Қазақ телевизиясы: тарих пен тағылым

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

І ТАРАУ. ҚАЗАҚ ТЕЛЕВИЗИЯСЫ: ТАРИХ ПЕН ТАҒЫЛЫМ
1.1. Қазақ телеарнасы және Н. Иманғалиұлы шығармашылығының қалыптасуы мен даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2. 1.2. Н. Иманғалиұлы: кәсіби тележүргізуші ... ... ... ... ... ... ... ... 20
ІІ ТАРАУ. ЭФИР . ШЕБЕРЛІК ПЕН ШЫНАЙЫЛЫҚ МЕКТЕБІ
2.1. Н. Иманғалиұлы . қазақтың шоқтығы биік шоумені ... ... ... ... ... .37
2.2. «Көршілер» дәлізі . сауатты сұхбат пен тартысты тақырып айнасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54

СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Н. Иманғалиұлы қазақ тележурналистикасының қара нары жайында әңгіме. Ол көрерме есінде, ерекше сақтап қалды. Қазақ телеарнасының тарихымен бірге сақталып келе жатқан тұлға. «Телеөнердің тұлғасы» деген баға берді, профессор Б. Жақып. Сондықтан, Н. Иманғалиұлының жүргізушілік шеберлігі ғылыми тұрғыдан зерттеуді қажет етеді. Оның өмірге әкелген «тележурналист болудың стилі» өзінше бір дара жол. Болашақ тележурналист мамандарына мектеп болатын өнегелі адам.
Бітіру жұмысында Н. Иманғалиұлының тележурналистикаға келуінен бастап, тырнақ алды бағдарламалары және телесаласына төккен тері, сіңірген жайына кеңінен тоқталамыз.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақ телеэкранына ұлттық құндылықты биік көтеретін, көрермен сұранысын қанағаттандыра алатын білікті маман тәрбиелеу үшін – ғылыми тұрғыдан талданған тележурналистердің шеберлік тәжірибесі керек. Ал, ондай өлшемге толымды адам Н.Иманғалиұлы.
Ол қазақ тележурналистикасында қырық жылдай еңбек етті. Қырыққа тарта бағдарлама ашып, жүргізуші атанды. Осы саладағы жауапты қызметке жетекшілік етті. Оның шығармашылық өмір жолы – нағыз үлгі. Бұл зерттеуді қажет ететін тақырып. Біздің бітіру жұмысымыз осы мәселелерді тереңнен зерттейді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Н. Иманғалиұлының шығармашылығын зерттеу барысында, тележурналистика саласындағы теориялық еңбектерді пайдаландым. Тұрсын Қ. (Қазақ теле-журналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары. - Алматы: «Білім», 2006). В.Л.Цвик («Телевизионная журналистика». - «Юнити-Дана», 2009ж) Қ. Тұрсын. Ж. Нұсқабайұлы. («Теледидар сөздігі-тележурналист анықтамалығы». – Алматы. Білім. 2001ж). Шамақай Қ. («Азат ойдың айнасы» 2008). Қозыбаев С. Қ. (Өркениет және ұлт. – Алматы, 2001). Қ.Бекхожин («Қазақ баспасөзінің даму жолдары», (1860-1930 жылдар). Борецкий Р. «Телевизионная пропаганда», Юровский А. «Специфика телевидения», Масғұтов С. «Көгілдір экран - өмір айнасы», Барманқұлов М. «Телевизия: бизнес әлде билік?», Уразова С.Л. «Show-clon телевизионной реальности», «Қазақ журналистикасы» атты үш томдық / профессор Н.Омашевтың ред.басқаруымен/, т.б. ғылыми теориялық еңбектер пайдаланылды.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Біз бұл ғылыми жұмысымызда уақыт талабына сай еліміздің медиакеңістігінде болған жаңа бағыттар мен өзгерістер, Н. Иманғалиұлының даму және ілгерлеу бағытындағы ізденістері, шерберліктері талданады.
1. Барманкулов М. Жанры печати, радиовещания и телевидения. – Алматы: КазГУ, 1974 ж .
2. Борецкий Р. Телевизионная пропаганда. - Москва: Профиздат, 28 бет. 1967.
3. Справочник журналиста Казахстана. Алматы. Санат. 2002.- стр. 208.
4. Тұрсын. Қ. Қазақ телевизиясы. Энциклопедия 2 том. Алматы – 2011ж
5. Ықсан А. Қазақ теледидарының үні неге құмығыңқы? //Қазақ әдебиеті. 2001. 24 тамыз. 4 бет.
6. Жақып. Б. Телеөнердің тұлғасы.//Ана тілі. 19 сәуір, - 2012 ж.
7. Омашев Н. Журналистиканың жаңа стилі //Ақиқат. №9. 1997. 85-88 бет.
8. Құлбек Ергөбек. Қолтаңба. Айқын газеті. 23 маусым, 2010ж.
9. Ақсұңқар Ақынбаба. Эфир этикасы. Дала мен қала. 21 ақпан 2012ж.
10. Қайнар Олжай. Күн сияқты күркіреу. Жас қазақ. 11 мамыр 2012ж.
11. Шынар Досан. Діңгегі мықты ділмар. Астана Ақшамы. 28 сәуір 2012ж.
12. Құлбек Ергөбек. Қолтаңба. Ана тілі. 23 маусым 2010 ж].
13. Әбдікәрімов С. Теледидар төріндегі таланттар. Ана тілі. 20 мамыр 1992 ж.
14. Қуандық Шамахайұлы. Беті жылтырдың бәрі тележүргізуші бола сала ма?» 23қараша, 2011ж.
15. Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты. Алматы. Қазақ университеті 2003.- 59 бет.
16. Қ. Тұрсын, Ж. Нұсқабайұлы «Теледидар сөздігі-тележурналист анықтамалығы». – Алматы. Білім. 2001ж. 385. 359-бет.
17. Уразова С.Л. Show-clon телевизионной реальности // Телерадиоэфир. - М.: Аспект Пресс, 2005.17-б.
18. В.Л.Цвик «Телевизионная журналистика».-«Юнити-Дана», 2009ж. 297-300-б.
19. Уразова С. Reality TV в России. Первый опыт телеклонирования // Вестник Московского университета. Серия 10. Журналистика. 2003. № 3. 10-бет.
20. Барманқұлов М. Телевизия: бизнес әлде билік? –Алматы: Қазақ университеті, 2007. 58 бет.
21. Құлбек Ергөбек. Қолтаңба. Айқын газеті. 23 маусым, 2010ж.
22. КТК телеарнасының ресми сайты. http://www.ktk.kz/kz/archive.
23. «Қазақстан» ұлттық арнасының эфирінен. Kaztrk.kz.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан 2030.- Алматы: Білім, 1997.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасу мен даму стратегиясы \\ Егемен Қазақстан. – 2003, қазан.
3. Омашев Н. Журналистиканың жаңа стилі.\\ Ақиқат. – 1997, №9.
4. Омашев Н. Радиожурналистика. – Алматы: Экономика, 2005.
5. Выготский Л .Психология искусства. - Москва: Педагогика, 1987.
6. Борецкий Р.Телевизионная пропаганда.- Москва: Профиздат,1967.
7. Масғұтов С. Телевизиялық журналистика негіздеріне кіріспе. - Алматы: 1975.
8. Шыңғысова Н. Қазақ теледидарының жастар бағдарламасы - Алматы: Қазақ университеті. 1999 жыл.
9. Шалабаев К. В голубом экране. - Алма-Ата, 1966.
10. Юровский А. Специфика телевидении.- Москва: МГУ, 1960.
11. Масғұтов С. Көгілдір экран – өмір айнасы. –Алматы: Мектеп, 1976.
12. Барманқұлов М. Телевизия: бизнес әлде билік? –Алматы: Қазақ университеті, 2007. 58 бет.
13. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары. – Алматы: Білім, 2006.
14. Уразова С.Л. Show-clon телевизионной реальности. Телерадиоэфир. – М.: Аспект Пресс, 2005.
15. «Қазақ журналистикасы» 3-томдық жинақ, 2-том, Алматы: Таймас, 2008.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
....................................4
І ТАРАУ. ҚАЗАҚ ТЕЛЕВИЗИЯСЫ: ТАРИХ ПЕН ТАҒЫЛЫМ
1. Қазақ телеарнасы және Н. ... ... мен ... 1.2. Н. ... кәсіби
тележүргізуші.........................…....20
ІІ ТАРАУ. ЭФИР – ШЕБЕРЛІК ПЕН ШЫНАЙЫЛЫҚ МЕКТЕБІ
2.1. Н. Иманғалиұлы – қазақтың шоқтығы биік
шоумені.....................37
2.2. «Көршілер» дәлізі – сауатты ... пен ... ... ... ... жалпы сипаттамасы. Н. Иманғалиұлы қазақ тележурналистикасының
қара нары жайында әңгіме. Ол көрерме есінде, ерекше сақтап қалды. ... ... ... ... келе ... ... «Телеөнердің
тұлғасы» деген баға берді, профессор Б. Жақып. Сондықтан, Н. Иманғалиұлының
жүргізушілік шеберлігі ғылыми тұрғыдан ... ... ... Оның ... ... ... ... өзінше бір дара жол. ... ... ... ... өнегелі адам.
Бітіру жұмысында Н. Иманғалиұлының тележурналистикаға келуінен бастап,
тырнақ алды бағдарламалары және телесаласына төккен ... ... ... тоқталамыз.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақ телеэкранына ұлттық құндылықты биік
көтеретін, көрермен сұранысын қанағаттандыра алатын білікті ... ...... тұрғыдан талданған тележурналистердің шеберлік тәжірибесі
керек. Ал, ондай өлшемге толымды адам Н.Иманғалиұлы.
Ол қазақ тележурналистикасында ... ... ... ... Қырыққа тарта
бағдарлама ашып, жүргізуші атанды. Осы саладағы жауапты қызметке жетекшілік
етті. Оның ... өмір жолы – ... ... Бұл ... ... ... ... бітіру жұмысымыз осы мәселелерді тереңнен зерттейді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Н. Иманғалиұлының шығармашылығын зерттеу
барысында, тележурналистика саласындағы ... ... ... Қ. ... ... ... даму ... -
Алматы: «Білім», 2006). В.Л.Цвик («Телевизионная журналистика». - «Юнити-
Дана», 2009ж) Қ. ... Ж. ... ... ...... ... 2001ж). ... Қ. («Азат ойдың айнасы»
2008). Қозыбаев С. Қ. (Өркениет және ұлт. – ... 2001). ... ... даму жолдары», (1860-1930 жылдар). Борецкий Р.
«Телевизионная пропаганда», ... А. ... ... ... ... экран - өмір айнасы», Барманқұлов М. «Телевизия: бизнес әлде
билік?», Уразова С.Л. ... ... ... ... атты үш ... / ... Н.Омашевтың ред.басқаруымен/,
т.б. ғылыми теориялық еңбектер пайдаланылды.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Біз бұл ғылыми жұмысымызда уақыт
талабына сай ... ... ... жаңа ... мен
өзгерістер, Н. Иманғалиұлының даму және ілгерлеу бағытындағы ізденістері,
шерберліктері талданады.
✓ Нұртілеу Иманғалиұлы және қазақ ... ... ... шоу ... ... Н. ... тележурналистикаға сіңірген еңбегі.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы. Зерттеу жұмысымызда қазақ
телеарналарындағы ... ... ... ... бастағанын
байқадық. Ол екі түрлі бағытта дамып келеді. Бірі ойын-сауықтық, әзіл-сықақ
құрылған шоу бағдарламалар. Екіншісі, әлеуметтік мәселелерге ... ... атап айта ... тәсілдері. Кешегі және бүгінгі қазақ телевизиясы ... ... ... шоу ... ... ... кешенді талдау әдістері қолданылды.
Зерттеу жұмысының нысаны. Қазақстандағы тележурналистика және
жүргізуші Н. ... ... ... ... ... ... ... мен «КТК» телеарнасындағы «Мәссаған» бағдарламасы
салыстырмалы түрде талданады.
Жұмыстың ... және ... ... ... ... қатысты бірқатар еңбектер пайдаланылды. ... ... ... ... ... ... сынды журналистика
теориясын зерттеген ғалымдардың ғылыми теориялық еңбектері қолданылды.
Бітіру жұмысының құрылымы Жұмыс кіріспеден, екі тараудан, ... ... ... мен сілтемелерден тұрады.
«Газет - халықтың көзі, құлағы һәм тілі» деп Ахмет Байтұрсынов бекер
айтпаса керек. Ұлы ... бұл ... тек ... ғана қатысты емес, радио
мен ... да ... алып ... алмаймыз. Мұның бәрін БАҚ (бұқаралық
ақпарат құралдары) атты ... ұғым ... ... БАҚ ... ... тұрады. Соның ең үлкені, ең өтімдісі, жұртқа жағымдысы- телеарна.
М.Барманқұлов: ... ... ... барлық ескі жанрларын
жаңарған түрге айналдырды. ... бар- ау деп есте ... ... ашты. Жаңа әдістерді дүниеге келтіріп, ... ... мен ... ... ... ... Бүгінгі күнде осы пікір шындыққа
айналып келеді[1].
Осынау тасқындаған ақпарат ... ... алар орны ... баршаға белгілі. Бүгінгі таңда ғажайып жетістіктерге жеткен көгілдір
экран миллиондаған адамдардың өмірінің айырылмас бір бөлігіне ... ... ... ... ... ... көк жәшік деп те атайды. Қалай
айтсақ та, телеарнаның қоғамда алар орны үлкен, атқарар ... ... ... телеарна қоғамды тәрбиелеуге тиіс. Теледидар- түрлі ... ... ... ... тәлім-тәрбие, оқу-ағарту жұмыстарын
атқарудың негізгі құралы екені ... ... ол - ... ... ... ... ... Ақпарат алмасудың сан түрлі әдістері, алуан
салалары пайда болғанымен, солардың ең пәрменді, ең ... ең ... ... теледидар қалуда. Қазіргі заманғы телевизия - күнделікті
тіршілігіміздің айнасы, ... ... ... ... ... ой-өрісімізді, өмірге деген көзқарасымызды орнықтыратын ақиқат
аралының көзі десе ... ... - ... ... ... ... бір өзінің бойына жинап, ақпарат тарату мен ... ... ... ... Ол белгілі бір құбылысты деректі көрініс
арқылы беретіндігімен радиоға ... мол ... ... А. Я. ... мен Р. А. ... өз ... бірнеше функцияларын атап көрсеткен. Олар ең ... ... ... ... ... ... ... таратудың ең басты құралдарының
бірі ретінде белгілі бір саясатты, ... ... ... халықты алыс-
жақын әлемдік жаңалықтардан құлағдар етеді. Кез ... ... ... ... ұғым ... ... - ... функциясы. Телевидение—ақпарат таратудың құралы
ғана емес, ... беру мен ... ... ... кез ... ... қоғамдық ойға әсер етіп,
белгілі бір пікір қалыптастырады.
Үшінші функциясы - кино, театр, музыка сияқты әр түрлі өнер ... ... ... өнер ... ... адамдардың
назарына ұсыну арқылы телевидение рухани-эстетикалық тәрбие құралына
айналды. ... ... ... ... адамдардың мәдени санасын
қалыптастырудағы ... ...... ... Телевидение өнер мен публицистиканың
әдіс-тәсілдерін бойына дарытқан БАҚ-тың бір саласы. Себебі, ол кез ... ... ... өміріне араласуына мүмкіндік туғызады. Адамдар
телевидение арқылы басқа адамдардың өмірімен, яғни олардың талпыныстарымен,
қол жеткізген ... ... ... Бұл ... функциялардан
телевидениенің адамзат өміріне әсері ерекше екенін байқаймыз, сонымен қатар
ол ақпарат тарату арқылы сол елдің, ұлттың ... әсер етіп ... ... ... ... де ... етуі мүмкін. Осы
себепті мемлекеттік ресми органдар ақпарат құралының шығармашылық ... ... ... қадағалап отыруы керек.
Қазір елімізде орташа есеппен алғанда (кабельдік телеарналарды
қоспағанда) төрт мемлекеттік («Хабар», «Еларна», ... ... ... арна ... т.б және ... ... телеарналар («31
арна», «Таң», «КТК», «НТК», «Рахат») бар. Бұлардың әрқайсысының бағыты ... да, ... де ... Ал, ... ішіндегі «Қазақстан» мен
«Хабардың алар орны бір ... ... онда ... шеберлігі ерекше болды. Солардың бірі – Біздің бітіру
жұмысымыздың тақырбы болған Н. Иманғалиұлы.
Ол, 1952 жылы ... 1977 ... ... Қазақ
 телевизиясында тілші, редактор,  аға редактор, комментатор,  бас 
редактор,  ... ... ... ... агенттігін-де
демодератор жүргізуші,  одан кейін  ... ... ... ... ... ... ...  мемлекеттік  комиссиясының 
мүшесі. «Қазақстан» РТРК  АҚ Басқарма Төрағасы қызметі ... ... ... 35 ... өтті.  Алғашқы хабарының бірі «Жадыңда ма, жолдас?!». Содан
бері талайдың санасын қозғаған, ... ... ... ... ... сақталған бағдарламалары: «Жас жігер»,
«Көзқарас», «Алтыбақан», «Айна», «Заң мен заман», «Ақиқат пен ... ... ... ... ... «Ой-көкпар», «Бетпе-бет», «Дін
мен діл», «Арнайы репортаж», «Діңгек», «Қолтаңба» т.б. ... ... ... екі мәрте лауреаты, «Алтын ... ҚР ... ... ... ... ... кұрметті профессоры, Ақсу ауданының «Құрметті Азаматы».
Нұртілеу – ... ... ... ... ... шаң жұқпас
қазақ эпикалық поэзиясының бірінші жүйрігі, қайталанбайтын ақын Ілияс
Жансүгіровтың аталас інісі. ... ... ... елге ... ... ... екен. Заманында талай айтысқа қатысып, оза шауып, бәйге алған.
Жыр алыбы Жамбылдан бата ... ... ... сыйлас, замандас
болған, өнер қонған жан екен. Нұртілеуге сөз киесі қанмен келген, бергісі
әке тәлімінен дарыған. ... ... 12 ... ... ... Нұртілеу
Иманғалиұлы шаңырағының сүткенжесі екен. Атасы Қалиасқардың тәрбиесінде
болады. Сондықтан да шығар, ол ... ... ... ... ... ... абызы болған Бәйкен Әшімов ағамыздың “Еліңді жамандама, шығар
төрің, жеріңді жамандама, ... ... ... ... ... ... айналдырған азамат болып өсті. Кеңестік кезеңде ұлттық бояуы
қанық хабарлар ... ... ... де ... елі мәртебесін
биіктетуге бар ынта-ықылас, білім-парасат, күш-жігерін түгел сарқа ... ... 1972 жылы ... журналистика факультетіне 20
жасында оқуға түсті. Ал 2 ... ... ... оқи жүріп, Қазақ
теледидарының жастар редакциясында жұмысқа араласты. Оның атын елге ... ... ... ... ... ма, жолдас» атты хабары болатын.
Онда жас журналист өзі ... ... ... 28 панфиловшылардың бірі,
батыр Нарсұтбай Есеболатов туралы тұщымды телехабар жасады. Көп ізденді,
өзіне тән ширақ ... ... ... жан ... Омбы ... тауып,
сұхбат алды, ел ұмытқан баласын да іздеп тапты. Осыдан ... ... ... ... «Ақиқат пен аңыз», «Заң мен заман», «Арай» сияқты
хабарларды бірінен соң бірін эфирге шығарып, Қазақстанның түкпір-түкпіріне
оның ... мен ... ... ... жатты. Ал «Көкпар» атты хабарды жасап,
қазақ жастарын еркін ойын жеткізуге баулыды, ... ... ... көрермен көзайымына айналды.
І ТАРАУ. ҚАЗАҚ ТЕЛЕВИЗИЯСЫ: ТАРИХ ПЕН ... ... ... және Н. Иманғалиұлы шығармашылығының
қалыптасуы мен даму кезеңдері
Қазақстанда “көгілдір экранның” сәуле шашқанына да ... ... ... ... ... ... ... - техникалық жаңару, шығармашылық
жаңғыру сынды зор өзгерістер мен өсіп-өрлеудің талай басқысын бастан ... ... рет 1958 жылы 1 ... күні Өскемен қаласында көгілдір
қобдишаларға жан бітсе, ал ... күн, ... ... ... ... ... хабарын 1958 жылы 8 наурыз күні ресми түрде іске қосып,
алғашқы отандық телекамералар мен ... ... ... ... ... Стационарлы телекамералар қарапайым механиканың негізінде
қолмен оптикалық линзаларды ауыстырып ... ... ... кейін өткен
ғасырдың 70-ншы жылдары чех камераларымен толықтырылды. Чех ... ... оңды ... ... процесі өте қолайсыз болды да,
бірер жылдардан соң совет-француздық (SEKAM III), ... (NTSC) ... (PAL), ... ... CONI ... ... Теледидар ол кездерде, негізінен, бұқаралық ақпаратты
хабарлармен қоса әдеби, ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы бағдарламаларын көрсете бастады. Стационарлы
студиялық хабарлармен қоса байтақ республикамыздың жер-жерінен ... ... ... ... тыс жерлерден кинокамералармен
соңынан 16 мм. жіңішке пленкалар ... ... ... ... ... соң бірі іске ... ... Телестудиялардағы
техникалардың пәрменділігі арта бастады. Жылжымалы ... ... ... ... ... ... телетехниканың күн
санап жаңа үрдіс алып дамуы маман инженерлермен, ... ... ... ... ... ... керек ететін сұраныстар мен
талаптарды қойды. Иә, шынында, ... ... ... ... ... мен ... енді тек тележурналистика саласының
дами бастауы елдің, Үкіметтің, шаруашылықтың, өнердің, яғни, ... ... оның ... ... ... ... Совет Масғұтов
«Көгілдір экран-өмір айнасы» (1976 ж.) ... ... көк ... ... ... ... тілі тағы ... да, салиқалы сөзбен
толықтырылды. «Көгілдір экран-өмір айнасы»- расында да өмірімізге ентелей
енген теледидар ... ... пен ... ақпараттар айдынынан сәл
ығыстырғандай. 1958 ... ... ... ... ... қазақ
теледидарының қалыптасу кезеңі десек, тек ... ... ... ... телеқойылымдар, күрделі көркем
телепублицистикалық хабарлар үлкен ... ... ... ой-толғауларды бір бағытқа бағдарлап, әрбір
сюжет пен ... ... ... ... алу ... қосылды.
Бұл жерде қазақстандық телеарналардың көшбасшысы бұрынғы Қазақ ... ... жөн. ... теледидары  - бүгінде 100 ге ... ... 54 ... ... қиын да ... ... ... оқиға, бармаған жер, көтермеген мәселелері кемде-кем. Тарихы
мен халық жады, ұрпақ тәрбиесі мен ... ... ... ... ... мен саясаты, өндірісі мен шаруашылығы оның күнделікті
хабарына арқау болды.   1958 ... 8 ... ... алғаш рет
көгілдір экран жарқ етіп ашылғанда сол телеарна басында қазақ телеөнерінің
балапан қанатын қатайтып, биікке ... үшін ... мен ... ... ... С.Шәріпов сяиықты телередакторлар мен
телережиссерлер тұрды. ... ... ... цифр ... ... Алматы және облыстағы 4 100  телевизиялық ... ... ... ... ... ... Алматыдан
кейін көгілдір экран Қарағанды мен ... ... мен ... мен ... ... ... ... теледидарының «алтын ғасырына»
баланған 70-90-ншы жылдар шын мәнінде көгілдір ... ... ... кезеңі болды. Сол бір жылдары 13 бас редакция жыл
сайын түрлі салаларға арнап 130-150 топтама бағдарламалар ... ... ... ... ... жағынан толысқан, тарихы
бай, мұрағаты мол ... ... ... ескі мен ... ... ... ... Бұрынғы қазақ теледидары қазіргі ... ... ... ... ояу, көзі ашық ... ... мазалайтын орынды
сұрақ.
50 жыл. Бой өсіп, ақыл толысатын, ой кемелденіп, пайым-парасаттылыққа
ұласатын қуатты шақ. Отызында орда ... жас ... ... ... шағы. Бажайлай қарасақ, өткен шақпен үндесіп, бүгінге жеткен
көз көрген қауымның да қатары сирексіп, барлардың өзі шау ... ... ... ... ... ... Х.Абылғаин,
Ә.Байжанбаев, С.Нұрғалинов, И.Саввин,  В. Прасолов, С. Шәріпов, И.Смирнов,
В.Немирский, Н.Қожасбаев, Қ.Мусин, ... С. ... ... ... ... ... жоқ. Жаңа өнердің қадасын қағып,
қабырғасын бекемдеген сол ... ... ... ... ... ... де. Олай ... туған теледидарымыз туралы жүйелі
жазылған тарих, терең зерттелген ғылыми еңбек аз.
Еліміз тәуелсіздік алған тұстан бастап жеке меншік ... ... Әуел ... эфирді немен толтырам деп қам жеп, аяқтарынан қалт-құлт
тұрған тәуелді, тәуелсізі бар ... ... ... ... ... ... арсындағы нағыз бәсекенің ауылы алыс ... ... ... оның қабырғасы қалануда. Әр ... ... ... ... үшін күннен күнге түрлі хабарлар ұсынып жатыр.
Барлығы бірдей дерлік ... ... да, ... ... ... ... айналғандары қаншама. Бұрынғыдай емес, арналар арасында ... ... ... ... сай енді ... ... ... ғасыр
техникасынан анағұрлым қуатты, мүмкіндігі мол техникалар қажет болды.
Сөйтіп, цифрлі технология өмірімізге ... ... ... ... ... ... ... жетілуі нәтижесінде дәстүрлі өндірістік
әдістерді сақтауда, таратуда және қабылдауда технологиялық өзгерістер ... ... 1979 ... ... ... «Филлипс» компаниялары стандартты
цифрлық дыбысты жүйе СД форматты жетілдіруде. Ол дискі және ... ... ... ... ... СД дискісінің пайда болуына
дейінгі және одан кейінгі 2 ... ... СД ... ... екі ... ... ... цифрлық өңдеу және оптикалық жазу
тәсілі. Соңғы жылдары бұл жаңалық дыбыстық және ... ... ... жасады. СД алғашқы орыннан магнит таспаны ... ... алыс ... ... ... ... ... мүмкіндігі де
үлкен. Қазақстанды былай қойып, дөңгеленген дүниедегі дүбірдің ... ... ... ... ... ... ... Жүрдек уақыттың уысынан шыға, алға ұмтылған өнер түрлерінің ... ... ... орны тым ... Ол ... іс, ... орта жоқ десе де болады. Біздің ... ... ... ... ... өнер таңның атысынан күннің батысына дейін
төріңе шығып алып, ... ... мен ... айналуда. Зияндылығы да шаш
етектен. Француз сыншысы Андре Дилижан жазғандай «ол ... ... ... ... ... жаулап алды». Шын мәнінде де солай. ... ... ол ... мен радиоңнан, театрың мен киноңнан оқ бойы озық шығып,
жеке дара көш ... Оның ... ... ... ... ... әлемдегі кез-келген қуатты елдің әскери
күшінен әлденеше есе артық. ... да оған аса ... ... ... - тек ... ... құрал ғана емес, ағартушылық, насихаттық
құрал. ... ... ... теледидар әсерлілігіне мынадай анықтама
береді: «Теледидар әсерлілігі өзіне 3 негізгі ... ... ... ... жүзеге асырады: Ағартушылық /білім жөнінде негізгі
ақпарат болып табылатын хабарламаны таратады/; ... ... ... ... ... ... өзіндік білім туралы ұғымды
қалыптастырады/; болжаулық /болашаққа баға беріп, ол ... ... ол ... ... таратады/; ұлттық мәселе төңірегіндегі
өткір проблемаларда қоғамды ... ... ... ... ... тіршілігіміз, бізді қоршаған орта туралы шынайы көріністі
бейнелейді, ой-өрісімізді ... ... ... ... әдеттеріміздің жақсы жаққа қарай өзгеруіне әрекет жасайды.
Аса мәнді ... ... ... ... ... ... ... әрбір мүшесінің өмірлік позициясын айқындауға,
сан ... ... ... кері ... ... бұл
байланыстардың қоғам санасын қалыптастыруға әсерлілігін арттыруға, қоғамның
жан-жақты және үйлесімді дамуына ... ... ... дамуын
сезінуге жағдай туғызады. Қоғамдық мінбеге айналу, орталық және аймақтық,
заң шығарушы және ... ... ... алдында есеп беруі, өз
саясатын түсіндіру, өз қатарына халықтың ... ... ... қоғамның
әлеуметтік ақпараттануына басты мәселені шешуі, психологиялық құқықтық
қоғамға тиімді бағытталуына ... ... ... логикалық және
прагматикалық  ақпаратты негізге алуға; ең ... ... ... ... телекөрерменнің әрқайсысына сол сәтте
өзімен бірге миллиондаған ... сол ... ... ... сезінуі,
әрі телеэкрандағы пікірді өзіне қарата ... ... ... пікірдегі ойлардың да айтылмайтынын сезінулеріне; табар ... ... ... ... шыншыл және ашықтығы,
коммерциялық тақырыптардың ауқымын ұлғайту, табар және қызмет, ... ... ... ... мен ... ... ... тақырыптар тағы сол сияқты
олардың әрқайсысына шыншыл, жылдам әрі орнықты баға беру, ... ... ... ... ... әлі ... жеріне жетіп қалыптаса қойған
жоқ. Десек те, осыдан 2-3 жыл ... ... ... Жыл сайын
жаңа телеарналар ашылып, ай сайын әр телеарнадан шығып жатқан жаңа жобаның
куәсі ... ... ... ... күн алыс ... ... ХХІ ғасыр
көрерменінің талғамы жоғары. Бізге қазір ештеңе таңсық емес. Сапасыз, нашар
хабарды эфир ... ... үшін ... 50х50 ... ... үшін түсіре
беруге болады. Бірақ оның кімге ... ...... ... ... ... ... таңырқатып келе
жатқан құбылыс. Ол техникалық жағынан қиял жетпес мүмкіндіктерді ашып, көз
ілеспес жылдамдықпен, ... ... ... ... келе ... ... жаңа өнер ... бүгінгі күнге дейін адам баласы жаратқан өнер
атаулының барша қасиетін бойына сіңіріп, жаңа тұрпатты өнер ... ... бір ... ... мақсат үшін көптеген елдерді жұмылдыра білетін қуатты
күшке ие. Ол – ... ... ... ұлы мұратына жетуіне орасан көмек
беретін құдіретті құрал. Әлеуметтанушылардың зерттеуі ... ... ... өмір сүре алмайтын халге жетті. Олай болса, бұл феноменді
тану, зерттеу, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бірі[4] .
Қазақ телевизиясы бастапқыда, ақпарат таратушы, ... бар ... ... әр үйге ... техникалық мүмкіндікті ғана
пайдаланса, көп ұзамай телевизияның ерекшелігіне сай өзіндік ерекшелікке ие
бағдарламаларын ұсына бастады. ... және ... ... ... ... жылжымалы телестанциялар арқылы оқиғаның
ортасынан жүргізілген телерепортаждар, студияның ... ... ... ... ... ... болатын. Міне, осындай тырнақ
алды жаңалықтар өсе ... ... ... ... Алғашқы
телеспектакльдер, телефильмдер пайда болды. Балаларға, жастарға арналған
хабарлар, ... ... ... ... ... ... өндірістің, ғылымның, өнердің, ... ... ... ... ... ... бой ... Бұлардың
сәттісі де, сәтсізі де жетіп, артылатын. ... ... өзі ... ... ... ... ізденіс толас тапқан емес.
Алғашқы он жылдықта телевизияның ... ... ... ... ... жеке дарындар өсіп жетілді. Бұрын газеттен, ... ... ... ... жаңа ... ... тез ... дамуына өз үлестерін қосты. Ал телевизияның өз ... ... жас ... режиссерлер, тележүргізушілер, телеоператорлар
Қазақ телевизиясының іргесін бекіте түсті.
Әр жылдарда Қазақ ... сан ... ... өзгерістерге
ұшырады. Оның бәрі де шығармашылық топтардың жемісті еңбек ... ... ... туындаған еді. Солардың ішінде алпысыншы-жетпісінші
жылдардағы шығармашылық бірлестіктер ... ... ... бас редакциялардың құрылуы өз жемісін берді. Осы кезеңде басшылықта
болған белгілі қайраткерлер ... ... ... ... ... ... ... зор үлес қосты. Көгілдір
экранда көп сериялы телеспектакльдер (“Қымызхана”), деректі телефильмдер
(50 серия), ... ... ... ... ... ... ... арналған хабарлар (“Алтыбақан”, “Айгөлек”), ауылшаруашылығын (“Ақ
бидай”), өндіріс тақырыбын қозғайтын (“Операция “Ритм”) т.б. ... ... жылы ... ... ... ... 343 ... тарамданған
бірінші хабарды берді. Бейне неғұрлым көп тарамданса, соғұрлым телевизор
экранында анық, әрі дәл ... ... ... ... 625 ... 1939 ж. ... ... Мәскеу телевизия орталығының тұрақты
түрде телехабар бере бастады. 1954 жылы Орталық телевизия студиясында бөлім-
редакциялардың - ... ауыл ... ... ... ... ... ... қаласы тұрғындарының республика бойынша
бірінші телекөрермендер ... (1957 ж. 7 ... 1958 жылы 28 ... Шығыс Қазақстан және Солтүстік Қазақстан радио және телевизия
хабарларының үш ... ... ... 13 ... ... ... 1958 жылы 8 наурызында Алматы қаласындағы 4000 және
облыстардағы 100 шақты ... ... ... ... ... дикторлары мен көгілдір экран арқылы тұңғыш рет дидарласуы.
1958 жылы 16 наурызда Алматы телестудиясының өз ... ... ... ... Алматы телестудиясының жылжымалы телевизия станциясын алуы. Соның
нәтижесінде Абай атындағы Ленин орденді Қазақ мемлекеттік ... ... ... ... ... ... пен ... «Абай» операсы
Қазақ телевизиясының тарихында студиядан тыс жерден берілген тұңғыш хабар
атануы. 1960 ж. 1 мамырында астананың ... ... ... ... ... ... жайлы тікелей репортаждың берілуі. Орталық
телевизия Қызыл алаңнан ... ... ... 1956 жылы ... 1961
жылы алғашқы деректі телеочерктер мен ... ... ... ... 1961 жылы Петропавл, Ақтөбе, 1964 жылы ... ... 1965 жылы ... ... ... орталықтарының іске
қосылып, жұмыс істей бастауы. Қазір жер беті халықтарының телевизиялық
өнімдерсіз өмір сүре ... ... аян. ... ... қай-қайсысын алсаңыз да адамзат үшін аянбай ... ... мен ... айқын ғаламат идеологиялық күшке айналып барады.
Сондықтан көгілдір экранның құпиясы көрерменін лезде ... ... ... ... ... оны ... көрсетілімдердің әр қырынан саралап
беру қиынға соқпайды.
Қазақ телевизиясы әзірлеген шығармалар Бүкілодақтық көрермендерге де
жетіп ... Бұл, ... - ... ... 80 - жылдары кең өріс алды.
Дәл осы мезігіл, қазақ телеэкранына алтын асықтай – Н.Иманғалиұлында ... Сол ... ... арнасын Қытайдағы қандастарымыз қызыға көрсе,
“Қазақтелефильмнің” деректі ... көп ... ... ... ... Қазақ телевизиясының фестивальдары барлық Одақтас республикалар мен
Ресей қалаларында өтті. Бұл ... ... ... ... ... жол ашты. Міне ұлттық телеарнамыздың қарыштап дамуына
үлес қосқан арда азаматтардың бірі, бірегейі, ... ... ... ... ... ... еді. Ол қазақ телеаранасымен бірге
өсіп, бірге жетіліп отырған білікті ... Оның ... ... ... ... ... ... байланыста.
Мәселен, қазақ телевизиясында әр кезеңде әлденеше жүздеген адамдар
еңбек етті. Олардың әрқайсысының ... сай ... орны бар. ... бет ... ... оның шығармашылық жағынан дамуына үлес
қосқан алғашқылардың орыны бөлек. Олар С.Шәріпов, Ш.Агишева, С.Масғұтов,
Е.Сацук, Ә.Дүйімбаев, ... ... т.б. Ал, ... ... ... ... ... Камал Смайылов, Совет Масғұтов,
Марат Барманқұлов, Ғаділбек Шалахметов, Сұлтан ... ... ... ... Фатима Бегенбаева, Нұртілеу Иманғалиұлы, Бейбіт Құсанбек,
Серік Жанболат сынды қазақ теледидарының үшінші буын ... ... ...... ... ... ... орын тепкен
тележүргізуші. Оның журналистикадағы жұлдызын жаққан, ... ... ... ... ... ... еді. Ол ... қара
шаңыраққа 1972 оқуға түседі. Содан, 2 курста күндізгі бөлімде оқи ... ... ... ... жұмысқа араласты. Оның ... елге дүр ... ... ... ... ма, жолдас» атты
телехабары болатын. Сол бағдарламада Нұртілеу аға, ... ... ... ... 28 панфиловшылардың бірі, батыр Нарсұтбай
Есболатов туралы тұщымды телехабар ... Көп ... ... тән ... көрсетті. Батырдың жан жарын Омбы қаласынан тауып, сұхбат ... ... ... да іздеп тапты. Осыдан кейін-ақ «Жас жігер», «Ашық
микрофон», «Ақиқат пен ... «Заң мен ... ... сияқты хабарларды
бірінен соң бірін эфирге шығарып, Қазақстанның түкпір-түкпіріне оның
бейнесі мен ... ... ... ... Ал «Көкпар» атты хабарды жасап, қазақ
жастарын еркін ойын жеткізуге баулыды, кейін «Көкпар», «Ойкөкпарға» ұласып,
көрермен көзайымына айналды[6].
Тәуелсіздік таңы ... ... желі ... ... ... бұрынғыдан да жарқырап көріне бастады. Ол ... ... ... ... ... ... Америка Құрама Штаттары мен
Түркияға барып хабарлар әзірлеген тұңғыш қазақ журналисі ... ... ... білмейді. 1994 жылы бүкіл Еуропаны аралап, Германия, Франция,
Люксембург, Бельгия, Италия ... ... өзі ... ... ... ... ... тележурналисі де Нұртілеу Иманғалиұлы ... ... ... ... Адамзаттың Айтматовымен жолығысып,
бейнекамераны автоматты жүйеге қосып қойып, ... ... ... ... ... ел ... қазақ журналистика саласында
айырықша орын алған ... ... ... ... ... ... «Қазақстан» телеарнасынан «Хабар» арнасына қызметке ауысты да,
арнаның жаңалықтар қызметінде күн сайын эфирге ... ... Бұл ... ... ел ... нық ... әр қазақтың асыға
күтетін хабаршысына айналдырған кезең болды. Осы ... оның ... ой ...... ... ... тауып, жарыққа әкелді. Оның
хабарлары жай эфир уақытын толтыратын дүние емес, бірегей, мол тәжірибенің
жемісін бере ...... ... болды. «Мәселен, ол жүргізген «Бетпе-
бет» хабары – тікелей эфирде хабар жүргізуге ... буын ... ... ... ... ... ... ұласты. Үнемі тап-
тұйнақтай, үлгілі киінген, әр сұрағын ... ... ... ... жоқ жерден сөз тауып кететін шеберлік иірімдері – Тәуелсіз
Қазақстанның өсу, өркендеуінің ... ... ... ... керек» дейді, профессор Бауыржан Жақып. «Бетпе-бет» ... ... ... ... онан ... өз ... жүргізген
«Діңгек», «Қолтаңба», «Көршілер» ток-шоуы да ... ... ... ... ... ... айқындай түсті. Нұртілеу әр
жылдары көрерменмен қауыштырған Шыңғыс Айтматов, Төрегелді Шарманов, ... ... ... ... ... Әли, ... ... Қаршыға
Ахмедияров, Тұңғышбай Жаманқұлов, Мақпал Жүнісова ... ... ... ... ... ... Алтын қорына еніп кетті.
Ол, телеөнердің ұстаханасына қатардағы журналист болып кіріп, «бармағы
бал» тележәшіктің микрофонымен түйін түйетін шеберге айналды. ... ... ... ... ... ... «Қазақстан» телерадиокорпорациясының
Төрағасы лауазымды қызметіне дейін жоғарылады. Басшы, ұйымдастырушы ретінде
атқарған, жүзеге асырған көптен істері жалпы жұртшылықтың, ... ... әр ... жасау үшін жан-жақты дайындалатындығын аңғарты.
Сөзіміздің көзі тірі ... бар. Ол ... ... ... болған,
Б. Жақыптың айтуынша, «Ол қазіргі қазақ ... ... ... ... ... ... көрсете білді. Бір қызығы,
сұрақтарын алдын-ала тіс жарып болса да ... ... Ал ол ... ... ... ... ықпал ететін болып көрінді. Оның сауалдары
кез-келген адамның ой түкпірінде ... ... ... ... алып ... екен ». – ... Бұл енді мол тәжірибе мен зор шеберліктің
ұштасқан ... ғана ... ... ... ... ... «Журналист –
энциклопедиялық білім иесі болу керек»,– деген қағидат бар. Ал, ... әр ... ... ... сан алуан саласы жайлы сөз
болады. Әдебиет пен өнер де, білім мен ғылым да, ... мен ... ... мен ... ахуал да қамтылады. Сол салалардың бәрінен ... сол ... ... білім-білік жинақтау – нағыз майталман
қаламгерге ғана тән қасиет. «Нұртілеудің атын Нұртілеу етіп жүрген де ... ... ... - деп атап ... Б. ... өнер деңгейіне жеткізуге ... жеке ... ... ... ... ... ... өзіне ғана тән
шеберлік иірімдері басқаларға әсер етеді, сөйтіп, тұтас бір ... ... ... Нұртілеудің хабарды түйіндер тұста айтатын «Бай,
қуатты болайық!» деген сөзі өзін ... ... ... ... де ... ... ... ізін салуға талпынды.
Амангелді Сейітхан іліп әкетіп «Жеңісті күндерде жолыққанша!» – ... Ораз «Әр ... ... ... ... ... арна
қосулы болсын!» деп өз хабарларын аяқтап жүр. Ренат Кертаев деген шәкіртім
студент кезінде ... ... ... еді. ... ... телеарнасында
басшы қызметтің біріне тағайындалды, Ренат Думанұлы ... ... ... ... ... жүр. Хабар жүргізу стилінен, эфирде өзін
ұстауынан, тіпті көзілдірік киісінен ... ... ... ... Бұл ... – Нұртілеу Иманғалиұлының қазіргі ... ... бір ... бар ... сөз. [6.2].
Н.Иманғалиұлының талғамы өте жоғары журналист. Мәселен, ол «Қазақстан»
телеарнасына басшылыққа келген тұста, арананың бет ... ... ... картинкасына дейін өзгертті. Картинка ретінде қазақтың
қошқармүйіз оюын терең зерттеп, таңдап алды. Бұл бір жағы ... ... ... ... да бейнесін білдіреді. Қазақтың әрі батыр, әрі
өнерлі халық екенін білдіретін бұл ... ... ... ... ... ... бояу бірден көзге ұрып тұр. Осыдан кейін-ақ «Хабар», «Рахат»,
т.б. телеарналар да өз ... ... ... бастады. Бұл
оның басшылық қызметттегі талғамы. Ал, бағдарламадағы ойды ... ... ... жеткізуге қосалқы «күш» болатын сюжет кадрларында
үйлесімді бере ... ... ол ... ... ... ... ... түсірілсін көрерменін еріксіз өзіне таратады. Н. Иманғалиұлының
«Діңгек» хабарының кезекті бір саны ... ... Әнші ... ... ...... ... болмастан өрілген, қазақы
дәстүрдің көрнісі болды. Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... деуге болады. Экранда (бағдарлама барысында)
әнші мен журналист атқа ... ... ... келе ... ... Дала ... болған, дәстүрлі әннің хикметін аттың үстінде айту –
рухты оятып, сананы серпілтіп тастады. Бұл ... айта ... тағы бір ... ... – кейіпкер образын ашудың дәстүрге сай жаңа дәстүрін
тапты, негізін қалады.
Қазақ жастарының экран өнеріне тез кірігіп, еркін ... ... мен ... кино ... ... ... ... игі әсерін
тигізді. Дегенмен, ұлттық телеөнерімізге АҚШ, Еуропа, Ресей телесахнасынан
бөлек, ұлттық бояуға бай, халықтық ... де ... ... ... ... өзі өзге қырынан қарағанда, экранда ұлттық қасиетпен шектелу еді.
Бұл жолдың теледидардың өзінен-өзі оқшауланып, олардың өмір сүру кеңістігін
тарылтып, ... ... ... алып ... тағы ... ... өнері жаңа пішіндер мен тың идеяларды қажетсінеді. Онсыз
теледидар тек ... ... ... ұлтына тән ұлттық бояумен ғана
өрнектелініп қалатын. Ол ашылмаған құпиясы мол өнердің өзіне тән ... ... ... менталитетінің мұрасымен ғана сусындауына алып
келетін жол еді.
Өнер түрінің бәрі де ұлттық ... ... мен ... ... рухани дүниемізге елеулі әсер етеді. Бейне мен ... ... ... ... ... ... көңіл-күйге әсер ететін
сілкіністің құдірет-қарымы шексіз. Өмірдегі күрмеуі мол ... ... ... де сол ... сан ... ... ... көрерменге ұсынылып жатты. 60- ншы жылдардағы «Телевизиялық
кафе», «Пай-пай жиырма бес», ... ... ... ... «Сырласу», «Жолдас» хабарлары сан мыңдаған аудиториямен жылы
қауышып, жүректерге жол тапты[7]. Алайда, өткен ғасырдың соңғы он ... ... үшін шын ... ... ... ... ... елестен
шындыққа айналып, әлемдік терезе айқара ашылып, батыс пен өзге елдердің
телеөнеріндегі сан ... ... ... лап қойған кезде, ... ... ... қуып ... ... Әрі жаңа ... өзгермелік
ахуалдың құбылмалығы да қазақ телесахнасының эстетикалық құндылықтарынан
айырыла бастауына, есесіне жеңіл әуендегі ... ... ... ... Бұл өз кезегінде «телеөнердің өн бойындағы үздіксіз өтуге тиіс
көпмәнділіктің әрі ... ... ... ... ... ... эффектілерге, көрермендерге әдеттегіден өзгешелеу әдістерге молдау
орын берілді де түр ... гөрі биік ... ... Бұл да өтпелі кезең
еді.
Қазақ телевизиясы өз жолын осылай жалғастыра берді. Содан асыққан, ... ... ... ... ... үш компанияға, он сегіз
студияға бөлініп ... ... ... ... ... ... кете бастады...
Тележурналистика – өз машақаты, өз ерекшелігі көп өнер (Б. Жақып). Оның
өнер екендігін дәлелдегендердің көш ... ... ... ... Познер, Масляков, Ворошилов, Листьев, Якубовичтар ... ... ... осы ... қатарына қосар тұлғасы, лайықты
журналисі - Нұртілеу Иманғалиұлы болмақ. Оның ... ... оны ... да,
тұрса да бүгінгі ұлттық теледидарымыздың ахуалы алаңдатады. Осыдан 12 ... ... ... Нұртілеу: «Кез-келген телеөнімді ұлттық мүддеге
байланысты, тек соған сәйкес ... ... ... ... өткізу, дәл
біздің қазіргі ахуалымызда ешқандай да әбес емес екеңдігін алдымен өзіміз
ұғынуымыз қажет. Екіншіден, осы ... ... ... ... ... тек батылдық жетпей жатқандай. Соңғы жылдардағы телевизиядағы
тенденцияларды мен үш топқа ... ... ... ... ... ... бар, яғни, ақпараттар бағдарламалары тенденциясы айқын. Екіншісі
— ток-шоулар тенденциясы екпін алуда. Ал үшінші топқа демалуға ... ... мен ... ... ... ... ұттық? Телерынок туралы түсініктер толысты, бәсекелестік пайда болды.
Қалай десек те ... ... ... тұсауы тарқады. Бұл білгенге аз
емес. Алайда, қырық жылдан астам ... ... жоқ ... ... қалғаны өкінішті! Айталық, әрқайсысы бір-бір
лаборатория ... ... ... тізбегі бүгінгі ұрпаққа белгісіз қалуда.
Жалпы, тележурналистердің ұлттық бағдарлама өндіруші ... ... ең ... ... немесе қоры қажет. Ол үшін ... ... ... – деп толғаныпты. Шынында теледидар өмірмен
жарыса ағып ... өзен ... Сол үшін де ... тер ... ... жалт етіп ... де жоқ болады. Өмір ағысының
жал-жал толқындарына көміліп, ұмытылып кете беретіндей. Сондықтан, таңдаулы
хабарлардың Қорын жасап, оны ... ... ... терең ойланып шешетін кез
келді. Бүгін берілген ... ... ... өшіп ... ... ішің
удай ашиды. Әйтпесе, осы Нұртілеудің осы ... ... ... ... өзі ... том кітап болар еді. Міне, биігі айық, ұрпаққа
берері мол дүниелерді өмірге әкелген Н.Иманғалиұлы жайлы бітіру ... ... оның ... ... ... ... Н. ... кәсіби тележүргізуші
Қазақ телеарасында 40 жылдай қызмет еткен Нұртілеу Иманғалиұлын –
көрерменде, көп ... ... ... ... де, ... ғалым
зерттермендер де шын өнердің тумасы деп бағалады. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... адам. Оған, оның соңғы
жылдардаға БАҚ ... ... ... ... ... ... ... жинақтай, саралай айтқан пікірлері куә. Біз бітіру
жұмысымыздың осы бөлімінде, телеөнердің мұзбалағы жайлы ... ... ... ... ... Иманғали өзгенің пікірімен ардақталатын
азамат болумен қатар, өз жүрегінен шыққан саналы ... де ... ... осы биікке жеткізген оның өткір де, өтімді телехабарлары
боды. Мәселен, «Жадыңда ма, жолдас», ... ... ... пен ... мен ... ... ... бағдарламалары – барша көрерменнің жан
жүрегін тербейтін әсерлер мен тәлім-тәрбиелік ... ие ... ... қуатты болайық» деген жүргізушінің қоштасу сөзі Алаштың ... Ол ... ... ... мол ... ... алып шықты. Қазаққа керек ойды қалқып телехабар арқылы ... ... ... ... ... ... ... болуға ақын
Тұрсынзада Есімжанов шақырылды. Ол – кезінде ... ... ... ... ... тегеурінді ой айта келген, аз жылда айрықша танылған талантты
ақынымыз. Тілі өткір ақынның жолын кескендер көп ... ... ... ... ... эфирден таса қалдыртты. Алайда, «Қолтаңба»
Тұрсынзада ақынның жан-дүниесін, отты ... ... ... ... Бұл ... ... ақын жанды Нұртілеу Иманғалиұлының
шеберлігі арқылы нәтижелі шықты[8].
Нұртілеу Иманғалиұылының телехабарлары бірінен-бірі ... ... ... бөлек телеөнімдер болды. Қолтаңбаның қатарында ... ... ... бірі – ... ... ... ... көк аспаны астында қыз бен жігіт бір-біріне ынтыға ... ән ... ... ... ... ... сырын үздіккен ән сөзімен
жеткізетін аяулы дәстүрді аялаған ұлттық ойын. Осы бір ата ... ... сай ... ... экранға шығару арқылы қазақ ән әлеміне
қанат қаққан қаншама жас өркенді әлеуметке ... ... Елге ... ... жаңа ән кең ... ... тарады. Бұған қоса, әлеуметтік
салмағы бар қаншама мәселе ... осы ... ... ... мүйізді байырғы өрнекті ұлттық киімді жастар киіп, сызылта ән ... ... шыға ... ... ... қызып, жаның марқайтып
тастайды. Бұл – ұлттық дәстүрді жаңғыртудың кешенді көрінісі, оны жас ұрпақ
санасына сыздықтата ... ... ... болатын.
«Алтыбақан» алқалы көрерменді сүйіндірген тұста, Нұртілеудің тағы бір
еңбегі өнім бере бастады. Ол, ... ... еді. ... ... ... ... Нұсқабаев тізгінді Нұртілеуге берген. ... ... ... ... ... ... идеялар ортаға түсті. Ортақ
қазанға түскен идеялар Иманғалиұлы арқылы «Ашық әңгіме» хабарынан бір-ақ
шықты. «Ашық әңгіме» ... ... ... бір ... ... ... ... рухта» тәрбиелеп жүрген ... оқу ... ... ... әңгіменің» кезекті бір хабары Қыздар педагогикалық
институты жанында «Бригантина» аталатын бір ... ... ... ... еді. Жастар жалындап ... ... ... даулы ортаға «Қазақ баласы орыс баласына қол жұмсады. ... ... ... ... – деген сауалды ... ... Бұл ... сол кездегі жүйе үшін «сұмдық» дүние еді. Жастар жамырай
жауап бере бастады....
Бәлкім, сол сәтте студиядағылардың ... «Сен ... ... ... жүргізуші Нұртілеудің көкейінде Шоқан Уәлихановтың: «Егер қазақ пен
орыс азаматы жанжалдаса қалса, мен – ... орыс пен ... ... ... мен ... ... ... деген сөзі оралғаны айдан
айқын.
«Мақсат не? Мақсат жастарды арандату ма? Жоқ.» ... ... ... ... ... ой ... бастау, мәдениетті болуға баулу,
ұлттық құндылықтарды қастерлеуге шақыру. Ол тәуелсіздік ... ... ... оңай ... ... кезеңде тіпті қиын еді. Ал Нұртілеу тәуекелге бас
тігіп, осындай іске ... ... ... ... оңай, ал одан оянуы оңай
емес. Жастардың ұлттық санасына тарихи сапа бітіруге, журналист Нұртілеудің
еңбегі сіңгенін бүгінгі аға буын ... ... ... ... Нұртілеудің шоқтығы биік «Көкпар» – ой көкпары, «Дода»
– ой додасы деген атауға ие болған екі ... ... ... ... ... сабақтауға – осы хабарлары бір мектеп болды деп ойлаймын.
«Ақиқат пен аңыз», «Есіңде ме, жолдас», «Дидар» ... ... ... жүретін хабардың қай-қайсысы да – ... ой ... ... ... сергек хабарлар. Аты әр басқа болуына
қарамастан, мақсаты – бір. Ол ...... ... ... ... қалпымен ертең қазақ азаматы болып жетілу!
Иманғалиұлы, эфирде келісті жігіт қана емес, ... ... ... Оның ... ... немесе басқалай бір туындаған мезетік
қиындықтардан құтылу тәсілін әріптесері ... ... ... ... ... аға жайлы жазған бір мақаласында мынадай естелік бар. «Ол
(Нұртілеу) Тура керуенбасы сияқты еді. Өйткені, Нұртілеу ... ... ... ... өз айташысы шығып, әлеуметте, құқық қорғауда, мәдениетте
не болғанын баяндайтын. Ол да бір қызық заман болатын. Бірде ... ... ... ... уақыт болмай, эфирге ... ... ... ... алдына ақпараттың ... ... ... қоя ... Оны ... мәнерлеп оқиды. Оқиды да өзі де
көз алмай ... ... ... ... ... ... ... өз
мұғалімдерін қалай аяусыз өлтіргендері баяндалады. Нұрекең қаныпезер
балалардың ісіне еріксіз байланып, ... ... ... мән беруді естен
шығарып алады. Сюжет біткен сәтте режиссер модератор жүргізушіні ірі планда
көрсете қояды. Алдындағы ... ... ұят, ... ... ... керек.
Ағамыздың импровизациясы – екі ауыз сөз «сұмдық, бірақ ... ... деп, ... ... ... хабарды әрі қарай жалғастырып жүре
берді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Бұл оның мол тәжіріибесі мен ... ... ... ... ... қиындық, оқыс оқиға бүгінгі тележүргізушілердің басына түсе
қалса не болар еді? Бір анығы ешкімде Нұртілеудің ерлігін ... ... ... еді. ... ... Отандық арналардағы
тележүргізушілердің білімі мен білігі, тәжірибесі мен ... ... ... ... ... ... ... санаулы... жоққа тән....
Ұлы сөзде ұяттық жоқ, «ақ дегені алғыс, қара дегені қарғыс» ... жаңа ... ... ... тележүргізушілерге қойылатын басты
талаптардың бірi  ретінде «секс символ» қасиетіне еге болу ... ... ... адам шошырлық көп жаңалығының бірі. Сөйтіп,
мемлекеттің маңызды ... ... ... жылтыраған бет
аузымен, бұлтыңдаған ернінің аяқ астында қалған эфир этикасы көзден ... ... да ... Ең ... ... дикторлардың орнын басқан қазіргі
тележүргізушілердің өзара атауы ауысқаны болмаса, жүргізушілердің көптеген
арналарда күні бүгінге дейін ... ... оқып ... ... ... ... келе ... ұят.
Әрине, бүгінде де, дикторлар әлі де болса бар. Бірақ, ... да, ... да ... ... ысырылып түсіп қалуының
сырының өзі қазіргі журналистиканың талабы дайын мәтінді немесе жобаны ... ... ... ... етпейтіндігін көрсетеді. Себебі, дикторлар
қатып қалған форматтан шыға алмайды, ... ... ... ... Бүгінгі күн үшін әр жобаны, мәтінді өз мазмұнына сай ... ... ... ... ... ... ақпараттың аудиторияға тек 90 пайызы
жетеді екен. 100 пайыз жету үшін жүргізушілерге ... те, ... ... ... Қысқасы, қазіргі заман бір тележурналистің ... ... ... етіп ... ... уақыт өткен сайын бір жоба ... ... бір ... бір ... ... бір режиссерлiк  сценарий
авторы, бір продюсер, сосын бәрінің үстінен қарайтын тағы бір продюсер, бір
идеяның авторы, бір ... ... ... таланты мен білігі жетсе
бірнеше ғана адамның жасай алатын дүниесіне жеке-жеке ... ... азая ... ... ... ... қазақстандық радиода 90-жылдардың ортасына қарай
жақсы қалыптасқан еді. Және бұл ... ... ... та. Бірақ,
тележурналистерге осы талаптың қойылмай ... ... ... үшін көзің ойнап, жүзің жайнап тұрса болды, кім болса сол ... ... ... ең оңай ... ... ... арқылы «карьера» ... ... ... ... алып ... басты себептердің бірі болып
отыр. Сонымен қазіргі тележүргізушілікті жоғары кәсіптік ... ... ... ... оларға қойылатын талаптар мыналар екен:
өзінше ойлап, қорытып жеткізе білу ... ... ... ... жазу; шығармашылық топпен жұмыс істей білу; көрермен алдында өзін-
өзі ұстай ... ... ... және ... қабілет. Енді, осы
талаптарды кез келген өзін ... ... деп ... ... ... ... Өз ... өзгелердің қырғын еңбегімен дайындалған
жобаны оған саусағының да ұшын тигізбей-ақ, ағасы мен ... ... көз, ... еріннің арқасында эфирді жаулап алатын, сосын сол эфирден
атасының мұрасы ... ... ... ... эфирге алып
шыққанын көрермен ретінде қабылдай алмаймын. Тіпті, көргім де ... ол ... ... ... күйіп-пісіп жүрген, оның қыры мен
сырын менен жақсы білетін автормен, ... ... ... сырласқым,
сөйлескім келеді. Мәселен, әлдебір қоғамдық-саяси ... ... ... одан ... ... ... ... ақпарат бере алмайды.
Рас, журналистік зерттеу, тіпті 5 ... ... өзі ... ... еңбегінен тұрады. Бірақ, қазіргі тележүргізушілердің талайы бір ауыз
сөйлем құрай алмайтыны анық. Ендеше, ол журналист емес. Әрі-беріден соң ... ... ... өзін тегін жарнамалау болып есептелетіні хақ. Бұл
тенденция қазіргі тележурналистиканың қадірін түсіріп, қоғаммен ... ... ... мың ... бірі бола ... қайталап айтқымыз келеді.
Қазақ көрерменін бездіріп жіберген талай ... ... көбі сол ... жүргізушілердің бойына тән кемшілік болып
отыр емес пе? Сонда ғана көрермен үшін нанымды дүниелер жасалмақ.
Эфир «карьера» жасау ... ... ... ... факультетінде
түскен әріптестерімнің басым көбі тележүргізуші болғысы келетінін айтады.
Неге десеңіз, арманы тек тележұлдыз болу, баяғы сол ... ... ... кәсіби атауынан гөрі «тележұлдыз» деген атауы озып кеткен.
Десе де, біз іздеп отырған талаптарға ... ... ... емес, әрине.
Олар Нұртілеу Иманғалиұлының салған шеберлік метебінің жалғастырушылар
еді. Мәселен, «Ұлттық» арнаның бренд-жүргізушілеріне айналып үлгерген Қасым
Аманжол, Назира Бердалылардың, ... ... ... ... жүрекжарды
сырласы болып кеткен «Жүрекжарды» жобасының жүргізушісі Жадыра Сейдештің
бойынан журналистік әмбебаптық ... ... ... ол ... ... жатты. Сонымен қоса, кейде, бір жоба арқылы ... ... ... ... ... ... кездері де болады. Мысалы,
«Хабар» арнасының бір кездегі «Таразы» жобасымен тым ... ... ... ... (Иманғалиұлының шәкірті) «Жеті күнмен» бір қабыса алмай-
ақ қойғаны осыған мысал. Қазіргі «Қазақстан» Ұлттық ... ... ... аяқ ... ... болған Жайнагүл Төлемісова
әріптесіміздің Қазақстанның шетелдерге барып ... ... ... қатысты жиындарынан жасаған репортаждарын көріп отырып, ... ... ... ... ... осындай жауапты міндеттерді арқалауға
лайықты деп ... ... ... баспасөз баянынан алынған естуге
ауыр әрі түсініксіз қатқыл тіркестерді сол қалпында оқып ... ... ең ... ... ... ... сараптау жоқ. Әлбетте,
сіңліміздің айдай жүзінде бір мін жоқ ... рас, ... ... ... тек ... ... болды, қалғанының бәрі әншейін деп қарайтын
басекеңдердің қазіргі тележүргізушіге қойылатын талаптан алшақтығына бір
жақсы мысал болып қала ... ... «Сөз ... ... ... ... Болатқанқызының қазақи
келісті жүзі жобаға жарасар-ақ, бірақ, осы ... ... ... ...  жоқ, сырт қараған адамға мектеп оқушыларының жобасы
секілді әсер қалдырады. Ал, ... екі ... ... «Хабар» мен
«Қазақстанның» мемлекеттік қана емес, әлемдік қоғамдық саяси маңызы ... ... ... ... ... ... ... ақсап жататыны бар. Әлбетте, бұл тұрғыда
Нұрлан Окаұлы, Айбек ... ... жас ... ... ... ... анық. Нағыз, бүгінгінің «Нұртілеулері». Қорыта айтқанда,
аталған ... ... ... ... арнайы мамандық
дайындау қажеттігін көрсетеді. Ол процесс тек, Н. Иманғалиұлы бастаған
шеберлердің мастер каласынан ... ... ... ... дара ... айналған тележүргізушілерді күн сайын
жоғалтып барамыз. «Қазақстан» арнасының шығармашылық жауапкершілігін
жетектеп отырғандарға қарасақ, берерін ... ... ... сол баяғы
Қайнар Олжай, сол баяғы Серік Аббас Шах. Әсіресе, Серік Аббас Шах ... ... ... таразылаудағы «бірінші ... ... ... тағы ... «угай-ай», «дудар-ай» жүргізушілер көз алдыңа
толып кетеді. ... жаңа ... ... ... ... ... осы ... енді, жастарға орын босатса, кім ... ... ... да ... ... ... қандай болуы
қажеттігiне жаңа уақыт, жаңа толқын жауап берер, сонда[9.1].
Біз жоғарыда ... ... ... ... мезі ... тоқталдық. Ал, енді ойламаған жағдайдағы
пенделік жаңылыстан туындаған қателіктер ... ... ... ... жайлы бұдан бөлек тағы бір қызықты жағдайды баян етеді. «Бетпе-
бет» хабарының дүрілдеп ... кезі ... ... актердің қазасына
байланысты өмірден озған тұлғалардың аты-жөнін айтып отырып, сол қаралы
тізімге ... ... да ... ... ... ... ... ести салып, актер ағамыздың үйіне телефон шалып, ... да ... ... орнына Нұржұман аға редакцияға телефон
шалып, менің жасым ұзақ ... ... ... ... ... Ертеңіне
сол «Бетпе-беттен» мұрнындағы көзілдірігін қолына ... ... ... ... ... да жігер керек еді. ... ... ... ... кезі еді. ... сол ... соң бағы қайта
жанып, бірнеше ондаған ... ... ... ... ... ... ... кеткен дүние. Жүргізушіні қиын жағдайға
қалдырғаны шындық. Бұл ... ... ... ... Нұртілеу үшін
үлкен қателік болғаны рас. Алайда, эфирдің өзіндік этикасы бар. Иманғалиұлы
оны да ұтымды пайдалана ... десе ... ... көзі ... ... ... қарамай, рингтегі боксшыдай сұрақпен «төпелеп-төпелеп» жіберіп,
көзілдірігінің ... ... ... отыратын Нұртілеу Иманғалиұлының
бейнесі келе қалған болар. «Қашанда әріптестеріңнің арасында дода ... ... ... ... өміріне қауіп ойламай жартас үстінде ... ... ... бара ... ... ... жүргенің» деп
жазғаны бар еді Құлбек Ергөбектің бір кездері. ... ақ, ... нұр ... деп ... ... ... қуатты болайық!»
тіркесі де оны өзгелерден даралап тұратын бір қыры ... ... ... ... ... ... жайында әңгіме өте көп.
«Хабардың» жаңалықтар бөлімінде ... ... Жұма күні ... ... ... 30 ... бір сағатқа ұзартылады. ... ... ... ... ... ... деген журналистері сала-сала
бойынша салмақты жаңалықтар әзірлейді. ... ... ... ... ... жыл ... болған, әрі шәкірттерінің бірі, бүгінде
«Алаш айнасы» газетінің бас редакторы ... ... ... ... ... үйренген үрдісі мол екенін ... ... ... ... ... ... ... «Бір көрген жан ... ... деп ... ... деп жатады. Мінезі де жоқ емес, әрине.
Бірақ, жақынырақ таныса ... оның ... ... ... ... Мен ... ... мінезді бола тұра, жаны соншалықты нәзік
болатын адамды бірінші көруім. Оның тележурналистикада жасаған еңбектері
елдің көз ... ғой. ... ... өзі ... ... арнасындағы
«Діңгек», «Қолтаңба», «Көршілер» ток-шоуларында да ағамыздың өзіндік
қолтаңбасы байқалып тұрады. Ол ... ... ... ... жасты
тәрбиелеген алаңға, үлкен тәлім мектебіне ұласты», – дейді.
«Бетпе-бет» хабарының кезекті бір ... Дін ... ... ... Осы ... ... ... Ия сайланбалы.
– Бірақ, алдымен имамдарды сіз тағайындап аласыз ғой?
– Ия, мен тағайындаймын
– Ал, муфтиды сайлайтын ... емес ... Ия ...... ол ... ... ... жатпастан.
Міне, сұхбаттасына «мат қою» деген осы болса керек. Елдегі діннің жайы,
дін басылар қызметінің кейбір келеңсіздіктері сынға түсті.
Кейіпкеріміздің бір кездері былай деп ... да бар ... ... «Шешен (оратор) болып көріну үшін көп керегі жоқ, ... ... ... ... ... ... ... деген сөз бар екен.
Отыз жылдан астам уақыт жәшіктің үстіне шықпағанмен, ішінен көрініп, патша
көңілді ... ... ... ... ... кең, бала ... дала ... қаймана қазақтың сырлас-
мұңдасына айналғандай болдым. ... ... ... ... Өздері шығарған биіктен бұл күні төмен түсе алмай сорлап ... ... ... аяқ ... ... ... Иманғалиұлы тура 38 жылын
өзі айтпақшы, патша көңілді телекөрерменіне арнапты. 38 жыл бойы ... ... ... ... тоңды. Отымен кіріп, күлімен шықты[11].
Нұртілеу Иманғалиұлы - ... ... ... редакциясында ұзақ
жыл жұмыс істеді. Ал бүгінгі жас – ... ... ... ... ұстар
атпал азаматы. Демек, Нұртілеу бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасының
жаңа ... ... ... ... ... ... ... жылдай өрге
сүйреп келе жатқан орта, тіпті аға ... ... ... ... – кешегі Нұртілеу көгілдір экран арқылы, онда да жастар
редакциясы хабарларымен ... ... ... Тележурналистика – тез
жаңарып отырар жедел ақпарат құралы. Сақалын сауып отырған адамды ... ... Ал, ... ... өзінің білген тәжірибесімен жастарға
бастамашылық жасай бастады. Қандай хабар жүргізсе де ... ... ... өзі билеп-төстеп кететіні секілді жастарды жиып, оларды
өзекті ... ... ... ... ... түйінді сөзді жастарға
сөйлету орнына түйдектете толғай жөнелетін әдеті бар. Ол, ... ... ... болса керек.....
«Хабардың» «Бетпе-бетінен» көре бастадық. Бұл хабарлау, саралау, ... ... ... ... батыл айту, кемшілікті кесіп айту, хабарды
мінездер шарпылысына құру «Бетпе-бетті» бұқарамен ... ете ... ... ... интеллектуалдық ой-өрісің қалыптасу үстіндегі тәуелсіз жас
қазақ қоғамының ... ... ... Иманғалиұлы. Бұралаң-соқпақты
«өтпелі кезеңде» қалыптасу үстіндегі жас қоғамның жетістігімен ... ... ... ... ... ... арылтуға көп үлес қосты.
Көрермен хабар ... ... ... ... ... ... қайталап отырады.
Әрине, телехабардың идеясы көрермен жүрегіне жеткен. Ол сөз – тележүргізуші
Нұртілеудің халықпен ... ... ... кетті. Бұл – қазаққа ортақ
Сағат Әшімбаевтан айырылып қалған кезіміз. Ұлттық рухты ... ... ... жолы ... телехабар отты публицистикаға
суарылған, ұлттық болмысты ... ... ... сөзі үлгі болып қалды. Жалын
сөзі жүрегімізде әрдайым жаңғырып тұрады.
Ол үкілеп көгілдір экранға алып шыққан «Қарыз бен парыз» тоқтап қалмауы
үшін ... ... ... ... ... және осы ... бен
парыз» хабарына Құлбек Ергөбекті жүргізуші болуға шақырғанда Нұртілеу аға
болатын. Листьевтің «Час пик» хабарын ... атып ... ... ... ... ... ... өтіп келе жатқан майталман
журналистердің өзі әлсіретіп алғаны бар. Бұл – авторлық хабардың ... бен ...... ... ... ... Оның ... «Қарыз бен
парыз» – өтпелі кезеңде өмірге келген, ... ... ... ... ... өзі енді «Асыл мен масыл» секілді (өзге де ... ... өзге ... ... ... Әбіш аға ... біреуін
Нұртілеу жүргізсе деген ойларын айтқан екен[12]. Есесіне «Қарыз ... ... ... арнап жасақтайық, ол тар кабинеттен ... алып ... ... ... ой ... ... ... қатыстырайық, олар естелік айтсын» депті, Нұртілеу ... ... ... ... С.Сартаев, Ә.Бейсенова,
Т.Кәкішев, Н.Оразалин, сыншы, жазушы-жары Ш.Бейсенова, қос құлыны «Қарыз
бен парыз» хабарында ... аға ... ... ... ой ... ... бен ... хабарының интеллектуалдық үрдісі Иманғалиұлы бастаған
ұжым жасаған хабарларда жаңа жағдайға қарай жалғасып жатты.
Нұртілеу Иманғалиұлы жайлы ... ... жыл ... тәуелсіздіктің
алғашқы жылдарында даңқты мақтаулар мен соны ... ... ... ... ... ... ... ішкі сырын, техникалық
тетігін әмбебап меңгеру кез ... ... ... келе ... ... ... игердім деген маманның өзінен әйтеуір ... ісі ... ... білініп тұрады. Сол бір орны толмас
олқылықты жібермес үшін мейлінше ... ... ... ... келе
жатқан қаламгер замандастарымыздың бірі – ... ... - ... ... Сейілғазы Әбдікәрімов.
Асыра айтып, ағаттық жасап адаспай-ақ теледидар ... ... ... ... ... басып, өзіндік ой-толғаныспен
келген Нұртілеудің қызмет жолына, міне, жиырмак ... жуық ... ... ... ... мен ... шоғынан жасқанбай жастық шақтың жалынды
жігерін ар-ожданына жанып, арманын намысқа қайрап, ең ... ... ... ма, жолдас?!» атты телехабармен бастаған болатын. Жастар
редакциясының бас редакторы, ... ... ... ... ойын ... құлшынысын қолдады. Бұл 1997 жылы еді. Нұртілеудің
өзі оқып ... ... ... ... Ақсу ... ... орта ... Нұрсұлтан Есболатовтың есімімен аталатын-ды.
Нұрсұлтан ... ... ... ... ерекше ерлік көрсеткен қазақ
батырларының бірі болған. Ол осы ... ... ... осы ... Автор «Жадыңда ма, жолдас» деп ... бұл ... ... ... жан ... баяндайды. Журналист Нұртілеу жерлесі,
Нұрсұлтан батырдың ерлігі нақтылы фактілермен дәлелдеу үшін ... Ол ... елін ... ... ... ... ... деректі киноленталар сақталған архивтерді ақтарады.
Жігерлі журналистің еңбегі зая кеткен жоқ, ... ... ... ... Деректі кадрді теледидарға өз ... ... ... ма, ... телехабары барынша жанданып,
«ойнап» шыға келді. ... ... өтіп ... ... ... ой-
өрісі кеңейе түсті. Қиялына қанат бітті. Конкурстық бағыттағы «Мың-мың
қолдар!», ... ... ... «Сөз ... ... т.б ... соң бірі ... Көпшіліктің түрлі пікірін
туғызды. Жастарға ой салды. Ең қызығы «Көкпар» атты ... ... ... ... ... ... ой жарысы, ой додасы
бағытындағы бұл хабар ... бір ... ... ... 100 ... астам хаттар келді. Хат иелері «Көкпардың»
ұнайтындығын айтады, өздерінің ... ... ... орай
тура осы тұста Қазақстан Орталық ЛКЖО-ның XIV сьезі болады. ... ... ... ... ... қара дүрсін сынайды. Ешбір
негіз жоқ ойсыз, орынсыз, сауатсыз ... ... ... Нұртілеудің
намысы келді[13].
Диктор және тележүргізуші. Бұл екеуі екі басқа ұғым ба, әлде, бір
түсініктің ... екі ... ... ба, ... ... ... мамандықтың атауы ма? - дегеннің басын ашып ... ... ... ... ... оқып ... ... маманы. Егер осылай деп анықтасақ, анықтама екеуіне де ортақ. ... ... ... ... жүктелетін жауапкершілік, артылатын міндет
те бірдей болып шығады. Дегенмен ішінара болса дағы әйтеуір, ... дау ... ... ... әсем дауыс, дұрыс әрі анық дикция, ... ... мен ... ... алғырлық, тез ойлап пайымдау, қабілет,
төзімділік секілді өзге ... ... ... ... ... ... Олар ... жазған мәтінді жай ғана оқып шыға салатын адамдар
емес. Автордың айтар ойын толық түсініп, тақырыптың мазмұнына ... ... сөз, ... ... ... мен үн ... сай мәнерлеп лайықты
жеткізумен қатар ... ... жылы ... ... ... ... бір бағдарламаны талапқа сай тартымды жүргізу дегеніміз
дикторден де, ... де ... ... алғырлықты талап
етері белгілі. Ал, оны журналист, редактор немесе автор өзі ... ... ... ... ... ... ... эфир арқылы
тарады ма дегеннің қайсы болсын, бәрібір хабар жүргізу ... ... ... ... ... ... ... сөздіктердің бірінде бағдарлама
жүргізушісі (host) мен диктордің (anchor) айырмашылығын анықтаған. Ол 
«anchor - ... ... ... ... Ал, host ... ... игере отырып, шешім қабылдайтын тұлға» деп
түсіндірген[14.1]. Оның ... ... anchor ... ... ... - ... ал, host белгілі бір телехабарды көрермен алдына
ұсынушы - жүргізуші болмақ. Олай болса, мынандай дәйектеме ... ... ... ... ... ... деген мамандық жүргізушіден әлдеқайда бұрын ... ... ... онымен бірге пайда ... ... елде ... ... үні осы ... арқылы қалыптасты. Барлық елде дикторлар
радио мен телевизияның алғашқы үні әрі ... ... ... ... Кеңес одағы тұсында да дикторларға биік талап ... ... ... сыртқы саясатын терең түсінген, білімі мен пайымы терең адам ғана
диктор бола алады делінді. Шын ... ... ... ... ... анық та айқын сөз саптауды, әртістікті терең меңгерген маман
болуға тиіс болды.
Диктор - ... ... оқу ... ... ... ішкі ... бай өнер адамы. Диктордің жүргізушіден айырмашылығы неде? -дегенге
келсек, ол аудиторияны басқарып, бағыттап ... Оның ... өзі ... мен ... ... ... журналистің
дайындаған мәтінін жеткізу. Алайда, бұл ... ... ... ... емес. Егер диктор бағдарлама жүргізетін,  тікелей ... ... ... әрине, ол қатысушылармен, аудиториямен ... ... тура ... ... кезінде тіл байлығының мүмкіндіктерін толығымен
пайдалану, сөзді мазмұнына сай дұрыс ... ... ... Ал, ... ... ... оқу ... мен өзіндік тәсілі ... ... ... ... ... мүмкіндігі кең, қабілет-қарымы
жеткілікті болғанымен оқудың аясынан шыға ... тар ... ... бар. ... жүргізушілер секілді еркін қимылдай алмайды.
Радио, ... ... ... жеткізудің, рөл ойнап, образ жасаудың,
тікелей эфирде әңгіме-дүкен ... ... ... ... қабілеттілік өзара айырмашылықта болады. Мысалы, драмада ... ... ... ... жүргізушінің комментарийі, ал,
жаңалықтар қызметіндегі ... ... ... әрі анық және ... екпенді
болуға тиіс.
Бүгінгі таңда жүргізушілік мәнерді алға шығару бағыттың кең өріс алғаны
рас. Алайда, бұдан ... ... ... ... ... жүріп
тұр деп түсіну тағы сыңаржақтық болар еді. Мысалы, Жапонияның әлемге әйгілі
NHK телекомпаниясы жыл ... 25 ... ... қабылдайды екен. Бұл
туралы мәлімдеген аталмыш компанияның дикторы Миада ... ... ... әйел адамдар болатындығына назар аудартқан. Сондай-ақ, «Америка даусы»
радио станциясы халықаралық жаңалықтарын ... ... әр кез ... оның вэб ... жиі ... болады. Шет елдерде
дикторлерге деген ... ... ... ... ... ... ... аңғаруға болады.
Жүргізуші (ведущий, announcer, host). Бұған радио, телевизия, ... және ... ... ... ... барлық жүргізушілерді
жатқызуға болады.
Жүргізуші - өмірлік тәжірибесі мол, жан-жақты, білімді, рухани әлеуеті
мықты, алғыр әрі әзілқой, ... ... ... ... ... бола тұра
өзіне сенімді, адамдармен жайлы қарым-қатынас жасай алатын тұлға.
Радио, телевизия жүргізушілері үшін студияда ... ... ... ... да ... ... эфир ... жатады. Жүргізушілер
алдымен бағдарлама қонақтарын таныстырады, әңгіменің ... ... ... және телефон арқылы көрермен, тыңдаушы қауыммен байланыс
жасауы мүмкін. Тікелей ... ... ... ... дегеніміз
тыңдаушылар мен көрерменді бағдарламаның айналасына топтастырушы. Кең
арнада қарастырсақ, тыңдау, пайымдау, сөйлеу, ... және ... ... сезімтал жан болуға тиіс[14.2].
Ресейлік әріптестеріміздің жазуларына қарағанда, радио мен телевизия
жүргізушілерінің өзара елеулі айырмашылықтары ... ... ... ... де ... ... ... алға
шығып бара жатқандықтан талап негізінен ортақ деуге болады.
Тікелей эфир ... ... ... трансляций, ведущий
трансляций, transmitter) Тікелей эфир бағдарламаларын көбінесе тәжірибелі
жүргізушілер ... Оның ... де ... ... халықаралық маңызы бар ірі іс ... ... ... жабылу
салтанатты рәсімдері кезінде тікелей эфир арқылы оқиғаны халыққа ... ... ... ... тұсында тікелей эфирге ... ... ... ... ... ... ... сәтте әшкере болғаны телевизия ұжымдарына үлкен сабақ болса керек.
Жүргізушінің жеке дайындығы да бұл ... ... рөл ... ... еңбек өнімділігінің нәтижесі ... зат ... ... ... адам ... жемісі
болып табылатындықтан үнемі алға ілгерілеуге ұмтылып жетілдіре ... Сол ... ... ... сұраныстарын қанағаттандырғанда
ғана диктор, жүргізушілер еңбегінің нәтижесі жемісті болады.
Тыңдаушы, көрермен қауым тікелей эфир ... ... ... ... ... ғана ... ... еңбегі ақталады
деген сөз. Сондықтан, бағдарлама жүргізуші үшін кәсіби шеберлігін ... ... ... ... ... пайда болуы және қажеттілік. Кәсіби ... ... пен ... ... ... ... ... келетін
жүргізушілік көрермен, тыңдаушылармен тікелей қатынас ... ... да ... ... әлем ... қазіргі бағыт-
бағдары жүргізушіліктің  маңыздылығын арттырып, оны кәсіби мамандықтың
деңгейіне көтерді.
«Хабар ... ... ... ... ... да ... ... тарихы бар. Дерек көздеріне зер салсақ, әлемдегі ең алғашқы
жүргізуші - ... ... ... Ол ... аты ... журналисі болғанымен алғашқы тележүргізушілердің ұлағатты ... ... ... ... ... кезінде «Муникэ оқиғасының»
көзкөрген куәгері әрі оны дер кезінде ыстық нүктеден тікелей хабарлаған,
бомбаланған дүкеннің ... ... ... ... ... орнатып
қойып, төгілген жеміс шырындарының еденге тамшылап сыртылдаған дыбысын
естіртіп, кезекті әуе ... ... бір ... ... ... арқылы жұртқа жеткізген журналист болатын ол. Сонымен қатар журналист
Муроу немістің бомбалаушы ұшақтарының баса көктеп келе ... ... бір биік ... ... ... ... жағдайды айна-қатесіз
баяндап, мұхиттың арғы жағындағы американдық тыңдаушыларға соғыстың шынайы
көрінісін анық түсіндіріп келген. ... ... ... ... қолына
қару алып соғыспаса да Америкаға атағы жайылған ... ... ... деректің өзінен-ақ, эфирдегі жүргізушілік дегеніміз радио арқылы
оқиғаны бейнелеп шебер баяндайтын ... ... ... анық
аңғаруға болады.
Қазақстанда алғашқы радиохабар 1921 ... ... ... ... ... рет ... ... Марат Барманқұлов
мәлімдеген[15]. Ол ... өзге ... де ... ... ... ... ... да қазақ радиосының ғасырға жуық тарихы бары басы
ашық әңгіме. Ол тұста жазу аппаратуралары болмағандықтан ... ... ... ... ... ... керек. Олай болса, сол тұста тілші
аталғандардың бәрі де ... ... ... ... ... Мұның
өзі алдағы уақытта саланы жіті ... ... ... ... ... ... немесе өңдеген мәтінін аудиторияға тікелей жеткізудің
бірден бір жолы бағдарламаны өзі ... ... ... ... ... ... 90-95 ... жетеді екен. Қалған бес-он
пайыз ақпарат құлаққа ... ... ... ... назардан тыс қалады.
Айталық, сөз тасымалдау ойыны ... ... ғой. ... ... ... көп адам ... бір біріне жеткен сайын белгілі ... ... ... ... ... ... ... кетіп жатады. Сол
секілді жоғарыдағы бес, он ... ... ... оқиға
ортасындағы адам сол мезетте тікелей репортаж арқылы жеткізгенде ғана қол
жеткізуге болады. Олай ... ... ... ... ... қазіргі заманның өзі талап етіп отыр.
Алайда, әр журналист бағдарламасын өзі жүргізген жағдайда бәрі ... ... ... екен десек, қателескен болар едік. Нашар
жазылған мәтін жүргізушінің шеберлігінің арқасында жанданып ... ... Сол ... жақсы жазылған мәтінді автор өзім жүргіземін деп
бүлдірмесіне де кепілдік жоқ. Әр журналист ... ... ... бола
алмаса да оларға кәсіби талап қоя алатын, жүргізушілік шеберліктің негізін
білетін мол мағлұматы болғаны абзал.
Тәуелсіздік ... ... мен ... ұжымдары сан жағынан да,
сапасы тұрғысынан да ұлғайды. Қазірдің ... ... ... ... ... телеарналар саны оннан асты. Жекеменшік және
коммерциялық телекомпанияларды ... ... ... ... ... күні ... ... «Білім» (келесі жылы жұмысын
бастайды) телеарналарының құрылып ... ... ... ... ... ... ... өлкелерде де ашылып жатқан түрлі телеарналар ... ... ... ... де ... ... игерген
мәдениетті де білікті жүргізушілер керек.
Жүргізушілер таңдауда теле, радио ұжымдары ... ... ... гөрі ... ... ден ... эфир ... жауапкершілік босаңсып кеткен. Соның салдарынан бағдарламалардың
тартымдылығы төмендеп ... ... ... ... ғана ... ... беделі мен жүргізушілік өнердің құны түседі. Оларда эфир
мәдениетінің ең қарапайым талаптарының өзі ... ... ... тоны ... ... ... тілі ... әрі быдық, сөзі өшкін,
«ң» мен «і»-нің өзін дұрыс дыбыстай алмайтын, ернін сылпылдатып, екі қолын
жөнді-жөнсіз ... ... ... шыға келетін тележүргізушілер
мен репортерлер көбейді. Микрофон, камера ... ... ... ... ... білмейтіндіктері, сөйлеу қабілеттіктері тым ... ... ... өзі ... ... ... айғақтап тұрады.
Замана талабы мен сұранысқа сай алдағы уақытта маман даярлайтын ЖОО-
дағы ... ... ... ... ... арнайы
оқытып, мамандандырып шығаратын жүйеге көшіргендері дұрыс. Қазіргі ... ... ... ... өзі ... ... ... деп
тыртық етті» демекші, бірде әлдебір шетел арналарына еліктеп айғайға басса,
енді біреулері ... ... ... деп одан ары ... ... ... жүр. Апталық шолуларды жүргізетін кейбір әріптестеріміз өзін
тым асқақ ұстаймын деп тіпті ... түсе ... шала ... ... езуге күлкі үйіріледі. Өз табиғатында жоқ болмысты қолдан жасаймын
деп әурелену ешқашан көрермен көңіліне қонбайтындығын әр ... ... ... ... ... искусство) яғни, телевизияда, сахнада тыңдау
өнері (аудивизуальное искусство) және ... ... ... ана тілінің
төл табиғатын жетік білетін, тіл байлығының бай қорын тиімді пайдалана
білетін, ... ... мен оның ... жылдамдығы үйлесім тапқан, құлаққа
жағымды, түр келбеті де ... ... ... түсі игі, ... ... ... ... жасай білетін тележүргізушілерді білікті етіп
даярлап шығару бүгінгі таңда аса өзекті.
Елімізде радио пайда болғанына бір ... ... ... ... ... ... астам уақыт өтсе де әлі күнге дейін Радио,
телевизия институты ... жеке ... те жоқ. Оны ... ... ... ... ... қайта даярлау семинар-тренингтердің
өзі жүйелі түрде жүргізіліп жатқан жоқ. Тәуелсіздіктен бұрынғы мамандардың
дені ... ... алып ... Әлі сол ... ... ... «диктор» атты күрделі кәсібіи мамандарды отандық төл білім
ордасында ... ісі ... ... саясатымыздағы елеулі қадамымыз болуға
тиіс[14.2].
Тақырыпта қарастырылып отырған диктор, жүргізушілік жайындағы мәселе
радио, телевизия, сахналық ... ... ... тобының сыртында
қоғамдық қатынастағы басты тұлға болып табылатын өзге ... да ... ... бір ... ... ... ... аталмыш өнердің
ерекшелігін айшықтайды.
Жүргізушілік өнер жайында. Жүргізу өнерінің теориялық және тәжірибелік
зерттеулерін ... ... ... ... ... ... ғана емес,
әрбір ұйым, мекеменің мәдени менеджменті, ... ... ... ... ... көп ... коммуникациялармен тығыз сабақтастыруға болады.
Айталық, бизнес саласына ... ... ... ... ... түрлерін қаншалықты тиімді насихаттаса, соншалықты мол табыс
таппақ. Жалпы белгілі бір топты, тұтынушы қауымды нақты ... ... ... ... өзі ... ... ... болмақ.
Кейбір ұйым, мекемелер мерейтойларын немесе маңызды мәдени іс шараларын
басқаруға танымал тележүргізушілерді арнайы шақыратыны бар. Бұл ... ... ... Негізі шешендік өнерге жуық, ұжымын бес ... ... ... өз ... ... тиімді. Сондай «ұжымдық
жүргізушілердің» өзінде жүргізушілік өнердің алғашқы ... бар, ... ... ... ... ... ... топтың назарын аударып,
мәдени шараны басқару оңай іс болмағанымен оған ... ... ... ... ... мәдени іс шаралар жүргізу,
шешендік өнер жайында білім беруге ... ... ... БАҚ қана
емес өзге ұйымдар да өткізуге ... ... ... Себебі, осының өзі
мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейтуге, оның бай ... ... ... ... ... үлес ... еді.
Өнер - шынайы өмірдің әдебиет, театр, музыка, кино, сурет арқылы
айқындалған бейнесі. Өнер ... ... ... ... ... жаңаша
жаңғыртқан нысан - радио, телевизия өнері болып отыр. Телевизия, радио -
халықтың санасына ықпал етіп, ... ... ... ... ... тәлім-тәрбие беретін БАҚ қана емес, сонымен қатар ол көруге,
тыңдауға арналған ... ... Біз ... ... және ... ... ... Олай болса, олардың нақты айқындамасы болып табылатын
бағдарлама жүргізуді де өнер ретінде тануға тиіспіз.
Өнерге сезім арқылы бойлағанда ғана біз оны ... және ... да, ... ... табиғи түйсіктің, дарын қабілеттің болғаны
абзал. «Бір пайыздық дарын мен 99 пайыздық еңбектің ... ... ... ... ... жүргізушілік өнерге де қатысы бар[14.4].
Атақты шешен, саясаткер Роберт Пеел ерекше дарын иесі болмаған. Соған
қарамастан бала ... ... ... ... арқасында биік
атақ абыройға жеткен көрінеді. Бала ... ... оны ... ... ... ... сөйлетеді екен. Пеел өзі де діни уағызды қайталап
оқып, жаттауға тырысты. Алғашқы кезде соншалықты ... бола ... ... ... ... ... ... зейін қою қабілеті арта
берген. Осылайша, ... бір сөз, бір әріп ... ... ... ... ... ол ... шешендігімен саяси бәсекелестерін шаң
қаптыратын қабілетті ... Оның ... ... жадында айна қатесіз
сақтау қабілеті бала кезінде әкесінен үйренген жаттығудың арқасы ... ... ... үшін өте ... Бір ... есінде
сақтай алатын алғырлық жүргізушіге қажет ең ... ... ... ... ... ... ғажайып ретінде мойындалып, таңдай қақтырған
талай дикторлер, жүргізушілер туып ... ... ... ... ... әрі ашық жарқын қатынасы, ресейлік диктор Г.С. Шумаковтың қарапайым
әңгіменің табиғатына ... ... ... ... радиосының аты аңызға
айналған «үні» Әнуар Байжанбаевтың құлаққа жағымды қоңыр даусы ... ... ... ... ... ... мен ... да халықтың ықыласына бөленген ... көп ... ... ... ... елеулі оқиғаларына арқау болғандары
да баршылық. Мысалы, Доминикан республикасының «Соль» ... ... ... ... ... бойы ... тікелей эфирде хабар ... ... ... ... ... Ол ... жұма күні ... дүйсенбіде түстен кейін аяқтаған. Сексен сағат бойы үзіліссіз жұмыс
істегенде оған 12 адам ... ... ... ... ... ... ... 52 минут бойы үзіліссіз сөйлеу және арасында 15
минут қана тынығуға тиіс ... Ол ... 45 ... тыңдаушылар
сұрақтарына жауап берген. Оның басты мақсаты елінің атын ... ... ... ... түрлі іс қызметтерін ұйымдастыруда
автордың идеясын өз іскерлігімен ... ... ... ... ... міндетті атқаратын, туындыны аудиторияға жеткізетін
ақырғы ... ... ... ... ... ... келгенде дикторлар
мен хабар жүргізушілері. Олардың жұмыс көрсеткіштері арқылы тек ... ғана ... ... елдің телеөнерінің даму ... ... ... ... мен қабілет-қарымы
бағдарлама мен оқиғаның барысын анықтаумен ... ... ... ... ететіндігімен ерекшеленеді. Себебі, тыңдаушы, көрермен
қауым жүргізушінің сөйлеу мәнеріне, тіл ... ... ... ... ... мәдениетін игереді. Сондықтан, жүргізушілік өнерге
оның этикасы, мәдениеті, шеберлігі және ... ... ... ... ... да ... ... дейін елімізде дикторлер мен жүргізушілердің ... ... ... мен ертеңін зерттеген ғылыми еңбек атаулы
жоқтың қасы. Оқулық жайын тіпті ауызға алудың өзі ... ... ... ... ... ... ... алғашқы мағлұматтарды алуға,
жалпы ұғымдарды түсінуге болады. Алайда, микрофонмен, камерамен ... ... ... ... ... ... ... келетін оқулық бүгінде ауадай қажет болып отыр. Қорыта келе ... ... жөн ... ... ... мен ... ... кәсіби диктор, жүргізуші,
шешен лекторлердің аясымен шектелмейді, әлем журналистикасының ... ... алға ... ... ... ... лайықты
бағалап отыр. Әр журналистің жүргізуші болуы міндетті болмаса ... ... мол ... мен ... ... ... ... Радио, телевизия бағдарламаларын халыққа таратып жеткізушісі ... ал, ... ... ... жетелеушісі - жүргізуші деп
түсінуге болады. ... ... ... мен ... ... аражігін
айырып, бағыт-бағдарын айқындайды. Дегенмен, ... ... ... ... ... Елде ... телевизия арналарының көбеюі жүргізушілерге деген
сұранысты ... ... ... болу үшін түрі ... ... ... ... деген теріс ұғым қалыптасты да оны оңай санап, ... сол ... ... ... ойлайтын қате түсінік пайда болды;
- Журналист-жүргізуші ... ... жеке оқу ... ... арнайы мамандандыру курс те, жекелеген пәндер мен ... да ЖОО ... ... жоқтығы кадр дайындау
саясатының осалдығын көрсетеді;             
- Алдағы уақытта дикторлік, ... ... ... ... ... ... ... ұстаздардың қатысуымен білім
жетілдіру семинар-тренингтерін жетекші телеарналардың жанында тұрақты
ұйымдастыруды жолға қою ... ... ЭФИР – ... ПЕН ... МЕКТЕБІ
2.1. Н. Иманғалиұлы – қазақтың шоқтығы биік шоумені
«Шоу» - сөзі ағылшын тілінен ... ... ... ... ... шоу ... көңіл көтеру, ортак мәселені ортаға
салып, пікір ... ... ... ... ... өзіне
қызықтырып, таң қалдыру мақсатында ... ... ... бұл
үрдіс соңғы 10 жылдың ішінде қалыптасты ... ... Шоу ... ... ... ... сөздігі-тележурналист анықтамалығы» оқу
құралында «шоу без перерыва»- үзіліссіз думан; ... ... ... ... ... ... кез ... уақытта залға кіруге және шығуға
болады. Ал шоумен-көпшілік көрерменге арналған дайын хабарды ... иесі деп ... ... ... ... жаңа ... басында жеткен шоу бағдарламалар бұл
анықтаманың жүгін көтере алған жоқ. Себебі, біздегі шоу – ... ... ... ... деп ... ... қалыптасу мен
даму үдерісін басынан кешіп жатқан қазақша шоулар ұлттық ... ... ... ... ... ... ... түсірген, құнын
жоғалтқан әншілер болды. Тіптен, қазақша ... ... ... ... ... ... бар. ... сауатсыз, шеберлік
мектебі жоқ азаматтарға қазақ журналистикасының белгілі бір даму кезеңінің,
яғни, шоудың көш тізгіні ұстату ұят ... ... шоуы – ... биік,
кемеліне келген журналистің еншісінде екеніде ғылыми тұрғыдан дәленденбеді.
Біз осы бітіру жұмысымызды пайдалана ... Н. ... ... ... ... ... телеарналарда тікелей эфирде өтетін ток-шоулардың саны жетерлік.
Оларды талдамас бұрын ток-шоудың ... ... ... ... ... деп ... ... шақырылған қонақпен
белгілі мәселеге байланысты әңгімелесу деген мағынаны ... ... ... ... сөз, ... ... ... анықтама берді[16.1]. Сондай-ақ, ток-шоуда студияға келген
қонақтарға ортақ сұрақ қойылып, сол мәселе ... ... ... ең ... ... Фил Донахью 1967жылы ашқан. ... «Фил ... ... деп ... ... бағдарламасының ток-
шоуға аяқ басқанын былай түсіндіруге ... ... ... санын
жүргізіп отырғанда Филдің қонаққа қоятын сұрағы бітіп қалып, көрермендерге
сұрақ ... ... ... ... ... ... көп
болып, қызық пікірталас өтеді. Бағдарламаның келесі ... ... ... ... ... халықтың қызығушылығын тудырады.
Осылай Американың ... ... ... штатында алғашқы ток-шоу
жанрындағы алғашқы бағдарлама жарық көрді. 70- ... ... ... ... құрамында 13 техникалық және шығармашылық қызметкерлері
Чикаго қаласына қоныс аударып, 80- жылдары Нью-Йорк қаласына көшіп ... ... жаңа жанр ... ... ... ... жетістіктерге
жетеді.
АҚШ-тағы ток-шоу жүргізушілері – әйгілі әрі беделді журналистердің
қатарына жатады. Ал, ... ... ... кім ... ... есімі
аталады. Бұл осы тақырыптың ғылыми тұрғыдан зерттелмегендігіннен болары.
Әлемге танымал 4 ток-шоу жүргізушілерін ... ... ... яғни, «GODS», шоумендер есімдерінің бірінші әріптерінен құралған
Олар: Геральдо Ривера, Опра ... ... Фил, ... ... ... ... дүние таниды. Шоудың негізгі ережесі мен анықтамасында
«GODS» шығармашылығы арқылы таразылау ... Бұл ... ... ... ... ... орынсыз. Өйткені, нағыз шоуды журналистиканың ... ... адам ғана ... ... Жасай алады да. Ол ... – Н. ... Біз ... кім ... ... ... шоу жайлы анықтаманы тереңдей айтып өткеніміз жөн болар.
Шоу бағдарламалардың келесі бір түрі- реалити-шоу. Ең ... ... 1948 жылы ... көгілдір экрандарында көрсетілген. Ол ... ... Яғни ... ... деп ... болатын. Мұнда
адамдардың күнделікті тыныс- тіршілігі боямасыз көрсетіліп отырады. ... шоу ... ... ... қалаған бірден- бір бағдарлама
болып есептелінеді.
Реалити түріндегі келесі деректі фильм " Seven Up !" болды. Ол ... ... ... ... Бұл фильмде 14 адамның өмір сүру ... ... ... әр жеті жыл ... өмірлерінде болып
отырған өзгерістермен көрермендер етене танысып отырды. Осы ... ... "49 Up " ... шоуы 2005- жылы ... ... шықты .
1973- жылы PBS арнасы " Америкалық жанұя "( «An American ... ... ... ... ... ... отбасы еді. Көрермендер жеті ай бойы осы отбасының ... ... Бір айта ... ... барысында көрермендерге
қажетсіз жағдайлар да көрсетіліп отырды.
90 - жылдары реалити- шоудың аясы кеңейген кезде ... ... ... ... (« Real World» ) бағдарламасы эфирге шықты. Бұл
бағдарламада бір ... жету үшін ... сала ... яғни , биші ... , ... , ... және екі әнші ... бір мерзім ішінде пәтерде
бірге тұрады. Оны айна сыртындағы адамдар бақылап ... ... ... жақсы қарым- қатынас орната білген кейіпкерлерге арнайы бағалы
сыйлықтар берді. Бағдарламаның мақсаты— көрермендерге ... ... ... ... асыл ... насихаттау болған.
Бірақ хабарға қатысқан кейіпкерлердің ішінде болмашы жайт үшін ... ... ... ... қызу ... да ... Осы арқылы
теледидарға телмірген көрермен өзіне қажетті ой түйіп, кейіпкерлердің іс-
әрекетін, олардың жақсы-жаман мінез-құлықтарын таразыға салып ... озық ... ... ... бірі ... 1997- жылы ... Ол " Тірі қалған "( «Survivor» ) деп аталды. Оның сюжеті "Дарвинше
өмір сүру " ... ... еді. ... ... ... ... ... да заттармен қамтамасыз етілген бір топ адамды айдаладағы аралға
апарып тастап, олардың сол жақтағы тіршілік ету ... ... ... ... екі ... ... олардың өмірде кездесетін қиындықтарға,
ауыртпалықтарға ... ... ... ... өте ... ... ғана жеңімпаз атанды. Сонымен қатар кейіпкерлерге көптеген
риторикалық сұрақтар қойылып, бағдарламаның мазмұны ... ... ... ... телеарнасында «Үлкен аға» ( «Big Brother»
) раелити- шоуы көгілдір экраннан көрінді . Бұл бағдарлама Д. ... ... ... ... ... ... ... өмір
сүріп жатқан достарының тыныс-тіршілігін қадағалап, оларды басқарушы үлкен
адам туралы жазылған[19].
Осы көріністерді бейнесюжетке айналдырған шығармашылық топтың ... аса ... үш ... ай ... ... ... ... «Үлкен аға» реалити- шоуындағы әзіл- қалжыңға құрылған
сюжеттер де көрермендердің көңілінен шыға білді.
Ал, ... ... ... ... ... ... ... яғни «Шынының ар жағында» бағдарламасы болды. Бұл бағдарлама
Нидерландтық «Үлкен аға» бағдарламасының ... ... еді. ... ... үш ... пен үш ... бір ... айтқанда «тәжірибедегі алты
үй қоянының» жеке өмірлері көрермендер бақылауында болды. Жүлдеге ... ... ... көптеген әдепсіз қылықтардан да тартынбай
кейбір ... ... ... сезімдерін де тудырды.
Қазір телеарналарда тікелей эфирде өтетін ток-шоулар көп.  «Шоумен»
деген ұғым да ... ... ... еніп ... ... әртістер тартылуда. Бір жағынан ол да ... ... ... ... емес. Ток-шоуды жақсы жүргізіп шығу ғана емес, онда
көтерілген басты ... аша білу ... ... ... шығармашылық». Оның үстіне тікелей аудармасы – «әңгіме-думан».
Әңгіме ... ... Ал ... тек ... ... бар ... өз ... жүргізе алады. Сұхбат сәтті шығу үшін журналистке
қойылар талап та ... Ол ... ... ... ... ... ... есте сақтау қабілеті жоғары, психологиялық тұрақты
болу ... Ал ... тек ... ... ғана оқып шықпай ма? Сондықтан
ток-шоулардың көбінің жасанды шығып жататыны сол. ... ғана ... ... сенеді. Солардың ішінде
Қазақстан халқына жақсы таныс ресейлік Леонид Якубович ... ... ... ... ... Николай Поречников (Запретная зона). Якубовичтің
шектен тыс қуақы қылықтары мен ... ... ... ... жарасымды сияқты, бірақ көрермендер оны жай ... ... ... ... бізде де бар. 2ОО1 жылы НТК арнасында
тікелей ... «Саз ... атты ... ойын-сауық бағдарламасы
жүрді. Эфир билігін қолына ұстаған Нұрлан Албан сөзінің мағынасыздығымен
және ойының шұбалаңқылығымен ... ығыр ... 2ОО3 жылы ... ... ... «Таңсәрі» бағдарламасына да жүргізуші болып
Нұрлан Албан шықты. Әртіс, әнші ... ... ... ... ... эфир ... ретінде еш қырын көрсете алмады.  Әрине, актерлік
шеберлік журналистің бәріне бітпейді. Бірақ оған үйренуге, үйретуге болады.
Тіпті ... ... ... Ресейдің тіршілігіне көз салсақ жетіп жатыр.
Оларда тіпті репортерларға дейін ... ... ... ... ... тележүргізушілерді дайындайтын институт бар. Онда әртістік
және журналистік шеберлік деген пән оқытылады. «Әдемі қозғалыс» деген ... ... ... ... ... ... ... бір
шеберлік мектебін бізде де ұйымдастыруға болады[20].
Шоумен – журналистке керек басты ... ... тіл ... ... ... өзі көп ... ... Жақсы тіл-дұрыс, қарапайым,
мәнерлі болу керек. Тіл ... де ... ... Жоғарыда айтылған
тележүргізушілердің институтына жетекшілік ететін белгілі тіл ... ... ... ... ... ... ... мен
депутаттарға дейін келеді екен. Ол ... ... ... ... ... деген сабақтар жүргізіледі.   
Теледидардың басқа өнер түрлерінен негізгі артықшылығы миллиондаған
адамның назарын өзіне ... ... Осы ... ... ... оны ... өнер ... бөле-жара ерекшелендіріп тұрады.
Ақпарат арнасының кез келген бөгеуді жарып өтер ең ... ... ... мен интернет салаларының ана тілімізде сауатты түрде
игерілуі ең маңызды мәселе. ... күні ... ... ... ... «түзеліп» қалды. Бірақ әлі де ... кей ... ... ... төмендігі көзге түседі.  Оларды мынандай басты екі ... ... «тіл ... тіл ... ... сауатсыздығы
және сөйлеу техникасының негізгі заңдылықтарын білмеуден, әрі туа ... ... ... анық айтылмауы. Олар сөздің әуелі орысша баламасын
тауып, қазақшаға аударады. Осыдан ... ... алып ... ... ... жоғалтып алды-потерял рабочее место», ағымдағы жылы-в ... ... «өз ... ... свою ... ... свою ... «белгілі болғандай- как стало ... ... ... ... ... ... ... кете береді. Сөздің мағынасына қарамай, кез келген
жерге қыстырып жіберетініміз тағы бар. Тағы бір ... ... ... қуып ... ... Тіл ... ... журанлист
Ғалым Боқаш мынандай тамаша пікір айтады. «Осы «болып табылады» ... ... ... бірте-бірте  қазақ тілінде есім сөзден ... ... ... to be ... баламасына айналып кететін
тәрізді. Келесі ... ... ... анау-дала» деген сияқты
тіркестер «мынау бала болып табылады, анау дала болып табылады» немесе «сіз
мұғалім болып табыласыз» деп ... ... кім ... ... ... я тележурналистің кемшілігі лексико-синтаксистік
ауытқуларда ғана ... ... ... ... қала ... өзіміздегі орыс
тілді салмақты ақпарат құралдарынан байқағаным, әр ... ... ... ... ... ... ... қазақ
тіліндегі телехабарларда үндестік заңының бар екені ... ... ... ... мен ... ... ... әртістігі мен қимыл-
ишара өнерін жетік ... ... ... ... ... ... аздығы жоғары оқу ... тіл ... ... ... ... ... баратындар дұрыс сөйлеудің қыр-
сырын үйрететін, қарапайым ... ... ... ... ... ... ... мамандардан дәріс алуы керек. Ал ондай ... ... бір ... ... Сол сияқты тележүргізуші-
лердің арасында еліктеу де ... НТВ, ОРТ- ның ... ... ... ... ... ... тележурналистерімізден көрініп
тұрады. Тілдің бұзылуына тосқауыл қоюдың бір жолы-журналистерді жыл ... ... ... ұмтыламын деген адамға бір жыл ... ... ... ... ... ... ... өтуі тиіс. Халық алдына
шығар ұл-қыздар тіл тазалығымен бірге «бұдырайған екі шекелі, ... ... ... ... ... биігінің белгісіндей кескін-
келбеті келіскен, бүгінгі күн адамы да ... ... Лос- ... мен Кино өнері ададемиясы бар[20.1]. Сол сияқты алдыңғы қатарлы
елдердің көпшілігінде ... өнер ... ... ... ... мен ... ... Қазақстандық теледидарды өнер
ортасына айналдыру үшін әлі де жетпей жатқан тұстары көп. ... ... ... ... ... түсіндіреді: «Өнер шабыттан туады.
Журналистер де осы шабыттану құпиясына ... ... ... бірі
ала, бірі құла болып келеді. Мәтіндерді «қара жаяу» оқып ... ... ... ... сәт ... өзгеріп отыратын әр қилы ақпараттардың ішіне
кіріп, әр оқиғаны көз алдынан өткізіп, өзі көре отырып, ой елегінен екшеп,
«пісіріп» бере ... ... де бар. ... ... ... өнерге айналады деп айта ... ... ... ... ... босай салса психо-физикалық жаттығуларға кіріседі.
Сондықтан да олар ... ... ... ... сусытуға үйреткен.
Бұл тікелей эфирде жұмыс істейтін тележүргізушілер үшін таптырмайтын құрал.
Тележүргізушінің де күн сайын кәсіби ... ... ... ... ... ... кешегісін бүгін қайталау, бір ізді шиырлай ... ... ... ... ... кино мен театр
әртіске қарап тағы бағалауға болмайды. Әртістер белгілі бір ... ... ... ... бар адамдар. Тележүргізушілер де өзінше
образ жасайды. Әртіс қаншама кейіпкер бейнесіне кіргенімен, актер мен образ
ешқашан ... ... ... ... ... Кәсіби тележүргізуші де
экраннан көрінер бейнесін ... ... ... ... ... ... ... отырады. Тележүргізушілер әртістердей емін-еркін
қимыл-әрекет жасай алмайды, экранға «байлаулы». Бұл ішкі ... ... ... ... игеруде үлкен шеберлікті ... ... бір ... ... ... ... ... итеретін олқылықтардың бірі-журналистің қимыл-ишарасының тақырып
желісінен бөлек «сөйлеуінде». Бізде көбінесе бар салмақты сөзге салып, ... ... ойды ... ... ... ... 60
пайызы қол, көз, бет-жүз, дене қимыл ишаралары арқылы ... ... ... осы ... сырын кәсіби тұрғыда ұғындыра алатын
мамандар ауадай ... ... ... ... ... ... ... еліктесе, өз мінез-құлқынан тумаған соң ол Марк
Твен айтпақшы, «сарафан киген түйенің тайраңдағанындай» әсер қалдырады. ... мен ... ... ... ... адамды шын «жұлдыз» деп
мойындауға болады». Біз озық технология дәуірінің тамаша ... ... ... бар асыл ... ұлттық болмысымызды жаңа
жүйемен қабыстыра алмай жатқан сияқтымыз. Сондықтан да кез келген ... ... ... ... үздіксіз іздеп, жоқтап, тауып отыру
бұлжымас парызымыз. Үн- көңілдің айнасы. Үннің ... ішкі жан ... ... ... ... кім ... үніңіз айтып тұрады.
Жер бетінде қанша адам ... ... үн бар. ... ... жүрегіңізде не жатқанын үніңізден білуге болады, ... ... ... ... ... ... ... төкпе күй мен күңіренген қобыз дауысында жатыр. Қазақ тілінің
құдіреті осында. Теледидардағы ... екі ... да ... шығып жатқанын ести білетін, ескере білетін журналистердің
көбеюуі ертеңгі ... ... ... ... алар ... көп. ... ... оларды
қайталау қазақ менталитетіне келмейді. Қазақстанда В. ... ... бар ма, ... ма? Заңды, әрі орынды сұрақ. Тарихқа тереңдеп
енбей, бертінгіге көз салсақ... Бар. ... ... ... ... ... ұлт ... тиетін көріністерді пайдаланудан аулақ болған жөн шығар.
Ток- шоудың кей сандарындағы сыпыра сынаушылық, «осы ... ... ... қаралаушылық – дәл осы бейнеден, дәл осы көріністен айқын байқалады.
Леонид Ярмольниктің «Золотая лихорадка» шоуында да ергежейлілер бар. ... ... ... ертіп келіп, шығарып салып жүрген олар – ... ... ... элементтер. Сол көрініс әлдеқайда бейкүнәлау
көрініс еді. Ұлтқа ... тіл, діл, дін ... ... зор ... ... бір ... қазақты қапқа орап, қап арқалатып қою
қаншалықты қисынды? Ток- ... әр саны ... ... өз ... ... ... ойға ... көрермен ретіндегі көңіліміздегі қамықтырған
жайлар осы» - деп пікірін білдірген еді.
Еліміздегі отандық телеарналардың ... ... ... шоқтығын биік
өреге көтерген, телеарна - «хабар» ... ... ... ... ... ... ... мамандары бір тоғысқан жерде, әрине,
нағыз кәсіби телеарна ... ... ... ... ... талмай іздене беруі күнделікті істердің заңды бөлшегіне ... ... ... ... ... ... ... болуы керек? Қоғамдық-саяси тақырыптағы бағдарламалардың
ұлттық табиғатын қайтсек табамыз? ... ... ... ... ... де, ... етуге болады? Оның жауабы - ... ... ... ... ... бағдарламасы. Аталған телематериал
көпшіліктің ақылшысына, жасампаз көрерменнің жаршысына айналған бағдарлама
болғаны анық. Бұл ... ... ... тікелей байланысты.
Бағдарламаның бағын ашатында, сорын қайнататын да ... ... ... мен еңбек жолы өте үлкен азамат. Бағадарламада
жүргізушінің сөз ... ... ... ... жанына жақын етіп
ұйымдастыра білуі эфирге халықтың дәстүр сабақтастығын көрсетеді. ... үшін ... ... ... ... да қағынан жеріген, ана ... ... ... ... жас ... ... ... сана-
түсініктерді қалыптастыруымыз екіталай. Н.Иманғалиұлы ана тіліміздің
мөлдіріне ... ... тіл ... мен ... нақышына ерекше мән
берді[21]. Оған өзі ... ... сөз ... мен ой ... ... ... ... ел көкейіндегі өзекті мәселе көтеріліп,
ол әңгіме арқауына өзек ... ... ... ... етіп ... жауап іздеп жатты. Бірде, ... ел ... ... ... ... ... ... болған күнінің кешінде
Н.Иманғалиұлы ол кісінің үзеңгілес жолдастары әрі ... ... ... ... өткізді. Әңгіме кезінде ел басқарған тұлғаның көзі тірі
кезіндегі аңызға ... ... ... ... Хабар қонақтарының бірі
А. Батталханов ақсақал нақақтан жабылған жаладан түрмеге түскен ... ... мен ... ... тұрған ерлігін айтып берді. Ал
әңгіменің осылай өрбуіне де ... ... әрі ... ... Өзі де ... қонақтарының көлеңкесінде қалмай, төрде өзі
отырып, ... иесі ... ... ... ... ... ... ел
ағаларының кейде бас бермей бұра тартқан шақтарында ол ... тез ... ... ... ... Ең ... ой жинақы, сұрақ нақтылы,
жауап ықшам. Жинақылық-нақтылық-ықшамдылық. ... ... ... ... ... алмай келе жатқан биіктері. Кез келгеннің уысына
түсіп, қиялына қонақтай бермейтін сәттілік. Оған ... ... ойда ... ... ... логикада тереңдік керек. Ізденіс,
пікірталас, зерттеу және ... ... бәрі де ... ... ала ... ... өзекке көпшілікті жеңіл алып шығу.
Сонда ғана ... ... ... ... ... ... ... шеберлігі кемелденген Нұртілеу Иманғалиұлы
өзінің бай тәжірибесін өскелең ұрпаққа үлгі етіп келеді.
Жалпы, шоудың шығу ... ... ... алғанымен, қазақы мінез-
құлқымызға, болмыс-бітімізге сай келетін тұстары да барын ... ...... ... ... ... деп ... оған тіл
байлығы, шеберлік, шешендік қасиеттер қажет . Біздің болмысымызға ... жері бар деп ... кең ... ... ... көшпенді ата-
бабаларымыздың біздерге мұраға қалдырған, әншілік, серілік, той бастау,
басқару, ... ... ... ... ... ... ... қажет
дүние болып отыр. Қазақтың ұлттық ... ... ... ... атау ... айтыскерлік өнеріміз, асабалық шеберлік, серлік
пен шешендік өнеріміздің - шетелдік баламасы ... ... ... адамға тапқырлық, ұтқырлық, шешендік, ұйымдастырушылық қабілеттердің
бәрі де ... Осы ... ... ... ... да бар
болған. Түрлі жиын-той, ас берген, аса көп адам ... ... ... жеке ... ... таланты әдеби еңбектерімен,
жазба деректермен біздерге жетіп жатыр. Сол ... ... ... шоу ... ... қала ... ... шақырып
отандық арналардан сайратуы негізсіз деп білеміз. Қазақтың бойында, қанында
бар (шетелдік ... ... ... ... ... ... отырмыз. Біз жоғарыда тоқталып өткен тележурналист Н.Иманғалиұлының
бойындағы дарын, қабілет, шеберлі һәм шешендік, ... да ... ... ... Шоумен болу үшін, жарты әлемге танымал болудың,
шетелдік тележурналистерді теңдес немесе ... ... еш ... ... ... заманауи технологиямен ұштастыра отырып, ... ... шоу ... неге ... Шоу хабар жасау үшін, қазақы
болмыспен ойлаудың маңыздылығын ... орыс ... ... ... ... деп ойлаймыз. Қазақтың, алтыбақан, ақсүйек
ойындары жақсы ... ... ... ... ... ... ... шетелдік жобалардың бәрін басып озар еді. Гәп, қазақша ойлау
мен қазақы қасиетімізді ашып көрсете алмауымызда. ... ... ... ... тән ... ерекше қасиеттерді бойына жинаған – шоу
бағдарлама жасауға ... ... ... ... бәрін де
жоғарыда айттық. Ол тек, техникалық құралдарды игеру үшін, заман ағымындағы
жаңа ... білу үшін ... ... Ал, ... ... ... ... аламыз деген қазақ тележургізушілері өз қасиетін
өзі ... ... ... «Көршілер» дәлізі – сауатты сұхбат пен ... ... ... ... ... өркениеттің көшінен қалмай дағдылы даму
бағытында келе ... ... ... пен ... ... ... өз ... жетіп отырды. Мәселен, батыстық шоу – ... ... ... ... ... ... ... жанрды экранға
еркін алып келді. Көрермен ойын ашық айталатын, аудиториямен ... ... ... ... ... ... ... бірі – Нұртілеу Иманғалиұлы болды. Оның жүргізген
«Көршілер» бағдарламасы жаңашылдықты дәстүрлі сарындағы, ұлттық ... ... ... ... ... ... пен шапшаң ойды қажет ететін шоу бағдарлама – ... тағы бір ... ... ... Олай ... ... «шу шығару» мен «арзан күлкі» деп түсінген көпшіліктің таным түйсігі,
«Көршілердің» ... ... ... ... бастады. Қазақ теле
кеңістігінде бәске мен бәсіре – әрбір арананың басты ұстанымы ... ... ... ... емес. Өсудің, өрлеудің жолы еді. Елімізге атанымал
жетекші арна «Қазақстан» ұлттық телеарнасының эфиріндегі «Көршілер» (Жанры:
ток-шоу) бағдарламасы мен ... ... ... ... ... ... бір болғанымен ... ... ... ... ... ... Сондықтан, біз бітіру
жұмысымыздың осы бөлімінде шоу бағдарламаларды ... ... ... ... ... ... ... салмақпыз.
«Көршілер» бағдарламасы - іргемізде тұрып жатқан көршілер арасындағы
тың қарым- қатынастардың бет ... ... оны ... ... Олар ... ... ... өзге елден немесе өзге ұлт пен дін ... ... ... ... ... ... ... дауды шешуге түрткі болады. Дау-дамайлардың басын ашып,
себептерін анықтап және оны шешу ... ... ... ... ... мақсаты: қоғамдағы көршілік қарым-қатынастарды толерантты негізде
құру және оны насихаттау. Бағдарлама аптасына екі рет, ... және ... ... өзекті мәселелерін талқыға ... ... ... ... -режиссері: Игорь Пискунов
Шеф - редакторы: Виктор Климов
Жүргізушісі: Нұртілеу Иманғалиұлы
Режиссерлері: ... ... ... ... ... Гүл, ... ... Ниязбекова Шынар,
Сұлтанғазина Қарлығаш.
Эфир уақыты: 22:10
Ұзақтығы: 40 мин
Түпнұсқаның шығатын күні: дүйсенбі, 22:10
Жиілігі: аптасына 1 рет
Жанры: ток-шоу
Ал, «Мәссаған» - әзіл-сықақ жобасы ... ... ... теленұсқасы алғашында жоғары ... ие ... ... «Көктебе - 2009» атты жаңа фестиваль да халық көңiлiнен
шығып, ... ... ... Неге ... бұл ... ... мен КВН ... сондай-ақ, эстрада әншiлерi мен әртүрлi би
үйірмелері студияда ... ... ... жас ... ... ... бет бұруына септiгiн тигiзді деуге болдаы. Алайда, ... ... ... ... ... бағдарламасы болып
қалды.
«Мәссаған» телешоуының мақсаты – дағдарыстан ... ... ... ...... Оралғазин, Еркебұлан
Мырзабек, Әдiлет Жұмабек кезiнде көпке ... КВН ... ... әзіл ... жұрт ... ... жылы қабылдады[22].
Бірақ, осы «Көршілер» мен «Мәссаған» тақырыптық тұрғыдан айырықша
үлкен айырмашылыққа ие болды. Екі ... да шоу ... ... ... ... ... Бірі – жалпы әлеуметті қамтыса,
екіншісі, тек өнер ... мен ... ... ... хабар
әзірлейді. Олардың шоуға тән ерекшелікпен күлдіретін аудиториясы да осылай
екі топқа бөлінеді. Әуелгі айырмашылығы – ... ... ... ... ... ... қатары жоқтың қасы. Шоу негізінен қазақ
топырағына ... ... ... ... Сонда да, тәжірибенің аздығына
қарамастан, уақыт талабымен қазақ ... ... ... алып ... ... ... ... өнімдердің баламасы, тіптен, аяна қатесіз
көшірмелерде шығып тұрды. Десе де, ұлттық бояу мен ... ... ... жол ... Бұны ... ... ... өзінде де біздің
елдегі журналистика саласының қазіргі жағдайы, ... ... ... және ... ... шектеулі
болғандығынан деп есепетейміз. (Бұл мәселені ... тыс ... бір ... ... ... шоу бағдарламаларының
сауаттылығы. Журналистика принциптеріне сай, телеарнаның басты қызметі,
аудиторияға қажетті ... ... ... ... функциясын
атқара алуында болып тұр. Осы талаптар негізінде біздегі шоудың ... мен ... ... ... негізгі мақсаты күлдіру, күлкімен
көпшілікке ... ... ... ... ... ... Қала берді, билікке, белгілі лауазым иелерін сынға алуды ... ... ... ... беделі де, бар айбыны да осыда. Ал біздегі ақпарат
кеңістігі ... ... ... ... лауазымды тұлғаны сынға алу әзірге
«әбестік» болып тұр. Сондықтан, ... ... нені ... да ... ... ... айтудағы осы соңғы мүмкіндік – шеберлікті,
білімділікті аса қажет етеді.
Қазақстандық ... шоу ... ат ... ... жүрген «Көршілер»
(«Ұлттық арна») мен «Мәссаған» ... ... ... сараптап,
жоғарыда айтқан артықшылықтар мен кемшіліктерді, айырмашылықтар мен
ұқсастықтарға ... ... пен ... тездік пен
тереңдікті, сыпайылық пен өткірлікті, әзіл мен ... ... ... ... де, шоу ... да – ... ... дүние қашанда өтімді және
тартымды болады. ... ... ... ... ... ... ... «Бүгінгі күлкі төңірегіндегі ойлар мен
көзқарастарды сараптаған бір хабар дайындап, эфирге шығарды. Ол, «КӨРШІЛЕР»
- бағдармламасының 2011 ... 28 ... ... ... ... ... ... дәлізіне жиналған жұрт, «Күлкі» жайлы яғни,
сәні кеткен сатира, ... ... ... ... ... әртістердің басын
қосып, сатира әлемін кешегі кереметі мен бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... Ащы сын мен жаңаша бағыт-бағдардың
ұсыныс-тілектердің ... ...... Темірбек Қожекеевтің:
«Сатира күштілер қаруы»... бүгінгі күлкі әзілдің шын ... ашып ... ме, жоқ па ... ... талқыға салды, талмауыр тұсын тауып сынын ... ... ... мал жимақ, күлмек, көңіл көтермек бәрінің өз
өлшеуі бар» деп, ой ... ұлы ... 4-ші қара ... ... келтірумен
бастаған жүргізуші Нұртілеу, күлкінің көлігін мінгісі келіп ... ... ... ... қарт ... ... Үмбетбай Уайдин мен
журналистика саласының теоретигі Бауыржан ... ... ... кезекті қонақтарын студияға шақырып, жайғастырды. Ұлттық арна.
«Көршілер» бағдарламасы. ( 00.02:00). 28.03.2011 ж.
Хабардың бүгінгі тақырыбы сатира ... ... ... өнімі
– күлкі жайлы сөз болды. Яғни, Сейділда Ахметтің ... ... білу ... күле білу – ... ... болу ... тең» - ... ой-тұжырымы аясында
әңгіме өрбітті. Бүгінгі күлкі жайлы не айтуға болады деген келесі сауал,
жазушы, ... ... ... бағытталды. «Күлкі қай уақытта да күлкі» деп
жауап қатқан, сатириктің сөзінен кейін, күлкіні ... ... ... ... ... ... «Мәссаған» телехабарының жүргізушісі Марат
Оралғазинды да студия төріне шақырды.
(2-сурет)
Осы араға ... шоу ... тән, ... ... көрініс тапты.
Яки, көрерменді «жаңаша күлкіге» бөлеп жүрген Маратқа жүргізуші Нұртілеу;
«Күлдіріп жүрсің бе, ... ... бе, ... ... жүрсің бе?» деген, шаншуы
мен шындығы астарасқан сұрағын қойып үлгерді. Әрине, Нұртілеу кеш ... ... ... ... ... ... ... жоқ. (00: 04:39). Ал,
студияға кірген қонақ ... ... ... ... «Көңіл көтеріп
жүрмін!» деген, мардымсыз жауап қатты. «Мәссағанның» жүргізушісі осылай
жауап ... ... ... күні не болмақ?! Осы арада ток-шоуда
– шоумен көңіл көтеру керек пе, әлде, шоудың көрермені көңілін ... ... ... ... ... ... ... негізгі тележурналистика теориясы
негізінде – өнімді өңдеп шығару шоуменге, ал, ... ... тек ... ... ... онда осы ... аз ... жасап, «Мәссағанның» бір
хабарын жіліктеп көрелік.
Бізге ... бір ... ... ... ... жоқ ... ... кіріп келе жатқан топ, мәссағанда «мәссаған
алдандым» деген бір топ жас ... ... Енді екі ... өзара
қалжыңдасып, бір-бірін қағытып қалмақ ойда ... ма? ... ... келтіріп жіберді ме, мәссағаннан алданғандар Маратты алдауға, турасын
айтқанда, есе қайтаруға ... ... ... ... ... бетте,
әлгі жас әншілер Мараттың көзін байлап, қолын артына қайыра байлап тастады.
Тіптен, бірі «Қалай ... ... ... ... ... айтып үлгерді.
(Суретін салам). Көрермен ... ... ... бұл ... ... ... кейіпкерлері мен сол бағдарлама арасындағы дауға
түсіп кеттік пе деп ... Жоқ бұл, ... ... ... ... оқиғасы екен. «Көршіге» кірген қонақтар жайғасқан соң,
телеэкраннан ... әнші ... бір ... кино түсіреміз деп айдалаға
апарып, ... ... ... ... кигізіп, басын буған үш найзаның
асытына (Қыз жібек фильміндегі Бекежан бейнесіне ұқсас) отырғызып ... ... ... ... ұрыс ... жасап, байлаудағы жігітті қараусыз
қалдырып кете барған көрініс ... Қолы ... ... ... ... ашу мен ыза, ... шарасыздықтың бейнесі қылаң
береді. Уақыт оздырмай, шынайы образдан кейін, «мәссаған алдандым» дегенді
айтқызуға микрофон ұсынумен ... ... ... ... ... Міне,
бүгінгі әзілдің, күлкінің кейпі осындай деген мағынада, студия қонақтарына
сөз ... ... ... аға, ... ... ... ... құрылып, аудиторияға өтімділігінің кеміп ... ... ... ... көбіне ұнамай қалғанын айтады. Ал, кештің тағы
бір қонағы Б. Жақып, жастардың (Мәссағандағы) көңілін қимады ма, ... ... ... бар екенін айтып сөз доғарды. Жалпы, ... ... ... ... ұстаныммен студияға келген келесі қонақ
Олжас Сыдықбектің те жауабы осы шамада, білмділік пен ... ... ... жас ... ... жасап жүрген әзілқойларда
білімділіктің жетіспейтіндігін айта кетті. Осындай пікірлердің анықтығына,
студия қонағы ... ... ... ... мына бір сауал-ақ,
«Мәссағанның» және сол хабардың айналасында жүрген ... да ... паш ... ... ... әлемінде) кімдерді білесің?» деген сұрақ
тастады. Бұл сұраққа берілген жауапта қанағаттанарлықсыз ... ... ... – шоуменнің бүгінгі күлкі жайлы зерттеп білгенін, кешегі
күннің күлкісіне де қанық ... ... Осы ... ... жүргізуші телебағдарлама басталмастан-ақ, аталған шоудың қиян
кескі пікірге, екі жақты келіспеушілікке толы ... ... ... ... сатира өнеріндегі тағы бір жанры – пародия. ... ... - ... жайлы тақырыпты талқылауға келген Олжас Сыдықбекке
сөз тиді. Оның да айтары, күлкі жайлы, күлдіреміз деп жүрген ... ... ... ... телебағдарламаға алып шығып ... ... де ... ... жетіспейді. Күлкіні, күлдіруді тек күрделі,
оқиғалармен ғана жасайды. ... ... ... ... бара бермейді
деген сыңайдағы пікірін айтады, сатирик Олжас.
«Күкіні өмірден іздейміз», «күлкі дағдарысқа қарсы» ... ... ... ... шоу бағдарламаларының түсірілу сапасына,
тақырыптық таңдамасына айтар сөз жоқ. Алайда, сатира өнеріне жеңіл ... ... (КВН) ... ізденіссіз жүруі содан. Әзірге эфирге шыққан,
бағдарламаларының негізгісі – эстарда жұлдыздарын алдап, күлкіге қалдыру.
Олардың ... ... ... ... ... қорланған бейнелерін, әнші дегенге айрықша (құрмет, әлде
таңданыспен) қарайтын көрермендерге мазақ етіп ... ... ... ... дегенді, Ү.Уайдин де сол көршінің дәлізінде отырып айтып салғанды.
Қазақы наным, түсінікпен қарайтын болсақ, ... ... ... қолдан тағдыр жасап, адамдарды үрейлендіру немесе психологиялық
күйзелісін мазақ ету ... жүр. ... ... бір ... әншісінің
машинасына бір жігіт соғылып қалады, қан-қақсап жатып алады, яғни,
жараланған, ... қолы ... ... Оны ... ... әнші қыз, ... ... көргенде, не істерін білмей әбден састы. Көрермен көзіне
оның қалыпты жағдай шығып, сондай сәтте не ... ... ... ... ... па? ... патша көңіл көрермен оны қалағанын көріп отырған жоқ.
Мәссағанның келесі алдауына түсетін, мазағына ұшырайтын ... ... екен ... ... ... ... де ... Өйткені, әншіні,
әншілік өнерді жақсы бағалайтын, біздің халқымыз – әнші ... ... ... ... ... болып отырады. Ондай жағдай, (қолдан жасалған
тағдырға) кез-келген адам ... ... ... да, ... ... ... ауытқуды байқататыны сөзсіз. Ал, мәссағандықтар болса, оны
күлкі, өнер деп бағалады. Бұл ... ... ... ... де
пайдалану бар. Себебі, қазекеңнің қанына сіңген қасиеті ... ... ... Алдауға түскен әншілер, тосыннан шыға келген
немесе жасырын аңдып тұрып түсірген камера ... ... не ... ... күлерінде, жыларында білмей дағдарып қалады. Одан
ешкімде ләзаттана алмайды, керісінше, ... ... ... ... ... ба ... алдап көрсем қайтеді деген ойға ... ... ... соны ... нені ойласаң соны істейсің» деген даналықтың
бекер ... ... Ал, ... ... ... жақсы өмірге қиындық
ойлап, күпіршілік қылуы – ата ... ... да жоқ ... Онда ... ... қатты және қатаң түрде қарсылық білдірілген.
«Көршілердің» ... ... ... ... ... ... күлдіретіндігі, олардың сахнада тұрып ... ... ... да ... ... ... ... Құдайберген
Сұлтанбаевтың көзі тірісінде сомдаған, «күлкінің ... атты , ... ... ... ... сюжетінен көріністе берді[20]. Ешкімді
де алдамай, тұзаққа түсірмей-ақ, бір ... бір ... ... халықты
қыран-топан күлдіруге болатындығының үлігісін көрсетті. Пікір таласқа толы
шоудың соңы, жас сатириктердің күлкіні қайдан, қалай ... ... ... сол ... жеңіл әзілге, қазақы күлкіге қиылыспайтын,
шетелдік сарындағы юморларды көрерменге ұсынады ... ... ... ... ... ... да, сондай келісім болатын. Яғни, шоумен
Нұртілеу таласты тақырыпты бір жағына шығара білді. ... ... ... ... ... те, ұтқырлық та, білім де, білік те осында
жатыр деп ... ... ... ... ... кесімді пікір – жас
сатириктердің көзсіз күлкісі мен мағынасыз ... ... ... ... дағдылы кеңістігінен ажырап, насихаттай алмай, жария болмай,
түрлі оқу құралдары мен БАҚ –та жария болмай ... ... анық ... пікір айтылды. Ал, мәссағандық тележүргізуші Марат өздеріндегі
кемшілікті түзету үшін, күлкіге де ... ... ... ... ... қазақстандық телеэкранда шоу деген аты бар, заты ... ... ... әлемдік деңгейге, жоғары өреге көтеріле
алмай жатуына ... ... ... ... ... мен ... үзіліп қалғандығы. Мектебі жоқ өнердің өрге ... ... Осы ... біз еліміздегі телеарналар эфирін сүзгіден өткізе
отырып, осы арада талдап отырған, ... мен ... ... ... шоу ... ... ... сай екеніне анықтама бере аламыз.
Шоудың негізігі ...... ... ... ... ... арнайы пәндік жүйе де, оқу құралы да, сабақ беретін маманда жоқ.
Сондықтан, бүгінгі ... ... ... ... ... ... де ... саламыз. Нұртілеу Иманғали ... ... оның ... шоуға енді-енді төселіп келе ... ... ... ... ... – шоу жүргізуден, шоудағы
тақырыпты алып ... ... ... рас. ... ... тележурналистері
небір керемет телехабарларды эфирге алып шықты, көрерменнің ... Ал, ... ... ... ... әкетуге, біздегі шоу
мектептерінің ... ... ... ... ... ... Сол ... тележуранлистика саласындағы қуатты жанр – шоу
бағдарламалардың бағын ашатын, болашақ журналисттерді даярлауда осы ... ... ... ... ... алу керек. Шоудың тізігінін –
КВН немесе әншілік, әртістік ... ... ... бірден бере
салудан ештеңе ұтпаймыз. Әр істі өзінің маманы істеу керектігін есімізден
шығармағанымыз абзал. КВН-нен келген ... де ... ... ... кінә
жоқ. Олар өздерінің сахнадан жинаған ... ... ... ... ... ... әлі ... жұмбақ. Сол үшін,
мәссағандықатардың шоу жайлы ... сол ... ... ... ... әзірге бізде шоу хабар деп мақтанудың ретін келтірмейді. Оған үлкен
мектеп керек! ... шоу ... ... ... зор ... тележурналистерді осы салада көптеп тәжірибе жинауға мүмкіндік
беруіміз керек. Сондай-ақ, Отандық ... ... ... ... шоу ... ... ... қолдау жасалуы шарт.
Студия қонақтары: (эфирден алынған)
ҚОРЫТЫНДЫ
Телевизия – өмірге ... ... ... ... ... ... құбылыс. Ол техникалық жағынан қиял жетпес мүмкіндіктерді ашып, ... ... ... ... ... ... келе жатыр. Сонымен
қатар, жаңа өнер ретінде бүгінгі күнге дейін адам ... ... ... ... ... ... ... жаңа тұрпатты өнер тудырып отыр.
Ол бір сәтке ортақ мақсат үшін ... ... ... ... ... ие. Ол – ұқсата білсе, ұлттың ұлы мұратына жетуіне орасан ... ... ... ... ... ... ... адам
теледидарсыз өмір сүре алмайтын халге жетті. Олай ... бұл ... ... ... ... ... пайдалану бүгінгі күннің
өзекті мәселелерінің бірі.
Қазақ топырағында ... ... ... ... ... ... ... В. Прасолов, С. Шәріпов, И.Смирнов,
В.Немирский, Н.Қожасбаев, Қ.Мусин, М.Барманқұлов, С. ... ... ... ... ... жоқ. ... ... көзін көрген,
іс тәжірибесінен сабақ алаған Н. ... ... бір ... ... арамызда бар. Біз осы мүмкіндікті ... ... ... өз ... ... онан ары ... қазақ
телеарналарына жүргізуші дайындауына мүмкіндік жасауымыз керек. Ол ... ... ... да, ... ... ... ... әлі жетер жеріне жетіп қалыптаса қойған
жоқ. Десек те, осыдан 2-3 жыл бұрынғымен салыстыруға ... Жыл ... ... ... ай ... әр ... ... жатқан жаңа жобаның
куәсі болудамыз. Саннан сапаға көшетін күн алыс емес. ... ХХІ ... ... ... ... ... ... таңсық емес. Бірақ,
телехабарлар ... ... ... құлақтай қаптап кеткенімен білікті,
беделді, ... ... ... ... ... жас ... санарлық. Сондай-ақ, батыстық телеарналарды жоғары беделге ие
шоулардың да қазақ экранға алғашқы легі ... ... Оның ... кесіп,
алғашқы жүргізуші болғандарды жоғарыда атап ... ... ... ... дауыс пен келбеттен бөлек дарында, шебер тілде керек. ... Н. ... шыға ... ... ... ... қатар, бітіру жұмысыздың тақырыбын зерттеу барысында тағыда
мынадай кемшіліктерді байқадық. Бұлда ұлттық тележурналистиканы ... ... ... бірі деп ... ... ... ... бір ғасырға таяу, ұлттық телевизияның
туғанына жарты ғасырдан астам ... өтсе де әлі ... ... Радио,
телевизия институты тұрмақ жеке факультет те жоқ. Сонымен қатар, арнайы
мамандандырылған курс, білім жетілдіру, қайта ... ... ... ... ... қойлған жоқ. Тәуелсіздіктен бұрынғы мамандардың
дені Мәскеуден білім алып келген. Сол үшін, жаңа ... азат ... ... ... бағдарлама жасалуы керек. Оны әрине, қара
шаңырақ ... ... ... алуы ... ... ... мықты бұл
орда, ендігі кезекте тәжірибені де факультет табалдырығында көрсетксе ... бар. ... ... ... ... ... техникалық
тұрғыдан бұл бастаманы іске асыруға қабілетті. «Жүргізуші», «диктор» ... ... ... ... төл білім ордасында даярлау ісі алдағы
кадрлық саясатымыздағы елеулі қадамымыз болуға тиіс.
Замана ... мен ... сай ... ... ... ... ЖОО-
дағы журналистика факультеттері жүргізушілерді соңғы курстарда арнайы
оқытып, мамандандырып шығаратын ... ... ... деп ... кезде жаңалықтар қызметіндегі диктор ... өзі ... ... деп тыртық етті» демекші, бірде әлдебір шетел арналарына
еліктеп айғайға басса, енді біреулері ... ... ... деп одан ары
бүлдіріп, жасандылықтан арыла алмай жүр. ... ... ... әріптестеріміз өзін тым асқақ ұстаймын деп тіпті ... түсе ... ... ... ... ... күлкі үйіріледі. Өз табиғатында жоқ
болмысты қолдан жасауға тырысу ешқашан көрермен көңіліне ... ... ... ... тиіс.
Біздің ұсыныстарымыз:
1. Журналистика факультеті жанынан арнайы тележүргізушілер дайындайтын
кафедра ашу керек.
2. Білікті жүргізушілерді дайындауды Н. Иманғалиұлы ... тіс ... ... ... ... Жас ... дайындау барысында телеөнердің жауһары болған,
бұрынғы хабарлар мен мұрағатта жатқан телебағдарлама-лардың нұсқасын
алып шығып, ... ... пен ... ... ... көрсету
керек.
СІЛТЕМЕЛЕР:
1. Барманкулов М. Жанры печати, радиовещания и телевидения. – Алматы:
КазГУ, 1974 ж .
2. Борецкий Р. Телевизионная пропаганда. - Москва: ... 28 ... ... ... ... ... ... 2002.- стр. 208. 
4. Тұрсын. Қ. Қазақ телевизиясы. Энциклопедия 2 том. Алматы – 2011ж
5. Ықсан А. Қазақ теледидарының үні неге ... ... ... 24 ... 4 ... Жақып. Б. Телеөнердің тұлғасы.//Ана тілі. 19 сәуір, - 2012 ... ... Н. ... жаңа ... ... №9. 1997. 85-88 бет.
8. Құлбек Ергөбек. Қолтаңба. Айқын газеті. 23 маусым, 2010ж.
9. Ақсұңқар Ақынбаба. Эфир этикасы. Дала мен ... 21 ... ... ... ... Күн ... ... Жас қазақ. 11 мамыр 2012ж.
11. Шынар Досан. Діңгегі мықты ділмар. Астана Ақшамы. 28 сәуір 2012ж.
12. ... ... ... Ана ... 23 маусым 2010 ж].
13. Әбдікәрімов С. Теледидар төріндегі таланттар. Ана тілі. 20 ... ... ... ... Беті ... бәрі ... бола сала ... 2011ж.
15. Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты. Алматы. Қазақ ... 59 ... Қ. ... Ж. ... ... ... – Алматы. Білім. 2001ж. 385. 359-бет.
17. Уразова С.Л. Show-clon телевизионной ... // ... ... ... ... ... ... «Телевизионная журналистика».-«Юнити-Дана», 2009ж. 297-300-
б.
19. Уразова С. Reality TV в России. Первый опыт телеклонирования //
Вестник Московского университета. ... 10. ... 2003. № ... ... М. Телевизия: бизнес әлде билік? –Алматы: Қазақ
университеті, 2007. 58 ... ... ... ... Айқын газеті. 23 маусым, 2010ж.
22. КТК телеарнасының ресми сайты. http://www.ktk.kz/kz/archive.
23. «Қазақстан» ұлттық ... ... ... ... ... Н.Ә. ... 2030.- ... Білім, 1997.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасу мен даму
стратегиясы \\ Егемен Қазақстан. – 2003, қазан.
3. ... Н. ... жаңа ... ... – 1997, №9.
4. Омашев Н. Радиожурналистика. – Алматы: Экономика, 2005.
5. Выготский Л ... ... - ... ... ... ... Р.Телевизионная пропаганда.- Москва: Профиздат,1967.
7. Масғұтов С. Телевизиялық журналистика негіздеріне кіріспе. - Алматы:
1975.
8. Шыңғысова Н. ... ... ... бағдарламасы - Алматы: Қазақ
университеті. 1999 жыл.
9. Шалабаев К. В ... ... - ... ... ... А. ... ... Москва: МГУ, 1960.
11. Масғұтов С. Көгілдір экран – өмір айнасы. –Алматы: Мектеп, 1976.
12. Барманқұлов М. ... ... әлде ... ... ... 2007. 58 бет.
13. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары. –
Алматы: Білім, 2006.
14. Уразова С.Л. Show-clon ... ... ...... Пресс, 2005.
15. «Қазақ журналистикасы» 3-томдық жинақ, 2-том, Алматы: Таймас, 2008.
12. www.dom-2.ru сайты.
13. http://www.kaztrk.kz/
14. http://anatili.kz/
16. http://www.telemedia.kz/

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
GPS жүйесінде қолданылатын ақпараттық технолгияларға жалпы талдау28 бет
Азаматтық қорғаныс10 бет
Кристаллдағы жүйелер. Жобалау және дамыту106 бет
Көліктің маңызы және экономикалық географиялық ерекшеліктері16 бет
Туризм инфрақұрылымы9 бет
Фридрих Энгельс3 бет
Қазіргі қазақ жарнамаларының тілдік ерекшеліктері5 бет
Қозғалыс жүйесі және физикалық ауыртпалық (жүктеме)21 бет
Ұлттық құндылықтар – білім бастауының қайнар көзі4 бет
Нотариаттың пайда болу негіздері.нотариаттың даму кезеңдері: нотариат туралы заңдардың реформасы. нотариаттың ұйымдастырылуы мен қызметтік реттейтін заңнама. Жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды нотариаттық заңнама негізінде жүзеге асыру9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь