездеспеуі;
Газет бетінде жарық көрген жарнамалардың барлығы бірдей биік ... ... ... де ... болмағанымен, қаржы мәселесі жағынан
белгілі бір мәнге ие болды.
Зерттеу жұмысымызды қорытындылай келе, қазақ ... ... PR ... ... және ... ... ... көргіміз келсе,
келесі ұсыныстарды қолға алу қажет:
✓ Жарнаманың қаржылық жағы ғана ... ... ... тілдік
тұрғысынан ескерілсе деген талап қою;
✓ әрбір жарнамалаушының жарнамаға ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тілде берілетіндей
заңнаманы өзгерту, оған орыс тіліндегі ... ... ... ... ... ... мен ... сана-сезімнің қалыптасуына ықпал ететін
баспасөзіміздегі жарнама тілін жетілдіру;
✓ Жарнаманың ... ... ... ... ... норамалары сақталған қазақша жарнама тілін дайындауға
ерекше көңіл бөлу;
✓ Мерзімді баспасөз ... ... ... ... ... ... өзгерту;
✓ Тауарлар мен өнімдердің, қызмет түрлерінің ... ... ... агенттіктерінің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... сондай-
ақ басқа тілдерді де жақсы білетін ... ... ... ... түрлерімен айналысатын агенттіктер мен кәсіпорындарға тіл
нормаларын сақтауды талап ету, оларға жауапкершілікті жіктеу;
... ... ... ... ... ... да, ... берушіге де айыппұл салғызу;
✓ Мерзімді баспасөзде жарияланатын жарнама мен PR материалдарға ... ... ... ... жүргізіп, бақылап отыратын орган
құру;
✓ Ойнатып ... ... ... ... ... мен ... ... Жоғары оқу орындарындағы журналистика, т.б. факультеттерде арнайы
курстар өткізу;
✓ Басылымға берілетін PR-мақала мен ... ... ... ... ... ... Студенттерді жарнама мәтінін жазып машықтандыру, сол арқылы ойлау
логикасын жетілдіру;
✓ Жарнаманың тілі мен ... ... ... ... ... қазақ
тіліндегі оқулықтар қатарын толықтыру;
✓ Теориямен қатар тәжірибе жағын да қолға алу;
... ... ... сай, ... ... ... ... тілді баспасөз қызметкерлері де, өзге БАҚ өкілдері де жарнама
мен PR-ды айра алмайтыны ... ... ... ... басылып жатқаны қынжылтады. ... ... ... ... ... ... баяндалып, жетістіктері
дәріптеледі.
Жарнама мен PR мақалаларының тілдік, жанрлық ... ... ... баспасөзге оң әсерін тигізетіні ... ... ... тек қана ... ... шектелмейді, редакцияның кірісі мен
шығысы, журналистің кәсіби шеберлігі, баспасөз бетіндегі PR-материалдар мен
жарнамалардың жариялануын ... ... ... ... ... ... аудару үшін жарнаманың идеясы, түпнұсқалық ерекшелігі,
тақырып пен мәтіннің, суреттің үйлесімділігі ... ... ... ... ... ... блок пен ... мәліметтер сауатты
құрылуы тиіс. Жарнама бөлімі мерзімді баспасөздегі ... ... ... ... ... та салмақты. Жарнама тілі ... ... ... ... ... ... ... сіңбейтінін түсіну
керек. Әр газеттің өз мінезі, бояуы, оқырманы, әлеуметтік тобы, нысанасы,
мақсаты мен ... жазу ... ... аясы бар. Бүгінгі таңда қазақ
баспасөзіндегі PR мен жарнама материалдар үлесінің ... ... ... ... ... қазақ тілінің мемлекеттік
мәртебесін ... мен ... - ... ... ... парызы мен міндеті.
Осы жауапкершілікті түсінгенде ғана біз «жарымжан» ... мен ... ... ... ... ... сыйлы боламыз десек, өзімізді
сыйлай ... ... ... ... мен ... ... ... мұқият болған абзал. Жарнамалық ақпаратты
әзірлеу барысында Халықаралық сауда ... 1987 жылы ... ... ... ... ... сай ... әрі
Қазақстан Республикасының «Жарнама туралы» заңына сүйенуі ... ... ... ... ... ... ... болуы шарт. Жарнама
жасаушы кез келген жарнаманы дүниеге әкелгенде қоғам алдындағы үлкен
жауапкершілігін ұмытпағаны абзал. Жарнама қоғам сенімін ақтауы және
бағалауы тиіс.
1. ... ... ... ... ... ... болуы тиіс.
2. Адалдық. Жарнама ... ... ... ... ... ... ... Жалпы адамзаттық құндылық. 1) Жарнамалық ақпарат адам бойында
қорқыныш тудырмауы ... 2) ... ... ұлттық ырым, тыйымдарды
пайдаланбағаны жөн; 3) ... ... ... ... ... 4) ... ақпарат дискриминацияға жол бермеу, яғни нәсілдік,
жыныстық, діни сенімге қарай бөлуді қолдамауы керек; 5) ... ... ... адамның физикалық, әлеуметтік немесе ... ... деп ... ... ... Жарнамалық ақпарат екіұшты ой бермеуі керек. Әсіресе
мынадай жағдайларда шынайы ақпарат берген жөн:
а) ... ... ... өндірілген әрі шыққан жерін көрсету;
ә) тауардың тұтынушылық сипатын және нарықтағы ... ... ... ... ... жөндеу және өзге де қызмет көрсету
жөніндегі ақпарат;
в) кепілдік шарттары;
г) авторлық құқық және ... ... ... ... ... тауар аттары, т.б.) құқық;
ғ) ресми мойындалған, мақұлданған, медаль, диплом, сыйлықтары туралы.
Жарнамалық ақпарат ғылыми және өзге де ... ... ... ... ... ... ... беруі керек.
5. Объективтілік. Тауарларды ... әділ әрі ... ... ... ... ... сәйкес келуі тиіс.
6. Дәлелділік. Жарнамалық ақпарат дүдәмал ... пен ... ... ... жол бермеу. Жарнамалық жолдау ешқандай да ... ... ... ... ... күйе ... керек. Басқа тауарға
өшпенділік туғызбауы тиіс.
10.Жауапкершілік. Жарнама беруші, ... ... ... ... ... ... ақпарат құралының иесі немесе ... ... өзге де ... ... ... ... жарнамалары
үшін үлкен жауапкершілікті сезінуі тиіс.
Сілтемелер:
1. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан - 2030». Алматы - 1998ж., 19-бет.
2. Д. ... ... ... ... ... ... салт-дәстүр
және тіл мен стиль мәселелері», Қарағанды – 1999.
3. Қ. Жұмалиев «Стиль – өнер ... ...... Б. ... «Газет лексикасы» (жүйесі мен құрылымы), Алматы – 2003.
5. Р. Сыздық «Сөз құдіреті», Алматы – 1997.
6. М.Б. Горкина, А.А. ... И.Б. ... «PR на 100%». ... – 2004.
7. А.А. Стриженко «Роль языка в ... ... ... ... ... А.Н. ... ... служба газеты», Москва – 1996.
9. Г. Почепцов «Коммуникативные ... ... ... ... ... Н.Н. ... ... рекламы». Москва – 1991.
11. Орысша-қазақша жарнама мәтіндерінің үлгілері. Құраст.: Ғ. Тәшімбай.
Алматы – ... О. ... ... ... ... в ... ... – 2000.
13. «Проблемы PR - образования в Казахстане» жинағы, Алматы – 2008.
14. Ғ. Солтанбекова «Язык, ... и ... ... ... ... – 2002.
15. «Тіл – мәдениет – коммуникация: зерттеудің жаңа ... ... ... ... ғылыми – практикалық конференцияның
материалдары, Алматы – 2008.
16. Русско-казахский словарь. I-том. – А: 2007.
17. ... ... ... ... 2003 ... ... №508 ... ҚазҰУ хабаршысы, журналистика сериясы, 2007. №2.
19. ҚазҰУ хабаршысы, филология сериясы, 2002. №8.
20. ... ... ... ... 2009. ... Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ хабаршысы, филология сериясы, 2009. №1.
22. Абай ... ... ... ... ... 2008ж., №1.
23. «Жантану мәселелері», 2009. №4.
24. «Қазақ тілі мен әдебиеті», 2008, ... Ғ. ... ... ... ... ... және олардың ықпал
ету қызметі» авторефераты, Алматы – 2001.
26. Ж. ... ... ... шығу ... // ... ... ... Жарнама туралы Қазақстан ... 2003 ... ... №508 ... Ж. ... ... сөзінің шығу төркіні» // «Экономика».
2009ж., 6 ... С. ... ... ... ... ... БАҚ ... келеді» //
«Қазақ әдебиеті». 2009ж., 29 ... А. ... ... ... жолдары» // «Ақиқат».2008ж., №12,
71-бет.
31. В.В. Виноградов «Проблема авторства и теория стилей», Москва – 1987.
32. Г. Арбабаева ... ... ... в ... – media-
relations» // «Панорама». 2006ж., 13 қаңтар.
33. ... ... Ғ. ... ... ... ... ... аударудың кейбір
ерекшеліктері» // «Язык, перевод и современные технологии обучения
языкам». Алматы - 2002, ... ... ... ... ... ... Ғ. ... - 2009, 44-бет.
37. Орысша-қазақша жарнама мәтіндерінің ... ... Ғ. ... - 2009, ... Н.Н. ... ... и реклама» // «Стилистика рекламы». Москва -
1991, 83-бет.
39. М.Б. Горкина, А.А. Мамонтов, И.Б. Манн. «PR на 100%». Москва - ... Р. ... ... тілінің анықтамалығы», Астана – 2000, 94-бет.
41. А.Н. Васильева «Практическая стилистика русского ... ... ... ... А. ... ... ... тілі мен стилі» //ҚазҰУ хабаршысы,
журналистика ... 2007. №2 ... Д. ... «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-
дәстүр және тіл мен ... ... ... – 1999, ... А. ... «Участники рынка печатных СМИ серьезно пострадали из-за
оттока рекламодателей» // «Панорама». ... ... Д. ... ... қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, ... және тіл мен ... ... ... – 1999, ... www.kazsociolog.kz
47. http://www.pr-seminars.ru/clause/clause/28579/2421/
48. Н.К. Мамиева «Жарнама ... ... ... // ... ... ... филология сериясы. 2008ж., №1. 81-бет.
49. Н.Н. Кохтев – ... и ... // ... рекламы», Москва
- 1991, 104-бет.
50. Г. Почепцов «Коммуникативные технологии двадцатого ... ... ... ... Ғ. ... ... ... тілдік сипаты және олардың ықпал
ету қызметі» авторефераты, Алматы – 2001, 16-бет.
52. Р. Сыздық «Көркем ... ... ... //«Сөз құдіреті», Алматы
– 1997, 214-бет.
53. Д. Баялиева «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-
дәстүр және тіл мен ... ... ... – 1999, ... А.Н. Назайкин «Рекламная служба газеты», Москва - 1996, 30-бет.
55. Тұрғанбекұлы Б. «Отандық жарнамада ... көп» // «Жас ... 11 ... ... М. ... ... жарнамалардың берілуі» // «Қазақ тілі
мен әдебиеті», №6, 2008ж., ... ... ... ... // ... 2009ж., 27 тамыз.
58. «Жадыраның киімдері жаныңды ... // ... ... 2009ж., ... «Сарыарқада сәукеле сәнге айналды» // «Астана ақшамы». 2009ж., 30
шілде.
60. ... ...... пен ... ... // ... ақшамы».
2009ж., 16 шілде.
61. Байділдә Ж. ... ... ... ... тыс қалмасын
десеңіз..." // «Алматы ақшамы». 2009ж., 24 ... Ш.Б. ... ... ... ... // «Тіл – мәдениет –
коммуникация: зерттеудің жаңа жолдары, мәселелері мен аспектілері».
Республикалық ...... ... ... ... 2008, 37-бет.
63. Сыздық Р. «Бүгінгі жазу-сызу мәдениеті» // «Егемен ... ... 17 ... О. Феофанов «Реклама: новые технологии в России», Питер -2000, 22-
бет.
65. О. Феофанов. «Реклама: новые ... в ... ... - 2000, ... ... Б. ... бәсекеден қорықпайды» // «Алматы ақшамы». 2010ж.,
13 ақпан.
67. «Бас жүлде – Ванкувердегі ... ... ... // «Алматы
ақшамы». 2010ж., 7 қаңтар.
68. Ескендір Р. «Шевронның» шәкіртақысына 45 озат ... ие ... ... ... 2010ж., 27 ... ... Р. «Шевронның» жомарттығына дағдарыс әсер етпейді» //
«Алматы ақшамы». 2010ж., 9 ақпан.
70. Жапар Ү. «5 мың ... ... ... // ... 2010ж., 27 ... «Нұр ... «Нұр Сұңқар» атты конкурсы басталды» // ... 28 ... ... Х. ... ... ... жол билетін тегін алады» // «Айқын
апта». 2010ж., 15 сәуір.
73. ... Е. ... ... ... // ... апта». 2010ж., 18
наурыз.
74. Біржансал Қ. «Жарастың жақсылығы» // «Айқын». 2010ж., 26 ... ... М. ... ... Тойбазаров» // «Айқын». 2010ж., 13
наурыз.
76. Түгелбай В. «Журналистер жүлдесі» // «Егемен Қазақстан». 2010ж., ... ... Е., ... Н. ...... ... // «Жас қазақ».
2010 ж., 22 қаңтар.
78. Нұрақын Д. «Сенімді банк - ... // «Жас ... 2010 ж., 2 ... «Бар ...... ... ... банкі қызмет көрсетудің жаңа
стандарттарын енгізді» // «Жас қазақ». 2009 ж.,2 қазан.
80. ... Ә. ... ... ... сай ... ... 2010ж., 1 ... «Қазком опера және балеттегі «Жаңа есімдерді» ... // ... 1 ... ... Г. ... дейтін арғымақ» Тамараның арманын білгіңіз келсе,
концертке барыңыз!» // «Түркістан». 2010ж., 8 сәуір.
83. ... Н. ... 45 ... ... ... ... 2010ж., 25 ақпан.
84. «Меценат» // «Дала мен қала». 2010ж., 18 қаңтар.
85. Кеңес М. «Жобадан түскен таза ... ... ... ... // «Жас Алаш». 2010ж., 18 қаңтар.
86. ... үй ... ... ... ... ... ... сізге адал
қызмет етеді» // «Жас Алаш». 2010ж., 14 қаңтар.
87. «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінен» заем ... ... ... жасай
алмасаңыз, банк мамандарымен кеңесіңіз» // «Жас ... 2010ж., ... ... үй ... ... ... ... мәселесін шешудің оңтайлы
жолы» // «Жас Алаш». 2010ж., 25 ақпан.
89. ... ... ... – А: ... ... М. ... ... жайлы немесе зейнетақы есепшотын
талдау неліктен әркімнің дағдысына айналуы ... // «Жас ... 16 ... ... Б. «Жанға жайлы кеңсе ашылды» // «Алаш айнасы». 2010ж., 16
ақпан.
92. ... С. «Kcell ... ... ... ... ... //
«Алаш айнасы». 2010ж., 17 ақпан.
93. Ахметова Г. «Kcell келешекке ... ... ... // ... ... 27 ... ... Б. «Талантты жастарға шарапатшы - Shell» // «Алаш ... 2 ... ... ... ... құрмет көрсетті» // «Алаш айнасы». 2010ж.,
23 сәуір.
96. «Халық банкінің еңбегі еленді» // «Алаш айнасы». 2010ж., 3 сәуір.
97. ... М. ... ... ... ... ... // «Ана тілі». 2010ж., 8-14 сәуір.
98. Ізтілеу Д. «Ол әнмен өмір сүреді» // «Ана ... 2010ж., 8-14 ... Қаби А. ... ... ... // «Ана ... 2010ж., ... Н. «Ұлт денсаулығы үшін серіктестік» // «Түркістан».
2010ж., 4 сәуір.
101. Бектөре Б. «Қазақ елі» монументі – ... ... ... ескерткіш»
// «Ана тілі». 2009ж., 29 қаңтар.
102. «БТА Банкте барлығы жақсы» // «Ана тілі». 2009ж., 19-25 ... ... Х. ... шипа ... «Жас-Ай» // «Ана тілі». 2009ж., ... ... М. ... ... // «Ана ... 2009ж., 23-29 ... «Енді олар аз төлейді» // «Ана тілі». 2009ж., 30 сәуір – 6 мамыр.
106. «Енді олар аз төлейді» // «Ана ... 2009ж., 7 – 13 ... ... олар аз төлейді» // «Ана тілі». 2009ж., 14 – 20 мамыр.
108. Тұрсынәлі А. «Бұл – ... ... елге ... құрмет» // «Ана
тілі». 2009-2010ж., 31 желтоқсан – 6 ... ... С. ... ... 6 ... ... жетеді...» // «Ана
тілі». 2009ж., 2 – 8 шілде.
110. Дүйсенбай А. «Қазақтелекомның» екпіні ерен» // «Ана ... ... ... Қаби А. ... есеп ... // «Ана ... 2009ж., 21-27
мамыр.
112. Қалназар А. «Шыныны шеттен тасымайтын болдық...» // «Ана ... 23-29 ... ... А. ... шыны оқ өткізбейді, балталағанға
сынбайды» // «Экономика». 2009ж., 18-24 маусым.
114. «АДЖИП»-тің қолы ашық ... // ... ... 2010ж., 7-13 ... ... М., Жақсытаева Ж. «Ұлы дала ойындары» // «Алтын ... 11-17 ... ... М. ... ән ... ... ... «Сүйінші!!! «Қазақ
халқының қолөнері мен кәсібі» мультимедиялық энциклопедиясы шықты»,
«Ойынның қызығы, тойдың ... ... ... ... ... ... // «Алтын Орда». 2010ж., 11-17 наурыз.
117. Мыңұя Р. ... ... ... // ... ... 2010ж., 28 ... ... Қонысбай Қ. «Сана емделмей, дене сауықпайды» // «Экономика».
2009ж., 1-7 ... ... Қ. ... ана ... баяндама жасаған қазақ» // «Айқын
апта». 2010ж., 25 ақпан.
120. Серік С. «Заманға сай қазақ киімі» // ... 2009ж., ... ... Е. «Тынығасың, демаласың, сауығасың» // «Алматы
ақшамы». 2010ж., 4 наурыз.
122. «Алматыда шұбат, ... ... ... ... 1,5 миллион халқы бар
шаһарға ұлттық сусындар орталығын көптеп ашу қажет» // «Алматы ... 30 ... «Ән ... ... // ... 2010ж., 29 ... ... сатып алу енді бұрынғыдан да оңай!» // «Айқын». ... ... ... ... алу енді ... да ... // «Түркістан».
2010ж., 2 қаңтар.
126. «Айналайынмен» шай дәмдірек!» // «Айқын ... 2009ж., 28 ... ... ... // ... апта». 2009ж., сәуір - мамыр.
128. «Құрметті ақындар!!!» // «Жас ... 2010 ж., 19 ... ... ... // «Жас ... 2009 ж.,3 сәуір.
130. «Алтынай» шипажайы ұсынады» // ... 2010ж., 14 ... ... ... ... ... // ... 2010ж., 21 қаңтар.
132. Мыңжасарқызы Д. ... ... ... «Funky Town» ... 2010ж., 4 ... «Көктем, көк көйлек, көңіл-күй...» // «Дала мен ... 2010ж., ... ... - ... ... ... «Отаным – жүрегімде» атты
республикалық бейнеклиптер байқауы» // «Дала мен қала». 2010ж., 18 қаңтар.
135. «Қазақстан-Zaman». 2010 ж., ...... ... ... 2010ж., сәуір.
137. «Алаш айнасы». 2010ж, 2 сәуір.
138. «Алаш айнасы». 2010ж., 16 ... ... ... 2010ж., 21 сәуір.
140. «Алаш айнасы». 2010ж., 27 наурыз.
141. «Кіші жүздің билері мен батырлары» // «Ана тілі». 2010ж., 25 ... «Әр жыл ... ... ... саны 70 миллионнан астам адамға
көбейеді» // «Ана ... 2009ж., 10 - 16 ... ... шипажайы» // «Алтын Орда», 2010ж., 18-25 ақпан.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Н.Ә. Назарбаев ... - 2030», ...... Жарнама туралы Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 19 желтоқсанындағы
№508 ... Д.С. ... ... қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-
дәстүр және тіл мен стиль мәселелері», Қарағанды – ... ... ... – өнер ... ... – 1966.
5. Б.Момынова «Газет лексикасы», Алматы - 2003.
6. А.Стриженко «Роль языка в системе средств пропаганды», Томск – ... М.Б. ... А.А. ... И.Б. Манн «PR на 100%» // ... PR-
тексты», Москва - 2004.
8. А.Н. Назайкин «Рекламная служба газеты», Москва – 1996.
9. ... ... «Сөз ... // ... ... ... ауытқулар»,
Алматы – 1997.
10. Н. Шыңғысова «Проблемы PR-образования в Казахстане» // «Аймақтық
басылымдардағы PR-материалдар», ... - ... Ғ. ... «Язык, перевод и современные технологии ... // ... ... ... ... аударудың кейбір
ерекшеліктері», Алматы - 2002.
12. А. Мархабаев «Қазіргі кітап тілі мен ... // ... ... ... 2007. №2 ... Г. Почепцов «Коммуникативные технологии двадцатого века», Москва –
1999.
14. Ш.Б. Арғынғазина «Жарнаманың қоғамдағы қызметі» // «Тіл – ... ... ... жаңа ... ... мен ... ғылыми – практикалық конференцияның материалдары, Алматы
- 2008.
15. А.А. Задаева «Языковая игра в ... ... ... ... 2005. ... А.Р. ... «Слоганы в вербальной структуре рекламы» // ... ... ... 2009. ... Г.М. ... «Жарнаманың адам санасына әсер ... ... ... орны мен ... мотивациялық ерекшеліктері»
// ҚарМУ хабаршысы, педагогика сериясы, 2009. №2.
18. Н.Н. Кохтев «Ассоциации и ... // ... ... ... ... М.С. Есимова «Языковые средства в рекламных ... ... ... ... хабаршысы, филология сериясы, 2009. №1.
20. Абай атындағы ... ... ... ... 2008ж., ... ... аудару ерекшеліктері», Н.К.Мамиева.
21. Ж. Баймырзаева «Жарнаманың адам ... ... ... // «Жантану мәселелері», 2009. №4.
22. Г.Қ. Қазыбек «Жарнама тілінің аудармасы» // ҚазҰУ хабаршысы, филология
сериясы, 2002. ... ... ... ... ... Құраст.: Ғ. Тәшімбай.
Алматы - 2009.
24. А. Садуақасов «Проблемы ... в ... // ... коммуникативтік технологиялардың ерекшелігі», Алматы -
2008.
25. Ғ.Ә. Солтанбекова «Қазақ жарнамалары: тілдік сипаты және олардың ықпал
ету қызметі» ... ...... С. ... ... ... ... ұлттық БАҚ атқарып келеді» //
«Қазақ әдебиеті», 2009, 29 желтоқсан.
27. О. Феофанов «Реклама: новые ... в ... ... – 2000.
28. http://www.pr-seminars.ru/clause/clause/28579/2421/
29. М. Абдулханова «Қазақ тіліндегі жарнамалардың берілуі» // «Қазақ тілі
мен әдебиеті», 2008, ... ... ... ... – А: 2007.

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 144 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Темекі шегу Қазақстандағы әлеуметтік проблема ретінде7 бет
Техникалық тапсырма құрастыру: валидатор13 бет
Төлем-ақы терминалы11 бет
Қазақстан Республикасының кітапханалық жаранамасының мәселелерін шешу жолдары86 бет
Қонақ үй шаруашылығы жайлы71 бет
ҚР кітапханалық жарнамасының мәселелелерін шешу жолдары69 бет
Баспасөз жарияланым аттарының тілдік – стильдік ерекшеліктері62 бет
ХХ ғасырдағы қазақ баспасөзіндегі кітап сыны және жарнамасы105 бет
Шығармашылық үйдің визуалды имиджі45 бет
Қазақ тілді жарнамалардағы кемшіліктер мен қателіктер69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь