Курск доғасы шайқасындағы Қазақстандықтардың ерлігі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4.8

І.Тарау. КУРСК ДОҒАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9.20

1.1. Курск доғасындағы шайқас ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9.20


ІІ.ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫ
ЖЫЛДАРЫНДА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21.31

2.1. Курск шайқасындағы Қазақстандықтардың ерлігі ... ... ... ...21.23

2.2.ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫ ЖЫЛДАРЫНДА ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ҚҰРАМАЛАРДЫҢ ЖЕҢІСПЕН ӨТКЕН ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24.26

2.3. МАЙДАНГЕР ЖАУЫНГЕРЛЕРДІҢ ЕРЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26.31

ІІІ.ТАРАУ. ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫ ЖЫЛДАРЫНДА ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТЫЛ ЕҢБЕГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32.53

3.1. ӨНЕРКӘСІП ПЕН ТРАНСПОРТ МАЙДАН
ҚЫЗМЕТІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32.53


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54.56

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57.61
1943 ж. жазда өткен әйгілі Курск шайқасында жеңіске жеткен Қызыл Армия бөлімдері жаппай шабуылға шығып, Украина мен Белорусьті азат етуге кірісті (к. Курск шайқасы). Германияның негізгі күші шығыс майданда болғанын пайдаланған одақтастар 1943 ж. жазда Сицилияны басып алып, Апенин түбегіне беттеді. Одақтастардың шабуылы мен антифашистік қозғалыстың күшеюі нәтижесінде шілденің аяғында Италияда Муссолини үкіметі қүлап, П.Бадальо бастаған жаңа үкімет 3 кыркүйекте АҚШ-пен, Ұлыбританиямен уақытша бітім жасасты. Алайда гитлершілер қосымша күш жіберіп, Италия армиясын қарусыздандырып, елді толығымен басып алды. 1943 ж. өткен Каир және Тегеран конференцияларында ағылшын-американ үкіметтері 1944 ж. мамыр айында Бат. Еуропада екінші майдан ашуға келісті, ал Кеңес Одагы Германиямен соғыс аяқталғаннан кейін Жапониямен соғысуға міндеттенді. Соғыстың 4-кезеңі (1944 ж. 1 қаңтар — 1945 ж. 8 мамыр). Одақтастар барлық майданда жаппай шабуылға шықты. 1944 ж. қысқы және көктемгі шабуыл нәтижесінде Қызыл Армия Румыния жеріне өтті. Жазғы және күзгі шабуылдардан кейін 19 қыркүйекте Финляндия Мәскеуде уақытша бітім жасасты. Кеңес армиясы Польша және Шығ. Пруссияға келіп кірді. Оларға поляк армиясы көмектесті. АҚШ, Ұлыбритания үкіметтері 1944 ж. 6 маусымда солт.-батыс Францияда екінші майдан ашты. Одақтастар армиясы француз партизандарының көмегімен герман әскерлерін Франциядан ығыстырып шығарды. 1944 ж. шілде — караша айларында Қызыл армия Балтык бойын, Румынияны азат етіп, Болгария шекарасына келіп жетті. Жаңадан қүрылған румын және болгар үкіметтері Германияға соғыс жариялады. 20 қыркүйекте чехословак әскери бөлімдері кеңес армиясының көмегімен Чехословакияны азат ете бастады. Қызыл Армия бөлімдері Югославия халық-азаттық армиясының және болгар әскерлерінің көмегімен Югославияны, казан айынан бастап, Венгрияны азат етуге кірісті.
1943 ж. жазда өткен әйгілі Курск шайқасында жеңіске жеткен Қызыл Армия бөлімдері жаппай шабуылға шығып, Украина мен Белорусьті азат етуге кірісті (к. Курск шайқасы). Германияның негізгі күші шығыс майданда болғанын пайдаланған одақтастар 1943 ж. жазда Сицилияны басып алып, Апенин түбегіне беттеді. Одақтастардың шабуылы мен антифашистік қозғалыстың күшеюі нәтижесінде шілденің аяғында Италияда Муссолини үкіметі қүлап, П.Бадальо бастаған жаңа үкімет 3 кыркүйекте АҚШ-пен, Ұлыбританиямен уақытша бітім жасасты. Алайда гитлершілер қосымша күш жіберіп, Италия армиясын қарусыздандырып, елді толығымен басып алды.
1. Айтуғанова А. Сол күндердiң өшпес даңқы: Курск шайқасына - 60 жыл // Орт. Қазақстан.- 2003.- 26 тамыз.-2 б.
2. Ақсұңқарұлы С. Қасiрет пен қасиет: Ұлы Жеңiске-55 жыл // Орт. Қазақстан.- 2000.-6 мамыр
3. Ақынов Ә. Ұлы Отан соғысы тарихындағы Қарқаралы беттерi // Қарқаралы.- 2001.-5 мамыр
4. Алдашева Р. Даламның иiсi бұрқырап: Ешкiм де ұмытылмайды // Темiртау.- 2004.- 6 мамыр
5. Алдашева Р. Сұрапыл соғыста медсанбаттың сарбазы болған. Жеңiстi жақындатқандар // Темiртау.- 2003.- 8 мамыр
6. Алпысұлы С. Әкесiн алпыс жыл iздеген азамат: Ұлы Отан соғысында Қарағанды облысынан 45 мың жас жiгiт майданға аттанып, олардың 18 мыңы оралмаған // Орт. Қазақстан.- 2002.- 14 желтоқсан.-13 б.
7. Алпысұлы С. Ерлiкке өрiлген өмiр: [Ұлы Отан соғысының мүгедегi, филология ғылымының кандидаты, доцент Қ.Лекеров туралы]// Орт. Қазақстан.- 2000.-19 сәуiр
8. Алпысұлы С. Зұлматты алғаш көргендердiң бiрiмiн // Орт. Қазақстан.- 2003.- 21 маусым.-9 б.
9. Алтайбаева С. Ерлiк ешқашан ұмытылмайды: Ұлы Жеңiстiң 60 жылдығына // Темiртау.- 2004.- 16 желтоқсан.-2 б.
10. Аманбаев Қ.Ә. Соғыстың соңғы солдаттары: Жеңiс күнi қарсаңында // Орт. Қазақстан.- 2004.- 1 мамыр.-5 б.
11. Аманжолов Қ. Бүгiн майдың отыз бiрi: [Жауынгер дәптерiнен]// Орт. Қазақстан.- 2001.-8 қыркүйек, Қарқаралы.- 2001.-8 қыркүйек
12. Аманжолов Қ. Естен қалмас бiр оқиға: [Жауынгер дәптерiнен]// Орт. Қазақстан.- 2001.-8 кыркүйек
13. Ахметжанов Қ. Отан үшiн от кешкен // Қарқаралы.- 2002.- 9 мамыр
14. Әбдiразақов Т. Қиянат пiкiрге халық сенбейдi: Ұлы Отан соғысы тарихын бұрмалаушылар туралы// Орт. Қазақстан.- 2000.-6 мамыр
15. Әбеу Б. Жауынгердiң жүрегi ақ сөйлейдi: [Соғыс және еңбек ардагерi Ж.Ранов туралы]// Орт. Қазақстан.- 2000.-22 наурыз
16. Әбеу Б. Партизан: [Қаппас Әлиакпаров туралы]// Орт. Қазақстан.- 2000.-15 сәуiр
17. Әбiлда Қ. Асылдың сынығы: Ардагерлер арамызда // Орт. Қазақстан.- 2004.- 8 мамыр.-7 б.
18. Әбiлдин Қ. Бұғанамыз бекiген сұрапыл жылдар// Орт. Қазақстан.- 2001.-9 мамыр
19. Әбiлдин Қ. От ортасынан оралған немесе сұрапыл соғыстың сонғы сарбаздарының бiрi Тұрмысбаев туралы бiр үзiк сыр // Орт. Қазақстан.- 2003.- 9 мамыр.-8, 9 б.
20. Әденұлы Р. Соғыс жылдарындағы соқпақтар: Ұлы Жеңiске - 57 жыл // Ұлытау өңірi.- 2002.- 9 мамыр
21. Әзиев Ә. Майдан сарбаздары - Бауыржан мен Әзiлхан: Естелiк// Орт. Қазақстан.- 2000.-26, 29 сәуiр
22. Әлiмбаева Г. От кешкен // Абай-Ақиқат.- Абай, 2002.- 27 сәуiр
23. Әлiұлы С. Қаражалдың қадiрлi қарты: Ардагерлер арамызда // Орт. Қазақстан.- 2004.- 27 сәуiр.-12 б.
24. Базарбай М. Қарқаралы қыраны немесе аяулы Ахметбек пен "Азалы ана"// Қарқаралы.- 2000.-6 мамыр
25. Байболсынұлы М. Балатон шайқасы: Майдангер естелiгiнен // Сарыарқа.- Жезқазған, 2004.- 8 мамыр
26. Байсерiкұлы С. Есiмде менiң сол жылдар: Ұлы Отан соғысына - 60 жыл// Қарқаралы.- 2001.-30 маусым
27. Байтұрсын Т. Жөргекте қалған нәресте әкесi жерленген бауырластар қорымына барып қайтпақ // Орт. Қазақстан.- 2003.- 21 маусым.-8 б.
28. Барманқұлов Ш. Отты жылдар естелiгi: Соғыс ардагерi Ш.О.Барманқұловпен әңгiме /Әңгiмелескен А.Асылханұлы// Қарқаралы.- 2000.-22 сәуiр
29. Башар Ж. Ұлтым үшiн қуандым: [Шет ауданының құрметтi азаматы Ж.Құтжанов туралы]// Орт. Қазақстан.- 2000.-3 мамыр
30. Бейсеұлы Е. Елге еңбегi сiңген ардагер: [Соғыс және еңбек ардагерi М.Қожабергенов туралы]// Орт. Қазақстан.- 2002.-27 наурыз
31. Бек М.М. Майданнан келген соңғы хат // Ұлытау өңiрi.- 2002.- 9 мамыр
32. Бекенов Қ. Бұл шешушi күрес едi: ҰОС ардагерi Қ.Бекеновпен әңгiме / Әңгiмелескен С.Жанысбай // Орт. Қазақстан.-2004.- 6 шiлде.-9 б.
33. Бекмаханұлы И. Майданға екi рет барып қайтқан соғыс ардагерi Төлеген Сансызбаевтың басынан кешкен жорық жолдары // Сарыарқа.- Жезқазған, 2004.- 21 сәуiр
34. Боздақтар. 1941-45 ж.Ұлы Отан соғысы жеңiсiнiң 50 жылдығына арналады / Бас ред. Р.Н.Нұрғалиев.- Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1994.- 496 бет.
35. Бөкенбаев Н. Болашақ үшiн күрестiк: Майдангер лебiзi // Сарыарқа.- Жезқазған, 2001.-9 мамыр
36. Бiләлқызы Ә. Ескiрмейтiн естелiк // Орт.Қазақстан.- 2004.- 8 мамыр.-9 б.
37. Бiлгiшбайқызы Ш. Майдан командирiнiң соқпақ жолы // Нұра.- Киевка, 2001.-5 мамыр
38. Досжан Д. Тәуелсiздiк – тәттi сөз емес... // Орт. Қазақстан.- 2001.- 7 сәуiр
39. Еңсебаев К. Жауынгер өткен жол // Сарыарқа.- Жезқазған, 2001.-9 мамыр
40. Есеева Б. Адам тағдыры: [Соғыс ардагерi С.Сейiлов туралы] // Абай хабаршысы.- 2000.-6 мамыр
41. Жанғожин А. Елу бес жылға созылған "iссапар": [В.Г.Саламатов туралы]// Орт. Қазақстан.- 2000.-2 желт.
42. Жанғожин А. Ерлiк даңқы өшпейдi: Ұлы Жеңiске-55 жыл// Орт. Қазақстан.- 2000.-10 мамыр
43. Жанғожин А. Қарағандылықтар Отан үшiн шайқаста: Қазыналы қарашаңырақ / Е.Лұқпан// Орт. Қазақстан.- 2003.- 30 желтоқсан.-8 б.
44. Жанысбаев З. Өшпес ерлiк өнегелi ғұмыр: Майдангер ұрпағы сыр шертедi // Сарыарқа.-Жезқазан 2003.- 9 мамыр
45. Жанысбай С. Солдат сәлемi: 9 мамыр - Жеңiс күнi // Орт. Қазақстан.- 2003.- 9 мамыр.-16 б.
46. Жанысбай С. Шығыс майдан жауынгерi: [Д.Ысқақұлы туралы]// Орт. Қазақстан.- 2000.-3 мамыр
47. Жармағанбетұлы М. Ағайындылар: Соғыс жаңғырығы // Мысты өңiр.- Жезқазған, 2003.- 9 мамыр.-5 б.
48. Жәбекұлы Т. Батырдың ұрпағы //Қарқаралы.- 2004.- 15 мамыр
49. Жұмасұлтанов Ә. Соғыс жылдарында: Мемуар // Орт.Қазақстан.- 2004.- 8 мамыр.-10 б.
50. Жүнiсұлы О. Ұлы Жеңiс - тарихтың парақтары // Орт. Қазақстан.- 2004.- 13 мамыр.-3 б
51. Зинчук Д. Әйгiлi Кожедубтың механигi // Орт. Қазақстан.- 2002.- 1 мамыр
52. Зинчук Д. Ғұмыр бойы алдыңғы қатарда: Ұлы Жеңiске- 60 жыл// Орт. Қазақстан.- 2004.- 25 желтоқсан.-4 б.
53. Иманғалиұлы Қ. Марқасқасы қаламыздың Қалекең: Қарағанды қаласына - 70 жыл // Азия Транзит.- 2004.-N2.-30-31 б.
54. Имаш Е. Батырлықтың бағасын халқы бередi: [Соғыс және еңбек ардагерi Е.Шайымов туралы]// Орт.Қазақстан.- 2000.-11 наурыз
55. Исин С. Қарт майдангер: Хаттар сөйлегенде// Сарыарқа.- Ульяновка, 2000.-22 сәуiр
56. Кәкiмжанұлы Ж. Олар Отан үшiн күрестi// Орт. Қазақстан.- 2000.-13 мамыр
57. Қабдоллақызы Т. Қос бәйтерек: Ардагерлер арамызда // Орт. Қазақстан.- 2004.- 29 қаңтар.-4 б.
58. Қабирахманова А. Ел басына төнген жыл едi // Сарыарқа.- Ботақара, 2002.- 9 мамыр
59. Қаһарман қарағандылықтар. Герои- карагандинцы. – Қарағанды: Болашақ- Баспа, 2000.- 146 б.
60. Қарабалин Ұ. Қара түндей қасiрет: Новелла // Орт. Қазақстан.- 2002.-8 мамыр
61. Қасенов М. Елдiң шегi - шекараны күзеттiм: Естелiк // Орт. Қазақстан.- 2000.-26 сәуiр
62. Қасымжанов Е. Сұрапыл жылдар ойраны // Қарқаралы.- 2001.-5 мамыр
63. Қауысов Б. Батыстан балдақпен қайтқан жауынгер: Ұлы Жеңiске-55 жыл // Орт. Қазақстан.- 2000.-19 сәуiр
64. Қауысов Б. Елi үшiн жалғыздар да жауға шапқан: Соғыс ардагерi А.Бекешин туралы// Орт. Қазақстан.- 2000.- 22 сәуiр
65. Қауысов Б. Өлiм мен өмiр арасы // Орт. Қазақстан.- 2003.- 23 тамыз.-4 б.
66. Қожабергенов М. Ақ жарқын достың бейнесi: Жақсының аты өшпейдi // Орт. Қазақстан.- 2004.- 8 мамыр.-5 б.
67. Қойбағаров Х. Есiмi елдiң есiнде: Ұлы Отан соғысының партизаны Ғ.Омаров туралы// Қарқаралы.- 2000.-29 сәуiр
68. Қойбағаров Х. Днепр батыры: Ұлы Жеңiстiң 58 жылдығы қарсаңында // Қарқаралы.- 2003.- 26 сәуiр
69. Қырықбайқызы Б. Қаһарлы күндер // Абай-Ақиқат.- 2003.- 8 ақпан
70. Лұқпан Е. Әскери дәрiгер: Р.Көшкiмбаева туралы // Орт. Қазақстан.- 2000.- 3 мамыр
71. Лұқпан Е. Берлин үшін шайқас // Орт. Қазақстан.-2005.-13 қаңтар.- 10 б.
72. Лұқпан Е. Дос туралы сыр: Жаңа кiтап // Орт. Қазақстан.- 2003.- 14 тамыз.-8
73. Лұқпан Е. Европаны азат ету //Орт. Қазақстан.- 2005.-6 қаңтар- 10 б.
74. Лұқпан Е. Курск иiнiнде: Ұлы Жеңiстiң 60 жылдығы қарсаңында // Орт. Қазақстан.- 2004.- 4 желтоқсан.-6 б.
75. Лұқпан Е. Күркiреп күндей өттi ғой соғыс..: Ұлы Жеңiстiң 60 жылдығы қарсаңында // Орт. Қазақстан.- 2004.- 19 қазан.-5 б.
76. Лұқпан Е. Ленинград қоршауын бұзу: Ұлы Жеңiстiң 60 жылдығы қарсаңында // Орт. Қазақстан.- 2004.- 23 желтоқсан.-6 б.
77. Лұқпан Е. Москва үшiн шайқас: Ұлы Жеңiстiң 60 жылдығы қарсаңында // Орт. Қазақстан.- 2004.- 13 қараша.-7 б.
78. Лұқпан Е. Өмiр өткелдерi: [соғыс ардагерi М.Б.Қожабергенов туралы]// Азия Транзит.- 2004.-N10.-10-13 б.
79. Лұқпан Е. Солдаттың үшбу хаттары: Күркiреп күндей өттi ғой соғыс // Орт. Қазақстан.- 2004.- 8 мамыр.-6 б.
80. Лұқпан Е. Панфиловшылардың соңғы тұяғы: Майдангер Мүтәш Қожабергеновтың балалық шағынан // Орт. Қазақстан.- 2003.- 30 қыркүйек.-4,
81. Лұқпан Е. Порт-Артурдан келген хат// Орт. Қазақстан.- 2001.-4 қазан
82. Мағзұмұлы Қ. Он үш жасында орден алған: [Р.Шамжанова туралы] // Орт. Қазақстан.- 2002.-8 мамыр
83. Мақаш Д. Тоқсаннан асқан ақсақал: Қарағандының кешегi тiрлiгiнiң тiрi шежiресi // Орт. Қазақстан.- 2004.- 12 аєпан.-7 б.
84. Мекей Б. Үзiлмеген үмiт: Новелла // Абай-Ақиқат.- 2001.- 21 сәуiр
85. Орайханұлы С. Тыртық: 9 мамыр - Жеңiс күнi // Азия Транзит.- 2003.- N5.-8
86. Сағынтай С. Қаһарлы "Катюшаның" командирi // Орт. Қазақстан.- 2004.- 8 мамыр.-4 б.
87. Сағынтай С. Сүмблiленiң шоқ жұлдызы: Эссе // Орт. Қазақстан.- 2003.- 9 мамыр.-9 б.
88. Сәдуақасұлы Е. Қан кешу жылдары: Ұлы Жеңiске-55 жыл// Орт. Қазақстан.- 2000.- 10 мамыр
89. Сексенұлы С. Бес жыл мұз жастанып, от кешкен 18 майдангер // Орт. Қазақстан.- 2002.- 8 мамыр
90. Сексенұлы С. Жарқылдап өткен ғұмыр: М.Рымжанұлының - 80 жылдығына // Орт. Қазақстан.- 2000.- 6 желтоқсан
91. Сексенұлы С. Сарғайған бiр жапырақ қағаздың сыры // Орт. Қазақстан.- 2001.- 12 мамыр
92. Сексенұлы С. Сегiз жыл солдат болған майдангер // Орт. Қазақстан.- 2003.- 9 мамыр.-8, 9 б.
93. Смағұлов Ғ. Жалынды жылдар жылнамасы: Жаңа кiтап // Орт. Қазақстан.- 2004.- 8 мамыр.-16 б.
94. Смағұлов Ғ. Есiнде отты жылдар белестерi // Орт. Қазақстан.- 2004.- 8 мамыр.-5 б.
95. Смағұлов Ғ. Отан үшiн от кешкен // Орт. Қазақстан.- 2003.- 9 мамыр.-7 б.
96. Соболев А.Н. Ерлiкке тағзым ете беремiз: Курск иiнiндегi шайқасқа - 60 жыл // Сарыарқа.- Жезқазған, 2003.- 8 тамыз
97. Тайтөлеу Ж. Аруағыңа бас иемiз, аяулы аға!.: Соғыс майдангерi Ы.Халықбергенов туралы // Орт. Қазақстан.-2000.- 13 мамыраз)
98. Ташенов И. Жеңiс үшiн айқастық // Қарқаралы.- 2004.- 15 мамыр
99. Тұңқатарұлы К. Сағыныш назы: 9 мамыр - Жеңiс күнi // Азия Транзит.- 2003.- N5.-6 б.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық университеті
«Курск доғасы шайқасындағы Қазақстандықтардың ерлігі».
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
050104- мамандығы – «Бастапқы әскери дайындық»
Алматы- ... ... ... ... және ғылым министрлігі |
| ... ... ... Ұлттық Педагогикалық университеті |
| |
| |
| |
| |
| ... ... |
| ... ... ... ___________ Тастанов А.Ж. |
| |
| |
| ... ... |
| |
| |
| |
| ... |
| ... ... ... ... ерлігі». |
| |
| |
| |
| ... ... ... – «Бастапқы әскери дайындық» |
| |
| |
| |
| ... ... ... |
| ... жетекшісі:мед.ғ.к. доцент. Балғынбеков Ш.А. |
| ... ... Қ.Ә. |
| |
| |
| ... 2011 ... |
|..................................4-8 | |
| | ... ... | ... ... | |
| | ... ... ... | ... | |
| | ... ҚАЗАҚСТАН ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫ | ... ... | |
| | ... ... ... ... ... | |
| | ... ОТАН ... ... ... ... ... ӨТКЕН| |
|ЖОЛДАРЫ....................................24-26 | |
| | ... ... ... | ... | |
| | ... ҰЛЫ ОТАН ... ... ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТЫЛ | ... | |
| | ... ... ПЕН ... ... | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | ... | ... ж. ... ... әйгілі Курск шайқасында жеңіске жеткен Қызыл
Армия бөлімдері жаппай шабуылға ... ... мен ... азат ... (к. ... ... Германияның негізгі күші шығыс майданда
болғанын пайдаланған ... 1943 ж. ... ... басып алып, Апенин
түбегіне беттеді. Одақтастардың шабуылы мен антифашистік қозғалыстың күшеюі
нәтижесінде ... ... ... Муссолини үкіметі қүлап, П.Бадальо
бастаған жаңа үкімет 3 кыркүйекте АҚШ-пен, Ұлыбританиямен уақытша ... ... ... ... күш жіберіп, Италия армиясын
қарусыздандырып, елді толығымен басып алды. 1943 ж. ... Каир және ... ... ... 1944 ж. мамыр айында Бат.
Еуропада ... ... ... ... ал ... ... Германиямен соғыс
аяқталғаннан кейін Жапониямен соғысуға міндеттенді. Соғыстың 4-кезеңі ... 1 ... — 1945 ж. 8 ... ... барлық майданда жаппай шабуылға
шықты. 1944 ж. қысқы және көктемгі шабуыл нәтижесінде Қызыл Армия ... ... ... және ... ... ... 19 қыркүйекте Финляндия
Мәскеуде уақытша бітім ... ... ... Польша және Шығ. Пруссияға
келіп кірді. Оларға поляк армиясы көмектесті. АҚШ, ... ... ж. 6 ... ... Францияда екінші майдан ашты. ... ... ... ... ... ... Франциядан
ығыстырып шығарды. 1944 ж. шілде — караша айларында Қызыл ... ... ... азат ... ... ... ... жетті. Жаңадан
қүрылған румын және болгар үкіметтері Германияға соғыс ... ... ... ... ... ... ... көмегімен
Чехословакияны азат ете бастады. Қызыл Армия бөлімдері Югославия халық-
азаттық ... және ... ... ... Югославияны, казан
айынан бастап, Венгрияны азат етуге кірісті.
1943 ж. ... ... ... Курск шайқасында жеңіске жеткен Қызыл
Армия бөлімдері ... ... ... ... мен ... азат ... (к. Курск шайқасы). Германияның негізгі күші ... ... ... ... 1943 ж. ... Сицилияны басып алып, Апенин
түбегіне беттеді. Одақтастардың шабуылы мен антифашистік ... ... ... ... ... ... ... қүлап, П.Бадальо
бастаған жаңа үкімет 3 кыркүйекте АҚШ-пен, Ұлыбританиямен уақытша ... ... ... қосымша күш жіберіп, Италия армиясын
қарусыздандырып, елді толығымен ... ... 1943 ж. ... Каир және ... ларында ағылшын — американ үкіметтері 1944 ж. ... ... ... ... ... ашуға келісті, ал Кеңес Одагы Германиямен соғыс
аяқталғаннан кейін Жапониямен соғысуға міндеттенді. ... ... ... 1 ... — 1945 ж. 8 мамыр). Одақтастар барлық майданда ... ... ж. ... және көктемгі шабуыл нәтижесінде Қызыл Армия Румыния
жеріне өтті. Жазғы және күзгі шабуылдардан ... 19 ... ... ... ... ... Кеңес армиясы Польша және Шығ. Пруссияға
келіп кірді. Оларға поляк армиясы ... АҚШ, ... ... ж. 6 ... ... ... ... майдан ашты. Одақтастар
армиясы француз партизандарының көмегімен герман әскерлерін Франциядан
ығыстырып шығарды. 1944 ж. ...... ... ... ... ... Румынияны азат етіп, Болгария шекарасына келіп жетті. ... ... және ... үкіметтері Германияға соғыс жариялады. 20
қыркүйекте ... ... ... ... ... ... азат ете бастады. Қызыл Армия бөлімдері Югославия ... ... және ... ... ... Югославияны, казан
айынан бастап, Венгрияны азат етуге кірісті.
Курск шайқасының 65 жылдығына ... ... ... осы күндері
Курск доғасындағы тарихи шайқасқа 65 жыл ... ... Осы ұрыс ... ... ... ... деп аталған ең ірі ... ... ... ... шайқас фашистік Германияның жойылуының
басы болды. Ұрысқа қатысқан екі жақтың адам саны 4 ... ... ... жағынан 69 мың қару жарақ пен миномет, 13 мыңнан астам танкілер, 12
мыңға жуық жауынгерлік ұшақ ... Сол ... ... майдан
әрекеттерін үйлестірумен айналысқан Совет Одағының Маршалы Г.К.Жуковтың
пікірі бойынша Курск, Орел және ... ... ... Ұлы ... мен ... екінші дүниежүзілік соғысының ең зор оқиғасы. Курск
төңірегінде ... ... пен ... үшін жүз ... ... ... ... офицерлері мен сарбаздары ... ... ... ... ... көзге түскен 180 жауынгер Совет
Одағының батыры атағына ие болды.
Курск доғасының шайқасына 65 жыл ... ... сол ... ... мен ... ... ... еске алу және Ұлы Отан соғысы
ардагерлер құрметі ... сол ... ... ... ... аузынан
есту, солармен сұхбаттасу мақсатымен ... ... ... Баспасөз
қызметінің жұмысшылары Курск шайқасына қатысқандармен ... Біз ... ... ... ... және ... ... Михайловичпен
де әңгімелестік.Омар Самиғұла Жақсыбайұлы – лейтенант-полковник, 1924 жылы
5 желтоқсанда Орал қаласында дүниеге келген. Украина 1 және 2 - ... ... ... ... ... ... Львов, Будапешт, Братислав,
Вена, Чехославакия жерлерін жаудан азат еткен. ... ... Ұлы ... II ... ... және «За ... «За боевые заслуги»
тағы басқа да ... ... ... ... ... ... жылы
«Астананың 10 жылдығы» мерекелік медалімен марапатталды. Құдай қосқан
жарымен 60 жылдан аса ... өмір ... ... ... ... екі ұл ... немере, шөберелер тәрбилеп отыр. 1941 жылы менің жасым 16-да
болатын. Ол ... мен ... ... ... ... ... 6 ... жіберу керек деген, алтыншысы өзім ... Біз 8-ші ... ... Ол ... олар ... 17-ге ... ... қойып,
қасыма адам қосып, ауылыма қайтарып жіберді. 1942 ... ... ... ... жаяу әскери училищесіне жіберді. Екі айдан кейін, оны
бітірместен, Целиноградқа апарды.Сіз, Курск шайқасына ... ... ... ... бере ... ба? ... шайқасы – Ұлы Отан соғысы
жылдарындағы ең ірі шайқастардың бірі. Бұл ... ... және ... ... қарсы шабуылдың үшінші кезеңі, нақтылап айтқанда, Үшінші ... ... ... арасындағы ең шешуші, ақтық кезеңдердің бірі еді. Бұл
соғыстың өзі 50 күнге, 5 ... 23 ... ... ... Сол мерзімге үш
бірдей ірі шайқас жатады: Курск қорғанысы – 5 шілдеден ... ... 12 ... 18 тамызға дейін және Белгород-Харьковті – 3 тамыздан
23-іне дейін жалғасты.
Неміс ... 5 ... күні ... ... ... ... ... жерін нақтылап білгеннен ... ... ... ... оқ ... бір жарым екі сағатқа дейін
тынбай соғысты. Кеңестік команданың шешімі - қорғаныс шабуылын ... ... ... ... ... ... Самиғұла Жақсыбайұлы, Сіз
Курск доғасына қалай тап болдыңыз? Мен Уфа ... 4 ... ... ... 1943 жылы ... ... ... қаласына эшолонмен
келдім. Одан кейін ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға жіберді. Одан кейін әр қайсымызды әр жаққа
аттандырды. Мен Ольховка селосындағы танк бөліміне ... Ол ... ... 6 ... құрастырылған бөлімнен берді, біз сол жерде
танкімен түрлі жаттығулар ... ... Атап ... ... ... ... ... және басқа да жаттығулар. Біз соғысқа қашан кірісеміз деп,
командирдің мазасын алдық. Олар жалтармалы ... ... ал осы ... ... ... ұрыс ... тұр.
Осы жолы Отанымыздың тағдыры шешіледі. Кеңес армиясын ... ... - ... ... біз алғы ... жақындап қалдық.
Замполит: «Жақында танкпен соғысамыз, мықты болыңдар!» - деді. Біз ... ... ... көп ... сол ... ... ... станцасына жеттік. Бұл ең қауіпті бағыт болды. Неміс танкілері мен жаяу
әскерлер «Курск ... ... ... Біз танкті қорғау үшін екіге
бөліндік. Бір бөлігі тікелей танктің қасында қалды да, қалғандары ... жау ... ... жау жақтан да оқ қарша борады. Сағат онның
кезінде бір солдатымыз оққа ... ұлты ... ... ... жараланды,
оның орнына екі солдат берді. Осылай соғыс сағат 12-ге дейін созылды. Мен
өзім екі рет ... Мені және ... ... ... ... ... аттандырды. Сонымен, біз үшін шайқас аяқталды,
дегенмен, көз ... ... 50 ... ... ... темір
сомбалға шыққаны әлі күнге дейін көрінеді. Ол ... ... біз ... ... ... ... ... келіп, қасыңнан өте шыққанда,
Курскідегі танктің айқасы есіме түседі. Бұл ... ... ... айқасының ең ауыры кезеңі болған еді.
- Сіздің ойыңызша, Кеңес Армиясының «Цитатель» операциясында жеңіске
жеткеніне не әсер етті? Курск шайқасындағы ... ... ... ... Ұқыпты дайындық пен дұрыс стратегияның арқасында жеңіске
жеттік. ... ... ... ... ба ... үмітін өшірдік.
Курскідегі айқас 1943 жылы 23 тамызда аяқталды. Жеңістің құрметіне салют
берілді.
Сталинград, Курс ... ... ... ұрыс – ... ... Әскерді Берлинге жақындатты... 1941 жылы қараша айында Мәскеу
түбіндегі ... ... ... ... ... ... жетеді деген
күдік болған жоқ, Сталинград ... ... ... әлем кеңес армиясы тас-
талқанын шығарған соққыға да мүмкіншілгі бар екеніне көз жеткізді. Курск
доғасындағы 1943 жылы ... ... ... ... ... ... Бұл
жеңістер – ұлы Жеңіске жеткізетін қадамдар, кеңес әскерлерін күн сайын ... ... ... ... Мен госпитальдан кейін, 9 кластық
білімім болғандықтан әскери байланыс ... ... ... одан соң ... ... Соғыстан соң, әскери
училищесін тамамдап, 30 жыл ... ... ... ... ... полковник
дәрежесінде демалысқа шықтым.Соколов Анатолий Михайлович Ұлы Отан ... 1941 ... 5 ... ... 23 ... дейін созылған
Курск шайқасы, Германияны ынталандырмаған бұрылу пункті болды. Біздің
бүгінгі ... осы ... ... ... ... ... ... Соколов Анатолий Михайлович 1921 жылы 12 наурызда
дүниеге келген.
Мәскеу түбіндегі ... ... ... Киев ... Закарптьедегі, Варшавадағы соғыстарға қатысқан. Сонымен
қатар ... ... ... ... да қатысқан. Отан алдындағы
ерліктері мен еңбектері үшін ... ... ... ... ... «Тыңға 50 жыл», «Астананың 10 жылдығы»; оған қоса «Жауынгерлік
еңбегі үшін», «Ерлігі үшін» және тағы ... да ... ... Біздің танкіге қарсы атқыштар артиллерия гвардиясының дивизия капитаны
Лещинның басшылығымен, соғыс қимылдарына әзірлік ... ... ... сәуір айынан бастап, Курск облысының Белград түбінде 76 калибрлі
жаңа әскери ... ... ... жіберілген едік.
Курск шайқасы туралы аздап әңгімелеп бересіз бе? Әлі ... ... ... ... 21-іне қараған түні әскери дабыл соғылып, біз бәріміз
Понари елді мекенге, тұрғындар орналасқан ... бет ... ... ... ... ... ... қарай оқ жаудыруға кірістік. Танкіге
қарсы құралдан 94 ең ... қару мен ... ... ... ... бет алысын анықтап алғаннан кейін, танкіге қарсы артиллерияның
басым бөлігін сонда жұмсады. ... ... ... ... ... дайындығы 30 минутқа созылды. Неміс танкісі Т-4 «Пантера», Т-6
«Тигр», «Фердинанд» моторлы ... және ... ... ... саны 60-тан асатын қару түрлерімен ... ... ... ұмтылды.
Арпалыс басталып кетті. Біздің әскерлер фашистің 13 танкісінің көзін ... ... ... танкісінің шынжыр табанының астында қалды. Сол кездегі
әскери күш пен ... ара ... ... еді?
Әскери техника мен күштің ара қатынасы совет армиясының пайдасына ... ... ... ... 900 мың ... кеңестің 1 336 мың
сарбазы шықты. Кеңестер тобында 19 мыңнан астам қару ... пен ... ... ... 10 мың ғана еді. ... 3 444 танкісіне Германия
өзінің 2 733 танкісін ғана іске қосты. - Аға лейтенант ... ... 9 ... ... ... Одағының Батыры деген ең жоғарғы атағын
алды. Екінші батарея командирі, ... ... ... жаудың 4
танкісін жарып, ... ... ие ... сұм ... мен ... ... ... басшылар мен батарея байланысын қамтамасыз
еттім. Дивизия басшыларының бұйрығы бойынша біз ... ... ... ... өлген, жараланған жауынгерлерді шығардық. Осы ерліктер үшін
аман қалғандары да, ... де ... ... ... ... ... ... пікіріңізді айтыңызшы.Курск шайқасын ұттық.
Неміс армиясы шабуыл жасауға ең қолайлы ... ... ... ... мақсатында қақпандар орнатылды. Жеңіс туралы күмәніміз
болмады, кеңес әскерінің басшылары ... ... ... ... ... Осындай ауыр соғыста Сіз бірнеше жарақат алдыңыз,
бірақ, тыңайып алған соң, Отан ... ... ... отырдыңыз. Соғыстан
кейін немен айналыстыңыз? Соғыстан соң, денсаулықтың, алға қойған ... ... ... өсіп ... ... түрде қалалық
ардагерлер кеңесінің қозғалысына қатыстым. Әуезов ауданындағы ардагерлер
Кеңесінің ... ... ... 1999 ... ... ... ... мен Берлинді жаулап алу кезіндегі шабуылға қатысқандарға
жетекшілік еттім. ... ... ... ... ... қызмет істеймін.Өмір мен өлімге, үміт пен күдікке толы елу
күн. Осының алдындағы ... ... ... ... ... ... кеңес әскерлерінің жау алдында айбынын
асырған, соғыс даласынан елеңдей хабар күткен тылдағы елге еңсе ... ... Төрт жыл ... ... жартысын жайпаған Ұлы Отан соғысындағы
шешуші кезең - ... ... ... ... ... ... сайын сынық сүйем жерді қанымен қорғаған ерлердің қатары
азайып, сұрапыл соғыстың әр күнінің, тіпті әр ... ... ... ... ... қара ... дейін қаруланған жаудың тізе
бүгуінің басы болды. Фашистік ... ... һәм ... ... ... ... бойынша Мәскеуге Курск бұғазы арқылы
жасалған ... ... ... ойсырай жеңілді.
Біз бүгін «Ол күндердің өшпес даңқы» айдары аясында «Курск доғасы» ... ... ... ұсынып отырмыз
І.Тарау. КУРСК ДОҒАСЫ.
1.1. Курск доғасындағы шайқас.
1943 жылдың 13 наурызы күні ... ... ... ... ... ... ... бастауға негіз болған № 5 бұйрықта ... баса мән ... ... тез әрі ... ... болуы керек, ол
үшін әскери техниканың соңғы үлгісін пайдаланамыз. Курск доғасындағы жеңіс
бүкіл майдан шырағына айналуы керек» делінген еді.
Ленинград пен ... ... басы ... ... жау Мәскеуге
Курск доғасы арқылы шабуыл жасауға тыңғылықты әзірленді. Әскерінің осыдан 6
ай бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... мен
Германиядан, неміс оккупациясындағы мемлекеттерден 50 ... ... 16-сы ... ... ... күш саналған «Тигр», «Пантера»,
«Ферди­надттарға» мінген «Адольф Гитлер», «Жансыз ... ... ... ... еді. ... ... әуеден қолдау жасауға тиіс болды.
Орталық және ... ... ... біріктіру арқылы басталуға тиіс Курск
майданы үшін Шығыс майдандағы ... ... және ... ... де ... Гитлердің жаңа майданды едел-жедел бастауына осы кезеңде өршіп
тұрған партизандық қозғалыстар қатты кедергі ... Оның ... ... жаңа әскери техникалардан да ақау табылып, Курск ... ... ... ... ... ... 1943 ... бұғазға жеткізілген 200 неміс танкісінің 80 ... ... ... ... ... ... ... «Цитадель»
операциясы бойынша немістердің Орталық ... 75, ал ... ... ... ... ... ... 125 шақырымға дендей енуі керек
болды. Немістер кеңес әскерлерінің Воронеж майданындағы күшін бұзып-жарып
өтіп, Оңтүстік-Батыс ... ту ... шығу ... қызу ... Егер бұл ... ... ... келесі күш Мәскеуді алуға
жұмылдырылар ... ... ... ... ... алдындағы тыныштықты
елестетті.
1943 жылдың наурызы мен ... ... ... ... ұрыстар жүріп жатпағанымен екі жақтың да қарсы барлау қызметі
қауырт жұмыс істеді. Дәл осы ... ... ... қолбасшылары арасында да
соғыс қимылдарын жүргізу туралы талас жүріп жатқан еді. Соғыс ... ... ... Ватутин ерекше белсенділік танытты, ол әуелі
өзінің әріптесі генерал Василевскийге, ... бас ... ... ... ... жасау қажеттігін дәлелдеп бағады. Оның пікіріне ден
қойған Сталин ... мен ... осы ... ... бергенмен Жуков пен Василевский жау әскерін Курск түбінде ... ... ... ... ... ... бәрі осы ... генерал Ватутиннің ұрыс кезінде қорғана отырып, қарсы
шабуылдау ... ... ... ... осы ... ... ... шешім қабылдау арқылы ... ... ... ... ... айта кетейік. Соғыс стратегиясын жете
меңгергендігі үшін екі мәрте Совет Одағының ... ... ... ... шайқасынан кейін ол генерал-полковник шенін иеленсе, арада 3
ай өткенде армия генералы ... 37-ші ... ... жұ­тылып кете
жаздаған жерінен ғайыптан тайып аман қалған ... ... ... бастап кіргені кейінгі кезде ғана айтылып жүр. Мықты
стратегке 1944 жылы Совет Одағының маршалы атағы ... ... 5 ... ол ... ... де ... атанды.Осы шайқаста Рокоссовский
мен Ватутин бастаған солдаттар қорғаныста жатып-ақ дүркін-дүркін шабуылдап
жау әскерінің қатарын ... Төрт ... ... ... ... Курск шайқасына немістерден 900 мың жаяу әскер, 10 мың қару-жарақ,
2 мың 700 танк және 2 мыңнан астам әскери ұшақ ... Ал бұл ... ... ие ... ... Кеңес Армиясынан майданға түсер 1
млн. 300 мың сарбаз, 19 мың қару-жарақ, 3 мың 400 танк және 2 мың 900 ... тұр ... ... ... ... ... және ... жұмылдырылған күштер тыңғылықты әзірлік жұмыстарын жүргізді.
1943 жылдың ... ... ... 100 мың ... маусым
айында 300 мың адам жұмыс істеді.Кеңестік барлау қызметінің дерегі де дәл
келді. Ол бойынша ... ... 3-6 ... ... тиіс еді.
Әсіресе, тіс­қаққан барлаушы, кейін ... ... ... атанған Николой
Кузнецов қателеспепті, Курск түбіндегі дүркін-дүркін атылған ... 5 ... ... таңғы сағат 3-те естілді. Бұл неміс ... ... ... кеңес қаруларының үні еді. Аяқ ... ... ... ... ғана ... жалынды сөзін тыңдап шыққан фашистерді
састырып тастады. Әп-сәтте мыңдаған сарбазы мен ... жүз ... ... ... шабуылы кешікті. Кейін вермахт коман­дованиесінің
мәлімдемесінде бұл туралы «Қарсыластар біз ұрыс бастар ... ... ... да оларды тұтқиылдан басып қалудың реті келмеді» делінгені
белгілі. Есін жиғанша біраз уақыт ұттырып алған немістер таң ата ... ... ... ... Жау жасағы Малоархангельск пен Гнилец
тарапына да ... ... ... ... ... болар еді.
Арасынан адам әзер ... ... ... ... ... 500 танк.
Олар­­дың артында атақты шмайссер ... ... жаяу ... ... ... ... ... айырған жүздеген жау ұшағы.Екпіні тау жығардай
жау әскерін алғаш ... ... ... ... ... ... жолы ... Мәскеуге жетіп жығыларына сенімді болған фашистер әуелі
мина көмілген алқапқа ұрынды. Осылайша ... ... ... техникасы
ұрыс даласында қалды. Жау танкісі мен жаяу әскерін беттетпеген ... ... ... ... ... ғана ... ... алмады. Көп
ұзамай 16 әуе армиясының ... ... С. ... ... 200 ... ... көтерілді.
Бұл кезде Ольховатко бағытында 15 және 81 атқыштар дивизиялары жау
жасағымен жан берісіп, жан алысып арпалысып жатыр еді. ... ... ... ... ... ... ... күні-ақ 276 гвардиялық ... ... ... ... ... ерлігі аңыз болып тарады.
Лейтенанттың өзі бақылау пунктінен жаудың 6 танкісін құртып, ... ала ... ... ... өтіп ... ... ұрыста 540 артиллерия полкынан сержант Сапунов 7 танкті жойды.
Жалғыз қалса да окопты ... ... ... ... жау әскері атып
өлтірді. Неміс танкілеріне майор В.Голубев ... әуе ... ... 20 ... ішінде 6 кеңес ұшағы 18 танкінің көзін жойды.
Шайқастың ... күні жау 100 ... ... күні 2 әуе ... ... жуық ... ... немістің 100 ұшағын атып түсірді.
Әсіресе, әуедегі шайқастарда кіші лейтенант И. ... пен ... ... ... ... ... 9 ... жойып барып, жанған ұшақ
ішінде жарылған Горовецтің көрсеткішін одан кейін ешкім де ... ... Ал ... ... авиация маршалы, үш мәрте Совет Одағының батыры
атанды. Осы ұрыста ... ... ұшақ ... ... ... 3 ... самолетін атып түсірді. Осының алдында екі ... ... бұл ... ... үлгі ... Ольховатко
түбінде жеңіске жетерінен күдер үзген фашистер енді Понырев бағытындағы
шайқасқа барынша күш ... ... ... ... ... армияға кемінде 10 ... ... ену ... жеке ... ... сәтте-ақ 22 танкісінен айырылған немістер тек 7 шілде күні
ғана ... ... ... ... өте ... Бірақ 2 күн бойына
біздің бекіністі әрі қарай бір қадам да аттай алмаған фашистер 9 ... ... ... ... осы ... ... ... өтуден
үміттенген неміс генералы ... бұл ... 13 жаяу және 8 ... ... ... ... ... маңында біздің әскерлер
күніне жаудың 13-16 шабуылын тойтарып отырды.
Селоға апарар ... ... ... ... ... Игишев басқарған жасақ санының аздығына қарамастан 19 танк пен 150
жаудың көзін жойды. Осы шайқаста қаза ... ... ... ... ... кейін Кеңес Одағының батыры атағы берілді. Оның батареясы
шайқасқан аумақта ескерткіш бой ... ... ... тұр­ғындар
өтінішімен Игишев атын иеленді
Курск шайқасында қазақстандық ұшқыштар да ғаламат ... ... ... ... ... ... ... семейлік Федор
Пересыпкин бар, ал «За Советский Казахстан» ПЕ- 2 самолетінің экипажында
болған Байтұрсын ... ... ... ... ... Тілеген
Тәшиев, Сергей Луганский болды. Кейінірек Сергей Луганский ... ... ... 2 ... ... ... 72 және 73-гвардиялық
дивизиялар неміс фашистерімен аянбай шайқасты. Курск доғасындағы ерліктері
үшін З.Хусайнов, ... ... ... ... ... пен
Алексей Булатовтардың омырауына «Алтын Жұлдыз» тағылды.
Майдан даласындағы қарбалас сәт ... ... ... ... ... ... де жақындап қалды. Кейін тарихшылар ... ... екі ... ... ... ... 1943 ... 5-12
шілдесі кеңес әскерлері тастүйін қорғанса, Прохоровка селосы маңындағы
ұрыстан кейін жау ... ... ... ала ... ... маңындағы үлкен шабуыл Курск ... ... ... ... ... село ... болған ұрысқа екі тараптан 1200 танк,
жүздеген ұшақ, 69 мыңдай ... 4 ... адам ... Ұлы ... ең ірі танк ... Прохоровка алабын шиырлап жатты, екі жақтан
да адам қаны судай ақты.Бір аптаға созылған шайқастан кейін немістер ... ... ... ... мен ... ... кері шегінді.
Прохоровка селосы маңындағы 13 шілдедегі ... ... Ұлы Отан ... ... жағында болатынын көрсетті.Орлов-Курск, Белгород-Курск
бағытындағы ұрыстардың бәрінен жеңіліс тапқан немістің ауыр қолы ... кері ... ... ... ... ... «Райх», «Викинг», «Жансыз
бас» атты мақтаулы дивизиялары кеңес әскерінің қарқынына төтеп бере алмады.
Олар осы шайқаста жарты миллион әскерінен, 1,5 мың ... мен 3700 ... ... одақтастары алдында масқара болды. 1943 жылдың 5 ... ... пен Орел азат ... Осы ... ... Орталық және
Батыс армия құрметіне арнап Мәскеу қаласында Ұлы Отан соғысындағы алғашқы
салют атылды. Арада 17 күн ... ... Курс ... ... ... ... ... тастап шықты.Отанын қорғаған кеңес ... ... паш ... 50 ... ... ... 600 шақырымға созылды.Бар-жоғы 50
күн. ... ... ... өтер ... ғана сәт. ... осы ... Отанды жау тырнағынан сақтап қалды. Сенім мен секем кезек алмасқан
алмағайып ... ... ... ... ... жетті, елдің рухы сынбады.
Сондықтан да 1943 жылдың 5 шілдесі мен 23 тамызы ... ... ... үшін ғасырдан да салмақты.
1943 ж. жазда өткен ... ... ... жеңіске жеткен Қызыл
Армия бөлімдері жаппай шабуылға шығып, Украина мен Белорусьті азат ... (к. ... ... ... негізгі күші шығыс майданда
болғанын пайдаланған одақтастар 1943 ж. ... ... ... алып, Апенин
түбегіне беттеді. Одақтастардың шабуылы мен антифашистік қозғалыстың күшеюі
нәтижесінде шілденің аяғында Италияда Муссолини ... ... ... жаңа ... 3 кыркүйекте АҚШ-пен, Ұлыбританиямен уақытша бітім
жасасты. Алайда гитлершілер қосымша күш ... ... ... елді ... ... ... 1943 ж. ... Каир және Тегеран
конференцияларында ағылшын-американ үкіметтері 1944 ж. мамыр айында Бат.
Еуропада екінші майдан ашуға ... ал ... ... Германиямен соғыс
аяқталғаннан кейін Жапониямен соғысуға міндеттенді. Соғыстың 4-кезеңі (1944
ж. 1 қаңтар — 1945 ж. 8 ... ... ... ... жаппай шабуылға
шықты. 1944 ж. қысқы және көктемгі шабуыл ... ... ... ... ... ... және күзгі шабуылдардан кейін 19 қыркүйекте Финляндия
Мәскеуде ... ... ... Кеңес армиясы Польша және Шығ. ... ... ... ... ... ... АҚШ, Ұлыбритания үкіметтері
1944 ж. 6 маусымда солт.-батыс Францияда екінші майдан ... ... ... партизандарының көмегімен герман әскерлерін Франциядан
ығыстырып шығарды. 1944 ж. шілде — караша айларында ... ... ... ... азат ... Болгария шекарасына келіп жетті. Жаңадан
қүрылған румын және ... ... ... соғыс жариялады. 20
қыркүйекте ... ... ... ... ... ... азат ете ... Қызыл Армия бөлімдері Югославия халық-
азаттық армиясының және болгар ... ... ... ... ... ... азат етуге кірісті.
1943 ж. жазда өткен әйгілі Курск шайқасында жеңіске жеткен ... ... ... шабуылға шығып, Украина мен Белорусьті азат етуге
кірісті (к. Курск шайқасы). ... ... күші ... ... ... одақтастар 1943 ж. жазда Сицилияны басып алып, Апенин
түбегіне беттеді. Одақтастардың шабуылы мен антифашистік қозғалыстың күшеюі
нәтижесінде шілденің аяғында ... ... ... ... ... жаңа ... 3 кыркүйекте АҚШ-пен, Ұлыбританиямен уақытша бітім
жасасты. Алайда ... ... күш ... ... ... елді ... ... алды. 1943 ж. өткен ... ... ... ... ағылшын — американ үкіметтері 1944 ж.
мамыр айында Бат. ... ... ... ... ... ал Кеңес Одагы
Германиямен соғыс аяқталғаннан кейін Жапониямен соғысуға ... ... (1944 ж. 1 ... — 1945 ж. 8 ... ... барлық
майданда жаппай шабуылға шықты. 1944 ж. қысқы және көктемгі ... ... ... ... ... ... Жазғы және күзгі шабуылдардан
кейін 19 қыркүйекте Финляндия Мәскеуде ... ... ... ... ... және Шығ. Пруссияға келіп кірді. Оларға поляк армиясы ... ... ... 1944 ж. 6 ... ... ... ... ашты. Одақтастар армиясы француз партизандарының көмегімен герман
әскерлерін Франциядан ... ... 1944 ж. ...... ... ... ... бойын, Румынияны азат етіп, Болгария шекарасына келіп
жетті. Жаңадан қүрылған румын және ... ... ... соғыс
жариялады. 20 қыркүйекте чехословак әскери бөлімдері кеңес армиясының
көмегімен Чехословакияны азат ете ... ... ... ... ... армиясының және болгар әскерлерінің көмегімен Югославияны,
казан айынан ... ... азат ... ... ... осы ... ... доғасындағы тарихи шайқасқа 65 жыл
толғаны белгілі. Осы ұрыс ... ... ... ... шайқасы»
деп аталған ең ірі шайқас. Прохоровка төңірегінде болған ... ... ... ... басы ... Ұрысқа қатысқан екі жақтың адам
саны 4 миллионды құрайды, ал техника жағынан 69 мың қару ... пен ... ... ... танкілер, 12 мыңға жуық жауынгерлік ұшақ пайдаланылды. Сол
кезде кеңес ... ... ... ... Совет Одағының
Маршалы Г.К.Жуковтың пікірі бойынша Курск, Орел және ... ... Ұлы Отан ... мен ... екінші дүниежүзілік
соғысының ең зор оқиғасы. Курск төңірегінде көрсеткен ... ... үшін жүз ... ... Қызыл әскердің генералдары,
офицерлері мен ... ... және ... ... ерекше
ерлігімен көзге түскен 180 жауынгер Совет Одағының батыры атағына ие болды.
Курск доғасының шайқасына 65 жыл толуына орай, сол ... қаза ... ... ... ... еске алу және Ұлы Отан ... ... үшін, сол кездегі оқиғалар туралы ... ... ... ... ... ... ауданы әкімінің Баспасөз қызметінің
жұмысшылары Курск шайқасына қатысқандармен кездесті. Біз Омар ... ... ... және Соколов Анатолий Михайловичпен де
әңгімелестік. Курск шайқасы – Ұлы Отан ... ... ең ... ... Бұл ... ... және Сталинград үшін жауға қарсы
шабуылдың үшінші кезеңі, нақтылап айтқанда, Үшінші рейх пен ... ... ең ... ақтық кезеңдердің бірі еді. Бұл ... өзі ... 5 ... 23 ... ... созылды. Сол мерзімге үш ... ... ... ... ... – 5 ... 23-іне дейінгі, Орловск 12
шілдеден 18 тамызға ... және ... – 3 ... ... дейін
жалғасты. Неміс шабуылын 5 шілде күні кеңестік атқыштары бастады. Неміс
басқыншыларының, орналасқан ... ... ... ... біздің
атқыштарымыз олардың үстінен оқ ... бір ... екі ... дейін
тынбай соғысты. Кеңестік команданың шешімі - қорғаныс шабуылын титықтатып,
қиын- қыстау кезіндегі дұшпанның бетін қайтару.
- Курск ... ... ... ... ... ... дайындық пен дұрыс стратегияның ... ... ... ... ... аламыз ба деген үмітін өшірдік. ... 1943 жылы 23 ... ... ... құрметіне салют берілді.
Сталинград, Курс шайқасы, Мәскеу ... ұрыс – ... ... ... ... жақындатты... 1941 жылы қараша айында Мәскеу
түбіндегі айқаста біздің әскерлерімізде Қызыл ... ... ... ... ... жоқ, ... соғысынан кейін барша әлем кеңес армиясы ... ... ... да ... бар екеніне көз ... ... 1943 жылы ... ... ... неміс әскері тыңаймады.
Бұл жеңістер – ұлы Жеңіске жеткізетін қадамдар, кеңес әскерлерін күн сайын
өз даңқының шыңына көтеретін баспалдақтар. ... ... мен ... ... ... ... пайдасына шешілген еді. Шайқастың басында
Германияның 900 мың сарбазына кеңестің 1 336 мың ... ... ... 19 ... ... қару ... пен миномет болса, немістерде небары 10
мың ғана еді. Кеңестің 3 444 танкісіне Германия өзінің 2 733 ... ... ... Аға лейтенант Алексей Азаров, жаудың 9 танкісін қиратып, Кеңес
Одағының Батыры деген ең жоғарғы ... ... ... батарея командирі,
гвардия лейтенанты Кардыбайло жаудың 4 танкісін жарып, Ленин Орденіне ие
болды.
Курск шайқасын ұттық. Неміс ... ... ... ең ... ... ... дивизиясын талқандау мақсатында қақпандар орнатылды.
Жеңіс туралы күмәніміз болмады, кеңес әскерінің басшылары ... ... ... ... жоспарлады.
Өмір мен өлімге, үміт пен күдікке толы елу күн. ... ... ... ... ... ... ... тойтарған
кеңес әскерлерінің жау алдында айбынын асырған, соғыс даласынан елеңдей
хабар күткен тылдағы елге еңсе ... елу ... Төрт жыл ... ... ... Ұлы Отан ... шешуші кезең - Курск
майданы осынша уақытқа ... ... ... сынық сүйем жерді
қанымен қорғаған ерлердің қатары азайып, сұрапыл соғыстың әр күнінің, ... ... ... ... ... Бірақ Курск майданы қара тырнағына
дейін қаруланған жаудың тізе бүгуінің басы ... ... ... һәм ... жетекшілері жасақтаған «Цитадель» операциясы бойынша
Мәскеуге Курск бұғазы арқылы жасалған шабуылда ... ... ... ... ... ... жетерінен күдер үзген фашистер
енді Понырев бағытындағы шайқасқа барынша күш салды. ... ... ... ... ... кемінде 10 шақырым дендей ену жөнінде
жеке тапсырма жүктеді. Алғашқы сәтте-ақ 22 танкісінен айырылған немістер
тек 7 ... күні ғана ... ... ... ... өте алды.
Бірақ 2 күн бойына біздің бекіністі әрі қарай бір қадам да ... ... 9 ... күні кері ... ... осы ... арқылы
Мәскеуге өтуден үміттенген неміс генералы Модель бұл ... 13 жаяу ... танк ... ... ... Самодуровка селосы маңында біздің
әскерлер күніне жаудың 13-16 шабуылын тойтарып отырды.
Селоға апарар ... ... ... қорғады. Капитан
Георгий Игишев басқарған жасақ санының аздығына қарамастан 19 танк пен ... ... ... Осы ... қаза ... Ақмола облысының тумасы
Георгий Игишевке кейін Кеңес Одағының батыры атағы берілді. Оның батареясы
шайқасқан ... ... бой ... ... селосы тұр­ғындар
өтінішімен Игишев атын иеленді.
Қазақстанда жасақталған 72 және 73-гвардиялық ... ... ... ... ... ... ерліктері үшін З.Хусайнов,
А.Дәулетбеков, Ізқұтты Айтықов, Сергей Белобородов пен ... ... ... Жұлдыз» тағылды.
Майдан даласындағы қарбалас сәт санап көбейіп, біздің ... ... ... де ... ... ... тарихшылар Курск доғасындағы
шайқасты екі кезеңге бөліп қарағаны белгілі. 1943 ... 5-12 ... ... ... ... ... селосы маңындағы ұрыстан кейін жау
әскерін жан-жақтан қыспаққа ала бастады.
Прохоровка селосы маңындағы үлкен шабуыл Курск майданының ... ... ... ... село ... болған ұрысқа екі тараптан
1200 танк, жүздеген ұшақ, 69 ... ... 4 ... адам қатысты. Ұлы
Отан соғысындағы ең ірі танк шайқасы Прохоровка алабын ... ... ... да адам қаны ... ... ... созылған шайқастан кейін немістер
ұрыс даласына 300-ден астам танкі мен техникаларын қалдырып, кері шегінді.
Прохоровка селосы маңындағы 13 шілдедегі ... ... Ұлы Отан ... ... ... ... көрсетті.Орлов-Курск, Белгород-Курск
бағытындағы ұрыстардың бәрінен жеңіліс тапқан немістің ауыр қолы ... кері ... ... ... ... ... «Райх», «Викинг», «Жансыз
бас» атты мақтаулы дивизиялары ... ... ... ... бере ... осы ... жарты миллион әскерінен, 1,5 мың танкісі мен 3700 ... ... ... ... ... болды. 1943 жылдың 5 тамызы
күні Белгород пен Орел азат етілді. Осы жеңіске ... ... ... ... ... ... ... қаласында Ұлы Отан соғысындағы алғашқы
салют атылды. Арада 17 күн ... ... Курс ... ... ... -
Харьков қаласын тастап шықты.Қазақстандықтар соғыстың алғашқы минутында
батыс шекарада ... ... ... ... да , ... үйіне шабуыл жасағандардың арасында да бар еді. Соғыстың алғашқы
айларында ауыр ... ... ... көп еді. ... ... ... алған және 14 одақтасы болған жаудың күші басым еді. Бүкіл
шетелдік Европаның экономикасы Вермахтқа ... ... ол ... ... ... ... ... соғысты жүргізудің тәжірибесін алды
және өзінің жеңілмейтіндігіне сендірді.
Алайда 1941ж. Жеңілістің себебі ... күші ғана ... ... ... ... ... жаңылуында да болды. КСРО-ның жау ... ... ... ... күнінен бастап-ақ партизандар
қозғалысы пайда болды. Ол бұқаралық сипат алуы, ұйымшылдығы, өз ... ... ... ... ... ... ... маңыз алды. Оған Қазақстандықтар да ... ... 220, ... ... ... астам, Украина мен Беларусияда 3000
дай Қазақстандық болды. 300-дей ... ... ... ... ... ... мен жеңілістерге қарамай ... ... ... ... іске ... тастады, ал
Мәскеу түбіндегі жеңіс соғыстың ... ... ... ... ... ... , Курск иіндегі
және Днепрдің жағасындағы шайқастарда ол ... ... ... және ... ... қамалдарын талқандауды, жау әскерлерінің ірі
топтарын қоршап алып, ... ... ... отан ... ерліктері
үшін 11600 адамға Кеңес ... ... ... ... олардың 497-і
Қазақстандық, соның 97-сі қазақ. Қазақстандықтардың ішінен бірінші ... 22 ... ... ... ... ... 19 танк девизиясының
командирі генерал – майор К.А. ... ... Ең ... 1990ж. ... ... атақ ... аға лейтенант Б. Момышұлына ... 1941ж. ... ... ... өз баталенымен жау қоршауын 3 рет
бұзып шықты. Соғыстың Б. ... ... ... 9- ... ... ... болып жүріп аяқтады.Республика ... оның ... ... ... мен ... ... мақтан етеді.1941ж. Маусымдағы шайқасқа Литваның Шауляй
қаласының оңтүстігіне таман 219-шы атқыштар полкі қатысты, бұл полк ... ... ... ... ... өз еркімен келген шарулардан
жасақталған болатын. 1941ж. ... ... ... ... 314 атқыштар дивизиясы, Волховда 318 Ақмола дивизиясы, қазан-
желтоқсан айларында ... ... 312, 316, 238, 391, 387 ... 39 ... 74, 75 теңіз атқыштар бригадалары ұрысқа кірді.
Қазақстандық қалған дивизиялар, бригадалар мен ... ... ... 1942ж. ... ... тізе ... Кеңес Одағының Ұлы
Отан соғысы және екінші дүние жүзілік ... ... ... ... ... ... жүзіне үстемдік жүргізу қауіпінен сақталып
қалды.Агроссорлардың герман- италия- ... ... ... анти ... ... аса зор күш-жігер жұмсауы және шығын беруі арқасында
мүмкін ... ең көп ... ... млн. ... адам мерт ... ... 410 мыңы ... Соғыстың тарихынан алған сабақтар мен
қорытындылар ешқашан ұмытылмауға тиіс. Соғыстардың ішіндегі ең ауыр ... және ең Ұлы ... онан ... ... ... тигізіп келеді.
«Барбаросса» жоспары өнімді нәтижелер бермегендіктен ... 6 ... ... алу ... ... жөнінде жаңа шешім қабылдады.
Арада он күн ... соң ... ... тобы шабуыл жасау туралы бұйрық
алды. Гитлершілдер бұл үшін жағадай әбден қолайлы деп есептеді. Олар ... ... ... әскерлерінің Ленинград, Смоленск және Киев түбінде
берген соққысынан есін жиып ... жоқ деп ... ... ... алса ... - ... саяси мақсаты орындалғандай
болып көрінді!Өзінің жеңетініне анық сенген фюрер Қызыл алаңда ... ... ... ... Гитлершілер үшін парадқа
арналған киімдер дайындалды. Жақын уақытта кеңес ... ... ... деп ... ... ... басшылары Шығыс майдандағы
солдаттарына былай үндеу жариялады: ... ... ... Осы ... соғыста барлық континенттердің астаналары сіздерге бас иді, сіздер
ең жақсы қалалардың көшелерімен жүріп ... ... ... ... бас иуге көндіріңіздер, қаруларыңыздың күшін көрсетіңіздер, оның
алаңынан ... ... - бұл ... ... ... – бұл ... шабуыл жасаумен қатар неміс командованиесі Тихвин, Ростов
және ... ... ... ... ... ... жасады. Ол
Ленинградты қоршап алып, оның ... тізе ... ... ... ... үлкен Қырымды басып алып, Кавказ жағалауын қоршап алмақшы
болды. Бұл жағдай, ... ... ... ... ... жақтап
соғысқа еріксіз киліктіруге мәжбүр ететін еді. Осы 3 бағытта ойдағыдай
шабуылға шығу, ... ... ... ... ... ... ... жаққа алаңдатуға, сөйтіп күзгі шабуылдың негізгі объектісі – Совет
астанасын басып алуды жетілдіруге тиіс еді. ... ... ... бас
шабуыл (неміс басшылары оны осылай деп атады) 30 сентябрьде ... ... ... сол жақ ... екінші танк тобының соққы
беруімен басталды. 2 октябрьде Батыс майданының ... ... ... ... ... ... штаб ... генерал Б.Д.
Сокаловский және Резерв майданының позицияларына «Орталық» армиялар тобының
негізгі күштері шүйлікті. Москва түбіндегі ұлы қырғын ... ... ... зор ... ... ... жауынгерлері гитлершілердің
соққысына қарсы тұрды.Брянск аймағында ауыр жағдай қалыптасты. Жаудың танк
құрамалары 6 ... ... пен ... ... ... ... ... кетті де, ал олардың кейін шегінетін жолдарын да
жау басып алып қойды. Вязьма мен Брянск аймағындағы ... ... ... зор ... ... ... партия мен Совет халқының
алдында орасан зор міндеттер – астананы ... ... ... ... оны
қорғауға халықтың бар күш жігерін, елдің ... ... ... тұрды. Әскери командованиеден ең алдымен шырқы бұзылған әскерлерді
басқару ісін қалпына келтіру, неміс фашист ... ... ... жаңа топ құру ... етілді. Москваны қорғау туралы 5 ... ... ... ... ... ... ... қорғаныс
линиясы батыс майданын әскерлері қарсылық көрсететін басты шеп ... ... ... ... және ... ... ... сондай-ақ Можайск қорғаныс шебін нығайту және күшейту дұшпанның
шабуылын уақытша кідіртті. Можайск шебінде бір аптаның ішінде едәуір ... ... ... ... ... ауыр ... қала ... 13
октябрьде Батыс майданының Соғыс Советі осы шепте қанат жайған ... ... ... ... ... жол бермеңдер деген бұйрық берілді.
Москваға кіреберіс іргелерді нығайту үшін 12 октябрьде Мемлекеттік
Қорғаныс Комитеті ... ... ... ... ... линиясын жасау
туралы шешім қабылдады. Бұл линияға жабдықтау алқабы мен екі қорғаныс шебі
кіруге тиіс болды. Ең ... ... ... 15-20 км ... ... шеңбер түрінде жасау белгіленді. Қалалық шеп айнала қоршай салынған
темір жол ... ... ... ... таяу ... ... ... Москва қорғаныс аймағы деп аталады. Бұған Москва горнизонының
бөлімдері ... ... ... және ... ... ... кірді. Қорғаныс құрылыстарын салуға астананың 450 мың тұрғыны,
соның ішінде 50 мың ... ... ... 75 проценті әйелдер еді.
13 октябрьде Ставканың резервімен 4 дивизия, 4 танк бригадасы және
танкі атар ... ... ... ... ... шебіне
орналасты. Москва теңізінен Калугаға дейінгі ... ... ... ... құрамында небары 90 мыңға жуық адам ... Бұл ... ... ... ... ... ... алмады. Сондықтан Батыс майданының
командованиесінің Москваға қарай баратын ең ... ... ... ... ... әр ... шоғырландырылды: Волколамск бағытын
генерал К.К.Рокоссовскийдің 16 армиясы, Можайск ... ... ... 5 – ... Малоярославец бағытын генерал К.Д. Голубевтің 43-
армиясы және Калуга бағытын ... ... ... түбіндегі ұрыстарда әсіресе РСФСР Жоғарғы ... ... ... ... ... ... полкі мен
генерал И.В.Панфиловтың Қазақстанда құрылған 316-атқыштар дивизиясы ерекше
көзге түсті. Бұл дивизияда орыстар, ... ... ... бар ... ... 6 күн ... ... үздіксіз атакаларына тойтарыс бере
отырып, 80-ге тарта танкіні қиратты және бірнеше ... ... ... ... ... Дұшпанның Вололамск ауданын басып ... ... жол ... ... ... бір де бірі ... болып
шықпады. Танкіге қарсы эшелондаған өрелі қорғаныс жүйесі осында ... ... ... Бұл жүйе танк ... аса ... ... ... 20-
25 км бойына жасалған танкіге қарсы күрес пунктер мен аудандардан тұрды.
Моква үшін шайқастарда ... ... ... ... мен ... ерекше көзге түсті. Бұл көп ұлтты
дивизияның жауынгерлері 33 күн бойы ... ... ... ... ... ... ... Клочковтан үлгі алған 28 батырдың ерлігі дүние жүзіне
белгілі болды. Олардың ... ... Иван ... ... ... ... ... және Әліпбай Құсаев, укранидық ... ... ... ... және ... болды. Олардың әрқайсысы
саяси жетекші Василий Клочковтың «Россия – кең байтақ, ал шегінерге ... ... ... ... ұран ... олар ... ... қанмен жазды. Панфиловшылар қысқа мерзім
ішінде жаудың танк дивизиясын, моторлы 2 жаяу ... ... ... газеті 1941 жылы 12 ... ... ... деп ... дивизиясы жауынгерлердің командирлері мен саяси қызметкерлерінің
ғажайып ерліктері ... ... ... бас ... ... ... ... өжет офицер Бауыржан Момышұлының есімі де осы кезде ... ... ... қиын ... ... ... жүргізу
шеберлігімен, жауынгерлік тапсырманы мүлтіксіз ... ...... ... И.В.Панфиловтың сүйіспеншілігіне бөленді.
Осы бір қиын ... ... ... мен ... ... ... И.В.
Панфиловтың достығы кімге болса да зор өнеге болды. Шынайы ... ... ... қиын күнде, ел басына күн туған шақта ерекше көрінді.
Панфилов дивизиясында 26 ұлттың ... ... ... ... т.б. ... Күші ... ... Мәлік Ғабдуллин
бастаған автоматшылар тобы ерлікпен шайқасты. 1941 жылғы 16 қарашада Совет
автоматшылары жаудың бірнеше ... ... ... аса ... пен
бірнеше танкті жойды. Топта 30 жауынгер болды. Орыс Алексей Попов пен қазақ
Мәлік Ғабдуллин, украин ... ... мен ... Қасым Абдукаримов, татар
Құсайын Саитов т.б. болды.
1941 ... 18 ... ... ... үшін ... күн ... күні 316 – атқыштар дивизиясына гвардиялық дивизия деген атақ беріліп,
ол Қызыл Ту ... ... Бұл ... ... ... Ту орденімен наградталған және 8-гвардиялық дивизия ... 316- ... ... ... де ... ... және
шебер шайқасты. Оның құрамындағы адамдар ... ... ... ... зор ... ... ... ұрыстарда оның әскери таланты мен
шеберлігі Отанға көп ... ... бұл үшін ол ... ... ... ... ие болды. Немістердің Москва түбінде толық талқандалғанын көре
алмай ... 18 ... ... ... ... ол ... қаза
тапты. Дивизия жауынгерлері өз командирін қастерлеп есте сақтады. Олар
өздерін панфиловшылармыз деп ... ... ... қорғауға жасақталған 11 құрама қатысты. Олардың ... ... ... ... және қазақ, ... ... 105-ші ... дивизия) және 5-атқыштар бригадасы
(74,75-әскери теңіз, 151-атқыштар бригадасы мен 100,101-ұлттық ... ... Олар ... ... ... арқылы тарих
беттеріне өздерінің өшпес есімдерін жазды.
5 айға созылған ауыр соғыс Гитлердің «қауырт соғыс» ... ... ... ... жау қолынан инициативаны тартып алды. 1941 ж қараша-
желтоқсан айларында кеңес әскерлері фашистерді Дондағы ... пен ... ... 6- ... ... Армия Мәскеу түбінде жеңіп
шықты. Кеңес әскерлері 11 мың қала мен ауылдарды ... ... ... Тула ... ... қауіптен құтқарды.
Мәскеу 100-250 км бойына жаудан тазартылды. Мәскеу үшін шайқаста
Қызыл Армия ... 11 ... ... 23 жаяу әскер ... ... ... ... ... көп ... ұшырады.
Басқыншылар өлген-жараланғандары барлығы 300 мыңға жуық әскерінен айырылды,
көптеген қаруларын, әскери ... ... ... ... ... халқын рухтандырды, гитлерлік Германияны ... ... ... ... екі рет ... ... іске аспауы
1941 жылдың ірі ... ... ... ... мен ... ... герман имперализімінің самсаған тобырлары советтік ... ... бұл ... ... елдердегі көптеген адамдар
совет астанасы сөзсіз құлайды деп жоспарлап отырған еді. Совет әскерлерінің
ерлікпен қарсылық ... ... ... желігін басып
тастады.Гитлер сәтсіздіктің бар ... бар ... ... ... тырысты. 19 желтоқсанда ол құрлықтағы әскерлердің
бас ... ... ... ... ... бұл ... өзі
отырды.Совет Армиясының Москва түбіндегі жеңістің үлкен халықаралық маңызы
болды. Ол антигитлершілдік коалицияның ... ... ... зор ... ... жаңа тәртіптің бұғауына түскен ... ... ... ... ... Г ... ... алу жоспарының
сәтсіздікке ұшырауын «Германияның стратегиялық үлкен жеңілісі» деп атады.
1944 жылы «Москваны қорғағаны үшін» ... ... ... астам адам наградталды. ... ... ... ... аса ... ... үшін 1947 жылғы 6 сентябрьде ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... жеңісіне 20 жыл
толған күні Москваға «Қаһарман қала» деген құрметті атақ берілді және Ленин
ордені мен ... ... ... қоса ... ... ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫ ЖЫЛДАРЫНДА.
2.1. Курск шайқасындағы Қазақстандықтардың ерлігі.
1943 жылы шілде де Курск иінінде орасан зор ... ... ... аса ауыр ... басынан кешіріп, майдандағы күштердің арасалмағын
теңестіріп қана қоймай, ... ... ... сан және сапа ... асып түсті.
Курск шайқасына жүзден астам атқыштар дивизиялары, танк корпустары
мен бригадалары қатысты. Олардың ... ... ... ... ... болды. Белгородтан онтүстік-шығысқа таман өңірдегі 72-гвардиялық
атқыштар ... ... ... ... ... екі жаяу әскер мен бір
танк дивизияларын шабуылға шығарды. Жау 6 ... ... қиян - ... 7 ... ... мен ... 46 ... 30 зеңбірегінен
айырлып, бар болғаны 20 шақырым ілгері жылжыды.
Сол күндері қазақстандық 8-атқыштар дивизиясы ... де ... ... ... ... оның шебін бұзып өтуге тырысқан
әрекетінен түк шықпады.
100-қазақ ұлттық атқыштар бригадасы Калинин майданындағы ... ... ... ... қатысты. Осы ұрыстардан Алматы медицина
институтының бұрынғы студенті, пулеметші Мәншүк Мәметова ... ... Ол ... ... 9 мың шығыс әйелдері ... ... ... атанған алғашқы қарлығаш еді. Осы бригаданың мергені ... ... 239 ... ... ... ... бір көше соның
есімімен аталады.
Курск иініндегі ... ... ... ... кең өріс ... жалпы
шабуылының аса маңызды бір бөлігі-Днепр өзенінен өту еді. ... ... ... үшін 123 ... ... Кеңес Одағының Батыры
атағы берілді. Оладың арасында атқыштар ... ... атты ... ... ... ... минометші
П.Д.Литвинов және т.б. болған.
Қазақстандықтар соғысты ... ... ... ... ... ... тек ... ғана болмады, сонымен бірге жау
тылында да жүріп жатты. 1943 жылды аяғына таман жау ... ... ... бір ... астам кеңес адамдары партизандық соғыс жүргізді.
Украинаның партизан жасақтары мен құрамында 62 ... ... ... ... ... ... жасағында 79 қазақ болды. Әйгілі
партизан, Кеңес Одағының Батыры атағын екі рет ... ... ... ... ... оның ішінде 56 қазақ бар ... ... ... мен жасақтарында 1500 қазақ соғысты,
Ленинград ...... ... ... ... 15 ... жасағы
мен бригадаларында – 270-тең астам қазақстандықтар болды. Белоруссияның әр
түрлі аудандарында ... 65 ... пен ... ... саны 1,5 ... ... атындағы ірі партизан құрамасындағы жасақтардың біреуінің командирі
болған Қасым Қайсенов қасжаудың 30 ... мен ... ... Белгілі
қазақ ақыны Жұмағали Сайн Украин партизандарының қатарында жүріп, капитан
Хайрутдиновтың жасағында жауынгер саяси жетекшілік қызметін атқарды.
Қазақстандық ... ... ... мен ... және ... да еуропалық елдердің жерінде Қарсыласу қозғалысына
қатысты. Польшадағы партизан қозғалысы ұйымдастырушылардың арасында ... Шу ... ... ... қазақ С.О.Төлешовтің есімі кеңінен
мәлім. Ол ... ... ... ... ... мен Болгария жерінде
интернационалдық батальонның құрамында Кеңес Одағының Батыры З.Құсайынов,
Югославияның «Өжеттігі үшін» ... ... ... ... ... ... Тек үш ... ғана – Францияның, Италияның,
Болгарияның – Қарсыласу ... ... ... 180
жерлестеріміз ерен ерлікпен шайқасты.
Ресей Федерацияның солтүстік-батыс аудандарын азат етуге Ленинград ... ... ... ... ... ... ... көрсетті. Волхов майданынан басқа да құрамалармен бірлесе
қимыл жасай отырып, 31-атқыштар ... ... ... ... ... ол ... ... 2-Прибалтика майданы құрамында шабуылға
сондай-ақ 391 атқыштар, 8-және 30-гвардиялық ... ... мен ... ... ... ... ... Кеңес Одағының Батыры атағын алған ... ... ... ... қызы Әлия ... да бар, ол 80-ге
жуық гитлершіні о дүниеге аттандырған. 1944 жылғы 14 қаңтарда күші ... ... мерт ... мен ... ... азат ету ... ... ерлігі үшін 30-ға жуық қазақстандық жауынгер Кеңес Одағының
Батыры атағына ие болды.
Фашистік ... мен ... ... ... ... мен қыздарының қосқан үлгісі аз болмады. Берлинге ... ... ... ... ... ... дивизияларының
ішінде 118-Мелитополь атқыштар дивизиясы бар еді. 10 күн бойы ... ... ... 30-сәуірде Рейхстагты алу үшін ... ... ... С.А.Неустроев, В.И.Давыдов, ... ... ... ... ... ... ... бірі болып қазақстандық І.Саянов басқарған атқыштар ротасы
кірді. Дәл осы күні ... ... ... ... да ... ... ол ... жалауды Рейхстаг бағанасына басқалардан бұрын тікті. 1999
жылы Рақымжан Қошқарбаевқа Халық Қаһарманы атағы берілді.
Еуропа халықтарын ... ... азат ету ... көрсеткен ерлігі
үшін 150-ге жуық қазақстандыққа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Кеңес ... ... ... 1945 ... ... ... рейх ... қаруын тастауға мәжбүр етті. Фашистік
Германияны ... ... ... аңсап күткен бейбітшілікке жеткізді.
Кеңес жауынгерлерінің ерлігі мен өжеттігі, барлық дәрежедегі
командирлердің жоғарғы ... ... ... күштерінің ең басты айбарлы
тобы – Квантун армиясын талқандауды және оны тізе ... ... ... фактор болды.
1945 жылы 2 қыркүйекте Жапония түпкілікті жеңілгені ... ... ... ... дүниежүзілік соғыс аяқталды.500-ден астам қазақстандық
жауынгер Кеңес ... ... ... ие болған, олардың 102-қазақ. Бұл
атақты екі мәрте алған ... ... ... ... ... ... ... аспанға көтерліп, әуедегі ұрыстарда жаудың 7 ұшағын атып ... ... мен ... ... ... астам басқыншының көзін жойды.
Ордендермен және медальдармен наградталған барлық ұлттардың өкілдері бар,
солардың ... ... ... ... оған жету ... сол кезде
Кеңес Одағын құраған көп ұлтты халықтың 27 ... ... ... ... созылған бұл соғысқа 1,7 миллиардтан астам ... 60 ... ... Бұл 1418 ... ... ... майдангер жауынгерлер мен
тыл еңбеккерлерінің ... ... ... ... ... ұлы ... ОТАН СОҒЫСЫ ЖЫЛДАРЫНДА ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ҚҰРАМАЛАРДЫҢ ЖЕҢІСПЕН ӨТКЕН
ЖОЛДАРЫ
ХХ ғасырда адамзатқа орасан зор ... ... ... ... ... ... аса бір ... диктаторлар билік
жүргізген фашистік және коммунистік тотаритарлық тәртіптер өмірге ... ... етек алуы мен ... ... ... ... келуі билеуші мемлекеттер арасындағы шиеленісті қиындата түсті. Бұл
билеуші мемлекеттер арасындағы ... пен ... ... ең ... ... ... ... Батыс Еуропаны дерлік жаулап алған фашистік ... одақ құру ... ... ... ... ... жылы қыркүйекте Берлинде Германия, Жапония және Италия ... ... ... қол ... жылдың аяғында оған Венгрия, ... ... ... бас штабы екінші дүниежүзілік соғысқа кіріспес бұрын:
«Зеелеве»н ... ... алу), ... ... ... ... ... басып алу), «Феликс-Изабелла» ... ... ... ... - 32» ... ... ... Шығыс
Азия мен Африка елдерін басып алу), «Икар» (Америкаға қарсы әрекет ... ... ... ... ... ... ... жою), «Ост бас жоспары» (Шығыс Европа мен ... ... ... ... сияқты қанқұйлы жоспарларын жасады. ... ... ... ... басты міндеттерінің бірі жаулап алынған
мемлекетін өздерінің «басқаруына ыңғайлы» болу үшін ... ... ... ... ... «Остландия» (Белорусия мен Прибалтика),
«Украина» (Украина), «Московия» (Ресей), «Кавказ» - бөлмекші болды. ... Орта Азия мен ... ... да ... ... ... Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстан жерінде «Түркістан», ... ... ... ... ... ... ... аудандарын гитлершілер «индрустриалды облысы» деп аталатын өңірге
және «Идель-Уралға» («Еділ-Оралға») ... ... ... ... ... деген жалған атақты желеу етіп, неміс
жоғары барлау мектебі болашақ отар «Үлкен Түркістан» ... ... Оған ... Орта ... ... Башқұртстан, Азербайжан,
Солтүстік Кавказ, Қырым, Шынжан, Ауғанстан мен Иранның Солтүстік бөлігі
кірді.Фашистер ... ... Қара ... ... ... ... шабуылға шықты. Кеңес Одағының құрамында 2,9 млн. адамы бар ... ... ... ... ... ... ... жазалаудан
Қызыл Армия көп зардап шекті, 1939 жылы әскери жоғары ... ... ара ... не бары 8 пайыз болды. 1939/1940 жылғы қыста
болған кеңес-фин ... ... ... ... кезде кең көлемде соғысуға
даяр емес екенін көрсетті.Фашистік Германия 1941 жылы 22 ... ... ... 4-те ... ... ... ... туралы он жылға арналған
шартты опасыздықпен бұзып, ... ұрыс ... ... Жау адам
саны мен соғыс техникасы ... ... ... еді. ... ... мемлекетті қорғау жолындағы Ұлы Отан соғысы басталды.Барлық
жерлердегідей, Қазақстанның еңбекшілері де митингілер мен ... ... мен ... қорғауға әзір екенін мәлімдеді.Өткен
сұрапыл соғыс жылдары Қазақстан еңбекшілері ... ... үлес ... Қызыл Армияның ірі құрамалары Алматы, Жамбыл, ... ... ... және басқа қалаларда жасақталды. Олардың арасында 238, 316-
дивизиялармен қатар, 310, 312, 314, 387, 391-атқыштар ... ... ... ... ... тағы бір ... және үш бригада -74, 75-теңіздік
атқыштар және 39-курсанттық атқыштар бригадалары ... ... бас ... ... ... 3 ... және ... әскер дивизиясы, бір атқыштар бригадасы аттандырылды. Олардың ішінде 8-
атқыштар дивизиясы (Семейде құрылған), 29-атқыштар дивизиясы ... ... ... ... ... және ... ... жасақталған), 81-атты әскер дивизиясы (Жамбылда құрылған)
болды.
Қазақстандық әскери құрамалар ... (40 ... (50 ... және ... (10 ... ... алғашқы кезеңінде Қазақстанда барлығы 14 атқыштар және атты
әскер дивизиясы, 6 ... ... ... ... ... 6 ... және ... полкі, 12 құрылыс, 2 автобатальон, 7
автоматшылар батальоны ... Осы ... ... ... ... ... тылдағы он мындаған қазақстандық барып қосылды. Қазақстан
аумағында жасақталған дивизиялар Ұлы Отан соғысының алғашқы қиын кезеңінде
ерлікпен шайқасып, ... ... ... ... айналды. Олардың
мұнан кейінгі ерлікке толы жауынгерлік жолы да Ұлы Отан тарихынан лайықты
орын алды.
Қазақстанда құрылған ... ... мен ... ... ... көрсетті. Олардың бесеуіне «гвардиялық дивизия» деген құрметті атақ
беріледі. Бұлар 8-Панфилов атындағы, 72, ... 30, ... ... еді. ... басынан аяғына дейін қазақстандық 9
дивизия өзгермей сақталды: 314, 310, 316 (8-гвардиялық атқыштар), 238 ... ... 391, 387, 8, 29 ... атқыштар), 38 (73-
гвардиялық атқыштар)-дивизиялары. Бұл ... ... ... қорғауда, Курск шайқасында, Украинаның оң жағалауын, Қырым мен
Карпатты азат ету жолындағы шайқастарда ... ... ... бөледі.
Украинаны азат ету кезіндегі жауынгерлік тапсырманы ... ... ... дивизия Қызыл Ту орденімен наградталды, оған ... ... ... ... ... ... дивизиясы», 27
–гвардиялық дивизия «Новобуг дивизиясы» және Қызыл Тулы дивизия болды. ... ... ... азат ету ... ... ... ... дивизиясы «Ямполь дивизиясы» және осы дивизияның екі
полкі – 15-атқыштар және 62-артиллерия полкі «Карпат полкі» болып ... 229 және ... ... – бірі - ІІІ дәрежелі Суворов орденімен,
екіншісі - ІІІ дәрежелі Кутузов ... ... ... ... ... ... бірнеше мәрте алғыс жарияланды, қаһарман
кеңес жауынгерінің ерлігі бірнеше рет ... атап ... ... ... ... ... ... қамал-
Брестің қорғаушы шекарашылары ұрыстарда теңдесі жоқ ерлік көрсетті. Олардың
ішінде қазақстандықтар да ... ... ... А.Мүсірепов, саяси
жетекші В.Лобанов, кіші сержант ... ... ... ... және басқалар.
Қазақстандық жауынгерлер майдандардың барлық бағыттарында ерен ерлік
көрсетті. 1941 жылдың күзіне қарай жауынгерлері мен соғыс техникасының ... ... ... жағынан басым неміс-фашист әскерлері Прибалтиканы,
Белоруссияны, ... және ... ... ... ... ... пен Қырымды қоршады. Елге төнген қатерлі қауіп күшейе түсті.
Фашистердің штабында Мәскеуді алуды ... ... ... әзірлік
аяқталған болатын.
30 қыркүйекте неміс армияларының қуатты «Орталық» тобы шабуыл
жасады, соққы бір ... ... ... мен оңтүстік батысынан
берілді. 15 қарашада гитлершілер Мәскеуге «шешуші» шабуылға ... ... ... ... негізгі соққысын 316-дивизия мен
оның көршілері қазанның 25-інен бері ... ... ... ... ... ... ... разъезі түбінде теңдесі жоқ ерлік
көрсетті.
Мәскеу түбіндегі қиян-кескі ұрыстарда батальон ... ... ... ... жеке ... ерлігі мен командирлік
шеберлігі айқын көрінді. Волоколамск тас ... ... ... ... ... ол полк командирі ... ... 1943 жылы ... ... ... 8- ... атқыштар дивизиясын
басқарды. Қатаң кеңестік идеологиялық тәртіп кезінде ... ... ... өз ... ... тек 1990 жылы ... ... Қазақстан егемендігін жарияланғаннан жағдайға жұртшылықтың
көп жылғы талабы орындалып, Б.Момышұлына Кеңес Одағының Батыры ... ... 17 ... де ... шайқасы басталды. 200 күн мен түнге
созылған кеңестік қарулы күштердің орасан зор шабуылы ... ... ... ... ... ... жасақталып, генерал
В.И.Чуйковтың 64-армиясының ... ... ... ... мен ... ... екі – ... және 28-атқыштар дивизиялары
– Сталинградтың солтүстік-батысындағы ұрыстарға ... ... ... ... көмектесті. Элиста-Астрахань жолы арқылы Волга өзенінің
төменгі сағасына өтуге тырысқан неміс, румын әскер бөлімдерінің ... ... ... ... ... ... бөгеді.
Бригадамен және оның көршілерімен болған ұрыстарда 2 ... ... мен ... және 18 ... ... жау ... жасауға тырысқан әрекетінен бас тартты.
Кеңестік жауынгерлер ұрыс жүргізе отырып 700 шақырым ілгері жылжып,
Белгород-Орел шебіне шықты. Кеңес Армиясының ... ... ... ... ... ... маңызы болды. Кеңес Одағының Ұлы Отан соғысы
және бүкіл екінші дүние ... ... ... түбегейлі бетбұрыс
жасалды. Осыдан кейін фашистер енді қайтып ... ... ... ... жау әлі ... ... МАЙДАНГЕР ЖАУЫНГЕРЛЕРДІҢ ЕРЛІКТЕРІ.
Өжеттік пен ерлікке бару кездейсоқтық емес, Отан ... ... ... ... ... ... бойұсыну еді. Совет
халқының жүрегінде екі рет ... ... ... атағын алған Талғат
Бигелдинов, Леонид Беда, Сергей Луганский, Иван Павлов, Совет Одағының
батырлары Әлия ... ... ... Иван ... ... ... Клочков, Төлеген Тоқтаров, Мәлік Ғабдуллин, Қарсыбай
Сыпатаев, Сұлтан Баймағамбетов, Нүркен Әбдіров, Иван ... ... т.б. ... ... ... ... 391-атқыштар дивизиясының батальон комиссары, бұрын
Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті аппаратында жауапты ... ... ... ... аты ... ... Данко бейнесін көз алдыңызға
алып келгендей еді. Отан ... ... адал ... ... ... өкілі, саяси жетекші Рашит Жанғозин ... ... ... документ беттерінен шайқастың шешуші сәтінде танк үстіне
көтеріліп, пулеметтен ... ажал ... ... ... ... алға!” –
деп ұран тастады деген жазу жолдарын оқимыз. Шегініп бара жатқан жауынгер
достарын ... деп ауыр ... Отқа ... ... ішіндегі
саяси жетекші өмірінің соңғы ... ... 3741424 ... ... ... ... ту ... көтерген күйі көз жұмды. Жалын
билеттің тек шетін ғана шарпыды. Тарих жекелеген адамдардың ерліктерін аз
білмейді, ... ... ... ... ... адамдарының жалпы
халықтық ерлігі тек біздің елімізде ғана ... еді. ... ... ... ескі ... 327 әуе ... ажал оғын ... төңірегіне
өлім ұрығын шашқан дзот, доттардың отты көмейіне кеудесін төсеп, үнін
өшірген 188 ... ... ... ... ... ... ... жүріп жазған “Өмір мен
өлім туралы” очеркінде: “Адам ұлы ... өмір ... адам ... шын
мағынасында адам дүниесі болсын. Біз осы үшін күресеміз, осының жолында
өмірімізді аямаймыз да. Өмір үшін ... біз өлім ... ... бір-ақ рет туады, бір-ақ рет өледі. Өлім әр түрлі ... ... ... ... қыз үшін ... өледі, енді біреулер аурудан өледі.
Мұндай өлімдерді естігенде құр ғана ренжисің де ... Ал ... ... бас ... өлім де бар. Ол майданда ерлерше өлу” – ... Отан ... жау ... бастырмау үшін қасық қанын аямай ерлікпен
қаза тапқан Төлеген ... ... тіке ... қара, сонда өлім сенен
қашады, сен жеңесің”, – деген жалынды, жүрек ... ... де ... ... сол ... өзгермей бізге жетті.
Қазақ халқына жазған хаттарында панфиловшылар: “Бөлімшелердің ... ... ... қорғау кезінде оқ-дәрісін түгел тауысып бітірді. Ал
шепті бұзып өткен жау танкілері окоптарды аралап, тірі қалған ... жай ... ... ... ... танкіге қарсы қолданар
минасы қалмағанда бөлімше жауынгерлері винтовкаларын кезенген күйде тік
көтеріліп, “Интернационалды” дауыстап танкілерге ... ... ... ... ... жау ішке қарай өте алмады”, – деп ... ... ... ... ... гвардияшылары ұрыс жүргізген үйде үйілген гильзалардың
үстінен бір парақ қағаз табылды. ... ... ... ... өлім ... – деген қанмен жазылған сөйлем жолдары бар еді.
Совет халқының ... ұлт ... ... ... ... ... туған жеріндей жанқиярлықпен қорғады, Сталинград түбінде, Кіші
жерде ерлікпен шайқасты, Украинаны, Белоруссияны, Прибалтиканы, ... ... азат ... ... Ұлы ... ... қауіп
төнгенде халқымыздың ардақты ақсақал ақыны Жамбыл ... ... атты ... ... жалынды жырын майдандағы “жүзі басқа болғанмен
жүрегі бір, тілі басқа болғанмен тілегі бір” жауынгер балаларына ... ... бірі ... Вишневский кейін: “Бұл сәлемді
көзге жас, көңілге қуаныш толы ... ... ... Біз күшімізді
еселей түсіп ұрысқа аттандық”, – деп еске алды.“Біздің елде өз ... ... ...... ... ... ... Осы күні біздің
қазақ Ленинградтың зәулім сарайларына қарап, мол сулы Нева мен ... ... ... ... ... не ... ... Қиыр Шығыстың
шоқыларына қарап: “Бұл менің ... бұл ... ... ... ... ... не барым – сендердікі, сендердің не барың – ...... айта ... – деп ... қазақстандықтар майдандағы жауынгер
бауырларына. ... ... ... ... ... тулы 43-
атқыштар дивизиясының жауынгері сержант ... ... жас ... ... ... ... өшпес ерлігін қайталады.“Правда” газетінің
1943 жылғы 6 ақпанындағы номерінде: “Қазақтар майданда жауға ... ... ... ... ... аналары, әйелдері майдан үшін аянбай жақсы
жұмыс істейді. Қазақстан өз жерінің барлық асыл кендерімен ... ... ... ... Қазақстан совет адамдарына жақын және қымбатты”, – деп
жазылды.
Бұл Қазақстан мен қазақстандықтардың жеңіске қосқан үлес ... ... анық ... керек. Қазақстандықтар Варшаваны, Софияны,
Белградты, Праганы азат ... ... ... ... ... ... ... орденді, даңқты 150-Идрицк атқыштар
дивизиясы жауынгерлері Совет Армиясының өзге белімдерімен келісе қимылдай
отырып, ... ... ... ... ... жасады, Рейхстагтың
күмбезіне жеңіс туын ... ... ... туды ... ... ... ... дабылын қаққандардың қатарында взвод командирі, қазақ ... та ... ... жау ... ел ... ер ... ... жасақтары да үлес қосты. Белоруссияның партизан құрамаларында 70,
ал Украина ормандарында 62 ... ... ... ... ... күрес жүргізді. Зерттеуші-ғалым Н.Едігеновтың мәліметтері
бойынша, жоғарыда аталған одақтас екі республиканың партизан отрядтарында ... аса ... ... ... ... командир, комиссар
болған, есімдері ел аузында аңызға айналып, кейінгі ұрпаққа жеткен ... ... ... ... Саин, Тоқаш Жангелдинді бұл ... ... ... ... ... А. ... жамбылдық
А.Сиддиков, қатардағы жауынгер К.Өтенов, алматылық Қамза Сандыбаев, т.б. ел
жадында ерліктерімен қалып отыр. ... ... ... ... облыстары, Брянск ... ... ... ... ... ... отрядтары арасында ВКІІ (б)
Орталық ... ... ... ... ... комсомол
ұйымдары жіберген арнаулы дайындықтан өткен азаматтар белсенді әрекет етіп,
партизан отрядтарын құрды. ... ... ... ... ... Комитеті мен Алматы қалалық комсомол ұйымы ерік ... ... ... ... ... партия, комсомол ұйымдарының
түлектері партизандар ... ... ... ... ... ... бен үкіметіміз олардың ерлік істерін жоғары бағалады.
Партизандар отрядтарын ұйымдастырушылар Ж.Нәметов, ... ... ... ... ... ... ... Одағының Батыры деген жоғары атаққа ие болды.Совет жауынгерлерін
ортақ іске, жеңіске деген нық ... ... ... ... ... ... ... біріктірді. Бұл туралы майдангер жазушы
Б.Горбатовтың “Өмір мен өлім жайында” атты ... ... ... ... ... ... үшін және Отан үшін алысамыз! Өзіміз үшін
және Отан үшін! Өз тағдырымыз және Отан тағдыры ... ... ... ... ... ... ... біз оған қанымызбен де,
жанымызбен де, бүкіл тәнімізбен де ... Оның ...... Оған ... ажал ...... төнген ажал қаупі. Оның жеңісі –
біздің жеңісіміз”.
Соғыстың бас кезінде ... ... ... да немістерден
басқаларға қару ұстауға болмайды. Чех, қазақ, украин емес, тек қана ... ... ... ... – деп ... еді. 1941 жылы ... сенімді
серіктерінің арасында: “Біздің құдіретті ... ... ... ... бір рет ... ... серуенге апару керек”, – деп
өзеуреді.
Алайда, фашист “көріпкелінің” ... ... ... ... рейх ордасына “жартылай тағы азиялық” экскурсанттар ретінде емес,
туысқан халықтар өкілдерімен бірге жеңімпаз – азат ... ... ... ... ... ... жоқ, егескен жау ордасының шаңырағын ортасына
түсіріп, зұлымдық жасаған ... ... ... ... ... ... Ол совет халқының қаһарман қарулы күштерінің өкілі ретінде
фашизмді тізе бүктіріп, барша тарих алдында оларға адам ... ... ... ... ... қатысты.
Жүз мыңнан астам қазақстандық жауынгерлер Отан қорғаудағы ... ... ... ... Бес жүздей жерлестерімізге Совет
Одағының Батыры деген жоғары атақ берілді, жүзден астамы Даңқ ... ... ... ... қолбасшылық қабілетін сұрапыл айқастарда
танытқан, от ішінде шыныққан оннан аса офицерлер генерал атағын алды. ... ... ... ... Г.Н.Ковтунов, И.А.Куличев,
С.Д.Луганский, М.К.Меркулов, С.К.Нұрмағамбетов, ... еді. ... ... ... өзін ... ретінде таныта білді. Бұлармен қатар Н.Бәйкенов, Н.Бакарев,
Б.Байтасов, Б.Г.Игликов, ... ... т.б. да ... ... ... қаһарманы көп ұлтты совет халқы, дұшпанға күйрете соққы
беріп, социализм жеңісін, ұлы ... ... ... ... ... ... Күштері КПСС Орталық Комитетінің “Совет халқының 1941-1945
жылдарғы Ұлы Отан соғысындағы ... 40 ... ... ... “фашистік Германия мен оның одақтастарын талқандауға,
Европа халықтарын фашистік құлдықтан азат ... ... ... ... үлес қосты, өздерінің патриоттық және интернационалдық
борышын абыроймен орындап шықты. ... ... ... ... ұлы ... ... ... Қазақстан жерінде 12 атқыштар дивизиясы, 4 ұлттық атты
әскер( дивизиясы, 7 атқыштар бригадасы мен 50-ге жуық ... ... ... ... ... ... жан аямай шайқасқан( қазақстандық бес әскери
құрамға «гвардиялық» деген құрметті атақ беріліп, олардың туларына ... ... ... ... ерлігі аңызға айналған атақты ... ... ... да ... ... 3,5 ... ... партизан отрядтарының
құрамында болып, Жеңісті жақындатуға өз үлестерін қосты.
Жанқиярлық ерлігі мен батырлығы үшін 96638 ... ... ... ... және медальдармен наградталды. 497 ... ... ... атанды.Олардың 97-сі қазақ болатын. 142 жауынгер «Даңқ»
орденінің толық иегері болды.
Соғыстың 4 ... ... ... ... 482,8 мың ... астық, 217,6
мың тонна картоп, 143,2 мың тонна көкөніс, 1193,2 мың ... ... 155 ,3 мың ... ... ... ... ... 25 миллион дана жылы киім, Отан( қорғау
қорына 4 миллиард ... ... ... ... Отан ... ... 35 ... адам қатынасты, Орта Азия
республикаларынан соғысқа 3 миллионға жуық адам ... ... 1 ... мыңы ... ... Ұлы Отан соғысы жылдарында Қарулы Күштерде 4 орталық, 19 майдандық
және флоттық, 103 армиялық газет, ұлттар тілінде 50 ... ... ... ... ауыр ... ... ... 10 майдандық, 3 дивизиялық, 1 округтік
газет жарық көрген. Олар: ... ... ... ... ... ... ... «Отан үшін алға», «Дабыл» және т.б.
ІІІ-ТАРАУ. ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫ ЖЫЛДАРЫНДА ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТЫЛ ЕҢБЕГІ.
3.1. ӨНЕРКӘСІП ПЕН ТРАНСПОРТ МАЙДАН ... ... мен тыл ... ... атты мақаласында майдан
мен тыл байланысы біздің заманымызда анағұрлым күшейе түсіп, соғыс ... роль ... тиіс ... ... ... ... әрбір сәтінде
әрқашан тыл жұмысының ... ... ... ... бар ... майданның алғы шебінен тылға қарай ауысатынын айтқан-
ды.
Ұлы Отан соғысы советтік соғыс ... ... ... ... ... ... бұл ... дұрыстығын толық
дәлелдеді. Тыл – ол да майданмен бір еді. Тыл – ... ... еді. ... тыл біртұтас соғыс лагерін құрды.
СССР халықтарының тылдағы достық ынтымағының ролі де аса жоғары
болды. ... ең бір ... күш – ... мен ... ... ... ... бірлік достығына арқа сүйеген Коммунистік
партия жауды жеңу жолында ... ... мен ... ... ... пайдалануды қамтамасыз етті.
Ленин партиясы бүкіл халық шаруашылығын соғыс рельсіне ... ... ... ... ... ... елімізді
Шығысқа көшірудің, тылда ... ... ... ... ... ... ... Шығыс аудандардың, оның ішінде
Қазақстанның соғысқа дейін ... ... ... ... күрт ... үшін ... ... қызметін атқарды. Соғысқа
дейінгі бесжылдықтарда ... ... ... республикаларда
территориялық-өндірістік комплекстер жасауды қолға алды. Алайда, еліміздің
Шығысындағы ... ... үшін ... ... тым қысқа ... ... ... ол ... ... ... болды. Көмірлі
Қарағанды, Орталық Қазақстанның рудник, заводтары Оңтүстік Орал ... ... ... Кенді Алтай Сібірдің индустриялдық комплексімен
ұштасты. Егер Оралдың шығысына таман орналасқан аудандардың ... ... ... ... Орал-Қазақстан-Сібір СССР-де мырыш, мыс,
қорғасын, т.б. сол сияқты стратегиялық маңызы бар металдар ... ... ... ... Ембі ... мен ... арасында салынған жаңа мұнай
базасының (Екінші Баку) қатарына қосылды,
Соғыс кезінде Уралдың ... ... ... ... ... еді. Бұл партияның СССР-дің шығысында ... ... ... үлкен жоспарын баянды ету болатын. Ол жанар
май өндіру саласында аса ... роль ... ... ... ... мен жеке ... ... қару-жарақ пен оқ-дәрінің жаңа
түрлерін жаппай шығаруды жолға ... ... Орта Азия мен ... ... ... қатынасын қамтамасыз етіп, Орал, Волга өңірі
өнеркәсіп орындарын темір рудасымен, мұнаймен, ... ... ... аудандар экономикалық қорғаныстың “екінші шебінен” еліміздің
басты ... ... ... 1943 жылы ... соғыс өнеркәсібі 6 есе,
Поволжьеде 11 есе, ... ... 34 есе ... ... ... көлемі 1940 жылмен салыстырғанда 1945 жылы 140 процентке
ұлғайды. Республиканың өндірістік қоры ... ... ... ... дейінгі
дәрежесімен салыстырғанда екі есеге жуық артты. Жауынгерлердің жауға атқан
10 оғының 9-ы ... ... 1944 жылы бір ғана ... мыс қорыту
заводы мысты Болгария мен Қытайды қосып ... көп ... ... бір ай ... ... ... 1938 ... берген
өнімінен көп өндірді. Жезді ... ... ... ... ... ... ... асып түсті.
Қазақстан тылын ұйымдастырушылардың көрнекті өкілдерінің бірі, КПСС
Орталық Комитеті Саяси Бюросының ... ... ... Орталық
Комитетінің бірінші секретары Д.А.Қонаев: “Ұлы жеңіс алдыңғы шепте ғана
емес, завод цехтарында да, ... да, ... мен ... ... ... деп атап ... ... басқарылып, жүйелі жолға қойылған, жылдам
қарқынмен дамыған экономикамыз ... ... ... ... ... ... 1942 жылдың аяғында Волга бойындағы шайқаста жаудан
стратегиялық инициативаны бір жолата ... ... ... ... ... ... ... бетбұрыс жасауға мүмкіндік берді.
Ленин партиясы социалистік ауыл шаруашылығы артықшылықтарын ... ... ... мен қала ... ... өнеркәсіп орындарын
шикізатпен қамтамасыз етті. ... ... ... ... 4312 ... пұт астық өткізді. Бұл бірінші дүние жүзілік соғыс
кезінде (1914-1917 ж) патшалық Россия өндірген өнімнен 3 есе көп ... ... ... ... ... мен шикізат базаларының бірі
Қазақстан мен Орта Азия республикалары болды. Одақтас ... 5 ... ... жуық мақта талшығын өткізді. Қазақстан ... ... ... 1 миллион тоннадан астам ет берді.
Республика диқандары майдан мен ... ... 360 ... ... ... орылған астықтың 8 пайызынан астамын жөнелтті.
Соғыс жылдары тылдағы ерен ерлеріміз ... ... ... ... ... ... ... Сергей Худяков, Василий
Дементюк, Николай Добродеев, Василий Ноздрачев, Анна Давыдченко, инженер К.
Симаков, Ащысай кеншілері Қарсақбаев пен ... ... ... жолы
машинистері Кравченко, Долганцев, Сазонов, Терещенко, механизаторлар
Жеребцов, Шинкаренко, Ангелина, колхозшы-қызылшашылар ... ... ... ... ... ... хабарларында майдан
даласында үлкен жеңіске жеткен қолбасшылардың атымен бірге ауызға алынды.
Советтік әскери экономика гитлерлік Германияның әскери қуатынан ... Тіл мен ... ... ... ... ... ... жеңісі кездейсоқ жай деп даурықты. ... ... ... ... ... Германия, оның одақтастарымен салыстырғанда тылының
берік, күш-қуатының анағұрлым мол ... ... ... ... 551 ... сом ақша ... қысылшаң шақта совет халқы мемлекетке әскери займ, лотореялар, сондай-
ақ қорғаныс қорына 110 ... ... ... ақша, немесе СССР-дің
мемлекеттік бюджетінен 1942 жылғы әскери мақсатқа жұмсалған қаржы мөлшерінө
тең қаражат жинады.
Халықтың ... ... ... ... ... бастамасы
алғашында стихиялы түрде басталғанымен көп ұзамай үкіметіміз бен партиямыз
тарапынан қолдау тапты. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... ай сайын немесе 2 күндік ... ... ... ... ... арасында қорғаныс
гектарларына “еңбек ету тәжірибесі” орын ала бастады. ... ... бас, бір ... қол ... отырып, Отан алдындағы қасиетті іске өз
үлестерін қосуға тырысты.
Соғыстың алғашқы жылдары қазақ әйелдері ... ... ... ... неке ... ... ... жүзік, алқаларынан 3 килограмға
жуық алтын, 500 килограмм күміс жинап берді. Қазақтың ... ... ... ... ... өз ... ... 100 мың сомға
Аманкелді Иманов атындағы самолетті сатып ... ... ... ... ... Қаратал ауданындағы “Қызылбұлақ” колхозындағы ... 300 мың сом, ... ... “Жаңатұрмыс” колхозынан Қабаш
Қозыбаев 190 мың сом, Обаған ауданындағы ... ... ... ... 175 мың сом, Шаян ... “Ақбастау” колхозынан Бисе
Бедесаров 1967 мың сом ақша өткізді.
Шығыс Қазақстан ... Әлия ... ... ... ... ... ... Б.Оқтаев, Б.Исаханов, Е.Молдабаев
атындағы танк колонналарын жасауға еңбекшілер қаражатымен де, еңбегімен де
үлес қосты. Павлодар облысында ... ... ... танк колоннасын
жасауға 6 миллион 147 мың сом қаржы түсті. Оңтүстік Қазақстан облысының
әйелдері бұл ... ... 6 ... сом ... ... ... даңқты жерлесі Совет Одағының Батыры И.Павловқа самолет
тапсырды. ... мен ... ... ... ... ... ... Батырлары Ж.Нұрпейісов пен Қ.Сыпатаев атындағы сүңгуір қайықтарын
жасуға қолдарынан келгенше көмек ... 1944 жылы ... ... самолет эскадрильясы, Қызыл Тулы Балтық флоты құрамында “Қазақстан
комсомолы”, “Қазақстан пионері” атты торпеда ... ... ... Алматы еңбекшілері даңқты жерлесі С.Луганскийге жау ... атып ... үшін екі ... ... ... ... ... Армиясының қару-жарақ, соғыс
техникасына 15,6 ... сом ... ... Қарағанды шахтерлерінің
қаржысына Совет Одағының Батыры ... ... ... ... Семей қаласы жастары жерлесі ұшқыш Н.Добровольскийге ... ... алып ... ... ... ... ... жастары жерлесі
Совет Одағының Батыры К.Савваға жау машиналарын, қамалдарын талқандап, ... танк ... ... ... ... бұл қаһармандық ерлігін
“патриотизмнің ең жоғарғы түрі” деп әділ атады.
Займға жазылу жолындағы патриоттық қозғалыс ... ... ... істе ... ... Белағаш ауданындағы, Павлодар облысының Баянауыл
ауданындағы, Қостанай облысының Семиозер ... ... ... ... Петропавлдағы колхозшылар үлкен белсенділік танытты.
Көптеген коллективтерден кезекті займ ұтыстарын ... тұра ... ... жазылды. Еңбекшілер өзінің займ облигацияларын қорғаныс қорына
өткізді. Мәселен, 1941 жылы 1 ... ... ... бойынша Отан
қорғау қорына 31 395 мың сом мемлекеттік займ облигациясы ... ... ВКП (б) ... Комитетінің “Большевик” журналында: “Совет адамы:
– Мен мемлекетке қарыз бердім. ... ... ... ... енді ... ... ... жұмсалсын, – дейді”, – деп жазылды.
Займ қаржысынан мемлекет Қазақстан еңбекшілерінен 251 миллион сомнан аса
ақша ... 1941 жылы 5 ... ... ... ... ... ... финанс жөніндегі Халық Комиссариаты 1 миллиард сомның ақшалай-заттай
лотореясы ... ... ... ... одан ... ... неміс-фашист
басқыншыларына қарсы соғыс ісіне жұмсалатыны айтылды.
Республика еңбекшілері ... ... ... ... ... ... алды. Әсіресе коммунистер үлкен белсенділік көрсетті.
Мыңдаған ... ... ... ... ... ісіне ынта-жігермен кірісіп
кетті. Завод, фабрика еңбекшілері жоғары ұйымшылдық көрсетті. ... ... ... ... ... ... қаржысының 20-40 пайызын бөлуге
дейін барды. Өскемен облысы еңбекшілері 3 миллион 832 мың ... ... ... ... 2 ... ... Қызылорда еңбекшілері 2
миллион 148 мың сомның ақшалай-заттай лотореясын сатып алды.
1942 жылы сәуірде соғыс қажетіне ... ... ... әскери
займ шығарды. Займ мөлшері 10 ... сом ... 20 жыл ... ... ... ... мұны үлкен жігермен қарсы алды. Займ
бірнеше күннің ішінде ... ... Бұл ... ... жаңа ... еді. ... ... орындары, колхоз, совхоз,
түрлі мекеме партия ... ... ... ... ... ... займның фашист басқыншыларын жеңудегі үлес салмағы жайында жер-жерде
лекция, ... ... ... ... ... номерлері
шығарылды.
Қазақстанда займға жазылу алғашқы күннің өзінде 208 486 мың ... 1942 ... 24 ... ... ... ... республикада 484
миллион 17 мың сомға жетті.
Қарағанды шахталары мен Ембі ... ... ... ... ... әскери займға жазылу үлкен патриоттық өрлеу ... ... ... ... ... қызметшілері алғашқы күннің
өзінде мемлекетке 1 миллион сомнан астам ... ... ... ... бір ... түгел жазылды. Олар Отан қорына қатерлі
1942 жылы 14 миллион сомнан астам ақша ... ... ... шексіз берілгендігін колхозшы-шаруалар да
дәлелдеді. Қазақстан колхозшылары мемлекетке алғашқы күндердің өзінде 123
миллион сом ... ... ... ... ... ... ... диқандары
2729 мың сомның, Қызылорда облысы Сырдария ауданының диқандары 1 миллион
476 мың 400 ... ... ... ... ... Қазақстан облысы
Булаев ауданы еңбекшілері 5 күн ... ... 1923 мың сом ... ... ... Луговой ауданында үш күн ішінде 1 785 мың сомның
әскери ... ... ... ... Федоров ауданының есімдері елімізге
әйгілі диқандары мемлекет қазынасына 1,5 миллион ... жуық ... ... жылы 5 ... мемлекеттік Екінші әскери займ шығарылды. Бұл
займға жазылудан 7 күн ішінде 20 ... 332 млн. 32 мың сом ақша ... ... көзделген мөлшерден асып кеткендіктен СССР Халық
Комиссарлары ... ... ... финанс жөніндегі халық комиссариаты
13 маусымнан бастап оған ... ... ... ... ... ... шапшаң жүріп, қысқа мерзімде
аяқталды. Оған халық бұқарасының қатысуы алғашқы займ кезіндегіден де ... Бұл, ... ... ... патриоттық рухының өрлеу үстінде екенінің
айқын айғағы еді. Займ алуға ... ... ... азаматы оның фашист
жауыздарына ... ... оқ, ... танк, самолет екенін айтпай-ақ
түсінген. Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... ... ... 150 мың ... Алматы ауданы Қарасу колхозының
колхозшысы Д.Бейсембаева 105 мың сомға, Қостанай облысы “Қызыл жұлдыз” ... ... ... ... 150 мың сомға, Обаған ауданы
“Красная пресня” колхозының тракторшы әйелі ... 10 мың ... ... ... ауыл ... ... колхозшысы С.Бабак 40
мың сомға, Торғай ауданы “Сужарған” артелінің колхозшысы ... ... ... ... ... ... патриоттық сезім танытты.
“Правда” газетінің сол ... бас ... ... жазылу
қарқыны, үкімет үндеуіне халық тарапынан ... үн қату тек ... ғана ... ... ... займ алуға жаппай жазылуымен өзінің жеңіс
күнін барынша ... ... ... ... ... ештемесін
аямайтынын дәлелдеді”, – деп жазылды.
Халық 1944 жылы шыққан Үшінші ... ... ... да ... ... Бұл ... емес еді. ... Армия жауды талқандап,
тықсыра қуа отырып, еліміздің біраз жерін азат ... оны ... ... ... ... ... ... Қара теңізге дейінгі ұлан-ғайыр
оңтүстік шекарасын қалпына келтіру үшін халық тағы ... ... ... 1944 жылы ... ... ... 1 ... 94 мың сом
ақша өткізді. Ал Төртінші мемлекеттік займнан республикамыз 803 миллион сом
тапсырды.
Қорыта ... ... ... ... экономиканы нығайту
қорына әскери займ мен ақшалай-заттай ... ... ... 3 ... ... сом ... өткізді. Бұл жөнінен Қазақстан РСФСР, УССР, Өзбек ССР-
інен кейінгі төртінші орында тұрды.
Социализм дүниесі советтік ... ... ... жүйеден
артықшылығын осылайша паш етті. ... оны ... ... ... қозғалысы елеулі роль атқарды.
Коммунистік партия 1942 жылдың аяғында еліміздің отын өнеркәсібі мен
шығыс аймақтарындағы түсті және қара ... ... ... ... жүзеге асырды. 1942 жылғы 13 қыркүйекте ... ... ... ... ... ... ... арттыру
шараларына байланысты қаулы қабылдады. Осыған орай ... ... ... ... қайта құрылып, оның кен ... ... ... ... ... ... ВКП (б) ... Комитеті көмегімен
қысқа мерзім ішінде Қарағанды партия ұйымын ... ірі ... ... тәжірибелі, маман кадрлармен ... ... ВКП (б) ... ... мен Қазақстан Компартиясы Орталық
Комитетінің арнаулы бригадалары партиялық-саяси ... ... ... ... ... ... “Қарағанды көмірін мол
өндіру – бүкіл республикалық іс” ... ұран ... ... ... ... ... шахталарын қамқорлықтарына алған ... ... ... ... ... ... ... адамдар жіберіп отырды. Бір жылда кеншілер мамандығын 18 мыңға жуық
адамның игеруі осының ... ... ... ... “Правда” газетінің 1943 жылғы 22 қазандағы ... атап ... ... ... ... мен ... ... отын қорымен қамтамасыз ететін сенімді тірегіне айналды.
1943 жылы ондағы забой көлемінің ... ... жер ... ... іске ... дерлік еді. Көмір өндіру 1942 жылмен салыстырғанда
2,6 миллион ... ... ... ... ... ... бен ... үкіметі жоғары бағалады. Кен ... ... ... ... ... ордендерімен, медальдарымен наградталды. Ленин
орденін бригадирлер Ғ.Абдрахманов, Т.Сыздықов, учаске бастығы ... ... ... ... ... Еңбек Қызыл Ту орденін
Ж.Мұқанова, учаске бастығы С.Николаев, т.б. ... ... үшін ... өндіруді арттыру да маңызды
мәселелердің бірі еді. ... ... ... 1942 жылғы 22
қыркүйектегі қаулысында Волга, Орал, Қазақстан, Орта Азия ... ... ... ... ... және ... ... екені
баса көрсетілген. Бұл міндетті табысты шешу ... ... ... қана ... ... ... ... күш-қабілетін өсіруге де ықпал
етері анық болатын. Ембі мұнайшыларына 1942 ... ... ... ... 2500 тонна мұнайды 1943 жылдың қазанына дейін 2,5 ... ... ... (б) ... ... мен ... үкіметі, Мемлекеттік Қорғаныс
Комитеті мұнайлы аудандарға қолдан келген көмегін аямады. Кәсіпорындары
техникалық құрал-жабдықтармен қамтамасыз ... онда ... ... ... шақырылудан біржолата босатылды, армия қатарындағылары кері
қайтарылып, мұнай жөніндегі халық комиссариаты қарамағына берілді.
Қазақстан мұнайшыларының ерен ерлігі ескерілді. Ембі ... ... ... туы бір жыл ... 12 рет ... ... жылы ... Құлсары мұнай кәсіпшілігі мен Гурьев машина жасаушылары
ВЦСПС пен ... ... ... ... ... Қызыл туларын
жеңіп алды. Жүздеген еңбек екпінділері СССР ордендерімен, медальдарымен
наградталды. Ленин ... ... ... Н.Бермағамбетов,
А.Байарыстанов, Р.Ісқариев, ... ... ... ... ... ие ... жыл – Ұлы Отан соғысы барысындағы түбегейлі ... ... ... де ... жыл ... ... ... басшылығымен
социалистік жарыс өндірісте жаңа ... ... ... тың ... ... вахтасы” деп атады. 1942 жылы ... ... ... ... ... социалистік жарысқа ұласты.
Мәселен, лениногорлық ... ... ... бір ... ... ... барлық рудниктері беретін мөлшерде кен ... ... ... бір ... 1,5 ... нормасын орындады. 1941
жылдың аяғында тек қана Петропавл қаласында екі норма орындаушылар саны ... ... ... ... ерлігі жоғары бағаланып, Бүкіл-
одақтық социалистік жарыстың қазақстандық ... ... ... ... ...... бөлімдердің ерлері,
майданнан келген делегаттар, халық комиссариаттарының жауапты қызметкерлері
40 рет ауыспалы Қызыл ту ... ... ... ... ... ... ... дамытуға сөзсіз игі ықпалын тигізді.
Халықтардың достық ынтымағын нығайтуға ... ... ... ... ... ... ... көшін ұлы Жамбыл бастады:
Олар фашист – сұр жылан
Уын шашқан адамға.
Денеге уын дарытпай,
Жаныштап басын жыланның
Салайық, ... ... ... ... ... ғаламда.
“Абай жолы” эпопеясының бірінші кітабын жазған М.О.Әуезов творчествосы
әлемдік әдебиет ... ... ... ... ... ... ... Ж.Саин, П.Кузнецов жырлады.
Соғыс жылдары республикамыз ... ұлт ... ... ... ... ... ... Олардың ішінде А.Н.Толстой, С.Михалков,
С.Сергеев-Ценский, Ф.Панферов, О.Форш, К.Паустовский, С.Маршак, ... ... ... көшіп келген “Мосфильм”, “Ленфильм” студиялары, ... мен ... ... ... ... ... араласуы
қазақтың ұлттық өнерін жаңа жанрлармен, профессионалдық шеберлікпен
байытты, жан-жақты дамуына ықпал ... ... ... ... халқының 1941-1945 жылдарғы Ұлы Отан
соғысындағы Жеңістің 40 ... ... ... Ұлы Отан соғысындағы Жеңіс маркстік-лениндік идеологияның аса
қуатты өмірлік күшін дәлелдеп берді. ... ... ... ... ... ... әділдігіне шексіз сенушілік совет халқының рухани күштерінің,
оның моральдық-саяси топтасқандығының сарқылмас қайнар көзі болды,1 – ... ... Ұлы Отан ... ... өз ... ... ... ғылыми
күштерін шоғырландырды. Мұнда есімдері дүние жүзіне белгілі атақты ғалымдар
еңбек етті. Оралдың, Батыс Сібір мен Қазақстанның ... ... ... СССР ... ... ... ... В.Л.Комаров
басқарған комиссия жұмыс істеді.
Комиссияның И.П.Бардин, А.А.Сокочинский, Д.А.Қонаев, Қ.Сәтбаев, ... ... ... ... комплексі мен оның ... ... ... ... ... туралы баяндамасы
республиканың соғыстың соңғы кезеңіндегі әскери-экономикалық потенциалын
жеделдете дамытудың негізі болды.
Еліміздің ғалымдары қорғаныс ... ... ... ... ... ... мен ... одан әрі даму перспективаларына да
қалтқысыз ынтамен қамқорлық жасады. Сондықтан республикамыздың ... ... ... ... зор еңбегі бар екені күмәнсіз.
Соғыс жылдары халқымыздың интернационалдық ... ... ... көшіп келген 1,5 миллион адамның туған ұясына айналды. “Алыстағы
Қазақстанда, Теректі аулында біз өзімізді үйіміздегідей ...... ... ... ... ... ... бауырларындай
қарсы алды”, – деп еске түсірді А.Стаханов.
“Менің өмірім тікелей қазақ даласымен байланысты. Мен осында тудым,
фашистер қоршауға ... ... ... ... ... ... ... маған соғыстың қысылтаяң күндері қазақстандықтар жақындарындай, өз
баласындай қамқорлық жасады. Қазақстан жерінде мен ... ... ... ... осы ... ... ... осы жерге қайта қондым. Қалай
сіздерді сүймеске, қалай сіздерді мақтаныш ... ... ... – деп ... ... екі ... ... Одағының Батыры
атағын алған СССР космонавт-ұшқышы В.А.Шаталов.
Соғыс жылдары Қазақстан жұмысшы табы 50 ... аса ... ... ... ... машина жасаушыларымен,
Москва, Киев тоқымашыларымен, РСФСР мен Украинаның ... 200 ... ... ... ... Орталық Россияның,
Орал мен Сібірдің құрылыстары мен өнеркәсіп орындарында ерен еңбек ... ... ... ... ... Калининград облысының 12 қаласы мен 45 ауданын,
Ленинград, Москва маңы ... мен ... ... қамқорлыққа алды.
СССР халықтарының соғыс кезіндегі ... ... ауыр ... ... ... ... түсті.
Қазақ халқы Советтер Одағының өзге туысқан халықтарымен бірге Ұлы
Отан ... ... ... көтеріп, жоғары ұйымшылдық пен
моральдық қасиеттің, асқан патриотизмнің ... ... ... өзге де тыл аудандары сияқты барған сайын өсе түскен әскери
экономика қажеттілігін ... ... етіп ... өз ... ... байлығымен, өз тауларының асыл
қазыналарымен майданды қуатты діңгектей тіреп тұрды”, – деп ... ... ... ... Отан ... зор роль атқарды, оның социалистік
Отанымызға сіңірген еңбегін тарих ұмытпайды”, – деп көрсетті газет соғыстан
кейін бір мақаласында.
“Совет ... ... дем ... және ұйымдастырушысы, – деп
атап көрсетілді КПСС Орталық Комитетінің “Совет халқының 1941-1945 жылдарғы
Ұлы Отан ... ... 40 ... ... ...... ... болды1”. Совет халқы – қаhарман халық: Ол Ұлы ... ... ... ... ескі ... ... ... тіміскі әрекеттер жүргізген империалистік дүниенің 14 ... ... ... Оны бұл ... ... ... Ленин партиясы еді. Ленин партиясы жаңа тұрпатты Қызыл ... Ұлы ... ... ... ... қорғап қалды.
Сондықтан да совет ... ... ... ... ... артып, Отан
мүддесін, халық тағдырын сеніп тапсырды.
Коммунистік партия Лениннің азамат соғысы жылдарында Отанды қорғап
қалуда ... ... және осы ... ... ... алды. Бұл идеялар ВКП (б) Орталық Комитеті мен Совет ... ... ... ... программасына арқау болды. 1941 жылы 16
июльде Совет Қарулы Күштерінде саяси Бас ... ... ... ... ... ... қызметіне партия өзінің сенімді,
абыройлы, беделді, аяулы ұлдарын жіберді. Олардың басым көпшілігі партиялық-
саяси ... ... ... партия даярлаған саяси қызметкерлер Совет Қарулы Күштерінің
ұйтқысы ... Олар ... ... ... ... жеткізіп,
оларды ерлік пен жанқиярлық күреске жігерлендіріп отырды.
ВКП (б) Орталық Комитетінің Саяси ... ... ... аса ... ... 1941 жылы 10 ... Қызыл Армияда саяси жұмыс жүргізетін басшы
қызметке коммунистерді шақыру туралы қаулы қабылдады.
Соғыстың алғашқы кезеңінде Қызыл ... мен ... ... ... ... республикалар Компартиялары Орталық ... ... ... және аудандық комитеттерінің 504 секретары, ... ... ... ... 270 ... ... және аудандық
жүйелердің 1300-ге жуық жауапты қызметкерлері, жоғары партия мектебінің
2500 тыңдаушысы жіберілді. 1941 ... тек ... ... ғана ... ... ... ... 9 мыңға жуық жауапты партия кызметкері аттанды. ... 20 ... ... ... 132356 ... пен ... жауынгерлік жұмысқа жіберілді.
Ұлы Отан соғысының сұрапыл шайқастарын ... ... ... ... совет жауынгерлерінің ақылшысы, кеңесшісі, ұйтқысы,
бастаушысы болған 200 ... ... ... ... Батыры атағын алды.
Қан майданда жеңісті шыңдаған коммунистер қатары күн санап өсті.
Жергілікті партия ... ... ... ... ... ... өкілдерін
жіберді. Украина республикасы партия ұйымы армияға 240 мың, ... ... ... 150 ... ... Ленинград 87 мың, Қазақстан және Орта Азия,
Закавказье республикалары, Орал, Волга өңірі, Сібір, Қиыр Шығыс ... ... ... ... ... аттандырды. Майданда партия
мүшелігіне кандидат ... 3 869 200, ал мүше ... 2 511 200 ... ... ... армиядағы партия ұйымдары 5 есе, ал флотта 3 есе
өсті. Партия комиссиялары өз ... ... ... ... болып
шығамын!”, “ұрыс алдында мені коммунист деп санаңдар!” деген 1300 ... ... ... ... оны жазған патриоттар ұрыстан оралмады,
қаза тапты.
Соғыстың алғашқы кезінде ... ... ... болса, соғыс
аяғында әрбір ... ... ... ... Октябрьдің
батырлары туралы: “...солардың ізімен жүруге, солардың ержүректігімен,
солардың ... үлгі ... серт ... ... ... ... ұран – не жеңіс, не өлім”, – деген ... ... Ұлы Отан ... да ұран етіп алға ... кешіп, қан жұтқан сол бір жылдар барған сайын бізден алыстай
беруде. Майдан мен ... аты ... ... ... барған сайын азая
түсуде. Бірақ олар ... Ұлы ... ... ... ... Зұлым жаумен
щайқаста әке, аға, бауырларымыз қанын төгіп, қолымыз жеткен Жеңіс шапағы
кейінгі ұрпақтарға жетпек.
Соғыстың ... ... ... ... үшін өте ауыр ... Фашистік
Германия СССР-дің соғысқа ... ... 40 ... ... ... 68, ... – 58, ... – 60, бидайдың – 38, көмірдің – 63
пайызы өндірілетін аса маңызды экономикалық аудандарын басып алды.
Міне осындай жағдайда СССР ... жоқ ... ... 1941 жылы 23 ... ... Орталық Комитеті мен Совет үкіметі
бүкіл жұмыстарды әскери жағдайға бейімдеп құру ... ... ... ... ... қаулы қабылдады. ВКП (б) Орталық
Комитеті, СССР Жоғарғы Советі Президиумы мен СССР ... ... ... жылы 30 ... ВКП (б) ... қомитетінің Бас секретары И.В. Сталин
бастаған-Мемлекеттік Қорғаныс Комитетін құрды. ... ... ... батысындағы аудандарындағы аса ірі өнеркәсіп орындарын шұғыл
мерзімде шығыс ... ... іске ... ... ... ... тез ... ұлғайтып, күрделі құрылыс жұмыстарын қарқынды ... ... ... ... Коммунистік партиясының жауынгер-отряды – Қазақстан
партия ұйымына болаттай берік тыл ... ... ... қатарын үздіксіз
толықтырып отыру, оларды ... ... ... Урал, Сібір және Қазақстан кәсіпорындарын ... ... ету ... ... ... құру ... жөнінде арнаулы мемлекеттік шаралар
қарастырылды. СССР Халық ... ... мен ВҚП (б) ... 1941 ... 16 ... қабылдаған «Поволжье, Урал, Батыс
Сібір, Қазақстан және Орта Азия аудандары бойынша 1941 ... IV ... 1942 ... ... ... ... ... қаулысында СССР
аудандары бойынша әскери өнімдер, сондай-ақ көмір, мұнай, түсті және қара
металл, ... т.б. ... ... ... ... бекітіліп,
еліміздің шығысында аса ірі жаңа әскери-өндірістік база қүру көзделді.
Қоммунистік ... ... ... ... ... сүйеніп
және советтік, қоғамдық және мемлекеттік қүрылыстың артықшылығын ... ... ... ішінде қалыптасқаң әскери экономика жасады.
Тыл – бұл да майдан. Тыл – ... ... ... ... ... айбынды Совет Армиясының сарқылмас қайнар бұлағы болды. Ұлы Отан
соғысы кезінде советтік майдан мен тыл ... ... ... ... ... ... осындай берік тыл байтақ Қазақстан елін
де қамтыды.
Соғыс басталған күннен бастап-ақ майданға аттанған өнеркәсіп пен
ауыл ... ... ... ... ер ... орнына қысқа
мерзімді курстардан өткен әйелдер мен әлі бұғанасы бекіп, ... ... ... ете ... ... ... артықшылықтары еліміздің халық
шаруашылығын тез ... ... ... ... ... ... ... мен Алтай, Алатау мен Арқаның ... кең ... ... ... ... соғыс басталған бір жыл ішінде 200-ден астам
кәсіпорын көшіп келді. Соғыс кезінде көшірілген ... ... ... еске ... ... жай бар. Біріншіден, Қазақ ССР-інде социализм
дәурінде индустрия дамыды, айтарлықтай темір жол ... ... ... білімпаз, іскер, талантты да талапты жұмысшы табы ... ... ... ... ... ... тез іске ... мүмкіндіктері болды. Екіншіден, СССР-дің
шығысын, оның ішінде Қазақстанды тез ... оның сан ... ... ... жарату саясаты – Ұлы Октябрь ревволюциясы жеңгеннен кейінгі
кезеңдегі біртұтас комплексті ұзақ ... ... ... ... болатын. Соғыс кезінде де бұл бағдар ескерілді.
Кәсіпорындарды орналастыру кезінде республика ... ... ... ... ССР-іне көмір, мұнай, химия өндірісі, тусті
металлургия кәсіпорындары көшіп келді. Республикада мұнай, көмір ... ... ... ... дамыды. Түсті металлдан керекті
жабдықтар жасау кең етек алды. Химия саласы кең ауқымды ... ... ... ... ... ... ... республиканың
үлесі өсе түсті.
Үшіншіден, Қазақстан соғыс ... ... ... ... ... негізінде жаңа заводтар, фабрикалар тез арада ... ... ... ... ... ... ... құрылысына
Днепропетровскіден келген ауыр машина жасау заводы ... ... ... жаңа ... ... еді, ол Запорожье ферросплав
заводының жабдықтарын алды. Украинадан ... 14 ... ... ... Борандайда (Алматы обл.) Қарабұлақта қант заводтары
салынды. Өскемен мырыш заводының құрылысы ... ... ... ... Жаңа ... көптеген кәсіпорындар
жергілікті байырғы кәсіпорындарына қосылды. Мысалы, Москвалық «Рот фронт»
Бабаев атындағы ... ... ... ... – арақ ... ... ... фабрикасына айналды. I-Харьков тігін фабрикасы Алматының 2-
тоқыма фабрикасына қосылды. Гурьевте ... ... ... Петровский
атындағы завод пен жергілікті механика заводы қосылып, осы күнгі Петровский
атындағы машина жасау заводының іргесін қалады.
Енді бір топ ... ... ... ... бірі ... ... кейде тіпті жаңа типті кәріпорындар да пайда болды. ... ... ... ... ... ... ... химия
талшықтарының заводтары бірігіп, бір ... ... ... ... көшіп келген электроизоляция материалдарын жасайтын үш
завод бір ғана М.И. ... ... ... ... ... ... ... Осташев 2 Ростов, Вяземск, Тагонрог
былғары заводтары бірігіп, Семей былғары ... ... Осы ... Киев ... ... жем ... бір кәсіпорынға айналды.
Завод-фабрикалардың ең үлкен тобы қазақ жерінде өз ... ... ... ... ... арақ ... Днепропетровск
«Большевик», Москва рентген заводтары, Ақмолада Мелитополь ... ... ... «Автотрактродеталь» заводы, Алматы-Ивантеевка тоқыма,
Реутов мақта-тоқу фабрикалары, Харьков самолет заводының ... ... обл.) ... ... ...... ... жөндеу,
Лениногорскіде – Люберцы (Москва обл.) электротехника заводы: Қарағандыда
Астрахань кондитер фабрикасы, Симферополь былғары ... ... ... «Большевичка» тігін фабрикасы, Павлодарда – Харьков ... Тула ... ... ... Краснодар құю-механика заводы
іске қосылды. Петропавлда орналасқан Александров фабрикасы (Иваново обл.)
1942 жылы январьда ... 5000 ... ... Осы қалада
орналасқан Кременчуг темекі фабрикасы да тез арада іске қосылды. Семейде
Володарский атындағы тігін, Полтава – ... Азов – ... ... ... Украины» фабрикалары, Харьков – протез, кеме жөндеу
заводтары қала өндірісін жаңа ... ... Орал ... ... ... заводтары, Ряжск арақ-шарап, Мичуринск құйма жабдықтары ... ... ... іске қосылды. Шымкентте Ростов 3 ... ... ... зеркальщик», шұлық фабрикасы, Даньков
«Росткаучук», ... ... ... ... ... ... кондитер
фабрикасы іске қосылып, қаланың өндіріс қуатын арттыра ... ... ... қоныс аударған талай шағын шеберханалар, шарап заводтары,
артельдер мен өндіріс комбинаттары ... ... да жаңа ... ... келген кәсіпорындарды
орналастыруда алға ... бір ғана ... ... Ол – ... факторы.
Жаңа жерде шикізат қоры, электр ... ... ... ... орын ... табылды: майданға керекті өнімді тез беру, біртұтас
әскери экономиканың құрамды ... ... ... сіңісу, жеңіске
керекті экономикалық ... ... ... үлес ... ... ... келген жұмысшылармен, инженер-техник кадрлармен қоян-
қолтық ... ... бұл ауыр да ... құрметті істі шешуде ерен ерлік
көрсете білді.
Қазақстанда осындай кәсіпорындардың қоныс аударылуы ... ... жаңа ... – машина жасау, қару-жарақ шығару,
химия және металлургия өнеркәсібі құрылды.
Ұлы Отан ... ... ... ... зор көлемде
күрделі құрылыс жұмыстары қанат жайды. ... ... ... дамуына
1941-1945 жылдары 3,6 млрд. сом қаржы жұмсалды, оның ... ... ... дәрежемен салыстырғанда екі есеге жуық артты. Түсті
металлургия Қазақстан өнеркәсібінің ... ... ... ... ... ... ... 100 оқ, 100 снарядтың 86-сы Қазақстанда жасалды.
Шымкент пен Лениногор Жорғасын заводтары ең жоғары сапалы қорғасын өндірді.
Қазақстанда ... ... ... қарыштап өскені соншалық, ол
Орталық Қазақстан аймағынан ... ... ... мен ... ... ... жая бастады. Соғыс ... ... мен ... ... ... ... ... түсті металл өңдейтін завод іске
қосылып, оңың солтүстігінде Ақшатау вольфрам ... ... ... кен ... бере ... ... ... металлургиясы –
еліміздің әскери өнеркәсібі үшін аса маңызды стратегиялық роль ... қара ... ... ... ... ... ... қаңтарында іске қосылды. Завод соғыс жылдары көшіп келген
Запорожье ... ... бір ... ... ... рудасын
өндіруде 1942 жылы Жезді кең орнының игерілуі үлкен ррль ... ... іске ... ... ... ... ... рудасын
өндіру 13,7 пайыздан 84,5 пайызға артты. 1943 жылы ... ... үшін аса ... бар бұл руда ... және ... ... да ... бастады. Осылайша республиканың оқ өтпейтін танк
броны, зеңбірек ... мен ... ... жасауда таптырмайтын руда
– марганецтің аса бай қорына айналды.
Ұлы Отан соғысы жылдарында Одақ бойынша қорытылған ...... оны ... – 50, ... – 60, ... ...... Қазақстан еншісіне тиді. КПСС ... ... ... ... ... Қомпартиясы Орталық Комитетінің бірінші секретары ... ... «Кез ... қаруда, кез келген жауынгерлік машинада – ... ... ... ... пен ... ... металы болды. Майданды
біздің мұнайымыз да жабдықтап тұрды. Қазақстандық конвейрден жауынгерлік
техниканың, қару-жарақ пен оқ-дәрінің ... ... ...... Майдандағы уақытша сәтсіздіктер, 1942 жылдың жазында неміс-фашист
әскерлерінің Волга мен Кавказға шығуы еліміздің отын ... ... әкеп ... Осы ... ... ... ... – Кузнецк мен
Қарағанды аудаңдарын дамыту ерекше маңыз алды. Бұл аудандар еліміздің
негізгі көмір ... ... ... ... Қарағандыда жылдық
өндірістік қуаты 6945 мың тонна 23 шахта мен 3 ... ... ... ... жұмысының қарқын алғаны соншалық тағы да 9 шахта салына
бастады ... ... ... ... ... ... өндіру жылдан жылға
артып отырды. Егер республикада 1940 жылы 7 миллион тонна ... ... жылы бұл ... 12 миллион тоннаға артты (Осыған сәйкес Қарағанды
көмір ... ... ... 6,4 ... ... 11,5 ... ... жетті). Қарағанды кені ашылған 1854 жылдан бастап 1940 жылға дейін 86
жыл ішінде 30 741 мың тонна көмір ... Ұлы Отан ... ... ... ... 34.443 мың ... ... беріп, партияның
еліміздің шығысындағы ... ... ... ... бірден бір
дұрыс, әрі дер кезінде қабылданған ... ... ... ... ... Отан ... жылдары республикада машина жасау өндірісі дамыды.
Оның ... ... ... келген кәсіпорындары ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығына ... ... ... ... типті двигательдер, түсті және қара
металлургияға керекті ... ... ... ... ... сонымен Катар радио, рентген аппаратуралары, авиа-бомбалар,
электроторпедалар, бронтескіш, шаршыратпа снаряд, миналар, металл кескіш
қайшылар, ... қара ... ... ... бомба цилиндрлері,
трубкалары, т.б. шығарылды.
Көкшетауға тігін машинасын жасайтын механика заводы Подольскіден
келіп орналасты. Жаңа ... 20 ... ... ... салынды. Өзінің
негізгі өнімімен қатар завод алғашқы жылдары ... ... ... Отан ... ... майдан мұқтажы үшін жұмыс істемеген бірде
бір кәсіпорын болмады. Тіпті аудандардағы ... ... ... ... ... ... сайман, винтовканың дүмі, гранаттың сабы, күрек,
балта, әскерге керек киім-кешек, дорба сияқты ең ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етті. Солдатты киіндіру, жабдықтау, атты
әскерге арба, шана, ер-тұман, сайман шығару да ... ... ... Тыл қаһарманы майдан тапсырмасының үлкен-кішісіне қарамай, аса
зор жауапкершілікпен орындауға ат салысты.
Ұлы Отан соғысы жылдарында халық ... ... ... қуатын
өндіруді ұлғайтуды талап етті. Республикада электр станциялары құрылысы
одан әрі дамыды. Олардың ішіндегі ең ... ... 25 мың ... ... ... ... станциясы және қуаты 9,5 мың киловатт-
сағат Петропавл ТЭЦ-і ондағы ... ... 2 мың ... үш ... ... ... жылдарындағы аса қиын жағдайларға
қарамастан Ульба су электр станциясымен Өскеменді ... ... ... қуаты 110 киловатт-сағаттық электр тасымалдау желісі іске
қосылды. Алматыда Үлкен Алматы өзенінің ... 4 су ... ... Осылайша соғыс аяқталар тұста республикада өндірілетін электр
қуаты ... рет ... ... асып ... жылы неміс-фашист басқыншыларының Волга мен ... ... ... ... ... мұнай өнімдері тасымалданатын темір жол
магистралдарын басып алғаннан кейін еліміздің мұнай өнеркәсібі аса қиын
жағдайда ... 1942 ... ... ... ... ... ... Волга, Урал, Қазақстан мен Орта Азияда мұнай
өндіруді щұғыл ұлғайту ... алға ... ... ... ... де ... шешіп, тағы да абырой биігінен көрінді. Соғыс жылдары
Нармұнданақ-Мақат, ... ... ... ... ... Барлық мұнай кәсіпорындары бірімен-бірі қосылып, жанар май
тасқынын Гурьев-Орск мұнай ... ... ... мұнай өңдеу заводына
құйды. Жанар-май өнімін молайтуға Комсомол, ... ... ... іске ... аса зор роль ... ... ... Гурьев-Қосшағыл тас жолы Орал өзенінен 400 километр ... ауыз су ... су ... ... ... ... ... іске қосылды. Ембі жанармай комплексінің материалдық-техникалық
базасы бірсыдырғы өсті. Соғыс жылдары 1943 жылы ... ... ... ... ... ... (923,4 мың тонна). Алайда, барлау жұмсының төмендігі
келесі жылдары бұл ... ... ... ... ... ... 24 ... өсті.
Ұлы Отан соғысы жылдарында республика химия өнеркәсібі екі үлкен
кәсіпорын – ... ... ... ... ... мен ... каучук заводымен толықтырылды. 1943 жылы пайдалануға берілген
Теміртау заводының карбид цехы еліміздің ... ... ... ... ... берді. Ал Ақтөбеде бұрыннан жұмыс істейтін химия
заводы темір шалма мен ... ... ... ... ... ... ... «Расткаучук» заводы (Рязан обл) негізінде (ол 1944 ж.
апреліне дейін Шымкентте болды) республикада ... ... ... ... ... ... ... заводының жабдықтары
негізінде новакаин және алколоид цехтары жаңғыртылды, ал Киевтің Свердлов
химфарзаводының жабдықтары ... онда таңу ... ... ... ... ... ... дәрі-дәрмек жасау саласы
одан әрі дами түсті. Индер СССР-дағы калийдің ... ... ... ... ... ... онда ... – химия комбинатының
бірінші кезегі салынды. Қазақстан химия өнеркәсібі дамыған республикаға
айналды.
Ұлы Отан ... ... ... ... өндірісі өзінің қуатын
арттыра түсті, өнімнің саны мен сапасында ... ... ... ... негізінде Алматы, Қарағанды кондитер фабрикалары,
Қызылкент жеміс-консерві заводы, Петропавл темекі ... ... ... ... өнеркәсібіне қарасты 35 кәсіпорын салынып, іске
қосылды.
Ет өндіру күрт өсті, тек ... ет ... ... жылдары 103 470
тонна ет, 21 130 тонна колбаса, 100 млн ... 18344 ... ... ... ... ... ... Балқашта, Тасаралда,
Павлрдарда, Іледе, Аралда іске қосылды. Майданға ысталған, консервіленген
балық өнімдерді көптеп ... ... ... ... ... Харьков темекі фабрикасының жабдықтары негізінде үлкейген ... ... ... ... бірнеше миллион дана папиростар жөнелтіп
жатты. Тамақ ... ... ... шай өлшеу салалары тұңғыш осы
кезеңде пайда болды. Шоколад конфет, компот, томат пасталары, С ... ... ... темекі, шай, арнаулы сухарь витаминді азықтар,
медициналық препарат ... ... ... ... және елге 9 млн
пұттан астам құмшекер, 33 мың пұт рафинад-қант, 3,7 миллион май суы, 55 ... ... жомы ... Май ... ... 82 түрлі өнім жасады, оның
25 түрін соғыс жылдары ... ... ... ... өнеркәсібі
кәсіпорыңдары (одақтық және республикалық) 1941 жылдың 1 маусымынан ... 1 ... ... 160 миллион сомның өнімін шығарды.
Республика жеңіл өнеркәсібі ... өнім ... ... 1943 жылдың
басында СССР-де 2-ші орынға шықты. Егер оның соғыс ... ... ... 1941 жылы ... 8 пайыз болса, 1942 жылдың ... ... 45,2 ... жетті. Соғыс жылдарында Қазақстанда жеңіл ... 21 ... жаңа ... ... ... ... ... бастады. Соғыс
жылдарында республикада шұға өнеркәсібі 2 есе, тігін – 3, тері – 10, ... 12 ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... ССР-і жеңіл
өнеркәсіп орындары 350 дивизияға жетерлік жазғы киім, 150 ... ... 80 ... ... ... 60 дивизияға жетерлік аяқ киім
даярлады. Тоқыма енеркәсібі осы бір жылдары 322 мың метр жүн ... 420 ... ... ... Егер ... өнеркәсіп өндірісінің 1940 жылғы өнімін
100 процент деп есептесек, тиісінше 1941 жылы – 133, 1942 – 190, 1943 ... 1944 – 214 ... ... өсті.
Жергілікті және кооперативті өнеркәсіп те ... ... ... ... 311 жаңа ... ... майданды киім-кешекпен, аяқ
киіммен, ат ... және ... ... ... ... ... Отан ... жылдарында республикада темір жол транспорт саласы
да кеңи түсті. 1941-1945 жылдары ... ... ... жолдары төселді. Бүлар Қаратау тау-кен ... ... ... ...... Ақшатау вольфрам комбинатын
Қарағанды темір жолымен жалғастырып жатты. 1942 жылы ... ... ... ... ... жолы пайдалануға беріліп, ол 1944
жылы Орскіге ... ... Бұл жолы Ембі ... Оралмен жалғастырды. Ал
ұзындығы 806 километрге жететін аса үлкен «Ақмола-Қарталы» темір жолы
Магнитагорскіні ... ... ... ... ... 1945 ... ... жол транспортымен 35,5 милилон тонна жүк тасымалданды, бұл
1940 жылғыдан 30 пайыз артық еді.
Ұлы Отан соғысы ... ... ... мен ... қаһармандық еңбектің таңғажайып үлгілерін ... ... ... ... ... алды. 1942 жылдың көктемінде
тыл қаһармандарының қажырлы еңбектері Бүкілодақтық социалистік жарысқа
ұласты. Мысалы, Лениногор ... ... ... Хайдин I сменада
революциядан бұрынғы Риддердің барлық рудниктері беретін кен өндіріп, бұрын-
соңды болмаған рекордтық ... қол ... ... ... ... ССР ... ... депутаты Ахметқали Сафин I сменада бір
жарым айдың нормасын ... Ал ... ... ... ... Сергей Худяков тәуліктік нормасын 3475 пайызға орындаса, ... ... ... ... ... бір ... ... орындап
шықты. Алтай арыстарының даңқы бүкіл елімізге жайылды. Совинформбюро 1942
жылдың 30 қаңтарында Г. Хайдин мен Д. ... ... ... ерлігін
бүкіл Совет Одағына үлгі етті. Соғыстың ... ... ... аттанған азаматтар орнын арулар басты. Мария Кәрімова Қарағанды
шахтасына түсіп, әйелдер ... ... ... ... ... деген атаққа
ие болса, бұрынғы шахтерлердің жұбайы – ... ... мен ... ... ... ... ... көмір ұсатқыш болды. Ұлы Отан ... ерен ... ... ... Қазақстан мұнайшылары қатарында
мұнайшы Балғаным Доспаеваның да есімі ерекше ... Ол 1942 жылы ... үшін ... ... Ту ... ... алғашқы жылында Бүкілодақтық социалистік жарысқа қосылған
Күлсары мұнайшылары, Балқаш мыс ... ... мен ... ... Петропавл ет комбинаты мен Алматы темекі фабрикасы Мемлекеттік
Қорғаныс ... ... ... Туын ... ... Осылайша республикамыз
ерен еңбектің, қажымас қайрат мен мұқалмас ... ... ... соғыс лагеріне, оның аса маңызды арсеналына айналды. Отан ... ... ... игі тілегі мен қажырлы еңбегі жеңіс арнасына құйылып
жатты.
Ұлы Отан соғысы ... ... ... ... ... ... да ерекше күрделі жағдайда жұмыс істеді. 1941 жылы жолдың
пайдаланымдық ұзындығы 2088,4 шақырымды құрады. Жамбыл – Қаратау, ... ... жаңа ... ... Стансалық жолдардың толық ... ... тең ... ... жылдарында Қазақстан майданның қуатты арсеналына
айналды. Соғыс еліміздің бүкіл теміржолдарының, соның ішінде Түркістан –
Сібір ... ... ... ... ... ... ... эшелондарды, әскери техниканы, ал қорғаныс өнеркәсібі үшін көмір,
металл және басқа да маңызды ... ... ... ... ... міндет қойды.
1941 жылдың 24 маусымында 18 сағатта ҚЖХК ... ... ... ... пойыздар қозғалысын айрықша әскери жұмыс
кестесіне ... Онда ... ... ... ... ... іс ... байланысты жүктердің өте жылдам қозғалысы
қарастырылды. Жолаушы пойыздарының, сол ... ... мәні ... ... ... ... ... ұйымдастыруда
айтарлықтай құрылымдық өзгерістер ... ... ... ... жартылай фабрикаттарды, дайын өнімдерді тасымалдау артты, қару-
жарақтар, рудалық қоспалар, вольфрам, ... ауыл ... ... және ... тасымалдау ұлғайды.
Соғыстың алғашқы жылдарында Түрксіб ... ... мен ... ... жөнелту, Қазақстанға көшірілген кәсіпорындар мен
адамдарды түсіру кезінде қиындықтар ... ... мен ... ... нормадағыдан үш есе асып түсті. ҚЖХК мен әскери командованиенің
қорғаныстық және ... ... ... ... бойынша
тапсырмалар бұлжытпай уақытында орындалды. Бұл оңайға түскен жоқ, ... ... ... жеңудің жолдарын тауып ... ... ... зор тасымалдар көлемін ... ... ... ... ... орталығынан 220 өнеркәсіптік
кәсіпорындар және 550 мың адам көшірілді. Көмір жөнелту екі есе, ... ... екі ... ... ... ... мен рудаларды жөнелту 4
еседен астам өсті. Жауға қарсы ... он ... ... ... ... ... ... бәрінде де Түрксіб пен оның адамдары жетекші рөл атқарды.
Мәліметтер ... Ұлы Отан ... ... 1300 ... ... ... ... 70 мың вагонды қамтыған ... ... ... ... ... ... ... оның соңғы күндеріне дейін магистраль
саны күрт қысқарып кеткен бос вагондарға, әсіресе, жабық вагондарға қатысты
ерекше ауыр қиындықтарды ... ... ... ... ... ... платформаларымен, астық жартылай ашық вагондармен үсті брезентпен
қымталып жабылып тасылды. ... ... 240 ... ... ... ... ҚЖХК-ның Алматыдағы электротехникалық зауыты іске
қосылды, ол ... ... ... және ... ... ... байланыс зауытының құрал-жабдықтарының негізінде пайда
болды. Сол жылдары ол жол көлігіне арналған байланыс ... ... ... ... ... ... жалғыз зауыт болды. Сол кездері
Алматыда, сондай-ақ ҚЖХК-ның ірі вагон жөндеу зауыты салынды.
Қазақстанда түсті металлургия саласының қарыштап өскені соншалық, ... ... ... ... ... батысы мен шығысында да
кең қанат жая ... ... ... ... мен ... ... салына бастады. Балқашта түсті металл өңдейтін ... ... оңың ... ... ... ... ... жоғары
сапалы кен концентратын бере бастады. Қазақстан түсті металлургиясы –
еліміздің әскери өнеркәсібі үшін аса ... ... роль ... қара металлургиясының тұңғышы Ақтөбе ферросплав заводы
1943 жылдың қаңтарында іске ... ... ... ... ... ... заводы жабдықтарының бір бөлігін пайдаланды. Марганец рудасын
өндіруде 1942 жылы Жезді кең ... ... ... ррль ... Жезді
руднигінің іске қосылуымен еліміздің Шығыс аудандарында марганец рудасын
өндіру 13,7 ... 84,5 ... ... 1943 жылы еліміздің қорғаныс
өнеркәсібі үшін аса ... бар бұл руда ... және ... ... да өндіріле бастады. Осылайша республиканың оқ өтпейтін танк
броны, зеңбірек стволдары мен корабль корпустарын жасауда таптырмайтын ... ... аса бай ... айналды.
Ұлы Отан соғысы жылдарында Одақ бойынша ... ...... оны ... – 50, ... – 60, ... балқытудың – 85
пайызы Қазақстан еншісіне тиді. КПСС Орталық Комитеті Саяси ... ... ... Орталық Комитетінің бірінші секретары Д.А.
Қонаев жолдас: «Кез келген қаруда, кез келген жауынгерлік машинада – ... ... ... самолет пен эсминецте Қазақстан металы болды. ... ... да ... ... ... ... жауынгерлік
техниканың, қару-жарақ пен оқ-дәрінің алуан түрлері шығарылды»1 – деп
көрсетті. Майдандағы уақытша ... 1942 ... ... ... ... мен ... шығуы еліміздің отын энергетика базасының
тарылуына әкеп соқты. Осы жағдайда шығыстағы көмірлі аудандар – Кузнецк мен
Қарағанды аудаңдарын ... ... ... ... Бұл ... еліміздің
негізгі көмір бассейндеріне айналды. 1941-1945 жылдары Қарағандыда жылдық
өндірістік қуаты 6945 мың ... 23 ... мен 3 ... разрезі пайдалануға
берілді. Құрылыс жұмысының қарқын алғаны соншалық тағы да 9 ... ... ... ... жылдары қатарға қосылды). Қөмір өндіру жылдан жылға
артып отырды. Егер республикада 1940 жылы 7 миллион тонна көмір өндірілсе,
1945 жылы бұл ... 12 ... ... ... ... ... ... бассейнінде көмір өндіру 6,4 миллион тоннадан 11,5 ... ... ... ... кені ... 1854 ... бастап 1940 жылға дейін 86
жыл ішінде 30 741 мың тонна көмір ... Ұлы Отан ... ... Қарағанды елімізге 34.443 мың тонна көмір ... ... ... көмірлі аудандарды дамыту саясатының бірден бір
дұрыс, әрі дер кезінде қабылданған шешім екендігін айқын дәлелдеп ... Отан ... ... ... ... ... өндірісі дамыды.
Оның негізін қоныс аударып ... ... ... ... ... ... өндірісіне, ауыл шаруашылығына керекті
жабдықтар, запас ... ... ... двигательдер, түсті және қара
металлургияға керекті жабдықтар станоктар, пресс-автоматтар ... ... ... ... ... ... ... авиа-бомбалар,
электроторпедалар, бронтескіш, шаршыратпа снаряд, миналар, металл кескіш
қайшылар, автоматтар, қара дәрі, теңіз ... ... ... т.б. ... тігін машинасын жасайтын механика заводы ... ... Жаңа ... 20 миллион сомның құрылысы салынды. Өзінің
негізгі өнімімен қатар завод алғашқы жылдары ... ... ... Отан ... ... ... мұқтажы үшін жұмыс істемеген бірде
бір кәсіпорын болмады. Тіпті аудандардағы шағын өндіріс комбинаттарының ... ... ... ... ... ... гранаттың сабы, күрек,
балта, әскерге керек киім-кешек, ... ... ең ... ... бірден бір
керек заттарды шығаруды қамтамасыз етті. Солдатты киіндіру, жабдықтау, атты
әскерге арба, шана, ер-тұман, ... ... да ... ... ... Тыл қаһарманы майдан тапсырмасының үлкен-кішісіне қарамай, аса
зор жауапкершілікпен орындауға ат салысты.
Ұлы Отан ... ... ... шаруашылығын дамыту, электр қуатын
өндіруді ұлғайтуды талап етті. Республикада ... ... ... әрі ... ... ... ең ... қуаты 25 мың киловатт-сағат
Қарағанды мемлекеттік ... ... ... және ... 9,5 мың киловатт-
сағат Петропавл ТЭЦ-і ондағы әрқайсысының қуаты 2 мың ... үш ... ... ... ... аса қиын ... ... су электр станциясымен Өскеменді жалғастыратын ұзындығы 70
километрлік, қуаты 110 киловатт-сағаттық электр ... ... ... ... ... ... ... бойында 4 су ... ... ... ... аяқталар тұста республикада өндірілетін электр
қуаты тұңғыш рет миллиард киловатт-сағаттан асып түсті.
1942 жылы ... ... ... мен ... ... солтүстік бөлігіне шығып, мұнай өнімдері тасымалданатын темір жол
магистралдарын басып алғаннан кейін еліміздің мұнай өнеркәсібі аса ... ... 1942 ... ... ... Қорғаныс Комитеті
қабылдаған директивада Волга, ... ... мен Орта ... ... ... ... ... алға қойды. Республика мұнайшылары бұл
міндетті де ойдағыдай шешіп, тағы да абырой биігінен ... ... ... Комсомольск- Мақат, ... ... ... ... ... кәсіпорындары бірімен-бірі қосылып, жанар май
тасқынын Гурьев-Орск мұнай құбыры ... ... ... ... ... ... өнімін молайтуға Комсомол, Жолдыбай, Қошқар, Нармұнданақ
кәсіпшіліктерінің іске қосылуы аса зор роль атқарды. Мақат-Қосшағыл ... ... тас жолы Орал ... 400 ... Ембі
кәсіпшіліктеріне ауыз су жеткізетін су құбыры салынды. Гурьевте мұнай өңдеу
заводы іске ... ... ... қазақстандық ұшқыштар да ғаламат ерлік ... ... ... ... ... ... семейлік Федор
Пересыпкин бар, ал «За Советский Казахстан» ПЕ- 2 самолетінің экипажында
болған Байтұрсын ... ... ... ... ... Тілеген
Тәшиев, Сергей Луганский болды. Кейінірек Сергей Луганский Совет ... ... 2 ... ... ... 72 және ... ... фашистерімен аянбай шайқасты. Курск доғасындағы ерліктері
үшін З.Хусайнов, А.Дәулетбеков, Ізқұтты ... ... ... ... ... омырауына «Алтын Жұлдыз» тағылды.Майдан даласындағы
қарбалас сәт санап көбейіп, біздің қорғаныстан шабуылға көшер ... ... ... ... ... Курск доғасындағы шайқасты екі кезеңге
бөліп қарағаны белгілі. 1943 жылдың 5-12 шілдесі кеңес ... ... ... селосы маңындағы ұрыстан кейін жау әскерін жан-жақтан
қыспаққа ала бастады. ... ... ... ... шабуыл Курск
майданының тағдырын шешіп кетті. ... ... село ... болған
ұрысқа екі тараптан 1200 танк, жүздеген ұшақ, 69 мыңдай зеңбірек, 4 миллион
адам қатысты.
Ұлы Отан соғысындағы ең ірі танк ... ... ... ... екі ... да адам қаны ... ақты.Бір аптаға созылған шайқастан
кейін ... ұрыс ... ... ... ... мен ... қалдырып,
кері шегінді. Прохоровка селосы маңындағы 13 шілдедегі біздің шабуыл Ұлы
Отан соғысындағы жеңістің кімнің ... ... ... ... ... ... ... тапқан немістің ауыр
қолы күннен-күнге кері шегіне берді. Олардың ... ... ... ... бас» атты мақтаулы дивизиялары кеңес әскерінің қарқынына
төтеп бере ... Олар осы ... ... ... ... 1,5 ... мен 3700 әскери ұшағынан айырылып, одақтастары алдында масқара
болды. 1943 ... 5 ... күні ... пен Орел азат ... Осы ... Орталық және Батыс армия құрметіне арнап ... ... ... ... ... ... ... Арада 17 күн өткенде немістер Курс
доғасындағы соңғы ... - ... ... тастап шықты.Отанын қорғаған
кеңес әскерлерінің ғаламат күшін паш ... 50 ... ... ... ... ... 50 күн. ... қарбаласта зырлап өтер қас-
қағым ғана сәт. Бірақ осы елу тәулік ... жау ... ... ... мен ... кезек алмасқан алмағайып ... ... ... ... ... елдің рухы сынбады. Сондықтан да 1943 жылдың 5 ... ... ... аралығының тарихи маңызы біз үшін ғасырдан да салмақты.
1943 ж. ... ... ... ... шайқасында жеңіске жеткен Қызыл
Армия бөлімдері ... ... ... ... мен ... азат ... (к. Курск шайқасы). Германияның негізгі күші шығыс ... ... ... 1943 ж. ... ... ... ... Апенин
түбегіне беттеді. Одақтастардың шабуылы мен антифашистік қозғалыстың күшеюі
нәтижесінде шілденің аяғында Италияда ... ... ... ... жаңа ... 3 ... ... Ұлыбританиямен уақытша бітім
жасасты. Алайда гитлершілер қосымша күш жіберіп, ... ... елді ... басып алды. 1943 ж. өткен Каир және
Тегеран конференцияларында ағылшын-американ үкіметтері 1944 ж. ... ... ... екінші майдан ашуға келісті, ал Кеңес Одагы Германиямен ... ... ... соғысуға міндеттенді. Соғыстың 4-кезеңі (1944
ж. 1 қаңтар — 1945 ж. 8 мамыр). Одақтастар барлық ... ... ... 1944 ж. ... және ... ... нәтижесінде Қызыл Армия Румыния
жеріне өтті. Жазғы және ... ... ... 19 ... ... ... ... жасасты. Кеңес армиясы Польша және Шығ. ... ... ... ... ... ... АҚШ, Ұлыбритания үкіметтері
1944 ж. 6 маусымда солт.-батыс Францияда екінші ... ... ... ... ... ... ... әскерлерін Франциядан
ығыстырып шығарды. 1944 ж. шілде — караша айларында Қызыл армия ... ... азат ... Болгария шекарасына келіп ... ... ... және болгар үкіметтері Германияға соғыс ... ... ... ... бөлімдері кеңес армиясының көмегімен
Чехословакияны азат ете бастады. Қызыл Армия ... ... ... ... және болгар әскерлерінің көмегімен Югославияны, казан
айынан бастап, Венгрияны азат етуге кірісті.
1943 ж. жазда ... ... ... шайқасында жеңіске жеткен Қызыл
Армия бөлімдері жаппай шабуылға шығып, ... мен ... азат ... (к. ... ... ... негізгі күші шығыс майданда
болғанын пайдаланған одақтастар 1943 ж. жазда Сицилияны басып алып, ... ... ... ... мен ... ... күшеюі
нәтижесінде шілденің аяғында Италияда Муссолини үкіметі ... ... жаңа ... 3 ... ... ... ... бітім
жасасты. Алайда гитлершілер қосымша күш ... ... ... елді ... басып алды. 1943 ж. өткен Каир және Тегеран
конференция ларында ағылшын — американ ... 1944 ж. ... ... Бат.
Еуропада екінші майдан ашуға келісті, ал Кеңес ... ... ... кейін Жапониямен соғысуға міндеттенді. Соғыстың 4-кезеңі (1944
ж. 1 қаңтар — 1945 ж. 8 ... ... ... ... ... ... 1944 ж. қысқы және көктемгі шабуыл нәтижесінде Қызыл Армия Румыния
жеріне өтті. Жазғы және күзгі шабуылдардан ... 19 ... ... ... ... жасасты. Кеңес армиясы Польша және Шығ. Пруссияға
келіп кірді. ... ... ... ... АҚШ, Ұлыбритания үкіметтері
1944 ж. 6 маусымда ... ... ... ... ... ... француз партизандарының көмегімен герман әскерлерін Франциядан
ығыстырып шығарды. 1944 ж. шілде — караша ... ... ... ... ... азат ... ... шекарасына келіп жетті. Жаңадан
қүрылған румын және болгар үкіметтері Германияға соғыс ... ... ... ... ... ... ... көмегімен
Чехословакияны азат ете бастады. Қызыл Армия бөлімдері Югославия халық-
азаттық армиясының және болгар ... ... ... казан
айынан бастап, Венгрияны азат етуге кірісті.
Әдебиеттер тізімі.
1. Айтуғанова А. Сол күндердiң өшпес даңқы: Курск ... - 60 ... Орт. ... 2003.- 26 ... ... ... С. Қасiрет пен қасиет: Ұлы Жеңiске-55 жыл // ... 2000.-6 ... ... Ә. Ұлы Отан ... ... Қарқаралы беттерi //
Қарқаралы.- 2001.-5 мамыр
4. Алдашева Р. Даламның иiсi ... ... де ... ... 2004.- 6 ... ... Р. ... соғыста медсанбаттың сарбазы болған. Жеңiстi
жақындатқандар // Темiртау.- 2003.- 8 мамыр
6. ... С. ... ... жыл iздеген азамат: Ұлы Отан соғысында
Қарағанды облысынан 45 мың жас жiгiт майданға аттанып, олардың 18 ... // Орт. ... 2002.- 14 ... ... ... С. ... өрiлген өмiр: [Ұлы Отан ... ... ... ... ... Қ.Лекеров туралы]// Орт.
Қазақстан.- 2000.-19 сәуiр
8. Алпысұлы С. ... ... ... ... // Орт. ... 21 маусым.-9 б.
9. Алтайбаева С. Ерлiк ешқашан ... Ұлы ... 60 ... Темiртау.- 2004.- 16 желтоқсан.-2 б.
10. Аманбаев Қ.Ә. Соғыстың соңғы солдаттары: Жеңiс күнi ... ... ... 2004.- 1 ... ... ... Қ. ... майдың отыз бiрi: [Жауынгер дәптерiнен]// Орт.
Қазақстан.- 2001.-8 қыркүйек, Қарқаралы.- 2001.-8 қыркүйек
12. Аманжолов Қ. ... ... бiр ... [Жауынгер дәптерiнен]// Орт.
Қазақстан.- 2001.-8 кыркүйек
13. Ахметжанов Қ. Отан үшiн от ... // ... 2002.- 9 ... ... Т. ... ... ... сенбейдi: Ұлы Отан соғысы
тарихын бұрмалаушылар туралы// Орт. Қазақстан.- 2000.-6 ... Әбеу Б. ... ... ақ ... ... және ... ... туралы]// Орт. Қазақстан.- 2000.-22 наурыз
16. Әбеу Б. Партизан: [Қаппас Әлиакпаров туралы]// Орт. Қазақстан.-
2000.-15 ... ... Қ. ... ... ... арамызда // Орт. Қазақстан.-
2004.- 8 мамыр.-7 ... ... Қ. ... ... ... ... Орт. ... мамыр
19. Әбiлдин Қ. От ортасынан оралған ... ... ... ... бiрi ... туралы бiр үзiк сыр // Орт. Қазақстан.-
2003.- 9 мамыр.-8, 9 б.
20. ... Р. ... ... ... Ұлы ... - 57 жыл ... өңірi.- 2002.- 9 мамыр
21. Әзиев Ә. Майдан сарбаздары - Бауыржан мен Әзiлхан: ... ... ... 29 ... ... Г. От ... // Абай-Ақиқат.- Абай, 2002.- 27 сәуiр
23. Әлiұлы С. Қаражалдың қадiрлi қарты: Ардагерлер ... // ... 2004.- 27 ... ... Базарбай М. Қарқаралы қыраны немесе аяулы Ахметбек пен ... ... 2000.-6 ... ... М. ... ... Майдангер естелiгiнен // Сарыарқа.-
Жезқазған, 2004.- 8 мамыр
26. Байсерiкұлы С. Есiмде менiң сол жылдар: Ұлы Отан ... - ... ... 2001.-30 ... ... Т. ... қалған нәресте әкесi жерленген бауырластар
қорымына барып ... // Орт. ... 2003.- 21 ... ... ... Ш. Отты ... естелiгi: Соғыс ... ... ... ... ... сәуiр
29. Башар Ж. Ұлтым үшiн қуандым: [Шет ауданының ... ... ... Орт. ... 2000.-3 ... Бейсеұлы Е. Елге еңбегi ... ... ... және ... ардагерi
М.Қожабергенов туралы]// Орт. Қазақстан.- 2002.-27 наурыз
31. Бек М.М. Майданнан келген соңғы хат // ... ... 2002.- ... ... Қ. Бұл ... ... едi: ҰОС ... Қ.Бекеновпен әңгiме /
Әңгiмелескен С.Жанысбай // Орт. Қазақстан.-2004.- 6 шiлде.-9 б.
33. ... И. ... екi рет ... ... ... ардагерi
Төлеген Сансызбаевтың басынан кешкен жорық ... // ... 2004.- 21 ... ... 1941-45 ... Отан ... ... 50 жылдығына
арналады / Бас ред. Р.Н.Нұрғалиев.- Алматы: Қазақ энциклопедиясы,
1994.- 496 бет.
35. ... Н. ... үшiн ... Майдангер лебiзi // Сарыарқа.-
Жезқазған, 2001.-9 мамыр
36. Бiләлқызы Ә. Ескiрмейтiн естелiк // Орт.Қазақстан.- 2004.- 8 мамыр.-
9 б.
37. ... Ш. ... ... ... жолы // ... Киевка,
2001.-5 мамыр
38. Досжан Д. Тәуелсiздiк – ... сөз ... // Орт. ... ... ... ... К. Жауынгер өткен жол // Сарыарқа.- Жезқазған, 2001.-9
мамыр
40. ... Б. Адам ... ... ... ... ... // ... 2000.-6 мамыр
41. Жанғожин А. Елу бес ... ... ... [В.Г.Саламатов
туралы]// Орт. Қазақстан.- 2000.-2 желт.
42. Жанғожин А. Ерлiк даңқы өшпейдi: Ұлы ... жыл// ... 2000.-10 ... ... А. ... Отан үшiн шайқаста: Қазыналы
қарашаңырақ / ... Орт. ... 2003.- 30 ... б.
44. Жанысбаев З. Өшпес ... ... ... Майдангер ұрпағы сыр
шертедi // ... 2003.- 9 ... ... С. ... ... 9 ... - ... күнi // Орт. Қазақстан.-
2003.- 9 мамыр.-16 б.
46. Жанысбай С. Шығыс майдан жауынгерi: ... ... ... 2000.-3 ... Жармағанбетұлы М. Ағайындылар: Соғыс жаңғырығы // Мысты өңiр.-
Жезқазған, 2003.- 9 ... ... ... Т. ... ... ... 2004.- 15 мамыр
49. Жұмасұлтанов Ә. Соғыс жылдарында: Мемуар // Орт.Қазақстан.- ... ... ... ... О. Ұлы ... - ... ... // Орт. Қазақстан.-
2004.- 13 мамыр.-3 б
51. ... Д. ... ... ... // Орт. ... 2002.- 1
мамыр
52. Зинчук Д. ... бойы ... ... Ұлы ... 60 жыл// ... 2004.- 25 желтоқсан.-4 б.
53. Иманғалиұлы Қ. Марқасқасы қаламыздың Қалекең: Қарағанды қаласына -
70 жыл // Азия ... ... ... Имаш Е. ... ... халқы бередi: [Соғыс және еңбек
ардагерi Е.Шайымов туралы]// Орт.Қазақстан.- 2000.-11 ... Исин С. Қарт ... ... ... Сарыарқа.- Ульяновка,
2000.-22 сәуiр
56. Кәкiмжанұлы Ж. Олар Отан үшiн күрестi// Орт. ... ... ... Т. Қос ... ... арамызда // Орт.
Қазақстан.- 2004.- 29 қаңтар.-4 ... ... А. Ел ... ... жыл едi // ... Ботақара,
2002.- 9 мамыр
59. Қаһарман қарағандылықтар. Герои- карагандинцы. – ... ... 2000.- 146 ... ... Ұ. Қара ... ... Новелла // Орт. Қазақстан.- 2002.-
8 мамыр
61. Қасенов М. Елдiң шегi - ... ... ... // Орт.
Қазақстан.- 2000.-26 сәуiр
62. ... Е. ... ... ... // ... 2001.-5 ... ... Б. Батыстан балдақпен қайтқан жауынгер: Ұлы Жеңiске-55 ... Орт. ... 2000.-19 ... ... Б. Елi үшiн жалғыздар да жауға ... ... ... ... Орт. ... 2000.- 22 ... ... Б. Өлiм мен өмiр арасы // Орт. Қазақстан.- 2003.- 23 ... ... ... М. Ақ ... достың бейнесi: Жақсының аты өшпейдi //
Орт. Қазақстан.- 2004.- 8 ... ... ... Х. Есiмi ... ... Ұлы Отан ... партизаны
Ғ.Омаров туралы// Қарқаралы.- 2000.-29 сәуiр
68. Қойбағаров Х. Днепр батыры: Ұлы Жеңiстiң 58 жылдығы ... ... 2003.- 26 ... ... Б. ... ... // ... 2003.- 8 ақпан
70. Лұқпан Е. Әскери дәрiгер: Р.Көшкiмбаева ... // Орт. ... 3 ... ... Е. ... үшін ... // Орт. ... қаңтар.-
10 б.
72. Лұқпан Е. Дос ... сыр: Жаңа ... // Орт. ... 2003.- ... ... Е. ... азат ету //Орт. Қазақстан.- 2005.-6 қаңтар- ... ... Е. ... иiнiнде: Ұлы Жеңiстiң 60 жылдығы қарсаңында // Орт.
Қазақстан.- 2004.- 4 ... ... ... Е. ... ... өттi ғой ... Ұлы ... 60 жылдығы
қарсаңында // Орт. Қазақстан.- 2004.- 19 қазан.-5 б.
76. Лұқпан Е. ... ... ... Ұлы ... 60 жылдығы
қарсаңында // Орт. Қазақстан.- 2004.- 23 желтоқсан.-6 б.
77. Лұқпан Е. Москва үшiн ... Ұлы ... 60 ... ... ... ... 2004.- 13 ... б.
78. Лұқпан Е. Өмiр ... ... ... ... Азия ... ... ... Лұқпан Е. Солдаттың үшбу хаттары: Күркiреп күндей өттi ғой соғыс //
Орт. ... 2004.- 8 ... ... ... Е. ... соңғы тұяғы: Майдангер Мүтәш
Қожабергеновтың балалық шағынан // Орт. ... 2003.- ... ... Е. ... ... хат// Орт. ... 2001.-4 ... Мағзұмұлы Қ. Он үш жасында орден алған: [Р.Шамжанова туралы] //
Орт. Қазақстан.- 2002.-8 ... ... Д. ... ... ... Қарағандының кешегi тiрлiгiнiң
тiрi шежiресi // Орт. Қазақстан.- 2004.- 12 ... ... ... Б. ... үмiт: ... // Абай-Ақиқат.- 2001.- 21 сәуiр
85. Орайханұлы С. Тыртық: 9 ... - ... күнi // Азия ... ... Сағынтай С. Қаһарлы "Катюшаның" командирi // Орт. Қазақстан.- 2004.-
8 мамыр.-4 б.
87. ... С. ... шоқ ... Эссе // Орт. ... ... мамыр.-9 б.
88. Сәдуақасұлы Е. Қан кешу жылдары: Ұлы Жеңiске-55 жыл// ... 2000.- 10 ... ... С. Бес жыл мұз ... от кешкен 18 майдангер // Орт.
Қазақстан.- 2002.- 8 мамыр
90. ... С. ... ... ғұмыр: М.Рымжанұлының - 80 жылдығына
// Орт. ... 2000.- 6 ... ... С. Сарғайған бiр жапырақ қағаздың сыры // Орт. Қазақстан.-
2001.- 12 мамыр
92. ... С. ... жыл ... ... майдангер // Орт. Қазақстан.-
2003.- 9 мамыр.-8, 9 б.
93. ... Ғ. ... ... жылнамасы: Жаңа кiтап // Орт. Қазақстан.-
2004.- 8 мамыр.-16 б.
94. Смағұлов Ғ. ... отты ... ... // Орт. ... 2004.-
8 мамыр.-5 б.
95. Смағұлов Ғ. Отан үшiн от кешкен // Орт. Қазақстан.- 2003.- 9 ... ... ... А.Н. ... ... ете ... ... иiнiндегi шайқасқа -
60 жыл // Сарыарқа.- Жезқазған, 2003.- 8 тамыз
97. Тайтөлеу Ж. ... бас ... ... аға!.: Соғыс майдангерi
Ы.Халықбергенов туралы // Орт. Қазақстан.-2000.- 13 ... ... И. ... үшiн ... // ... 2004.- 15 ... ... К. Сағыныш назы: 9 мамыр - Жеңiс күнi // Азия Транзит.-
2003.- N5.-6 ... ... ... ... ... мергендер
Әбіл Нүсіпбаев Тілеуғали ... ... ... ... ... ... Батыры
Әлия Молдағұлова
Екі мәрте Совет Одағының Батыры ұшқыш Сергей Луганский Алматы қаласының
комсомолецтері сыйға тартқан ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандықтардың майдан мен тылдағы ерлігі15 бет
Гитлер туралы жалпы мәлімет10 бет
Тармақталған тізбектер5 бет
Түйіндесу4 бет
Қазақстан Республикасы тәуелсіз - Егеменді бір тұтас мемлекет7 бет
Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы54 бет
Бағдарламалау тілдері пәнінен жасалған электронды курсқа интерактивтілік кіргізу27 бет
Орталық Қазақстандықтардың 1940-1945 жылдардағы шаруашылығы58 бет
Қазақстандықтардың партизандық ерліктері8 бет
Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы майдандарына аттануы және олардың жанқиярлық ерліктері12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь