Коммерциялық банктерде тұтыну несиелерін беру тәртібі

ЖОСПАР

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.5

1.тарау.Тұтыну несиесі және оның әлеуметтік.экономикалық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.19

1.1. Тұтыну несиесі туралы түсінік және оның мәні ... ... ... ... ... ..6.9
1.2. Тұтыну несиесінің түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10.19

2.тарау.Коммерциялық банктерде тұтыну несиелерін беру тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20.58

2.1.Жеке тұлғалардың несиелік қабілеті және оны бағалау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20.38
2.2.Тұтыну несиесін уақытында қайтаруды қамтамасыз ету формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39.46
2.3.Тұтыну несиесін беру тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47.58
3.тарау. Жеке тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары ... ... ... ..59.75

3.1.Жеке тұлғаларды несиелеудің шет елдік тәжірбиесі ... ... ... 59.64
3.2.Қазақстанда жеке тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65.75

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...76.78

Пайдаланылған ғылыми әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79.80
КІРІСПЕ
Қазіргі кездегі банктер банктік операцияларды ең жаңа технологияларды пайдалана отырып, жоғары деңгейде қызметтердің кең спекторын көрсетеді. Мемлекеттік органдардың, жеке тұлғалардың, тағы да басқа кәсіпкерлікпен айналысатын ұйымдардың, кәсіпорындардың тұтыну және инвестициялық мақсаттарына несие беру - банктердің негізгі экономикалық функциясы болып табылады. Банктердің несиелік функцияларын дұрыс орындауы клиенттердің қаржылық, экономикалық жағдайларына әсерін тигізеді, себебі, банктік несиелер жаңа кәсіпорындардың құрылуын, жаңа жұмыс орындардың пайда болуын және олардың экономикалық өмірін қамтамасыз етеді.
Нарықты экономика дамыған сайын несие түрлері де көбеюде. Соның ішінде тұтыну несиесіне келетін болсақ, оның негізгі мақсаты - халыққа тұтыну тауарларын сатуды ынталандыру, халықтың тұрмыс жағдайын жақсарту. Тұтыну несиесі бөлшек саудамен тығыз байланысты; біріншіден, тауар айналымы өскен сайын, несие көлемі де көбейеді, себебі тауарға деген сұраныс несиеге деген сұранысты тудырады. Екіншіден, тұтыну несиесі төлем қабілеттілігі бар халықтың сұранысын тудырады. Бұл байланыс әсіресе қазір, нарық тұтыну тауарлармен қаныққан сайын нығая түспек.
Несиенің бұл түрі қымбат және ұзақ мерзімге тұтынатын тауарларды, мысалы: автокөліктерді, жићаздарды сатып алуға қолданылады. Тауар бағасы жоғары болған сайын, несиенің бұл түріне де сұраныс көбейеді. Дамыған елдерде несиенің жартысынан көбі автокөлік сатып алуға беріледі. Қалған тауарларды көбінесе қолма-қол ақша арқылы сатып алады.
Тұтыну несиесі тауар формасында және ақшалай берілуі мүмкін. соңғы кезде, Қазақстанда ақшалай берілетін тұтыну несиесі өріс алуда. Олар көбінесе машина және ұзақ мерзімге қолданылатын тауарлар алуға, үйлер салуға,сатып алуға және тағы басқа да мақсаттарға беріледі.
Жалпы тұтыну несиесінің көлемі халықтың тұрмыс жағдайын көрсетеді және кәсіпкерлердің тауарларын өткізуге үлкен ықпал жасайды. Міне осы жоғарыда айтылған мәселелер диплом жұмысының тақырыбының өзектігін дәлелдейді.
Дамыған елдерде тұтыну несиесі үлкен роль атқарады. Ол тауарларға деген сұранысты, оларды өндіруді көбейтуге және сатуға ынталандырады. Тұтыну несиесін көбінесе табысы орташа жұмысшылар мен қызметкерлер пайдаланады. Жеке тұлғаларға ұзақ мерзімге қолданатын тауарларды несие арқылы сатып алған қымбатырақ болғанымен, төленетін соманы біртіндеп өтеуге мүмкіндік алады.
Қазіргі уақытта Қазақстандағы тұтыну несиесі де, оның бір түрі болып табылатын ипотекалық несие де дамудың жаңа сатысында. Бұл менің зерттеу пәнім ретінде қарастырылады.
Диплом жұмысындағы зерттеулердің объектісі - «Казкоммерцбанк» АҚ-ң жеке тұлғаларға ұзақ мерзімге тұтынатын тауарларды сатып алу мақсатында берілетін тұтыну несиесімен байланысты экономикалық несиелік қатынастарды ұйымдастыру тәжірбиесіне талдау жүргізу. Ал диплом жұмысының зерттеу мәселелері тұтыну несиесін беру, қайтару және банктер тарапынан бақылауды ұйымдастыру.
Тұтыну несиесінің экономикалық мәнін, жеке тұлғалардың тұтыну несиелерін қандай мақсаттарға алатынын анықтау және тұтыну несиесінің берілу тәртібімен танысу - жұмыстың мақсаты болып табылады. Осы мақсатты орындау үшін мынадай міндеттемелер алға тартылады:
 Статистикалық мәліметтерді қарастыру;
 Оларға талдау жасау;
 Тұтыну несиелерінің түрлеріне зерттеулер жүргізу;
 Жеке тұлғалардың несиелік қабілетін бағалау әдістеріне сипаттама беру;
 Несиені уақытында қайтаруды қамтамасыз ету формаларын талдау;
 Шет елдік тәжірбиелерді қарастыру.
Диплом жұмысын жазудың теориялық және методологиялық негізі ретінде батыс елдерінің, Ресей Федерациясының, Қазақстан Республикасының ғалымдарының ғылыми еңбектері қарастырылды, атап айтқанда Джозеф Ф. Синки, Питер С. Роуз, Колесников В.И., Лаврушин И.О., Панова Г.С. Сонымен бірге, тұтыну несиесін пайдаланудың құқықтық негізі болып табылатын Қазақстан Республикасының заңдары мен заң актілеріне сүйендім.
Ал, диплом жұмысында зерттеулерді жүргізу әдісі ретінде диалектикалық, салыстырмалық, индукциялық және дедукциялық әдістерін қолдандым.
Диплом жұмысының практикалық базасы ретінде «Казкоммерцбанк» АҚ-ң қаржы есебінен алынған мәліметтер қарастырылады.
Пайдаланған ғылыми әдебиеттер:

1. «Правила ведения документации по кредитованию банками вотрого уровня» Пастоновление правления НацБанка РК от 16 августа 1999 года. № 276.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі.
3. «Казкоммерцбанк»АҚ-ның жылдық қаржылық есебі (2003 жыл).
4. «Статистическое обозрение Казахстана», №1, 2003.
5. «Социально-экономическое развитие Казахстана», 4/2003 (январь-апрель).
6. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісінің статистикалық бюллетені - 2004 жыл.
7. Давлетова М.Т. «Кредитная деятельность банков в Казахстане», А., 2001.
8. Джозеф Ф. Синки. «Управление финансами в коммерческих банках», М., 1994.
9. Калиева Г.Т. «Кредитное дело». А., 1998.
10. Кудрявцева В.А., Кудрявцева Е.В. «Основы организации ипотечного кердитования». Высшая школа. М., 1998.
11. Лаврушин О.И. «Банковское дело». М., 2001.
12. Ольшаный А.И. «Банковское кредитование», М., 1998.
13. Панова Г.С. «Кредитная политика коммерческого банка». м., 1997.
14. Питер С. Роуз «Банковский менеджмент», М., 1997.
15. Сейткасымов Г.С. «ДКБ». А., 1999.
16. «Банки Казахстана». Досымов Б.С. «Современные проблемы ипотеки», 8/2001.
17. «Континент», Татишева Е., «Рынок становится чище», №25, 2001 (29).
18. Р. Қалығұлова, Н.Ғұмар. «Банктегі бухгалтерлік есеп және есеп беру». Алматы, 2000.
19. Сейткасымов Г.С. «Бухгалтерский учет в коммерческих банках».
        
        ЖОСПАР
Кіріспе………………………………………………………………………….3-5
1-тарау.Тұтыну несиесі және оның ... ... ... туралы түсінік және оның мәні………………….6-9
2. Тұтыну несиесінің түрлері……………………………………......10-19
2-тарау.Коммерциялық ... ... ... ... ... ... қабілеті және оны ... ... ... ... қамтамасыз ету
формалары…………………………………………………………………39-46
2.3.Тұтыну несиесін беру тәртібі……………………………………47-58
3-тарау. Жеке тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары……….....59-75
3.1.Жеке тұлғаларды несиелеудің шет ... ... жеке ... ... ... ... әдебиеттер.…………………………………... 79-80
КІРІСПЕ
Қазіргі кездегі банктер банктік операцияларды ең жаңа технологияларды
пайдалана отырып, жоғары деңгейде қызметтердің кең ... ... ... жеке ... тағы да ... ... ұйымдардың, кәсіпорындардың тұтыну және ... ... беру - ... негізгі экономикалық функциясы болып
табылады. ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайларына әсерін тигізеді, ... ... жаңа ... ... жаңа ... орындардың пайда болуын
және олардың экономикалық өмірін қамтамасыз етеді.
Нарықты экономика дамыған сайын несие түрлері де ... ... ... несиесіне келетін болсақ, оның негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... ... ... жақсарту. Тұтыну
несиесі бөлшек саудамен тығыз байланысты; біріншіден, тауар айналымы өскен
сайын, несие көлемі де көбейеді, ... ... ... ... ... ... тудырады. Екіншіден, тұтыну ... ... ... ... сұранысын тудырады. Бұл байланыс әсіресе ... ... ... қаныққан сайын нығая түспек.
Несиенің бұл түрі қымбат және ұзақ мерзімге тұтынатын ... ... ... сатып алуға қолданылады. Тауар бағасы
жоғары болған сайын, несиенің бұл түріне де ... ... ... ... ... көбі автокөлік сатып алуға беріледі. Қалған
тауарларды көбінесе қолма-қол ақша арқылы сатып алады.
Тұтыну несиесі тауар формасында және ... ... ... ... Қазақстанда ақшалай берілетін тұтыну несиесі өріс ... ... ... және ұзақ ... ... ... ... үйлер
салуға,сатып алуға және тағы басқа да мақсаттарға беріледі.
Жалпы тұтыну несиесінің көлемі халықтың тұрмыс жағдайын ... ... ... ... ... ықпал жасайды. Міне осы жоғарыда
айтылған мәселелер диплом жұмысының ... ... ... ... ... несиесі үлкен роль атқарады. Ол тауарларға деген
сұранысты, оларды ... ... және ... ... ... ... табысы орташа жұмысшылар мен қызметкерлер ... ... ұзақ ... ... ... ... арқылы сатып
алған қымбатырақ болғанымен, төленетін соманы біртіндеп өтеуге мүмкіндік
алады.
Қазіргі уақытта Қазақстандағы тұтыну несиесі де, оның бір түрі ... ... ... де ... жаңа сатысында. Бұл менің зерттеу
пәнім ретінде ... ... ... ... - ... АҚ-ң жеке
тұлғаларға ұзақ мерзімге тұтынатын тауарларды сатып алу мақсатында
берілетін ... ... ... ... ... ... тәжірбиесіне талдау жүргізу. Ал ... ... ... ... ... ... ... және банктер тарапынан бақылауды
ұйымдастыру.
Тұтыну несиесінің экономикалық мәнін, жеке ... ... ... ... ... ... және ... несиесінің
берілу тәртібімен танысу - жұмыстың мақсаты ... ... Осы ... үшін ... ... алға тартылады:
➢ Статистикалық мәліметтерді қарастыру;
➢ Оларға талдау жасау;
➢ Тұтыну несиелерінің түрлеріне зерттеулер жүргізу;
➢ Жеке ... ... ... ... әдістеріне сипаттама
беру;
➢ Несиені уақытында қайтаруды қамтамасыз ету ... ... Шет ... тәжірбиелерді қарастыру.
Диплом жұмысын жазудың теориялық және ... ... ... ... ... ... Қазақстан ... ... ... ... атап ... ... Ф. ... С. Роуз, Колесников В.И., Лаврушин И.О., Панова Г.С. Сонымен бірге,
тұтыну ... ... ... ... болып табылатын Қазақстан
Республикасының заңдары мен заң ... ... ... жұмысында зерттеулерді жүргізу әдісі ретінде диалектикалық,
салыстырмалық, индукциялық және дедукциялық әдістерін қолдандым.
Диплом жұмысының практикалық базасы ретінде «Казкоммерцбанк» АҚ-ң ... ... ... ... ... ... және оның әлеуметтік-экономикалық маңызы
1. Тұтыну несиесі туралы түсінік және оның мәні
Тұтыну несиесі - бұл, жеке ... ... ... ... ... ... өтеу ... және қамтамасыз етілу,
мерзімділік, ... ... ... ... ... немесе банктік формадағы несиелер.
Коммерциялық банктер төмендегідей ... ... ... ... ... Ұзақ мерзім қолданатын тауарларды сатып алу мақсатына. Мысалы: пәтер,
автомобиль, жиһаз, телевизор, тоңазытқыш және ... да ... алу үшін ... ... ... Несиелеу процесінде банктер
тауарларды сатушыларға тауардың құнының 70-75%-ын төлейді. Ал несиеге
берілген тауар-кепіл ролін ... ... ... ... ... ... келісім шартында көрсетілген график бойынша өтелуі
тиіс.
• Кейін сатылатын немесе лизингке берілетін құралдарды, тауарларды ... ... ... ... несиесі;
• Тұрғын үйлерді салуға және сатып алуға берілетін несиелер;
• Несиелік карточка бойынша сатып ... ... ... ... ... ... егер бұл ... несиелік карточканы
пайдалану келісім шартында қарастырылса;
• Қозғалмайтын мүлік, автокөлік және ұзақ ... ... ... алу және ... ... ... яғни оқу үшін,
емделгені үшін төлем жүргізу мақсатына берілген несиелер.
Экономикалық мазмұны жағынан тұтыну ... ... ... бір ... ... жеке ... тұтыну талғамымен тікелей байланысты,
яғни халықтың тұрмыс жағдайының деңгейімен анықталады.
Тұтыну несиесінің негізгі ... - ... ... ... сатуды
ынталандыру. Бұл несие түрі бөлшек саудамен тығыз ... ... ... ... ... ... көлемі де көбейеді, себебі тауарға деген
сұраныс ... ... ... тудырады. Екіншіден, төлем қабілеттігі бар
халықтың сұранысын тудырады. Бұл тәуелділік әсіресе қазір айқын ... ... ... уақытында).
Несиенің бұл түрі қымбат және ұзақ мерзімге пайдаланылатын тауар
өнімдерін сатып алу ... ... ... ... үй-
жай,тұрмыс жићаздарын сатып алуға. Тұтыну ... ... ... ... бұл түрі ... ... ... несиенің мұндай түріне
сұраныс ең ... ... ... ... анықталары сөзсіз.
Дамыған елдердегі несиенің жартысынан көбі автокөлік сатып алу мақсатына
беріледі, қалған ... ... ... ақша ... сатып алынады.
Тұтыну несиесі көптеген елдер экономикасында ... ... ... ... тарапынан реттеліп отырады.
Бұл реттеулерді екіге бөлуге болады: ... беру ... ... ... ... реттеулер. Несиені беру ... ... ... ... не ... не тежеп отыруды
көздейді. Яғни, банктердің, қаржы мекемелерінің қызметтеріне несиелік
шектеулер ... ... ... ... ... ... ... елдегі іскерлік белсенділікті ынталандыру. Ол үшін тұтыну несиесіне ... ... ... ... ... алынған тауарлардың бағасын
төмендету, несиенің құнын азайтып, ... ... ... ... ... ақша ... ... кезінде алдағы айтылған
саясатқа қарама-қарсы саясат жүргізіледі, яғни мелекет несие мерзімдерін
азайтып, проценттік ... ... ... ... ... үлкен роль атқарады, тауарларға деген
сұранысты, олардың өндірісін көбейтуді және сатуды ынталандырады. ... ... ... ... ... мен ... алады. Жеке
тұлғаларға ұзақ мерзім қолданатын тауарларды несие арқылы ... ... ... ... ... ... өтеуге мүмкіндік алады.
Әр елдегі тұтыну несиесінің даму дәрежесін салыстыратын болсақ, ... ... әр елде ... сатыда екенін көре аламыз.
Соңғы зерттеулерге сәйкес, көбінесе тұтыну ... ... ... ... ең ... түрі ... ... мысалы, әлемдегі ең
бір танымал - ... оф ... ... ... ... ... өсіп ... ресурстарын тұтынушыларға қызмет етуге (әсіресе, несие
карточкаларының маркетингісіне, тұрғын үйлерді кепілге ала отырып ... ... ... ... ... бағыттап
отырады, бірақ, тұтынушыларға бағытталған банктік ... ... ... жоғары болады, себебі жеке ... мен ... ... ... мүмкін болатын ауруларға, жұмыс ... ... күрт ... ықтимал. Сондықтан, тұтыну несиесін ... ... ... ... ... ала ... жүргізілуі тиіс.
Сонымен, халыққа берілетін несиелер тұтыну несиесі деп аталады. Бұл
несиенің тұтыну ... ... беру ... ... объектісі)
анықталады.
Ресейде тұтыну несиесіне халыққа берілетін кез-келген несиелерді, соның
ішінде ұзақ мерзім қолданылатын тауарларды ... ... ... ... ... қалдырылмайтын мақсаттарға берілген несиелерді
жатқызады.
Ал батыстағы банктік тәжірбиеде тұтыну несиелерінің мағынасы Ресейден
ерекшелінеді, яғни жеке қарыз алушыларға тұтыну ... алу үшін ... ... ақы ... үшін берілген несиелер.
Тұтыну несиесінің негізгі ерекшеліктеріне келетін болсақ, мүлік құнының
70-75% ... ... ... ... ... бір уақыт өткеннен кейін
және бірдей бөліктермен өтеледі; ал егер, несие уақытында өтелмесе, банк ... ... ... мүлік арқылы қанағаттандыруға құқы бар.
Тұтыну қажеттіліктеріне арналған несиені алу үшін несие алушы ... арыз ... ... және онда ... ... ... соммасын,
несиенің қамтамасыз етілуін, несиенің мерзімін көрсетеді. Ал, банк ... ... ... ... ... зерттейді, яғни табыс
деңгейі мен олардың көздерін қарастырады. Ол үшін банк қарыз ... ... ... және ... да ... ... туралы мәліметтерді
талап етеді. Егер, банк осы мәліметтерді ... ... ... ... өтей ... ... онда қарыз алушыдан кепіл немесе
кепілдемені ... ... ... ... ... ... ... түрлері бар және дамыған елдерде олардың
саны артуда. Тұтыну ... ... ... ... бар: ... типі, өтеу мерзімі, өтеу ... ... ... ... ... ... ... байланысты және тағы басқа.
Дамыған батыс елдерінде несиелеу объектілеріне қарай тұтыну несиесі -
кейінге қалдырылмайтын қажеттіліктерге, ... ... ... ... ... үйлерді салуға және сатып алуға, жекелеген тұрғын үйлерді
жөндеуге және ... газ, су және тағы ... ... ... берілетін
несиелер деп бөлінеді. Сонымен қатар, ауылды ... ... ... қосалқы шаруашылығындағы жұмытарды жүргізу ... ... ... және мал мен үй ... ... үшін, аула құрылыстарын
салуға несиелер беріледі. ... ... ... ... және серіктестіктеріне кіретін мүшелердің әртүрлі
мақсаттарына ұзақ ... ... яғни ... және басқа да ұзақ
мерзім қолданылатын тауарлар сатып алуға, шаруашылықта қажет үй жануарларын
сатып алуға және тағы ... ... ... несиелері төмендегідей түрлері бар:
Несиелік мәміленің субъектілеріне байланысты (кредитор мен қарыз алушы
сипаты бойынша):
• Банктік тұтыну несиелері;
• Сауда ұйымдарымен халыққа ... ... ... емес ... ... мекемелерімен берілетін тұтыну несиелері
(ломбардтар, жалға беру пунктері, несиелік кооперативтер, ... ... ... және тағы басқалар);
• Жеке тұлғалармен берілетін, жеке тұтыну несиелері;
• Қарыз алушы жұмыс ... ... ... ... ... ... мерзіміне қарай тұтыну несиелері былай жіктеледі: қысқа
мерзімді, орта мерзімді, ұзақ мерзімді, ... ... ... ... ... ... банктік несиелердің пайдалану мерзіміне
қарай бөлінуі:
• Қысқа ... (1 ... ... Орта ... (1 ... 3 ... дейін);
• Ұзақ мерзімді (3 жылдан жоғары).
Талап еткенге дейінгі несиелерді ... деп те ... ... ... ... банк ... ... бірден өтеуі тиіс, ал банк талап
етпеген жағдайда өзіне қолайлы уақыттта өтей алады.
Қазақстан Республикасында тұтыну несиесінің ... даму ... ... келтірілген мәліметтер нақты деректер бере алады. Кестеде
көрсетілгендей 2001 жылы ... ... ... ... 20 822 ... құрады, соның ішінде, халыққа берілген тұтыну несиелерінің 56%-ті
ұзақ мерзімге және 44%-ті ... ... ... Ал 2003 жылы ... ... 100 635 млн. тенге,82,4% және 17,6% болды.
Кесте №1
Қазақстан банктері берген тұтыну ... ... ... жыл |2002 жыл |2003 жыл ... | | | ... | | | |
| |Млн. ... |Млн. ... |Млн. тенге ... ... |20 822 |42 249 |100 635 ... | | | ... ішінде: | | | |
| ... |9 209 |14 058 |17 731 ... | | | ... ... |11 613 |28 191 |82 904 ... ... беру ... ... ... және ... кейінге қалдырылмайтын қажеттіліктерге) деп бөлінеді.
Қарыздардың қамтамасыз етілуіне ... ... ... немесе кепілмен қамтамасыз етілген) және қамтамасыз
етілмеген (бланктік) ... ... Банк ... ... ... ... етеді, соның негізгі себебі, егер несие ... ... ... ... ... ... ... шығындалу
тәукелімен байланысты. Несиелік шарттың ... ... ... ... Тәжірбиеде несиені банк несиелейтін объектілермен қамтамасыз етеді:
тауар-материалды және басқа да құндылықтар.
Банктік ... ... ... алу ... ... ... (гарантия, поручительство) арқылы;
3. үшінші тұлғаға клиенттің дебиторлық ... мен ... ... банк ... қарай беру(переуступка) арқылы;
4. клиенттің несие бойынша жауапкершілігін сақтандыру келісім шарты
арқылы;
5. бағалы қағаздармен, ... және ... ... ... ... ... ... өмірді сақтандыру полюстерімен қамтамасыз етуге болады.
Өтеу әдісіне байланысты:
1. бөліп қайтарылатын;
2. мерзім соңында толық қайтарылатын болып бөлінеді;
Мерзім соңында толық қайтарылатын ... ... ... ... ол ... ... бірге, бір уақытта төленеді. Оған мысал ретінде ескі
және жаңа үй құнының айырмасы сомасына жеке тұлғаларға жаңа үй ... ... ... ... қайтарылатын несиелерге: қарызды тұрақты кезеңдер бойнша өтеу (әр
ай сайын, әр тоқсан сайын және тағы ... ... ... ... өтеу ... өтеу ... ... белгілі бір факторларға
байланысты өзгеріп отырады (азаяды немесе көбейеді)). Бөліп ... ... ... асу ... ... ... соммасын есептен
шығару принципі бойынша беріледі. Несиені бұл жолмен қайтару клиент ... ... ... ... ... ... ... Банк үшін де бұл
жол тиімдірек, себебі несиенің ... ... ... және ... ... арқылы банктің өтімділігін жоғарлатады.
Пайыздарды төлеу әдістеріне байланысты несиелер:
1. Пайыздар несиені беру ... ... ... Пайыздары несиені өтеу уақытында төленетін несиелер;
3. Несиені пайдалану мерзімі бойынша пайыздар бірдей ... ... ... ... жарты жылда бір рет немесе арнайы келісілген
график бойынша) төленетін несиелер;
Қаражаттардың айналымы сипатына ... ... ... ... ... ... роллеверлі) болып бөлінеді. Револьверді
несиелер тобына негізінен несиелік карталар, немесе овердрафт формасындағы
активтік-пассивтік ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың талап еткенге дейінгі шоттары бойынша несиелік
желілер аз тараған, бірақ олар несиелік карталар бойынша ... ... ... ... ... ... көп ... чек
жазып бере алады (чектік несие), ... ... ... ... ... төлеуі тиіс.
Оған мысал ретінде АҚШ-тың тәжірбиесін келтіруге болады. АҚШ банк
жүйесінде тұтыну несиесін үш топқа:
1. ... ... ... ... несиелер;
3. Бөліп қайтарылмайтын несиелер деп бөледі.
Бөліп қайтарылатын несиелер шартты пайыздарды және ... ... ... ... ... ... бұл ... қарыз алушы тауарларды сатып алу үшін
немесе басқа шығындарын жабу үшін және әр ай ... ... ... ... ... беріледі. Несие карточкалары және овердрафт бойынша берілген
несиелерді де ... ... осы ... жатқызуға болады, себебі бұлар бойынша
да белгілі бір мерзім сайын өтеледі. Бірақ, олардың өз ерекшеліктері бар.
АҚШ-та бөліп қайтарылатын ... өтеу ... 2-5 жыл ... Ал ... ... ... мөлшері үлкен диапозонда ... ... аз ... ... де, ... ... яхталар, ұшақтар және басқа да 100 мың доллардан көп тұратын
заттарды сатып алуға берілуі ... ... ... ... ... несиелердің
қамтамасыз етілу деңгейі жоғары болады.
Бөліп ... ... ... несиенің тікелей және жанама
формасында берілуі мүмкін. Тікелей несиелеу кезінде банк пен ... ... ... шарт ... Ал, жанама несиелеу делдал ... ... ... ролін бөлшек саудамен айналысатын кәсіпорындар
атқарады. Бұл жағдайда несиелік шарт ... ... және ... ... ... да, осы ... тұлға банктен несие алады. Жанама несиелеудің кең
тарағанына мысал ... ... ... ... ... ... 60%-ы жанама формада беріледі.
Біздің елімізде сауда ұйымдары арқылы халықты несиелеу дамуда. Сатып
алушылар ... ... ... ... кір ... компьютерлерді және тағы басқа ұзақ ... ... ... ... қайтарылатын несие арқылы алуда.
Ипотекалық несие - бұл қозғалмайтын мүліктерді кепілге ала отырып, ұзақ
мерзімге ... ... түрі ... ... Қамтамасыз етілген
несиелер, банктік несиелермен салыстырғанда банктер үшін қауіпсіз, ... ... ... ... банк ... ... мүліктерін сата
отырып, өз қаражаттарын қайтарып алады.
Классикалық түсінікте, ипотека - бұл тек ... беру ғана ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген облигациялар
шығарумен байланысты қосымша несиелік ... ... ... ... ... ... екі ... жүзеге асырылуы мүмкін:
1) тұрғын үй құрылысын несиелеу;
2) халықтың тұрғын үй сатып алуына ұзақ мерзімді несие беру.
АҚШ-та 20 ғасыр басында жылжымайтын ... ... ... ... ... ... ... болатынын түсініп, экономиканың бұл сферасына
ірі қаржы ... ... ... ... ... жүзеге
асырылған болатын. Ең алғашқы тұрғын үй иелерінің корпорациясы құрылып, 20
мың ... ... ... ... ... ... ... алу үшін
18 жылдық кезеңге екі ... ... ... ... есебінен банктер
меншікті тұрғын үй сатып алуды қажет ететіндерге несие мерзімін созуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... Федералды
тұрғын үй әкімшілігі құрылды, сонымен - ... ... ... ... - ... Мей (Federal National Mortage ... ... тұрғын үйлерді салуды кешенді қаржыландыру үшін банктердегі
халықтардың жинақтарын қамтамасыз ететін ипотекалық жүйе 100 ... ... ... Федерациясында ипотекалық жүйені дамыту үшін заңды негіз және
механизмдер жасалуда.
Қазақстан Республикасының ... ... өтуі ... дамуына
әсерін тигізіп, біздің елімізге лайықты ... ... ... ... ... ... отбасының жылдық шығындарының
нақты экономикалық мөлшері табыстарының мөлшерінен аз болып отыр. Ал, ... ... ... мүмкіндік береді. Көбінесе, бұл қаражаттар
банктердегі салымдар ретінде ... ... ... ... алу ... - дамыған елдердегі қаржылық операциялардың кең тараған түрі.
Бұл операцияларда халықтың көп бөлігі қатысады, тұрғын үй ... ... ... ... активтерінің бірі болып табылады.
Сызба-1
Дамыған елдердегі ипотекалық несиелердің ... ... ... ... ... әртүрлі болады, бірақ
негізінен америка және неміс елдерінің схемалары қолданылады.
Ипотекалық несиелеудің американдық схемасы ... ... ... ... бір құрылысқа байланыссыз болады. Мысал келтіретін болсақ,
клиент банкке тұрғылықты үй сатып алу ... ... алу ... Өз ... банк ... ... ... тарихын зерттейді, және
негізінен бұрыңғы несиелер бойынша өз мойнына алған ... ... ... несие алушы банктің қойған талаптарына сәйкес
келетін болса, онда клиент тұрғын үй алу ... өзі ... ... ... алады. Несие сомасын анықтау барысында клиенттің ... ... ... ... және оның ... ... үлкен роль
атқарады.
Несие алушының келесі қадамы несие сомасы шегіне сәйкес келетін тұрғын
үй ... ... үйді өзі ... делдал ... ... ... ... ... ... ... кез-келген бөлігіндегі тұрғын үй нарығын зерттеп білу көп ... ... ... ... ... ... өте жоғары дәрежеде
болып отыр. Ипотеканың американдық схемасы бойынша қозғалмайтын мүлікті
сатып ... ... ... ... ... ... де, оны ... мүмкіндік
беріледі. бұл жағдайда қозғалмайтын мүлікке заклад ... ... ... ... ... ... ... икемсіз
болып саналады. Бұл схема банктік капиталды тартуға емес, ал ... ... ... салу ... құрылған.
Классикалық неміс схемасы бойынша пәтерді сатып алу үшін бірнеше жыл
қатарынан қоғамдық салымдарды уақытында ... ... ... Бұл ... ... ... және мақсаттылығына деген емтихан ретінде
қарастырылады. Болашақта сатып алынатын пәтер ... ... ... ғана, қоғам мүшесі таңдаған пәтеріне көшуге құқық беріледі де, ... ... ... он жыл ішінде өтеуі қажет. Пәтердің құнын өтегеннен
кейін қоғам мүшесі пәтердің иесі болады.Пәтерді таңдау бірқатар ... ... тек осы ... пәтерлерден таңдауға болады. Іс
жүзінде, бұл ... өз ... ... ... ... үйдің заказ берушісі болып ... Бұл ... ... өте тиімді, себебі олар қоғамның халықтан жинаған ақшаларын
пайдаланып, құрылыс көлемін көбейтеді. Қазіргі ... ... ... ... ... ... әдістерін енгізуде.
2-тарау. Коммерциялық банктерде тұтыну несиелерін беру тәртібі
2.1. Жеке тұлғалардың ... ... және оны ... ... ... ... банктер клиентінің несиелік қабілеті -
деп қарыз алушының ... ... ... ... қарыз және
пайыздар) толық және уақытылы есеп айырысу қабілетін айтады.
Жеке ... ... ... бағалау талап етілетін сомамен
қарыз алушының жекелеген табысының ... жеке ... мен ... ... ... отбасы мүшелерінің санына, клиенттің несиелік
тарихын зерттеумен байланысты.
Коммерциялық банк ... ... ... ... қаржылық жағдайына
және банкпен берілген ... ... ... кезіндегі
перспективаларына, болашақтағы қаржылық жағдайына талдау жасайды. ... ... ... ... ... ... жағдайын және елдің жалпы
экономикалық жағдайын ескеруі қажет.
Бұл жерде банкпен жүргізілетін: төлем қабілеттілікті бағалауға, ... және ... ... ... ... ... ... роль
атқарады.
Несие қабілеттілікке сараптама жүргізу әрбір банкте кеңінен қолдануда,
бірақ бұл жүргізілетін сараптамалар тек ... ... ... ... ... банктер жеке тұлғалармен қарым-
қатынаста, яғни жеке ... ... дәл ... ... ... ... ... Ең көп дегенде, бұл сараптамалар несие берудің алғашқы
кезеңінде жүргізіліп, кері мәнге ие болған ... ... ... ... ... ... ... несие қабілеттіне сараптама жүргізу мақсаты - ... ... ... мүмкін тәуекелді ... Банк ... еске ... өзін сақтандыруға тырысқанымен барлық тәуекелдерді
нөлге теңеу мүмкін емес.
Сондықтан банк несие бере отырып, тәуекелге әкелетін барлық ... ... ... ... ... жеке жағдайда банк тәуекел
деңгейін, және белгілі тәуекелдерге байланысты ... ... ... ... ... ... қарызды қайтаруын қарастырғанда, тек оның өткен
жылдардағы және болашақтағы қаржылық ... ... қана ... ... ... ... ... қарастыруы қажет. Себебі
материалды жағдайы ... ... кей ... ... ... орындауға дайындылығын көрсете отырып, кейін бұл шарттарды бұзуы
мүмкін. Сондықтан, несие алушының ... да, жеке ... де ... ... туады. Ал ол болса, көлемі ... ... көп ... ... етеді.
Қазақстан банктері Батыс елдер ... ... ... ... ... көп ... Бұл жүйе жеке ... анықтау процесін жеңілдетеді. Және де ... ... ... банктің саясатына, қолданатын заңдылықтарына, несие алушылар
сипатына байланысты жасалуы қажет.
«Несиелік Скоринг» әдісін 1940 жылы ... ... ... ... ... ... ... факторлар тобы тұтыну несиесін беру
кезінде барлық дерлік тәуекелдердің деңгейін анықтау мүмкіндігін береді:
1. Жасы: 20 ... ... ... ... - 0,1 балл ... ... ... -0,40 балл, ерлерге - 0 балл;
3. Тұрығылықты жерде өмір сүру мерзімі: берілген ... ... ... үшін 0,042 ... ... ... төмен мамандық үшін -0,55балл, тәуекелі
жоғары мамандық үшін -0 балл, және басқа мамандықтар үшін - ... ... ... егер мемлекеттік мекеме, банк және брокерлік
фирмаларға болса - 0,21 ... ... ... ... ... ... ... істеген әр жыл үшін -0,059 балл ... 0,59 ... ... көрсеткіштер: банктік шоты болса - 0,45 ... ... ... - 0,35 ... ... ... ... бар несие
алушыларға -0,19 балл беріледі.
Осы коэффициенттерді қолдана отырып, Д.Дюран «жақсы» және ... ... ... ... ... Несие алушы қабілетті
деп саналу үшін жинаған баллдардың сомасы- 1,25 баллдан жоғары болуы қажет.
Ал, 1,25 баллдан ... ... ... ... банк үшін тиімсіз
деп есептеледі.
Германия, Франция, АҚШ ... ... ... ... ... салыстырайық, айта кететін жәйт, бір елдегі коммерциялық
банктер жеке несие алушының ... ... ... әртүрлі
әдістерді қолдануы мүмкін. Себебі, әрбір банк несиеқабілеттілікті анықтау
жүйесін дайындау барысында ... ... ... ... ... ... нарықтағы орнына, бәсеке деңгейіне
және тағы басқа жағдайларға сүйенеді.
А. Неміс ... ... ... қаржылық мүмкіншіліктері:
• Басқа банктерден жағымсыз ақпараттардың түспеуі-20 балл;
• Қарызды қайтару мүмкіншілігіне байланысты: егер, 60%-ға ... ... ... - 10 ... ... ... 20 балл;
• Қамтамасыз етуге байланысты: қарыздың 25%-ын жабатын болса - 1 балл, 50%-
ға дейін- 4 балл, 75%-ға ... - 7 ... ... ... - 20 ... Банктердегі салымдар сияқты меншіктері бар болған жағдайда - 10 балл
беріледі;
• Өткен уақытта алған несиелеріне ... ... ... жағдайда
- 5 балл, несие келісім шартын бұзса, ... ... ... -0 ... ... ... ... 15 балл.
2. Біліктілікке (квалификация) байланысты: егер, несие алушының біліктілігі
болмаса -7 балл, ... -9 ... ... -13 ... қамтамасыз ету жағынан банктің қарастыратын әлеуметтік
топтарына келетін болсақ: маман ретінде ... ... - ... ... ... көмекші персонал ретінде - қызмет көрсету
саласындағы қызметкерлерді қарастырады. Қоғамды осындай схема бойынша бөлу
Германияның көптеген банктерімен қолдануда. Ал, АҚШ ... ... ... яғни несие алушының кәсібіне байланысты бөлуді ... ... ... балл берілу себебі, Батыс елдердегі әлеуметтік
қамтамасыз ету жүйесінің ... ... ... ... ... ... болғандықтан, оларды қамтамасыз
етілген несие алушылар қатарына қосады.
3. Соңғы жұмыс берушідегі еңбек ету ... ... 1 ... -0 ... 2 жылға дейін -3 балл, 3 жылға дейін -5 ... 5 ... -8 ... 5 ... ... -12 балл, зейнеткерлер -0 балл.
4. Қызмет ету саласына байланысты: мемлекеттік ... ... - 10 ... сала ... ... ... -6 балл, зейнеткерлерге -0 балл
беріледі.
Қызмет ету саласы ... ... ... ... ... еңбекпен қамтамсыз етілу жағынан ерекшеленеді. Бұл ... ... ... ... ... себебі, олардың
әлеуметтік қорғалуы, яғни жұмыс орнынан босатылған жағдайда ... ... ... ... ... байланысты: 20 жасқа дейін - 0 балл, 25 жасқа дейін -2 балл, 30
жас - 4 ... 35 жас - 8 ... 50 жас - 9 ... 60 жас -11 ... 60
жастан жоғары - 16 балл.
6. Жанұя жағдайына байланысты: басы бос ... -8 ... ... ... -14
балл, ажырасқан болса -8 балл, түл ер болса ... -8 ... ... ... байланысты: өз баспанасы болса -10 балл, не пәтерді,
не үйді жалдап тұратын болса -5 балл, өз баспанасы мүлдем ... ... ... ... ... ... байланысты: егер, ондайлар жоқ болса -10
балл, біреу болса -7 балл, екеу ... -5 ... үшеу ... -2 ... ... болса -0 балл.
Банктің шешімі былай анықталады: егер, несие алушы 80 балл ... ... беру ... ... ... қызметкердің өзі қабылдай алады.
Ал, егер несие алушы 61-80 балл жинаса, несие беру ... ... ... жоғары лауазымды тұлғаның келісімі қажет. Ал, егер несие алушы ... ... ... ... несие бермеу туралы шешім қабылданады.
Б. Францияда қолданылатын «Скоринг» ... жеке ... ... ... бағалау- скоринг жүйесі -
үш бөлімнен тұрады: несие туралы; клиент туралы, клиенттің қаржылық жағдайы
туралы ... ... ... ... ... ... ... клиенттің
досьесінің нөмері, агенттіктің атауы, несиенің түрі мен ... оны ... ... ... ... ... ... беру
күні, оны қайтару үшін клиенттің таңдаған күні мен айы, ... ... ... сұрақтарға жауаптар, сақтандыру төлемімен немесе
сақтандыру төлемінсіз ай сайынғы қарызды өтеудің ... ... ... ... төлемдері мен пайыздардың ... ... ... ... ... ... мамандығы, оның белгілі бір әлеуметтік топқа
жатуы, клиентке жұмыс беруші туралы, таза жылдық ... ... ... стажы туралы мәліметтер жазылады.
Үшінші бөлім табыс пен шығыстардың қатынасынан, жинақ және ағымдағы
шоттардағы қалдықтар туралы ... ... ... ... ... негізінде банк қызметкері несие беруге
болатыны туралы қорытынды алады. Ал, керісінше жауап болған жағдайда, қарыз
беру мүмкіншілігі ... ... ... банк ... клиентті өз
дирекциясына жібереді.
Креди Агриколь банкісінің несие алушысы рейтингісі.
Бұл банкте жеке ... ... ... анкетаны толтыру
ұсынылады:
• Несиенің мақсаты: несие ақшалай түрде берілсе 0 ... ... ... 100 ... ... ... ... алушының мәмілені қаржыландыруға қатысуы: ... ... ... ... - 0 ... ... 45%-ға ... - 30 балл, 45%-
дан жоғары төленген жағдайда -50 балл ... ... ... ... 0 ... ... жанұясы мен үш
баласы барларға -60 балға дейін беріледі;
• Жасы: 25 жасқа дейінгілерге 0 баллдан бастап, 60 ... ... ... ... ... ... студенттерге 0 баллдан бастап, мемлекеттік қызметкерлерге
100 баллға дейін береді;
... ... ... бір ... ... 0 ... ... стажы
төрт жылдан асқандарға 100 баллға дейін берілуі мүмкін;
• Таза жылдық табысы: 60 мың франкке дейін -0 балл және 160 ... ... ... 100 ... ... ... ... мүлікті иеленуіне байланысты: пәтерді жалдайтын болса 0
балл, ал өз меншігіндегі үйі болса 80 балл;
• Несиенің мерзімі бойынша: бір ... ... ... ... ... екі ... жоғары мерзімдегі несиелер - 0 балл;
• банктік шоттағы қалдық сомасы бойынша: егер, қалдық бес мың франктен
төмен болса- 0 ... елу мың ... ... ... үшін - 150 ... ... алушы 510 баллдан жоғары жинайтын болса, несие беру шешімі
қабылданады. 380-510 балл жинаған несие алушылардың несие келісім ... ... ... ... мерзімі, гарантиясы өзгертілуі мүмкін). Егер,
несие алушы рейтингісі 380 баллдан төмен ... банк ... ... ... ... банкте несие алушының несие қабілеттілігін анықтау
1. Кәсіп түрі:
• Бизнесмен, дәрігер, мұғалім - 7 балл;
• Ғалым, ... ... ... - 5 ... Медбике, білікті қызметкер, журналист - 5 балл;
• Әскери қызметкер - 4 балл;
• Шаштраз, сыпрынды жинаушы - 3 ... Жүк ... ... ... - 2 ... ... ... - 1 балл;
• Коммивояжер, таксист - 0 балл.
2. Жұмыс істеу стажы:
• Несие алу уақытындағы жұмыста екі ... ... ... ... - 2
балл;
• Осы уақыттан орнында жеті ... ... ... ... істесе - 5 балл;
• Өткен жұмыс орнында он жылдан аз уақыт жұмыс істесе -5 балл;
3. Пәтер үй жағдайлары:
• Өз үйі ... - 5 ... ... немесе тұрғын үйді жалға алатын болса - 3 балл;
• Ата-анасымен бірге тұрса -3 балл;
• Бір немесе бірнеше бөлмені, ... ... ... ... -0 ... ... жерде тұруына байланысты:
• Бес жылдан артық уақыт тұрған ... - 3 ... Екі ... бес ... ... - 2 ... Екі жылға дейін -1 балл.
5. Жанұя жағдайына байланысты:
• Үйленген; түл ер ... -5 ... ... әйел - 5 балл;
• Жалғыз ер адам болса - 3 балл;
• Ажырасқан әйел - 2 ... ... ер адам - 0 ... ... ... 200 АҚШ долларынан жоғары болса - 5 балл;
• 101 АҚШ долларынан 200 АҚШ долларына дейін - 4 ... 91 АҚШ ... 100 АҚШ ... ... - 3 ... 76 АҚШ ... 90 АҚШ долларына дейін - 2 балл;
• 61 АҚШ ... 75 АҚШ ... ... - 1 ... 61 АҚШ долларынан төмен - 0 балл.
7.Банктік шоттың болуына байланысты:
• Ағымдағы және жинақтаушы шоттар - 6 ... ... ... - 3 ... ... ... - 2 ... Несиелік сипаттамасына байланысты:
• Бензинге берілген екі несиелік карточкалары - 4 балл;
... екі ... ... - 2 балл;
• Бір қаржылық фирманың сипаттамасы - 2 балл;
• Бір зергерлік дүкеннің сипаттамасы -2 балл;
• Екі ... ... ... - 4 ... Екі ... ... сипаттамасы - 4 балл.
Осындай әдіспен несие алушының несиеқабілеттілігін анықтау барысында ... ... ... АҚШ ... ... беру өте ... ... деп
есептейді. Ал, егер баллдар сомасы 13-тен аз болса, несие ... ... ... ... жеке тұлғалардың несиелік қабілетін бағалау дүкендерден несиеге
алған ... ... ... несиелік тарихын зерттеуге
негізделеді. Қарыз беру ... бар ... де ... ... ... аты-жөні, мекен-жайы және әлеуметтік қамсыздандыру номері
жатады. Осы аталған негізгі үш мәлімет бойынша несие карточкаларын ... ... және үй ... ... ... ... ... мағлұмат жиналады. Банк төлемсіздік болған қарыз мөлшерін
және ... ... оны өтеу ... және өтеу ... қарастырып, клиенттің
несиелік тарихын қалыптастырады.
Американдық банктермен жеке тұлғалардың несиелік қабілетін бағалауға
тек ... ... ... ... шектелмейді, сонымен қатар,
мынадай көрсеткіштер де қарастырылады: қарыз бен ... ... ... және бір ... ... қызмет ету ұзақтығы, капитал
мөлшері.
Клиенттің несиелік ... ... ... ... оның ... қазіргі, болашақтағы қаржылық жағдайын нақты бағалау үшін қажетті
мәліметтерді алу үшін керек. Өткен кездегі және ... ... ... ... ... үшін қажет. Бірақ, клиенттің неселік келісім шарт
бойынша қарызды қайтаруға дайындығы және қабілеттілігі туралы банктің сенім
дәрежесі ... ... ... ... ... ... мерзімде қарызды қайтармаумен байланысты
көптеген және көпжақты ... ... ... ... ... табысына, тұтынушылардың және іскерлік әлем көңіл-күйіне ... ... ... ... келе ... ... ... несие бере отырып, қарызды өтемеуге әкелетін факторларды зерттеуі
қажет. Бұдан клиенттің несиелік шарт бойынша қарызды ... ... ... деген банктің сенім дәрежесі тәуелді.
Жалпы клиенттің қаржылық жағдайын талдаудың көптеген әдістері бар. АҚШ-
тың банктік жүйесіндегі ... «СИ» ... ... Бұл ереже
көрсеткіштеріне:
1) Character - қарыз алушы ... ... Cash - ақша ... ... ... ету;
5) Conditions- жағдай;
6) Control- бақылау.
1. Қарыз алушының сипаттамасы. Несиелік инспектордың ... ... ... ... және ... ... ... болмауы
керек. Егер, инспектордың сұралып отырған несиенің жұмсалу мақсатын
түсінбеу орын ... бұл ... ... қарастырылуы қажет. Бұл жағдайда
да несиелік инспектор ... ... ... ... ... сұрақтарға шынайы жауап беретін және несие бойынша міндеттемелерін
қайтаруға бар күш-қуатын салуға дайын екенін ... ... ... ... барлық міндеттемелерін жабу ниетін несиелік
инспекторлар қарыз алушының сипаты деп атайды.
Егер, несиелік инспектордың клиенттің барлық ... ... ... ... ... ... болса, несие алушыға несие берілмеуі
қажет, себебі, кейін банк өтелуі ... ... ... ... қарызға алу қабілеті. Несиелік инспекторлар несие
алушының несиелік арыз беруге және ... ... ... қол ... ... ... көз жеткізуі керек. Осыны қаржыларды қарызға алу қабілеті деп
атайды. Мысалы, ... ... ... ... аймақтарында
кәмелеттік жасқа толмағандар (18 және 21 ... ... ... бойынша жауап бере алмайды. Сондықтан, банк несие соммасын өндіріп
алу кезінде қиындықтарға кездеседі.
Несие инспекторы несие алуға келген басшылардың ... ... ... ... ... несиелік келісім шартқа қол қоюға
және несие алу туралы ... ... ... ... ... ... ... бар екеніне көзі жетуі қажет.
Несиелік инспектор ... ... ... қол ... ... бар ... үшін, фирманың құрылтайшылар шарттарымен және жарғымен ... Ақша ... ... ... ... ... ... өтеу қабілеті анықталады. Жалпы қарыз алушы үшін несиені өтеудің үш
көзі бар:
а) ... ақша ... ... сату және жою ... ... ... қайнар көздердің кез-келгені несиені өтеуге қажетті қаржылардың
қалдық соммаларын қамтамасыз ете алады. ... ... үшін ең ... ақша ... ... табылады. Себебі, активтерді сату барысында
қарыз алушының балансы бұзылып, ал ... ... ... ... ... ... ... ақша ағынының жетіспеушілігі
фирманың қаржылық жағдайының және ... ... ... көрсеткіші. Бухгалтерлік есеп тұрғысынан қарасақ:
Қолма-қол ақша ағыны = Таза пайда+Амортизация+Кредиторлық
қарыздардың көбеюі ... ... және ... ... формуланың артықшылықтарының бірі оларды банктің несиелік
инспекторы клиенттің ... ... мен ... ... ... нарықтың жағдайын анықтауға мүмкіндік береді.
4. Қамтамасыз ету. Несиелік ... ... ... берілген несиені
қамтамасыз ететін жеткілікті капиталы немесе сапалы активтері ... ... ... ... ... Ол ... сипаттамаларға:
қарыз алушының активтерінің жағдайы мен құрамына, жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... активтері - ескірген құрал-жабдықтар мен
технологиялар болса, несиені қамтамасыз етудегі құндылығы ... ... ... ... міндеттемелері бойынша жауап беруге табысы жетпей
қалса, бұндай активтерді қолма-қол қаржыларға айналдыру қиынға түседі.
5. Жағдайлар. ... ... ... ... және ... саланың
экономикалық жағдайын, сонымен қатар экономикалық және ... ... ... ... ... ... отыруы керек. Құжаттар
бойынша несие қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ... байланысты проценттік ставкалардың ... ... ... ... азаюына байланысты сату көлемінің немесе
табыстың азаюы сенімділікке әсер етеді. Саланың экономикалық ... үшін ... ... ... базасы бар ақпараттық орталықтар
құрады. Қарыз алушы істейтін сала бойынша ақпараттық ... ... ... ... құжаттарын жинайды.
6. Бақылау. Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін бағалаудың соңғы
факторы бақылау болып табылады. Ол мынадай ... ... ... қарыз
алушының қызметіне және оның ... ... жаңа ... ... саяси өзгерістердің әсері қандай болады?
АҚШ банктік жүйесімен ... ... «СИ» ... деп ... ... қарыз алушылардың несиелік қабілеттілігін бағалау
әдістерінің бірі ғана.
Кесте № 2.
Несиелеудің негізгі алты қағидасы ... «СИ» ... ... ... ... тарихы; ... |Осы ... ... басқа банктердің тәжірбиелері; |
| ... ... ... жасаудағы клиенттің тәжірбиесі; |
| ... ... ... ... ... ... берілетін |
| |кепілдер мен қол ... ... бар ... бар ... ... ... және кепілдемелердің шынайылығы; |
| ... ... ... ... статусы туралы шешімдердің|
| ... ... ... ... |
| ... ... тарихының сипаттамасы; |
| ... ... ... ... шығаратын өнімдері, |
| ... ... мен ... ... ... |Пайда, дивидендтер және сату көлемі; ... ... ... болуы және жоспарланатын қолма-қол |
| ... ... ... жеткіліктілігі; |
| ... және ... ... өтеу ... |
| ... қорлардың айналымдылығы |
| ... ... |
| ... ... ... жабу ... |
| ... бағаларының динамикасы, басқару сипаты; |
| ... ... ... |
| ... ... ... өзгерістер. ... ... ... ету ... және ... ... ... |
|ету |Активтердің моральдық тозу ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... міндеттемелер және кепілдер; |
| ... ... ... ... ретіндегі позициялары,|
| ... ... ... ету ... ... ... ... ... |
| ... ... нәтижелерін осы саладағы басқа фирма |
| ... ... ... |
| ... ... және іскерлік циклдің алмасуына |
| ... және ... ... өнімнің бәсекелестік |
| ... |
| ... күші ... ... |
| ... ... ақша ... және ... инфляцияның |
| |әсері; |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... факторлар, құқықтық, саяси |
| ... ... ... ... және ... ... ережелер, банктік|
| ... ... ... |
| ... ... құжаттар; |
| ... алу ... ... ... ... және |
| ... ... туралы қол қойылған құжаттар; |
| ... ... ... несие өтінішінің қайшы келмеуі; |
| ... өтеу ... әсер ... факторлар туралы |
| ... ... ... ... |
АҚШ банкирлерінің көзқарасы бойынша, несиенің ... ... ... өте ... Банк ... ... ... несиені
өтеуге байланысты тілегі мен мүмкіншіліктерін анықтау керек, ал ол үшін
қажетті ... тек ... беру ... ... ... ... және ... досьесіндегі мәліметтер бар. Егер, несие ... ... ... ... банк пен ... ... ... қатынастар
тарихын қарастыруға болады.
Жеке клиенттің капиталын бағалау тұрмыс-жағдайын анықтауға ... ... ... ... ... мен ... ... көрсетеді.
Барлық дерлік тұтыну несиелері бойынша төлемдер ... ... ... ... банк ... алушының несиені ... ... ... ... ... ... төлегеннен кейінгі соманы несие бойынша периодты түрде төленетін
және ... ... ... ... ... бойынша несиелік тәуекелді өтеудің адекватты мөлшерін
анықтау барысында ... ... ... өтеу үшін ... клиенттердің
табысына қарағандағы минималды мөлшерін және ... ... ... ... ... ... коэффициенттерді және көрсеткіштерді
есептейді:
К*= Несиені өтеудегі төлемдердің минималды мөлшері
Клиенттің табыстары
К**= Несие бойынша мүмкін қарыздардың мөлшері
Клиенттің табысы
Бұл коэффициенттерді есептегенде ... ... ... ... ... ... көрсетілген табысына сәйкес келуін; табыс көздерінің
тұрақтылығын және ... ... осы ... ... деңгейі,
іскерлік активтілігі төмендеген жағдайда несиені уақытылы қайтару шарттарын
анықтайды.
Жоғарыда айтып кеткендей, әр елдің әр банкісі жеке ... ... ... әртүрлі әдіспен анықтайды. Бірақ, барлық банктер ең
сенімді несие алушы жанұясы, тұрақты табысы, тұрғылықты үйі, ... ... ... жеткілікті меншігі бар азаматтар екенін бір ... ... ... ... ... ... ... АҚ жеке тұлғаларға ... ... беру ... ... қабілеттілігін скоринг әдісі негізінде рейтинг ... ... ... ... ... ... ... алушының жасы: 30-40 жас - 1 ... ... 2 ... жас
- 3 балл;
21-25,51-55 ... 4 ... ... ... - ... ... ету ... және таукен өндірісі,түсті және қара
металлургия, шетелдік компаниялар,қаржы
секторының қызметкерлері; ... ... ... ... ... ... -2 ... өнеркәсібі,БАҚ қызметкерлері - 3 балл;
Жеңіл өнеркәсіп,медицина,білім беру,ауыл және
коммуналдық шаруашылық,орман және балық
өнеркәсібі қызметкерлері -
4 ... ... ... ... ... ... ... алушының тұратын аумағы:
Алматы және ... 1 ... және ... - 2 ... және ... -
3 ... және Көкшетау -
4 ... және ... - 5 ... Соңғы орында жұмыс істеу мерзімі:
7 ... ... 1 ... - 7 ... 2 ... - 5 ... 3 балл;
1 - 3 ... 4 ... ... дейін
-5 балл;
5. Анкетаға ... ... ... ... ... мың АҚШ долларынан көп - ... - 100 мың АҚШ ... -
2 ... - 50 мың АҚШ ... -
3 ... - 10 мың АҚШ ... 4 ... мың АҚШ ... ... - ... ... ... ... ... негізінде өзгеруі мүмкін:
- Жанұяның болуы «-1» балл(егер де жоқ болса «+1» балл);
- Жоғарғы білімнің болуы «-1» балл(егер де жоқ болса «+1» ... ... ... Банк ... ... «-1» ... де Банк клиенті
болмаса «+1» балл);
- Қызметін уақытша еңбек келісім-шарты негізінде жүзеге асыратын
болса «+5» балл;
- Негізгі өндіріске ... «+2» ... ... ... ... және ... да ... бар
қарыз алушыларға «+3» балл;
- Еңбекақысы айына 50 АҚШ долларынан төмен болса «+7» балл;
- Оң несиелік тарихы болса «-1»(қанағаттанарлық ... ... ... алушының несиелік қабілеттілігінің рейтингі
5 – 8 балл А - ... –12 балл В - ... – 19 балл С - ... –24 балл D - ... ... ... Е - ... келтірілген қарыз алушының ... ... ... жеке ... бар ... ... немесе Несиелік
Комитет мүшелері ( D,Е ) несие беру ... ... ... ... қатар егер де несиелік қабілеттілікті анықтау ... ... ... ... 5 ... тең ... оны ... шешімді Несиелік Комитет қабылдайды.
2.2. Тұтыну несиесін уақытында қайтаруды
қамтамасыз ету формалары
Өтімділік деңгейіне қарай қамтамасыз етудің төмендегідей түрлері бар:
1) банктің филиалдарына ... ... ... ақшалай депозиттері;
2) кепілдеме беруге құқықтары бар ұйымдар мен кәсіпорындардың
кепілдемесі;
3) өтімді қозғалмайтын және ... ... ... ету ... ... алушының меншігі немесе үшінші
тұлғаның меншігі, несие алушының банктік несие қаражаттарына алған меншігі
бола алады.
Меншіктің ... ... ... ... де, заклад түрінде де
қабылданады.
Банктік тәуекелдерді төмендету ... ... ... ... ... түрі ... ... бірақ қамтамасыз етудің
жалпы сомасы несие шартындағы міндеттердің сомасынан артуы қажет.
Қозғалмайтын ... ... ... ... ... ... бағаланатын объектілердің техникалық құжаттамалары (оригинал);
• кепіл берушінің бағаланатын ... ... ... ... бағаланатын объект иесінің құрылтайшылық құжаттары және осы мүлікке
билік ету құқығын растайтын тағы басқа құжаттар;
• егер, бағаланып отырған ... ... ... ... ... ... ... растайтын құжаттар;
• объектінің иесі болып табылатын кәсіпорынның балансы;
• объектілерді бағалаған қызметкерлердің визуалды қарау нәтижелері.
Талдауды жүргізудің ... банк пен ... ... қозғалмайтын
мүлікті бағалау үшін, банк қызметкеріне мүлікті көрсету туралы ... ... ... ... үшін ... ... ... сәйкес ақы төлейді. Клиент керек құжаттарды банкке тапсырады.
Кепілге берілген мүліктерді бағалау ... ... ... ... ... ғана ... Бағаланатын мүліктің меншік
құқығын ... ... ... құжаттарға негізделеді. Клиент
құжаттарының шынайылығына жауапты болады.
Банктің кепіл қызметі клиент ... ... ... кепілге
берілген қозғалмайтын мүліктің визуалды бағалау жүргізу қажеттілігі туралы
клиентке хабарлайды.
Несие алушы тапсырған құжаттарды талдау, бағаланатын объектіні визуалды
қараудың ... ... ... ... ... әдістемелерді қолданып,
қозғалмайтын мүлікті бағалау бойынша ... ... ... ... ... ... актісін жасайды. Бағалау процесі ғимараттың
орналасу жерін жалпы ... ... ... ... ... ... суреттейді және бағаланатын ... ... Одан ... ... ... мүмкін варианттары
талдауға түседі.
Бағалаудың келесі этапы - меншік құқын анықтау. ... ... ... нарықтарына, қарастырылатын меншік құндылығына едәуір
әсер ететін факторларды ескере отырып, жасалады.
Қозғалмайтын мүліктің құнын бағалауда үш ... ... ... ... әдіс;
2) табысты әдіс;
3) сатуларды тура салыстырмалы талдау әдісі.
Қозғалмайтын ... ... ... ... ... ... және ... жасалады.
Қозғалмайтын мүлікті шығынды әдіспен бағалау
Шығынды әдіс инвесторлардың қозғалмайтын мүлікті сатып алу мүмкіндігін
зерттеуге негізделген. ... ... ... бір ... үшін ... ... инвестор ұқсас ғимараттарды қарастырады.
Қозғалмайтын мүлік нарығындағы сұраныс пен ... ... ... ... тозу ... нақты бағалау мүмкіндігі болса, онда ... ... ... ... береді. Шығындар әдісі ғимараттың тозуын
алғандағы қалыпқа келетін құнын ... ... ... қолданып, бағалау процедурасының негізгі этаптары:
- иелігіндегі жерді ... ... ... ... немесе бағалау
актісі бар жер учаскесін сату-сатып алу шарты;
- ұқсас ғимараттар мен ... салу ... ... ... ... ... ғимараттардың физикалық және моральдық тозу сомасын анықтау;
- ғимараттың нақты құнын анықтау үшін қалпына ... ... ... азайту;
- ғимараттың есептелген құнына жердің құнын қосу.
Ғимараттың ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер базасы. Бұларға дайын үйлердің, офис
ғимараттарының, пәтерлердің, отельдердің, дүкен ғимараттарының ... ... ... ... құрылыстар объектісін қабылдау туралы мемлекеттік актілердің болуы;
- жобалық-сметалық құжаттамалар.
Эксплуатациялау процесінде ғимараттар және құрылыстар ... ... ... құны ... өткен соң төмендей береді. Көп жағдайда бағалауда
қалдық құнын бағалау мәселесі туады, яғни қалпына келтіру ... ... алу. ... ... тозуы оның фактілік ... ... ... ... ... ... ... сыртқы климаттық
әсерлерге, ғимараттарды ұстап тұру сапасына, жүргізілетін ... мен ... ... ... ... байланысты болуы
мүмкін. ғимараттың функционалдық ... ... ... ... ... ... тозу ... келесі формуламен анықталады:
Uф=AI*GI/100
Uф - ғимараттың физикалық тозуы;
AI - ... ... ... ... - ғимараттың құны ішіндегі конструктивті элемент құнының алатын
үлесі.
Шығынды әдіс бойынша мемлекеттегі жалпы ... ... ... ... ... ... төмндеуі, көптеген ... ... ... ... мүлікті шығынды әдіспен
бағалау объектінің ... ... ... ... Егер, белгілі ... ... ... ... ... болмаса, осы әдісті
қолдануға болады.
Табысты әдіс
Табысты әдіс күту ... ... Бұл ... ... ... ... болашақта пайда немесе табыс алу мақсатында қозғалмайтын
мүлікті ... ... ... ... ... құны оның болашақта табыс
әкелу қабілеттілігі ретінде анықталуы мүмкін. Құнды табысты әдіспен ... ... ... ... ... ... ... тікелей капитализациялау әдісі.
Бұл универсалды әдістерді әртүрлі мүліктік кешендерге қолдануға ... ... ... анықталмаған ережелер бойынша инвестормен
күтілетін болашақтағы табыстар ... ... ... ... ... ... кіреді:
1. Иелену мерзімінде объектілерді эксплуатациялаудан алатын кезеңдік
табыстардың ақша ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа түрдегі инвесторлардың
табыстары (табыс салығын алып тастағанда).
2. Иелену мерзімі аяғында объектілерді сатудан түскен ... ... ... ... ... болашақ түсім (мәміле бойынша ... ... ... ... ... ережесі бойынша өз-өзімен өседі.
Сонымен бірге, табыстардың белгілі бір нормасын ... ... ... ... ... соң капитал бірлігінің өсімін көрсетеді.
Тікелей капитализациялау әдісінің формуласы:
S0= E/RK
S0 - объектінің ағымдағы құны;
RK - ... ... ... объектінің ағымдағы құнын есептеу үшін үш кезең
қолданылады:
1. Жылдық таза ... ... ... коэффициентін таңдау;
3. Капитализациялау коэффициенті нарықтық инфляция негізінде де
анықталуы мүмкін. Ол үшін ... ... ... ... құны туралы мәліметтерді жинап, талдау ... ... ... ... ... ақпаратқа негізделіп,
капитализация коэффициентін анықтау - қозғалмайтын мүліктерді
бағалайтын қызметкерлердің жиі ... ... ... ... қозғалмайтын мүлік объектілерінің нақты құнын
көрсетпейді, себебі, объектілердің графикалық және аудандық ... ... ... ... ... әдісі
Бұл әдіс мына қағидаларға негізделген:
- Алмастыру қағидасы - бойынша ... ... ... ... заттары
немесе қызметтер қажеттіліктерді бірдей қанағаттандыратын болса, онда
бағасы ең ... ... ... ... болады.
- Сұраныс пен ұсыныс. Бағалар нарығындағы сатушы және сатып ... ... ... ... Егер, белгілі бір тауар
түріне сұраныс жоғары болса, онда бағалардың өсу тенденциясы байқалады,
ал егер сұраныс төмен ... онда ... ... ... ... пен ... нарықтың тепе-теңдігін орнатуға
талпынады. Бірақ, тепе-теңдік нүктесіне ешқашан қол жеткізуге болмайды,
себебі, сұраныс пен ... ... ... ... бұл ... қолдану
мүмкіндігі бағаланатын сатуларға ұқсас сатулар туралы ақпараттар жинауға,
оны талдауға негізделген. Ақпараттарды талдау нәтижесінде құнды бағалауға
әсер етуші ... ... ... ... ... ... әдісін қолдану аясы шынайы
ақпараттар жеткілікті болып табылатын қозғалмайтын мүлік ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... қозғалмайтын
мүлік объектілерінің сатулар нарығы туралы ... ... ... бағалары объектілердің ерекшелену параметрлері ескеріліп,
түзетіледі. Бағаларды түзеткен соң, оларды ... ... ... ... ... ... Жиі ... объектілердің
нарықтық құнын бұл әдіс бойынша анықтауға болады.
Үлкен табысты объектілерді сатудың ... ... ... туралы ақпараттар көбінесе жеткіліксіз ... ... ... ... ... нарықтық құнының диапазонын белгілейді.
Сатуларды тікелей салыстырып талдау әдісін қолданып, ... ... ... ... нарықтарды зерттеу және бағалау объектілеріне ұқсас
қозғалмайтын мүлік объектілерін сату ... ... ... ... ... ақпараттарды жинау.
2-этап. Ақпараттарды тексеру. Жасалған мәліметтерге байланысты, әртүрлі
жағдайларға байланысты бағалардың өзгермегендігін тексеру керек.
3-этап. Бағаланатын ... ... ... ... мен сату күні ... ... сипаттамалары бойынша, орналасу,
қосалқы элементтердің болуы және тағы ... ... ... ... ... ... ... талдау жолымен бағаланатын
объектілердің ... ... ... ... ақпараттар жеткіліксіз болса,
онда объектілердің құндық бақылаудың орнына ... тобы ... ... ... ... ... қозғалмайтын мүлік
объектілерінің нарықтық құнын нақты анықтауға мүмкіндік береді. Сәйкесінше,
бұл әдістерді қолдану несие бергенде тиімді болады.
3. ... АҚ ... ... беру тәртібі
Тұтыну несиесін беру тәртібі төмендегідей бірнеше сатыдан тұрады.
1. Тұтыну несиесі бойынша жұмыстарды ... ... ... ... 1990 жылы 12 ... айында құрылып,
банктiк қызметтер саласында әртүрлi қызметтер атқару мақсатында ... ... ... ... тәуелсiздiк алғаннан кейiн, «Медеу» банк
«Казкоммерцбанк» ретiнде қайта тiркелдi және ... ... ... ... ... ... 1991 жылы 21 ... алды.
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның алға қойған ... - ... ... ... істеу әдістерін , жаңа технологияларды белсенді енгізіп,
Қазақстандағы банктік қызмет көрсету нарығына жаңа қызмет ... ... ... қызметтер түрлерін жетілдіре түсу болып табылады.
Коммерциялық банктерде ... ... ... ... жүзеге
асыратын арнайы департаменттер мен басқармалар және бөлімшелер болады.Осыны
ескере отырып «Казкоммерцбанк» АҚ-да ... ... ... ... жүзінде қарастырып өтейік.
Тұтыну несиесі бас банктегі және банктің филиалдарындағы келесідей
департаменттер мен басқармалар және ... ... ... Банктің Жеке тұлғаларға қызмет көрсету Департаментiнің тұтыну несиесі
бөлімі;
• Банктің Филиалы;
... ... ... ... ... ... Банктің құқықтық басқармасы;
• Банктің қауіпсіздік Департаменті;
• Банкпен жұмыс істейтін Сақтандыру компанияларымен жүзеге асырылады.
Бас банкте тұтыну несиесін беру туралы ... және ... ... қарастырып, тексеріп, экспертиза жүргізу үшін қажет құжаттар
пакетін алады. Несие ... ... тиіс ... көшірмелер
түсіріліп, қабылданған құжаттардың тізімі жасалынады да, барлық құжаттар
канцелярияға өтінішті тіркеуге, ... ... ... несие
бөлімінің бастығы барлық келіп түскен өтініштердің тізімін және нөмірлерін
тіркейтін журнал жүргізуі қажет.
Егер, ... ... ... ... қажет барлық құжаттар жиынтығын
және ұсынылып отырылған қамтамасыз ету ... ... ... ... ... онда кешенді экспертиза бес күн ішінде жасалынуы
тиіс.
Несиелік Комитет Экономикалак ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру (несие мерзімін
өзгерту (пролонгация) және тағы ... ... ... ... ... тіркелуін қарастырып жобаны қабылдау немесе қабылдамау туралы
шешімге келеді.
Ал егер ... жоба ... ... ... көлемінде шешім
қабалдауды қиындатса,онда ол Несиелік Комитетінің қарарына ... ... өтеу үшін ... несие сомасы клиенттің банктік
шотына аудару арқылы немесе қолма-қол ақша арқылы берілуі мүмкін.
Қарыз алушы банктегі есеп шоттан ... ... ... ... ... ... Коммерциялық Департамент Директорының
орынбасарына ... ... ... ол ... ... ... ... аударуға жібереді.
Несие берілгеннен кейін он күн ішінде несиелік қызметкер несиелік
қаражаттардың ... ... ... несиенің мақсатты жұмсалуы
туралы Акт жасайды және бұл Акт ... ... ... ... ашылған
кітапшаға тігіледі.
Егер, клиент Несиелік келісім шарт бойынша несие мерзімінің бітуіне ... ... ... ... ... ... ұзарту туралы өтініш жазып келетін
болса, несиелік қызметкер қарыз алушының ... ... ал ... ... ... ... ... қажет.
2. Мониторинг жүргізу тәртібі.
Несие қызметкерінің міндеттері:
- несие алушының несие келісім шартында көрсетілген шарттарды ... ... ... ... ... ... бақылау;
- несие алушының банктегі шотқа ақша қаражаттарының уақытылы түсіп отыруын
жүйелі тексеріп түру;
- кепіл заттың сапасын бақылап отыру;
- кепіл берушінің ... ... ... ... ... ... бойынша тексеру Актісі жасалады, оны Коммерциялық
Департамент Директоры тексеріп, оған қол қоюы қажет. Ал, бұл ... ... ... ... ... ... ... сай емес қолдануы туралы
фактілер, яғни мақсатты қолданған ... ... ... ... алған болса, меншікке ... ... және ... бар ... көз ... ... алушының табыстары қаржылық сараптау ... ... ... ... және ... мешіктік
құқықтың сақталуына талдау жасалады;
- кепіл берушінің қаржылық жағдайын бақылауға алады;
- кепіл заттың сапасын ... ... ... ... несиелердің шарттары.
Аталмыш «Казкоммерцбанк» АҚ-дағы банктік экспертиза жасау барысында
несие алушыға келесідей талаптар ... ... ... клиент 58 жасқа толғанша өтеуі.Демек несие 21 жастан 56
жас ... ... ... азаматтарына беріледі;
- расталған табыстардың болуы қажет;
- несие алушының тұрақты жұмыс орны болуы керек;
- ... және оның ... ... несиелік институттар алдында
несиелік қарыздардың болмауы ... ... ... ... кепіл мүліктері болуы керек;
- несие алушы сотталмаған және үстінен іс жүргізілмеген болуы керек.
4. Несие ... ... ... несие қызметкері несие алушының арызын алып, тіркегеннен кейін
барлық құжаттарда, анкетада көрсетілген ... ... ... ... өз ... жалақы есебінен өтейтін болса, онда ... ... ... ... ... ... ... және Жинақтаушы Зейнетақы Қорынан алған ... ... ... мәліметтер көрсетілуі керек:
А) анықтама берген ұйымның толық ... ... ... ... ... несие алушының осы ұйымда тұрақты жұмыс істеу мерзімі;
В) соңғы 12 айдағы несие алушының орташа ... ... ... ... ... 12 ... шегерімдер.
Анықтамаға ұйымның жетекшесінің және бас бухгалтердің қолы, ұйымның
мөрі ... ... ... ... да ... осындай талаптар
қойылады.
Ал, егер несие кәсіпкерлік ... ... ... есебінен өтелетін
болса, несие қызметкері орташа айлық табыс мөлшерін әр күндік табысқа
келтіріп ... ... ... анықтайды. Несие алушының төлем қабілеттілігін
анықтау кезінде анықтамада, анкетада ... ... ... ... ... ... тиіс ... табыс салығы, пайлар, аллименттер,
компенсациялар және тағы басқалар).
Берілген несие сомасы несие алушының барлық ... ... ... ... ... ... ... жалпы орташа
(барлық төлемдерден кейін) ... ... ... ... ... мен төленетін пайыздардың сомасы несие ... ... ... ... ... ... ... аспауы қажет. Және қарыз
алушыға берілетін несиенің барлық сомасы оның ... ... ... ... ... 70 %-нан (К коэффициенті 0,7) аспауы керек.
Егер, несиелік қызметкерде ... ... ... ... ... тұрақты күйде тұратынына күмәні болса, бұл коэффициент қортындыда
түсініктеме беру арқылы азаю ... ... ... ... Егер,
несие алушы несие мерзімі аяқталғанға дейін ... ... ... онда
төлемқабілеттілігін орташа айлық табысына ... ... ... ... ең ... ... қосу арқылы анықтайды
(себебі, болашақтағы зейнетақы мөлшерін растайтын құжаттар жоқ). ... ... ... ... алып ... ... ... анықтау барысында қолданады.
Анықталынатын коэффициенттердің мөлшері басқа да ... Атап ... ... ... ... етуге;
- банктің сәйкесінше бөлімдеріндегі қорытындылардағы ақпаратқа байланысты
өзгертіледі.
Несие алушының төлем қабілетін ... ... және ... ... ... несие алушылардың табыстары АҚШ доллар құнының өсуі
мүмкіндігіне ... ... ... жеке ... ... ... қолдап, несие берудің банкке
мынадай мүмкіндіктері беруде:
- Жеке клиенттерге көрсетілетін банктік қызметтер ... ... ... ... ... несиелерін беру процесін унификациялау;
- Банктік қызметтерді көрсету үшін тек жеке ... ... ... ... ... ... ... автосалондарды және тағы
басқаларды);
- Банктік несие портфелін көбейтіп, диверсификациялау.
Автокөлікті банктік несие ... алу ... ... ... ... ... ... алушы міндетті түрде өз қаражаттары есебінен алғашқы
салым төлеуі қажет. Ал, несие қалған сома ... ... Бұл ... ... жеке ... ... алуға бағытталған.
Гаранттық схема (гарантированная схема) - автокөлікті сауда компаниясы
сатқан уақытта қолданылады. Яғни, несие алушы өз ... ... ... 50 ... ... ... 50 пайызын сауда компаниясының
банктік гарантия негізінде бөліп төлеуге келісіледі.
Бұл схема несиелік желілерді ... яғни ... ... несие есебінен
сатушыға жоспарланған төлемдерді төлеу үшін қолданылады.
Бұл несиелер 21 жастан 56 ... ... ... Республикасының
азаматтарына беріледі және несие шарты бойынша несие ... ... ... жас ... дейін аяқталуы шарт.
Несие сомасы несие алушының категориясына және оның ... ... ... тәуелді.
Несие алушының категориясы несиені қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... алушының
банктік шотынан сатушының осы банкте ашылған шотына ақшаларды аудару арқылы
немесе несие алушының, үшінші ... ... ... қолма-қол ақша
арқылы немесе мерзімді салымдар сомасы арқылы беріледі.
Егер, кепіл ретінде алынатын автокөлік болса, оны ... ... ... яғни ... шарт немесе банктік гарантия мерзімі аяқталғанға
дейінгі толық өз ... ... ... ... болса:жол апаттарынан (әртүрлі апаттар), 3-ші тұлғалардың
заңға қайшы іс-әрекеттерінен (ұрлаудан, қасақана жандыру ... ... ... ... ... апаттардан (найзағай түсуден,
жер сілкінісінен және ... ... ... ... банкте болады. Сауда компаниясы кепілге байланысты
келісім шарттарды жол ... ... ... келісім
шарттары несие алушы есебіне тіркеледі де, барлық ... ... ... ... ... ... ... банкте сақталады.
Кесие № 3
Екінші деңгейдегі банктердің облыстарда берген несиелері (01.01.
2001ж.)
| ... ... ... ... мерзімді |Қысқа |Орта ... ... ... ... |мерзімді |(теңге) ... ... ($)|($) |
| | ... ... | | | | ... |8201 |2087 |989 |137 |1415 |1558 |2015 ... обл. |437 |51 |21 |--- |79 |80 |206 ... обл. |172 |17 |3 |--- |55 |24 |73 ... обл. |278 |117 |22 |--- |42 |79 |18 ... обл. |317 |50 |26 |--- |96 |28 |117 ... Қ. обл. |401 |49 |1 |--- |143 |98 |110 ... обл. |316 |15 |3 |--- |16 |118 |164 ... Қ. обл. |216 |42 |30 |--- |37 |28 |75 ... обл. |372 |95 |4 |--- |147 |64 |62 ... обл. |90 |2 |--- |--- |30 |34 |24 ... обл. |153 |8 |1 |--- |55 |16 |73 ... обл. |128 |19 |3 |--- |32 |43 |31 ... обл. |478 |15 |--- |--- |199 |114 |150 ... обл. |287 |37 |--- |--- |80 |35 |135 ... обл. |395 |70 |14 |--- |91 |115 |105 ... ... |4165 |1500 |861 |137 |313 |682 |672 ... № 4
Екінші деңгейдегі банктердің облыстарда берген несиелері (01.01.
2002ж.)
| ... ... ... ... ... ... ... ... мерзімді|
| ... ... ... ... ... ($)|мерзімді ($)|($) |
| | ... ... | | | | ... |14645 |3889 |2566 |2150 |3229 |2592 |218 ... обл. |466 |92 |19 |108 |125 |122 |--- ... обл. |327 |156 |38 |81 |14 |38 |--- ... обл. |382 |49 |44 |29 |182 |78 |--- ... обл. |583 |206 |67 |120 |114 |76 |--- ... Қ. обл. |1250 |528 |201 |129 |286 |106 |--- ... обл. |467 |244 |35 |113 |63 |12 |--- ... Қ. обл. |359 |187 |49 |73 |34 |16 |--- ... обл. |1260 |415 |527 |69 |213 |36 |--- ... обл. |212 |113 |62 |24 |12 |1 |--- ... обл. |294 |89 |9 |127 |65 |4 |--- ... обл. |244 |122 |57 |40 |20 |5 |--- ... обл. |1199 |565 |226 |147 |128 |133 |--- ... обл. |477 |216 |33 |59 |160 |9 |--- ... обл. |659 |248 |62 |132 |156 |61 |--- ... ... |6466 |659 |1137 |899 |1657 |1895 |218 ... № 5
Несиелеу объектілері бойынша екінші деңгейдегі банктердің несиелік
салымдар динамикасы (кезең соңына, млн.тг.)
| |2001 |2002 |2003 ... ... |481 475 |656 913 |978 125 ... | | | ... ... |319 685 |435 658 |510 027 ... ... | | | ... ... |40 955 |54 624 |116 333 ... |405 |62 |383 ... | | | ... сатып | | | ... | | | ... және |27 295 |30 831 |106 782 ... ... | | | ... ... |5 571 |10 774 |37 337 ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... |15 251 |31 475 |63 298 ... ... | | ... ... |20 165 |16 932 |20 010 ... алуға | | | ... да ... |52 148 |76 557 |123 955 ... ... ... ... 2001 жылы ... тұтыну
мақсаттарына берілген несиелер үлесі - 4,2%; 2002 жылы- 6,4% болғанын, яғни
үлесі 0,52%-ға,ал көлемі бойынша 20 822 млн. ... 42 249 млн. ... ... ... Ал, 2003 жылы ... ... ... несиелер
-10,3% құрады; өткен жылы бұл мақсатқа ... ... ... ... ... ... 2,38 есе болған (2003 жылы тұтыну несиелерінің
көлемі 100 635 млн. тенгені құраған).
Макроэкономика жағдайының жақсаруына және экономикалық жағдайлар ... ... ... ... ... ... несиелер бойына табыстылық деңгейі ... Жеке ... ... несиелер пайыздарының орташа ставкасы 23%-дан 18-20%-ға
төмендеген. Бұл елдің ... ... ... ең ... ... өсу көбінесе елдегі ақша-несие саясатына байланысты.
Биылғы жылы Ұлттық Банктің саясаты банктік секторды нығайтуға бағытталды.
Ал енді ... ... ... ... ... ... ... тәртібін тәжірибе жүзінде қарастырып өтейік.
Мысал ретінде мен Некрасова О.В-ның Mitsubishi Space Vagon автокөлігін
сатып алу үшін алған несиесін ... ... ... ... ... ... банкке өзі және жолдасы туралы мәліметтерді
тапсырды.Ондай мәліметтерге төмендегідей ақпараттар жатады.
Клиент туралы ... ... ... - ... ... ... Жеке бас куәлігінің/паспорт нөмірі - 012629893 от 05/11/2001
3. РНН - ... ... ... ... - ... ул. ... д.8
5. Туған күні - ... ... ... ... ... ... ... - 28 ... ... ... ... ... ... ... айлық жалақысы - 500 АҚШ ... ... ... - ... ... ... қоса ... менеджер жобаны несиелік
комитетке немесе департамент отырысына шығару үшін және ... ... алу үшін ... туралы және кепіл ... ... ... керек.
Несие туралы мәліметтерге жалпы сұранатын несие сомасы және мерзімі, ай
сайын төленетін сома, ... ... және ... да ... сома |5946 $ ... ... |36 ай ... ... төленетін сома |210$ |
|Пайыздық мөлшерлеме |16 % ... ... ... ... ... ... |Кепіл |Өтімділік |
| | ... ... ... ... ... ... |6 400 $ |3 200 $ |0.5 ... ... | | | ... Vagon, | | | | ... г.в. | | | | ... ... құны | |3 200 $ | ... ... ... |7 560 $ ... ... нарықтық және кепіл құнын анықтау үшін нарықтағы сатылатын
ұқсас тауарлардың ... және ... ... ... ... ... ... товар|Қаржыландыру көздері |Сома USD |
|Объект құны ... ... 15% |960 $ |
|6 400 USD | | |
| ... ККБ 85% |5 440 $ ... ... ... |506 $ ... ... ... кепіл мүлкі міндетті түде толық құнына немесе
несие көлеміне сақтандырылуы тиіс.Сақтандыру ... ... ... және ... ... ... өзгеруі мүмкін.Осы аталған
мәліметтерге сүйене отырып, тәекел менеджері ... ... ... ... ... ... де тәекел менеджері жобаны
қалдаса, онда несиелік менеджер соңғы шешімді қабылдайтын ... ... ... Яғни бұл ... ... беру немесе бермеу
туралы шешім қабылданады.
Қабылданған оң шешімді ... ... ... ... банк ... және ... ... дайындайды.Ал несиелік администратор
несиені беру үшін қажетті ... ... ... ... ... кейін ғана Операциялық басқармаға несиені беру ... ... Жеке ... несиелеуді жетілдіру жолдары
1. Жеке тұлғаларды несиелеудің шет елдік тәжірбиесі
Қазіргі кезде, несиелеу секторындағы ... ... ... ... ең ... ... жеткен уақытта, банктер ... ... ... ... ... спектрін,
банктік қызмет көрсетуді жетілдіру арқылы клиенттерді тартуда.
Біздің елде ... ... шет ел ... ... ... ... ... кетсек:
1) ағымдағы шот бойынша берілетін несиелер (овердрафт);
2) ағымдағы шоттың «несиелік зонасы»;
3) есептік несие;
4) тұтыну ... және жеке ... ... ... ... ипотекалық несиелер;
6) балалардың оқуына және студенттерге берілген несиелер.
Бұл несие түрлерінің Батыс елдердегі ерекшеліктеріне келетін болсақ:
1) ағымдағы шот ... ... ... ... Канада,
Германия сияқты бірқатар дамыған елдерде овердрафт ... ... тек ... ... ғана ие. Ал, ... ... дейін ағымдағы шот бойынша берілетін несиелерге ... ... ... ... ... байланысты кейбір
американдық банктер өз тәжірбиесінде бұл ... ... ... ... несиесінің контокорренті несиеден айырмашылығы, соңғысы
тек жоғары классты несие ... ... ... және ... ... ... Ал, ... шот бойынша берілетін несиелер -
жеке тұлғаларды несиелеудің түрі болып ... ... ... жағынан шектелмейді, яғни несиені қайтару
мерзімі қойылмайды. Ағымдағы шот бойынша берілетін несиелер сенім негізінде
беріліп, қамтамасыз ... ... ... Бұл ... түрі барлық Батыс
елдерінде дерлік жеке тұлғаларға қызмет көрсету барысында қолдануда.
2) Ағымдағы шоттың «несиелік зонасы». Ұлыбританияның ірі ... - ... ... - өз ... ... шот ... жаңа
қызмет көрсетуде - қарыз алу қажеттілігін жабу үшін «несиелі ... ... ... сальдо қалып, бірақ клиент белгілі бір
шектерге ... ... ... ... ... ғана ... зона» іске
асады.
3)Есептік несие. Бұл коммерциялық банктермен вексель ұсынушыға вескель
бойынша төлеу мерзімі ... ... және ... сомасының айырмасы
негізінде берілетін қысқа мерзімді несие. Банк ... ... ... вексель
бойынша дисконтталған жалпы соманы ... ... ... ... ... сома ... вексельдерді сатып алудан бас
тартуы мүмкін. Мысалы, Германиядағы банктер, әдетте, тек айналымы 90 ... ... ... ... ... Себебі, бұл вексельдерді олар
Бундес банкте қайта дисконттауға мүмкіндігі бар.
Есепті несие клиентке белгілі бір ... ... ... вексельді негізге ала отырып, төлемді кейінге ... ... ... берілетін несиелерді өте жеңіл және төмен пайыз
мөлшерімен қайта қаржыландыру мүмкіндігі бар. ... ... ... ... байланысты банктер қосымша қамтамасыз етулерді талап
етпейді.
Бірақ, бұл несие түрінің артықшылықтарымен қоса ... де ... ... ... ... ... үшін салық төлеу керек.
Екіншіден, есепті тиімді ставкадан жоғары, себебі ... ... ... ... және жеке тұлғаларға берілетін персоналды несиелер.
Өткен уақытта барлық дерлік коммерциялық банктер жеке ... ... ... ... Олардың ойынша тұтыну несиелерінің негізгі
мөлшері төмен және ... ... ... ... шарттарын орындамау
тәуекелі жоғары болғандықтан, бұл қызмет түрі рентабельді емес ... ... және ... ... үшін бәсекенің өсуіне
байланысты өз саясатын, стратегиясын ... тура ... ... ... ірі ... ... бір топ банктер (олардың ішінде өте
белгілі Нью-Йорк ... ... «Bank of ... ) ... ... ... құрған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ... ... ... ... ең тез ... ... бірі ... тұтыну несиесін қолма-қол ақша тұрінде беру кең етек ... бұл ... ... ... ... тауарлар үшін төлемдер қолма-қол
ақша түрінде жасалатын болса, ... ... ... ... ... 5%
жеңілдік береді. Бұл несие түрін қолданғаны үшін банк несиелік ... ... ... ... ... ... мөлшерін белгілейді.
Ұлыбританияда тұтыну несиесі кез-келген тұтыну тауарын ... ... ... үшін ... ... ... беруді рәсімдеу үшін несие ... ... ... - ... ... ... Клиенттің берген мәліметтеріне
сараптама жасалғаннан кейін, банк несие беру ... ... ... ... ... ... ... банктермен берілетін барлық несиелердің 20 пайызы
тұтыну несиелері. Сонымен бірге, жалпы АҚШ экономикасында берілетін ... ... ... банктермен берілетін мөлшері тек 44 пайыз
құрайды. Тұтыну ... ... ... ... ... ... компаниялар -25%, несиелік бірлестіктер -14%, жинақтаушы
мекемелер -10%, ... ... ... -7% ... қарамастан, жоғарыда көрсетілген несиелердің барлығы
Кроутер комитетімен дайындалған және АҚШ-қа 1974 жылы ... ... ... ... ... іске асуда.
70-ші жылдардан бастап бірнеше елдерде жеке тұлғаларға тұрақты беріліп
тұратын несие ... ... ... Бұл несие түрлері өнімдері
каталог арқылы және өте үлкен универсамдардан ... ... ... ... көздеген мақсаты өз клиенттерін сақтап, көбейту
және фирмалардың ... ... ... мекемелері де тұтыну несие жүйелеріне қосылуда, ... ... ... ... жеке ... ... ... беруді қолдануда. Бұл несие түрін тұтыну несиесінің бір түрі ... ... ... оның бірнеше ерекшеліктері бар:
1. персоналды несиелер, бұл жеке тұлғаларға банктің ақшалай беретін
қарызы;
2. бұл несиелер белгілі бір ... ... ... олар ... ... ... үшін ... қарағанда икемді болып келеді;
3. делдалдардың болмауы бұл несие түрлерін өте жеңіл және ... ... оған банк және ... ... ғана ... ... тұтыну тауарларын сатып алғанда, белгілі бір
қызметтерді алу үшін (мысалы, туристік саяхатты ... ... ... ... бұл түрін жас ерлі-зайыптылар, ... ... ... ... ... бес жыл ... ... өтеуге
міндетті). Әдетте, персоналды несие қарыз алушының үш ... ... де, 36 ай ... өтеуді талап етеді.
Банктер жеке тұлғаларға персоналды несиелер бергенде, қарыз ... ... ... ... ... ... ... немесе
қайта жаңғыртылатын түрде ... ... ... ... ... аз ... ... несие алу жағынан тиімді және ... ... ... қолдануға мүмкіндік береді. Бұл несие ... ... үшін ... ... - бұндай несиелерді беру
барысында операциондық шығындардың өте төмен болуы.
Бұл несие ... ... ... ... ... және ... алуға мүмкіндік беретін несиелік карточкаларды жазуға ... ... ... ... автоматты түрде қолдана алады, алайда несие
мөлшерінің шегі карточка ... ... ... Банк клиенттің
міндеттемелері бойынша төлемдер жасайды. Ал, егер қарыз алушы 25 күн ішінде
банкпен есеп ... ... ... ... ... ... ... несиені қолданудың ережелері біркелкі болды.
Оған несие карточкаларын жаппай қолдану әсер етті. Бұл төлем құралдарының
көптеген түрлері бар. ... ... ... - ... ... ... ... алу мүмкіндігі.
Тұтыну несиесі көптеген елдер ... ... ... мемлекеттік органдар жағынан реттеліп отырады.
Дамыған елдерде тұтыну несиесі үлкен роль атқарады. Ол тауарларға деген
сұранысты, олардың өндірісін көбейтуге және ... ... ... ... ... орташа жұмысшылар мен қызметкерлер алады. Жеке
тұлғаларға ұзақ мерзім қолданатын тауарларды ... ... ... ... ... ... Бірақ, тұтыну несиесінің ерекшелігі ... ... ... ... ... төленбейді.
3.2 Қазақстанда жеке тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары
Айтып ... ... ... ... тұтыну қажеттіліктерін
қанағаттандыру құралы болып саналады. Бірақ, жеке тұлғаларға кәсіпкерлікпен
айналысуға берілген ... ... ... деп ... ... ... күресте клиенттерге көрсетілетін қызметтер аясын
кеңейтетін, несиелік қызмет көрсету сапасын үнемі ... ... ... ... түрлерін ұсынатын банк ғана
жеңіске жете алады. Тұтыну несиесі көптеген елдер экономикасында үлкен роль
атқарады. Әр ... ... ... ... ... ... ... мақсаты бір: тұтынушылардың тұрмысын жақсарту үшін ... ... ... ... ... кезінде (1987 жылға дейін) қайта құру процесіне дейін экономикада
тұтыну несиесінің екі түрі қолданылған: ұзақ мерзім қолданылатын ... үй ... ... және ... ... ... Бұл ... жанама сипатта болған, себебі, оны сауда ұйымдары ... ... ... ... Ал, екіншісі (Мемлекеттік банк және
құрылыс банк) несиелік мекемелермен тікелей ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің көбісі,
үлкен дүкендер (көбінесе жићаз, техникалық құралдарды сататын), несиелік
мекемелер және тағы ... ... ... бері ... ... ... жақсара түсті. Оның
негізгі себебі, зейнетақы ... ... ... көбею есебінен
нарықтың несиелік мүмкіндіктерін көбейткен, корпоративті облигациялар
нарығы өсті. Оған ... ... ... ... 2000 жылы 600 ... ... ... бөлген.
Қазақстан Республикасында жылжымайтын мүлікті кепілге ала ... ... ... ... үшін берілуде.
Ипотекалық несиенің дамуы Қазақстанда баяу жүруде. Оның басты себебі,
халықтың көп бөлігінің тұрақты табысының ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, екінші деңгейдегі
банктерде ұзақ ... және ... ... ... да ... ... өсуіне кедергі болып отыр. Бұл жағдайда, ипотекалық
жүйеге бағалы қағаздар нарығынан ұзақ ... ... ... ... ... банктерді қайта қаржыландыру механизмімен
ипотекалық несиелердің ... ... құру ... роль атқаруы қажет.
Қазақстан Республикасында тұрғын үй ... ... ... ... ... ... бері жүргізілуде. Өкіметпен
мемлекеттік тұрғын үй-құрылыс банкісі (жилищнл-строительный банк) құрылған
болатын. Ол халыққа 30 жылға 5% мөлшерлемемен ... ... ... Бұл жеңілдіктердің болуы несиелеу бюджет есебінен жүргізілуімен
байланысты.
Бұл банктің қайта ... ... ... ... ... ... бөлу тек ... мен Алматы қалаларында
тұрғын үй салу ... ... ... таңда, үй сатып алу және коммерциялық жылжымайтын мүлікті сатып
алуға ипотекалық несие кез-келген ... ... ірі ... ... ... бір түрімен айналысатын ұйымлармен беріледі. Сөйтіп,
Қазақстанда тұтыну несиесінің ... ... ... ... ... ипотекалық жүйенің Малазиялық моделін қолдануды дұрыс деп
шешкен. Осы моделге сәйкес ... ... ... ... ЖАҚ
«Қазақстандық ипотекалық компанияны» құрды. Оның қызметіне ... ... ... алу ... екінші деңгейдегі банктерді қайта
қаржыландыру және ипотекалық бағалы қағаздарды шығару жатады.
Сонымен қатар, біз ... ... ... да ... ... ... тек ... мүлік сатып алуға ғана ... ... ... және орта ... ұзақ ... несиелейтін жеке меншік
ипотекалық компаниялардың болуы.
Дамыған елдер тәжірибесі көрсеткендей ипотекалық жүйе жеке ... ... әсер ... ал бұл база ... ... жүйенің
айналымын екі есе көбейтуі мүмкін. Себебі, ипотекалық несиелеуге көптеген
жеке және ... ... ... жүйе инвесторлардың қажет ететін сенімді қаржылық құралдарын
қамтамасыз етуге, банктік ... ... ... ... ... секторға бағыттауға, ал жеке меншік иелеріне қосымша ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестікке байланысты
несие алушыларды тарту мақсатында банктер пайыздық мөлшерлемелерді мүмкін
болғанша төмендетіп, несие ... ... ... ... ... ... ... негізделіп несие беретін болса, келесі банктер наесиені
уақытылы қайтаруды камтамасыз етуді негізге ... Осы ... ... ... ... алу ... ... Бірақ жұмыссыздық,
инфляция сияқты факторларға ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, көптеген азаматтар төлем
қабілетті бола тұра ... ... бір ... мен тауарларға тұтыну
несиесі берілетінін білмеу себебінен немесе банкке ... ... және ... ... пайыздарын есептеу механизмін түсінбеу
себебінен банкке бармауды қалайды. Сондықтан банктер тек жарнама беріп қана
қоймай, осы мәселелер ... ... ... ... ... ... бөлімдер ашса дұрыс болар еді.
Несиелік одақ - жеке ... ... ... ... ... ... несиелеу, қажеттіліктерін қанағаттандыру
үшін бір-біріне үлестік салымдарды біріктіруі, яғни ... ... ... ... ... ... ... ұсынатын бірлестігі. Ол
құрылытайшылардың ... ... ... қор ... ... меншіктерін сақтайды, ссуда береді. Несиелік одақтың жалпы
немесе «қара» кассадан басты айырмашылығы - одақтың бос ақша ... ... мен ... ... ... ... ... Ақшалар тек сақталып қоймай, сонымен бірге үлестің ... ... ... ... ... ... басқа
жолдармен бөлінетін пайда алып айырады.
Несиелік одақ өзінің мүшелерінің міндеттемелері бойынша кепіл беруші
және ... ... ... ... өз мүшелеріне кеңестік қызметтерді
көрсетіп, өз ... ... және ... ... сақтандыру келісім
шартына отырады.
Менің ойымша, банктер ақша қаражаттарының қоры ретінде өз клиенттері ... ... ... ... ... ... одақ құруға
көмектеседі. Осындай одақ құрған кәсіпорындарға банк ... ... ... ... ... ... ... пайыздық, тарифтік саясат
жүргізеді. Сатылатын өнімдер мен көрсетілетін қызметтердің маңызды ... ... ... ... ... және ... клиенттері
үшін неғұрлым бәсекелік бағаны қамтамасыз етеді. Кәсіпорындардың басшылары
өз қызметкерлеріне кепілдік беруге мүдделі ... ... өмір ... ... еңбек өнімділігіне жұмысшыларды ынталандырудың бір факторы
болып табылады.
Халықты несиелеуде банктің сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... етуі болмаса, онда банк оны
сақтандыру ұйымдарында сақтандыру арқылы ... беру ... ... Бұл ... ... ... ... сақтандыру» деп
аталады. Оны ... ... ... ... бір ... ала отырып,
сақтандыру қоғамы жүргізеді. Сақтандыру жағдайы, яғни ... ... ... ... банк ... ... толығымен немесе
бөлшектеп сақтандыру қоғамымен қайтарылуына - сене алады. Сонымен ... ... ... сомасы да қайтарылады. Сонымен қатар, сақтандыру
қоғамы банкке төленген сақтандыру ... ... ... келтірілген
зиянның орнын толтыруды талап ете алады. Бұдан ... ... ... бар. ... ... алушы өз мүлкімен банктің алдында
емес, осы мүлікті пайдалана отырып, ... ... ... ... банк ... ... өтейтін сақтандыру қоғамының алдында
жауап береді.
Сақтандырудың мұндай нысаны, қарыз алушыны ... ... ... ... етеді. Банкке бұл кепіл мүлікке құқық ретіндегі
кепілдік береді. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... тәуекелін сақтандырудан басқа өмірді сақтандыру
полистерімен қамтамасыз ету тәжірбиеге енді. Мұндай қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ету; ... салымдары;
сақтандыру келісімдері бойынша талаптар және т.б. ... ... ... ... ... ... ... полистерін
қабылдайды. Бұл олардың жоғары өтімділігімен және нақты анықталған құнымен
байланысты.
Мұндай қамтамасыз ... ... бере ... банк ... сәттерге мән
беруі керек. Біріншіден, сақтандыру компаниясының өзінің қаржылық жағдайын
бағалауы ... ... ... ... кім ... анықтау
керек, сонымен бірге оны рәсімдеу тиіс. Мұндай ... ... ... ... ... бола алады. Егер, бенефициар ретінде үшінші
тұлға болса, онда ол келісімді рәсімдеуге қатысады.
Сақтандыру ... ... ... беру ... құжат 2 ... ... банк ... ... ... компаниясына
жіберіледі. Сақтандыру компаниясы банкті құжатты алғандығы ... ... банк ... бере алады. Қорытындылай келе, банк менің
ойымша, күшті бәсекелік күрес жағдайында клиентке қажетті шараларды ... ... ... үшін ... жаңа ... ... ... оптимизациялау мақсатында үнемі қарау;
➢ Банктің көрсететін қызметтері бойынша кеңестік қызметтерді көрсету;
➢ Жаңа ... мен ... ... ақпараттық материалдар, жарнамаларды
жасау және белсенді түрде тарату;
➢ Қызмет көрсету сапасын көтеру;
... ... ... ... ... ... процесін
жақсарту;
➢ Банктің филиалдары мен бөлімшелерінің клиентурамен ... ... ... ... өсу жағдайында халықты несиелеуді жетілдіру банк
үшін оның қоғамдық мәртебесін, табыстылығын, тартымдылығын нығайтатын басты
фактор ... ... ... ... бұл ... оған ... ... етеді. Банктің мұндай бөлшек қызметтерді ... ... ... ... ... ... ... бағалануы
тиіс,несие беруге тапсырыстардың үлкен санының түсуіне әсер етеді. Басқаша
айтқанда, қарыз алмастан ... ... ... ... ... ... берушінің моральдық, іскерлік және ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының
мүмкіндіктері несиені арналымы ... ... және ... ... ... ... анықтайды.
Несиелік операциялардың табыстылығын жоғарлату несиелік тәуекелдерді
бағалау сапасына ... ... ... тобы ... ... банк ... ... бола ма, несиелеу лимиті қанадай және
пайыздарды белгілеу керек ... ... ... жеке ... ... ... қамтамасыз
етілмеген ссудалар, тұтыну несиесіне қолданылады.
Шетелдік банктердің тәжірбиесінде жеке тұлғаның несиелік қабілетін
анықтаудың өзара байланысты екі ... ... ... ... эксперттік бағалауға сүйенеді және потенциалды қарыз алушының
қаржылық жағдайын және жеке қасиеттерін ... ... ... бір ... ... ... ... Қолда бар
ақпарат негізінде банк маманы тапсырыс берушінің «жалпы сипаттамасын»
құруға ... және оны ... ... әртүрлі деңгейдегі қарыз
алушылардың «стандарты сипаттамамен» ... ... ... клиенттердің несиелік тапсырысын ашатын мониторинг желісін
дамытумен күшейтіледі. Осы мақсатпен көптеген экономикалық дамыған елдердің
банктері ... ... ... ... және ... жағдайы
туралы ақпаратты жинақтайтын несиелік бюроның ақпараттық ... ... ... ... аса жеке ... ... несие
алғаны, осы несиелерді өтеу тарихы және қарыз алушының несиелік рейтингі
туралы, жеке тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... бар:
➢ Әлеуметтік демографиялық сипаттамалар;
➢ Сот шешімдері (несие бойынша ... ... ету ... істі ... ... ... ... Несиелік ұйымдардан «сен-маған, мен-саған» қағидасы бойынша жеке қарыз
алушылар туралы мәліметтер, яғни банк басқа банктердің клиенттері туралы
ақпарат алады, бірақ егер өзі ... ... ... ... ... өз ... ... туралы ақпаратты
тексеруге құқық беріледі және қателер болған жағдайда оны ... үшін ... ... ... ... ... мен сипаты әр мемлекеттің
заңымен ... ... ... ... ... анықтаудың кең таралған әдісі
несиелік тапсырыстарыд таңдау жүйесінің «скорингтік» деп ... ... ... ... 1941 жылы ... ... ... бақылау барысында жиналған мәліметтерді несиенің «жақсы» және ... ... ... Бұл қарыздардың қайтарылу барысына әсер ететін
қаржылық, экономикалық, мотивациялық факторлардың «салмағын» бағалауға және
анықтауға мүмкіндік береді. Әрбір басты фактор оның ... ... ... ... мөлшер алады. Мұндай ранжирлеудің қорытындысы бойынша
кестенің факторларымен топтастырылған түрде ... ... ... Оның
мәліметтерін тапсырыс берушіні сипаттайтын көрсеткіштермен салыстыру
жолымен оның несиелік қабілеті ... ... ... ... - оның ... ... ... әр
банкпен жеке жасалатындығымен, оған және оның ... ... ... ... ... бұрын әрбір банк іске асып
жүрген модельдің тиімділігін талдау жүргізеді және қажет болған ... ... ... және оның ... бағаларының шкаласының
жиынын өзгертеді.
Шетел банктерінің тәжірбиесі ... ... ... ... ... ... ... үшін, табыс тұрақтылығы, бір орындағы жұмыс
ұзақтылығы және берілген ... ... тұру ... ... ... болуы жоғары баллдар алатындығын мәлімдейді.
Несиелік скоринг жүйесі пластикалық несиелеуді дамытуда үлкен ... ... ... ірі ... ... ... карточкаларды алуға мүдделі ... ... ... үшін ... ... ... жеке тұлғаларға деген несие қабілеттігінінің
скорингтік бағалау ... дами ... ... ... 5 банк ... ... ... скоринг негізінен банк қызметтері міндетті түрде
дүкенде бола тұра, тауарды несиеге сатып алғысы келетін ... ... ... ... ... ... тұлғаны
куәләндыратын құжаттар, тұрғылықты жерінің тіркелу меке-жайы, нақты
тұрғылықты ... ... ... ... ... ... ... адамдар саны, жеке және жанұялық ... ... ... ... ... орны және білімі жөніндегі мәліметтер және
т.б.) жинай отырып, несиелік және ... ... ... нығаюя үшін пайдаланылады. Тез өңдеуге бейімделген мұндай
анкеталар тез арада материалдардың жеке ... ... ... несиенің
берілуі немесе берілмеуі жөнінде ... ... банк ... бұл ... бір сағат мөлшерінде уақыт алады. Оң ... ... ... мөлшері, ссуда көлемі мен уақыты, алғашқы жеке
салым көлемі) балл түрінде бағаланған ... ... ... мен ... тауардың әлеуметтік мәніне байланысты белгіленеді.
Қазақстан Республикасындағы скорингті дамытудың болашағы
Қазақстанда скоринг ... ... ... ... ... ... өсумен жағдай ауыса бастайды.
Несиелік бюроның болмауы скорингті дамытпайды. Несиелік ... ... ... ... ... ... ... банктер қызмет көрсетілмеген
несиелік ұйымдарға да ссуда ... ... ... ... ... ... болжау үшін бұрыңғы несиелік тарихының құндылығы
жалпы мойындалған болып табылады.
Скорингті енгізу объективті себебтер ... ... ... және ... ... ... ... байланысты
субъективті себептер тежейді. Өз клиенттерін - ... ... ... ... ... ... көп уақытты қажет етеді, ал одан көп
пайда келеді. Скорингтік жүйенің артықшылықтарына батыс ... ... ... ... деңгейін төмендетуді көрсетеді. Ары қарай
шешім ... ... ... портфельді тиімді бақылау
мүмкіндігі, персоналды ұзақ оқыту ... ... ... скорингті енгізу біртіндеп жүзеге асырылуда. ... ... ... ... ... ал несиелік комитетке тек
«жақсы» және «шектеулі» тәуекелдерді шығаратын қарыз алушыларды ... ... ... ... ... ... автоматизация енгізбес
бұрын, клиенттің жеке сипаттамаларының жеке ... ... ... да ... ... байланысты бағалауға болады. Мұндай
сипаттамаларды білу несиелік инспекторларды қолдау ретінде бола алады.
Осылайша, скоринг АҚШ-та және ... ... ... ... ... автоматты бағалауды білдіреді. Скоринг үшін бастапқы
материал ретінде клиенттердің ... ... ... ... ... ... статистикалық және статистикалық емес ... ... ... ... ... ... туралы болжам
жасалады. Скоринг жүйелері банк ... ... ... шешім
қабылдауға, несиелеу көлемін нарықтағы жағдайға байланысты реттеуге және
несиелік операциялардың табыстылығы мен ... ... ... қатынасты анықтауға мүмкіндік береді.
Қарыз алушыларды таңдаудың ... ... ... мен ... ... пайдалану жолымен банкпен халыққа көрсетілетін
қызметтердің сапасын жақсартуы, тауарға ... ... ... ... ... ... ... несиесін өсіруге ықпал етуі тиіс.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл жұмыстың бірінші тарауында жалпы тұтыну несиесі және оның ... сөз ... ... деп ... ... ... сатып алу, тұрмыстық
қызметтерді өтеу мақсаттарына берілетін коммерциялық немесе ... ... бұл түрі ... ... ... алу ... ... жићаздарды сатып алған уақытта қолданылады. Тауар бағасы
жоғары болған ... ... бұл түрі ... қолданылады. Дамыған
елдердегі несиенің жартысана көбі ... ... алу ... ... тауарларды көбінесе қолма-қол ақша арқылы сатып алады.
Тұтыну несиесі көптеген елдер ... ... ... мемлекеттік органдар жағынан реттеліп отырады.
Тұтыну несиенің негізгі ерекшеліктеріне, осы ... түрі ... ... және ... капитал қатынастары пайда болады, және
потенциалды қарыз алушылар жеке тұлғалар болып табылады. ... ... ... түрі ... және ... ... кейінге қалдырып
өткізетін кез-келген шаруашылық субъектілеріне беріледі.
Ақшалай формада тұтыну несиесі тұтыну ... ... ... үшін ... байланысты шығындарды жабу үшін несиелік
мекемелермен халыққа беріледі.
Тұтыну ... ... ... - ... ... ... ... елдегі тұтыну несиесінің даму дәрежесін салыстыратын болсақ, оның
даму деңгейі әр елде ... ... ... көре ... ... сәйкес тұтыну несиесі банктермен берілетін
несиелердің ішіндегі ең ... түрі ... ... ... жеке тұлғалардың несиелік қабілетін бағалауға және екінші
деңгейдегі коммерциялық банктермен тұтыну несиесін беру тәртібіне арналған.
Банк несиелік ... ... ... осы саясаттың іске асуын
жүзеге асыратын жүйені қарастыруы қажет. Ал, оның ... ... ... ... анықтап, бағалауды жатқызамыз. ... ... ... әдісі ретінде несиелеу процесін экономикалық жағынан
қарастырады.
Несиелік келісім шартта бекітілетін несиелеудің ... ... ... ... шешу үшін ... ... сапалы сипаттамасы -
несиелік қабілеттілік деп ... Банк жеке ... ... ... -өз ... ... азайтып, жұмысының
тұрақтылығын жоғарлату үшін қажет.
Сонымен, несиелік қабілеттілік дегеніміз- қарыз алушының уақытылы және
толық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерінің жиынтығы.
Коммерциялық банктер несие алушының өткен жылдардағы ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі
перспективаларына, болашақтағы қаржылық жағдайына талдау жасайды. ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын және елдің жалпы
экономикалық жағдайын ескеруі қажет. Бұл жерде банкпен ... ... ... несие қабілеттілікті және қаржылық тұрақтылыққа
сараптама жасау жұмысы үлкен роль атқарады.
Несие қабілеттіліке сараптама жүргізу әрбір банкте кеңінен ... бұл ... ... тек ... клиенттерге
бағытталған.
Қазақстан Республикасында жылжымайтын ... ... ала ... ... әртүрлі мақсаттар үшін берілуде.
Ипотекалық несиенің дамуы Қазақстанда баяу жүруде. Оның ... ... көп ... ... табысының болмауының нәтижесінде төлем
қабілеті төмен ... ... ... қатар, екінші деңгейдегі банктер ұзақ
мерзімді және арзан қаржыладың болмауы да ... ... ... ... болып отыр.
«Казкоммерцбанк» АҚ-ң мәліметтерін талдай отырып, мынадай қорытындылар
жасауға болады: берілген 150 ... ... ... ... ... 60-автокөлік сатып алуға және 30-басқа мақсаттарға берілген.
Ал, үшінші тарау шетелдік ... және ... ... ... ... ... коммерциялық банктер арасындағы бәсекелестікке
байланысты несие алушыларды ... ... ... ... ... ... төмендетіп, несие мерзімін ұзартуда.
Кейбір, банктер несие алушының ... ... ... ... ... ... ... несиені уақытылы қайтаруды қамтамасыз етуді негізге
алады. Осы ... ... жеке ... ... алу ... несиелік жүйе Батыс елдерінің несиелік және жалпы банктік
жүйелерінен ерекшелінеді. Сондықтан да, олардың тәжірбиесін ... ... ... ... бұл тәжірбиелерді ішінара біздің елдің
экономикалық ... ... ... болар еді. Алайда, бұл
мәселе толық ... ... ... ... ведения документации по кредитованию банками вотрого
уровня» Пастоновление ... ... РК от 16 ... ...... ... Республикасының Азаматтық кодексі.
3. «Казкоммерцбанк»АҚ-ның жылдық қаржылық есебі (2003 жыл).
4. «Статистическое обозрение ... №1, ... ... ... ... 4/2003 ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісінің статистикалық
бюллетені - 2004 ... ... М.Т. ... ... банков в Казахстане», А.,
2001.
8. Джозеф Ф. Синки. «Управление финансами в ... ... ... ... Г.Т. «Кредитное дело». А., 1998.
10. Кудрявцева В.А., Кудрявцева Е.В. «Основы организации ипотечного
кердитования». Высшая школа. М., 1998.
11. Лаврушин О.И. ... ... М., ... ... А.И. «Банковское кредитование», М., 1998.
13. Панова Г.С. «Кредитная политика коммерческого банка». м., ... ... С. Роуз ... менеджмент», М., 1997.
15. Сейткасымов Г.С. «ДКБ». А., 1999.
16. «Банки Казахстана». Досымов Б.С. ... ... ... ... ... Е., ... ... чище», №25, 2001
(29).
18. Р. Қалығұлова, Н.Ғұмар. «Банктегі бухгалтерлік есеп және есеп
беру». Алматы, 2000.
19. ... Г.С. ... учет в ... ... несиелер
Несиелер объектісіне байланысты
Гарантиялар ѓа байла нысты
Ипотекалыќ облигацияларына байланысты
Несиелер объектісіне байланысты
Жер учаске лерін алуѓа байланысты
Саќтандырылѓан ... ... ... ... ... ны ... ... лерін игеру ге бай-сты
Саќтандырылмаѓан несиеге бай-ты
2ші дењгей дегі нарыќ ќа ... ... ... ... байланысты
Басќа да гарантияларѓа байланысты
Тўрѓылыќты емес ќўрылыстарѓа байланысты

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру адам капиталын дамытудың алғышарты және факторы ретінде91 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері туралы8 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Дидактикалық ойындар-оқыту құралы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь