Маркетингтегі жарнама

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І бөлім. Жарнаманың қысқаша тарихы
Жарнама туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Батыс Еуропадағы ортағасырлық жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қазақ баспасөзінде жарнаманың пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кеңестік кезеңдегі жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазіргі БАҚ.тағы жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Жарнаманың зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІ бөлім. Жарнама теориясы мен әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Жарнаманың мақсаты мен функциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жарнаманың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Жарнама технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кері байланыссыз жарнама технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жарнама мәтінінің графикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жарнаманы безендіру технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жарнама мәтінінің тақырыбы және ұрандар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Жарнама мәтінінің лингвистикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
БАҚ .тағы жарнама ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Баспасөздегі жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Радиодағы жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Теледидардағы жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Нарықтағы жарнама уақытын сату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ІІІ бөлім. Нарық және жарнама агенттіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Маркетингтік коммуникациядағы жарнаманың функциясы ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстандық компаниялардың жарнама шығындары ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жарнама . БАҚ экономикасының қозғаушы күші ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жарнама компаниясының мақсат.мүддесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жарнама агенттігі және оның рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Жарнама агенттіктігінің қызмет түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жарнама агенттігінің қызметкерлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
БАҚ және қоғаммен байланыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Саяси жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Саяси жарнама және бұқарамен байланыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Саяси жарнама имиджі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Саяси имидж құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Негізгі пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
«БАҚ.тағы жарнама технологиясы» пәнінен тест сұрақтары ... ... ... ... ... ...
Глоссарий ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
«Сауда», «сату», «маркетинг», «жарнама» терминдері өзінің шынайы мағынасында қолданыла бермейді. Шыны керек оларды бір-біріне қарсы немесе бірінің орнына бірін қолданамыз. Алайда, атап айтқанда «маркетинг» және «жарнама» сөздерінің арасында айтарлықтай айырмашылық барын көбіміз аңғара бермейміз.
«Маркетинг» сөзінің (ағылшын тілінің «market» - нарық сөзінен шыққан) көптеген анықтамасы бар. Олардың ішінде бұл терминге кең және тар мағынада берілген анықтамалар да кездеседі. Мәселен тар мағынасында бұл сөзді – кәсіпорын немесе фирманың басқару ісіне нарықтық болжамды қамтамасыз ететін жүйе деп те түсіндірген. Осы қағидаға сүйенсек, маркетинг ол – тиімді өнімнің технологиясы. Жалпы алғанда «маркетинг» сөзінің қолдану аясы өте кең. Оған тауар өндіруді ұйымдастыру, сату, сатып алу, сатуға әсер ету, маркетинг қызметін қаржыландыру, сатылғаннан кейінгі қызмет, жарнама сынды қоғаммен байланыс түрлері жатады.
Маркетинг қызметі – ол өте күрделі үрдіс. Тек табыс пен құрдымды жиі анықтайды, бұл – тауар мен қызметті тиімді түрде тұтынушыға жеткізуші ғана емес, сондай-ақ тауарлар мен қызмет түрлерінің сапалық көрсеткішін анықтайтын күрделі жүйе.
Ф.Котлердің пікірінше марткетингтік стратегиясы өзгеруінің басты тенденциясы - болжанған тауар өнімі стратегиясының орталықтанған клиент стратегия желісі бойынша дамуында жатыр. Былайша айтқанда, егер біреу тауардың көптеген қорын өндірсе немесе сатып алып, қалай тиімді сатуды ойластырса, онда бұл – бірінші стратегияның жай мысалы. Егер коммерциялық белсенділік «қазір кімге не керек» екенін білуден басталса, ұйымның барлық әрекеті шынайы табылған сұранымнан құралады. Мұны өркениетті елдерде болашағы зор болып саналатын орталықтанған клиент стратегиясына жатқызады.
ТМД елдері нарықтық экономикаға үлкен қиындықтармен бейімделуде. Экономикалық төңкеріс ТМД елдеріне құрылымы жағынан өте ауыр тигендігі айғақ бола алады. Бүгінгі жағдайда көптеген мекемелер өз жұмысын өндіре алатын тауарлардан бастайды. Сонымен қатар көптеген кездейсоқ жедел дамыған фирмалар үздік дәстүрде құрылған, лайықты өңделген маркетингтік бағдарламалар пайда болғанға дейін клиент проблемаларына көп көңіл бөледі.
1 Котлер Ф. Основы маркетинга. – М.: 1992.
2 Современный маркетинг. / В.Е.Хруцкий, И.В.Корнеева, В.Е. Автухова. – М.: 1991.
3 Беклешев В., Воронов С. Реклама в торговле. – М.: 1991.
4 Маяковский В.В. Агитация и реклама. Полн. собр. соч. Т. 12. М.: 1959.
5 Артеменко В.Г. Реклама в торговле. – Новосибирск. 1996.
6 Жарнама туралы Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 19 желтоқсандағы № 508 Заңы.
7 www.sana.gov.kz/showarticle.php, www.parlam.kz.
8 Назайкин А.Н. Эффективная реклама в прессе. - М.: Международный институт рекламы. 2001.
9 Плотникова Т. Пресса под прессом. Рекламная компания. М.: 2005.
10 Панкратов Ф.Г., Баженов Ю.К., Серегина Т.К., Шахурин В.Г. Рекламная деятельность. М.: Информационно-внедренческий центр. Маркетинг. 2001.
11 Скороделов К. В. Планирование рекламной кампании рекламным агентством. Маркетинг в России и за рубежомж. М.: №3. 2000.
12 Фарбей Э. Эффективная рекламная компания - Днепропетровск: Баланс-Клуб. 2003.
13 Назайкин А.Н. Медиапланирование на 100% . М.: Альпина Бизнес Букс. 2005.
Қосымша әдебиеттер
1 Голядкин Н. Творческая телереклама. М.: 1998.5-б.
2 Фостер Н. Найди свой путь в реальном деле. М.: 1998. 4-б.
3 Голядкин Н. Творческая телерекламы. М.: 1998. 36- б.
4 Дели Д, Линда Т. Учебник по рекламе: как стать известным не тратья денег на рекламу. М.: 1997 ж. 7-б.
5 Гринберг Политическая реклама: портрет лидера. М.: 1996.
6 Зазыкин В.С. Психология рекламы. М.: 1998.
7 Картер М. Эффективная реклама. М.: 2000.
8 Музыкант Реклама: международный опыт и Российские традиции. М.: 1996.
9 Ульяновский С. Миф, дизайн рекламы. М.: 1998.
10 Сэм Блэк . Паблик Релейшнз. Что это такое?. М.: 1990.
11 Пашенцев Е. Н. Связи с общественностью: мировая практика и современная Россия. М.: 2000.
12 Гринберг Т. Э. Политическая реклама: портрет лидера. М.: 1996.
13 Аренс Б. Современная реклама. М.: 1995 ж., 369 б.
14 Крылов В.В. Геополитика конспект лекций. - Сант-Петербург: 2000.
15 Гольман Н.А. рекламное планирование, рекламные технологии. Организация рекламной деятельности. М.: 1996.
16 Исаенко Е.В., Васильев А.Г. Организация и планирование рекламной деятельности. М.: 2004.
17 Катернюк А.В. Рекламные технологии. Коммерческая реклама. М.: 2001.
        
        КІРІСПЕ
«Сауда», «сату», «маркетинг», «жарнама» терминдері өзінің шынайы
мағынасында қолданыла бермейді. Шыны керек оларды ... ... ... ... бірін қолданамыз. Алайда, атап айтқанда «маркетинг» және
«жарнама» сөздерінің арасында айтарлықтай айырмашылық барын ... ... ... (ағылшын тілінің «market» - нарық сөзінен ... ... бар. ... ... бұл ... кең және тар ... ... да кездеседі. Мәселен тар ... бұл ... ... ... ... ... ... нарықтық болжамды қамтамасыз ететін
жүйе деп те түсіндірген. Осы қағидаға сүйенсек, ... ол – ... ... ... алғанда «маркетинг» сөзінің қолдану аясы ... Оған ... ... ... ... ... алу, ... әсер ету,
маркетинг қызметін қаржыландыру, сатылғаннан кейінгі қызмет, жарнама сынды
қоғаммен байланыс ... ... ... – ол өте ... ... Тек табыс пен құрдымды жиі
анықтайды, бұл – тауар мен қызметті тиімді ... ... ... ғана
емес, сондай-ақ тауарлар мен қызмет түрлерінің сапалық ... ... ... пікірінше марткетингтік стратегиясы ... ... - ... ... ... ... орталықтанған клиент
стратегия желісі бойынша дамуында жатыр. Былайша айтқанда, егер біреу
тауардың көптеген ... ... ... сатып алып, қалай тиімді сатуды
ойластырса, онда бұл – ... ... жай ... Егер коммерциялық
белсенділік «қазір кімге не керек» екенін білуден басталса, ұйымның ... ... ... сұранымнан құралады. Мұны өркениетті елдерде
болашағы зор болып саналатын орталықтанған клиент стратегиясына жатқызады.
ТМД елдері ... ... ... ... ... ... ТМД ... құрылымы жағынан өте ауыр тигендігі
айғақ бола алады. Бүгінгі ... ... ... өз ... ... ... бастайды. Сонымен қатар көптеген кездейсоқ жедел дамыған
фирмалар ... ... ... ... ... ... пайда болғанға дейін клиент проблемаларына көп көңіл бөледі.
Халықаралық сауда палатасы ... ... ... ... ... ... ақысы төленбейтін атақтыларына қарағанда
жеке емес ... ... ... ... ... ақы төлейтін
тапсырушы нақты белгілеген тауарларды, қызметті және коммерциялық пікірді
нарыққа ұсыну пайдалы, оны тапсырушының кім ... анық ... ... емес».
Сондықтан да, жарнама – белгілі бір ... ... ... ... тауарлар туралы, қызмет пен оны ... ... ... ... ... ... ... мынадай түсініктеме беруге
болады: «Жарнама бұл – халыққа тауар туралы ... ... ... ... алудың қажеттілігін үгіттейтін үрдіс». Демек, жарнама - өнімнің
өтуін құлшындыратын және оған ... ... ... ... саудада ақпарат беру құралының бір түрі және маркетингтің төрт
элементінің бірі (нарықтану) деп алуға болады. Яғни, нарықтық операциялар ... құн, ... ... ... ... ... нарықтық құралға айналып барады. Жоғары
дәрежедегі бәсекелестік бар және әр ... ... ... алатын дамыған нарықтық жағдайда, ... ... ... ... бола ... және сол ... өзінің пәрменділігін
арттыруда. Бірақ тауарды сатып алу ... әр ... ... өзінің
ерекшеліктері бар. Жарнаманы тек коммерциялық қажеттілікті өсіру құралы
(«жарнамалық прессинг» деп ... ... ... ... ... ... барынша көп ғасырлар бойы өмір сүріп келе жатса да, ХІХ
ғасырдың ортасында ғана БАҚ-қа ене бастады, яғни ... ... орын ... ғасырдың аяғында АҚШ-та, ХХ ғасырдың 30 жылдары Францияда бұрынғы
қалыптасқан жарнамалық агенттіктер қайта ... ... ... бүгінгідей қажеттілікке жетуіне жарты ғасырдай уақыт кеткен.
Ресми деректерге қарағанда, Ресей территориясында қазіргі кезде 3 000 аса
ірі отандас және шет ... ... ... базасы және сонымен ... ... бар ... ... ... ... ... Жарнама
өзінің ұзақ тарихында сапалық тұрғыдан қайта жаңғырды. Ол ақпараттандырудан
жадыда қалу, жадыда қалудан шартты ... ... ... ... ... тыс есте қалу, еріктен тыс есте қалудан көз алдында символдық бейне
пайда болу сияқты жолдардан жүріп ... ... өз ... алғашқыда
сатып алушының жарнамалық бейнені саналы түрде, шешіммен қабылдау арқылы
сауда жасаса, ... келе ... ... ... ... қол ... ... сатып алушыдан саналы түрде болмаса да шынайы келісім керек.
Ендігі кезекте жарнама ... ... ... ... адам ... ... БӨЛІМ
ЖАРНАМАНЫҢ ҚЫСҚАША ТАРИХЫ
Жарнама туралы түсінік
Кез келген ақылы жарнама презентация формасы мен тауардың, қызметтің,
ойдың алға ... ... Ол ... тілінен «reclamare», немесе француз
тілінен «reclame» аударғанда «қатты айғайлау» немесе «жарнамалау» ... ... ... дегенде білеріміз – бір топтың немесе бір фирма өнімінің
жақсы жағын насихаттап, мақтайды деген үстірт түсінік. ... ... ... ... зер салып, үңіле түссек, бұл құрылымның
бастауында оның ... ... мен ... кезеңдері бар екенін
аңғарамыз. Ал, сонымен ... ... не? ... ... – спектакль, концерт, дәріс немесе ... ... да ... ... ... ... ... туралы
хабарландырудың бір түрі». Немесе: «Жарнама дегеніміз – белгілі бір фирма,
тауар немесе қызмет түрі жайлы мағлұматтардың ... ... ... ... ... ... ортақ анықтама бере отырып, таралуына
қарай жарнама ақылы және жанама болып бөлінеді. Газет бетін ... ... ... деп аталады. Ал өнімді ұсынушы адамның немесе ... ... мен ... ақпарат құралы арасында болатын ... ... ... тән. Оның тиімді тәсілі мектепте, қарттар
үйінде, тағы басқа мекемелерде фирманың өз өнімдерін тегін ... ... ... үш ... бар. Олар:
- нарық кеңістігінде әйгілі болу;
- фирманың беделін арттыру;
- тығырыққа тірелген ... өз ... ... қалу ... ... асыру.
Жарнаманың жеке адамдарға арналған хабарландыру, құлақтандыру,
сақтандыру секілді түрлері де ... ... ... ... ұрланған құнды заттарын, құжаттарын жарнамалайды. Бұл дегеніміз
жарнаманың сақтандыру ... ... түрі ... ... Бүгінгі
таңда белгілі бір кәсіпорынның өнімін жарнамалау кеңінен тарап кетті.
Мұндай бағыттағы ... ... ... үшін ... ... ... көрсетуге тырысады. Яғни, бұл ақпараттық сипаттағы жарнамаға
жатады. Құрылымдық жағынан жарнама суреттер арқылы безендірілетін және ... ... ... ... бөлінеді. Жарнама БАҚ-тың барлық түрінде
кездеседі.
Жарнамаға әйгілі маркетолог Филип Коттлер ... ... ...... қаржыландырудың қайнар көзі көрсетілген, ақпаратты
таратудың ақылы құралдары көмегімен жүзеге асатын ... ... Ал ... ... ... ... анықтамасы
бойынша: «Жарнама - бұл тапсырыс берушінің нақтылы төлемімен тауарларды
және қызмет көрсетудің кез-келген формасы және ол ... ... ... ... ... ... және ... құрамдас
бөлігі болып табылады» [2,158-б],- деп тұжырымдайды.
1996 жылы ... ... ... ... ... ... В.Беклешев
және С.Вороновтың жарнамаға берген анықтамасы АҚШ-тағы «Эдвертайзинг Эйдж»
журналында өткізілген конкурс барысында ... ... ... ... ... ... сипаттама бере келе, «Жарнама – ол жарнама беруші
қарамағынан ... ... ... ... алуы, тұтынушылар мен
тұтынушылар санын көбейту және табысты көбейту ... ... ... ... ... ... ... немесе тұлға туралы баспа, қолмен
жазылған, ауызша немесе бейнелік ... ... деп ... ... ... ... ... орнатудағы ежелгілерінің бірі
болып саналғандықтан, мұндай ... ... ... ... ... ... ұраншылар хабарландырулары б.з.б. ХІҮ ғ. жатқан Крит-
Микендік мәдениетінің орталықтарында қазба жұмыстары кезінде ... ... ірі ... ... көп шоғырланған жерлерде
күнделікті ақпарат беру үшін ... ... ... бұл ... бұйрық түрінде саяси мәнде болған, бірақ көп жағдайда ұраншылар
тұрғылықты халыққа жалпылай маңызды ақпаратты ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала айту, нан тарату
немесе ... ... ... ... ... тарату түрлері ертеде жиі
кездесіп отырған.
Мәдениеттанушылардың пікірінше, ежелгі және ортағасыр ... өмір ... ... формада көрініс тауып, жалғасып отырған.
Мұны жарнамалық мәтіндердің ауызша нұсқалары ... ... ... ... ... қалыптастырды, бұл жарнамалар:
• тауар мен қызмет көрсетуді ұсыну түрінде;
• жаяу қолөнершілердің ... ... ... ... ... (ауызша - сөз түрінде, әртүрлі бейнелік
элементтер, мимика мен ым (жест) түрінде ұсынылып отырған.
Сол кездің өзінде ... ... ... ... пен орын ... аса маңызды болған. Ал бейнелік ... ... ... ... пен ... ... ... байланысты.
Ежелгі Грекияда көркемөнер мен қолөнершілердің жасаған бұйымдарын
фирмалық таңбамен белгілеу дәстүрі қалыптасқан. Осылайша ... ... ... ... таңбалық құралдар меңгерілуі ежелден бастау
алған. Мәдениет дамуының бастапқы кезеңдерінде-ақ жарнама жазбаша мәтін
түрінде шыға ... ... бұл ... ... болуымен сипатталады. Антика
кезеңіндегі жазбаша жарнама өмірдің барлық ... ... ... ... өзінің барлық қызметтерін ұсынады» -деп Рим азаматтарының
сүйікті антикалық моншалары жарнамаланған. Осындай ... ие ... ... ... ... көбірек шоғырланған аудандарында
арнайы бөлінген орындарда ... асып ... ... ... ... ... емес, олардың бастаулары ежелгі замандардан көрінеді,
яғни, антикалық заманда жарнамалық ... ... ... деп ... көз ... ... ... айта аламыз. Демек, афиша, плакат,
сауда маркасы, жарнамалық акция сияқты ... ... ... ... ... ... ... негіз бар.
Батыс Еуропадағы ортағасырлық жарнама
Ортағасырлар дәуірі 476 жылдан, яғни, Ұлы ... ... ... Рим ... жаулап алуынан басталып, Қайта ... ... ... ... Мәдениет сахнасында рухани дүниетаным, христиандық
идеология, шіркеу ... ... ... ... ... ... ... насихаттау мен ілімдердің рухани әсерін ... ... ... ... ... діни ... сипатында
болған.
Қауымға ауызша түрде шіркеу қызметкерлері ғана емес, сонымен бірге
әкімшілік өкілдері мен ... де ... етіп ... ... ... ... ... мәдениетке өткен.
Жарнамаға деген сұраныстың артуы Х-ХІ ғғ. ортағасырлық ... ... ... ... ақпараттандырудың, оның
ішінде жарнаманың көп түрлерінің пайда болуына себеп болды.
Ұраншылар әртүрлі сауда гильдияларын өткізу үшін қызмет еткен. Ағымдық
әкімшілік ... ... ... және рыцарлық геральд-ұраншылары
және қалалық ... ... ... ... ... «жоғарыдан
төменге» бағытталған түрде ғана болған жоқ. ... ... ... ... ... сатып алу туралы хабарламалар жинаған. Гильом де
Вильнев құрастырған ... ... ... ХІІІ ... ... бұл ... ... бұқаралық байланыстың ерекше түрі және
қызметі ретінде бағаланған. 1608 жылы ... ... ... ... ... ... ... мысалдары келтірілді. Бұл ... мен ... ... 24 ... ... ... ... ұраншыға хабарлаңыз, Сізге еңбегіңіз үшін көп алғыс айтамыз...» деп
жазылған. Мұның өзі ... ... ... әрі ... ... ... ... ауызша мәтіндермен ғана шектелген жоқ.
Суретшілер, мүсіншілер шеберлігі жарнамалық қызметтің ... ... ... ... ... ... ғғ. ... – таңбалар
жүйесі қалыптасты. Партолло де ... ... мен ... ... суреттерді дұрыс қолданудың ережелері мен принциптері
туралы жазған.
Көріп отырғанымыздай, жарнама әсер етудің жаңа ... ... өте ... ... ... ... болып жатқан оқиғалар туралы ақпаратты
қоғамның үнемі талап етуі жаңа ... ... ... ... ...... ... – «новелланти», яғни
«жаңалықтарды жинаушылар мен ... деп ... Олар ... ... ... ... көздерін іздестіре отырып, осының негізінде кейінірек
ақпараттық бюро ... ... әрі ... ... Иоганн
Гуттенберг ойлап тапқан баспа станогының пайда болуы көп ... ... ... ... ... ... ... парақшалар таралымы мың
данаға дейін өскен.
ХҮ ғасырдан бастап Батыс Еуропада ірі баспа нарығы ... ... ... ... ... ... ... XVIII ғасырдың
өзінде жарнамалық ақпарат газеттердің едәуір көп бөлігінде ... ... ... ... ... ... келбеті мен
жарнама беру әдісі біршама өзгеріске ұшырады. Нарықтағы жарнама жасаушылар
осы өнім ... ... әсер ету ... ие ... ... Бил ... «Жарнама бұл ғылым емес, бұл сендіру.
Ал сендіре білудің өзі ... ... деп баға ... ... ... бір
анықтамаға сүйенсек, «жарнама» сөзі ... ... ... хабарландыру» деген мағынаны береді. Демек, жарнама дегеніміз
өзін танытуды және айналымын көздеген фирма, тауар немесе қызмет ... ... ... ... ... ... орын алуы деп тұжырымдасақ
та орынды секілді. Кез келген ұғымның анықтамасын белгілеп алғаннан кейін
міндетті түрде құбылыс ... ... оның ... тарихына көз жүгіртпей
болмайды.
Жарнаманың алғашқы қадамы сонау ертеден, Греция ... ... аты мен ... ... жазбалар ойылып, ірі
құрылыстар нысандарын ... үшін ... Бұл ... ең ... ... табылады. Қыш құмыраларға салған шебердің белгісі бүгінгі
тауар белгісімен сай. Жарнамалық жазуларға, сол кездегі үкім, бұйрық, ... және ... ... жатқан, олар тасқа қашалып, ағаш пен
сүйектерге салынған, сондай-ақ ... ... ... ... ...» ... ... жарнаманың алғашқы белгісіне жатқызуға
болады.
Ағартушылық, мәдениет, ғылыми білімнің ілгерілеуіне ықпал еткен ... ... ... ... ... ... станогы жаңа қадамдар жасағаны
белгілі. Бұл жаңалық баспа жарнамасының пайда болып, ілгерілеуіне оң ықпал
тигізді. Ең алғашқы ... ... ... ... ... кейін
30 жыл өткен соң пайда болды.
Ал Францияда жарнама 1612 жылдан бастап дамыды. Сан ғасырға созылған
жарнама құрылымының ... ... ... ... ... ... бұл салаға да сіңісіп кетті. Алғашқы радиожарнама 1920
жылы Питтсбургте ... іске ... ... ... ... 1941 жылы ... ... Осылайша қоғамның дамуымен
бірге жарнаманың берілу стилі, ауқымы кеңейе ... ... ... үшін
жоғары білім мен біліктілік қажеттілігін уақыттың өзі дәлелдеп отыр.
ХІХ ғасыр бойы Ресейдегі жарнама эволюциясы ... ... ... қалыптасты. ХІХ ғасырдың 40-ыншы жылдарынан бастап еуропалық
мемлекеттерде түрлі-түсті ... ... ... ... ... ... ХХ ... басында бейнелік жарнама түрлері: пошталық, ашық
хаттар, әдемі безендірілген мәзірлер және ... ... ... ... материалдары пайда болды.
Ал кино мен теледидардың пайда болуы жарнамаға жаңа мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... ... болса да ол ежелде
пайда болған байланыс ... ... ... ... болып
табылады.
Қазақ баспасөзінде жарнаманың пайда болуы
«Қазақ мерзімді баспасөзі Қазақстанның Ресейге ... ... ... дейді баспасөз зерттеушілері. Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин,
А.Құнанбаев сынды қазақтың ... ... ... ... ... ... ХІХ ... қазақ халық
ауыз әдебиеті мен ақын-жазушыларының шығармалары баспа бетінде жарық ... XIX ... ... ... ... ... кітап, газеттер шығып
тұрды. Газеттер шыға бастаған кезде публицистиканың ... ... ... ... ... ... ... таза нұсқасы қазақтың қай
басылымында екенін кесіп айту ... ... ... ... өзі ... соған ұқсас түрлері деп айтсақ қателеспеспіз. Қандай да бір факті,
деректі ... ... ... сол ... ... ... қал-
ахуалына мән беріп, сабақтастырып айту – ... ... ... Жарнаманың мазмұны XIX-XX ғасырдың өзгерістеріне байланысты болған
сияқты. Мәселен, XIX ғасырдың соңы мен XX ... ... ... ... ... ашу саясаты жүріп жатты. Осы кезеңде жаңа
оқулықтар, кітаптар шыға ... ... ... ... ... ... ... (1888-1902) мынадай жарнама жарық көрген: «Жаңадан
қазақтар турада бір ... ... ... жүр. Сол кітапта Орал жағының
қазақтарының шежіресі бар, онан соң қалай ... ... ... Алекторов» деген. Сол кітапты білімді, ғылымды қазақтар алып оқыса
пайдалы. Ата-бабасының қалай жүріп, қалай түзеле ... ... ... ... аз, бағасы 35 тиын. Астрахань губерниясының «Ханская
ставка» ... ... ... (ДУГ 1890, №30) деп, ... қол қойған.
Ал «Торғай» газетінде: ... ... ... ... ... ... ... сөйлейтін һәм Торғай облысының картасы бар жаңа кітап
басылып шықты. Шығарған Васильев, ... ... оны ... Торғай
облысының военный губернаторының кеңсесіндегі советник Васильевке барсын» -
деп жазылған ... ... ... ... ... ... «Жаңа шыққан кітаптар» деген тақырыпта: «Жастық жемістері» қазақша
өлеңмен басылған. Шығарушысы «Айқап» ... ... ... Ғалымов.
Ішінде әдемі-әдемі өлеңдер бар. Өлең оқуды сүюшілердің алып оқулары тиіс.
Ұмытылған «Қалқаман-Мамыр» ... ... ... хикая. Шәкәрім
Құдайбердіұлы. Бұл кітапта қазақта мұнан 190 жыл ... ... ... ... ... ... ... жазылған. Оқушыларына әсерлі-көркем кітап.
Алдырушылар Семипалатта «Ярдам» кітапханасынан ... ... - ... жарнамалар берілген. Дәл осындай жарнамалар журнал ... ... ... ... «Эсперанто тілі» («Айқап» 1913, №9)
деген материалы таза жарнамаға жатпаса да, ол ... ... ... ұшырасады: «Біздің заманымызда мәшһүр доктор Заменгоор деген жер
жүзіндегі халықтарға бірдей ортақ «эсперанто тілін» ... ... ... ... сонша: егер бірнеше ай көңіл беріп үйренген кісі ... ... ... ... - деп ... ... де, кітаптың бағасына тоқталып,
доктор Заменгоордың мекен-жайын ... - ... ... ... ... табылмаса өз адресі мынау: г.Варшава, ул. Дикая. №9.
Д-ру Л.Заменогоору».
«Дала уалаяты» газетінде 1895 жылы №24 ... ... ... ... ... үшін ... ... келгені
хабарланып қана қоймай, халықтың онымен қалай байланыс орнату болатыны
туралы айтылады. Онда: «19-інші ... ... ... ... ... ... ... жиһан кезуші Г.Н.Потанин деген келеді. Григорий Николаевич
Омбы шаһарында бірнеше күн ... ... ... оязына шықса керек.
Қазақтардың ... мен ... ... ... ... ... ... осы жылдың сентябрь айына дейін тұрса керек»,- дей ... ... ... ... мен ... осы адамның жинауына
көмек көрсетуі сұралады. Жарнама және хабарландыру ретінде берілген ... ... ... «Әлбетте, Г.Н.Потанин Көкшетау оязының
қазақтарының арасында да құрметі асып, сүйікті болып, һәм ... да ... ... ... ойына алған нәрселерін бажай келтіруіне болысып, ... ... ... ... ... ... ... аяқтайды. Бұл
материалдағы жарнама ... ... ұрып тұр. ... ... ... ... келе, қарапайым халықтың көмегіне
сүйену арқылы ел әдебиеті мен ... ... ... ... ... ... көмектесетін тек қарапайым халық екені баса ескертілген
және басқа халықтардың мұрасын жинаудағы ... қоса ... осы іске ... ... ... ... жылы ... уалаяты» газетінің №47 санында «Басылып шыққан кітап
туралы» деген жарнаманың әдіс-тәсілдерінен көрініс ... ... ... ... 1897 жылы ... туралы басылған. Бұл
мақаланың авторы – В.Ладыгин. Мақалада қазақ халқының ауылдарында мектептер
мен гимназиялар ашылып ... ... ... ... ... да ... көп ... сөздер жазылғандығы, қазақ балаларына орысша үйренуіне
оңтайлы сөздік екені айтылады. Бұл тек ... ғана емес ... ... ... заңын білгісі келетін орыстар үшін де ... бар ... баса ... ... ... «Құрамы үлкен емес,
қалтаға салып жүруге ыңғайлы. Өзі 263 бет. ... ... ... да ... ... емес. Жалғыз-ақ сынауға тұратыны ... Орыс ... араб ... ... ... ... жазбаған екен». Қазіргі таңда
кездесетін кітап жарнамасы осы материалға ұқсас болып ... ... ... Осы ... ... атты ... шыға ... және
оның таратылу тәртібі туралы ... ... бар ... ... Онда: «Семейде шығаруға қам қылып жатқан ... ... ... ... Газет қазірге жұмасына бір рет шықпақ. Жылдық қақы 6
сом, жарты жылдығы 3 сом 25 ... ... ... 1917 жылы ... нөмірлерінің бірінде «Сарыарқа»
«Қазақ» емлесімен шығару мақсатымен «Қазақ» басқармасында қызмет ... Имам ... ... ... Имам ... ... ... жақсы. Жолдасымызға құтты болсын ... ... ... ... Ред.газ. «Сарыарқа». Осы ... ... ... ... ... ... мен жарнама сарындас
қысқаша материалдарды бүгінгі БАҚ-та да кездестіреміз. Осыған ұқсас қысқа
материалдарды ... ... де ... ... ... ... парақтап шықсақ, жарнама сарынындағы материалдар көп
және сол кездің өзінде ... ... ... орын ... ... боламыз. Ол кездегі «Қазақ» газетіндегі жарнамалардың
мазмұны көбіне жаңадан шыққан ... ... ... ... ... ... ... соны оқу мен көруге шақыруға арналған.
Бұл жарнамалар халықтың жадын ... қана ... ... ... ... ... аңғара аламыз. «Қазақ» газетінің жарнама
сарындас қай мақаласын алсақ та, айтылатын мәселесі маңызды және ... ... ... ... жаңалықтан құлағдар ететін хабар-ошар
ретінде беріліп отырған.
Кей тұстарда әуелі «Жарнама» айдарымен ... ... ... да
болды. Сөзіміз дәлелді болу үшін бірер мысал келтірсек. ... ... ... ... ... Торғай облысының
халқына таратқан жарнамасы» деп басталады. ... ... ... деп басталыпты. Жарнаманың мазмұнына қарап отырсақ, қазіргі таңда
кездесетін саяси жарнаманың элементтерін көруге болады. «Торғай ... һәм ... біз, ... ... ... ... шын көңілімізбен сіздерден учредительное собраниені
қорғауларыңызды өтініміз»,- делінген тұстары ... ... ... ... ... бастаулары екені көзге ұрып тұр. Міне,
бұл алғашқы қазақ ... ... ... Жоғарыдағы жарнама
сарындас мақалалардың осы күнгі жарнамаға ұқсас жақтары ... ... ... ... ... жарнама
Тарихи оқулықтар беттерінде 1917 жылдың қазан айынан 1918 наурыз айына
дейін Кеңес өкіметі Қазақстанның елді ... ... ... ... Одан кейін Қазақстан Азамат соғысы жылдарын, ауыл мен селолардағы
жаңа ... ... ... ... ... және 1920-1940
жылдардағы индустриялық даму кезеңін бастан өткерді. Одан қалса, Ұлы ... ... ... осы ... ... ... да қазақ мерзімді
баспасөзіне өз әсерін тигізбей қоймады. Одан ...... және 1965 ... шаруашылық реформасы да ... ... ... ұшырауына себеп болды. Бұл кезеңдерде газет
біріншіден, өкіметтің насихатшы-үгітші құралына ... ... ... ... алды. Жарнама құны мемлекет тарапынан белгіленіп ... ... беру үшін ... ... ... комиссия алдынан өту керек болды.
Ол жарнаманың қандай пайдасы бар деген сауал бірінші ... ... ... ... ... ... азаматтардың рухани жан-дүниесін көтеретін
мәдени іс-шараларды жарнамалауға болады деген ... ... Сол ... ... көпшілігі «Біздің анықтама бөліміміз» атты ... ... өнер ... ... ... турасында
жарияланып тұрды. Мәселен, «Социалистік Қазақстан» газетінде ... ... ... ... Абай ... ... ... театрының
гастролі 20-29 май аралығында М.Әуезов атындағы академиялық драма театрының
үйінде өнер көрсетеді. Касса күн сайын ... ... 20-ға ... ашық.
Барлық спектакльдер орысшаға аударылады» - деп телефон нөмірлерін ... ... ... ... ... ... санында кездеседі.
Бұл газет ... ... ... ... теледидарларын
жарнамалаған. «Басқа бөлмеге, ас үйге апарып қоюға, саябаққа және ... ... алып ... оңай ... ... ... Ц-430»
немесе: «Электроника Ц-432» қара-ақ, сол сияқты түрлі-түсті ... ... ... (8,7 кг.) мен ... (37х24х27 см)
шағын қиғашынан алғанда экраны ... деп ... ... өзіңе ең
керекті деген ақпаратты ала аласың. Алайда, осы ... ... ... берілгендігі байқалады. Оған қарағанда «Актюбрентген» ... ... ... ... жарнамалаған мәтін әлдеқайда
тартымды шыққан. ... ... осы ... ... ... ... бұрынғыдан да қызықты болар еді. Қуатты «самосвалды» жүк
тасуға таулы жерлерде жүретін машинамен жүрексінбей ең қиын ... ... Ал, ... ... тіпті керек. Себебі, қуыршақтар жиі ауырады
ғой...» («Социалистік Қазақстан» 1985 ж. ... ... ... «Луч»
маркалы әйелдер сағатын, «Харьков» электр ұстарасын жарнамалаған. Тіпті
электрлі ұстараны тұтынушыға «... ... көз ... ... ... ... ... ... таза қырады және теріні тітіркендірмейді. Бағасы
қабына және безендірілуіне қарай 15-23 сом ... ... ... Белгілі маусымдарға арналған жарнама осы кеңестік кезеңнің
баспасөзінде көп кездеседі. Мысалы: ... оқу ... ... ... «Студенттерді қабылдайды» деген айдармен жарнама көптеп
жарық көргені белгілі. Және басылымдарға жазылу мерзімі жақындаған тұста әр
басылым өз ... ... ... ... бұл ... дегендей, әсерлі сөздермен жарнамалап тұрған ... ... әлі ... дейін өз кезегінде жалғасып келеді.
Қазіргі БАҚ-тағы жарнама
Тәуелсіздік жылдарында қазақ журналистикасында түбегейлі өзгерістер
пайда бола ... ... ... ауқымы көбейіп, көркейіп өсе
бастады. Оның ... ... ... ... ... ... болды.
Ондай жағдайда міндетті түрде бәсеке басталады. Бұл бәсекенің басты ... ... ... ... Ал газет таралымын көбейту дегеніміз - оқырманның
қажеттілігі мен сұранысын өтеу, олардың ... ... ... табылады. Осындай сұраныстардың бірі де бірегейі - жарнама. Тіпті осы
сұраныстың ... ... орыс ... ... газеттер шыға бастады.
Қазақ тілінде шыққан тәуелсіз басылым ... ... еді. Ол ... ... ... ... жарнамаға үлкен орын берді. Мәселен 9-
бетте «Хабарландыру, құттықтау» айдарында ... ... ... Сатамыз – «Алатау» қонақ үйінің маңайындағы пәтер, ... ... ... бір бөлмемді жалға беремін. Телефон: 44-41-33.
• Қызмет көрсетемін – гитарада ойнауды үйретемін. Телефон: ... ... ... – 15 жыл еңбек стажы бар, тәжірибелі бухгалтер. Үй
бере алатын мекемеге жұмысқа орналасқысы ... ... ... ...... неміс тілін үйретемін. Телефон:
44-75-34.
Тағы басқа айырбастаймын, сатып ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық жекешелендіру қоры сіздің
болашағыңыздың кепілі. Купондар ... ... ... ... ... ... барлық бөлімшелерінде қабылданады. Купон есеп ... ... ... ... газетінің әрбір нөмірінен кездестіріп отыруға
болады.
Республикалық «Жас ... ... ... жарық көретіні белгілі.
Сондағы «Жібек жолы» қосымшасындағы 1992 жылдың 29 тамызынан ... ... 1992 ... 22 ... ... ... ... қолға алып «Оқырман жарнамасы» деген айдармен бір бетті арнаған.
Онда қалтасы қалың емес ... ... ... ... ... ... шықан «Запорожец» маркалы автомобилімді бір бұзаулы ... ... бес ... ... «Жас ... ... жолы»
қосымшасы 1992 жыл, 29 тамыз деп, мекен-жайын көрсеткен. Әр жарнамаға қарап
жарнама иесінің ... ... ... қиын емес. Газеттің бір ғана
санындағы «Жібек жолы» қосымшасының ... ... ... ... жарнама
(құттықтау, сату, айырбастау) жарық көріп отырған.
Бұл басылмының әр шығып тұрған санына қосымша ... ... ... басым көпшілігі құттықтауға арналған – 37-і,
«таныссам деп едім» ... – 7, ... ... бой ... т.б. ... Бір ... «Жібек жолы» қосымшасы бір ғана
«Көкжал» қорын бір ... ... ... ... «Ана ... ... ... шыққанда жарнамасыз шыққан еді.
Сәл кейінірек, ... ... ... «Эйр-Астана» компаниясын
жарнамалаған. Әрі бұл жарнама бір орында тұрақты жарнамаланып келген. ... ... ... ... ... шолу ... ... жайттар).
Ал, республикалық «Егемен Қазақстан» газеті, «Алкон нан - ұн жарма»
фабрикасын, «Каспий» банкін ... ... ... басылым:
«Түрксіб санаторий» - Қазақстандағы ең жақсы ... ... ... Ол
теңіз деңгейінен 1240 метр жоғарыда, Іле ... ... ... ... Бұл ... ... ... жүйесінің тыныс алу
органдарының туберкулез емес аурулардың қозғалыс жүйелерінің сырқаттарына
маманданған», - деп жарнамаланған.
Қазақ ... ... ... әр ... өзіндік
ерекшеліктер болған. Жоғарыда айтылған алғашқы қазақ ... ... мен ... таңдағы баспасөздегі жарнаманың мақсаты
қарайлас. XX ғасырдың басындағы ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі материалдық сұранымға бағытталғанын
аңғаруға болады.
Соңғы жылдары еліміздің дамуы ... ... ... сапалы
өзгерістермен ерекшеленеді. Бұл жаңару үрдісі саяси, экономикалық және
әлеуметтік институттардың ... ... ... ... ... экономикаға
көшу кезеңінде көптеген мекемелер мен ұйымдар тәуелсіз болды, сондықтан
олардың экономикалық талаптарға сай қызметі ... ... ... ... өз ... оң ... шығару мүмкін емес
еді. Өнімнің жарнамасы – ... ... ... ... бола отырып, тұтынушымен өзіндік ақпараттық байланыс орнатуы ... ... ... іс ... ... жарнама өте тиімді әрі
өнімнің үздіксіз, тез ... ... ... Бұл мекеменің ақша
айналым процесінің тез жүргізілуіне, тұтынушылармен байланысты ... ... ... ... ... ... ... Яғни, тауар мен қызмет жарнамасы – экономиканың жасанды
емес, табиғи құралы және нарық жүйесінің маңызды реттеушісі екені даусыз.
Бүгінде БАҚ- тағы ... ... бір ... ... ... ... ... айналып отыр. Сондықтан көптеген мекемелер
жарнама ... ... көп ... ... жарнамаға жоспарлайды. Адам
ақпараттың 75 пайызын көру арқылы қабылдайтындығы ғылыми түрде дәлелденген.
Қазіргі ... ... ... құралдарындағы жарнама берудің ең тиімді
әдістерінің бірі ретінде танылып ... Бұл ... ... ... кең ... ... ... алады. Сондықтан БАҚ-тағы
жарнаманы ғылыми тұрғыдан зерделеу қажеттілігі ... ... ... күн ... ақпараттың үлкен ағынымен кезігеміз. Оның белгілі бір
бөлігін қабылдаймыз және ... ... ... ... ал ... ... ... мүлде қабылдамаймыз. Жарнама да
солай. Ол біздің күнделікті ... ... ... ... ... ... эмоция, сезім, ақпарат легін бағыттайды. ... ... ... ... ... енді бірі көп ... ... Біздің жарнама дегенде бар білеріміз – ол бір топтың
немесе бір фирманың өнімінің жақсы жағын ... ... ... ... ... Егер тереңірек зер салып, үңіле түссек, жарнама тарихының ... ... мен ... бар ... куә ... ... көптеген анықтамалар бар. Біріншіден, жарнама –
коммуникацияның ақылы түрі. Алайда ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарында тегін жарияланады.
Екіншіден, жарнамада берілетін хабарламаға ақыны демеуші төлеп қана ... ... ... көп ... ... ... ... бір нәрсеге
иландыруға немесе оның таңдау жасауына әсер етуге тырысады, ... ... ... ... ... ... ... таныстыруға бағытталады.
Төртіншіден, жарнамалық ... ... ... ... ... мақсатында әр түрлі бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жүзеге
асырылады.
Жоғарыда аталған сипаттамаларды ескермей, жарнамаға ... ... ... ... Жалпы, жарнамаға берген ғалым-зерттеушілердің анықтамасы екі
мыңға жуық пікірі бар. В.В. Маяковский «Үгіт және ... ... ... өз ойын ... ... ... – бұл зат атауы. Жарнама
кез келген, тіпті, таңғажайып нәрсе туралы үнемі еске салуы керек». [4, ... ... ... ... ... ... Коун жарнаманы әр
тұтынушымен жеке талқылауға шама келмегенде ... ... ... ... ... Бил ... ... – бұл ғылым емес. Бұл
сендіру. Ал сендіре білудің өзі ... ...... ... саланы зерттеп жүрген ғалым В.Г.Артеменконың жарнамаға берген
анықтамасында: «Жарнама – ... ... ... шығатын бұқаралық
мақұлдауын, дауыстарын алуы, тұтынушылар мен клиенттер санын көбейту және
шығынды ... ... ... ақысы төленген тауар, қызмет, қоғамдық
қозғалыс немесе тұлға туралы баспа, ... ... ... ... ... ... ... қатар, сатылатын тауардың
кірісін қамтамасыз ету мақсатында сатушының ... ... ... ... ... ... ... мен
осы қызметтегі субъект арасындағы ерекше байланысты жиілететін коммуникация
саласындағы ... және ... ...... ... ... ... кездегі жарнамаға келетін болсақ, бұл кезеңде жарнама
деп тауар, қызмет түрі ... ... ... ... ... ... ақпаратты тұтынушыға жеткізуге бағытталған іс-шаралар жүйесі деп
танылды.
Егер Қазақстан Республикасының 2003 ... 19 ... ... ... ... ... болсақ, онда жарнамаға мынадай анықтама
берілген: «Жарнама - адамдардың беймәлiм тобына арналған және жеке немесе
заңды ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға немесе қолдауға арналған және
оларды өткiзуге жәрдемдесетiн кез келген нысанда, кез ... ... ... және орналастырылатын ақпарат [6]. Сонымен, жарнамаға
берілген осы анықтамаларды қорыта отырып, мынадай қорытынды жасауға болады.
Жарнама – теңдестірілген ... ... ... ... ... бір ... көндіру, сендіру немесе оған әсер ету мақсатында
бұқаралық ақпарат құралдарын пайдаланатын ақылы, жеке коммуникация ... – өзін ... және ... ... ... ... тауар
немесе қызмет көрсету түрлері туралы мәліметтердің ақылы ... ... ... орын алуына жатқызамыз. Кез келген ... ... ... ... оның ... ... да көз ... Сол себепті жарнаманың даму эволюциясына қатысты қызық мәліметтер
беру артық болмайды.
Телевизия мен ... ... ... ... ісін одан әрі ... Ең алғашқы радиожарнамалар 1920 жылы Питтсбургте радиотаратудың
пайда болуымен байланысты эфирде берілді. ... ... ... жылы экранға шықты.
Жарнама күрделі ақпарат болып табылады. Себебі, бір біріне ұқсамайтын
көптеген жарнама берушілер бір ... әр ... ... өз ... қызмет түрін ұсынуға тырысып бағады. Жарнаманың негізгі тоғыз типі
бар, оларға ... ... ... Сауда маркасының жарнамасында - марканың ұзақ уақыт есте сақталуын
қамтамасыз етуге баса ... ... Бұл ... түріне «Билайн»
ұялы байланысының жарнамаларын мысалға келтіруге болады.
2. Жекелеген сауда жарнамасы - жергілікті сипатқа ие және ... ... ... бір ... түрі ... нақты бір сауда
нүктесіне немесе қызмет ету саласындағы мекемеге ... ... ... – соңғы уақытта мұндай ... ... ... арасындағы таласты сұрақтардан гөрі,
саясаткердің оң ... ... ... ... ... жарнамаға халық көбіне Президент сайлауы, депуттатарды сайлау
қарсаңында куә болады.
4. Анықтамалықтағы жарнама – қандай да бір ... ... ... ... ... қызмет түрін қайдан табуға болатындығын білгісі
келетіндерге арналады.
5. Тікелей үн қататын жарнама кез ... ... ... оның ... ... ... пайдалана алады. Сатып алушы тек телефон
немесе пошта арқылы тапсырыс берсе болады, тауар ... ... ... ... ... ... ... саудагерлерге, көтерме сауда
жасайтындарға және дистрибюторларға, ... ... ... ... ... мен ... мамандарға (мысалы,
адвокат пен дәрігерлерге) арналған хабарламалар жатады.
7. Институционалды жарнаманы корпоративті деп те атайды. Мұндай жарнама
мекеменің ... ... ... ... ... қоғамның
көңілін аудартуға бағытталады. Мысалы «Нұрбанктің» жарнамасы осы түрге
жатады.
8. Әлеуметтік жарнама белгілі бір ... оң ... ... ... ... ... кезінде спирттік ішімдіктен бас
тартуға немесе кішкентай балаларға жақсы күтім жасауға шақыру.
9. Интерактивті жарнама – компьютермен ... және ... ... бар дара ... ... Жарнама Wed-беттерде,
баннерде т.б. орналастырылады. Бұл жағдайда тұтынушы ... ... оны ... ... ... алады немесе керісінше, оған
ден қоймауы да мүмкін.
Алайда тауар мен қызметтің ... ... ... ... де бар: ... ... тауарды нарыққа шығару кезінде ... ... ... бұл ... ... ... – алғашқы сұранысқа
ие болу. Мысалы, йогурт немесе басқа да сүтті ... ... ең ... ... ... ... ерекшеліктері туралы
тұтынушыны хабардар етуі тиіс.
Насихаттық жарнама – фирманың алдында таңдамалы сұранысты қалыптастыру
міндеті тұрғанда үлкен ... ие ... ... өте көп ... ... ... ... үнемі тауар маркасының атауын, оның ерекшеліктері мен бағасын еске
салып отыруы тиіс.
Хабарламаны ... ... ... ... ... әр ... ал ... оның классикалық жарнама хабарламасы мен
плакаттардан бастап, салпыншақ (брелок), ... ... ... ... ... ... ... жүздеген түрлері кездеседі.
Сондықтан осы ... ... ... ... ... қиыншылықтарға
әкеп соқтырады.
Жарнама құралдарын жүйелеудің алғашқы әрекеттері ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... құралдарының бірыңғай жүйесі
жоқ. Әдебиеттерде жүйелеудің бірнеше түрлері кездеседі, олар ... ... және ... ... ... бөлетін негізгі белгілер
(критерий) бойынша жіктейді. ... ... ... ... ... демеуші мен коммуникация субъектіне байланысты жарнаманы
өнім шығарушы, сауда делдалдары, жеке тұлға, үкімет және ... да ... ... ... ... ... Өнім шығарушылар мен
сауда делдалдарының атынан шығатын жарнама көп ... ... ие және ... ... жету үшін бірлесе немесе өз алдына жеке
түрде жүзеге асырады. Жеке тұлғалардан ... ... ... ... ... алу ... ... түрінде беріледі. Қоғамдық
институттардың жарнамасы коммерциялық емес. Ол ... өмір ... ... ... ... қатар, белгілі бір саяси идеяны, қызметті,
партияны т.б. насихаттауға мүмкіндік туғызады.
Екіншіден, техникалық белгілері бойынша ... ... ... ... ... ... құлақтандыру, афиша), каталогтар, хабарландырулар,
газеттер мен журналдардағы мақала, буып-түйілетін материалдар және
басқалары;
- радиожарнама (радиодан ... ... ... ... ... және тележарнама (қысқаметражды жарнамалық фильмдер),
жарықтандырылған (световая) жарнама (жарықтанған көрсеткіштер,
көрсеткіш ... ... ... жарықтанған маңдайшалары және
т.б.);
- көркем-графикалық құралдар (панно, плакаттар, көше транспаранттары,
көрсеткіштер, дүкендердегі маңдайшалар және т.б.);
Үшіншіден, қолданылу аясына ... ... ... ... ... ... жадынама, тауарлар қыстырмасы, ауызша
жарнама) және ішкі (газеттер мен журналдардағы ... ... көше ... дүкендегі маңдайшалар және .т.б).
Төртіншіден, адресатқа әсер ету сипаты бойынша жарнамалық ... ... ... ... ... ... кітапша т.б.)
және жалпы (хабарландыру, парақшалар, телефильмдер және т.б.) болуы мүмкін.
Бесіншіден, жарнамалық қызметтің қамту аясына ... ... ... ... ... бастап, жеке тұрғылықты елді-мекен аумағына
дейін ); аймақтық жарнама (елдің белгілі бір бөлігін қамтиды), ... ... ... ... және ... ... болып
бөлінеді.
Алтыншыдан, жарнаманың нысанына байланысты тауар ... ... ... ... деп ... ... бір уақытта тауар, қызмет
және тауар белгісі немесе ... ... ... жарнама құралдарын ... ... ... байланысты сұранысты ынталандыратын жарнамалық құрал және
тауарға немесе қызметке сұранысты құрайтын ... ... деп ... ... шартты түрде ғана. Сондықтан жарнамалық компаниясын
жоспарлау ... ... ... ... алға ... мақсаттарды
басшылыққа алған жөн. Егер жарнама ... ... ... ... ... оң ... тұтынушы мен іскер әріптестері тарапынан
тілектес қарым-қатынасты ... ... онда ... ... ... ... немесе қызмет түрімен, олардың ... ... ... ... түрі болашақтағы нәтижеге
бағытталып, көпшіліктің санасында тауар ... ... оң ... мүмкіндік береді. Имиджді қалыптастыру үшін телевизия мен
кинолардағы жарнамалық роликтер, мерзімді басылымдағы, ... ... ... компания тұтынушыға белгілі бір тауар немесе қызмет түрі
жөнінде мәліметті жеткізіп, дәл сол тауарды сатып алуға итермелесе ... ... ... ... көздесе, онда бұл міндеттер
жұртшылықтың қызығушылығын туғызатын құралдар арқылы ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Ынталандыру жарнамасының тиімділігін қамтамасыз ететін жарнама ... теле және ... ... басылымдардағы жарнама, тікелей
пошта арқылы таратылатын жарнама және т.б. пайдаланылады.
Егер фирма ... ... ... тауарды өткізуде тұрақтылықты
сақтауды мақсат етсе, онда бұл үшін әріптестерге фирманың жылдық қызметі
туралы есепті тікелей пошта ... ... ... ... ... ... ... қызметі туралы баспасөзде мақала ... ... ... Жарнаманы тарату түрін таңдағанда, жаңа ақпаратты қабылдау
талаптарын да ескерген жөн.
ІІ ... ... МЕН ... мақсаты мен функциясы
Жарнама материалдары көптеген мақсатта ... ... тек ... ғана ... ... ... көрінуі мүмкін, бірақ шын мәнінде олай
емес. Жарнаманың негізгі мақсаттары мыналардан құралады:
- сатып алушының көңілін аудару;
- сатып ... ... ... ... ... ... көрсету;
- сатып алушыға тауарды қосымша зерттеу мүмкіндігін ұсыну;
- тұтынушыда тауар немесе қызмет туралы білімнің белгілі бір деңгейін
қалыптастыру;
- ... ... ... ... ... ... бейнесін (имидж)
жасау, сонымен қатар тұтынушылардың және іскер серіктестердің сауда немесе
өндіріс маркасын жасау;
- осы тауар мен қызметке қажеттілік қалыптастыру;
- ... ... ... қалыптастыру;
- сатып алушыға бәсекелес фирмадан емес осы фирманың
жарнамаланған тауарын сатып алуын ояту;
- тауар, қызмет сатылымы белсендігін арттыру;
- тауар айналымын ... әсер ... бір ... ... ... сатып алушы ету немесе осы
фирманың тұрақты клиенті ету;
- басқа фирмаларға сенімді ... ... ... тұтынушыға фирма туралы және оның тауары туралы ескеру.
Іс жүзінде жарнама бір ғана ... ... ... ... ... өнеркәсіпте жарнамалар байланысып ... ... ... ... ... үшін ... мен ... жаңа жарнамасы;
- тауар және қызмет жарнамасы клиентке ... ... ... ... ... бір ... ... (мысалы, банк президенті);
- бәсекелестіктен алшақтату;
- жарнамашының іскерлігін әшкерелеу.
Жарнама функциясы оның мәні мен мақсаты арқылы анықталады. Олардың ... ... ... ... ... және оның ... ... сатушысын идентификациялау;
- тауарды, қызметті және идеяны алға жіберу;
- сатып алушыларға таныстыру ... ... ... ... және ... осы жағдайларда тауардың бар екенін, оның құнын, ерекшелігін
ақпараттандыруы ... ... ... ... ... ескере
оотырып, ең алдымен жарнаманы ... ... ... ... ... ... ... басты функциясы осында. Жарнаманы - тауарды
нарықта қозғалтудың оңтайлы тәсілі екендігін ... ... ... ... ... ... ... мен істелген қызметтерден ақталғанда
ғана мәні бар. Егер шарттасқан жарнамалық агенттік жақсы жарнамалық ... ... ... ілме жарнама жасаса, оның бәрі нәтиже
бермейді, яғни ... мен ... ... ... көбейтпейді.
Мұндай жағдайда агенттік өз ... ... ... ... бейне ролигі шығады»,- деп «Жарнама әлемі» журналы хабарлайды.
Жарнама ... ... ақша ... Егер ол ... тауардың
сатылуы 10-15 есеге өсу арқылы өтелмесе оның мәні ... ... ... №9-10.С.27.)
Жарнама өзінің негізгі міндетін орындау үшін сатып алушылардың назарын
аударуға, ... ... жол ... ... Содан кейін оларды
еліктіреді. Ақырында ... ... ... етеді. Тың тәсілдерді іздеу
ғасырдан ғасырға жалғасып келіп, ... ... ... ... ... ... және ... қазіргі өмір талабына сай және сауатты,
түсінікті және нақты болуы ... ... және ... ... және есті
жарнамалар тез есте қалады. ... және ... ... ... ... ... және эмоционалды болғаны дұрыс. Тек сонда ғана
ол ... ... ... ... ... Жарнама жоқ нәрседен
құрастырылмайды, ол бар нәрсені көрсетуге, көпшілікке таратуға бағытталады.
Жарнама ісіндегі ... ... ... деп ескертеді: әр ... ... ... құрылымындағы жағдайын қозғайды. Басқаша
айтқанда, жарнама ... ... ... ... ... ... ... ұқсас мазасыз күйге түсіреді.
Жарнамалық хабарландырулар, сырт ... ... ... ... бүтіндей қоғамдағы әлеуметтік мәдениетінің бейімделуін көрсете алатын
құрал ... ... ... ... ... мен сатып алушының арасында тікелей жеке
байланыс ... және оны ... және ... ... ... ... ... жаңа, ешкімге таныс емес фирма пайда болғанда;
- сатып алушыға таныс емес тауар ұсынылған кезде;
- нарықта бір типті тауарлар ... ... өз ... назар
аударту үшін;
- сату көлемі төмендегенде;
- сатушы сату көлемін кеңейтуді жоспарлаған кезде, нарықтық жаңа
территорияны «жаулап алғанда», жаңа клиенттерді өзіне тарту үшін;
Жарнама ... ... ... ... ... ... нарықта монополист-тауар пайда болғанда;
- тауар өздігінен өтімді болса, басқаша айтқанда дефицит немесе
сұранымның көптігі;
- сату ... ... ... емес жолмен қарқындатқанда немесе
барынша арзан әдіспен;
- жарнаманы қажет етпейтін кірісі төмен тұрғындар үшін жасалған
жағдайда шыққан шығын текке кетеді.
Жарнаманың түрлері
Жарнама ... ... ... ... ... ... әсер ету ... бойынша;
- көрсету тәсілі бойынша;
- негізгі мақсаты мен мәні ... ... ... ... кері ... жағынан.
Жарнама хабарламаларды көрсету тәсілі бойынша екіге бөлінеді:
- рационалды;
- эмоционалды.
Рационалды (заттық) жарнама - сатып ... ... ... Ол ... алушыны сендіру үшін, айтылған сөздерден алған әсерін
күшейту үшін аргументтерді мысалға келтіре отырып, өз пікірін ... ... ... сөз ... жеткізеді.
Эмоционалды (ассоциативті) жарнама - бір нәрсені еске түсіру ... Ол ... ойды ... тиіс. Санаға, сезімге, эмоцияға көңіл
бөледі. Оның ең әсерлісі – сурет, өңі, түсі және аз ... ... ... тек ... немесе тек эмоционалды болып келеді.
Бірақ, ... ... ... көп жағдайда екі түрлі
комбинациядан құралатын жарнамалар кездеседі.
Жарнама қойылымы ... ... және ... деп екі ... ... жарнама өз рухы жағынан өткізуге жігер беруге ... ... аз ... ... бар. ... ... сыртқы
бейнесіне әр беретін, сатып алушы объектіге дауыстап айғайлау арқылы
тезірек ... ... ... жарнаманың мақсаты тауар туралы және оның ... ... қана ... осы ... маңайында қолайлы орта тудырады. Әдетте
бұлар терең мотивтегі символкада ойнайтын эмоциялы жарнама. Ол ақырындап
тұрақты ... ... ... ... ... ... Оның ішкі ... қызығушылығын арттырады.
Жарнама негізгі мақсаты мен мәні жағынан келесі түрлерге бөлінуі мүмкін:
- өнеркәсіптің қоғамдағы мүддесін, беделін көтеру мақсатындағы ... ... деп ... ... ... ... ... фирма ішіндегі жарнама;
- өнімді өткізуді көбейту мақсатындағы жарнама;
- жадыда сақталатын жарнама;
- салыстырмалы жарнама;
- есте қалатын жарнама;
- ... ... ... жарнама;
- хабарлау жарнамасы;
- превентивті жарнама.
Имидж (бейне) жарнама - негізінен фирманың және тауардың партнерлар мен
сатып алушыларға ... ... ... ... ... ... ... клиенттерге деген жақсы ниет, тұрақтылық
басым болып келеді.
Жігерлендіретін жарнама - атаулы фирманың өнімін ... ... ... ... ... ... ... осы фирма өнімдерінің негізгі
жағымды жақтарын, ... ... және ... ... жақсы сапасын
айтуға үлкен мән беріледі.
Тұрақты жарнама - ... мен ... ... ... ... оның ... ... тұғырын хабарлауға бағытталады.
Фирма ішіндегі жарнама - әріптестердің өзінің өнеркәсібіне ... ... өз ... тығыз байланыста екенін сезіндіруге бағытталған. Егер
өнеркәсіптің әр қызметкері өз жұмысына қажетті шешім қабылдай ... ... ... онда ... ... ... ... тұтып және
осы фирманың жарнамасын қоғамға жеткізуші болып есептеледі. Фирма ішіндегі
жарнаманың құралы:
- фирма газеті;
- басшылар мен ... ... ... ... ... үшін ... әлеуметтік жеңілдіктер.
Өнім өткізуді көбейту мақсатындағы жарнама – жарнама қызметінің негізгі
саласы.
Жадыда сақталатын жарнама – жарнаманың ... ... ... ... сатып алушыны бәсекелестердің тауары, қызметі емес, өздерінің
тауары мен қызметін ... ... ... ... – бұл ... ... жарнаманың бір түрі. Ол
жаранамаланатын тауар және қызметті бәсекелсетердің тауар және қызметімен
салыстыруға ... ... ... ... ... ... ... немесе оларды өндірушілерді тікелей сынауға ... заң бар, ... ... ... әлі ... ... өмір сүріп
келеді.
Есте қалатын жарнама – тұрақты сатып алушыға нарықтағы атаулы ... ... және оның ... ... салып отыруға арналған жарнама.
Бекітетін немесе үстеме ... – есте ... ... бір ... ... ... ... қолдауға, олардың таңдауының ... ... ... ... Ол ... тұрақтандырады.
Превентивті жарнама - өзіне қажетті шығыннан көп мөлшердегі қаржы
жұмасайтын жарнама. ... ... ... ...... көп ... сома жұмсауға жағдайы жоқ бәсекелестердің тұғырын
бұзу. Қандай жарнама ... бір ... ... ... ... түсінікті. Жарнама хабарламасының кең ... ... ... кері ... ... екі ... ... болады. Олар
жарнама хабарламасының ... ... ... ... ... жарнама құралымен кері байланыс;
- жарнама құралымен кері емес байланыс.
Жарнама құралымен кері байланыстағылар – жиі ... ... және ... мүмкін болатын реакцияларын тікелей ... бір ... ... бұл ... ... жеке ... емес ... жарнама құралдары ол – жалпы ақпарат құралдары, оның
ішінде электронды және сыртқы жарнамалардың ... ... деп ... ... жасалып, бұқара арасында таралуы барысында оған ... ... ... ... ... ... ... жарнама таратушы;
- жарнаманы тұтынушы.
Жарнама агенттіктері анықтамасының бірінде: «...өздерінің тауар және
қызметін ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық құралдарға жарнаманы жасайтын, өңдейтін және жіберетін
шығармашылық ... пен ... ... ... ... іскер кәсіпорын»,-
делінген.
Барлық жарнама агенттіктерін негізгі жіктеу бойынша үш түрге бөлінеді:
- мамандандырылған және ... ... ... жеке ... базаның болмауы немесе болуы;
- жарнама арнасының болуы ... ... ... қызметі негізгі төрт бағыттан тұрады:
- тапсырыс берушілер мен ... ... ... қатынасын
жақсарту;
- жарнама өнімдерін жасау және өңдеу: суретшілердің, сценаристердің,
фотографтардың, режиссерлердің шығармашылығы;
- ... ... ... полиграфия, таралым саны;
- жарнаманы газетте, журналда, эфирде немесе көшеде орналастыру.
Жарнама қызметінің психологиялық ... алты ... бар: ... ... ... ... персонифициялық. Олардың
гармониялық үйлесімділігі кез келген ... ... ... ... ... ... ... осы аталғандардың бір-екі элементтері
болса, қалғандары да байқалып тұрады.
Кері байланыссыз жарнама технологиясы
Жарнаманы байқау және оны есте ... үшін ... ой, ... ... Онсыз жарнама елеусіз қалады. Жарқ етер идея ... ... ... ғана ... ... мамандар
жарнамашыға идеяның құндылығын түсінуі үшін мынадай ... ... ... іске ... идеяны алғаш көргенде таң қалдым ба?
- осыны мен ойлап таппағаныма өкінемін ... ол 30 күн бойы ... бола ала ... ... өзі ... ме?
Психологтар жарнамалық идеяны таңдаудың дұрыс болуы үшін
мынадай нақты қадамдар ұсынады.
Бірінші қадам ... ... яғни ... деген махаббат»
жолымен басталады. Өндіруші үшін өз ... ... күші ... ... назарын аударатын қасиетін және негізгі жарнама
компаниясы болуды естен ... ... ... ... қадам -
өндіруші ... ... ... ... ... жасап алуы
қажет.
Екінші қадам - тізім жасалғаннан кейін пайдалы немесе ... ... ... ... ... итермелейтін, дәлелді талдау
жасау қажет.
Үшінші ... - ... ... ... ... ... ... сатып алушы себебі мен фирманың артықшылығын бағалау ... үш ... - ... тақырыптың
қалыптасуына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... заңын» сақтау қажет. Егер ... ... ... ... және оның ... ... масаттанатын болса, онда
орта ... ... осы ... ... жағын сезінбеуі мүмкін.
Осы заңға сүйене отырып, тұтынушы тауардың атауын және ... ... ... және ... алу үшін ... себебін есінде
сақтау қажет. Негізгі ... ... ... ... ... басты екі қағидасын есте ұстау қажет.
Тұрақтылық қағидасы. Жарнама компаниясы ... ... ... және ... ... ... Жарнама қаншалықты көп қайталанса, соғұрлым ... және ... ... ... ... ... тұстар көп кездеседі.
Негізінен бұл жарнама мәтінін қабылдауға кедергі келтіреді.
Мәтінде ... ... ... ... не үшін ... ... не үшін қажет пе?
Тауарды қайдан сатып алға болады?
Бағасы қанша? ( ... ... егер ... ... безендіру, шрифтің
көлемі, ерекше элементтер жиынтығы арқылы «тұспалдау» керек).
Жарнама мәтінінің графикасы
Мамандар жарнама ... ... ... қатысты
белгіленген заңдылықтарды былай анықтайды: макетті дайындау ... ... ... ... мен ... бұрмалайтынын ескерген
жөн.
Мәтін міндетті түрде көрерменнің, оқырманның ... ... ... ... азат ... жазылған, анық көрсетілмеген ... ... ... ... ... ... ... күнделікті баспа
бетіндегі материалдардың шрифтінен кіші болмауы ... ... ... өте ... ... ... оқуды жеңілдету қажет. Бас
әріптермен басылған мәтін, бір ... ... ... ... тез ... Баса жазылған шрифт ауыр сөз, ... ... ... ... ал ... ... дәлділік пен
нәзіктікті білдіреді. ... ... ... ... үш ... ... ... жөн. Түрлі-түсті бояулармен
жазылған мәтіндер тез қабылданады.
Жарнаманың ... де ... ... болып табылады. Кейбіреулердің
көзқарасымен көрнекі әрі бүтіндей бет өте ... ... ... ... ... - адамды сатып алуға немесе қызметті пайдалануға
итермелеу. ... ... ... ... түрдетүлі-түсті болуы шарт
емес. Бар ... ... ... ... ... ... итермелейтіндей болуы қажет. Жарнаманың тиімділігі көлемінің
кішілігіне қарамастан, мысалы ... ... мен ... ... мүмкін. Көлденең жолақты әріптер ауырлықты ... ... ... әкеледі. Рамкаға орнатылған мәтін рамкасыз
мәтінге ... ... ... ... немесе шеңберге (тұрақты
симметрия) орналасқан мәтін сенімділік ... ... ... ... Үш ... бір ... рамкада орнатылған
мәтін қозғалысты тұрақтандырады. ... ... ... ... және оны ... емес ... ... мәтінге
пайдаланған дұрыс. Нағыз жақсы оқылатын ... екі ... 10-12 ... ... 40 ... ... қолданбаған жөн. Ұзақ қатарлы
мәтінде келесі қатарды табу ... ... ақ ол ... ... ... ... боз және ашық түсті элементтерін
жоғары, қара және ауыр ... ... ... ... ... ... бір ... аз болса онда тік орналастырған ... ... ... ... ... ... ... - тартымды қозғалыс жасау үшін, жылдамдық пен
қуат;
- тік ... - ... ... пен күшқуат;
- көлденең сызықтар – тыныштықты және байсалдылықты ... ... ... үшін;
- оқырман үшін табиғи «Маршрут» көзқарасын белгілеу пайдалы.
Мысалы ... ... ... ... ... ... ... соң төмен жағына жарнама мәтінін және соңына логотип немесе ... ... ... ... ... ... ... жолақпен қоса «жиектеу» көрнекті
болып есептеледі. Егер оны орындау қиын болса жарнаманың ... ... ... ... ол ... өзара әрекетіне септігін
тигізеді және жұмыстың аяқталғандығын білдіреді.
- «жиектеу» жарнамасында мәтін беттің шетіне ... ... ... ... мен «кесілуі» мүмкін. Мәтін мен ішкі жиек арасында 1см ... ... ... ... немесе оң жақтың ... ... жөн. Ол ... ... ... ... керек
- Жарнама мәтінінде төмендегі ... ... ... ... ... ... бас ... жазылу;
- кері шрифт;
- курсив немесе шрифтің сәндік түрлері;
- суреттің үстіне түскен мәтін ... ... ... мен ... өте алшақ арақашықтығы; бәрі жинақы болуы
керек;
- элементтердің ... ... ... ... ... ... асимметриясы;
- мәтін пайдалануда сүйір кескін - оқуды төмендетеді, мәтіннің сол
жағы
тегіс болуы ... ... ... мен ... жүзеге асыру үшін,
шрифтің көлемі мен басқа ... ... және ... ... білу ... Анық ... жақсы оқылатын болуы шарт.
| Қашықтықтан оқу |Ұсынылатын |
| ... ... |
|1 |7 мм ... ... | |
|3 |15 мм ... ... | |
|5 |25 мм ... ... | ... |40 мм ... ... | ... |70 мм ... ... | ... ... ... ... – графикалық
әдістерін ұсынады.
«Нәтижелі» тәсіл - жарнама беруші фирманың қол жеткізген
нәтижелерін графика түрінде ... ... ... Осы ... ... материалында тауар іс-әрекетте көрсетіледі;
- тауардың белгілі сипатының бір ... ... ... ... ... ... ... түрінде көрсетіледі «Болғаны - болады», «Оларда ... , ... - ... артықшылық жөнінде қысқа әрі нұсқа түсіндірме жасалады
Тұтынушыны жаңа ұстанымға бағыттау тәсілі
- белсенді ... ... ... ... ... көрсетіліп,
қасында болу кезінде «бізге қосылыңдар» деген ұрандар ... ... ... ... ... ... тікелей мағынада шектен шығып
кетеді.
- Тұтынушы графика құралдары ... ... ... ... ... әрбір адам қолға үйреткен жануар, жануарлардың сүп- сүйкімді ,
мамық ... бала ... ... ... ... жөні ... автоматты түрде өзін «қожайын», «ата- ана» ретінде психологиялық
ұтымды жағынан ... ... ... жарнамалық хабарламада мына талаптарға сай ... ... рөл ... ... Жарнамадағы өнімге белгілі қызығушылық танытатын және
оқырманның назар ... ... ... ... оны қолданудағы нәтижелері
немесе әрекеттерді көзбен шолып көрсету;
- бірнеше ұсақ безендіруден гөрі , бір ғана ... ... ... ... ... суреттер емес фотосуреттер пайдаланған дұрыс.
Көркемсурет жәй ... ... ... назарын аударады.
Көркесуретке фотосурет, ... ... ... сурет, компьютермен
құрастырылған суреттер ж.т.б бейне көріністерді жатқызуға болады. Осылардың
ішінде фотосурет шынайы ... ... ... сенім ұялатады.
Бірақ фотосурет адамды тауар артықшылығын назарын «тартпауы» ... ... ... ... фотосуретті бірге қолданбаған жөн.
Жарнама мәтінінің тақырыбы және ұрандар
Слоган – жарнаманың ... Ұран ... «мен ... ... ... ... дегендей әрекетті оятады. Жарнама материалындағы слоган
жасау – іс-әрекетті ... ... ... ... ... санайтын болсақ, олар барлық жарнаманы оқитын ... 4-
5 есе ... - ... ... ... ... ... түрі, әрбір слоганда
ұсыныс болуы керек. Жарнама ... ... табу ... ... ... болу ... жалпы жарнама тақырыбына сөзсіз сәйкес келуі;
- қарапайымдылық: «Ортекс» фирмасының ескі ... ... - ... ... он ... ... ваши ... свабодно конвертируемымы
сегодня!». Фирманың жаңа слоганы ... ... ... сөз - іс! және ... сапа - ... ... ... есте сақтау үшін ерекше сөздер ойыны жолымен ... ... - ... с ... ... » «Пермавиа» фирмасының
атауын еске түсіреді.
- Жарнамалық хабарламада ... рөл оның ... ... ... жарнамалық хабарлама өте тиімсіз. Орта ... ... ... бес есе көп ... ... 80 ... туралы айтылмаған мәтін берілді делік, онда әлеуетті тұтынушылар
шынайы бола алмайды. Тақырыптың тұтынушы оқып ... сөз ... ... ... ... ... жарнаманы елестету арқылы және
тауарды қолданудан түсетін нақты пайда туралы ... ... ... ... Тақырып – жарнаманың мәтіннің мазмұны және оны елестетіп
суреттеу арқылы қызғушылықты арттырады. Бұл ... ... ... ... ... ... жолдарын көрсеткен. Ол мына
талаптарды қанағаттандыра алу ... ... әрі ... да ... ... көп ... ... тақырып
қысқа тақырыпқа қарағанда нашар есте ... ... ... ... «тырнақша» ішінде болса оның
ұтымдылығы 28 пайызға өседі.
3. Қызмет немесе тауар ... ... ... әуесқойлықты
оятады.
4. Белгілі нарыққа, тұтынушының белгілі бір ... ... ... Жеке ... ояту.
6. Өнімнің артықшылығына адресаттың бірден назар аударуы.
7. Тұтынушының қызығушылығын жарнаманың шығармашылық жағына
емес, өнім ... ... ... Жарнамаланатын өнімнің жалпы кейпін көрсету.
9. Ескі өнімдерді жаңа әдістермен пайдалану туралы айтатын жаңалық
стилімен ... ... ... ... ... ... егер ... бір
қатарға сыймаған жағдайда тақырыпты екінші ... ... ... ... лингвистикасы
Жарнама мәтіндерін зерттеу нәтижелерінде жарнаманы қабылдауға
кері әсер ... ... ... ... ... ... ... лингвистиканы жетілдіру үшін бұқаралық ақпарат
құралдарында бірнеше ұсыныстар жасап отыр:
- ойды жүйелеу және жеңілдету. Қарапайым және тіке ... ... мен ... ... ... Оның мағынасын кез келген адам
бірден түсіну керек. Техникалық және ... да ... ... ... шабытты және еліктіретіндей етіп көрсету. Егер ол
әуесқойлықты оятса, тіпті қызығушылық тудырса одан да ... ... Түрі ұзақ ... ... ... ... болу ... Тұтынушыны осы тауар мен қызметтен түсетін пайдаға бағдарлауы
керек;
- Нақты және түрткі болатындай етіп айту ... ... гөрі ... ... ... неге ... дүкенге
кірмеске?» деген сияқты сөйлемнің орнына «дәл ... ... ... ... ... ... дұрыс;
- Адал да шыншыл болу. Тауарды ... ... ... ... ... ... орнын толтыру өте қиынға соғады;
- Мұнтаздай болу. Безендіру арқылы назар аудару - нәтижелі іс ... ... ... мен ... ... немесе жарнама
тартымсыздығын жарнама берушінің ... ... деп ... Ойша ... ... ... мен сөздерді пайдалану;
- Сенімді болу, көрерменге, оқырманға әсіресе тікелей сатып алу
кезінде қалай, ... ... ... ... ... айту ... ... жарнама ерекшеліктері
Бүгінгі таңда баспасөздегі жарнама дәстүрлі БАҚ-тың бір бөлігі болып
табылады. Ол ғылым мен ... ... ... ... ... бойы ... әлемнің тіршілігімен бірге сан ... ... ... ... ... ... ... жарнама қуатты маркетинг құралы
болып саналса, ХХІ ғасыр оған өзіндік түзетулер енгізді. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... жарнаманың
тікелей бәсекелесі ретінде қабылданды. Мәселен, алпысыншы ... ... ... жарнамасынан түгелдей телевизиялыққа ауысты. Ал,
жиырмасыншы ғасырдың соңында жарнама таратудың ең ... ... ... ... ... жарнаматасушы құралдың өзіндік артықшылықтары
мен кемшіліктері бар. Сондықтан олар ерекшеліктеріне сай қолданылуы тиіс.
Баспасөз ... ... ... ... ... жарнама
берушілердің барлық дерлік түрлері мен типтерінің ... ... ... ... ... сүйенсек, адам ақпаратты жазбаша, яғни,
баспа түрінде тез қабылдап меңгереді. Мұны ... ... ... қызметін пайдалануы айқындайды.
Газет пен журналдарға негізінен ұсынып отырған қызмет пен тауар ... ... ... ... жағдайда рационалды немесе рационалды-эмоциялық
дәлелдері бар едәуір көлемді ақпаратты қажет ететін компаниялар жарнама
береді.
Жарнаманың ... ... ...... ... берілетін көлемді мәліметтер мен сілтемелер, дәйексөздер мен
деректерді қолдану. ... ... ... ... ... сеніп, көзін
жеткізу мақсатында өзінің ұсынысын логикалық түрде құрап, ... ... ... ... берушінің бұл
әрекеттерінің ... ... ... қарағанда нәтижелі болуына
мүмкіндік ... ... үш ... ... бөлуге болады:
- газеттегі жарнама;
- журналдағы жарнама;
- қосымшадағы жарнама.
Жарнама ... ... ... ... ... ... мен кемшіліктері бар.
Газеттегі жарнама – баспасөздегі жарнаманың ең көп ... ... ... ... ... осы ... кемшіліктің аз болып, керісінше,
артықшылықтың басымдылығына және әртүрлі ... ... ... байланысты.
Көптеген жарнама берушілерді газеттің шығармашылық әлеуетінің төмендігі
қанағаттандырмайды. Бірінші ... - ... ... төмендігі. Осыны
есепке ала отырып, апталық газеттер мен күнделікті ... әр ... ... және жаңа ... ... ... ... басудың
ең озық тәсіліне ауысып отырған.
Дегенмен, оларға электрондық ақпарат құралдарымен бәсекелесуі қиын. ... ... ... ... тек көз ... ... ... ғана байланысты емес. Теледидар мен интернет әр түрлі
түстерді ғана ... ... бір ... ... ... ... дыбысталған қимыл-қозғалысты да көрсете ... ... ... ... ... мен тауарлар, қызметтер, керек десеңіз, технологиялар
туралы экрандағы ... ... ... ... ... ... ... газеттерде мұндай мүмкіндік жоқ.
Баспасөздегі жарнаманың келесі бір кемшілігі – оның ... ... ... газет тек бір мәрте ғана оқылады. Хабарландыру да
соған сай «тіршілік етеді» деп айтуға болады. Күнделікті ... – бір ... ...... күн. Көп жағдайда газет жастар аудиториясын
толықтай ... ... ... ... ... берушілерге бұл
топтағылардың қызығушылығын ... үшін ... ... ... ... тура ... берушілер кемшілік факторы ретінде оқырмандардың газеттегі
жарнамаларды елемеуін атап айтады. Олардың көпшілігі тек ... ... ... ... мен ... ... ... жеке хабарландыруларды көзбен шолып қана қояды. Қазіргі
оқырманның газет оқуға уақыты аз. ... ... ... ... ... ... кейбіреулері тек бір айдарды оқумен шектеліп қана ... ... ... ... ... бүгінгі оқырман мерзімді
басылымды күнделікті оқуға 12-14 минут ... ... ... ... ... ең басты ақпараттарды неғұрлым тиімді ету үшін газеттің
алғашқы бетіне, ал сараптамалық материалдар мен ... ... ... ... бойынша, хабарландырулар арнайы жарнама ... ... ... ... үшін басқа жарнамалармен
бәсекелесуге мәжбүр болады. Мұндай жағдайда шағын жарнамалар өзімен қатар
орналасқан ... ... ... мүлдем еленбей қалуы әбден
мүмкін. Сонымен ... ... дәл қай ... ... айқын
болмайтын жағдайлар жиі кездесіп тұрады. Егер жарнама беруші арнайы орын
үшін ақы төлемесе, онда оның ... ... ... ... ... ... ... кептеліп қалмауы ықтимал. Десек те,
баспасөздің ... ... ... мен ... ... болмайды. Жарнама берушілердің барлық категориялары үшін
газеттегі жарнама құнының қымбат ... өте ... ... ... ... жарнама беру үшін кез келген компанияның қалтасы
көтере бермейді. ... ... орны ғана ... ... ... жарнама
дайындаудың өзі арзанға түседі.
Жарнама берушілерге баспасөзде әртүрлі нұсқалы ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері мен
шығармашылық талғамына сай жарнама көлемін таңдай алады. Сонымен қатар,
газеттер жарнаманы ... ... ... ... ... ... нақты бір аудандарға таралатын кейбір бөлімдеріне ғана
жариялау тәсілдерін ұсына алады.
Газеттің радио мен ... ... ол ... ... ... ... түрі ... егжей-тегжейлі баяндауға мүмкіндігі бар.
Шағын жарнаманың өзіне жеткілікті түрде қажетті ақпаратты сыйғыза отырып,
түрлі мінездемелер, ... ... ... ... мекен-жайлар, купон
және тағы ... ... ... ... ... немесе
радиожарнамадан көрсетуге болады, бірақ естілгенде немесе экранда жылдам
көрсетілген ұсақ ... ... ... ... ... және ... адам тез ... қас-қағым сәтте есте сақтай алмайды.
Газеттегі жарнама қызметі аз уақыттың ... тез ... ... ... ... газеттің жуық арадағы
сандарының біріне немесе ... ... ... ... ... дайын болмағанына қарамастан қайта беруге болады. Бұл жаппай
сату, ... да бір ... ... ... ... ... тестілеу
туралы айтылған жағдайда өте маңызды. Газет шыққан ... ... ... ... Ал келесі күндері оның қаншалықты сәтті шыққандығы туралы
ой түйіп, сатылымдағы байланысты бақылауға болады.
Журналға ... ... ... ... ... ... ... көп ретте сене бермейді. Ал, жарнама басылған газет
жарыққа шыққаннан кейін, көп кешікпей көптеген сатушылар дүкенге ... ... ... ... ... ... Уақыты шектелген
акциялар үшін газет ... әсер ету ... ... ... ... ... оқылу кезінде, белгілі бір уақыт аралығында
тартымды әсер ... Атап ... ... ... бір күн, ... – жарияланған күннен бастап жеті күнге дейін жарнама ... ... ... ... жол ... ... берушілерге шығармашылық ыңғай танытуда зор мүмкіндіктер ұсынады.
Тапсырыс беруші ... ... ... тұрпатын, бояуын таңдай алады.
Сондай-ақ, еш қаржы ... ... ... түрлендіріп, баспасөз
бетіне арнаулы шығарылымдарды орналастыруға, газетпен бірге ... ... ... ... ... барынша
қызығушылығын туғызу үшін мүмкін болатын барлық ... ... ... ... мен қызметтердің тізбегін кең түрде
жарнамалауға болады. Бұқаралық ақпарат құралдарының бұл түрі адам ... ... ... ... ... ... ... Газетте жарияланатын мақалалардың қазіргі заманға сай ... ... ... ... ... ... болмаса да,
жаңалық элементі оған қоғамдық, экономикалық, спорттық және басқа да ... ... ... ... мақалалардан ауысады.
Баспасөзді негізгі жарнама құралы ретінде пайдалануға ... ... ... жарнаманы газетке меңзеудің еш қиындығы жоқ.
Мысалы, «Толық мағлұматты сіздер осындай ... ... ... ... ... ... ... таңда жиі кездестіреміз. Сонымен
қатар, жарнама жарияланған газетті директ-маркетинг құралы ретінде ... ... ... үшін ... ... ... аудиторияның кең
ауқымын қамти алады. Олардың әрқайсысын бірнеше мыңнан бастап миллиондаған
тұтынушылар ... ... ... ... ... ... барлық
бөлігіне тарайды.
Белгілі бір географиялық орындарға таралып, көп жағдайда нақты бір
аймаққа ... ... ... ... жарнама жергілікті
аймақты толығымен қамту мүмкіндігіне ие. Осылайша газет ... ... ... ... ... ... ыңғайлы. Сонымен қатар, газет жарнама
ықпалын іріктеуші қару болуы да ... Бір ... ... ... ... таңдауға болады. Ал екінші жағынан, жарнаманы мүдделері ортақ
адамдар үшін ... бір ... ... ... ... орналастыруға
мүмкіндігі зор.
Газеттің басқа ақпарат құралдарынан ең ... ... ... ... ... ... ақпаратты қабылдаудың мейлінше
күрделі жолы болып табылады. Оның оқылуы едәуір интеллектуальды күш ... ... ... ... бір ... ... ... Білім
неғұрлым жоғары болса, баспасөзге деген қызығушылық соғұрлым мол болмақ.
Оған көбінесе қызмет бабына байланысты ... ... және ... ... жас ерекшелігіне қарай – ересектер, жыныс ... – ер ... мен ... көп көңіл бөледі.
2009 жылы «Alvin Market» зерттеу компаниясы Қазақстанның он тоғыз ірі
қаласындағы жарнама ... мен ... ... ... ... радиожарнама, телевизяидағы жарнама, сыртқы жарнама,
интернеттегі жарнама, есепшоттағы жарнама ... ... ... ... ... ... Сауалнама барысында халықтың
қандай әлеуметтік тобы жарнаманың қай ... ... ... ... Сауалнаманың баспасөздегі жарнамаға ... ... ... ... Баспасөздегі жарнаманың көп үлесі Алматы қаласына
тиесілі. Қазақстанның ... ... ең ... ... ... ... ерекшелік бойынша: Баспасөздегі жарнамаға 35 және одан жоғары
жастағы адамдар қызығушылық ... ... ... ... ... аралығындағы) ерекше ықылас танытады екен. Ал 16 мен 19 ... ... ... ... ... ... ... екен.
Жынысы бойынша: Баспасөз жарнамасын көбіне әйел адамдар оқиды екен.
Отбасы жағдайы бойынша: Көп ... ... ... ... ... ... көп ... аударатыны мәлім болған.
Әлеуметтік статусы бойынша: Жұмыс істейтін адамдар. (Мектеп оқушылары
мүлде қарамайды екен).
Білімі: Жоғары білімі бар. ... ... ... ... бар
адамдар ерекше қызығушылық танытатыны анықталған.
Тұтынушылық оптимизмі бойынша: Баспасөздегі жарнамаға аса зор ... ... ... ... ... ... оптимизм
деңгейін көрсететін адамдар болып шыққан.
Баспасөздегі аудиторияның тұрақтылығы тиімділікті анықтайды. Адамдар
теледидар көргенде әдетте арнаны жиі ... ... ... ... ... ... ... Ал, газет тәртіп бойынша, бір
қалыпта оқылады. Сондықтан газет аудиториясының құрамы туралы дәл ... ... ... ... ... ... оңайға соғады.
Оқырмандардың белгілі бір бөлігі газеттегі жарнаманы ... ... ... ... ... ... әзірліктерін танытады.
Газет жарнамасын пайдалануда оның дағдылығы, орнықтылығы ... ... ... ол үш ... ... ... ... Бұл теледидар мен радиоға
қарағанда едәуір көп уақыт екендігі анық.
Баспасөз жарнамасы оқуға мәжбүрлемейді. Бұл да ... ... ... Ол ... мен ... ... ... лекті қиып
өтпейді. Халық оны өз еркімен оқиды. Баспасөз аудиторияға кері әсер ... ... ... табылатыны сондықтан. Егер ... ... ... ... ... ... қарайды, ал
газеттегі жарнамаға кейде бейтарап, кейде қызығушылық білдіреді. ... ... оң ... ... бейтарап қарайтындар «егде
жастағылар», яғни, алпысқа тақағандар. Газет жарнамасын ... ... тағы бір ... жағы – ... ... аудиторияның жоғары
сенімі. Бұл «қауырсынмен жазғанды, балтамен шаппайды»,- ... ... ... ... күштілігіне байланысты деуге болады. Радио мен
телеэфирдегі ... ... ... ... сөздер сақталып
тұратындықтан, оны кез-келген уақытта қайта оқу ... ... ... ... ... оқырмандарды тек мазмұнымен ғана емес, оқуға
ыңғайлығымен қызықтырады. Басылымды ... ... ... бірнеше
мәрте қарауға болады. Бұл жағынан алғанда, теледидар мен радио ... ... ... ... ... ... жасай алмайды. Сондықтан
газет жарнамасы қайталауды аз қажет етеді және арзанға түседі. Одан ... пен оның ... ... ... жерден оқуға болады. Егер
адам теледидардан немесе радиоқабылдағыштан қалт кетсе, онда бұл ... үшін ... ... ... ... Market» ... ... мәліметтеріне сүйене отырып, біраз
топшылаулар жасауға мүмкіндік туып отыр. Газетті адам ... ... ... ... ... ... ... қайта оралып алып кетуіне болады. Егер
газеттегі жарнама адамды еліктірген болса, оны сақтауға, ... ... ... жіберуге болады. Осылайша жарнаманың ықпалын бірнеше рет
күшейтуге тиімді әсер етеді.
Газеттер оқырманға ... ... ... ... Егер
адамды белгілі тауар немесе қызмет түрі қызықтырған болса, онда ол түрлі
жарнамаларды бір уақыт ... ... ... Әр ... ... ... ... мақсатына қарай түрлі газеттерді пайдаланып, олардың
географиялық таралуына, ақпараттық ... ... ... ... шығу ... уақытына, таралу тәсіліне, форматына
т.б. қолайлы сипаттамаларына сай ... ... ... да ... географиялық таралымы олардың
тауарлары мен қызметтерінің таралуына қаншалықты сәйкес ... ... ... ... ... жергілікті,
өңірлік, ұлттық және трансұлттық болып бөлінеді.
Жергілікті газет - шамамен бір ... ... оның ... ... Бұл ... ... округтік немесе қала
газеттері болуы мүмкін. Олардың көмегімен ... ... ... ... газеттерде хабарландыру бағасы салыстырмалы түрде төмен. Жергілікті
газеттердегі жарнаманың көп ... сол ... ... ... сауықтыру және ойын-сауық орталықтарынан түсетін ұсыныстар
құрайды.
Өңірлік ... - ... ... бір ірі ... және оған тиісті
аумаққа таратылады. Ол облыс, өлке болуы ... ... ... ... ... ... ... ретінде негізінен белгілі бір тауар мен
қызметті сол ... ... ... ... ... Бұл
фирмалар орта бизнес өкілдеріне жатады.
Ұлттық газеттер – мемлекеттің барлық аумағына таратылатын ... ... ... ... ... ірі ... жарнама бере
алады.
Трансұлттық газеттер - әлемнің ... ... ... ... әр ... ірі ... мен іскерлері жарнама береді.
Газет оқырмандар аудиториясынының типіне байланысты көпшілікке танымал,
мамандандырылған, іскерлер газеті болып бөлінеді.
Газет өзінің мазмұнына байланысты да ... Егер ... ... ... ... ... репортаждар, сұхбаттарды
қамтыса, онда ол ақпараттық газетке жатады. Оған ... ... ... ... ... ... атауға болады.
Егер жарнамалық хабарламаларға ерекше көңіл ... онда ... ... ... ... Оған «Караван», «Инфо-Цес», «Из рук в
руки», «Недвижемость» т.б. Негізінен ... ... ... ... яғни ... бір нәрсені сатып алуға немесе сатуға ниетті
адамдар оқиды.
Таралым бойынша ... бір ... ... ... адам ... болады. Дегенмен, басылымның таралым саны толықтай ... ... ... санына сәйкес келмейді. Шамамен алғанда, ... ... ... адам ... ... бір газетте басқа басылымға қарағанда
таралым саны көп болса да, оқырмандар саны төмен ... ... ... және оның белгілі оқиға мен уақытқа орайласып
шығуына байланысты жарнама берушілер газеттің шығу ... ... ... ... ... ... бойынша күн сайын шығады. Олар негізінен
жаңалықты беруге зейін ... ... ... жұма ... сенбі немесе
жексенбі күндерге жоспарланады. Апталық оқиғаларға түсіндіру, шолу жасаумен
айналысады.
Жарнаманы берушілер ... ... ... аудитория құрамының
тұрақтылығын, оның кірістерін білуіне болады. Таралымның неғұрлым көп
бөлігі ... ... ... ... соғұрлым аудиторияның құрамы мен
санын ... ... ... күн ... ... болады. Егер
газет тегін ... ... онда ... ... ... сатып
алмайтындардың қолына түсуі мүмкін. Сондықтан оны оқу ... де ... ... ... ... ... ... соғады. Алайда кейде
қалыпты жағдайдан тыс тегін «VІР-жазылымдар» ... ... ... ірі ... ... ... қоғам қайраткерлері
жаздырып алады. Кейде газет құрамдастырылып таратылады. Яғни, ... ... ... ... ... тағы бір ... – жеке және енді ... тегін таратылады. Ондай жағдайда жарнама берушілерге ... ... ... ... ... білу маңызды болмақ. Тек сондай жағдайда
ғана ол жарнамасының нәтижелілігіне сене алады.
Негізінен газеттер толық форматты (А-2) және аз ... ... ... ... арнайы кіші А-3 («таблоидты») форматы кездеседі.
Жарнаманың нәтижелілігіне қарай ... ... ... ие. ... оның ... ... жоқ. ... те, толық форматты газеттер
көрнекті және жарнама үшін құнды, қымбат тауарлар мен қызметтерге ыңғайлы
болып ... ... ... ... ... түрі мен ... ... Мысалы, толық форматты газетте ... ¼ ... ... кіші ... ... ... қалып, оны қайта
жөндеуге тура келеді.
Енді журналдарға назар аударайық. Басылымның бұл түрі көп ... ... ... ... ... ... ... мен
кемшіліктер журналға да қатысты. ... ... ... ... бар. ... газетке қарағанда уақыт жағынан кемшін түседі.
Себебі, ол материалдарды басылымға ... үшін ... ... ... ... Бұл ... аралығында жарнамаланатын тауар ескіріп, оның бағасы
көтеріліп, басқа да ... мен ... ... ... Сонымен қатар,
журналдың оқылуы баяу, демек, ... ... тез ... ... ... журналдарда бір айдан бірнеше айларға дейін. Апталық
журналдардағы жарнамамен жалпы ... ... ... ... пайызы
журналдың кезекті саны сатылымға түскен күннен ... бір апта ... ... ... ... ... ғана ... тоқсан пайызы
журналды толықтай оқи бастайды. Соған сәйкес журнал ... әсер ... ... ... ... аудиторияны географиялық тұрғыдан
қамту деңгейі төмен. Әдетте, журнал таралымы газеттегіден аз ... ... ... ... ... ... ... оқырмандары, қалыптасқан жағдай бойынша бір географиялық ауданда
топталмаған, түрлері де аз. Журнал жарнаманы ¼ ... ... ... ... ... ... ... төлемақысы да соған лайық жоғары
болады. Десек те, журналдағы жарнаманың ең ... ... ... ... ... ... атап көрсетуге болады. Әсіресе, түрлі жылтыр
журналдардағы бейнелер мен суреттердің қай қайсысы өңін өзгертпей басылады.
Журналдар жарнама мәтіндерін ... ... қана ... ... ... ... ... ие. Журнал заманауи ... ... ... айлар бойы, тіпті жылдар бойы сақталады.
Соған сай оқырмандардың қызығушылығы мол. Оқырмандар ... ... ... ынта ... ... ... ... дайындалған жарнаманы
маңызды редакциялық материал ретінде қабылдауға болады. Журнал барынша
ұзақ және ... ... ... ... ... ... жариялауға
мүмкіндік береді. Оқырмандар журналды ... ... ... ... ... ... үшін оқиды. Осыдан барып тұтынушылардың жарнаманы
қабылдау сапасының жоғарылығы туындайды. Қазіргі ... озық ... ... ... жасауға мүмкіндік береді. Редакция журнал
бетіндегі нақты бір орын немесе ... ... ... бір ... аудара алады.
Журналдарды газеттегідей географиялық таралуына, ақпараттық мазмұнына,
оқырмандар аудиториясына, басылым ... шығу ... ... тәсіліне, форматына т.б. сай ... ... ... ... негізінен ұлттық болып келеді. Трансұлттық пен
қалалық таралым сирек ... ... ... ... ... мамандандырылған және көпшілікке танымал болып келеді. Бірақ
мамандандырылған журналдар газетке қарағанда, әдетте, аясы тар ... ... ... етеді. Журнал арқылы әр түрлі сипаттағы
аудиторияға қол ... ... ... олар жас ... ... дінге қатысты қалауы, киім таңдаудағы өзгешелігі, ... ... ... ... ... ... ... берушінің
қызығушылығын туғызатын әр түрлі топтағы адамдар үшін жеке-жеке журналдар
бар. Газеттегідей журнал ақпаратты және жарнамалы, аз ... және ... ... ... ... журналдар апталық және ... ... ... екі аптада бір рет, айына бір-екі мәрте немесе тоқсан сайын
шығатын журналдар кездеседі. Журналдардың ... ... ... ... ... жеке ... тегін немесе құрама болып бөлінеді.
Баспаға шығаруда пайдаланылатын негізгі формат – А-4. ... ... ... ... тыс ... жиі ... жүр.
Газеттер мен журналдар өзінің жарнамалық мүмкіндіктерін түрлі
қосымшалардың ... ... ... ... ... ... ақпараттық мазмұнына, оқырмандар ... ... шығу ... ... ... ... форматына сай
топтастыруға болады. Тәжірибеде жарнама берушілер әдетте үш түрлі қосымшаны
пайдаланады. ... ... ... сай – ... Екіншісі,
географиялық таралымға сай – ... ... ... ...... болып бөлінеді.
Тақырыптық қосымша ең көп ... ... ... ... ... ... ... бір мәрте, айына, тоқсан бойынша т.б.
кезеңдермен) немесе арнайы жағдайларға ... жаңа ... т.б.) ... ... ... ... ... журнал
немесе газет жолдарына қарағанда тиімдірек. Бұл оқырмандардың тақырыптық
қосымшаны өте ... ... ... Көп ... ... ... бөлек алып қояды. Қосымшадағы жарнама қосымша ... және ... ... сай бір ... дейін өзінің тиімділігін
жоймауы мүмкін.
Әдетте қосымша негізгі ... ... және сол ... ... егер ол ... ... ... қағаз және басқа форматта жасалса,
газет пен журналда ерекшеленіп тұрады, соған сай өзіне ... ... ... жарнамалық әсерге ие болады. Кейбір басылымдарда қосымша
мүлде қолданылмайды, кейбіреуінде кей жағдайларда ғана, басқаларында жылдық
бағдарламаларға сай ... ... ... ... жарнамалық әрекетін
ұзақ уақытқа жоспарлағанда соңғы ... ... ... ... Қосымшаның тақырыбы, әдетте, басылымның ақпараттық
мазмұнымен ... ... ... Кей ... олар ... ... ... жылдық сыйлық», «Бәрі де білім күніне», «8 Наурызға», «Күздік
киім маусымы» т.б. байланысты.
Аймақтық қосымша ... ... үшін ... ... барлық
аумаққа емес, оның белгілі бір бөлігіне ғана ықпал ... ... Бұл ... ... ... мен ... белгілі бір аумаққа
таратылған жағдайда немесе жарнама беруші ... өзі ... ... ... ... ... ... өте маңызды.
Баспасөздегі жарнама
Бүгінде баспасөз бүкіл әлемде ұсынылатын ... ... ... ... ... қарқынды бәсекелесуде. Баспасөз арсеналында ірі
немесе шағын, ... ... ... ... ... талғампаз емес кез
келген жарнама беруші үшін қажетті ыңғайлы қызмет түрі болып табылады.
Әрбір қызмет түрі ... ... ... ... ... ... ... сай жауап беретін жарнамалық
ықпал етудің жолдары мен түрлі дәрежелерін білдіреді.
Газет пен журналда ... ... ... және ... жариялап, айдарлы, көп бетті, демеушілік, салымдық,
аймақтық, визуалды емес, электронды жарнама түрлерін пайдаланып, ... және ... ... ... ... маркетингтік зерттеулер
өткізіп, поштамен таратуды жүзеге асыра алады.
Жарнама безендірілуіне байланысты мынадай болып бөлінеді: ақ-қара, көп
түсті, мәтіндік, фото иллюстрациялармен ... ... ... ... ... ... ... аумағына байланысты 70%-
модульді, 30% - айдарға топтастырылған.
Жарнама беруші газетке жарнама жариялау кезінде мынадай ... ... ... ... анықтау;
- баспасөзді зерттеу;
- жарнама орналасатын орынның құнын ... ... ... ... ... ... түрін, түсін, көлемін т.б анықтау.
Баспасөзге жарнаманы жариялау кезіндегі ең маңызды мәселелердің бірі –
қызықты, ерекше идея ойлап ... Көп ... ... ... ... оның жаңа ... көп ... береді. Басты
жарнамалық-коммерциялық тақырыпты дұрыс жеткізу – келешектегі ... ... ... ... ... ... ... аударып алуы
қажет. Бұл үшін көптеген амал-тәсілдер ... ... ... әсер ету ... ... ... ... бар.
Соларға сүйенсек, жарнаманы газет бетінің жоғарғы және соңғы жолдарында
жариялау тиімдірек ... Егер ... ... ... оң ... онда оған ... аудару коэффициенті төменгі сол жақ тұста
жарияланатын жарнамадан екі есе жоғары болмақ. ... ... ... ...... сәтті жазылған мәтін. Сонымен ... ... ... анықтап, ұрандарды, иллюстрацияларды орынды пайдалана білу
өте маңызды.
Бүгінгі ... ... пен ... ... ... жарнамаларды
жариялау қызметін пайдаланады. Бұл біздің түсінігіміздегі дәстүрлі жарнама
– хабарлама, белгілі стандартты ... алып ...... ... бір мезетте тауардың барлық қажетті сипаттамасын - ... ... ... ... ... және т.б ... отырып
көрсетуге мүмкіндік береді. Ол ... үшін ... және ... түрі ... ... басылым оның белгілі бір дәрежеде сапасына
кепілдік бере ... ... ... ... қатар газет пен журналдар
бір ... ... бере ... Бұл – тек ... ... ... орналастырылатын жарнама. Әдетте редакциялық материалдан ... ... және ... қаріптермен ерекшелінеді. Әртүрлі
басылымдарда таңба, сөз және жол ... ... ... төлеммен
қабылданады. Модульді жарнамалар көбіне жарнама берушінің тапсырысына орай
газеттегі жарнама агентінің келісімімен белгілі бір ... ... бұл ... біз ... газеттен кездестіре аламыз. Мәселен,
«Астана ақшамы» газетінің бірінші не ... ... ... ... жарнамасы үнемі белгілі бір орында, яғни, беттің төменгі оң
жақ бұрышында жарияланады. ... ... ... ... ... ... таңдалуы керек. Сөз етіп отырған «Темірбанктің»
жарнамасына зер салсақ, бірден ... ... келе ме – ... ақшаңызды
әкеліңіз!» деген жарнама ұраны көзге түседі. Ұран жарнама ... ... ... ... ... ... ... «Бәйге» акциясына
аударуды көздейді. Сонымен қатар, қолында қамшысы бар көлік үстінде ... ... де ... ... ... аша түсетіндей етіп ... ... бір ... «Ана ... газетінен келтірейік. Бұл газетте
жарнама көп ... ... ... да болар, соңғы бетінде тұрақты түрде
жарияланып келген «Квартал» үй кешеніннің жарнамасы ... ... ... ... үй ... түрлі-түсті сипаттағы макеті. Себебі, жарнама
мәтіні өте қысқа, әрі, ... ... ... ... ... ... тек суретке көз салып, мәтінге мүлдем назар аудармауы ... ... ... ... жарнамадағыдай аудиторияның
назарын аударатын арнайы жаңалықтар немесе түрлі көңіл ... ... ... ... қажет етпейді. Оқырмандар сатып алуда,
сатуда, тауар ауыстыруда өзінің сұранысын ... үшін ... ... іздейді. Жарнаманың бұл түрі жарнама берушілер ... оң ... ... дайын бірнеше адамдармен қатынас жасауға
мүмкіндік беретіндігімен құнды. Оқырмандар ... бір ... ... ... айдар аясында орналасқан барлық ақпараттарды бар ынтасымен қабылдауға
ниетті болады. Бұл ... ... ... ... мәдениет және өнер
туралы толымды жазатын газеті «Қазақ әдебиетінің» екінші бетінде ... ... ... ... жарнамаларды жатқызуға болады.
Мұндағы айдарлы жарнама ... ... ... оң жақ ... ... ... ... келтіре кетейік. «Ән кешіне
келіңіз» деген тақырыппен мынадай жарнама берілген: ... ... ... ... ... ... Ресейдің халық артисі Валентина
Толкунованың ән кеші өтеді. Концертте әншінің ... ... ... ... ... және ... ... сатылады. Тел:
2-91-55-23, 2-79-14-26. Келіңіздер, ән әлеміндегі қонағымыздың әуезді ... ән ... ... ... жанында әншінің шағын суреті қоса
жарияланған. Бұл жарнаманың төменгі жағында ... ... ... келесі жарнама берілген: «Сәуірдің 25-і күні ... ... ... ... Айжан Нұрмағанбетованың «Жүрегімді
тербедің» атты концерті өтеді. Кешке Сембек Жұмағалиев, ... ... ... және «Гүлдер» жастар би ансамблі қатысады. ... ... ... бір ... назар аударайық. «Ана тілі» ... ... ... түріндегі жарнамаларды кездестіруге ... 2002 ... №16 ... ... айдарымен екі түрлі байқаудың
шарттары ... ... ... ... басылған. Шрифті де
мақалалардың шрифт көлемдерімен бірдей. Айдарлы жарнаманың танымалдығы және
оқылуы ... ... ... ... ...... айдар атауы
берілуінде. Басылым айдарлы жарнамаға кейде жолақтың бір бөлігін ғана емес,
бірнеше ... ... ... бұл ... ... ... ... зор екендігін танытады.
Жоғарыда біздер модульді және айдарға ... ... ... ... Енді ... баспасөзіндегі жарнаманың басқа да сипаттарына
тоқталып өтейік. Кей газеттер ... ... бет ... ... ... ... осы ... қолданады. Жарнамалар берілетін беттің
аты «Жарнама» тақырыбымен беріледі. Мұнда да ... қала ... ... ... ... жарнамалар, көбіне-көп Астана әкімшілігінің
тарапынан берілетін жарнамалар кездеседі. Келесі кезекте ... ... Бұл ... ... бір ... ... орналасу тәртібі стандартты, яғни, «кірпіш» түрінде беріледі.
Бірақ өзге басылымдарға қарағанда, бұл басылымның ерекшелігі оның жарнама
мәтіндерін ... ... ... ... ... ... ... модульді жарнама беріледі. Мысалы: «Ән, күй ... ... және ... ... ... ... «Ақ орда» ансамблінің
әртісі Әсет Даненов. Байланыс тел: ... ... ... ... ... ... осындай әдісі қолданылады. Мәселен, газет көп ретте
8-ші және 25-ші беттерін толықтай жарнамаға арнайды. Жарнамалар ... ірі ... ... ... ... отырады. Мұндай
тартымдылық оқырман назарынан тыс ... ... ... те, газеттегі
жарнамаларды қарап отырып, бірден байқағанымыз, бұл беттерде орналасқан
алты түрлі жарнаманың ... да орыс ... ... ... да бірден көзге түседі. Мысалы: «Быстрые автокредиты», «Вкусный
кредит», «Кредитная линия «Любимая», «Жилой ... «GRAND – ... ... от ... ... ... ... негезділген қазақша
басылымда осы жарнамаларды дәл сондай түрлі-түсті сипатында қазақ ... ... ... ... анық. Бұл газеттегі ... ... ... ... ... бұл ... Орда» газетінің
тек орыс тіліндегі жарнамаларды жариялайды деген сөз ... ... ... ... ... баспаханасын, «Жайық-ақпарат» баспасөз
клубын жарнамалап отырады. Бұл жарнамалардың ... ... ... ... орыс ... сәл төмендеу болғанымен, көлемі жағынан ... ... ... ... ... ... түгел бір бетіне жарияланады.
Жалпы, қазіргі таңда толық бір бетті бір ғана ... алып ... жиі ... ... «Нұр ... ... бір ... А-2
форматтағы бір бетінде «Астана» телеарнасында болатын «Lost» сериалының
премьерасын жарнамалаған. Жарнамада ... ... үш ... ... ... мәтін берілген: «Теледидарда ... ... ... ... бұған ұқсас ештеңе болған емес – әлемдік іргелі басылымдары,
киносыншыларының «Lost» ... ... ... көпшілігі тура осы
сөздермен басталады. Жақын ... ... ... осы ... ... көз ... алады. Бір қарағанда сериал сюжеті,
былайша, қарапайым, ... ... ... кең ... жайдырады». Жалпы,
бұл жарнама «екі қоянды бір оқпен атуды» көздесе керек. Бір ... ... ... ... екінші жағынан телеарнаның аудиториясын кеңейтпек.
Үлкен көлемді ... ... ... де ... ... ... газеттің екі жыл бұрын жарық көрген 2008 жылғы ... ... ... тап ... ... жиырмасыншы бетінде
түгелімен қара фонда әр ... ... ... ... бар ... ... арасында «Құрбандықтарыңыз қабыл болсын!»,
«Тәуелсіздік мерекесімен, қадірлі ағайын!» деген құттықтау сөздер бар. ... не ... ... ... ... ... ... төменгі
оң жақ бұрышында майда шрифтімен «aksa power generation» деген ... ... ... ... бұл генераторлар сатумен айналысатын
компанияның өнімдері екен. Бұдан басқа орыс және ағылшын тілінде ... ... ... бұл басылымның халықаралық қоғамдық-саяси газет
екендігі белгілі. Сондықтан мақалалар ғана емес, жарнамалардың дені түрік
тілінде ... ... Әрі бұл ... көп ... ... жарияланатын
газеттердің қатарына жатқызуға болады. Тіпті, жарнама жариялау жағынан
көшбасшы десек қателеспейтін болармыз. Сөзіміздің ... болу ... ... 2009 ... №37 ... 36 ... жарнаманы кездестірдік. Ал №11
санында бірінші беттен бастап 38 жарнаманың жарияланғанын ... ... ... кеткеніміздей, жарнамалардың көпшілігі түрік тілінде, ... ... ... ... ... және орыс ... ... да
баршылық. Көп ретте біздің қазақ басылымдары алғашқы ... ... ... Ал бұл ... бір ... сол, бірінші бетінде-
ақ әр түрлі көлемдегі, көп дегенде, бес ... ... ... Әлбетте,
жарнаманың осындай түрі жарнама берушінің тапсырысы ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз.
Қазіргі қазақ басылымдарында әртүрлі көрмелерге «шақыру ... ... ... ... Әсіресе, мұндай әдіс «Айқын»
газетінде жиі қолданылады. Оқырман газеттен шақыру қағазын қиып алып, ... ... кіре ... ... ... жарнама беруші мен жарнама
таратушыға тиімді.
Бүгінгі таңда кейбір ... сол ... ... ... ... ... ... Мысалы, «Нұр - ... ... ... «Жарнама – табысқа бастар жол» деген тақырыппен өз басылымын
жариялайды. Мәтіннен үзінді ... ... ... ... ... ... ... онда сіздің бизнесіңіз туралы не шығарып
жатқан өніміңіз жайында ай ... 120000 мың адам ... ... Бұл – ... ... Бұл жақсы мүмкіндікті ұтымды пайдаланған
еселеп ұтады. Бұған көзіміз әбден ... ... ... ... ... мен ... қызметкерлер, мыңдаған мұғалім мен дәрігер, сан мың
кәсіпкер мен іскер адам, көптеген құрылысшы мен ... ... ... ... және тағы да басқа мамандық иелері ... ... ... ... ...... үлкен айналыс! Бізбен байланыс –
кәсібіңізге тұрақты ... ... ... газетке жарнама берушілерді
көптеп тартуға әсерін тигізеді.
Тауарлар мен қызметті ... ... ... ... ... жету үшін ... ... арнайы жарнаманың түрі – көп бетті
жарнамаға жүгінеді. Бұл жарнаманың айқын ... ... ... ... көре ... ... ... мемлекет тарапынан
қаржыландырылатын аукцион, тендер туралы жариялауға бағытталған ... ... ... ... ... ... десек те болады,
ортаңғы беттерден бастап соңғы бетке ... ... ... ... көп бетті жарнаманы жылтыр журналға («глянц») жариялайды.
Әдетте, көп бетті жарнама дәстүрлі жарнамаға ... ... ... жарнама әсерлілігі жоғары болады. Көп бетті жарнама өзінің мазмұнымен
бейресми байланыста болады.
Жалпы отандық бұқаралық-медиа саласының қазіргі ... ... ... ... күні Қазақстан Республикасында 7092 бұқаралық
ақпарат құралы (2466 ... БАҚ ... ... ... 212 ... ақпарат құралдары тіркелген, шет мемлекеттердің 2392 бұқаралық
ақпарат ... ... ... 2005 жылы KZ ... ... аты тіркелген. БАҚ-тың тақырыптық жіктелуі – Қазақстанның
ақпараттық нарығын ... ... ... ... ... ... қатар ақпараттық, ... ... ... ... ... жастарға арналған, діни, кәсіби
мамандандырылған және басқа басылымдар ... ... БАҚ ... ... ... 2243 мерзімді басылым
шығарылады, олардың 1593 газет және 650 журнал. Барлық басылымдардың ... БАҚ, ... ...... ... ... – 9 %-
ды, жарнамалық басылымдар – 10,5%-ға, балаларға, ... ... және діни ...... 2%-ды ... ... ... тоқсанындағы жағдай бойынша республикадағы
мемлекеттік және мемлекеттік емес БАҚ-ның ара ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарындағы жалпы санының 80%-
ын үкіметтік емес БАҚ құрайды [6].
Ақпараттық салада мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... органдары, оқу орындары) арқылы көрініс
тапқан. Өңірлер ... ... ... таралымы 1000- 3600 дана
аралығында өзгеріп отырады [7].
Бүгiнде ... ... ... ... ... қажеттi
қаржының көп бөлігiн жарнама арқылы тауып отыр. Алайда, табатын табыстарына
қызыға ма, әлде жауапкершiлiк жоқ па, ... ... ... сын ... ... таңда біздің газеттердегі жарнамаларда
шығармашылық идея жоқ десе де ... ... ... мен ... неғұрлым стандартты емес, қалыптан тыс, ерекше болса, соғұрлым оның
оқырманға әсер ету ... ... ... Ал, біздің басылымдарда
кездесетін жарнамалық мәтіндердің композициялық құрылымында түрлену аз.
Қазақ басылымдарының жарнама ... ... ... ... жарық
көретін жарнамалық газет жоқ. Жарнамалық газеттердің ... көш ... ... ... «Из рук в руки», «Инфо-Цес» басылымдары халық арасында
үлкен сұранысқа ие ... ... жайы бар. ... ... ... ... ... басылымдарына қарағанда едәуір көп болып отырғаны
белгілі. Бүгінгі ... ... жаңа ... пайда болуда. Олар қазақ
басылымдарында көп кездесе қоймайды.
Солардың бірі – адветориал (advertorial). Ол - ... ... ... ... ... даулы мәселесі жөніндегі жарнамалық
хабарлама.
Жарнамалық бөлімдер жиегінен шыға ... ... ... ... ... материалды көптеген жарнамалардың ішінен бөліп тұрады;
- ол ақпараттық жарнаманы ұсынылатын тауар ... ... ... талқыға салуға болатын жерге орналастырылады;
- бұрын-соңды қандай да бір себеппен ... ... ... ол ... аз ... ... тіпті мүлде білмейтін жарнама
берушілерге қолайлы сәт туғызады;
- жарнама маңызды тақырыпқа арналғандықтан, «ғұмыры» ұзақ болады ... ... ... ... ... ... ... шектеулері болады. Ол белгілі бір
тұтынушылар үшін немесе белгілі ... ... ... ... ... шешімі бар мәселе болған жағдайда ғана жарнамаланады. Ұсынылатын тауар
сол проблеманы ... ... ... әдеттегі мақала секілді басталады, онда белгілі бір ... оның ... ... ... бұл мәселе қалай, кім арқылы
шешілді және қорытындысы қандай ... ... ... ... ...... пен журналдардың ішіне қоса
салынатын жарнамалық парақтар, ... ... ... ... плакаттар, сонымен қатар, тауарлардың нұсқасы мен ... ... екі ... болады. 1. Шығарылымның жолағындағы ілеспелі
хабарландырумен және ілеспесіз хабарландырулармен қатар қыстырылған. Дұрыс
пайдаланылған жағдайда ... бұл түрі өте ... Егер ... ... берушінің көздеген мақсатты аудиториясына дәл жетсе, ... ... ... ... сәйкес келеді.
2. Тиімділігі бойынша қызықтысы сол, нөмірде берілетін жарнаманың
қасында орналасқан ... өз ... ... көбейте түсуі
мүмкін. Себебі, буклет екі беттің ... ... ... ... ... көлемді моделін қыстыру да тиімді. ... ... ... ... ... ... ... көлікке т.б.
қатысты) оны модельге оңай ... ... ... ... ... берілетін – сусабын, кремдер, әтірлер, сағыздар, ... ... ... ... тиімділігін арттырады. Үлгілер
тұтынушыға едәуір маңызды әсер қалдырады. Бекітілмеген жарнамалар көбіне
газетте кездеседі. Ал, ... ... сай ... ... ... ... ... журналдарында мұндай әдісті
қолдану мүлде кездеспейді.
Журналда қыстырмалы жарнама ... ... ...... және
косметикалық заттардың, ал газетте күнделікті ... ... ... ... ... ... еш ... орналасқан
жарнамалар тұтынушыға ықпал етуі мүмкін. Оған типографиялық бояуға арнайы
қоспалар қосу арқылы жасалатын хош ... ... ... ... ... хабарландырулар өзінің мазмұнына сай орман, кофе,
цитруспен т.б. ... ... ... ... да ... ... орналасқан бетті келесі бетке аударғанда жарнама мазмұнына сәйкес
музыкалық әуеннен үзінді ойналуы мүмкін.
Әлбетте, басқа ... әсер ету ... ... ... ... жарнамалар қымбатқа түседі, сондықтан кез келген
жарнама беруішінің қалтасы көтермейді және ... ... ... ... ... ете алмайды. Осыған орай жарнаманың бұл
түрлері тек біздің елімізде ғана емес, ... ... мен ... ... көп ... ... берушілер жарнама материалдарын өз мүмкіндіктерімен қатар,
жарнама агенттіктерінің күшімен де дайындай алады. Кейде ... ... ... басылымның техникалық базасындағы
жарнамалық ... ... ... және ... тиімді. Себебі,
суретке түсірушілер мен редакторлар, терімшілер мен ... ... пен ... ... жанынан табылады. Сонымен
қатар олар өздерінің басылымында орналастырылатын жарнама ... ... ... біледі. Яғни, жарнаманы жариялауда қателік
болмайды. Демек, қосымша шығын және қайта түзетуге уақыт ... ... ... ... дайындауда жарнама қызметінің қызметкерлері
газет және журналға жарнаманы орналастыруда ... ... ... Көп жағдайда басылым таралу аумағына орай ... ... ... ... өз күшімен зерттеулер жүргізеді. Бұл
іске жарнама агенттері мен телефон операторлары тартылып, басылымның жеке
базасы ... ... пен ... ... ... ... емес жарнама берушілер пайдаланады.
Жарнама беруші баспасөздің көмегімен әртүрлі тапсырманы орындауға,
жарнаманы әдеттегідей ... ... ... көтеру, салыстыру,
әшкерелеу, өзгерту, ауыстыру түрінде ... ... ... ... ... 90%-ын ... ... радио, сыртқы
жарнама, директ-маркетинг т.б. жарнама ... ... ... ... ... ... негізгі мәселелерін (тауарлар мен
қызметті сатып алу, сату) болмаса да, қызметкерлерді ... ... ... ... ... ... ... туралы хабарлама,
ресми тұлғаларға ашық хат т.б. сияқты жарнама ... шешу үшін ... ... иек ... [8,34-б].
Бүгінде Қазақстандағы баспасөз ұсынатын жарнамалық қызметтің саны мен
сапасы дамыған елдермен салыстырғанда деңгейі ... Бұл бір ... ... ... ... хабарсыздығынан және газет-
журналдардың техникалық базасының артта қалғанынан болып отыр. Газет-
журналдар қандай ... ... ... ... ... бірақ оны
істемейді. Өйткені, ол туралы баспасөздің қызметкерлері, жарнама ... ... ... ... пен ... ... ... көпшілігі
жарнама берушілер тарапынан барынша қолданылмайды.
Бүгінде қазақ тіліндегі басылымдар ... ... ... Бұл ... ... ... мүмкіндігінен айырылу деген сөз. Алдағы
уақытта осы қалыппен жүре ... ... ... ... ... ... ... айдан анық. Газет ... ... жайы ... болу ... ... ... тоқталып өтейік.
Әрбір жарнама берушіде өзіндік мақсат-мүддесі мен көкейкесті ... ... ... ... өз ... ... ... дұрыс
түсіндіріп, сенім туғыза білетін болуы керек. АҚШ-тың белді газеттерінің
жарнама жауаптанушылардың мынадай қасиетті ... ... ... ... шын ... беріліп жұмыс істейтін намысқойлық. Екіншіден,
ерік, күш-жігер бәрінен өзекті. Жарнама ... ... ... ... айырбастамау керек. Үшіншіден, жауаптанған ісіне деген адалдық пен
шын пейіл болуы шарт.
Тәжірибелі мамандар ... мол ... ... үшін ... ... өз ... және оның нарқын жетік біледі;
- клиенттерді, олардың мақсатын, ... ... ... өз бәсекелестерін жетік біледі;
- қызметін дәйекті жоспарлайды;
- қажетті адамдармен тұрақты хабарласып, ақпарат алып тұрады;
- жұмысы үшін жалықпай жүгіре алатын ... ... ... ... жарнама мен хабарландыруларды алдын ала қабылдап
әдеттенуі;
- ... ... ... ... ... қызметтер көрсете алу,
уәдеде тұру.
АҚШ мен Канада газеттерінің ... ... таза ... ... ұсақ ... ... екен. Сонымен қатар, мұндай «ұсақ-
түйектер» газет таралымын ұлғайтуға игі ықпал ететін ... ... ... оқитын адамдар үшін ... ... ... табуыға,
жарнама берушілер үшін қарым-қатынастарын кеңейтуге мүмкіндік береді. Ұсақ
хабарландыруларды және ... ... ... дұрыс ұйымдастырудың
нәтижесінде өзімізде «Караван», жергілікті аумақ бойынша ... ... ... алға ... ... материалдардың саны көп,
әртүрлі тақырыптарға, яғни, мазмұндық шеңбері кең ... ... ... ... өтеуге тигізер ... ... ... ... адам ... бір бағанадан, арнайы беттен тез таба
аларлықтай етіп макет жасауды газеттің жауапты хатшылары ұмытпағаны абзал.
Жалпы редакцияларда жарнамалық насихатқа жауаптанған ... ... ... ... Бұл уақыт талабы. Қазір әрбір қазақ газет редакцияларында
«жарнама, коммерция бөлімі» деген бар. Бірақ, ... іс ... ... ... Енді осы бөлімдер қалай ... ... ... ... негізгі бағыты қандай деген сауал туындайды.
Ірі фирмалар, компаниялар, шетел инвесторларымен ... ... ... ... ... ... ... көзін ашуға болады.
Олардың төлемақылары ірі сомада болары сөзсіз. ... ... ... ... ... ... әбден лайық десек те,
агенттіктер басылымға материал көп бере бермейді. Сондықтан, бұл ... ... ... айтсақ, клиенттеріне жарнама берудің ең тиімді
жағдайын ... ... ... жоқ. ... ең көп ... он шақты
операторларға өзара ... ... ... мен ... ... баспасөзге жарнама жариялаудан бес-он пайыздық пайда көрсе де,
көпшілік оған тапсырыс беріп ... ... ... ... мен ... ... үшін
баспасөздегі жарнама радиоға қарағанда, сәл ғана ... ... Бұл ... ... ... ... ... жарнамаланатын ұзақ
пайдалануға жарамды тауарлар, яғни, автокөліктер, тұрмыстық және кеңсе
тауарлары, сондай-ақ, ... банк ... ... ... түрлері
туралы жарнамалардың тиімділігімен байланысты. Неғұрлым тауар ... ... ... аз ... ... ... ... үшін баспасөзді
пайдалану ыңғайлы болады.
«Кейбір зерттеулерде білімі мен қаржы кірісі орташа деңгейден асатын 30
бен 45 жас аралығындағы адамдар үшін ... ... ... ... ... ... Ал қалған тұтынушылар көңілін тарту үшін
телеарнаны таңдаған ыңғайлы» [8,49-б],- дейді ... ... ... ... ... ... өзге ... жарнама
құралынан асып түсе ... ... ... ... ... жалпы үлесі біршама төмендеген. Жарнама таратушының бұл түрі
жарнама ... ... әлі де ... ... ие ... тең ... жарнама нарығының көшбасшы болып қала беретіні
сөзсіз.
Радиодағы жарнама
Хабар таратуды әуе толқынында жүзеге асыратын саланың бірі радио десек,
біз ... ... ... ... өз ... тарату деңгейінің жоғарылығымен
аз уақыт ішінде бәсекелестерін басып озған "Астана" радиосына тоқталуды жөн
көрдік. Хабарларының жан-жақтылығымен көзге түсіп келе ... ... ... ... ... осы ... студиясында жарнама жанры өзінше өріс
тапқан. Мұнда ... ... ... ... сөз етілген
радиожарнамалардың типіне негізделген, бірақ басқаша ... ... ... ... ... ... ... "Астана" радиосындағы
"музыкаға текст оқу" ... ... ... ... ... ... түрі сай ... Ал жергілікті радиодағы "өзіндік әсер-
ерекшеліктері бар күрделі ролик" өз ... ... ... ... жинаған. Жалпы, "Астана" радиосы 101,4 FM ... 24 ... бойы ... ... ... ... ... таралу
мерзімінде әр сағаттың 15,45 минуты сайын жарнама үзбей беріліп тұрады. Әр
жарнаманың уақытына келер ... ең ... 1 ... ал ... ... берілген уақыт 3 минуттан аспауы ... ... ... ... ... айналыстын жарнамалық бөлім қызмет ... ... - ... берушілерді тарта білу, ол үшін үгіт-насихатты
жиі жүргізіп, эфирге шығып ... ... ... ... жарнама
қызметін реттеу болып табылады. Сонымен қатар, олар ... ... ... ... ... ... айналысады. Әрбір адам,
әрбір ұйым өз қызметі мен еңбегі үшін сол ... сай ... ... ... ... радиосының жарнама жасаушы қызметкерлері өз
өнімдерін әрқалай бағалайды. Мұндағы жарнама роликтерін ... ... ... ... ... Мысалға, жарнаманың ең қарапайым
түрі - жай мәтінді оқудың 60 ... 35 ... ал ... ... ... роликтің осындай уақыты 90 доллар тұрса, үшінші әдісі - күрделі
құралдарды пайдаланған роликтер 150 долларға жетеді. Жарнаманы ... ... ... рөл ... Себебі, жарнама беруші тапсырыстың неғұрлым
ұзақ мерзімге жариялауды сұраса, бұл редакция қорына түсімнен басқа ... ... ... іске асуы үшін ... жарнамалық менеджер
тапсырыс берушілермен келісім-шартқа отырады. Егер ... ... ... 1000 ... асса, редакция ұжымы 30 пайызға дейін ... ... және ... ... жоғалтып алмауды көздеген осы
негіздес жеңілдіктер жасау барлық табыс көзін іздеушілерге ... ... ... ... ... ... ... мән берейік. Ол үшін бүгінгі таңда қазақ қоғамының айықпас дертіне
айналған орыс тілінің бірінші орынға шығу ... ... ... ... етек ... ашып алу қажет. Өкінішті, бұл ... ... осы ... ... өзі ... ... 18 жарнаманың
тек біреуі ғана мемлекеттік тілде таратылады. Ол мынадай ... ... ... Прибалтика, Италия елдеріндегі ең мықты өндірушілердің
офистік және ... ... ... ... ... фирмасының
техникасы, «Аристон», «Индезит» сауда маркасының тоңазытқыш, газ плиталарын
және кір жуғыш машиналарын ұсынады. Бұл 2000 ... ... ... таңда да жарнама беруде мұндай олқылықтар кездесіп тұрады.
Эфирге шығар жарнамалардың барлығы тек орыс тілінде ғана жарнамалануда.
Сондықтан ... әр ... ... ... сол орысша қалпында
береміз.
Ең алдымен қарапайым ... ... ... ... Кунаева
представляет столичные филиалы. Улица Строительная, 16». Бұл жарнаманы,
тіпті хабарландыру десе де ... ... ... үзінділермен
әрлендірілгендігінде.
Келесі музыкалық - ақпаратты роликтің берілу әдісі төмендегідей
негізде. "(Музыка). ... Дом ... ... - ... академия музыки расположена в живописном месте в курорте
Боровое, рад пригласить вас на ... ... на ... ... "Котырколь"
(музыка)" ("Астана радиосы", 2000ж., 7 мамыр. сағ.18:45).
Берілген жарнаманың формасы күрделі емес. Бірақ айырмашылығы мәтінінде,
өйткені жарнама құрғақ ... ... ... ... ... ... тапқан. Сонымен қатар, бұл жарнаманың тағы бір ... ... ... ... құбылта сөйлеуінде болып тұр. Аталып
жатқан белгілердің барлығы ... ... ... ... ... егер ... мәтінін зер сала тыңдасаңыздар мәтін құрастырушылардың
ұтымды фактіні пайдаланғандығын байқайсыз. Ол демалыстың "Қотыркөл" атты
көлдің ... ... ... болып саналады. Неге? Өйткені бәрімізге
белгілі кез келген ... ... ... ... елең ... ... ... Сондай-ақ жарнамада әрбір ұсақ бөлшек, ... ... ... зор. Сол себепті берілген жарнамадағы "Қотыркөл"
деген аттың өзі тыңдарманның назарын аударып, ... ... ... ... ... бұл объектіні мәтіннің сонында айтуына осындай себептер
ықпалын тигізген.
“Астана” радиосының қолданып жүрген ең ... ... мына ... ... етіп ... әні): ... ты вошла в мою грешную жизнь,
Красиво ты ушла из нее.
Диктор №1 – Выйти красиво из любой ситуации? ... №2 - Даже не ... ... ... ... Только в “Ару” все
виды косметологических услуг, наращивание ногтей и ... ... ... ... и наращивание ресниц, безоперационная подтяжка
лица, пермаментный макияж, ... ... и ... ... ... И это еще не все. Сходи и убедись. Сейфуллина,45. Салон красоты
“Ару”. Тел. 32-00-35. ... ... ... ... ... ... бұл жердегі ұтымды қолданыс жарнамаланушы мекеме немесе тауардың атын
қайтара бірнеше рет айту берілген. Яғни, “Ару” сән ... атын аз ... үш ... ... өзі ... ... ... қалуына жол
ашады. Бұл сияқты жарнамаға тән ерекше өзіндік ... ... ... ... қолданудың екі жаққа пайдасы мол.
“Астана” радиосындағы жарнамалардың берілуіндегі тіл мәселесінен басқа,
тағы бір ... ... ... ... ұлттық сипаттағы жарнамалардың
бой көрсетпеуі. Мұндай негізгі сын айтуға ... ... ... ... ... ... ... қарастырғанда қорғаныс қызметін атқаратын тауар
белгісінің маңызы зор. Имиджді қалыптастыруда бұл құрал ... рөл ... ... ... ... ... музыкамен
үйлестірілген “Радио Астана. Сто один и ... ты ... свой ... ... ... ... мәні ерекше. Оны тауар белгісі ұғымына
сай деп қарастыруға толық болады.
Сонымен талдау объектісі ретінде ... ... ... ... ... ... кемшіліктеріне қарамастан, өзіндік жолы қалыптаса
бастаған жайы бар екенін айқын байқауға болады.
Бұқаралық ақпарат құралдарының бір саласы – ... ... ... ... өз ... ... ... қажетті ақпаратпен қамтамасыз
етілу ... ... ... ... бұл ... ... берудің тиімділігі жоғары деп тұжырым жасай аламыз.
Радиожарнамада дыбысты кең ... ... ... ... ... оны ... арзандылығымен қызықтырса, тыңдармандарды
өз жұмысын жалғастыра отырып, өзіне қажетті ақпаратты ... ... ... ақпарат құралдарындағыдай радиода берілетін жарнаманың
да түрлері бар. Радиожарнаманы өз ... төрт ... ... ... ... ... жарнама және шынайы қойылым деп бөлуге болады.
Музыкалық қойылым. Радиожарнаманың бұл түрі ең ... әрі ... ... ... ... егер музыкалық қойылым жақсы жасалса, онда жарнама
мол пайда ... ... ... ... ... онда осы ... қаржы далаға шашылғанмен тең. Музыкалық ... ... ... ... ... ақпарат тегіс әнмен айтылса, кейде
музыкалық фразалар жарнама мәтінінің ... ... ғана ... хор мен оркестрдің орындаушылығын қолдануы мүмкін. ... ... ... иесінен авторлық құқықты сатып алып, не халық ... не бір ... ... ... беру ... ... музыканы
тауып радиожарнамада қолданады.
Жанрлық көрініс. Бұл тележарнаманың түріне ұқсас. Бұл жерде өте ... ... ғана ... ... бере ... Ал оның бір ... ... жасау барысында әрқашан жарнамадағы оқиға мен обьектінің тығыз
байланысын үзбеу негізгі қағида.
Тікелей ... - ... ... ең ... ... ... ... жарнама мәтінін оқу дикторға жүктеледі. ... ... ... ... ... ... тек ... қызметін атқарады. Бұл әдіс әсіресе, қазақ ... ... ... ... ... осы әдісті іске асыруда ешбір
арнайы дайындықсыз бір адамнан ұсынылып отырған тауар жайлы көзқарасын, ой-
пікірін білдіру талап етіледі. Мүмкін ол сын ... ... ... ... өзі сол ... ... ... ол арқылы тауарға деген
қызығушылық туғызбайды.
Жарнаманың осы түрін ... ... ... ала өз ... ... ... ... ақпараттар беруі тиіс. Осы берілген ақпаратты қандай
әдіс, стильмен оқырманға ұсыну қабілет-икемділігі жарнамалаушының үлесінде.
Теледидардағы жарнама
Тележарнама ... ... ... ... ... ... елестетеді. Кейіпкерлер көріністің басында қарапайым адамдар
болса, ал соңында пайда болған ... ... ... Осы әдіспен
жасалған жарнаманың жақсы шығуының кілті -қарапайымдылық. Жарнама белгілі
бір тауарды жариялауға ... оны ... ... қалатындай етіп
берілуі тиіс. Әрбір эпизодтың нанымды шығуын қамтамасыз ету және жақсы идея
қажет. Ал осы ... ... ... ... ... ... ... қатысушы тұлғаның актерлік шеберлігінің жоғарылығына байланысты.
Өз күшіне сенімді жарнама жасаушылар әртүрлі жанрлық ... ... ... - бұл ... түрі ... ... осы ... тұтынушысын
көрсетуді басты мақсатқа арнайды. Өздеріне арналған тауарды жарнамалық
роликке түсуші өмірдің ... ... ... ... арқылы
ұсынылып отырған тауар тұтынушының қандай тобына өте қажетті ... ... ... ... ... ... арқылы жасалған және бейне
көріністер, көп ... ... және ... ... жарнамаларда
қолданылады. Қазіргі техниканың жетістігі компьютерлік сызбаның ... ... ... жан ... ... туғызып отыр. Өте қымбат ақы
алынып ... ... ... ... алу өте ... ... ... негізгі түрлерге бөлінеді.
Нарықтағы жарнама уақытын сату
Біздің экономикалық өсуіміз телеарна, телестанциялардың табыстарын
үлкен нәтижеге ... Оның ... ... ... кабельдік және
спутниктік телеарналар арасындағы қатаң бәсекелестік жағдайда өмір ... ... ... ... өз ... ... ... алмайды.
Телеарна басқа арнаның аудиториясын жаулап ала алады, бірақ өз ... ... ... ... Сондықтан бүкіл табысты эфирлік
уақыттың бағасын көтеру арқылы табады.
Мысалы, 2005 жылы республиканың барлық телерадио арналары ... ... көп ... ... ... ... ... кандидаттар
арасында тең бөлінгенімен, мұнда қаржы аспектісі үлкен рөл ... ... ... ... өз ... ... ... Осы кезде әр кандидаттың жарнамалық ... ... ... ... ... бұл ... тек кандидат
пайдаланған телеарнаның пайдасына шешіліп отырды.
Жарнаманың тиімділігі және ... ... ... ... ... ... ... мен бағасы әртүрлі. Жарнаманың бағасы оның
тасымалдаушы құралымен байланысты болады. Жарнаманы тасымалдаушы ... ... ... жұмысы ерекше рөл атқарады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... форматты, қымбат емес басылым;
- даңғыл: көпбетті, жақсы ... ... ... ... ... формасы бойынша даңғыл сияқты, бірақ мазмұнымен
ерекшеленеді: оған ... ... ... тек ... мағлұматтар
кіреді. Әрине, оның бағасы ... және ... ... (1 ... ... бағасы 500 теңгеден басталады);
- буклет: бір немесе ... рет ... екі ... ... ... басылым, оның бағасы қағаз сапасына байланысты болады;
- плакат: бүктелмеген, үлкен форматты көптүсті басылым. Ол белгілі бір
тауар немесе фирмаға ... ... ... ... ... ... тез түседі, оның бағасы сапасына тәуелді, қазіргі кезде ең
тиімді және ең қымбат глянцты қағаздан ... ... ... ... 1 ... ... 150 теңгеден бастап).
Баспа басылымдардағы жарнама:
- орталық, жергілікті газеттерде, мұндай ... ... ... ... байланысты (жеке және заңды тұлға).
- жалпы тағайындалған, ғылыми, салалық, фирмалық журналдарда басылады.
Мұндағы жарнама қымбат және ... ... тиіс ... 20 ... асуы ... арнаулы анықтама кітаптарында;
- кітаптар мен оқулықтарда;
- радио мен телеарна жарнамасында;
- теледидарда немесе ... ... ... клиптер мен
спорттық бағдарламалар беріледі. Ол ең ... ... ... ... ... ... ... немесе арнайы эффект қосылуы мүмкін және бұл
тұста эфирлік уақыттың ұзақтығына байланысты (бағасы 1,5 – 2000 $ - ... ... ... ... және ... ... ... көрмелерде,
конференцияларда немесе экрандарда көрсетіледі.
Сыртқы жарнама:
- планшеттер мен ... ... ... яғни оны ... ... деп атайды ол
телеарналарда ... ... ... көлікте;
- көшеге ілінетін тақтайшалар (вывеска);
- көліктердегі жарнама (поездъ, автобус, кеме);
- әуе көліктерінің ... ... ... ... ... ... жарнамалық құжаттарды аспанға көтеру).
Сату орындағы жарнама:
- дүкендердің тауарымен әшекейленген ... ... ... және ... ... ... ... жарнамалық мәтіні бар;
- тауардың сыртындағы қаптамасы;
- бағасы бар қағаздар (ценник);
Сувенирлі жарнама:
- өндірістің жарнамасы (брелоктар, қаламдар, сөмкелер, белгілеуіштер);
- ... ... ... ... ... ... ақпараттандырылу
сапасына байланысты. Сондықтан жарнамаланатын тауарды және ең бастысы
аудиторияны зерттеп, ... ... ... білу қажет.
Республикалық телеарналардағы көрсетілетін жарнамадан түсетін табыс
көзі қомақты. 1999 – 2000 ... ... ... ... ... Мысалы, 1999 жылы «ОРТ – Еуразия» телеарнасындағы ... ... ... ... ... ... бір ... 8 мың доллар
болған екен. Ал 2000-шы жылғы «31 телеарнадағы» оның қайталамасы 4 есе ... (2 мың ... ... Бақылауларға қарағанда ол шығу ... ... ... ... ... ... жылдан бастап өзіміздің және ресейлік телесериалдар ... осы ... ... көп табыс әкелгені белгілі болып
отыр. ... бір ... ... ... ... ... «Хабар»
телеарнасында «Перекресток», ал «НТК» телеарнасында «Улицы разбитых
фонарей» телесериалы озық боп ... «ОРТ – ... ... ... бір ... ... түсетін табыс көлемі орташа
алғанда есеппен алғанды латынамерикандық сериалдармен («Нежный яд») ... ... ... ... ... ... ... беруші мен
медиатасушылар арасындағы ... ... ... ... ... табыс деңгейін көре ... ... ... «Во имя любви» телесериалының «ОРТ – Еуразия» телеарнасындағы
бір эпизодын ... ... ... – 1,5 мың ... тең, ал бір
эпизодта орналастырылған ... ... – 8 мың ... тең. ... «ОРТ – ... ... ... ... ... есептеуінше, бір эпизоды – 6 мың ... ... ... табыс – 18 мың долларға дейін табыс түскен көрінеді.
2001 жылы көрсетілген өзіміздің «Саранча» атты ... ... ... әлдеқайда төмен болып шыққан. Алғашқыда
бір эпизодтағы жарнаманың табысы – 800 доллар, кейін – 450 ... ... ... Ол ... ... ... көрсеткіші.
Көптеген сарапшылардың айтуы бойынша ол фильмнің сапасына, шақырылған
актерлердің құрамына және сценарийіне ... ... осы ... ... сол ... ... бағасымен сәйкес
келмейді, былайша айтқанда шығынды ... Сол ... ... ... ... ... осы телесериалдың кадрлары бар күнтізбе, ... ... және т.б. ... ... бастайды. Оған ... ... ... бар – видеотаспаны нарыққа шығарады. Жалпы
алғанда телесериалдардың табыс әкелетін ең аз ... – 2 жыл. ... ... ... ... ... ... телесериалын көрсету құқығын
сатып алды. Фильм көрсетілген мерзімде тек жарнаманың арқасында ... 3 ... ... ... ... әкелген.
Бірақ осы көрсеткіштер табыс әкелудің шыңы емес. ... ... жылы ... ... ... ... ... телесериалы барлық
рекордтарды жарып шықты. Сол жылдың күзінде әр ... ... ... ... ... жұмыстарын тезірек аяқтап, кешке көгілдір экранның
қасына жиналуға тырысты. Оны трансляциялау құқығы ең ... ... ... ... ... Не бары 15-ақ ... ... әрбір эпизодтағы
жарнаманың табысы – 38 мың доллар табыс тапты. Қазақстан үшін ол өте ... ... ... ... ... ... неге екені
белгісіз. Сондықтан өзіміздің «НТК», «КТК», ... «Ел ... ... ... телеарнасында бразилиялық және ресейлік телесериалды
көрсетіп, өзіміздің жарнаманы ... ... жүр. ... ... қоры көп, ... ... сай. Бір кемшілігі - әрбір
телеарнаның ... ... ... ... «НТК» телеарнасы өзі
шығаратын жарнамалық роликтерін тек ... мен ... ... өз ... ... ... телеарнасы Мәскеуде, ресейлік
жарнамашыларды шақырып түсіреді.
Телеарна арқылы насихатталған жарнамалардың нәтижесінде көлемді пайдаға
кенелу тәжірибесі бар. Еліміздегі ең ірі ... ... ... ... ... ... ... мәнісін, олардың сипаты мен
дәрежесін тек жарнамалардың нақты өзіне тоқталу ... ғана аша ... ... ... ... беріліп жүрген жарнамаларға еш
цензура, бақылау қойылмағандықтан олардың көбі мағынасыз, мардымсыз, кей
жағдайда қисынсыз ... ... ... ... ... 2000ж., ... сағ.15.30) арағының
жарнамасын көрсеңіз кілең қазақтың қариялары отырып алып, арақты мақтайды.
Сонда ата-бабаларымыз ішімдікке құмар ... ма? Әлде ... ... ... ... ... айтар ақыл-кеңестері қалмаған ба? Бұл
жарнамадан біздің ... ... ... ... ... тек ... деп бабаларымыз бізге аманат етіп кеткендей әсер етеді.
Жалпы тек ... ... ... ... ұлы ... атын ... қоюы жаман үрдіске айналған. Американ, ағылшын немесе орыстарға ол
мүмкін жарасар, ал мұсылман халқы үшін бұл күнә. ... ... ... мен ... тасығандарды қастерлей өскен халықпыз. Сондықтан да ақша
үшін асылдарымыздың аруағын қорламағанымыз жөн болар.
Қазір қисыны жоқ, ... ... ... ... ... көптен
беріліп жүр. Мысалы, ... ... ... ... арнасы», 2000ж.,
25мамыр, сағ.10.45) жарнамасы соның дәлелі. Атасы – қазақ, ...... ... – қазақ. Шынын айту керек, бұл ... ... ... ... шай, май, ... жарнамалауға елдегі белгілі
адамдар көптеп тартыла бастады. Бірақ мардымсыз ақшаға бола ... ... ... қарның ашады. Шет ... ... ... еш уақытта сапасыз затты жарнамаламайды. Бұл жайтты олар
беделіне ... ... деп ... Ал ... ше? Ақша ... тіптен
ішкі киімдерді де мақтау, мадақтаудан тайынбайды.
Сондай-ақ, қазіргі таңдағы телеарналарда жарнаманың көп ... ... ... ... ... ... ... тұс осы уақыт.
Дегенмен, телевизияның адам ... ... ... ... ... ... рухани азық алар, өзін-өзі тәрбиелер бірден-бір ... ... ... ... ... да, күнделікті өмір
қажеттілігінен туындайтын өзге ... ... ... ... ... біз ... аударарлығы «Хабар» сияқты Қазақстан бұқаралық ақпарат
құралдарының алғы ... ... ... ... қажетті
заттарды жарнамалауындағы қарадүрсіндікке жол беруі.
Аталмыш агенттікте әйел затының өзіне ғана мәлім құпия ... ... паш ... әйел ... қажеттілікті өтейтін заттарды насихаттайтын
жарнамалардың бейне көрінісінде де, мәтінінде де ... ... ... ... дәлелді болу үшін, «Хабарда» сәт сайын ... ығыр ... ... ... арнасы», 2000ж., 29 қаңтар,сағ.18.05)
сынды ... ... ... бағасының арзандығын, оның әйел
ағзасына тиімділігін жарқырата жариялай берудің не жөні бар? ... ... өнім ... ... қажет етпесе керек. Неге
десеңіз ол өнімнің қаншалықты дәрежеде жоғары деңгейдегі сұранымєа ие ... ... ... ... аз ... ... ... Дей
тұрғанымен де, жоғарыда аталған әйел өнімдері өз ... ... ... ... алдағы уақытта олар жөніндегі жарнамалардың
мәтіні астарлы ой ... ... ... ... белгілі бір этикетті
сақтап түсіріліп, содан кейін ғана барып ... ... ... екі
жақ үшін де пайдалы болар еді.
«Хабардағы» отандық өнімдер әңгіме желісіне арқау ете ... ... ... ... ... шай ... Бұл ... біздің баса
айтқымыз келіп отырғаны, сол шай өнімдерінің шын ... ... ... айтылар ойдың бір-бірімен сәйкес келмейтіндігі. Яғни, ... ... ... мен оның ... ара-алшақтығы осы
қарқынмен кете берсе, мүмкін алдағы ... ... ... ... ... қалуы да ғажап емес. Мысалы, қазақстандық өнімдердің
шырқау шегінде тұрған «Дастархан» шайын алып қарайық. Жарнамада белгілі бір
дәрежеде ұлттық ... ... ... қуантарлық жайт. Ұлттық киіммен
дөңгелек үстел басында үлкен-кішінің ... ішкі ... ... ... ... ... жүрек түкпіріндегі сезімді оятары анық.
Ал қазақтың ұлттық музыкалық аспабы домбыра шанағынан ... ән мен ... ... ... ... қазақтығымызды дәлелдей түсетіні ... да ... өлең ... құлақ түріп көрсек.
«Шәй ішсек жиылып,
Дастархан басында.
Бірлік пен береке,
Әрдайым қасыңда» ( 2000ж.)
Қысқа ғана уақыт ішінде бейнелі көріністің ажарын ашар осы бір ... ... ... ... Айтылар ойы анық, негізгі мәтін мен
жағымды саз, әуен астарласып жатыр. Дегенмен, әр ... ... ... ... бар ... ... ... «Дастархан» шайын
жарнамалаудағы отбасы үстеліне дала ... ... ... ... ... ... ... көңілге жағымсыз әсер сыйлайтын
сәттері де жоқ емес. Себебі, бүркіт еркін өскен әуе тоғысы, ол өз ... ... ... ... ... келіп, адамдармен бірге тамақтануы
мүмкін емес жағдай. Қалай десек те, «Дастархан» ... ... ... ... қомақтығымен, көпшілік көңілінен шыға білген жарнама
қатарына қосуға болады.
Отандық тауарлардың бірі «Аламан» («Хабар» арнасы, 2000ж., 1маусым.
2000ж.) шайы мен ... ... ... 2000ж. ... ... ... сапасының төмен екеннін дәлелдеудің қажеттілігі шамалы. ... оны ... ... ... ... ... тіпті қазақ ән өнерінің атасы деуге тұрарлық Ермек Серкебаевтай
ағамыздың кездесуі жұрттың жағасын ұстатқандай жай. Жарнамаға жұрт көңіліне
жағар ... ... ... ... ... ... ... туынды "Қыз
Жібектегі" бас қаһарман Меруертіміздің сол асыл ... ... ... ... насихаттап, жасы жеткен бәйбішені сомдауына не түрткі болды
екен деп ойламай қалу, тіпті мүмкін емес қой. Ал ... ... жұма ... ... ... тағдырлар" әртістерін көру
олардың кино әлеміндегі беделдерінің төмендеуіне әкеліп ... ... бере ... ... ... әртістердің жалақысы күн
көрістеріне жетпейтін болар. Бұл жоғарыда қозғалған ... ... ... ... қатысты болса, ендігі айтар сөзімізді шетелдік
өнімдердің жарнамалануына байланысты өрбіткенді жөн көрдік.
Шетел Қазақстан үшін әр саладан үйретері көп ... ... ... Ал "Хабар" агенттігінен көрсетілер сол шетелдік жарнамалардың ... ... ... ... ... екендігінде дау жоқ. Олардың
насихаттауындағы жанрлық көріністің ... ... мен ... ... әлі ... ... ... жүзеге аспай жатыр. Сол шетелдік
жарнамалардың кез келгенін алып қарайықшы. Мысалы, ... ... 2000 ж., 16 ... 23.00.), ... ... арнасы",
2000ж., 26 мамыр, сағ.22.35.), "Сникерс"("Хабар арнасы", 2000ж., 26 ... 18.55.) ... тағы да ... ... ... жарнамалардың қай-қайсысын
алсақ та олардың бейне көрінісінде көрерменін тартар бір түсініксіз тылсым
күштің бар екендігіне көз ... ... ... астарында шындық
болу керек екендігін әрқашан ескерсек, шетелдердің ... ... ... ... ... жол ... көз ... біз сөз еткен жарнама түрлерінен басқа телевизия саласында
"Айдарлы" жарнамалар да ... ... ... "Базар" сондай-ақ,
жасөспірімдер арасында қаулап бара жатқан нашақорлыққа ... ... өмір ... сай өмір ... ... тағдырды мағынасыз
мастыққа емес, жарасымды жастыққа ... ... ... ... ... кезде "Хабар" агенттігіндегі телехикаялар барысында жиі-жиі
көрсетіліп жүрген "Банк ... ... ... ... ("Хабар
арнасы", 2000ж. 30мамыр. сағ.11.15.) жарнамасының телеэкранда берілуінің
өзге жарнамалардан ... ... Ол ... ... ... "Тайд" кір ... ... ... ... ... Жарнама әлемінде бұл тәсілдер көрермен
жүрегінен жол табудың тиімді бір көрінісі. Дегенмен, жарнама ... ... оған ... ... ... да шығар.
Жалпы, "Хабар" телеарнасындағы жарнамалардың берілуі ... ... ... ... және осы ... ... технологиясы – бұл Golden Eye! Бұл
оны көргендегі жанашыр сезім. Бірегей SPS аудио жүйесі сізді ... ... ал Natural Algoritm Eye ... ... ... ... ... түсті, айшықты табады. Natural Algoritm Eye бөлмедегі
жарықтылыққа талдау жүргізіледі және ғажайып бейне ... ... ... мәртебесін одан әрі арттыра түсуге ұмтылған. Жарнаманың
айырмашылығы – ... ... өз ... насихаттау болып, тауар
жарнамасы, ал «Exxon» өз имиджін қалыптастыруды көздеген. Бұл ... ... ... Бұл ... ... ... ... бола алады.
Бұлай дейтін себебіміздің бірі өз ... ... ... ал енді ... ... белгісі болатын жолбарыс бейнесін берген.
«Алматы облысы, Қарасай ауданындағы «Нұралы» фирмасы бүгінде ... ... ... ... ... айналысады. Әсіресе, кез
келген ... ... ... сусыны шайды мол өндіруді қолға алған.
Жауапкершілігі мол бұл істе ерекше ... пен ... ... ... шай ... сапасын бақылау, кептіру, әртүрлі
қораптарға салу жақсы жолға қойылған. Тұтынушылар болса шай өнімдерінің
әртүрлі ... ... ... ... да ... ... онда ... шайы әрі арзан, әрі өте шығымды». Жарнаманың сипаты – отандық.
Мақсаты да айқын. Ол ... ... ... ... ... ... жанрына тән элементтер молымен байқалады. Сондықтан бұл жерде мәселе
тудырып тұрған жанрлық жағдай екі жақты ... ... ... ... ... ... ісінде біз сөз етпей кеткен саяси жарнама ұғымы бар. Бірақ
қарастырып отырған ... ... ... ... жарнама деп арнайы
тоқталатын мысалдар жоқтың қасы. Алайда сипатты мақала болса да, жарнаманы
ерекшелеп ... ...... бір тұлғаны ұсыну ерекшелігі байқалатын
мысалды ... ... Бұл ... ... мақалалар, әсіресе, сайлау
қарсаңында партия, ... ... ... ... ... және солар туралы портреттік жарияланымдар жатады. ... ... ... Парламентіне сайлануға ... ... ... өзі ... заң ... ... ... толық мүмкіндік беретіндей. Оның бұған дейінгі қызметі
барысында ... ... де мол. ... ... ... кандидат
болып дауысқа түсетін сайлау округінің сайлаушыларын алдына қойған мақсаты
жолында табандылықпен тер төгетін, қиындықтардан қаймықпайтын Ғалымжан ... ... ... ... ... жасағандар қателеспейді» деген
сипаттағы жарнама жарияланған.
Газет мақалаларын талдау барысында тағы бір мәселе ол орыс ... орын ... ... ... приятно, это хорошо! А работать вкусно, это
еще лучше».
Бұл мысал тірлік нормалардың белден ... ... тіл ... ... ... ... сыңайлы. Оның себебі бүгінгі таңдаған шарт
мемлекеттік тілдің ауқымын ... ... ... ... мәтінге
жарнама редакциясы жауап бермейді, өйткені олардың мақсаты ... ... ... ... бұл мәселені шешу Тіл департаменті мен
осы сынды істермен айналысатын құзырлы мекемелердің үлесіне қалдырған жөн
болар.
«Арқа ажары» газеті ... ... ... облыстық газет мәртебесіне
ие. Осыған байланысты бұл газетте жарияланар ... ... ... ... бір ... ... Газетте жарық көретін жарнамалар
«барлық республика халқына» деген айдармен ешқашан бере алмайды. Аталмыш
газетте Қазақстандағы ... да ... ... құралдарында жаңадан
құрылып жатқан жарнама бөлімі қызмет ... ... ... ... менеджері барлық жарнама ... ... ... ... ... алған мәліметке сүйене отырып облыстық
газет бетінде жарияланар жарнамалардың құнын былайша ... 1 см2 ... сай ... ... жарнама бөлімі тапсырыс берушілермен келісім-
шартқа отырған кезде бірқатар жеңілдіктер болады. ... ... ... ... ... ... ... банкі» болып табылады. Оның
жарнамалары экономикалық сипатта берілген. Мысалы «Құрметті Қазақстан Халық
банкі салымшылары! 1998 ... 31 ... ... ғана ... ... тапсырысын беріп, Қазақстанның аса ірі банкінің иесі болу
мүмкіндігіңіз ... ... ... акциялары – бұл сіздің нақты табысыңыз, ол
банктің бүкіл ... ... ... Әрі ... ... ... ... жоғарыда аталған газетке тән мемлекеттік және коммерциялық
жарнамалар кездескен еді. ... ... ... ... ... ... жарнама қатарына қандай жарнамалар жататыны алдыңғы
талдаудан белгілі. Бірақ мемлекеттік жарнамаға жататын ... мен ... ... бар. Ол ... ... ... аумағына байланысты
болып отыр. Облыстық «Арқа ажары» газетіндегі аукцион мен тендерлер ... ... ... ... ал мәтін ... ... ... ... ... ... бойынша жекешелендіру
жөніндегі аумақтық комитеті...» деп беріледі.
Бұл ... ... ... ... ... ААҚ, қалалық
телекоммуникация орталығы «Қазақтелеком», «Тұран Әлем Банкі» тұрақты болып
табылады. Ал ... ... ... ... ... ... және ... компаниялары. Енді осылардың жарнаманы беруіне
тоқталайық. «Шеврон есеп-айырылысу пластикалық карточкасы сізге өте тиімді
де өте ... ... ... ақшамен немесе ақша аудару ... ... ... түспей-ақ жанармай құйып алуға;
- Сіздің есеп-шотыңыз бойынша ай сайын есеп алуға;
- Сіздің ... ... ... ... ... Сіздің қалауыңыз бойынша карточкаңызды программалауға;
- «ТЕКРОН» қосылған бензин ... ғана ... ... ... ... Моррис» компаниясының бір беттік жарнамасы осы газеттен де
орын алған. Бұл ... ... ... ... қаріппен терілген «Компанияның Қазақстандағы қарқынды қызметінің
5 жылдық мерейтойы» деген ... ... ... де ... Ал жарнама
мәтіні компанияның Қазақстандағы атқарған қызметі ... және ... сөз ... ... елеулі қызметтердің бірі ең маңызды салаға
демеушілік жасауы. Оған айғақ: «Қазақстандағы әлеуметтік, ... және ... ... бағдарламаларына белсенді ат саласып қолдау
көрсетті. Тағы да біз ... ... ... ... бар»,- деген жарнамадан
үзіндіні алуымызға болады.
Сонымен қатар бұл газетте де орыс тіліндегі жарнамаларды жариялау бой
көрсетеді. Сөзіміз ... болу үшін мына ... ... ... виды юридических услуг: печати, штампы, визитки, ... ... ... на ... ... благодарственные
письма, этикетки, бизнес-планы, буклеты». ... ... ... ... енетін медицина саласы бойынша мынадай жарнама газет
бетіне жарияланған.
«Ақмола теміржолының ... ... ... ... ... ... полистеріңізге сәйкес медициналық көмектің барлық түрлері
бойынша жәрдем көрсететінін естеріңізге ... ... ... бір ... ... ... ... өту
жөнінде келісім-шарт жасауларыңызға болады. Жүргізушілер куәлігі үшін ... ... ... ... ... кәсіби білім дәрежесі жоғары
дәрігерлерден ақыл-кеңес аласыздар. Тарифтері қалалық, облыстық, нарықтық
деңгейден ... ... Бұл ... ... ... жарнамасының
элементтері байқалады.
Бүгінде астаналықтардың төл ақпарат құралына айналып ... ... ... ... қалыптасу кезеңі бар. Бұл тұста «Астана хабары»
(ол кезде «Астана ақшамы» деп ... ... ... ... аралығында
газет 1998 жылдың 26 наурызына дейін «Ақмола ақиқаты» аталып келді. Ал осы
жылдың 18 ... ... ... аты ... ... деп аталуына
байланысты «Астана ақшамы» деп өзгерді. Бұл жайға мән беріп отырғанымыз
аталмыш өзгерістер газет ... ... ... ... тигізіп
отырған. Сол жарияланымдардың бірі – бүгінгі таңда ... орын ...... ... ... ... жарнамалардың берілуі 1998
жылдың бірінші жартысында жоғары сапада болмады. ... бұл ... ... ... орын ... 1998 ... ... айындағы редакцияның жарнама
хабарландыруымен ... ... ... ... ... жарнама бетін пайдаланыңыздар. Бір шаршы сантиметрі 150 ... ... ... 100 теңге, төртінші беті 50 теңге, жұма күні (ТВ
бағдарламасы бетіне) 200 теңге – газеттің ... бір беті 180 мың ... ... жұмыс жасаймыз» («Ақмола ақшамы», 1998ж., 29 ... ... ... ... ... құны ... ... болдық.
Дегенмен, қазіргі жарнама құны біршама төмендеген. Ол мынадай ... 1 см² 50 ... ... бетте – 100 теңге, ал ... ... 70 ... ... ... ... ақшамы» газетіндегі жарнамалар қала
тұрғындарына арналып осы негізге сай мазмұнмен беріледі.
Бұл газет «Астананың апталық газеті» мәртебесіне ие. Әрі ... ... ... ... ... ең ... ... «Эксклюзив»
айдарымен беріліп, онда ... ... ... ... ... ... ... орталығының хабарламалары. «Мынадай жұмысшы және қызмет
орындарының ваканцияларын ұсынады. Тұрақты ... ... ... ... ... ... жөніңдегі техник және ... ... 35 ... ... ... ... ... еңбек ақысы 10 мың теңге. Бас бухалтер орта арнаулы білімді,
жаңа есеп-шотын меңгерген еңбекақысы 30 мың ... ... ... ... тәжірибесі бар... Жүргізуші
«Волга» автомобиліне I-II класты...».
Бұл мысалдан біздің ... ... осы ... берілу сипатына сәйкес айдарлы жарнама түріне ... Сөз ... ... ... түрі «Астана ақшамы» газеті бетінен 1998
жылы «Эксклюзив», ал 1999 жылдан «Екі қолға – бір жұмыс» деп ... ... ... Ал ендігі жарнамалар легі екі жылда да ... ... ... ... мәртебелі және тауар жарнамалары ... ... тән ... ... жүр. ... ... А.Н ... модельді жарнамаға жатқызамыз. Мұндай жарнамалардың ең қарапайым
түрі иллюстрациясыз, жай ғана қалалық мекеме ұйымдарының хабарландырулары,
оқу ... ... ... хабарландыру жарнамалары болып
келеді.
Ш БӨЛІМ
НАРЫҚ ЖӘНЕ ЖАРНАМА АГЕНТТІКТЕРІ
Маркетингтік коммуникациядағы жарнаманың функциясы
Сату көлемін ұлғайту және ... табу үшін ... ... ... ... жеткіліксіз, ол үшін тұтынушылардың осы тауарлардан
алатын пайдасын олардың ... ... білу ... Бәсекенің күшеюі мен
нарықтың ... ... ... ... ... маркетингтік
коммуникацияның (МК) рөлі мен маңызы өсуде.
Маркетингтік коммуникация - тұтынушыларға ықпал ету мақсатында тауарлар
мен көрсетілетін ... ... ... мен ... ... жүйесі. Экономикалық әдебиеттерде маркетингтік
коммуникация ұғымының ... ... ... ... жиі ... коммуникацияның мынадай түрлері бар:
▪ жарнама;
▪ өткізуді ынталандыру;
▪ жеке ( дербес, ... ... ... ... - ... ... коммуникация түрлеріне тікелей маркетингті, сонымен
қатар көрмелер мен ... ... ... ... тікелей
маркетинг тауарларды тарату арнасы ретінде жеке мағынаға ие боп отыр.
Тауардың сырт ... оның ... ... ... орауы да
коммуникациялық қызмет атқаруы мүмкін.
Коммуникациялардың жеке және жеке емес арналары бар. Жеке коммуникация
арнасы (немесе дақпырт ... – бұл ... ... ... және ... арқылы өзара қатынасуы. Мұндай арнадағы қатынастар ... ... ... ... ... жүреді. Қымбат тауарларды сатып алу
кезінде осындай арнаның маңызы зор. Жеке емес ... ... ... ... ... және ... шаралар ( баспасөз- конференциясы,
таныстыру рәсімі және т.б.) ... Осы екі ... ... ... пікірі маңызды рөл атқарады. Сондықтан ... ... ... ... маркетингтік коммуникацияны құру үшін
мақсатты аудиторияны, сонымен ... ... ... ... білу ... ... қандай аудиторияны қызықтыру қажеттілігін
және ондағы тұтынушылардың реакциясын біліп отыруы ... ... ... ... ... ... кейін фирма оны ... ... бөлу ... ... кешенді бағдарлама жасауы тиіс.
Тұтыну тауарларын жылжытудың ең тиімді түрі – ... ... ... ... ... ... дербес сату, паблик рилейшнз орын алады.
Ал өндіріс тауарлары үшін ең маңыздысы – дербес сату, ... соң ... ... паблик рилейшнз.
Жылжыту бағдарламасының ... ... алға ... ... және ... ... ... таңдауымен
байланысты. Алға қозғау стратегиясы – тауарларды өткізу арналары мен түпкі
тұтынушыларға жеткізуге бағытталған. Тұтынушыларды үйіру стратегиясы ... ... ... ... ынталандыру және үйіруді мақсат
етеді. Тұтынушылардың тауар туралы мағлұматы мен білімін арттыруда жарнама
мен паблик ... ең ... рөл ... Ал ... талғамдары мен
иланымдарына жеке сату мен өткізуді ... ... ... ... ... ... кезеніңдегі жылжытудың ең тиімді құралдары - ... PR, екі ... да өсу ... ... ... ТӨЦ – ... ... өткізуді ынталандыруға көп мән беріліп, ал ... ... ойды еске ... ... ... ТӨЦ – тің ... кезінде
жарнамаға кететін шығындар төмендеп, фирма өнімді өткізу үшін тұтынушыларды
ынталандыру шараларына ... ... ... дамуында көптеген өзгерістер болып өтті.
Қазіргі таңда маркетологтар жаппай сатып алушыларға бейімделуін тоқтатып,
жеке сегменттер мен ... ... ... тар ... бір
жақты маркетингтік бағдарламалар ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарындағы жаңа
буынның – Web – ... және ... ... ... ... туындауына алып келді. Қазіргі тұтынушы компаниялар ... ... ... ... ... арналардан келіп түсетін ақпараттар
бір-біріне қарама-қайшылық болмауы керек, өйткені ол ... ... ... ... ... маркетологтар өз арналарының қызметін
үйлестіре білуі қажет. Қазіргі ... ... ... (ИМС) тұжырымдамасын қабылдаған компаниялар көбеюде. ... мен оның ... ... ... ... ... ... жүргізілетін коммуникация арналарының ( жарнама
өткізуді ынталандыру, ... ... PR) ... ... ... үйлестіруге
бағытталған тұжырымдама. ИМС коммуникация құралдарын оңтайлы іріктеп алуға
және бірыңғай жылжыту стратегиясын жасауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... немесе
арнайы тұтынушылар деп бөлежара қарауға тыйым салынған. Жеңілдіктер барлық
делдалдар үшін ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі
маркетингтің классикалық тұжырымдамасында жарнаманы ең ... ... Ол ... ... алушылардың санасы мен назарына тауарлар мен
қызметтер туралы маңызды фактілер мен ... ... үшін ... ... ... және ... ... ұсынылады. Жарнаманың мәні
оның қоғамдағы алатын ... ... ... ... рөліне байланысты.
Жарнаманың әлеуметтік рөлі оның адамдардың санасы, көзқарасы, пікірлері
мен мінез-құлқының қалыптасуында әсерін тигізеде. ... ... және ... ... ... ... арқылы жарнама
адамның эстетикалық қажеттілігіне әсер етеді.
Жарнама сұраныс пен ұсыныс жасауға, ... ... ... ... ... ... ... сайып келгенде, жалпы экономиканың
және оның ... ... ... ... ... Бұл ... ... ерекшелейді.
Жарнама тек өнім туралы ... ... қана ... ... ... ... ретінде қалыптасуына әсер етеді.Осыдан жарнаманың
коммуникациялық рөлін байқауға болады.
Жарнама тауар сұранысының, өткізу ... және ... ... әсер ... Бұл оның маркетингтік рөлін көрсетеді.
Бастапқыда ... даму ... ... ... ... ... шығындарының жартысынан көбі АҚШ- қа ауысты.
«Халықаралық жарнама ... ... елде ... ... ... ... экономикасы дамуындағы жарнаманың
маңыздылығын ... ... ... 75%-ы, Азия ... мұхит
аймағының 76%-ы, Балтық жағалауы мемлекеттерінің 71%-ы атап өтті. ... ... ... 70%-ға ... ... ... ... сапасын жақсартуға әсері бар екенін айтты»[9,43-б] .
Жарнама экономика, мәдениет, өнердің бір бөлігі ... ... ... ... ... ... ... және түс,
көлем мен кеңістікті қолдануда композициялық ... ... ... әр ... өзіндік идеялары мен жанрларын жасайды. Жоғары кәсіптік
деңгейде орындалған жарнама адамның жақсы талғамын қалыптастырады, рухани
және сезім ... ... ... ... нанымы мен құндылықтарына ықпал
етеді. Жарнамалық үндеудің ең үздігі қолданбалы өнердің ... ... ... ... ... ... сценарийі, стилі тұрғысынан
үйлесімді жарнама адамға ерекше психологиялық және эмоциялық жағынан әсер
етеді.
Жарнама - ... ... ... ... ... күрделі
әлеуметтік-экономикалық құбылысы. Оны жасау үшін креаторлар, суретшілер,
дизайнерлер, редакторлар, мәтін жазушылар, психологтар, ... ... ... істейді.
Жарнама дегеніміз – қаржыландыру көзі анық көрсетілген, БАҚ арқылы
жүзеге асатын, жеке көрсетілмейтін, ... мен ... ... ... ... екі ... ... жарнама беруші жарнаманы өзі дайындап, содан кейін оны басып, БАҚ-қа
ұсынады;
- ... ... ... ... атап ... ... және агенттеріне тапсырыс береді.
«Gallup Media Asia» компаниясының ... ... 2008 ... ... бюджетінің жалпы көлемі ЖҰӨ-нің 0,34%-ын құрады. Бұл
көрсеткіштерді батыс елдерінің деңгейімен ... , ... ... ... 2,1- 2,2%, ... 1%, ал Ресейде - 0,65% құрады.
Әлемнің ең ірі жарнама берушілерінің тізімінде ... & ... ... ... Оның ... шығындары 2003 жылы 3,6 млрд.
доллар немесе компанияның сату көлемінің 15,5%-на жуық болған екен.
Жергілікті өндірушілердің көбі ... ... ... ... ... ... ... өздері істегенді
қалайды. Мысалы, «Фуд Мастер», «Беккер және К», «Рахат» тікелей ... ... ... ... ... ... жарнамаларын
орналыстырады. Ал «Филип Моррис», «PRG Botllers», «Қант орталығы», ... ... ... агенттіктерімен тікелей байланысып, жарнамаға
тапсырыс береді. Олар «Oqilvy & ... «Mc Cann- ... ... «D' Arcy», «Initative», «Panda» ірі ... ... ... ... ... ... істеуді қалайды.
Қазақстан нарығында да жергілікті жарнама ... ... ... ... «Pro- Metia ... «Das-Marketinq» сияқты жетекші
агенттіктер клиенттерге барлық ақпараттық – жарнаманың ... ... ... берушілер - бұлар өндірушілер, бөлшек- ... ... емес ... және т.б. ... нарығында негізгі жарнама
берушілер – шетелдік компаниялар. Мәселен, ... & Gamble» ... ... ... ... 3,8 млн. ... «Unilever»-дікі – 2,8 млн.
доллар, «LG Electronics», «Coca-Cola» компанияларынікі- 1,9 млн. доллар
болады. ... ... ... ... бойынша шетелдік компаниялармен
бәсекеге түсе алмайды. ... ... ... ... «Terra Incoqnito»
деп аталған брэндін жасап шығарған жарнама компаниясына кеткен шығындары
бойынша Қазақстанда екінші орынды иеленді.
Жарнама ... - ... ... ... делдалдар. Олардың
көбі бұқаралық ақпарат құралдарын таңдау, жарнама орнын ... ... алу, ... ... ... (шығармашылық) өңдеу және
жарнаманы жасау сияқты қызметтерді ұсынады. Жарнама беруші оны ... ... ... ... өзі ... ... Бұл агенттіктерді
таңдаған кезде қызмет бағасын, ... ... ... сапасын таңдау керек. Көрсетілетін қызмет көлеміне байланысты
жарнама агенттіктері әмбебап және мамандандырылған болып ... ... ... ... және жарнама қызметінің барлық аумағындағы
қызметін ұсынады. Осындай агенттіктерге «Стикс», «Юлия», ... ... ... және ... ... ... ... агенттігі
жарнама қызметінің белгілі бір түрін ... ... ... жарнама уақытына ие болатын фирмалар жатады.
Шығармашылық шеберханалар жарнаманың ерекше көркем тұжырымдамаларын
жасап, ол туралы ... ... ... жарнаманы өткізуде,
ұйымдастыруда толық ... ... ... ... ... ... агенттіктері кең өрісті полиграфиялық қызметтерді,
визуалды жарнама жасайтын жаңа ... ... ... ие ... ... алдын ала үлкен көлемде БАҚ-тан
орын сатып алады. Содан кейін оны ... ... және ... ... ... ... ... агенттігінің
мәліметтері бойынша жарнама қызметінің нарығында 788 жарнама агенттіктері
тіркелген, ал оның саны ... ... ... ... ... ... ... пайдасын бұқаралық
ақпарат құралдарынан түсетін комиссиялық алым немесе көрсетілген ... ... баға қою ... ... ... ... – жарнама таратушылардың жиынтығы. Бес түрлі
бұқаралық ақпарат құралдары бар, ... ... ... ... радио,
кино жатады. Қазіргі қоғамда жарнама туралы адамдарда әртүрлі ... ... ... оны адам ... ... тауарға қосымша
құндылық дарытып, жалған қажеттіліктерді туғызатын ... ... ... ... ғана көрсетеді. 1960 жылдары Америка кинотеатрларында
мынадай тәжірибе ... ... Кино ... кезінде әрбір 24
кадрдан кейін, экранда «Поп-корн жеңіздер», ... ... ... жарқ етіп ... ... Өте ... ... көрсетілгеніне қарамастан
(5 секунд сайын оның 1/3000 бөлігіндей жылдамдықпен ), бұл ... ... ... ... ... санасына әсер етіп, өз кезегінде тауардың
сатып алу көлемінің ұлғаюына әкелген. Бұл ... ... ... деп ... Нәтижесінде мұндай жарнама түйсікке әсер ... адам ... ... ... деп ... оған тыйым салынды.
Бірақ ғылыми түрде оның адамға тигізетін кері әсерін ешкім ... ... ... оның ... ... ... арттыратынын,
тұтынушыларды пайдалы ақпаратпен қамтамасыз ететінін, осылар арқылы жаппай
өндірістің қалыптасуына ... ... ... ... ... ... ... жекелеген фирмалар жарнама науқанын жүргізгенде, заттың шынайы
жағдайын бұрмалап, жалған ... ... ... ... ... ... арттырып, сатып алушыны алдау, тауар сапасында қатысты жалған ақпарат
беруді теріс ниетті жарнама деп ... ... ... заң ... ... «Теріс пиғылды бәсекелестік туралы» Заңы
тұтынушыларды теріс ... ... ... ... ... ... ... заңдар және тұтынушылар құқықтарын қорғайтын қоғамдық
ұйымдар қозғалыстары сияқты екі ... ... ... қызметі «Жарнама туралы» Заңмен реттеледі.
Жарнаманы жоспарлау үрдісі мынадай кезеңдерден тұрады:
▪ мақсатты аудиторияны таңдау;
▪ жарнама мақсатын анықтау;
▪ хабарлаудың стратегиясы мен тактикасын ... ... ... ... ... ... ... аудиторияға арналған жарнама әрқашан ... бола ... ... ... ... Бұл – жарнама бағытталған
тұтынушылардың нақты тобы. ... ... ... ... ... ... болады.
Жарнама мақсаты - мақсатты аудиторияға бағытталған ақпараттың
нәтижесінде шешілуі тиіс ... ... ... ... ... ... еске ... тұру немесе сол тауарға тұтынушылардың сенімін
арттыру болып табылады. Мақсаттарына қарай ... ... еске ... деп ... ... ... ... жаңа
тауарды нарыққа енгізу барысында алғашқы сұранысты туғызу үшін қолданылады.
Оның жиі қолданылатын мақсаттары – жаңа ... ... ... ... ... ... бейнесін қалыптастыру және т.б.
Сендіруші жарнаманың маңызы таңдаулы сұраныс үшін ... ... ... ... ... ... жарнама кейде салыстырушы
жарнама сипатына ие. Оның мақсаты – қызметтер мен ... ... ... ... өткізуді ынталандыру, тұтынушыларды сатып алуға
жетелеу. Кейбір Еуропалық мемелекеттерде салыстыру ... ... ... мен ... оны қолдану теріс ниетті бәсекені
пайдаланғанмен тең. Еске салушы ... ... ... ... ... ... Мысалы, «Coca-Cola» компаниясы өз сусындарын еске түсіру
үшін жарнаманың осы түрін қолданады. Еске салушы жарнаманың негізгі ... ... ... есіне салып, хабардар болуын қаладағалайды.
Жарнама берушілер жарнаманың мақсаты тауардың немесе қызметтің сату
көлемін ұлғайту деп ... ... ... әсер ... ... факторлар
арасында таза жарнаманың тиімділігін атап көрсету өте қиын.
Жарнама стратегиясы - жарнама үндеуін жасау мен ... ... ... ... ... ... ... жарнама науқанын
ары қарай жалғастыру арқылы марканың нарықтағы позициясын сақтау немесе
оның имиджін ауыстыру.
Жарнамалық ... - ... өз ... не ... Жарнамалық хабарламаны өңдеген кезде оның мазмұнын, түрін ... ... алу ... ... хабарламаны жасау шығармашылық
тұжырымдама мен ... ... ... ... ... ескеруі
керек. Шығармашылық тұжырымдама бейне, сөз тіркесі немесе олардың жиынтығы
түрінде ... ... ... назарынан тыс қалмайтын тауардың
қасиеттерін анықтай отырып, олармен сұрау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... сөз мәнері (слоган) түрінде айтылатын
жарнама тақырыбы анықталады.
Жарнамалық сөз мәнері (слоган), (жарнамалық ұран) - тауар ... тура ... ... ... бейнесін көрсететін қысқа лозунг
немесе ұран. Сөз мәнері (слоган) жарнама тақырыбына сәйкес, қысқа және ... ... ... ... ... тек сөз мәнері (слоган) арқылы ғана
емес, сонымен қатар жарнама үлгісі ... де ... ... ... темекісін жарнамалайтын «ковбой» - ер мінезділікті сипаттайды.
«Рахат» ААҚ-ның барлық визуалды жарнама құралдарына «Бізбен ... ... ... логотипі мен сөз мәнері (слоган) қолданылады.
Жарнаманы тұтынушылар жақсы түсінуі үшін ол ... ... ... ... ... ... ... жарнама тақырыбы мен сөз мәнерін
(слоган) өзгертуге болмайды. Жиі болатын ... ... және ... ... әкеледі. Сондықтан жарнамаға жасайтын
өзгертулер елеусіз және бір тақырып шеңберінде болуы ... ... жиі ... тез ... және есте ... ең ... мақсаттарының бірі – оның есте сақталуы. ... ... ... бар. ... ... адам бір нәрсені кем
дегенде үш рет көріп, естісе, ол оны ... ... ... ... жетуде жарнама мәтінінің (сценарий), ұсыну түрі
мазмұнын баяндау, стилі мен жарнаманың түсі туралы шешімдердің ... ... ... ... (AIDA) ... ... ... формуласына сәйкес жасалады. ... ... ... үшін ... ... мен тигізетін пайдасын
атап көрсеткен жөн. Сатып алушының ... ... үшін оны ... ... ... ... ... сенімді дәлелдермен көрсету керек.
Үндеулерді таратуға бағытталған шығармашылық тәсілдер:
1. Сауда ... ... ... шоғырлану. Мысалы,
«Philips» компаниясының: «Өмірді жақсартайық» деген ... ... ... ... ... ... талғамына әсер ететін мотивациялық
ыңғайға негізделеді.
3. Тауарды қолданудың жаңа саласы мен ... ... ... ... аяқ киімдерінің тек ... ғана ... ... ... ... ... ... тауар мен бәсекелестердің тауарлары арасындағы
айырмашылықтар да шығармашылық ... ... ... «Burqer ... өзінің бургелерін майға қуырмай, отқа қақталатынын хабарлайды.
5. Үндеу идеясы тұтынушыларды бақылау негізінде және ... ... ... ... ... мүмкін.
Жарнама үндеуі тауар артықшылығын атап көрсеті де, ... ... ... ... бәсекелестер тауарынан несімен ерекшеленетінін атап
көрсетуі керек. Бұл талаптарға қол ... өте ... ... ... қызметтердің жақсы жақтарын асырып айтудың нәтижесінде
қазіргі кезде көптеген тұтынушылар ... ... ... ... ... әсері оның артықшылықтарымен қатар, тұтынушылардың
сана-сезіміне жеткізілуіне байланысты. Сондықтан жарнаманы жасау ... ... ... және қолданылатын сөздерді дұрыс таңдау қажет.
Жарнама үндеуінің стилі - жарнама мәтінің ... айту ... ... оны ... үні, ... ... ... таңдау жарнама мақсаты мен
аудиторияның ерекшелігіне байланысты.
Жарнама үндеуін жасау стильдері:
Натураға қарап жасау. Мысалы: ... екі ... ... ... ( ... « ... тіс ... жарнамасы).
Фантазия ( қиял) – тауар туралы әр түрлі қиял ... ... ... ... ... белгілі бір әсемдік, махаббат
бейнесі қалыптасады. Мысал ретінде, ... ... ... ... ... ... жарнамасын келтіруге болады.
Тұтынушылар мен лидерлер пікірі. Лидерлерге атақты ... ... ... ... майы республикалық теледидарда клиеттер
пікірі түрінде жарнамаланады, Олимпиаданың үш ... ... ... ... ... ... жариялау. Тауарды қолдану реті мен ерекшеліктері
көрсетіледі. ... ... ... және т.б. ... ... ... жарнамалық роликтер.
Әзіл-оспақ пайдалану. Әзіл жағымды сезімдерді тудырады және
жарнаманың есте ... ... ... ... ... атты ... нандар жарнамасын айтуға болады.
Символикалық кейіпкерлер. Тауарды бейнелеп көрсететін ... ... ... ... адам ... және оны есте
сақтап қалуына ықпалын тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... Майкл Джордан) болуы ... ... ... ... ... жұмысын пленкаға түсіре
алмайтын кездерде қолданылады. Мысалы, «Nesquik» какаосы туралы ... ... қоян ... ... ... ретіндегі жарнама жанры. «Империал» банкі жарнамасы
пайда болғаннан кейін өмірге енді. Юлий Цезарь, А. ... ... ... сияқты ірі тұлғалардың өмірінде болған шын ... ... ... ... банкке миллиондаған табыс әкелді.
«Империал» банкі жарнамасы жарнама өнерінің аса ... ... ... Тауарды ән айту арқылы жарнамалау. ... ... ... дәлелдер. Тіс пастасының танымал сауда маркаларының жарнамасы
ғылыми дәлеудеуге негізделген.
Жарнама мазмұны кәсіптік, ресми, әдеби, ауызекі ... деп ... ... позитивті мотивтері жақсы эмоция туғызса тиімді. ... ... ... бас ... ... шешім де жарнаманың тиімділігіне тікелей әсер етеді. ... ... әсер ... оны ... ... ... қобалжытады. Мысалы, көк және күлгін-көк түстен ... ... ... және ... – сары түс жылы ... деп есептеледі.
Көк түс бірқалыпты көңіл-күй сыйласа, күлгін-көк беймаза әсерге түсіреді.
Баспасөз беттеріндегі ... ... ... және ... ... рөл атқарады. Жарнамаға жасалған иллюстрация адам ... ал ... ... ... ... ... нанымды болуы шарт.
Тұтынушыға жарнама әртүрлі құралдар арқылы жетеді. ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер жарнамасы;
▪ идея- ойлар жарнамасы;
▪ пайда алу үшін бағытталған коммерциялық жарнама;
▪ пайда алуды көздемейтін коммерциялық емес жарнама ... ... және ... ... ... бағытқа сәйкес жарнама ... 1) ... ... ... маркасы туралы хабардар болуына және фирманың
нарықтағы үлесін арттыруға бағытталған. Оның ... - ... ... ... ... ... ... сұранысты ынталандыру. 2)Тауар
жарнамасының мақсаты - жалпы ... ... ... ... ... жарнаманың тұтынуын өсіруге бағытталған болса, марка
жарнамасы осы өткізу ... өзі ... ... ... арналған. 3)
Корпорация немесе компания жарнамасы олардың бейнесін жасауға бағытталған.
4) Бірлескен ... ... ... ... тауарды жарнамалауға
кеткен шығындарының орнын толтырады.
Имидж жарнаманың ... ... - ... ... ... немесе
фирманың жағымды бейнесін жасау болып табылады. Ал ынталандырушы жарнаманың
мақсаты – ... мен ... ... ... мақсаттар үшін ең ыңғайлысы - ... ... ... ... ... – ол тек ... ... арналған жарнамалық-
каталогтық басылымдар (каталог, проспект, буклет, плакат, парақшылар) ...... ... ... ... және ... ... күнтізбелер, іс күнделіктері, жазу ... ... т.б. ... ... ... ... – болашақ сатып
алушыларды жарнамаланған ... ... ... ... ... Бұл - ... және ... Жарнама
жарияланымдары сипатында баспасөзде жарияланған ... ... ... ... шолу т.б). Басылымның маңыздылығы оның
кезеңділігіне, ... осы ... ... ... және ... болады.
Радиожарнама. Негізгі түрлері – радиохабарландырулар, радиожурналдар,
радиорепортаждар, радиороликтер.
Тележарнама. Ең ... ... ... ... ... бағдарлама арасындағы телезаставкалар.
Аудивизуалды жарнама. Бұл жарнамалық роликтер, жарнамалық- техникалық
фильмдер, жарнамалық беделді фильмдер, бейне фильмдер және слайдтар.
Сыртқы жарнама. Бұл көру ... ... ... жарнама. Негізінен
бұл жарнама тұтыну тауарлары үшін қолданылады. Қалың көпшілікке арналған.
Оның түрлері: жарнамалық тақталар, ... ... ... ... ... ... экрандар, дүкендер сөресі, фирмалық жазулар.
Көлікті жарнама. Бұл - автобус, троллейбус және тағы ... ... ... ... ... ... ... жарнама – жарнамалық хабарларды тұтынушы мекен –
жайына жарнама ... ... ...... материалдардың
басылымдары ретінде жіберу.
Жарнама сувенирлері – фирма қызметін таныту үшін қолданылатын фирмалық
сувенирлер, ... ... ... ... фирмалық орамалар.
Компьютерлендірілген жарнама. Жарнаманың бұл түрі ... ... Ол ... ... және ... теледидар арқылы
жүргізілетін жарнама (телебейне каталогтар бойынша сауда).
Интернет арқылы берілетін жарнама. Өзінің жеделдігіне, ... ... ... байланысты баспасөздегі жарнаманың ең
тиімді құралы болып табылады. Жалпылама ... ... мен ... ... және ... ... болып табылады. Тележарнама жарнаманың
ең қымбат түрі және оның бағасы әр кезде өсіп отырады. Жарнама тәсілінің ең
қарапайым түрі – ... ... ... тарату болып табылады.
Қазақстандық компаниялардың жарнама шығындары
Жұмсалған шығындарының көп бөлігі - жарнамаға, ал ... ... ... көрсетілген.
Жарнама құралдарын таңдау процесі мынадай бірнеше кезеңдерден тұрады:
- жарнама құралдарын қамту ауқымын анықтау;
- жарнаманың қайталану ... және әсер ету күші ... ... оны ... ... ... жарнама жеткізушілерін таңдау;
- құралдарды қолдану графигі туралы шешім қабылдау.
Қамту ауқымы - берілген ... ... ... науқанымен
таныстыратын мақсатты аудиториядағы адамдардың белгілі бір пайызы.
Қайталану ... - ... ... өкіліне арналған хабарландыру
әсерінің қайталану саны. Жарнаманың әсерін жиынтық бағалау балын (ЖББ)
анықтау арқылы өлшеуге болады. ... ... ... мақсатты топтың 30
пайызын қамтиды деп ұйғарайық. Ал косметикалық компания бір жыл ... ... ... ... ... ... оның 50 %-на ... көңіл
аударса, жиынтық бағалау балы ( 30/қамту/4/ жиілік/) 120 балға ... ... ... салыстыру негізінде олардың ішіндегі ең
тиімдісін, яғни шығындары азын және көп мақсатты топты қамтамасыз ... алу ... ... әсер ету күші - ... ... әсер ... ... Жарнама маманы жарнама құралының ең ... алуы ... ... ... ... әсер ... негізгі
факторлар: аудитория көлемі мен құрамы, мақсатты ... ... ... , ... мен үндеу түрі және жарнама бағасы.
Аудитория көлемі мынадай жолдармен анықталады:
а) БАҚ бойынша қамтылатын адамдар саны;
ә) жарнама құралдары мен ... ... ... тиімді аудитория - жарнама құралдарымен байланыста болған әлуетті
клиенттердің саны. Егер мақсатты аудитория ... ... ... мен радио тиімді жарнама құралы болуы мүмкін. Сәнді киімдерді
журнал ... ... ... ... тиімді болып саналады.
Хабардың көп бөлігі техникалық ақпараттан тұратын болса, онда ... ... ... интернетте орналастырған ыңғайлы. Жарнама
бағасын анықтау үшін әр түрлі БАҚ-тағы ... ... ... алу
қажет.
Жарнама бағасы Бж (мың адамға) мына жолмен есептеледі:
Бж =
мұндағы : Ш ж = ... ... ... ... А – ... таралымы
немесе бақылау аудиториясы, мың адам.
“ Астана” журналында жарияланған әртүрлі хабарландырудың бір беті 5 мың
$ болса, ал оны ... саны 500000 мың ... ... онда мың ... ... ... 10$ ... бағасын есептеген кезде пайдасыз аудиторияны есепке алу керек,
ол – фирманың мақсатты нарығына жатпайтын аудитория.
Республикалық ... мен ... ... ... ... қолданылады. Теледидардағы жарнама бағасы жыл ... ... ... ... ... ... Теледидар жарнамасы
үшін ең тиімді уақыт – көрсетілетін хабардың басы мен ... ... ... ... ... оны ... ... беруге
ұмтылады.
“Евразия - 1”, “КТК ”, “Рахат”, “31 канал” телеарналары ... ... ... ... және ... ... ... арқылы көрермендердің ықыласына бөленуде. Бірақ “ Евразия -1”
арнасына тек қана ірі ... ... бере ... ... бір ... құны ... ... $ дейін жетеді. АҚШ-та бір ... құны 250 мың $-ға ... ... ... 1 ... роликтің
құны – 500-ден 1100 доллар, “Қазақстан” арнасында – 250-ден 750 долларға
дейінгі аралықта ... Ең ... ... (Рrime time) шығатын
бағдарламалар халыққа ... ... ... ...... 31”, ... ... плюс”,
“ Караван”, “НС”, “Сити - радио”, ”Қазақстан - 1”. Олардың ішіндегі алға
шыққандары – “НС”, ... 31”, ... ... ... ... уақыты
230 долларға дейін жетті.
Жарнама жеткізушілер - бұл жарнаманың әр түрін ... ... ... ... ... және ... ... жарнама орналастыруға болатын көптеген хабарлар ... бар. ... ... ... шығатын бағдарламалар арнайы
сұранысқа ие және ... өте ... ... Басылымда орналастырғанда
таралымына, орнынның бағасына, басылым ... ... ... ... ... сапасына аса көңіл аудару керек. Егер
ақпарат бизнесмендерге арналған болса, онда ... ... ... Егер ... ... и услуг” журналының ... бір ... төрт ... ... ... 70000 теңге, ал таралымының көлемі
10000 болса, онда мың ... ... ... 70000 мың ... құрайды.
Басылымның әртүрлі беттеріндегі жарнама бағасы елеулі түрде өзгереді, мұны
ескерген жөн.
Жарнаманың өтуі аудиторияның құрамына және ... ... ... ... ... бұйымдарды арнайы журналдарда
жарнамалаған жөн. ... әсер ету күші мен ... ... ... арасынан жол таба білуі керек.
БАҚ-тағы жарнама тарату кестесі. Ол үш ... ... ...
жарнаманы жыл бойы қалай тарату керектігін анықтау. Жарнаманы жыл ... ... ... ... ... болады. Екіншісі – жарнаманы таратудың
жиілігін таңдау. Үшіншіден – белгілі бір кезеңде ... ... ... ... ... бір жылда бір рет беруге болады ... ... ... ... болады. Маркетинг бюджеті - маркетиннг
жоспарының ... ... және ... жоспары мөлшерін көрсететін бөлімі.
Оны есептеу үшін жалпы маркетинг бюджетін есептеуде ... ... Бұл ... бір де ... түпкілікті жетілген емес.
Республикамыздың жарнама агенттіктері өз қызметінде кәсіпкерлердің қаржылық
мүмкіндіктері мен ... ... ... ... отырып, маркетингтік
бюджетті бағалайды. Шетелдерде жарнама бюджеті әдетте, тауар айналымының 1-
3 пайызын құрайды. Жарнаманың нақты ... ... ... ... ... мүмкіндіктері бойынша бағаланады.
Тәжірибеде маркетингтік бюджетті ... ... ... ... ... ... әмбебап деуге болмайды.
1. Мүмкіндіктерге орай әдіс ... бар ... ... ... ... қаражаттар бөлінеді, содан қалғаны ... ... Бұл ... ... ... ... ... назар аудармайды; ә) фирманың мақсаттары мен шығындары
арасында байланыстың жоқтығы; б) жылжыту мақсаттарына қаражаттың ... ... ... Өсім әдісі. Бюджет алдыңғы өткен мезгілдердегі келіп түскен түсімнің
көбею немесе азаю пайыздарын есепке ала отырып, бекітіледі. Бұл ... а) ... ... ... ә) бұрын болған жетістіктерді
және келешекте ... даму ... ... ... ... кемшіліктері: а) бюджет мөлшері мақсатпен байланыстырылмайды; ә)
оны анықтауда интуицияның ролі зор.
3. Бәсекелестермен теңдестік (паритет) әдісі. Бұл әдіс ... ... ... ... ... Оны ... ...
мүддесі мен нарықтағы позициясы жақын бәсекелесті табу. Бюджет көлемі
бәсекелестердің әрекеттеріне ... ... ... ... ... а) бұл нарыққа бейімделген әдіс; ә) ... ... ... ... ... а) ... ізін басу әдісі;
ә) бәсекелестердің маркетинг шығындарын ... ... ... ... ... ... “Сатудан түсетін үлес” әдісі. Ең танымал әдіс. Маркетинг бюджеті
өткізуден түсетін ... ... ... ... сату ... ... ... ретінде бекітіледі. Бюджет көлемі өткен жылғы немесе келешекте
болатын өткізу көлемінің белгілі бір ... ... ... ... ... ... дәстүрлі болып табылады немесе маркетологтардың ... ... ... ... Артықшылықтары: а) қарапайымдылығы;
ә) өткізу көлемі мен жылжытудың өзара байланыста болуы. Кемшіліктері: а)
мақсаттардың ... ... ә) ... ... азайған жағдайда
маркетингке кететін шығындар еріксіз төмендейді және өткізу көлемі ұлғайған
мезгілде шығын жоғарылайды.
5. “ ... мен ... ... - ... ... ... міндеттер жүйесін анықтауды және оларды жүзеге асыратын ресурстарды
есептеуді қажет етеді. Бұл – ... ... ... ... ... ... компанияның маркетингтік мақсаттары –
тұтынушылардың ақпараттануын – ... ал ... ... ...... ... болып табылады. Әдістің артықшылықтары: а) шығындардың мақсат пен
міндетке сәйкес жоспарлануы; ә) кәсіпорынның табысты немесе шығынды ... ... а) ... ... қиындығы; ә) есептеуді
жүзеге асырудағы еңбек сыйымдылығы және уақыт шығынының көптігі.
6. ... ... ... ... әр ... ... ... есептеледі. Мұнда шығындарды қай бағытта қолданған
тиімді болады: жаңа тауарды енгізуге ме, жарнама ... ма, ... ма, ... сауда жүргізуге ме, осыны анықтау қажет. Маркетинг
қызметтерінің пайдалы бағытына сәйкес ... мол ... ... осы ... әдістің біреуі ғана қолдануы
мүмкін. Әдістерді интегралдап ... ... ... оңтайлы
болады. Мысалы, ... мен ... ... тепе-тең (паритет)” әдістерінің комбинациясы ... өз ... ... ... ... ... ... жоспарлауда мынадай факторлар ескеріледі:
- ТӨЦ-тің ... ... ... ... жаңа ... үшін үлкен жарнама бюджеті қажет.
- Сату көлемі жоғары үлесті қамтитын сауда маркалары , үлес ... көп ... ... ... ... ... ... түсетін
үлес” әдісі қолданылады.
- Жарнама және кедергілер. Бәсекелестік жоғары нарықта бәсекелестерден
озып шығу үшін ... ... ... маркасын “естірте” айқайлап,
жарнамалауға тура ... ... ... ... тауарлық категориясында маркалар ұқсас
(сыра, сусын, кір жуатын ... ... ... ерекшелену үшін
үдемелі жарнаманы қолданады.
- ... ... ... ... ... жарнаманы жиі
қайталаудың қажеті жоқ.
- Бюджеттің мөлшері көп болғанымен, ол кейде ... ... ... ... ... ... ... өте тартымды, қонымды және
тұтынушыға түсінікті болса, ол тиімді болады.
АҚШ, Ұлыбритания, ФРГ кәсіпкерлерінің 80 пайызы ... ... ... ... Осы ... фирмаларының 15 пайызы “ мүмкіндіктерге”
орай әдісін, 5 пайызы модельдерге негізделген ... ... ... сату ... 1-3% ... ... жарнамалық
бюджетінің әртүрлі экономикалық көрсеткіштерге тигізетін әсерін сипаттайтын
көптеген талдамалы үлгілері бар. Мысалы, Вайнберг ... ... ... ... ... ... ... оның нарықтағы
үлесінің қалай өзгеретінін ... ... ... ... ... тұрып және өткізгеннен кейін, оның
тұтынушыға әсерін анықтау қажет. Жарнаманың ... ... ... ... ... (сандық) болып бөлінеді.
Жарнаманы тиімді бағалаудың коммуникативтік әдісінің түрлері:
1. Тікелей бағалау. Бір топ ... ... ... ... ... әрқайсысына беру
арқылы сұралады.
2. Қоржынды тексеру. Жарнама ... ... соң ... ... ... айтып беруін
сұрайды. Есте қалған жарнама хабары тиімді ... ... ... ... ... пайдалану
арқылы жарнаманың тартымдылығы өлшенеді ( ... ... ... Нарықты тестілеу. Нарықты арнайы тестілеу арқылы
жарнаманың өткізу көлемінің өсуіне ықпал ... Бұл әдіс ... ... ... Есте ... және оңай ... ... арқылы анықтайды. Жарнаманың есте сақталу
және танылу деңгейі арнайы құралдарға сүйене ... ... мен ... ... ... ... ... тест жүргізу) анықталуы
мүмкін. Мысалы, ... ... ... компания немесе жарнамада көрсетілген
тауарлар туралы еске түскендерін айтып ... ... оңай ... тексеру кезінде
журнал оқырмандарынан осы жарнаманы бұрынырақ көргені
туралы сұрау ... екі әдіс ... ... ... жиі ... ... психологиялық тұрғыдан тиімділігі нарық үлесі (Үн),
жүрек
үлесі (Ү ж), ... ... (Ү д) және ... оң ... (L) ... ж = Үн * Ү ж* ... ... ... ... ... әдістері сандық
әдістер деп аталады. Жарнама ... ... және одан ... ... салыстыру. Мұнда жедел мәліметтер мен бухгалтерлік есептер
колданылады. Оны бақылау жарнама ... ... ғана ... көлемі бірден
ұлғайса мүмкін болады.
Тәжірибелік әдісті қолдану үшін бірнеше сынақ нарықтары ... ... сату ... ... болуы керек. Нарық үш бөлікке бөлініп,
олардағы фирманың сату көлемі бірдей болу керек. Нарық үш бөлікке ...... ... ... бір ... азайтылады,
екіншісінде – тура сондай пайызға көбейтіледі, үшіншісінде – ... ... ... ( бұл ... ... ... өзгеру нәтижелері жарнама тиімділігі болып табылады.
I. Жарнама тиімділігін мынадай сандық тұрғыдан бағалауға болады:
Т ж = ... : А2 – ... ... ... ... айналымы;
А1 – жарнама жүргізгендегі тауар айналымы.
Жарнама науқанының тиімділігін зерттеу өте қиын. Жарнамадан басқа сату
көлеміне тауар сапасы, оған қол ... ... әсер ... ынталандыру - тауарлар мен қызметтерді сатуды ынталандыратын
шаралардың кешені. Олар тауар ... ... ... ... тауар
бағасын арзандату, байқаулар, таныстыру рәсімдерін ... ... және тағы ... ... арқылы жүзеге асырылады. Жарнамаға
қарағанда, өткізуді ынталандыру - қысқа мерзімді әсер ету ... ... ... салыстырғанда оның нәтижелері тез байқалады. Тауар
өткізуді ... ... ... ... оның ... ... түрі, шарты, өткізу мерзімі, ұзақтығы ... ... ... ... ... ... оның ... ретінде өткізуді қолдау, «сейлз
промоушн» сияқты түсініктер қолданылады.
Өткізуді ынталандыру әдістеріне мыналар жатады:
- өзінің ... ... ... делдалдарды ынталандыру;
- тұтынушыларды ынталандыру.
Сауда қызметкерлерін ынталандыру олардың жұмыс ... және ... ... ... Ол үшін ақшалай сыйақылар, сыйлықтар,
байқаулар, сауда қызметкерлерін оқыту, оларға ... ... ... ынталандыру мыналардан тұрады: а) тауарларды тегін беру;
ә) арнайы жеңілдіктер; б) өткізуді ұйымдастыру бойынша ... ... ... ... ... ... түпкі тұтынушыларды
ынталандыру маңызды орын алады, оны мынадай құралдармен ... ... – бұл ... белгілі бір тауарды сатып алғанда ақысыз
немесе төмен бағамен ұсынылатын сыйлықтар. Көбінесе ... ... ... ...... ... ... кезде берілетін жеңілдіктер мен
шегерім сертификаттары. Газет, ... ... ... ... ... ... Купондарды “Coca-Cola” ,“Procter & Gamble” және т.б.
компаниялар өз тәжірибесінде пайдаланады. АҚШ – та ... ... 76 ... ... ...... ... тауарды қайтадан сатып алуын және
жаңа ... жаңа ... ... алуын ұлғайтуды ынталандыру
мақсатындағы бағаның төмендетілуі.
Байқаулар – ... ... ... жастар немесе аға ұрпақ өкілі бар
сегменттерге әсері мол.
Несие – тауар сатып алушыға несие беріледі. Ол ... ... ... бір
уақыт бойы бөліп төлейді. Несие ұзақ мерзімде пайдаланылатын және қымбат
тауарлардың сату ... ... ... ... ...... ... беретін іскерлік сұхбаттасумен қатар, салтанатты және мәдени
бағдарламалардан тұратын көпшілікке ұсыну рәсімі. ... ... ... ... ... қолданылады.
Ақшаны қайтару кепілдігі. Тауар сапасына тұтынушылардың көңілі толмаса,
оны қайтарып береді. Мұндағы негізгі шарт – ... ... ... ... ...... алғаннан кейін басқа мақсаттарға пайдаланатын
буып-түю заттары беріледі. Мысалы, конфеттің ... ... ... мен ... ... сусындарының бөтелке
қақпақтарында сыйлықтар ұтып ... ... ... ... ... ... киллометр арқылы “Шапшаң команда” девизімен туристік
жолдаманы ұтып алуға болатын акция ұйымдастырған.
Тегін үлгілер. ... ... үшін ... ... ... Ынталандыру науқанын бастар алдында оның ... ... ... ... ... нысаны, бюджеті, шарттары, мерзімдері,
өткізілу ұзақтығы анықталуы ... ... ... ... ... ... саласының және тұтынушылардың мақсаты мен
бағытына байланысты құрылады. Өткізуді ... ... - бұл ... ... ... ... талаптар. Мысалы, дистрибьютер ... және ... ... ... ... ... ... мақсаты жүзеге аспайды.
Өткізуді ынталандырудың мерзімі жиі немесе қысқа болады, кейде ол
маусым ... ... ... оның ... ... ... ... аса
маңызды. Өткізуді ынталандыру саудагерлер өндірушімен бірлесіп ... ... ... ... ... ынталандыру түрінің тиімділігін бағалау өте маңызды. Ол
үшін ... ... ... және оны ... ... ... мен өткізу шараларын ұйымдастыруға кеткен шығындарды ... ... ... ... ... сату ... қаншалықты өскенін және
купондардың өтелу дәрежесі талданады.
Жеке сату - тауарды сату ... ... ... ... Жеке сату – бұл ... ... ... тауарды қолдану туралы кеңес беріп, оны ... ... ... ... ең ... ... оны ... шығындары
басқалармен салыстырғанда жоғары. Ол - сауда қызметкерлерінің, агенттердің
сатып алушылармен жұмысы және ... ... ... ... Бұл коммуникация түрінің басты артықшылығы – сауда қызметкері
әрбір сатып алушымен жеке жұмыс істейді. ... ... ... ... ... ... және тауарды жеткізу шарттары туралы кеңес алады.
Сондықтан жеке сату - ... ... ... маркетингтік
коммуникацияның ең икемді түрі.
Сауда қызметкерлері сатып алушыға тікелей ... ... ... ... ... ... ... уақыт өткен соң ғана білінеді. Осы тұрғыда жеке
сату жарнамадан да тиімді.
Бірақ жеке сатудың бір ... ... ... ... асып ... Олар ... өндірістік мақсатқа арналған
тауарлар нарығында өте ... ... ... оның ... мәліметтер
пайдалану, тұтынушыларды шешім қабылдауға итермелеп, ... ... ... сияқты кемшіліктері бар.
Тауарларды сату процесі мынадай кезеңдерден тұрады:
• қалталы клиенттерді іздеу;
• оларды жіктеу;
• тауарды таныстыру рәсімін өткізу;
• сату;
... ... ... ... – жаңа клиенттерді көбейтудің толассыз процесі.
Іздеу ... ... ... хабарландырулары, компьтерлік
мәліметтер базасындағы барлық ақпараттар ... ... ... ... ... ... жоқ клиенттер екшеленеді. Жіктеу – ... ... ... ... ... сатып алғысы келетін топтарын
айқындау.
Таныстыру өткізу - сату процесінің ... ... ... ... жұмыс жүргізіліп, тауарлар сатылып, келісім-шартқа қол қойылуы
үшін барынша күш жұмсалады.
Сатудан кейінгі қызмет – бұл сервис, ... және тағы ... ... ... ... ... ... клиенттерді айқындау, олардың қажеттілігін зерттеу,
тауарларды сату шарттарын қарастыру және мәміле жасау,
• клиенттерге ... ... ... ... ... кеңес беру,
сатудан кейінгі қызмет көрсету;
• фирма үшін тұтынушы қажеттіліктері мен талғамдары, бәсекелестердің
қызметі ... ... ... Осы ... атқара отырып, сауда
қызметкері фирманың маркетингтік ақпарат жүйесінің маңызды мүшесі
болады.
Сауда ... ... ... ... оларға өзара ұтымды
жағдайда тауарларды ұсынғанда ғана жеке сатудың ... және ... ... ... ... ...... Олардың инженерлік-техникалық білімі болуы қажет.
Өзінің ... ... ... бұл ... баға ... өзіндік ерекшелігін жасауға және жабдықтау мерзімін белгілеуге
құқығы бар.
Тапсырыс алушылар. Мұндай мамандар фирма ... ... оны ... ... ... сатып алуға жетелейді. Тапсырыс алушыларға
киім дүкендерінің сатушылары, тасымалдап сататын және ... ... ... ... ... ... – тұтынушы қажеттілігін
айқындап, ... ... ... ... және фармацевтикалық
компанияларының осындай сатушылары бар. Тапсырыс қабылдаушылар дүкендерді
аралап, олардың ... ... ... ... ... ... маркетинг бригадасы. Бұл өкілдердің міндеті
– ірі сатып алушылардың қажеттіліктерін және ... ... ... Олар өз сатып алушыларының бизнесін мұқият зерттейді.
Телемаркетинг. Көптеген ... ... ... ... ... ... ірі ... бағыттап, ұсақ тұтынушыларға өнімін сату
үшін телемаркетингті қолданады. ... ... жеке ... кететін
шығындарын үнемдеу үшін сату туралы мәмілені телефон арқылы жүргізеді.
Жеке сатуға ... ... ... ... деп ... көп деңгейлі
сатуды жатқызады. Бұл тәсіл қазақстандық ... ... ... ... кең ... ... Желілі маркетинг дәстүрлі өткізу
арналарын бақылаушы фирмалар тарапынан болатын кедергілерден айналып өтуге
мүмкіндік береді. Сондықтан ол ... ... ... тиімді түрі болып
табылады.
Паблик релейшнз (PR) - ұйым мен ... ... ... ... оң ... құру және оны ... бағытталған, жоспарланатын шаралар.
Қысқаша айтқанда, ол – ... ... ... құру мақсатында жасалған
көпшілікпен байланыс жүйесі.
Паблик релейшнз қызметтеріне мыналар жатады:
- көпшілікке өзі туралы жағымды ... ... және оған ... адамның ой-пікіріне ықпал ету;
- ұйымның жақсы бет-бейнесін құру, беделін көтеру;
- ұйым жұмысына қызметкерлердің жауапкершілігін ... ... ... паблисити (үгіт-насихат);
• демеушілік;
• фирмалық стиль.
Паблик релейшнз әдістері.
... ... ... ... ... радио,
телеарналардан материалдар беру;
• Баспасөз конференцияларын ұйымдастыру. Баспасөз конференциясы –
жағымды көзқарасты ... ету, ... мен ... ... ... ... БАҚ өкілдерін шақыру;
• Баспа өнімдерін шығаруға ықпал ету;
• Кино және фотоқұралдар (деректі ... ... ... Сөз ... ... жиналыстарда, кездесулерде, мәжілістерде,
конференцияларда шығып сөйлеу, адамдармен араласа білу, сену, түсіндіру –
ізгі атмосфера туғызу;
• Жарнама. Жақсы жарнаманың ... ... ... ... ... таныстыру рәсімін өткізу;
• Демеушілік жасау;
• Мүдделерді алға жылжыту. ... ... ... ... ... ... әсер туғызу мақсатында мемлекеттік
билік және басқару органдарымен қарым-қатынас орнату;
• Фирмалық стиль қалыптастыру.
Демеушілік – бұл маркетингтік ... ... ... үшін ... білім беру, спорт саласында жұмыс істейтін тұлғаларға
немесе ұйымдарға, көмек көрсету.
Демеушіліктің ... ... ... нарықта танылуы және әйгілі болуы;
- кәсіпорын және оның тауарларының беделін жақсарту;
- демеушінің нарыққа ұсынған тауарына сұраныстың өсуі.
Фирмалық стиль - ол тек ... мен оның ... ғана тән ... ... мынадай элементтерден тұрады:
• Тауар белгісі. Мысалы, “ ... ... ... құны 10 ... ... компанияның нарықтық соммасының 1/3 бөлігін құраған екен.
• Логотип – фирманың ерекше жазылған және арнайы дайындалған толық немесе
қысқаша аты;
• Фирмалық ... сөз ... – бұл ... ... ... блок – ... мен логотиптің композициялық бірігуі;
• Бірыңғай стиль;
• Фирмалық түс немесе түстер жиынтығы;
• Шрифттердің фирмалық жиынтығы;
• Фирмалық константалар ... ... ... ... ... ... фирмалық стиль қызметкерлердің ерекше жұмыс киімін
де қамтиды. Фирмалық стильдің ... ...... ... тез ... ... ... жоғарылату.
Брендинг – бәсекелес тауарлар арасындағы белгілі бір тауар маркасына
деген тұтынушының талғамын ұзақ мерзімге қалыптастыру өнері. Ол АҚШ –та ... ... ... ... ... Кез ... тауар белгісі деп атала алмайды,
ол үшін тауар өзінің жоғары сапасымен тұтынушы ... ... ... болу ... ... маманының қызметтеріне мыналар жатады:
• Фирманың жауапты қызметкерлерінің имиджін жасау.
• Басшылардың сөйлейтін сөздері мен баяндамаларын әзірлеу және
түзету.
• Баспасөз ... ... ... ... ... ... журнал және телеарна тілшілерімен байланыста болу.
• Саяхат, таныстыру ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыру.
• Паблик релейшнз компаниясының жоспарын жасау.
• Қоғамдық пікірді, әлеуметті зерттеуді ұйымдастыру.
Баспасөз хатшысы немесе ... ... ... ... ... ...... презентацияларда,
қайырымдылық акцияларында баспасөз өкілдеріне және тілшілерге таратуға
арналған фирма жөніндегі, оның ... ... даму ... ... ... ... Паблик релейшнзтің болашақта даму бағыттары
– компания беделін, ұлттық брендті жасау, ЮАҚ пен ... ... ... ... ... мен ... ... көтеру,
фирманың мәдениеті мен стилін қалыптастыру, дағдарысқа қарсы басқару
әрекеттерін ... ...... ... өсуіне тікелей әсер ететін
компанияның баға жетпес ... ... ... ... ... кейбір фирмалардың материалдық емес активтерінен ... ... ... ... ... ... активтері үлесі
олардың барлық сомасының 4 % -ын құраса, “IMB” компаниясыныкі – ... ... ... ... деп – фирма тауары туралы сипаттаманың
берілуін айтамыз. Осыған орай, паблик релейшнз мамандарының спиндоктор деп
аталатын жаңа ... ... ... ...... ниетті паблик
релейшнз салдарынан туған жағдайды, ПР құралдары мен әдістерінің кешенді
жүйелерін қолдана отырып, ... ... ... мен ... ... басты мақсаты – көрсетілген тауарды сату.
Көрмелер – тауарды халық алдында көрсету, оған деген сұранысты
зерттеу, жаңа ... ... ... ... ... ... тауарларды сату келісімдерін жасауға және олармен ұзақ мерзімді
серіктестікті орнатуға мүмкіндік ... ... ... болуын ықтимал клиенттердің назарын аудару
үшін баспасөздегі ... ... ... ... ... радиодағы, телеарналардағы хабарландырулармен қуаттап қою
пайдалы. Өнім ... ... ... мен көрмелер әмбебап және арнайы
болып бөлінеді. Әмбебап көрмелерде тұтыну және ... ... ... көрмелерде бір саланың немесе ұқсас ... ... ... ... көрмелер ұлттық және аймақтық болып бөлінеді.
Ұлттық көрмелерде мемлекеттің ... ... ... ... ... жергілікті нарық деңгейінде қызмет етеді.
Өндірушінің (экспоненттің) мынадай мақсатымен қатысуы мүмкін:
• жаңа нарықпен танысу;
• тауардың ... ... ... ... ... бәсекелестермен танысу;
• өткізуді ұлғайту;
• экспорт мүмкіндігі туралы мәлімет алу.
Көрмеге қатысушы маманның ... ... ... оның ... мен даму ... бағалау;
• қажетті тауарларды іздеу;
• баға мен баға белгілеу шарттарын салыстыру;
• жаңа тауарларды қолдану ... ... ... ... ... және белгілеу;
• келісім-шарт жасау.
Өндіріске арналған тауарлардың арнайы көрмесінде тұтынушы
тауарларға қарағанда, тауарларды өткізуге онша мән бермейді, ... ... ... ... ... өткізу, күрделі техникалық сұрақтарды
шешуге көп назар аударылады. Онда өтетін келіссөздерге тек ... ... ... ғана ... ... қазақстандық іскерлік тобы жанында “Атакент -
Экспо” сауда-өнеркәсіптік палатасының жанындағы “КазЭкспо” және ... ... ... атты үш ... компаниясы бар.
Қазақстанның көрме бизнесінде “ ITE” , ... ... және ... ... ... “New ... деген әйгілі фирмалары қызмет
көрсетеді. “КазЭкспо” Біріккен Ұлттар ... ... ... ... ... ірі ... ... ұлттық көрмелерді өткізеді. Көрме
қызметінің даму динамикасы қазақстандық қатысушылар санын ... Егер ... өту ... ... “Атакент - Экспода” тек
шетелді көрмелер ғана өткізілген ... ... онда ... үлес ... 70-80 %-ға жетеді.
Жарнама - бұқаралық ақпарат құралдары экономиканың қозғаушы күші
Мерзімді басылым, оның ішінде газет-журнал, телерадио ең басты ... ... ... саналады. Осы ақпараттың құрамына бір сала - жарнаманы
да енгіземіз. Аудиториясы кең ... ... ... ... ... ... жыл ... жарнаманың барлық түрін қосқанда 800-ге
жуық жарнама беріпті. Ондағы жарнамалар легін коммерциялық және мемлекеттік
деп ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын тауарын насихаттауға және оның ... ... ... тұлғалардың ақылы жарнамалары жатады. Ал мемлекеттік
жарнамалар ... ... ... ... яғни мемлекет тарапынан
қаржыландырылатын жарнамалар енеді. ... ... ... ... ... берілген. Ал жалпы барлық жарнамалардың газетте
орналасуы мен ... ... ... ... сай болуы қажет.
Сондықтан жарнамалардың берілу әдістері де, көлемі де әртүрлі.
Газетте бұл іспен айналысатын арнайы ... ... ... ... ... алған мәліметтерге сүйенсек, жарнамаға берілер 1 см2-
дің құны 70 теңгеге бағаланатыны белгілі ... Бұл ... ... ... ... ... ... жалпы мемлекет
жұртшылығына қызмет көрсететін ... ... ... ... ... газет жарнамаларының, соның қатарында «Егемен
Қазақстан» газетінде жарияланып жүрген жарнамалардың берілу мәнісі бар. ... ... ... ашып алу үшін әр ... ... ... ... жарнамалардың өзіне тоқталайық.
Жоғарыда атап көрсеткен мемлекеттік жарнамаларды алдымен қарастырсақ.
Қарапайым тендер, аукцион болғанымен ... да ... ... ... ... тектес жарнамаларды ең көп жариялаушы «Егемен Қазақстан» газетінде
бұлар ... ... ... және «Назар аударыңыз, тендер»
айдарларымен беріледі. Аукциондар да, ... де екі ... ... ... ... ... қолданады. Түсінікті болу үшін мысалдар келтіріп кеткен
жөн ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мүлік және ... ... ... ... комитеті мемлекет меншігін сату ... ... ... 1998 ... 28 сәуір 15.00 сағатта мына мекен-жайда өткізіледі:
Өскемен қ, М.Горький к, 61.
Сауда-саттыққа қойылады.
1. Нан зауытының мүліктік ... ... а, ... ауд. ... ... 1976 жылы іске ... ... ұн қоймасы, жабдық,
мүлік. Бастапқы бағасы – 4 млн. теңге. Кепілдік жарнасы – 220 мың ... ... ... ... ... шартын айтып кетеді. Ал енді екі ... ... ... 1998 ... 28 ... өтер аукционның ақпараттық
хабарламасынан үзінді келтірейік. «Сауда – саттықтың голланд әдісі. 1 МГАЗС-
18, ... қ, 18 ш/а. Жеке ... 1979 жылы іске ... Бастапқы
бағасы – 2,5 млн. теңге. Сауда-саттықтың ағылшын әдісі. 1. Балалары паркі.
Шардара қ, Абай қ, Н/ж. 1962 жылы ... ... ... ...
487.7 шаршы метр. Бастапқы бағасы – 80 мың теңге». Берілген мазмұнынан еш
айырмашылықтар ... ... ... ... ... ... ... бұл басылымда ай сайын 15-16 аукцион мен ... ... ... екі ... ... санын есептеп көрер болсақ,
шамамен 360-тай бұл тектес жарнама беріледі екен. Сол ... ... ... ... ... ... «Егемен Қазақстанның» «Демеушілік
жарнамасы» атты айдарымен берілген бірқатар жарнамалар енеді. ... діни ... ... ... ... және ... ... қабылдайды» деп аталған хабарламаның бірі болса, тағы
бірі – «Жаңа зейнетақы заңы: құқықтарың мен ... ... ... ... ... ... ... сөз емес, «талапкерлер»
болуы тиіс. Себебі, бұл сөз ешбір заңдылықтар ... ... ... ... ... бұл ... жарнамаларға онша мән берілмеген
деп түсінуге бола ма? Бірақ бұлай деуге тағы бір ... ... ... тұр.
Газет жарнамаларының келесі бір легі – коммерциялық жарнамалар. ... ... «ОРТ ... ... жарнамасын алып қаралық.
«Компьютерлер, ноутбуктер сканерлер, маниторлар, принтерлер жабдықтары,
аксесуарлар, жұмсалатын ... «Іс» ... ... ... бойынша толайым және ұсақ толайым ... ... ... Осы ... мәтінінен не ұғуға
болады? Бас жағы түсінікті келе ... соңы ... ... ... мәтінінің бірінші орысша туындайтынына дау жоқ. Мәселе соларды
аударатындардың қазақ тіліне шорқақтығына немесе ... ... ... Сондықтан шетелдік және коммерциялық жарнамаларды түсіну кей
жағдайларда қиындық туғызады. Сөз ... ... ... ... ... ғана ... ... кезекте жалпыұлттық мәртебелі әрі шолу жарнамаларының сипатына
ие жарнамаларды жинақтап өтейік. Мұндай ... ... ... ... ... және ... ААҚ депозиттерін, қызмет
үлгілерін ұсыну арқылы аудиториясын кеңейтуді мақсат еткен. Мекеме ... ... ... танытпаққа ұмтылады, сол сияқты аталмыш банк те өз
ұсынысын бірде ... ... ... ... оңай ... ... карточкасы мен төлем карточкасы ... ... ... ... ... ұрлау мүмкін емес. – Карточкада сақтаушы ақша
кедендік декларациялауға жатпайды.
- ... бір ... ... ... айырбастау қажеттілігі
болмайды.
- Ортақ амиян қызметін пайдалану мүмкіндігі туады. Бұл тауарларға ... ... ... ... ... бүкіл әлемдегі анағұрлым тиімді
тәсілі. Сақтандыру депозитінсіз!»
Келесі тұрақты жарнама берушілердің ... ... ... ... пен
«Халық банкі» бар. Олардың жарнама беру ... да ... ... функциясы бір, сондықтан көздеген талап-тілектері де бір болмақ.
Сол сияқты ... ... ... ... ... ... және әрі ... жарнамаға жатқызуға болатын «Bond street»
темекісі, «Philip Morris» темекі компаниясы және «Teхaco» орталығы алдыңғы
қатарда.
Бір ... ... ... ... стрит» темекісінің жарнамасы көркемдік
әрі мазмұны жағынан тартымды. Сөзімізге ... ... ... ... ... ... «Сатып алатын сен – төлейтін Bond street! Сен өз
амияныңның түбін ... да күн ... ... ... бәрі де сенікі
болады. Асығыңдар, қосымша сыйлықтар саны шектеулі!». Жарнаманы бір бетке
тегіс орналастыру тәсілін «Филип ... ... да ... ... ... ... сізді және сіздің автоны рахатқа бөлейді!»,- деп
ұрандатқан әлемдік «Тексако» қызмет көрсету ... ... ... бір ... ... да, ... айтарлықтай үлкен. Жарнаманың
көлеміне мән беріп отырғанымыздың себебі, жарнама көлемі үлкейген ... құны өсе ... ... ... кез ... оқырман үлкен көлемді
жарнаманы тек бай фирмалардың ... ... Ал, ... кім
сыйламайды, кім соған қарай ұмтылмайды. Сол сияқты ... ... ... ие ... мәртебесі өсе бермек. Ал атағы жер жарған бай ... бәрі ... ... ... түсер пайданы мөлшерлей
беруге болады.
Шетелдік жарнамалардың ... ... аты шулы ... және ... ... ... өтейік. «Жүз жылдан астам уақыт бойы
жолбарыс бейнесі «Эксон» компаниясының оның ... мен ... ... озаттығының және өндірістің жоғарғы
деңгейіне жетуге құштарлығының белгісі болып келеді» деп ... ... ... оң ... ... ... ... компаниясының мақсат-мүддесі
БАҚ-тағы жарнама компаниясы – белгілі бір мақсатты көздеп, ... ... ... ... ... іс-шара. Баспасөздегі жарнама дұрыс
ұйымдастырылған жағдайда өте ... және ... ... тез, ... ... ... бола ... Алайда, жарнама жұмыс істеу үшін
жарнама компаниясының стратегиясын әзірлеу қажет. Қазақстандағы ... мен ... ... ... ... жарнама акцияларын
пайдалануды жөн көреді. Мұндай акцияларды олар «жедел ... ... ... ғана ... оның тез ... оң ... ... күтеді. Мұндай
әрекетті жарнама деп айту қиын. Себебі, ондай шаралардың қызмет пен ... ... ... ... жарнама компаниясының стратегиясын әзірлеу ең
ыңғайлы әдіс болып табылады. Бұл шара ... ... ... ... ... ... болып есептелінеді. Ол жарнаманың
тиімділігін арттырып, тұтынушының түсінбеушілік ... ... ... ... ... фирманың сатылымға қатысты
мәселелерін ойдағыдай шешуге, басқа фирмалармен табысты ... ... ... жарнама компаниясы жоспарлау кезінде келесі
жүйелілікті ұстануға ... ... ... ... ... ... мақсатын анықтау; жарнама ... ... ... жарнама берудің әдісін таңдау; жарнама материалдарын жариялаудың
оңтайлы мерзімін анықтау; жарнама компаниясына ықтимал ... ... ... ... ... ... ... компаниясының барлық
элементтерін әзірлеу; жарнама компаниясының элементтерінің, идеяларының,
көзделген мақсаттың ықтимал ... ... ... ... жарнама
компаниясының элементтерін өзгерту, толықтыру; жарнама компаниясы арқылы
кез келген фирманың жұмысын ұйымдастыру; жарнама ... ... ... ...... ... оқыған
аудиторияны мақсатты әрекетке талаптандырып, белгілі бір коммуникативтік
нәтижеге қол жеткізу.
Зерттеушілер жарнама компаниясының түрлерін бірнеше ... ... ... ... тауарды нарыққа шығару кезінде алғашқы
сұранысты құру мақсатында қолданады.
Фирманың даму кезеңінде іріктеу сұранысын құру міндетін ... ... ... ... маңыздылыққа ие.
Салыстырмалы жарнама белгілі бір тауарлар класының шеңберінде ... бір ... ... ... ... ... ... оның
артықшылықтарын анықтауға тырысады. Мұндай ... түрі ... және ... ... ... ... жиі ... жарнама тұтынушыға тауар туралы есіне түсіру үшін, кемелдену
кезеңінде маңызды рөл атқарады.
Бекітпелі жарнама – ... ... ... ... ... арттыруға ықпал етеді. Осылайша, жарнамалық хабарламаны жасау
кезінде немесе жарнама ... ... ... ... атап ... қайсысына жататындығын дәл анықтау қажет [10,364-б].
Баспасөздегі жарнама компаниясын жоспарлау процесіне жарнама берушінің
маркетингтік бөлімі және ... ... ... ... ... ... ... құрылымдары қатысады. Бұл процестің
қорытындысы негізінде ... бір ... ... ... ... ... міндеті – жарнаманың тұтынушыға қандай түрде,
қанша қаражат көлемінде және ... ... ... ... анықтау.
Жоспарлау барысында тауардың шығармашылық стратегиясы, яғни, ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі медиа-
стратегия, тікелей жарнаманың нәтижелілігін қадағалап, ... ... ... стратегиясы ұйымдастырылады. Бір ... ... ... беру ... ... мынадай негізгі үш сұраққа жауап
беруі тиіс: а) ... ... ... кім? ә) ... ... ... не ... келеді? в) оны қандай әдістің көмегімен ... ... мен ... ... ... мен кірісі түрлі категориядағы
және әртүрлі аймақта тұратын тұрғындар жайын анықтағаннан кейін, мерзімді
басылымдарды ... ... ... ... ... болады. Жарнама
компаниясы үшін басылым газет немесе журналдың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Осы міндеттерді шеше отырып, жарнама ... ... ... ... ... ... соң оқырмандары мол басылымды, ... ... ... ... ... ... ... асыратын
басылымды, ұйымның тауар мен қызмет түрінің сипатына үйлесімді басылымды,
жарнаманы ... ... ... ... ... ... сапамен қамтамасыз ететін басылымды таңдайды.
«Кез келген жағдайда жарнама компаниясының бизнесі туралы ақпаратты
таратуға және оның ... ... ... ... ... Ең ... ... дәрежесін тұрақты түрде бақылап, оны дер кезінде
түзетіп ... ... ... алғанда барлық жарнамалық компания мынадай
классикалық үлгіге ... ... – ұйым – уәж ... ... ... ... К. В. ... компаниясының мақсатын анықтау негізгі міндеттердің бірі болып
табылады. Баспасөздегі жарнамалық ... ... ... қайнар көзі – маркетингтің жалпы бағдарламасы. Соған ... ... ... ... Кез ... ... мақсаты –
тұтынушыны тауардың пайдалылығына сендіріп, өнімді сатып алу қажеттігі
туралы ой туғызу.
Фирма ... ... ... білуі керек, яғни, жарнама
компаниясының не үшін ... ... ... ... Кейбір фирмалар
нарықта нақты орынды иеленіп, ... ... ... ... ... енді ... тек тауардың сатылуын көздеуі ықтимал. Басқаша
айтқанда, ... ... және ... емес ... ... ... ... жоғары тиімділігіне әр кезде сену мүмкін
емес. Өйткені мұндай жарнама тұтынушылардың ... ... ... ... жасайды. Жарнаманың экономикалық емес сипаттамасы ... ... ... оны ... ... ... түрде жасайды.
Фирма мен ұйым жарнамасының қандай сипатта болатыны бірнеше факторға
байланысты. ... атап ... ... оның ... ... бюджеті оның беделін жоғарылататын ... ... ... ... ... мұндай жағдайда фирма жарнаманы экономикалық сипатта
жүргізеді), ... ... ... ... жарнамалық жағдайға,
бәсекелестердің іс-әрекетіне, нарықтағы алатын орнына байланысты ... ... ... ... ... кәсіпорындар сатылымның
молаюын (егер мәселе диверсификация туралы болса, оны жаңадан құру) немесе
оны бұрынғы ... ... ... ... баға ... ... ... атайды. Сатылым деңгейін – кәсіпорын үшін ең маңызды ... ең ... ... әсер ... тауар, ал баға, тарату,
ынталандыру секілді жарнамалық факторлар әсер ... ... ... ... мен ... танымалдылық деңгейі жоғарылайды. Осылайша,
сатылым деңгейін жоғарылатуды жарнама компаниясының басты ... ... ... ... ... ... нақты сипаттап, оның сатылуына
бұрын соңды қандай жарнамалық ... ... және ... қол ... ... ... ақпарат бере алады. ... ... ... ... ... ... міндеттер орындау
керектігін анықтап алғаны жөн. Бұл ... ... ... болуы керек.
Олар сауда ... ... ... сынамалық сатылымдарды
ынталандыру болып табылады. Алға ... ... сай, ... стратегияны құрады. Жүктелген міндеттер неғұрлым нақты, әрі
мұқият ... ... ... оның ... ... ... шынайы болуын қадағалау керек және ... ... ... ... мұндай жағдайда дәлелденбеген қағида емес,
талқылаудың өзегі болып табылады.
Міндетке қатысты тағы бір ... – бұл ... ... ... ... ... мақсаттарын қанша қаржы негізінде жүзеге асыруына ниетті
деген сұраққа жауап іздеу. Кез келген басқа жобалар ... ... ... ... ... ие ... ... не істелу
керек, қандай бюджет шеңберінде және қанша уақыт ішінде ... ... ... ... ... ... ... үлгісін, қандай
басылымдарда жарнама компаниясын өткізгісі келетінін ... алуы ... ... топтастырғаннан кейін, нақты мерзімге қатысты жұмыстың
орындалуын анықтағаны жөн. Көбінесе, ... ... ... кезінде (егер жарнама компаниясының мақсаты сатылымды көбейту болса)
немесе тауарды нарыққа ... ... ... ... ... толыққанды техникалық міндеттерді білген соң,
нарық жағдайын, яғни, оның ... ... ... ... ... ... жарнама беретіндігін және оған қанша шығын
жұмсалатынын анықтаған жөн. Алдымен жақын бәсекелестер таңдалады (шамамен
он), дегенмен басқа ... ... ... жөн, ... қою ... ... белсенділігі тұтынушының сатып алуға деген қызығушылығын
туғызуы әбден мүмкін. Бәсекелестердің жарнамаға жіберетін ... ... ... жарнама берушіні бюджетті ұлғайтуға сендіруге ... ... ... ... бақылауға болады.
Бәсекелестердің стратегиясын білу қайталанудан аулақ болып, жеке озық
стратегияны әзірлеуге көмектеседі. Бәсекелестерді зерттеудегі ең ...... ... ... ... ... «Жарнама берушінің және оның бәсекелестерінің тауар ... ... ... ... ... берушінің тауары сатып
алушының санасында қандай артықшылықты иеленетінін анықтауға ... ... ... ең ... шығармашылық шешімді анықтауға жол ашады.
Мұндай зерттеу жұмыстары агенттіктің немесе мердігердің ... ... ... ... ... ... ... әзірлеуге
кірісе беруге болады» [12,159-б].
Медиажоспарлау - жарнама компаниясын құрудағы ең маңызды қызметтердің
бірі. Мамандар медиажоспарлауды ... ... ... ... ... ... ... және сыртқы таратушыларға
орналастыру деп түсіндіреді. Жарнаманы ... ең ... ... ... ... ... ... жетістігін біршама анықтайды.
Аталған мәселенің оң шешім табуынан жарнамалық хабарламаның дабылы ... ... ... ... ... әсер ... қанша қаражат жұмсалатыны және шығындардың қаншалықты ... ... ... ... тұтынушыға жеткізу үшін қолайлы
басылымды таңдау факторы – ... ... ... ... негізгі
ескеретін жайттардың бірі.
Дұрыс жасалған медиажоспарлау жарнаманы ... ... ... ... етіп ... ... ... жүйесін жобалайды.
Жарнаманың негізгі мақсаты – ... ... ... ... уақытында, керек жерінде көруін қамтамасыз ету. Бұл мақсатқа жету
үшін ... ... ... ... ... пікірінше, дұрыс
медиажоспарлау арқылы көздеген мақсатқа көп ... ... ... ... құрау үшін, басылым жайында бір ғана ақпарат білу ... ... ... ... ... толыққанды жауап алу қажет.
«Медиажоспарлау технологиясы белгілі бір тәртіп бойынша құрылады. Ең
алдымен, жарнама беруші өз тауарының жүйелік ... оның ... және ... ортасын анықтайды. Біріншіден, бәсекелестердің
нарықтағы жағдайдың қандай екенін қарау қажет. Екіншіден, баға категориясын
анықтаған абзал. Сонымен қатар, ... ... ... ... талдау
қажет» [13,321-б], -дейді ғалым А.Н.Назайкин. Басылымдарды ... ... ... ... ... ... ... үшін
нақты бір басылымды таңдаған кезде келесі белгілерді ... алу ... ... ... ... ... ... тәсілін;
- шығу мерзімділігін;
- форматын;
- баспахана сапасын;
- нақты бір салада басылымның беделдік дәрежесін (мысалы, кез ... ... бар. ... ... ... ... ... сол саланың танымал мамандары туралы жарияланады);
- ортақтасу жауапкершілігін ояту ... ... ... ... әсер ... ... деңгейіне ие басылымдар);
- белгілі саяси, әлеуметтік бағыттылық.
Келесі кезекте бәсекелестердің ... ... ... ... тауар категориясындағы жарнамалық белсенділігін бағалау ... ... ... құру кезінде тауар маркасының нарықтағы даму бағытын,
брэндтің қандай даму сатысында тұрғандығын анықтаған жөн. Мысалы, ... тану ... ... ... ... болса, онда ұсынылған
өнім бәрін қанағаттандырады. Жарнаманың міндеті – ... ... ... ... ... ... осы мақсатқа сай жарнама
тасушылар жинақтала бастайды. Егер тауар маркасының ... ... ... ... оған ... сұраныс болмаса, онда мұндай жағдайдың немен
байланысты екендігін ... ... Өнім ... немесе тарату қызметінде
(дистрибюциямен) төтенше мәселелер ... ... Бұл ... ... және ... сай ... ... басқаша болатындығы түсінікті.
Компанияның дұрыс құрылмаған міндеттері – жарнама берушілердің тарапынан
ең көп ... ... Ол ... ... ... ... ... таңдауды белгілі бір баспасөздің ... ... ... ... ... ... ... басты ерекшелігі –
оның айқын сегменттілігінде. Мақсатты аудитория көп жағдайда ... ... ... ... ... Сонымен қатар, оқырман
баспасөздегі жарнамалық мәтіндерді басқа ... ... ... ... ... ... мұнда жарнама туралы ақпаратты толық нұсқада
орналастыруға болады. Мұнымен ... ... пен ... әр ... ... жеңілдік купондары, лотереялар арқылы сатып
алушылармен барынша тығыз қатынаста ... ... ... ... ... ... арқылы тарату – клиенттер мен сатып
алушыларды өзіне қаратудың ... ... және ... ... екенін
тәжірибе жүзінде анықтаған жөн. Басылымды таңдауда сол газет немесе
журналдардың ... ... ... ... ... ... әртүрлі аймақтардағы басылымға тұрақты ... ... ... ... ... ... ақпарат көп болса, соғұрлым таңдау
жасау оңай ... ... ... немесе жарнамалық хабарландыруды жасауда
тәжірибесі бар кәсіби адамдармен жұмыс істейді. Бірақ тапсырыс беруші кез
келген ... ... ... ... ... ... ... итермелейтіндей болу керектігін жадында ұстау
керек. Оның жарнамасының басқа ... ... ... ... ... Ол ... пен журналдардың жолдарында анық
көрініп, оқырмандардың ... ... ... ... тиіс.
Жарнамалық мәтінде, ең алдымен, ұйымның басым жақтарына баса назар ... ... озып шығу ... ... нені ... алмайтындығын,
олардың әлсіз тұстарын ескеріп, өзі туралы ақпаратты басқаша қырынан беру
керек.
Қай басылымға жарнама беру ... ... ... соң, оны ... ... анықтау қажет. Мысалы, изотериялық қызметтерге қатысты
жарнаманы әйелдер аудиториясына арналған басылымдарда берген жөн болады.
Алайда, көзбен шамалап ... ... ... ... болмайды, сондықтан
медиажоспарлаушылар белгілі бір басылымның аудитория құрамын саралауға
бағытталған рейтингтерге ... ... ... бұл ... ... Media», «KOMKOH», « RPRG» компаниялары айналысады.
Рейтингтің көбісі ... ... ... ... ... ... көп ... қамтуға болатынын және тұтынушының
жарнамамен ұштасу жиілігінің тиімділігін анықтауға ... ... ... ... деген түсінік, жарнамаланған тауарды сатып
алу үшін адам қанша мәрте хабарламаны көру керектігіне ... ... ... ... ... ... ... аралығында бірінен соң бірі
жарияланған екі хабарландыру ... көп ... сала ... ... ... ... керек.
Жарнаманың тиімділігі баспасөзде жарнама орналастырудың классикалық
үлгісі негізінде жарнамалық макетті төрт апта ... ... алты ... жариялағанда артады екен.
Дегенмен, жалпы алғанда, қажетті ... ... ... ... ... жаңа марканың жарнамасында көзге
түсетіндей ерекшелік жоқ ... онда ... ... ... ... көбейткен дұрыс. Жарнаманы тарату үшін қолайлы басылымды таңдап, ... ... ... ... ... ... жарнама қабылдаушылар тарапынан белгілі бір құралдарды ... ... ... ... ... да бір ... ... тыйым
салу, құралдардың жеткіліксіздігі);
- басылымның мақсатты аудиторияның сипаттамасына сәйкестігі;
- жарнамаланатын тауардың ... ... ... ... берілу мерзіміне және аудиторияның реакциялық жауабына
байланысты талаптар.
Басылымды таңдау жүзеге асқаннан кейін, жарнама беруші ... ... ... беттер, беттегі орын) анықтайды. Егер жарнама
дұрыс жерге орналастырылған болса, онда оның ... мен ... ... арта ... ... орналастыру процесіне, бірінші кезекте,
тұтынушының хабарламаны қабылдау ерекшелігі әсер етеді. Мәселен, тұтынушы
жарнамалық қосымшасы бар басылымды парақтап ... ең ... ... ... сол жақ ... орналасқан жарнамаға көңіл аударады.
Содан кейін ғана он жақ тұстағы жарнаманы оқиды. Жарнаманы орналастыру ... ... орын – ... бет, ... және ... жол. Тұтынушы көптеген
жарнамалық ... ... ... ... ең ... және
тартымдысын таңдайтынын ескеру қажет.
Баспасөздегі жарнаманы орналастыруда хабарландыру көлемі де айтарлықтай
рөл атқарады. Қаншалықты жарнама көлемді болса, ... ... ... аудартады. Жарнама орналастыру кезінде алдын-ала ... ... алу ... ... ... тым ... ... өте кішкентай болмау
керек. Жарнаманы ұтқыр, сапалы орналастырудың классикалық түріне ірі ... ... ... негізгі ұсынысын қысқаша түрде жеткізетін
хабарлама жатады. Мұндай ... ... ... ұсақ ... толық ақпаратты баяндайтын мәтіннің негізгі бөлімі ... ... ... ... келтіріледі. Жарнаманы тартымды етіп
безендіру элементтері ретінде компанияның фирмалық символикасы, оның ... ... ... ... ... ... бойына жарнамалық белсенділіктің қандай болатынын, қойылған
мақсатқа жету үшін ... ... ... қай түрі ... құжат баспасөздегі жарнама компаниясын жоспарлаудың ... ... Бұл ... ... ... белсенділіктің барлық уақытта
тұрақты еместігін байқауға болады. Ол бірде артып, енді ... ... Бұл ... ... ... сатылу науқанымен және бәсекелестердің
өткен жылдардағы жарнама қызметімен ... ... ... ... ... бір жыл ... ... бақылауға болады. Сонымен қатар жоспарлау белгілі бір
кезеңдегі ... ... ... дұрыс ойластырылған, әрі мақсатқа
бағытталған түрде ретке келтіруге мүмкіндік береді. Мұның ... да ... ... ... ... ... беруіне және жарнамалық
бюджеттің үнемдірек жұмсалуына алып келеді.
Қазақстандағы ... ... ... 2008 жылдың қаңтар-
қыркүйек айларындағы көлемі төмендегі көрсеткіштерді құрайды.
«TNS Gallup Media Asia» компаниясының мәліметі бойынша, ... ... ... ... 2009 ... 9 айы бойынша 85,4 млн.
АҚШ доллорын (2009 жылдың мониторингіне ... жаңа 16 ... ... отыр. Бұл 2008 жылдың сондай кезеңімен салыстырғанда,
қазақстандық газеттер мен ... ... ... ... ... ... ... кеткен шығындар
баспаханалардағы ресми прайс-қағаздар бойынша есептелді.
2009 жылы әрбір ... 2008 ... ... ... ... ... Бірінші тоқсан өсім 8,3%, екіншіде 8,2%-ды ... ... ... 5,2%-ға көбейді. Жарнаманың баспасөз түріне байланысты
орналасуы 2009 жылдың 9 айы ... ... ... ең ... ... ... ... - 32,2 млн. АҚШ доллоры болады. Бұл ... ... 39% -ын ... ... ... ... үш ... салыстырғанда күнделікті басылымдар
арасында жарнама бюджетінің көлемі бойынша ... ... ... Олар: «Егемен Қазақстан», «Казахстанская правда» және «Экспресс К»
газеттері. 2008 жылдың қаңтар айынан қыркүйекке ... ... ... осы басылым беттерінде 4 млн. доллор қаржы көлемінде жарнама
орналастырған. Бұл күнделікті ... ... ... ... 69,8%-
ын құрайды. Апталық газеттердің ішінде жарнама бюджетінің көлемі бойынша
алдыңғы қатарда «Караван» ... Бұл ... ... ... 6,8 млн.
сомада АҚШ доллорына жарнама ... Бұл ... ... апталық
газеттердің жалпы бюджеттік көлемінің 43,9%-ын қамтиды.
Қазақстандағы жарнама бюджетінің ... ... ... ... ... «Время» және «Аргументы и ... - ... ... ... Бұл ... ... ... апталық
газеттердің жарнамалық бюджетінің 72,8%-ын құрап отырған ... ... ... көш бастап тұрған «Плюс» газеті де бар. Бұл
газетте жарнама берушілер 12,8 млн. ... ... ... Бұл
жарнамалық газеттердің 2008 жылдың алғашқы 9 айы бойынша жарнама бюджетінің
39,9%-ы екен. Жарнамалық ... ... ... ... және ... в ... (Алматы, Астана). Бұл үздік үштіктің бюджеті ... ... ... тең ... ... арасында көшбасшы – «Сosmopolitan – Казахстан». Бұл журналға
жарнама берушілер 2008 жылдың 9 айы ... 3,4 млн. ... ... ... журналдардың жалпы жарнамалық бюджет көлемінің 12,2%-ына тең. Екінші
және үшінші орында «Лиза в Казахстане» мен «Men`s health в ... ... ... ... 2,1 млн. (7,4%) және 1,3 млн.
доллорды (4,7%) құрап отыр. 2008 жылдың ... үш ... ... он алдыңғы қатарлы жарнама берушінің жарнама шығыны 9,1 ... тең. Бұл ... ... 11%-ын ... ... Алғашқы ондықтың
алдыңғы қатарында: «БТА» банкі, «Аstana motors» және ... ... Бұл ... бюджеті 4,1 млн. доллор құрап, баспасөздегі жалпы
жарнамалық бюджеттің 4,9%-ын құраған.
2008 жылдың алғашқы үш ... ... ... ... көш ... ... ... жарнамалық бюджеті 1,7 млн. доллорға тең болған. Бұл
көрсеткіш 2008 жылмен ... 70%-ға көп. ... ... - 1,5 ... ... бюджетімен «Аstana motors». Үшінші орында «Тoyota center
zhetisu» компаниясы. Бұл компанияның 2008 ... ... үш ... ... жарнамалық шығыны 951 мың. доллорды құраған екен. 2008 ... ... ... медиатасушылардың жалпы жарнамалық бюджеті 654.3 млн.
доллор құрады. Салыстырып қарайтын болсақ, 2008 жылы бұл ... ... ... тең ... ... ... ... баспасөз және сыртқы
жарнамадағы жарнамалық бюджеттің жалпы өсімі 18.9%-ды құрады.
Бүгінгі таңдағы ахуалға ... ... ... ... ... нарығына жығылғанға жұдырық болып отыр. Мамандардың болжауынша,
биылғы жарнама нарығы 210-280 млн. ... ... Яғни ... 20-40 ... кем ... ... ... сарапшылар жарнама жағдайының жайы экономиканың ... ... ... ... ... алға ... Сөз жоқ, ... массмедиа
саласындағы әрбір компания өзінше қам-қарекет жасап отыр. Бірі жарнамаға
кететін шығынды қысқартуға мәжбүр болса, енді бір ... ... ... ... ... ... қалғысы келеді. Еліміздегі «TNS
Казахстан» компаниясының мәліметтеріне сүйенсек, бүгінде елдегі БАҚ-тың
жарнамаларының 70-80 ... ... 15-20 ... ... ал
шамамен 3-5 пайызы радио мен сыртқы жарнама түрлеріне тән.
Жарнама компаниясы дегеніміз – бұл бір мақсатқа ұмтылған, ... ... ... және бір жарнама екіншісін ... ... ... бірнеше жарнамалық шаралар жиынтығы. Жарнамалық компанияның
жоспары тікелей жарнама обьектісіне тәуелді. Олар ... ... ... ... ... ... жарнамасы.
Фирма жарнамасы мынадай мақсатты ұстанады:
- тұтынушыларда фирманың белгілі бір бейнесін қолдану;
- фирмаға деген жақсы қарым- қатынас туғызу;
- ... ... ... ... ... ... етуге ұмтылу;
- басқа фирмаларға сенімді серіктес бола алатын жағдай туғызу;
Фирма жарнамасынан басқа тауар және ... ... ... ... ... алдына қояды:
- берілген тауар немесе қызметке қажеттілік пен сұраныс туғызу;
- тауар мен қызметті ... ... ... айналымын жылдамдату;
- тауар мен қызмет таңдауға тұтынушыларға көмек көрсету;
Жарнамалық топ өз жұмысын жарнаманың ... ... ... ... ... Бұл түр жарнама обьектісін негізгі құрал етеді. Оның
мақсаты – тұтынушыны сендіру, сенімсіздікті жою яғни психологиялық ... ... ... Онда ... ... елеулі жақтарына, жоғары кіріс
мөлшеріне, қамқорлық пен демеушілік еткен істеріне тоқталады. Бұл ... ... ... ... отырып, кең аудиторияға орналастырылады.
Жарнама теориясында бұл «ПР» саласына енеді.
Жарнама агенттігі және оның ... ... ... - ... ... орындауға
маманданған (жарнама зерттеулерін жүргізу, жарнамалық қызмет жоспарын
жасау, ... ... ... ... және ... ... ... даярлау, орнату және т.б.) тәуелсіз фирма. Жарнамалық
агенттіктер бұл жұмысты өз тұтынушылары ... және ... ... ... қызметтері бар ірі жарнама беруші фирмалар ... ... Ол ... ... ... ... күн ... аудитория мүдделерін, өзіндік тәжірибелерін,
компитенттілігін түсінуге көмектесетін маркетингтік ... ... ... Өз ... бұл ... ... ... анықтайды;
Агенттік тәуелсіз ұйым болып табылады, бұл жарнама берушінің проблемаларына
«сырт көзбен қарауға», яғни ... ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарымен жақсы қарым-қатынаста
болады, жарнаманы беру үшін уақыт пен орынды тұрақты және алдын ала ... ... ... ... ... ... болуы оларға өз
мәселелерін жедел шешуге және ... пен ... ... ... ... (әсіресе, жарнама қызметінің толық кешенімен толық
қамтамасыз ететіндер) жарнамада жүйелік әдісті қамтамасыз етуге мүмкіндік
береді, жарнаманың тиімділігін ... ... ... таңдау кезінде жарнама беруші оның қызметінің
келесі аспектілеріне назар аударғаны жөн:
- агенттіктің құрылған уақыты, ... ... ... ... қызметтер тізімі;
- қажетті мамандар болуы;
- кәсіби мамандардың (орындалатын қызметтер, ... ... ... ... т.б. ... болуы;
- қызметтер төлемінің реті мен құны.
Агенттік ұсынатын қызметтер саны ұйымдағы жарнамалық қызметке қарағанда
әлдеқайда жоғары және олардың ... ... кең. Кең ... ... жарнамалық агенттік әдетте жұмысқа жоғары шығармашылық ... ... ... Халықаралық деңгейде жұмыс істейтіндерінің
шетелдерде ... ... ... ... ... әр ... ... қызметін, соның ішінде ... ... ... ... бойынша мамандар,
әлеуметтанушылар, психологтар, ПР қызметкерлер т.б. ұсынады.
Жарнама агенттіктері жарнама берушілер тапсырмасы бойынша ... ... ... ... ... байланысты (жарнама материалдарын, фирмалық стиль,
брендтер жасау) шығармашылық және орындаушылық ... ... ... ... ... студиялар), басқа жарнамалық және
баспалық фирмалармен (соның ішінде шетелдік фирмалар) қарым-қатынас
жасайды.
3. ... ... ... оның ... БАҚ-пен қарым-қатынас
орнатады.
4. Тапсырыс орындалуының барысы мен сапасына бақылау жасайды.
5. Қаржылық ... ... ... ... тұтынушыларды жарналық компанияны негіздеу және
жарнамалық идеяларды ... ... ... ... ... ... даярлап, оны БАҚ-та жариялайды.
8. Көрмелер, жәрмеңкелер сияқты жарнамалық іс-шаралар ұйымдастырады.
9. Жарнамалық-техникалық семинарлар және ... ... ... ... ... ... құралдарының техникалық жұмыстарын жасап, оларды
іске асырады.
11. Телерадиоға бейнежазбалар, бейнеклиптер түсіреді.
12. Сауда залдары және ... ... ... ... ... берушінің өкілі ретінде қызмет істейді
және бұқаралық ақпараттар құралдарымен ... ... және ... ... ... жасайды. Жарнамалық агенттік мекеме немесе
фирмаға коммуникацияның әлдеқайда қолайлы құралын ... ... ... ... ... ... ол ... рет шығуы керек екендігін
көрсете алады және жарнама роликтерінің эфирге шығу жағдайы туралы келісім
жасауға мүмкіндігі бар.
Жарнама агенттіктігінің қызмет ... ... ... үот ұсынылатын қызметтер көлемі бойынша
және өздері маманданатын ... ... ... ... қызметтері, әмбебап және маманданған болып бөлінеді. Мамандану
бағыты тұтынушы ... ... ... ... мүмкін.
Толық циклды қызметті агенттік (немесе әмбебап). Жарнамалық бизнесте
толық секторлы қызметті агенттік - бұл ... ... ... ... жоспарлау және тапсырысты орындау үшін зерттеулер жасауды
өз міндетіне алатын ұйым. Мұндай агенттіктің әдетте клиенттер мен ... жеке ... ... ... ... ... кең таралымды
және баспа өнімдерін өңдеуге арналған бөлімшелері және кадрлар бөлімі
болады.
Маманданған агенттіктер. ... бір ... ... ... ... бір аудиторияда (ұлттық топтар, жастар) немесе салаларда
(мысалы, ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі салаларында (мысалы, тікелей
маркетинг, өтімділікті ынталандыру, ... ... ... ... ... ... ... корпоративті символика дизайны, т.б.)
маманданған агенттіктер бар.
Қазіргі заманғы әмбебап агенттік клиенттерге ... және ... ... ... ... ... ... Оның қызметтері
шартты түрде екі категорияға бөлінеді - ... және ... ... ... ... кіреді: жарнама материалдарын жоспарлау,
өндіру және жасап шығару, ... ... ... ... және
бұқаралық ақпарат құралдарын таңдау қызметтері. Жарнамалық емес қызметтерге
қаттаудан бұқарамен байланыс (паблик рилейшнз) және жарнамалық бұйымдарды
жасау, ... ... ... үлгілер және коммерциялық персоналды оқыту
бойынша материалдар даярлауға дейінгі қызметтер кіреді.
Жарнамалық бизнесте әмбебап ... екі ... түрі ... ... жарнама агенттігі және өндірістік жарнама агенттігі.
Тұтынушылық жарнама агенттігі - бұл өз ... ... ... ең ... ... сатып алатын тауарларды, мысалы, сабын,
жармалар, автомобильдер, үй ... үшін жем ... ... шоғырландыратын агенттік. ... ... ... ... көп ... БАҚ-та жарияланады. Олар
агенттіктерге комиссиондық төлем төлейді. Нәтижесінде ... ... өз ... үлкен бөлігі дәстүрлі түрде бұқаралық
ақпарат құралдары төлейтін комиссиондық төлем түседі.
Өндірістік жарнама агенттіктері басқа мекемелермен жүзеге ... ... ... ... ... ... тауарларға ЭЕМ-нің
бағдарламалық және ақпараттық ... ... ... және ... ... бола ... Іскерлік және өндірістік ... ... ... кең техникалық білімдерді дәл және көз жеткізерлік
ақпараттық ... ... ... талап ететін маңызды
саласы болып табылады.
Өндірістік жарнаманың көп бөлігі арнайы маманданған ... ... да ... ... ... көреді. Мұндай ақпарат құралдары
жарнама ... ... ... төлейді, алайда олардың таралымы
аз болғандықтан, жарнамалық орын үшін ... ... ... ақпараттық
құралдарға қарағанда әлдеқайда төмен болып келеді. Нәтижесінде комиссиондық
төлем жарнама ... ... ... ... ... ... ... жасалған қызмет үшін қосымша төлем алынады.
Жарнама агенттігінің қызметкерлері
Жарнама агенттіктігінің мақсаты - жарнама ... ... ... ... ... ... ... қызметтерін
атқаратын ірі жарнама агенттіктері әртүрлі мамандарды бөлімдерге ... өз ... ... Бес ... ... ... ... Шығармашылық немесе көркем өнер бөлім.
2. Тапсырыстарды орындау бөлім.
3. Өндірістік бөлім.
4. Маркетинг бөлім.
5. ... ... ... ... ... график-мамандар,
режиссерлер, редакторлар және басқа шығармашылық жұмыс ... ... Олар ... ... мазмұнын орайластырады.
Жарнамада психологиялық факторлардың рөлі үлкен. Жарнаманың ... ... ... байланысты бұл бөлімнің рөлі өте жоғары.
Агенттіктің көркем өнер бөлімі суретшілер мен дизайнерлерден ... ... ... ... компоновкасын өндіру, жарнама
хабарламаларын әртүрлі ... ... ... искиздеріне
иллюстрация жасау болып табылады. Суретшілер теле роликтерді ... ... ... олар ... дайындайды. Ірі агенттіктердің жеке
көркем бөлімдері болады. Басқалары келісімшарт бойынша жеке жұмыс істейтін
тәуелсіз студиялар немесе штаттық емес ... - ... ... ... ... ... дайын болып, оны клиент бекіткеннен
кейін ол өндірістік бөлімге келіп түседі. Бұл бөлім жарнама жасалуын ... ... ... сапасы мен мерзімін бақылап, барлық
жарнамалық материалға қойған ... ... ... ... ... қадағалайды. Мұнда агенттің баспа ... ... ... ... ... ... продюсерлері мен режесерлері жұмыс
істейді.
Өндірістік ... ... ... үшін шрифттер, фотосуреттер және
аяқталған көркем материалдарға қажетті басқа құрамаларды ... ... ... ... рең беру элементтері және басқа ... ... ... ... ... ... ... болады.
Тапсырыстарды орындаушы бөлімі басшымен ... ... ... біріктіреді. Кейде жобаның ... ... ... деп ... ... ... жетекшілері тапсырысты
орындаудың барлық процестерінде ... ... ... табылады. Ол
агенттіктерге тапсырыс берушінің мүдделерін ... ... ... ... ... ... болып табылады. Жұмысшы топтың
жетекшісі тапсырыстың ... ... ... ... ... ... ... агенттік ішінде үйлестіреді.
Маркетинг бөлімі қызметкерлері маркетингтік ... ... ... ... ... жеке ... ... нарығының
талдауын жүргізеді, фирма - клиент және оның ... ... ... ... ... ... тиімділігін бақылайды.
Кейбір жағдайларда бөлім қызметтеріне жарнама орналастыру үшін орын ... ... ... алу да ... ... ... іске асырудан басқа жарнамалық агенттік
өзінің қаржылық-шаруашылық қызметін тиімді жүргізуі, оның деңгейіне сәйкес
келетін ... ... ... Бұл ... ... ... айналысады.
Шетелдерде (соңғы жылдары Ресейде де) жарнамалық ... ... ... ... ... ... ... клиенттермен жұмыс жүргізу бойынша тағайындалған директор (account
direktor)
клиенттермен жұмыс жүргізуші менеджер (account executive)
маркетинг бойынша менеджер (marketing manager)
суретші-безендіруші (layout artist)
медиабайер (media ... ... ... компирайтер (copywriter)
арт-директор (art director)
визуализатор (visualiser)
баспа бойынша маман
телепродюссер
өндіріс бойынша менеджер ... ... ... халық шаруашылығындағы орны мен экономикадағы рөлі оның
мамандануымен анықталады. Ол ... мен ... ... ... ... ... агенттігіне жүгіну арқылы жарнама беруші өз бұйымдары немесе
қызметтерін жүзеге асыруға мүмкін боларлық максималдық пайда табуды ... ... ... таңдау арқылы жарнама беруші нарықта орын алатын
проблемелардың болмауын, жарнамалық қызметтің тиімділігін ... ... ... ... жаңа ... ... асуын қадағалайды.
Қазіргі жағдайда болашағы бар тапсырыс берушіні өзіне қарату үшін
жарнама агенттігі жарнама қызметінің ... ... ... және іске
асыратын техникалық, шығармашылық және концептуалдық ортаға бейімдеп,
жарнама ... ... рөл ... да мүмкін.
БАҚ және қоғаммен байланыс
Қоғаммен байланыс орнату қашаннан журналистердің кәсібінің бір қыры.
1960-шы жылдардан бері дамыған елдерде бұл мамандықты ... ... және ... ... ... PR қызметін кеңінен
пайдалануда. PR мекеменің барлық қатнастарын (қоғамның, ... ... ... ... ... ... және жарнама маркетингтік (коммуникацияның)
байланыстың бір бірін ... ... және ... ... ... И. ... айсберг тәріздес схемамен көрсеткен. Байланыс -
мақсаты жарнама - форма мен тауар бейнесін ... ... ... ... жол ашу. ... – тұтынушы мен өндіруші арасындағы екі
жақты ұзақ ... ... - ... заманғы бизнестің ең басты бөлігі болып саналады.
Европаның өзінде ... PR ... бір ... ... ... ... құраған.
Қоғаммен байланыс АҚШ-та, Батыс Еуропа елдерінде тұрақты ... ... ... ... ... ... ... курсы жүзден аса
университеттің оқу бағдарламасына ... Бұл ... ... ... ... ... ертерек қолға алынған.
Күнде миллиондаған газет-журналдар оқырман қолдарына келіп ... ... ... ... ... ... бен ... тыңдарманға жеткізеді. Мыңдаған телемұнаралар, ондаған
ғарыштық спутниктер бізді әлемнің түрлі ... ... ... радио мен телеарна мәнін ... ... ... ... ... олар әсерлесудің ірі құралына айналып кетті.
РR-дың негізігі бағыттарының бірі –БАҚ. Ал БАҚ өз ... ... ... ... ... ... ... өте тығыз байланыста.
ХХІ ғасыр – ақпарат ғасыры. Ол адамды толықтай ақпаратқа, ... ... ... өзіне тәуелді етті. Егер бұрын әлеуметтік-саяи өмірде
кейбір жайлар белгісіз немесе толық шығарылмаған болса, қазіргі ... ... ... кез ... ... алу мүмкіндігі бар.
Соңғы он жылда көптеген ... ... ... ... жүзеге асуына үлкен әсер етті. Имидж, ... ... және ... ... өнеркәсіптердің түсініктері қоғамдық
қатынастың негізгі құрылымына ... Егер де ... ... ... ... маңызды рөл атқарса, онда бұқарамен өзара байланыс үрдісін
тек мемлекеттік деңгейде ғана емес, сонымен қатар жеке шаруашылық ... ... ... төрт ... жолмен түсіндіруге болады.
Біріншіден, атақты бұқарамен байланыс маманы ... ... ... ... және ... түсіндірмен
сөздігімен трактатталады. Сонымен С.Блэк РR-ды өзара түсіністік ... жету ... деп ... ... түсіндірме сөздігі –
ақпараттандыратын материалдарды тарату, ақпарттар алмасуы және қоғамдық
редакцияны ... ... ... ... топ адамдары немесе бүкіл қоғаммен
өзара түсіністік және ... ... ... ... ... институты (РR) – ұйым мен қоғам арасындағы түсіністік ... ... ... және ... ... ... мұнда қоғамның мүдделері ұйым мүдделерімен сай келгенде ғана
ескеріледі. Бұл жағдайда ұйым мақсаттарының ... ... тек ... ... ескерілсе ғана мүмкін. Бұл бағытты ХХ ғасырдың бірінші
жартысында Э.Бернейз ұсынған болатын. Ол: “PR – бұл ... ... ... ... ... ... үшін көндіруге, сонымен қатар ... ... ұйым ... ... және ... деп ... Бұл ... басқаларға қарағанда ең тиімді
болып келеді. ... ... ұйым ... бір ... ... асыру үшін
құрылады және бұл мақсаттардың нәтижелі жүзеге асырылуына көбінесе РR ... ... ... үшін РR ... өтімділігін жоғарылауын,
тұтынушылармен өзара пайдалы ... ... ... алады. Ал
коммерциялық емес ұйымдар үшін РR қызметі мақсаттарға жету үшін ғана емес,
сонымен қатар әрі ... ... ... ... ... ... коммуникациялық менеджменттің синонимі
ретінде қарастырады. Менеджментте коммуникация астарында екі немесе одан да
көп субъекттер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... орнату үшін ұйым белгілі бір әрекеттер жасауы қажет.
Төртіншіден, әлем тәжірибесінде таралған РR ... ... бір ... РR ... құралы ретінде, бір негізгі топ пен
тұтынушылар арасында өзара әрекеттесуге бағыттайды. Маркетинг пен бұқарамен
байланыс ... ... ... ... ... ... мен ... эфирлік уақыт – үлкен қаражат көзі. Саяси
партиялардың оларға кіруін үкімет немесе ... ... ... саяси партиялар төлеуі қажет. Сондықтан мұндай ... ... ... ... ... және дұрыс бөліну мәселесі туындайды,
әсіресе бұл мемлекеттің қаржысы жеткен жағдайда болуы мүмкін.
Эфирлік уақыт алуға демократияға ... ... ... ... ... ... эфирлік тегін уақыт беру демократияға өту жағдайында
партиялардың өз ... ... ... ... ... ... ... уақытқа қажетті бірқатар құралдар алуына
мүмкіндігі бола бермейді. Сонымен ... ... ... өмірге қатысуына және
радиоға ерікті енуіне кедергі жасалуы мүмкін. БАҚ мемлекет бақылауында жиі
болып, сайлау науқанын жүргізуде оппозициялық ... ... ... ... ... ... Тіпті электронды БАҚ жеке меншікте
болса да, онын иесі билеуші ... ... ... ... бере
бермейді. Саяси партиялардың сайлау алды ... ... ... ... жүзеге асыратын ақпарат алуына мүмкіндік
береді. Сонымен қатар, олар ... ... ... ... ... ... бостандығына құқығын жүзеге асыру мүмкіндігін
көрсетеді. Сондықтан демократияға өту кезеңінде үкімет эфирлік ... ... ... ... дұрыс.
Демократияға өту кезеңінде саяси партияларға радио мен ... ... ... ... ... ... Көп елдерде сайлау жүргізу
науқанында эфирлік уақытты сатып алу рұқсат ... ... ... ... және ... жасауға мүмкіндік берілді.
Жалпы саяси жарнаманың кейбір шетелдерде қолданыс аясы ... жылы ... ... кандидаттар 25% жеңілдік алады деген
келісімге қол жеткізді. Алайда коммерциялық ... ... ... ... төлеуді талап етеді. Ал оппозиция кандидаттарына 50%
көлемінде жеңілдік жасап, күн сайын ең ... ... 10 ... уақытты
тегін береді. Норьегаға да 10 минут беріледі, бірақ 100 мың $ талап етті.
Осылайша, Норьега ... ... ... ... төзімінің де, кандидаттар
қаржысының ... әкеп ... ... ... ұзақ ... ... үшін ең ... бағалар туралы ереже алғашқы ... 45 ... және ... ... ... 60 күн қалғанда іске қосылады. Коста-
Рикада саяси жарнама эфирде сайлауға екі ай ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде ұсынған
барлық партияға эфир уақытын тең мөлшерде, ... ... ... ... ... ... ... саяси айтыстар өткізеді.
Саяси айтысты ұйымдастырудың үш түрі бар:
1. Заңдар мен ережелер құрастыру үшін негіз ретінде ... ... ... Әдет ... ... сол әдет-ғұрыпқа сай болуы тиіс,
сонда ғана рұқсат құжат беріледі. Мысалы: АҚШ конгресі ... ... ... ... ... ... ... жасалуы мен
қажетсінушіге қызмет ету». Қоғам мүдделерін қанағаттандыру.
3. Елдің ... беру ... тек ... ... негізделеді.
Демократияға өту жағдайында саяси партияларға эфирлік уақытты сатып алу
кезінде бірқатар мәселелер туындайды. Бірінші мәселе цензураға ... ... ... 1991 ж. ... ... Замбияның ұлттық
Радиотарату Компаниясы оппозициялық ... ... ... ... 1989 ж. ... ... ... теледидар жетекшілігі оппозицияның
жарнамасын қабылдамады, ол өз шешімін оппозициялық партияларын жарнамалық
роликтерінің ... емес ... ... ... және ... байланыс
Жарнама ісіндегі саяси жарнама көбінесе сайлау қарсаңында депутаттыққа,
президенттікке кандидат тұлғалардың үндеу сөздері және ... ... ... ... ... ... Қазақстан» газетінің бір
санында: «Республика Парламентіне сайлауға бекінген ... ... өзі ... заң ... органында қызмет жасауына толық
мүмкіндік беретіндей. Оның бұған дейінгі қызметі ... ... де мол. ... ... ... кандидат болып дауысқа
түсетін сөйлеу округінің сайлаушыларын ... ... ... ... тер төгетін, қиындықтардан қаймықпайтын Ғалымжан үшін ... ... ... ... жасағандар қателеспейді» делінген.
Саяси жарнама – сайлау алдындағы науқанды жариялаудың анағұрлым қызулы
дауын туғызатын ... ... ... ... бірнеше жолы бар: біріншіден,
телеарна арқылы, яғни эфирге шығу арқылы сайлау ... ... ... ... кандидат халыққа үн қата алады. Екіншіден, плакат, афиша
түріндегі ... ... ... өзін танытуына зор мүмкіндік береді.
Үшіншіден, радио арқылы сұхбат беру немесе тікелей ... ... ... тәсілі бар. Төртінші, баспасөз ... ... өзін ... ... ... Ең ... ... тележарнама болғандықтан эфир
уақытының ұзақ-қысқалығын қаражат мәселесі шешеді.
Телеарна саласындағы ... ... 1991 ... ... ... ... жарнаманың алуан түрлі жайттары қаралды. Осы мәселе туралы
елеулі қайшылықтар АҚШ тарапынан енген комиссия мүшелері ... ... ... саяси жарнаманы пайдалану құқына шектеу қою туралы ... бар. Ақы ... ... ... ... ... қарсы шыққан Америка үкіметі мен ақпарат компаниялары өкілдері бұл
ұсынысты қабылдатпай ... Бұл ... ... ... және
кандидаттардың сөз еркіндігі құқын шектейтінін айқындайды. Ақылы саяси
жарнаманы жақтайтындар да бар. ... ол ... ... ... ... жол ... ... ол кіріс көзінің өрісін кеңейтеді.
Осындай түрлі себептерге байланысты – демократия жолына ... ... ... ... ... түсуге жағдай туғызу
үшін және кандидаттардың сайлау науқанын аса ірі ... ... ... ... ... байланысты теледидар саласындағы
саясат Комиссиясы мынадай қорытындыға келді: ... ... ... эфир ... ... ... ... оған қосымша ретінде эфир уақытын
сатып алуға, оны өз еркінше пайдалануға рұқсат ... ... Ел ... ... ... ... ... себебі, халықтың саясаттан хабарсыз
және саясатқа сенбейтіндігінде болса керек.
Қазақстан Республикасының Конституциялық заңының 28-бабы ... ... ... ... ... ... бірлесіп барлық
кандидаттар үшін орын белгілейді және ... ... ... тормен жарақтандырады» делінген.
Заң бойынша «Үгіттік баспа материялдар барлық кандидаттар үшін ... ... ... ... ... Кандидаттар үгіттік
баспа материалдарын тиісті обьект иесінің рұқсатымен өзге де орындарда ... ... ... ... ... немесе саяси тұлға үшін жарнама берудің қолайлы
әрі қымбат түрі – эфирлік жарнама. Эфирлік жарнаманың басты алғы ... ... ... ... өзін ... ... халыққа жағымды әсер етуді
көздейді.
2. Эфирлік уақытты тиімді пайдалану.
3. Эфирлік безендіру мен ... ... ... ... ҚР заңына бағына отырып, ҚР-ның мемлекетін құрметтеу.
5. Өзін насихаттай отырып, өзге кандидаттардың азаматтық ... ... ... ... ... үшін ... болғанымен, саяси
жарнамаға көп елдерде рұқсат етілмеген. Осы себептерге ... ... түсе ... ... кандидаттарға мемлекеттік жүйемен
тайталасқа түсуге жағдай туғызу үшін, кандидаттардың сайлау науқанын ... сома ... ... ... ... ... саласындағы
саясат комиссиясы мынадай қортындыға келді: Егер ... ... ... эфир ... тегін бөліп берсе, оған қосымша ретінде
эфир уақытын сатып ... оны өз ... ... ... етілсін»,-
делінген.
Саяси жарнама феномені – қоғамдық өмірде маңызды орын алатын саяси
институттар технологиясы. Ол - ... ... ... ... ... ... ... ететін саяси коммуникациялық, сондай-ақ бұқаралық
ақпарат құралдары ... ... ... ... қалыптастыруға
тырысатын саяси тұлға немесе партиялар қызметінің біліктілігін арттыруға
көмектесетін берден-бір ... Осы ... ... ... ... пайдалану және оны халық санасына дәл жеткізе алу тәсілінің
қажеттігі тәжірибелі әрі әлуетті қызметті ... ... ... маркетингтік немесе коммуникация құралдары арқылы білгілі бір
әлеуметтік-психологиялық зерттеулерді жүзеге асыру, ... ... ... ... ... аудиторияға бағыттау саяси мақсатқа жету тәсілі.
Сайлау – қазіргі саясаттың маңызды ... Ол ... және ... қалыптасуын, азаматтардың саяси еріктері сайлау жүйесінің
ережелері арқылы іске асуын қамтамасыз етеді. Сонымен ... ол – ... ... арасындағы ең маңызды арақатынас арналарының бірі. Сайлау
нәтижесінде билік басындағылар өз ... ... ... жағымды
не жағымсыз екенін көре алады.
Сайлау жүйесі дегеніміз - өкімет ... ашық ... ... ... ... айқындайтын қалыпты қоғамдық қатынастардың жиынтығы.
Қазіргі кезде халықтың сайлау белсенділігнің өзгергіштігін сарапшылар
былай ... ... ... ... ... ... ... ғана белсенділікке ұштасады. Олардың
пікірінше, саяси өмірге ... ... көп ... ... ... трасформациялық процестерге әкеледі. Сондықтан қазақстандақтардың
саяси мәдениетін жетілдіру шараларын іске асыру керек.
Бүгінгі таңда Қазақстанның ... ... ... ... ... ... технологияларды қолдану
мен жүзеге асыру: саяси маркетинг және саяси коммуникация құралдары ... ... ... ... ... ... қалыптастырушы саяси
кандидат пен партия үшін маңызды құрал болып табылады.
Жалпы, жарнама жасау біздің ... ... ... ... ... ... енуі өткен ғасырдың 30-
жылдарында белгілі болды. Бірақ саяси жарнама жасау бұдан да ... ... ... ұйымдастыру кезінде пайдаланылған. Мәселен, АҚШ-
та 1796 және 1800 жылдары республикандықтар мен ... ... ... ... ... ... талап қою және
мәселелерді талқылауға салу жолымен саяси жарнама тәсілін пайдаланса, ... ... ... Ван Буян оңтүстікте демократтардың сайлау алдындағы
тартыста Джексонды қолдау науқаның ... ... өз ... сайлауға ұсынуда табысты нәтижеге қол жеткізеді.
Демек, саяси жарнама ... ... ... ... ... ықпал ететін коммуникацияның ерекше түрі екен. Оның ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы жөнінде жағымды бейнені
қалыптастыру.
Қоғамдық қатынастар жүйесіндегі саяси технология рөлінің ... ... ... әрі нақты етіп жеткізуі каналдарының дамуы көпшілік
санасына ықпал етуші факторға ... Осы ... ... саясат
субъектісі немесе объектісі жөнінде қалыптастырушы фактор саяси ... ... - ... ... ... арқылы саяси тұлға немесе
партия жөніндегі белгілі бір имиджді қалыптастыратын коммуникациялық ... ... ... ... саяси иделеогиямен байланыстылығы халық пен тікелей қатынас
орнатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бір идеологияға қызмет ету арқылы ... мен ... ... ... - ... Яғни жарнама - үгіт-насихаттың
ерекше формасы. Ол үнемі ... ... ... талап етеді. Саяси
жарнаманың ... ... ... - ... ... партияның және оның
лидері мен өкілдерінің ... сай ... ... ... жасаумен айналысатын институттар агенттіктері 70-жылдарда
АҚШ-та пайда бола бастады, ал 80-жылдары оның саны күрт ... ... ... ... ... дамуы 50-жылдардағы саяси жарнама тәсілін
түбірінен өзгертті. Ол кезде қайталауға, ақпарат, ... ... ... ... 60 ... саяси жарнама тікелей эмоцияға
бағытталған. Саяси сайлау болмаған ... ... ... да ... ... ... жерде саяси жарнаманы жасау мен дамыту үшін мүмкіндік бар.
Сайлау ... ... ... жарнама қызметі - ... ... ... ... арқылы оңайлатып жеткізетін тәсіл. Осы
қолайлылықты туғызу арқылы ол ... ... үшін ... ... ... ... ... бәсекелестіктер жағдайына функционалданады. Ол өзінің
жеке объектісін ... ... ... ... ... Сондықтан біз оны
әлеуметке бағытталған идеологиялық қызмет деп атауымызға болады.
Саяси жарнама қызметіне қарай әртүрлі ... ... бірі ... жарнама. Институтционалды жарнама ... ... ... ... ... ... маңызы бар қызметін
жүзеге асыруға бағытталған жарнама болып табылады. ... ... ... ... ... мен ... ... да бір әлеуметтік және экономикалық жобалауға ... ... бір ... ... құрылтайшысы болуы, халыққа танымал
фестивальдардың, қайырымдылық концерттердің ұйымдастырушысы болуы, ... ... ... ... ... ... ... жарнаманың плакат, буклет, листовкалар және басқалардан да
маңызды құралдың бірі – ... Оның ... ... ... асырудағы
маңызды рөлі өзара тығыз байланыстағы екі факторға негізделеді.
Бірінші фактор – ... ... ... ... ету ... экраннан барлық құбылысты бақылауы, оның нақты жағдайды
көрермен ретінде емес, оқиғаға қатысушы ... ... ... ... ... ... ... сөйлеушіге деген
сенімі мен ықыласын бекіте ... ... ... оның ... ... аша ... Сондықтан телеарналарда сөйлеу ... ... ... ...... жеке ... ... Көп жағдайда бұл
телеарна ерекшелігіне байланысты. Ол кандидаттың ертеңгі күні ... ... ... тіптен оның сыртқы ерекшеліктерін, рөлін
бірнеше мәрте күшейте алады, саны мен ... оның өзі мүше ... ... ... жасай алады. Телеарналардың саяси жарнама жасаудағы
рөлінің ... ... ... ... ... партия немесе кандидаттың
нақты бейнесін көрерермендерге жеткізе алуында.
Біріншіден, телеарна көрермендерге ... ... ... ... ... мен ... оның ... мақсаттарын, образын
халыққа жағымды факторлар негізінде көрсете отырып, позитивті ... ... ол ... күресі нәтижесінен қарсыласының
имиджін бұрмалап ... және ... пікр ... үшін де ұтымды
тәсілді жүзеге асыра алдады. Яғни бұл жағдай көрерменге арнайы субъектінің
екі ... ... ... ... ... ... ... жасалған
бейнені «мәжбүр» мойындауына итермелейді. Телеарналардан кейінгі келесі
маңызды ... - ... ... технологиясын тұтасымен өзгертетін және саяси
жарнаманың негізін құрайтын компьютерлік технология. Компьютерге енгізілген
ақпараттық мәліметтер көпшілік сайланушылардың ... ... ... мен ... ... ... ... береді. Сонымен бірге
кандидаттың имиджін анықталған көңіл-күй мен ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ компьютер басқа
мақсаттарды «тікелей почта» жарнамасы түрінде жүзеге асыра алады. Сайлаулар
тәрбиесінен ... ... ... ... ... ... ... оларға кандидаттың үндеуі мен ... қолы ... ... ... ... ... ... адамдар үшін «назар аудару» болып табылады, оның
өзінің ... бір ... ... әсер етеді.
Сонымен, саяси жарнама үшін жағымды имиджді қалыптастыру -сайланушылар
сенімі мен ықыласын жаулап алудың белгілі бір ... ... ... қоғамдық пікірді қалыптастыруы.
Мемлекеттің саяси жүйесіндегі маңызды буыны - ... Оның ... ... ... ... әсер ... сөзсіз.
Сайлаудың негізгі құрамдас бөліктері төмендегідей:
- берілген дауысты санау тәсілі мен депутаттық мандат беру ... ... ... ...... ... сайлау процесі сайлаудың тікелей ұйымдастыру жағын көрсетеді.
Сайлаушылардың берген дауысын санау тәсілі мен депутаттық мандатты ... ... ... дамыған шетелдерде абсолютті ... жүйе ... ... жүйе ... ... ... жүйе ... қолданылады.
Мажоритарлық жүйе бойынша белгіленген дауыстың басым бөлігіне не болған
үміткерлер сайланған болып есептелінеді. Басым көпшілік ... ... ... ... ... орай өз ішіндегі тағы ... бір ... ... бойынша өткізілуі, нәтижеге жету ... ... ... ... белгілейді. Егер мұндай шек
белгіленбесе сайлау заңсыз деп саналады. Ал ... ... ... ... ... ... (егер бір дауыс болған жағдайда)
сайланған болып ... ... ... негізі ерекшеліктерін
құрайды. ... ... оңды ... оның ... ... ... ... қалыптастыру қабілеті болып табылады.
Негізгі саяси процесс ... ... ішкі ... жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасында өткен сайлау процесінің сипатына ой ... бір ... ... ... ... ... ... кандидаттардың жаппай (саяси тәжірибесі бары да,
жоғы да) түрлі қолдаулар ... және ... ... көмегімен
сайлауға қатысуы;
2. Халықтық мүддеден жеке мүдденің жоғары тұруы;
3. Үгіт-насихат ... ... ... ... ... ... немесе белгілі бір мекеме аумағында);
4. Өзі сайлауға түскен ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі мен
біліктілігінің төмендігі;
5. Саяси жарнама жасау тәсіліндегі «сауатсыздық» пен ... және ... ... ... ... ... механизмдерін қорытындылай
келе, жалпы қалыптасқан жағдайдан халық санасын жаулап алудың (манипуляция)
әлеуметтік-психологиялық тәсілінің ... ... ие ... ... жарнамалардың сезімдік сипатқа ие болуы электорат санасына
ықпалды әрекет етуіне ... ... ... ... ... психологиялық және жас ерекшеліктеріне, сондай-ақ халықтың
санасына, қарапайым халықтың ойына қонымды ... ... ... ХІХ ... ... өмір ... ... ғалымы, әлеуметтік психология
ғылымының өкілі Густав Ле Бон өзінің «Халық психологиясы» атты ... ... ... ете ... егер олар ... әсер ... аударылмаса», - дейді.
Қорытындылай келе, респонденттердің басым көпшілігі сайлау институты
арқылы мемлекет органдарының қалыптасуына өз үлестерін қоса ... ... және ... ... ... институтына сенімдерінің
мол екенін көреміз. Бірақ халық арасында зерттеу ... ... 35,3 % - і ... ... ... көрсеткен.
Адамзаттың үштен бір бөлігінен астамы күнделікті тіршілікте саясаттан тыс
қалып қана ... 4-5 ... бір ... ... ... өз азаматтық
борышын өтеуден бас тартуы қоғамтанушыларды селқос қалдырмауы керек.
Жоғарыда сарапшылардың адамдар неғұрлым саяси өмірге ат ... ... ... ... кеткенбіз. Әлеуметтанушылардың тілімен айтсақ, саяси
әлеуметтану үрдісін жетілдіру керек. Бұл ... ... тек ... мен ... ғана ... ... органдар мен саяси
партиялар, бірлестіктер, қозғалыстардың , БАҚ-тың рөлі зор.
Саяси ... ... ... ... ... - ... ... тілде ағылшынның «image» сөзі көп ... ... ... ... рөл, амплуа, ... ... сән ... ... - бұл ұғым ... толық емес тізімі. Адам мәдениетінде
көп бейне рөл ойнай ... ... ... әр ... ... ... көптеген анықтамалары бар, ... ... ... әдістері бар. Мұндай көпбейнелілік
негізінен ... қилы ... ... ... және т.б.) қарастырылуында. Имидж - бұл әрі ... бір ... ... ... бір сапалар жиынтығы»
, әрі «құбылысқа оған тән емес ... мен ... ... ... әрі ... басқалардың қабылдауы. Сіздің ... ... ... ... суреті және т.б. Осы және басқа
анықтамалар коммуникативтік ... ... ... (субъект біздің
жағдайда кандидат немесе ... ... ... ... ... ... ... (аудитория) санасында ... ... ... Бұл ... бір-бірінен бөлек тұрмайды,
олардың арасында күрделі байланыс жүйесі ... олар ... ... қабілетті.
Кандидат имиджінің басты компоненті - ол ... ... ... ... оның ... ... ... Имиджді
қабылдаушы адамдардың санасына жақсы «қалыптасқан» имидж белгілі бір
бағдар ... ... ... ... пайда болған белгілі бір
ой ... ... ... ретінде қабылданады. Имидж бойынша ... ең ... ... бірі ... тиіс. Имидж сомдаған
кезде келесілерді ... ... ... ... мына ... көп ... ... сипатына- 55%
сөзіне- 38%
ойына- 7%
Сайлаушылардың көбісі ... ... ... ... қазіргі
экономикалық-әлеуметтік, психологиялық ... ... ... мен ... ... ... дәлірек айтқанда, сәтті
сомдалған ... ... ... ... ... ... ерекше спецификалық жағдайларымен ерекшеленеді.
Сайлаушылармен кандидаттың коммуникациясы ... ... ие. Бұл бір ... ... көп ... әсер ету
талап етілетіндігімен (ал мұндай әсер ету ... ... ... емес), екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... ... алмайтынындығымен
түсіндіріледі.
Имидж лидер мен бұқара арасындағы өзіндік бір ... ... ол ... функцияларды өзі атқарады. Сайлаушы үнемі
сайлаушының өзі ... ... ... ... ... дәл осы бейнені қабылдайды.
Лидер имиджі - саяси жарнаманың ... ... ... ... ... – доминаттылық. Біз ақпараттың ... ... ... ... ... ақпаратты қолданамыз. Имидждік коммуникация
спецификасы ... ... ... ... ... ... күтілетін реакциясын ... алу ... ... ... ... ... етіп ... орында - құлықтылық, адалдылық (22,3%)
Екінші орында - сайлаушылар алдындағы жауапкершілік ... ... - ... өмір сүру жағдайларымен таныс болу;
Төртінші орында - мейірімділік, әділділік (3%);
Бесінші ... - ... ... ... орында - эрудиция, интеллект (7,4%)
Халықтың барлық топтары пікірі ... ... үш ... ... табылады. Ал қалғандары рейтингі әртүрлі ... ... ... ... үшін ... пысықтық» және
«эрудиция, интеллект», ... ... ... ... ... ... ең қажетті қасиет «іскерлік,
пысықтық» деп ... ... ... мен интеллектілікке»
қарайды.
Сайлаушылар лидердің жеке ... оның ... ... ... ... ... Зерттеулер көрсеткендей,
аудитория әрқашан кез ... ... ... ... ... ... Бұл ... қандай мөлшерде толық үлгіленетін
мөлшерде имидж қосу ... ... ... ұнайтын бір
немесе бірнеше сипаттар ... ... деп ... ... жарнама
қисыншылары.
Кандидаттың тиімді имиджі сайлаушының тиімді ... ... ... ... ... ... табылады, кандидаттардың
саяси нарықта бәсекеге тұрақтылық деңгейін көтеруге мүмкіндік ... ... ... ... шектелмейді. И. Викентьев
имиджбен жұмыс істеуде төмендегі мәселелерді қамтитынын көрсетеді. Бейнені
жасау және оның ... ... ... ... ... және ... (халық пікірі бойынша) категориялар ... яғни ... ... ... ... бірнеше жолдары бар, оның
әлдеқайда тиімдісін таңдап ала ... жөн. ... Дж. ... ... оны ... радикалды өзгерістерді жақтаушы
реформатор (Дж. ... ... ... ... ... бар
жетістіктерді сақтап қалуға ұмтылушы ... ... ... ... ... Олар ... «оның
салыстырмалы түрдегі ... ... сырт ... ... және ... деген ыстық ықыласын көрсете алатын, немесе
оның қарапайым ... ... ... ... ... екпін жасай ... Осы екі ... та ... ... ... ... бірін таңдау керек болады. Позициялау
мәні тек бір ... ... мен ... жай ғана ... ... ... ... басымдықтарын, яғни бәсекелестердің ... ... ... ... ... ... процесінде бәсекелестің имиджін түсіру,
яғни контржарнама жасау ... ... ... ... ... бағытында келесі мәселелерді шешу қажет.
1. Кандидат туралы материалдар ... ... ... ... ... ... ... материалдарын жасау арқылы
ортақ стильдік шешім табу. Электрондық БАҚ және халықтық ... ... ... үшін ... және ... ... жасау.
2. Кандидаттардың өз бағдарламаларын ұсыну төмендегідей мазмұнда болуы
мүмкін:
- Кандидаттардың кітаптары мен брошюраларын даярлау, ... ... ... ... ... ... ... арнау және ашық хаттар шығару;
- Кандидаттар бағдарламаларының ұрандары мен мессеждерін орналастыру;
- Кандидаттар бағдарламаларының насихаттайтын сөз ... – іс – ... ... және өткізу:
Имидждік акцияларды және басқа да республикалық және аймақтық деңгейде
кандидаттардың әйгілілігін жаңғыртуға бағытталған PR – ... ... ... кеңістікте қатысушылық деңгейін көтеру
үшін саяси оқиғаларды және ақпараттық әдістерді ... ... ... Кандидаттардың бұқаралық имиджін талдау және оптимизациялау;
- Кандидаттар үшін сөз ... ... ... және ... ... ... ... қалыптастыру;
- Кандидаттар үшін халық алдында сөз сөйлеу үшін тренингтер
ұйымдастыру,
- Кандидаттардың ... БАҚ ... ... ... ... ... ... және сайлау округтерінің аудандары бойынша
сапарларын ұйымдастыру;
- Кандидаттардың сайлау компаниялары ... ... ... ... құрылымы
Имидждің күрделі, көпдеңгейлі, көпқырлы құрылым екенін дәлелдеп жатудың
қажеті жоқ. ... ... ... ... ... блоктарға
біріктіріп отырып қарастырған тиімді. Имидждің айқын құрылымын «Никкола-М»
саяси кеңестер орталығы мамандары ұсынып отыр.
Олардың ... ... ... ... үш тобы ... Жеке ... ... сипат.
3. Символикалық сипат.
Жеке сипаттарға саясаткердің физикалық, психикалық ерекшеліктері, оның
мінезі, тұлға типі, шешім қабылдаудың жеке стилі, харизманың ... ... ... ... қайраткерлердің мәнері, өз-өзіне сенімді, сендіре алатын
адам ретінде көріне алуы. Кандидаттың сырт келбеті, темперамент, өмірбаяны
сияқты сипаттары ... рөл ... Бұл ... көбісін өзгеруі
мүмкін емес. Бірақ артықшылықтарды ... ... ... ... ... арқылы оларға деген белгілі бір қатынасты
қалыптастыруға болады.
Кандидаттың әлеуметтік ... ... ең ...... және ... қасиеттерін басшылыққа алу және
жариялау қабілеті. Лидер және аудитория ... ... ... және қазіргі уақытта халық ... ... ... арқасында жүзеге асады.
Әлеуметтік сипаттар - ... ... ... ... ... ең «қозғалмалы» бөлігі. Саяси жағдай өзгерген әр кезде
ол ... ... ... ... - ... ... компонентінің коммуникативтік
өрісіндегі ең тұрақтысы. Бұл блок лидерді белгілі бір ... ... ... ... ... ... бір
курсына кепілдік береді. Символикалық сипаттар қатарына саясаткер
дүниетанымы, оның ... ... ... ... ... сипаттардың белгілі бір ... ... ... ... позиция және рөлдермен байланысты тұрақты мәдени
архетиптер жиынтығы ... ... құру ... ... ... ... мынадай тізбекпен жүзеге асады:
а) аудитория ... ... ә) ... ... ... ... ... экономика, мәдениет, өнердің бір бөлігі болып табылады.
Журналистика, кинематография, ... ... ... ... және ... мен ... қолдануда композициялық шешімдерді пайдалана отырып,
жарнаманың әртүрлі өзіндік идеялары мен жанрлары жасалады. Жоғары ... ... ... ... ... ... ... және
сезім әлеміне әсер етіп, наным мен құндылықтарына ықпал етеді. Жарнамалық
үндеудің ең үздігі қолданбалы ... ... ... табылады. Пішіні,
идеясы, көркемдігі, сәтті сценарийі, ... ... ... ... ... ... және ... жағынан әсер етеді.
БАҚ-тағы жарнама – белгілі бір мақсатты көздеп, ... бір ... ... іс-шара. Жарнама дұрыс ұйымдастырылған жағдайда өте тиімді және
шығарылатын өнімнің тез, әрі ... ... ... бола ... ... жарнаманы жоспарлау кезінде мақсатты аудиторияны ... ... ... ... ... оны ... әдісін таңдап,
материалды жариялаудың оңтайлы мерзімін ... ... ... алу ... Жарнама мақсаты – жарнамалық хабарламаны ... ... ... ... ... бір ... қол ... жетелейді.
Бүгінгі таңда баспасөздегі жарнама дәстүрлі БАҚ-тың бір бөлігі болып
табылады. Ол ғылым мен техника жетістіктерінің ықпалы ... ... бойы ... ... тіршілігімен бірге сан салалы өзгерістерге
ұшырап келді. Баспасөз басқа ... ... ... ... берушілердің барлық дерлік түрлері мен типтерінің мүдделерін
анықтаушы болып табылады. ... ... ... адам ... ... ... ... тез қабылдап меңгереді. Мұны жарнама
берушілердің баспасөздегі жарнама қызметін пайдалануы айқындайды. Газет ... ... ... ... ... пен ... ... алу туралы
шешім қабылдаған жағдайда рационалды немесе рационалды-эмоциялық дәлелдері
бар едәуір ... ... ... ... ... жарнама береді.
Басылымдағы жарнаманың радио мен теледидардан айырмашылығы, ол жарнамаланып
отырған тауар немесе қызмет түрі ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті түрде қажетті ақпаратты сыйғыза
отырып, түрлі мінездемелер, ... ... ... ... ... ... т.б. ... алады. Оларды телевизиялық немесе
радиожарнамадан көрсетуге ... ... ... ... ... ... ұсақ сандарды, бағаны, байланыс телефон нөмірін және мекен-
жайды адам тез қабылдап, ... ... есте ... ... ... ... құралы ретінде пайдалануға ... ... ... ... ... ... еш қиындығы жоқ.
Мысалы, «Толық мағлұматты сіздер осындай газеттің осындай ... ... ... мәтіндерді бүгінгі таңда жиі кездестіреміз. Жарнама
жарияланған газетті директ-маркетинг ... ... ... мен ... үшін пайдалануға болады. Газеттер аудиторияның кең ауқымын ... ... ... ... бастап миллиондаған тұтынушылар оқиды.
Сондай-ақ, газет арқылы ... ... ... ... тарайды.
Белгілі бір географиялық орындарға таралып, көп жағдайда нақты бір аймаққа
қатысты ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне ие. Осылайша газет арқылы ... ... ... ... ... ... Басылымдағы жарнама ықпалын
іріктеуші қару болуы да ... Бір ... ... ... ... ... болады. Ал, екінші жағынан, ... ... ... үшін белгілі бір бетке немесе белгілі ... ... бар. ... ... ... тиімділікті
анықтайды. Адамдар теледидар көргенде әдетте арнаны жиі ауыстырады. ... бір ... ... ауыстырып отырады. Ал, газет
тәртіп бойынша, бір қалыпта оқылады. Сондықтан газет аудиториясының ... дәл ... ... ... сәйкес жарнаманы баспасөзге ... ... ... ... бір бөлігі газеттегі жарнаманы елеп-
ескермейтін болса да көпшілігі жарнамаланған тауарды тұтынуға ... ... ... бір ...... басты
ерекшелігі – тыңдарманға өз ісімен айналасуын тоқтатпай, қажетті ақпаратпен
қамтамасыз етілу мүмкіндігін ... ... ... бұл ... ... берудің тиімді деп тұжырым жасай аламыз. Радиожарнамада
дыбысты кең көлемде қолдану мүмкіндігі берілген. ... ... ... ... ... ... өз ... жалғастыра
отырып, өзіне қажетті ақпаратты алуға икемділігімен тартады. Өзге бұқаралық
ақпарат құралдарындағыдай радиода берілетін ... ... ... өз ... төрт түрге: музыкалық қойылым, жанрлық көрініс,
тікелей жарнама және ... ... деп ... ... ... ... оқиғалар көрсетілген шағын сахналық
қойылымды елестетеді. Кейіпкерлер ... ... ... ... ал ... ... болған қиыншылықтың шешушісіне айналады. ... ... ... ... ... ... - қарапайымдылық. Жарнама
белгілі бір тауарды жариялауға бағытталып, оны ... ... ... ... ... Әрбір эпизодтың нанымды шығуын қамтамасыз ету және жақсы
идея қажет. Ал осы идеяның ойдағыдай жүзеге ... ... ... ... ... ... ... шеберлігінің жоғарылығына байланысты.
Өз күшіне сенімді жарнама жасаушылар ... ... ... ... ... ... ... компьютерлік сызбаның көмегімен кез
келген жарнамаға жан бітіру мүмкіндігін туғызып отыр.
Жарнаманың тиімділігі және сапасы көп аспектілерге тәуелді. Жарнаманың
бізге ... ... мен ... ... Жарнаманың бағасы оның
тасымалдаушы құралымен байланысты болады. Жарнаманы ... ... ... таңдау жұмысы ерекше рөл атқарады. Бұл қандай құралдар
болатынын анықтау қажет.
БАҚ-тағы ... ... ... үш ... ... Біріншісі –
жарнаманы жыл бойы қалай тарату ... ... ... жыл ... ... ... беріп отыруға болады. Екіншісі – жарнаманы таратудың
жиілігін таңдау. Үшіншіден – ... бір ... ... әркелкі етіп
тарату. Мысалы, жарнаманы бір жылда бір рет беруге болады немесе бірнеше
рет екпіндетіп ... ... ... ... - ... табыс, шығын және пайданың жоспары мөлшерін көрсететін бөлімі.
Оны есептеу үшін жалпы маркетинг бюджетін ... ... ... Бұл ... бір де біреуі түпкілікті жетілген емес.
Республикамыздың ... ... өз ... ... ... мен ... құралдарының бағасын ескере отырып, маркетингтік
бюджетті бағалайды. Шетелдерде жарнама бюджеті әдетте, тауар айналымының 1-
3 пайызын құрайды. Жарнаманың ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері бойынша бағаланады.
Қорыта айтқанда, жарнама жасау біздің қоғамдық-ғылыми өмірімізге немесе
экономикалық қатынастар жағдайында ... енуі ... ... отызыншы
жылдарында белгілі болды. Қазір жарнама барынша маңызды нарықтық құралға
айналып отыр. Жоғары дәрежедегі ... бар және әр ... ... ... алатын дамыған нарықтық жағдайда, жарнама
бәскелестік күрестің шешуші факторы ... ... Сол ... ... ... пайдаланған әдебиеттер:
1 Котлер Ф. Основы маркетинга. – М.: 1992.
2 Современный маркетинг. / ... ... В.Е. ...... ... В., ... С. Реклама в торговле. – М.: 1991.
4 Маяковский В.В. ... и ... ... ... соч. Т. 12. М.: 1959.
5 Артеменко В.Г. Реклама в торговле. – Новосибирск. 1996.
6 Жарнама туралы ... ... 2003 ... 19 желтоқсандағы №
508 Заңы.
7 ... ... ... А.Н. Эффективная реклама в прессе. - М.: Международный институт
рекламы. 2001.
9 Плотникова Т. Пресса под прессом. Рекламная компания. М.: ... ... Ф.Г., ... Ю.К., ... Т.К., ... В.Г. ... М.: ... центр. Маркетинг. 2001.
11 Скороделов К. В. Планирование рекламной кампании рекламным агентством.
Маркетинг в России и за рубежомж. М.: №3. ... ... Э. ... рекламная компания - Днепропетровск: Баланс-Клуб.
2003.
13 Назайкин А.Н. Медиапланирование на 100% . М.: Альпина Бизнес Букс. ... ... ... Н. ... ... М.: 1998.5-б.
2 Фостер Н. Найди свой путь в реальном ... М.: 1998. ... ... Н. ... ... М.: 1998. 36- б.
4 Дели Д, Линда Т. Учебник по рекламе: как ... ... не ... ... ... М.: 1997 ж. 7-б.
5 Гринберг Политическая реклама: портрет лидера. М.: 1996.
6 Зазыкин В.С. ... ... М.: ... ... М. ... реклама. М.: 2000.
8 Музыкант Реклама: международный опыт и ... ... М.: ... Ульяновский С. Миф, дизайн рекламы. М.: 1998.
10 Сэм Блэк . Паблик Релейшнз. Что это такое?. М.: 1990.
11 Пашенцев Е. Н. ... с ... ... ... и современная
Россия. М.: 2000.
12 Гринберг Т. Э. Политическая реклама: портрет лидера. М.: 1996.
13 Аренс Б. ... ... М.: 1995 ж., 369 ... Крылов В.В. Геополитика конспект лекций. - Сант-Петербург: ... ... Н.А. ... планирование, рекламные технологии. Организация
рекламной деятельности. М.: 1996.
16 Исаенко Е.В., ... А.Г. ... и ... ... М.: ... ... А.В. Рекламные технологии. Коммерческая реклама. М.: 2001.
«БАҚ- тағы жарнама технологиясы» пәнінен тест сұрақтары
1. «Жарнама» термині қай тілден шыққан, нені білдіреді?
А. Грек ... ... ... ... ... Ә. Араб ... ... дегенді білдіреді. Б. Латын ... ... ... ... ету» ... ... В. Орыс ... шыққан, «жазу»
дегенді білдіреді. Г. Ағылшын тілінен шыққан, «жариялау» дегенді білдіреді.
2. Жарнамалық ақпараттың ағымдағы ақпараттан айырмашылығы неде?
А. ... ... бір ... ... ... ... пайдалануға
насихаттау арқылы әсер ету. Ә. Жарнама адамның тауарды ... ... ... Б. ... ... тез ... ... тұрады.
В. Жарнамалық ақпарат қоғамның маңызды мәселелерін көтереді. Г. Жарнамалық
ақпарат жедел тарайды, ... ... ... ... ... Ең ... жарнама қай елде пайда болды? А. ... ... Б. ... В. ... Г. Францияда.
4. Ежелгі жарнама таратушыларды қалай атаған? А. Жарнамалаушы. Ә.
Глашатайлер. Б. ... В. ... ... Г. ... ... Римде жарнамалық жазбалар қайда жазылды? А. Ағаш
тақтайшаларына Ә. ... Б. ... В. ... Г. ... ... ... станогын қай жылы ойлап тапты? А. 1444ж. Ә. ... 1450ж. В. 1478ж. Г. ... ... ... ... ... хабарландыру қай жылы шықты?
А. 1449ж. Ә. 1472ж. Б. 1401ж. В. 1467ж. Г. 1471ж.
8. Бенджамин Франклин ... ... ... ... қай жылы жарық
көрді?
А. 1777ж. Ә. 1778ж. Б. 1743ж. В. 1729ж. Г. 1735ж.
9. Жарнама агенттіктері нешінші ғасырда ... ХХ ғ. Ә. ХІХ ғ. Б. ІХ ғ. В. ХҮІІ ғ. ... ... ... ең ірі ... ... қай елде орналасқан?
А. Италияда Ә. Ұлыбританияда Б. Америкада В. Жапонияда Г. ... ... ... ... берілетін төлемнің неше әдісі
бар?
А. 2 Ә. 6 Б. 8 В. 10 Г. ... ... ... ... қоса ... қай жылы пайда
болды?
А. 1800ж. Ә. 1824ж. Б. 1839ж. В. 1886ж. Г. ... ... - ... ... ... Тұтынушымен тікелей қатынасқа түсетін сауда қызметі. Ә. Тұтынушының
көңіл-күйін, талабын ... ... ... Б. ... ... ... В. ... түсетін пайда. Г. Бір тауарды жарнамалдайтын шаралар.
14. Жарнаманың адамның сезім мүшелеріне әсер ... неше түрі ... 12 Ә. 8 Б. 10 В. 6 ... ... бір ... ... ... қалай жіктеледі?
А. Ішкі, сыртқы, аймақтық, әлемдік Ә. ... ... ... Б. ... ... ... ... Ұлттық, қоғамдық, жеке, әлеуметтік, танымдық Г. Бүкілхалықтық, жалпы,
арнайы, салалық.
16. Жарнама құралдарын неше топқа ... 6 Ә. 4 Б.10 В. 2 Г. ... ... ... ... ... Шрифт пен сурет Ә. Графикалық элементтермен дыбыс Б. Сурет пен
дыбыс В. Мәтін мен ... Г. ... мен ... ... ... неше түрі бар және қалай аталады?
А. 3 түрі (жалпы, ұлттық, ... ... ... Ә. 4 ... ... хабарландыру, жаңалықтар, қоғамдық) Б. 2 ... ... ... жарнамалық сипаттағы публикациялар) В. 1
түрі Г. Баспасөздегі жарнама бөлінбейді.
19. Аудиовизуальді жарнамаға нені жатқызуға болады?
А. ... ... ... ... ... Ә. ... ... Б. Жарнамалық хабарландыру, үгіт насихаттау В.
Интернетті Г. Баспа өнімдері
20. Жәрмеңке дегеніміз....
А. Тауарды өткізу үшін ... ... Ә. ... ... ... Б. ... түскен пайда. В. Тауарды өндіруге жұмсалған
ақша. Г. Ұсынылған тауарлар бойынша тиімді сауда келісім-шарттарын жасауға
бағытталған ... ... ... ... ... ... қоғамдардың қатысуымен берілетін жарнама. Ә. Белгілі бір
аймақта таралатын жарнама. Б. ... ... ... В. ... ... ... ... Г. Баспасөз арқылы берілетін жарнама.
22. Сыртқы жарнамаға қойылатын талаптар нешеу?
А. 1 Ә. 5 Б. 10 В. 8 Г. 4.
23. Жалпы ... неше түрі ... 3 Ә. 12 Б. 2 В. 4 Г. ... Жарнама мәтінінің неше түрі бар?
А. 4 Ә. 8 Б. 10 В. 2 Г. ... ... ... ... ... ... ... жарнама. Ә. Жарнаманың мәтіні. Б. Жарнама
беруші. В. Белгілі бір уақытта жарнама. Г. ... ... ... ... ... принципке байланысты жіктейді?
А. Тауардың өнімділігіне орай Ә. Өндірушінің көңіл-күйіне Б. Салалық
және ... ... ... В. ... ... сүйенеді Г.
Жіктелмейді.
27. «Паблик рилейшнздің» жарнамадан ... ... PR ... ... ... ... ... байланысын
қалыптастырады. Ә. PR-дың жарнамадан айырмашылығы жоқ. Б. ... ... ... ... ... В. ... ... үшін түрлі
алдау-арбау әдістерін пайдаланады. Г. Жанама жарнама жасайды.
28. «Имидж» сөзі қай тілден шыққан, қандай мағына ... ... ... ... ... ... ... Ә. Орыс тілінен
шыққан, «өзгешелік» дегенді білдіреді. Б. Чех ... ... ... ... В. ... ... ... «танымал» дегенді білдіреді. Г.
Ағылшын тілінен шыққан «бейне» деген мағынаны білдіреді.
29. Алғаш РR ... кім ... А. В.И. ... Ә. Ф. Кастро Б. ... В. Э. ... Г. В. ... PR қызметінің негізгі функцияларының неше түрі бар?
А. 8 Ә. 4 Б. 10 В. 1 Г. ... ... ... дегеніміз......
А. Жедел ақпарат тарататын мекеме. Ә. Халық ... үшін ... ... ... ... ... Б. Ғылыми зерттеулерге талдау
беретін орталық. В. БАҚ-та мемлекеттік, ... ... ... ... ... ұйым. Г. Тауарды шетелде жарнамалайтын
агенттік.
32. АҚШ-тың ең ірі ... ... ... аталады?
А. Юнитед – Пресс Ә. Прайм –Тасс Б. Итар –Тасс В. ... ... ... ... ... беруші дегеніміз...
А. Жарнама мәтінін жасаушы адам. Ә. Тауарға деген сұраныстың мөлшерін
белгілеп отыратын тұлға. Б. ... ... ... В. Жарнаманың
таралуымен, хабарлануына жауап жауапты болатын, заңды немесе жеке тұлға.
Г. Жарнаманың бейнеролигін жасаушы.
34. ... ... ... ... жоспары. Ә. Тауардың кемшіліктерін
жинайтын. Б. Жарнама компанияларының ... В. ... ... Г. ... ... ... ... негізгі типтері нешеу?
А. 1 Ә. 4 Б. 5 В. 8 Г. 12.
36. Ұжымдық белгі дегеніміз...
А. ... ... ... Ә. ... ... одақтар
белгісі. Б. Тауарды пайдаланып, экспортқа шығаруға ... ... ... ... Г. ... ... ... ...
А. Сенсация Ә. Тауар өндіруші Б. Қоғамдық пікір В. Өсек-аяң Г. Ағымдағы
жаңалық.
38. Верстка ....
Жазу, бояу Ә. ... ... Б. ... ... мәтінді
фотография қажетті, дұрыс формада орналастыру В. Компьютердегі бейнені
қағазға түсіру Г. Жарнаманы интернетте қолдану.
39. ... ... ... ... ... жарнама. Ә. Халықты ... ... ету. Б. ... ... тудыру үшін жүргізілетін
насихат. В. ... сату ... ... ... Г. ... ... ... Жазудың өлшемі Ә. Символ, баспа белгісі, қаріптің өлшемі Б. Жарнама
орналасқан беттің өлшенуі (баспасөзде) В. Сызу Г. Қысқартылған мәтін.
41. Логотип ... ... ... ... Ә. ... ... табу Б. ... түрі
В. Жазба түрі Г. Жаңалық.
42. Радио немесе теледидардан берілетін жарнамалық сипаттағы материалды
қалай атайды?
А. Слайд Ә. Самплинг Б. ... В. ... Г. ... ... ... дайын иллюстрациялар .....
А. Тұрақты Ә. Жазба Б. Сызықты В. Стандартты Г. Фото.
44. ... ... ... ... ... ... ... тауарды қалай атайды?
А. Эмблема Ә. Спич Б. Экспонат В. Ролик Г. Слайд.
45. Факт – лист нені білдіреді?
А. ... ... ... Ә. ... ... ... қысқаша түрдегі қызмет. Б. Маңызы жоқ ақпарат. В. Ағымдағы
жаңалық. Г.Маңызды ақпарат көзі.
46. Спич дегеніміз ... ... ... ... сөз ... Ә. Интернеттен алынған
ақпарат Б. Өтірік, ... ... ... В. ... ... үшін ... Г. Өңделген ақпарат.
47. Слайд......
А. Сайлау алдындағы жарнама. Ә. Тауар өндіруші жасайтын ... ... ... техникалық безендіру (баспасөз). В. Бейнероликті монтаждау
тәсілі Г. Фотопленкадағы ақшыл-қара түсті бейненің, экранда көрсетілуі.
48. Бір ... ... ... слайд бейнелерін көрсететін экран...
А. Милиэкран Ә. Миндиэкран Б. Полиэкран В. Бэндиэкран Г. Микроэкран.
49. Прайс-лист деп нені атайды?
А. Тауардың түрін, бағасын, ... ... ... Ә. ... ... тізімі. Б. Хабар. В. Мекеменің тауарды өндіруге қажет
сатып алынатын шикізаттардың тізімі. Г. ... ... ... ... ... ... агенттіктерінен қалың бұқараға тарайтын ... Ә. ... ... ... Б. PR мен ... қызметінің
бірігіп атқарған отырысы. В. Тауарды өткізу үшін жасалған шаралар. Г.
Қоғамдық маңызы бар ... ... және ... ... ... рөлі ... ... коммуникативтік, экономикалық, әлеуметтік Ә.
Маркетингтік, коммуникативтік Б. Экономикалық, ... В. ... ... қоғамдық, құқықтық Г. Құқықтық, әлеуметтік.
52. Жарнама беруші деген кім?
А. Жарнаманы сатушы. Жарнамалық процесті қадағалайтын жеке тұлға немесе
ұйым Б. Жарнаманы ... В. БАҚ ... ... қадағалаушы Г. Ұйым
мен қоғам арасын байланыстырушы.
53. Дәрі-дәрмек пен тағамдардың тазалығы туралы заң қашан ... 1905ж. Ә. 1907ж. Б. 1908ж. В. 1910ж. Г. ... ... ... ... ... заң қай жылы ... 1912ж. Ә. 1916ж. Б. 1914ж.В. 1913ж. Г. 1915ж.
55. Жанама жарнама дегеніміз не?
А. БАҚ- мен және қоғаммен байланыс Ә. Адамдар ... ... Ұйым ... ... В. ... мен ... арсындағы
қатынас Г. Мекеме мен клиент арасындағы қатынас.
56. Инфожарнама дегеніміз не?
А. Жарнама агенттіктерінде жарнама беруші. Ә. ... бір ... ... үшін ... 30 ... бағдарлама. Б. Теле-радио роликтердің
соңында оқылатын лозунг. В. Тұлға немесе ... ... Г. Қара ... ақ ... басылған мәтін.
57. Паблисити дегеніміз не?
А. Ең қымбат жарнама Ә. Ең арзан жарнама Б. ... ... В. ... Г. Саяси жарнама.
58. Ролик...
А. ТВ және ... ... ... жарнама Ә. Газеттің бірінші
бетіндегі жарнама Б. Жол бойындағы жарнама В. ... ... ... ... спорт аяқ киімі.
59. Жарнамада қолданылатын жарнама мәтінінің неше ... ... ... 2 Ә. 3 Б. 4 В. 5 Г. 6
60. Төмендегі газеттердің ... ... ... ... ... «Жас алаш» Ә. «Из рук в руки» Б. «Нұр - Астана» В. «Қазақ әдебиеті»
Г. «Егемен Қазақстан».
61. Төмендегі айдарлардың қайсысы ... ... ... ... ... ... Ә. ... пікір өлгенше» Б. «Ұлағат» В. «Шолу» Г.
«Үй сату, сатып алу».
62. Халықаралық жарнама кодексі ... және ... ... ... 1987 Ә. ... 1986 Б. ... 1987 В. ... 1989 Г.
Берлин, 1987.
63. Халықаралық жарнама ... неше ... ... 20 бап Ә. 19 бап Б. 15 бап В. 25 бап Г. 18 бап.
64. Халықаралық жарнама кодексіндегі ... ... ... ... 4 Ә. 3 Б. 2 В. 1 Г. 5.
65. Ресейде ... ... заң» ... ... 14 ... 1995ж. Ә. 16 қаңтар 1994ж.Б. 18 ... 1995ж. В. ... 1997ж. Г. 14 ... ... ... ... ... Париждегі еуропалық жарнама конкурсы. Ә. Орыс транскрипциясындағы
жарнама бизнесі. Б. Америка жарнамасында қолданылатын сөз. В. ... ... Г. ... тауарларының көрмесі.
67. «Эпикаэворуз» дегеніміз не?
А. Париждегі еуропалық ... ... Ә. ... ... Б. ... конкурсы. В. ПР- мендер конкурсы. Г. «Ең үздік
жарнама беруші» конкурсы.
68. Қысқа ... ... ... ... Ә. Царо Б. ... В. Шоп Г. ... ... PR в Астане» газеті қандай форматпен шығады?
А. А2 Ә. А4 Б. А3 В. А5 Г. ... Жеке ... ... ... ... жарнама формасы қалай
аталады?
А. Тиарпи Ә. Тестемониум Б. ... В. ... Г. ... ... ... тарататын адамды қалай атайды?
А. Сэндвич-мен Ә. ПР- мен Б. Сейлзмен В. Менеджер Г. Табльдот-мен
72. Сейлз дегеніміз...
А. Шрифт түрі Ә. ... ... Б. ... ... В. ... Г. ... төмендету.
73. Тұтынушылардың жарнамаланған тауарды алуға дайындығын қалай атайды?
А. Саяси ... ... ... Психологиялық жарнама.
Стратегиялық жарнама. Көрмелік жарнама.
74. ТВ және радиода жарнама беретін қолайлы ... ... ... ... Ә. ... Б. Позитинг В. Помоушн Г. Пик- тайм.
75. Пейпербек...
А. Жарнама қағазы Ә. Видеопленка Б. Аудиопленка В. ... ... ... ... ... пошта арқылы жіберілетін жарнамалық қағаздар қалай
аталады?
А. Буклет Ә. ... Б. ... В. ... Г. ... Петит...
А. Ірі типографиялық шрифт Ә. Ұсақ типографиялық шрифт Б. ... ... ... ... Г. ... тақтайшасы.
78. Ашық түсті жарнамаларға қандай элемент қолданады?
А. Бром Ә. Йод Б. Хром В. Неон Г. ... ... ... Деем ойлап тапқан әдіс қалай аталады?
А. «Бендей» әдісі Ә. «Дейл-Шалла» әдісі Б. «Мозговая ... ... ... ... Г. ... ... Лид ....
А. Роликтің ашылуы Ә. Жарнамалық айдар Б. ... ... В. ... түрі Г. Жарнамамен айналысушы.
81. Биржалық келісімдегі тауарлардың өлшем бірліктері қалай аталады?
А. Лид Ә. Лот Б. Лизинг В. Марка Г. ... ... ... ... ... адам Ә. ... мәтін жазатын адам Б.
Аудармашы В. Жазушы Г. Көшірме ... ... ... ... ... ... түзетуді қалай атайды?
А. Контактор Ә. Кульминация Б. Копирайтер В. Коньюктура Г. Корректура.
84. ІВМ корпорациясының жазба машинкасының фирмалық ... ... ... Ә. ... Б. Windows В. ... Г. Позишинг.
85. Коньюмеризм дегеніміз не?
А. Тұтынушылар ... ... ... Ә. Өкілетті ұйым Б. Үкіметтік
емес ұйымдар В. Жарнамалық агенттіктер Г. Ешқайсысы ... ... ... бетінің үстіңгі бөлімінде тұратын жарнамалық лента...
А. Кинесика Ә. Клише Б. Каук В.Табу Г. Фик.
87. Тауарға қойылатын нақты баға ... ... ... Ә. Фикс Б. ... В. ... Г. ... ... ролигінде қолданылатын музыкылық фраза ...
А. Доджер Ә. Драив-тайм Б. ... В. ... Г. ... ... ... ... ... сапалығын анықтау. Ә. Жарнама ... ... ... ... В. ... ... сатылуы. Г. Өнімдердің өз шыққан
жерінде сатылуы.
90. Вояжер ... ... ... ... Ә. ... ... Б. Тауарды жарнамалап жүретін
саудагер В. Жарнамалық агенттіктің өнімі Г. Жарнама мәтінін жазушы.
91. ... ... ... ... ... нәтижесі. Ә. Компьютерлік шеберлік. Б. Жарнамалық
хабарландыру. В. Ешқайсысы дұрыс емес. Г. ... ... ... 4 ... ... 3 ... ... планшет қалай аталады?
А. Вензель Ә. Вип Б. Блистер В. Бэннер Г. Буш.
93. Ерекшеленген жарнамалық ... ... Бокс Ә. Фокс Б. Кокс В. Марк Г. ... ... ... орнатылған жарнама панелі ...
А. Билборд Ә. Бассорама Б. Биаборд В. Аффидавит Г. Афиша.
95. Америка компаниясының ... ... ... мәлімет
жинайтын құрал қалай аталады?
А. Арбитрон Ә Ад`лип Б. Аудиметр В. Анафора Г. Анонс.
96. ... ... ... ... ... ... Ә. ... ішіндегі жарнама Б. Газет
бетіндегі жарнама В. Жарнама мәтіні жазылған кесте Г. ... ... ХХ ... 20 ... ... болған көркемдік безендіру бағыты
қалай аталады?
А. Спот Ә. Арбитрон Б. Стайлинг В. Бильборд Г. Морк.
98. ... ... ... ... ... ... Контактор Ә. Спот Б. Пилот В. Каук Г. Табу.
99. Кітап баспасын қорғайтын марка ...
А. ... Ә. ... Б. ... В. ... Г. ... ... ... қалай аталынады?
А. Репринт Ә. Рентинг Б. Репрайт В. Репкинт Г. Репкод.
101. Әлемде ең ірі жарнама агенттігі қай елде орналасқан?
А)Италияда ... ... ... Г) Францияда.
102. Ежелгі жарнама таратушыларды қалай атаған?
А) жарнамалаушы Ә) глашатайлар Б) клишаттар В) жарнама ... ... ... ... ... ... атаңыз
А) шрифт пен сурет Ә) графикалық элементтер мен дыбыс Б) сурет ... В) ... мен ... Г) ... мен ... ... дегеніміз:
А) тауарды өткізу үшін жасалатын іс-шаралар Ә) айналымға кеткен
тауардың шығыны Б) ... ... ... В) ... ... жұмсалған ақша
Г) ұсынылған тауарлар ... ... ... ... ... ... шаралар.
105. Жанама жарнама дегеніміз не?
А) БАҚ және қоғаммен ... ... ... Ә) ... қарым-қатынас Б) ұйым арасындағы қарым-қатынас В) ұйым ішіндегі
қарым-қатынас Г) Жеке адамдар ... ... ... ... ... адам ....
А) Сэндвич-мен Ә) ПР-мен Б) Сейзмен В) Менеджер Г) Таблоидпен.
107. Жарнама сапалығын кеміту дегеніміз не?
А) ... ... ... Ә) ... Б) ... ... В) Өнімдердің шетелде сатылуы Г) Өнімнің өтпей қалуы.
108. ... ... ... ... ... белгісі Ә) шаруашылық ассоциациялар, ... Б) ... ... ... ... ... талап В)
тауарды лицензиялау. Г) қарапайым белгі.
109. Ашық түсті жарнамаларға қандай элемент қолданады?
А) бром Ә) иод Б) хром В) неон Г) ... ... ... ... ... ... ... достық дәнекері Ә) «Іште пікір өлгенше...» Б) «Алтын адам»
суының дәмі қандай!? В) «Көлік сатамыз» Г) «Үй ... ... ... ... ... ... қалай аталады?
А) Еуропалық Ә) Эпикаэвордз Б) роликтер ... В) ... ... «Ең ... жарнама беруші» конкурсы.
112. Қысқа кинокадр...
А) шоуинг Ә) царо Б) ... В) шоп Г) ... ... ПР в Астане» газеті қандай форматпен шығады?
А) А2 Ә) А4 Б) А3 В) А5 Г) ... ... нені ... пресс-конференцияда таралатын парақшалар Ә) ... ... ... ... ... Б) ... жоқ ақпарат В) ағымдағы жаңалық Г)
берілген жауаптардың ешқайсысы дұрыс емес
115. Баспасөз-релизі дегеніміз не?
А) жарнама ... ... ... тарайтын ақпарат Ә) ПР
қызметкерлерінің дайындаған ... Б) ПР мен ... ... ... ... В) тауарды өткізу үшін ... ... ... ... бар ... ... ... неше топқа бөледі?
А) 6 Ә) 4 Б) 10 В) 2 Г) 8.
117. Баспасөздегі ... неше түрі бар және олар ... ... 3 ... жалпы, ұлттық, қоғамдық сипаттағы жарнама Ә) 4 түрі, салалы,
жарнамалық хабарландыру, қоғамдық ... Б) 2 ... ... ... жарнамалық сипаттағы публикациялар В) 1 түрі, қоғамдық
Г) баспасөздегі жарнама бөлінбейді.
118. Аудиовизуалды жарнамаға нені ... ... ... ... видеофильм (жарнамалық сипаттағы) Ә) кинофильмдер,
видеофильмед, слайд-фильмдер Б) жарнамалық хабарландыру, үгіт-насихат ету
В) ... Г) ... ... ... ... ... ... үшін жасалатын іс-шаралар Ә) айналымға кеткен
тауардың шығыны
Б) тауардан ... ... В) ... ... ... ақша ... ... бойынша тиімді сауда келісім-шарттарын ... ... ... ... мейл» дегеніміз:
А) тікелей адамдардың қатысуымен ... ... Ә) ... ... ... ... Б) ештеңе емес В) тікелей пошта арқылы берілетін
жарнама Г) көшедегі жарнама.
121. Сыртқы жарнамаға қойылатын талаптар нешеу?
А) 1 Ә) 5 Б) 10 В) 8 Г) ... ... ... неше түрі бар?
А) 4 В) 8 С) 10 D) 2 Е) ... ... ... ... ... бокс Ә) фокс Б) кокс В) марк Г) ... ... төбесінде орнатылған жарнама панелі
А) билборд Ә) басорама Б) ... В) ... Г) ... ... компаниясының телебағдарламалар танымалдылығы жөнінде
мәлімет жинайтын құрал...
А) арбитрон Ә) адлип Б) аудиметр В) анафора Г) ... ХХ ... 20 ... ... ... ... ... бағыты
қалай аталады
А) спот Ә) арбитрон Б) ... В) ... Г) ... Телерадиохабарлардың арасында жіберілетін жарнама ролигі
А) контактар Ә) спот Б) пилот В) каук Г) табу.
128. Кітап ... ... ... силуэт Ә) сигнат Б) синкел В) сейлз Г) сипити.
129. Қайталама тираж қалай аталады?
А) репринт Ә) рентинг Б) репрайт В) репкинт Г) ...... /лат. ... ... ... 1) ... жағдайы, қандайда болмасын оқиға немесе біреудің қызметі
туралы хабарлау, мәлімет беру.
Ақпарат құралдары – мемлекет ... ... ... ... ... ... ... бірі.
Ақпарат саясаты – мемлекеттік органдардың қоғамдағы ақпараттар желісін
дамытуға бағытталған ... ... Бұл тек ... жүйелерді немесе БАҚ-ын ғана емес, барлық түрдегі – ... ... т.б ... ... ... сақтауға,
өңдеуге, көрсетуге, таратуға байланысты өндірістік үрдістер мен ... ... ... ...... институт, қоғам айнасы. Қазіргі ... мен ... ... отырып, оқырман қауымның әртүрлі
өкілдерінің қажеттілігін ... ... ... негізінен
публицистика формаларын пайдалана отырып қамтамасыз етеді. Сонымен ... ... ... ... ... ... әртүрлі
туындыларды жариялайды.
Публицистика – публицистика мерзімді басылымдарды мазмұны жағынан
байыпты, ... ... ой ... ... ... ... ... Зерттеушілер публицистика журналистиканың пайда болуына
алғы шарт болған деп пайымдайды. Публицистика – қоғамдық өмірдің ең ... ... ... іс ... ... ... және ... мен
өнерге де тікелей сабақтастығы бар.
Публикацияның тиімділігі - бастапқы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік бағытын қаншалықты бейнелей алды
дегенмен тығыз сабақтасады. Сондай-ақ, тиімділік – ... ... ... ... ... ... берген жауабы, қоғамдық
өмірге байланысты белсенділігінің деңгейі т.б. Жалпы ... ... ... алыс және таяу ... ... ... біртұтас
сапасы, ғылыми негізділігі, кәсіби шеберлігі, өзара үйлесімі және ... сай ...... - ... ... деген сөзінен шыққан, өзара
байланысты бірнеше мағына мен ... ... ... ... қолданылады. П. - ғылыми, қоғамдық, саяси шығармашылық аумақтағы
барлық іс әрекеттің теориялық-методикалық түп ... ... ... да ... теориялық негізі болатындықтан істі
жүргізуші сол аумақтағы ... ... ... ... - журналистиканың
дамуы мен іс қимылы заңдылықтарының жиынтығы. Сонымен ... ... ... ... мен ... ісінің бірлігін қамтамасыз
етудегі журналистикалық қызметтің методикалық негізі болып табылады.
Саясат – ... ... және ... істер немесе мемлекетті
басқару шеберлігі деген мағынаны білдірген. Кейін келе оның ... ... - өз ... іске ... ... ... және
саяси билікті басып алуға, қолында ұстауға, оны пайдалануға тырысушылықпен
байланысты мемлекеттер, топтар, ... ... ... топтардың
арасындағы қатынастар саласындағы азаматтар мен жеке ... ... ... ... - ... «эффективность» яғни орындау, нәтиже деген сөзінен
шыққан. Саяси сөздік анықтамаларында көзделген мақсаттың орындалу ... ... ... теңестіру немесе мақсаттың орындалу өлшемі
деп анықтаған. Ал, басқару теориясында тиімділік ... алға ... ... ... ... жағынан ең аз бөлігін жұмсап, ең қысқа
мерзімде нәтижеге жету деп түсіндіреді. Көптеген ғалымдар ... ... ... ... ... деп ... - латынның істеу, жасау, атқару, орындау іс-әрекеттің мақсаты
деген мағынаны білдіретін ... Екі ... бірі ... ... де
бірге өзгеру қатынасын да функция деп атайтыны тағы бар. Олай болса, қарым-
қатынас жүйесіндегі белгілі обьектінің бірі ... ... де ... де ... деп ... Олай ... ... жүйесіндегі
белгілі обьектінің қажетті талабын функция деп көріп оны элемент ретінде ... ... ... тану ... ... ... бір ... ішкі сипатын көрсетеді. Белгілі жүйенің іс-әрекеттік тәсілі мен
оның ішкі құрылымын функция анықтайды деген де тұжырым ... ... - ... ... ... ... және бұқаралық
оқырманға арналған басылым;
Мемлекеттік басылым – ... ... ... ... ... - өз ... ... өмір сүретін басылым;
Ресми баспасөз - үкіметтің және тәуелсіз баспасөз құрылтайшылары мен
меншік ... ... ... ... ... ... - ... және экномикалық билік
құрылымдарының жұмыстарына үгіт-насихат жасауға бағытталған, сонымен қатар
оппозициялық басылым, билік ... ... ... ... ... өз ... ұсынатындар;
Саясиланған басылым - негізінен қандай да бір ... мен ... ... ... ... бағытталған және бейсаяси - ... ... ... ... ... ...... адамдар мен кәсіпкерлерге қызмет
көрсететін және көңіл ... ...... ... ... басылым –ақпарат министрлігінде ресми түрде тіркелген және
легитимді емес – билік құрылымдарын мойындамайтын басылым;
Ұлттық – ... ... ... ... және Трансұлттық – алыс және
жақын шетелдерде шығарылатын басылым.
Имидж - ... ... ... ... ... және ... ... - ғылым мен тәжірибенің жетістігіне байланысты техника,
технология, еңбекті ұйымдастыру және басқару аймақтарына жаңалықтар ... ... бұл ... ... ... мен орталарда қолдану.
Ақпаратты технология - ақпаратты техникалық тәсілдер мен әдістер кешені
арқылы алу, сақтау, ... және ... - бұл ... ... жетістіктерін қолдана отырып,
өндірісті және өндірістік ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты-
өндіріс тиімділігін арттыру, кәсіпорынның ... ... ... - ... ... жемісті қызмет етуі үшін оның ынтасын
тудыру мақсатындағы басқару функциясы.
Шешім қабылдау үрдісі – ... ... мен оны ... ... жинақтау, жағдайды талдау мен ұйым мәселелерін шешуге
бағытталған басқару ... ... ... стилі - басқарушының қызметкерлермен қарым-қатынас жасау
тәсілі, жұмыс міндеттемелерін орындау барысындағы қарым-қатынастар сипаты.
Стратегия - ... ... ... өндірудегі
кәсіпорынның әрекеттері, кірістер мен ... ... ... ... салу, әлеуметтік сақтау жоспарларын іске асырудың ұзақ мерзімді
кезеңі.
Тактика - ... ... ... салыстырмалы қысқа мерзімге
арналған экономикалық әрекеттер тізбегі, экономикалық іс-әрекет.
Технократия - әлеуметтік- экономикалық ... және ... ... ... экономикалық салдарды ескермей,
экономикалық құбылыстар мен процестерге техникалық тұрғыдан қарау.
Басқару технологиясы - басқару ... ... ... үшін ... ... ... орындалу тізбегі.
Басқару - экономикалық субъектілер мен адамдарға саналы түрде тікелей
әсер ету ... ... ... алу ... іс- әрекеттерді
көзделген мақсатқа бағыттау.
Басқару ... - ... ... жету ... басшы қызметінің
шегінде жүргізілетін альтернативті таңдау.
Агенттер - ... ... ... ... ... қолдайтын,
жұмыстары брокерлерге қарағанда тұрақты болатын делдалдар.
Әлеуметтік таптар - қоғам шеңберіңде сатылық тәртіппен ... ... ... ... ... ... мен ... меншігі,
айналысатын ісі арқылы анықталатын салыстырмалы тұрақты адам топтары.
Бақылау - таңдап алынған адамдар тобының әрекеттерін ... ... ... ... ... бастапқы ақпаратты жинау әдісі.
Бренд - атауы, символы және сыртқы түрінің ықпалымен тұтынушы санасында
бекінген, нарықта танымал сауда маркасы.
Жарнама- қаржыландыру көзі анық ... БАҚ ... ... асатын,
жеке көрсетілмейтін, тауар мен қызметті жылжыту нысаны.
Жарнама агенттіктері - жарнама қызметін ұсынатын делдалдар.
Жарнама құралдары - ... ... ... ... ... кино жатады.
Жарнамалық хабар – компанияның өз хабарламаларында не айтылатындығын
жоспарлауы.
Жарнамалық сөз мәнері – тауар сапасын, ... тура ... ... ... ... ... ... немесе ұран.
Жарнаманы қамту ауқымы – берілген уақыт аралығында жарнама науқанымен
таныстыратын мақсатты аудиториядағы адамдардың белгілі бір пайызы.
Жарнама жеткізушілері – ... ... ... ... ... телешоу, радиобағдарламалар және т.б.
Жанама өткізу арналары – тауарлар мен қызметтердің өңдірушіден тәуелсіз
делдалға , одан кейін –тұтынушыға жылжыуына байланысты құрылатын арналар.
Купондар – ... ... ... ... берілетін жеңілдіктер мен
шегерімдер сертификаттары.
Қызмет көрсету – тұтынушылар ... ... ... ... ... ... алмайтын сезілмейтін игілік.
Лицензиялау – шетел фирмаларына белгілі бір ... ... ... ... ... және ... ... ноу-хау тауар белгісін, потентін
қолдануға беретін құқық.
Маркетинг – нарықты жан-жақты зерттеу ... ... мен ... ... ... ... ... арқылы пайда табуға бағытталған тұжырымдама ... ... ... ... оны ... ұсыну және айырбас
арқылы жеке адамдар ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік және басқару
прцесі. (Ф.Котлердің анықтамасы).
Маркетингтік ...... ... ... ... ... ... қойған маркетинтік міндеттеріне сәйкес ақпарат жинап,
өңдеу және мәліметтерді ... мен ... ... ...... ... ... қанағаттандыру
мақсатымен өндіріс орнынан бастап тұтынушыларға ... ... мен ... ... ... ағымын жоспарлау, ұйымдастыру және
бақылау.
Маркетингтік коммуникация – тұтынушыға ықпал ету мақсатында тауар мен
көрсетілетін ... ... ... мен ... ... ... ... – фирманың табысының, шығынының және пайдасының
жоспарлы мөлшері.
Маркетинг жоспары – бұл ... бір ... ... мақсатына жету
үшін әзірленетін жүйелік және біртұтас ... ... ... – белгіленген шартқа сәйкес тауар мен қызметті өткізуді іске
асырудағы екі немесе бірнеше тараптардың өзара келісімі.
Миссия ... ... ... ... және ... ... орнын
анықтайтын ұзақ мерзімді бағдар.
Нарық (маркетинг тұрғысынан) – ... және ... ... жиынтығы.
Өмір стилі – тұтынушының тұрақты әдеттерін, талғамдарын, мүддесін
білдіретін өмір сүру ... және ... ... бір ... сүру ... – жеке ... ... жүйесі, қарым-қатынастары
мен тауар тұтынудағы өзіндік ережесімен айқындалатын өмір мәні.
Өткізуді ынталандыру – тауарлар мен қызметтерді ... ... ... ... (PR) – бұл ұйым мен ... ... өзара ұғысу, оң
қарым-қатынасты және оны ... ... ... шараларды
құру.
Пікір сұрау (опрос) – бастапқы ақпаратты алу ... ... ... жеке ... ... ... – ұйым мақсаттарын мүмкіндіктерін ресурстарын
және жаңа нарықтық мүмкіндіктерінді сәйкестіріп үйлестіру және ... ... ... ... ... ... – тұтынушы сұранысы мен қажеттілігіне жауап ... ... ... ... мен сипаттамаларының жиынтығы.
Сауалнама (анкета) – пікір сұрау ... үшін ... ... ... ... ... жауап алатын пікір сұрау парағы.
Сипаттама зерттеулер – маркетингтік мәселелерді, әр түрлі жағдайларды,
нарықтарды ... ... ... ... бағытталған маркетингтік
зерттеулер.
Сұраныс – сатып алу ... бар ... ... - ... пен ... көлеміне қатыссыз қосымша
шығындар.
Тұтыну тауарлары – ... ... ... үшін ... ... ... ... алдын ала таңдалынатын, ерекше
сұраныстағы және ... ... ... деп ... ұйымдар – тауарларды өндіріс процесіне пайдалануға алатын
кәсіпорындар қайта сату үшін ... ... ... ... сауда
орындары, мемлекеттік органдар және т.б.
Эксперимент – бір немесе бірнеше айнымалы факторлар ... ... ... ... ... ықпалын анықтайтын маркетингтік
зерттеу әдісі.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
...........................................
І бөлім. Жарнаманың қысқаша тарихы
Жарнама туралы түсінік
............................................................................
.............
Батыс Еуропадағы ортағасырлық жарнама
..........................................................
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... жарнама
............................................................................
..........
Жарнаманың зерттелуі
............................................................................
...............
ІІ бөлім. Жарнама теориясы мен әдістемесі
.........................................................
Жарнаманың мақсаты мен функциясы
................................................................
Жарнаманың түрлері
............................................................................
..................
Жарнама технологиясы
............................................................................
..............
Кері ... ... ... ... ... ... ... мәтінінің тақырыбы және ұрандар
..................................................
Жарнама мәтінінің лингвистикасы
....................................................................
БАҚ ... ... ... ... жарнама
............................................................................
..................
Теледидардағы жарнама
............................................................................
.........
Нарықтағы жарнама уақытын сату
.....................................................................
ІІІ бөлім. Нарық және ... ... ... ... ... компаниялардың жарнама шығындары
...................................
Жарнама - БАҚ экономикасының қозғаушы күші
............................................
Жарнама ... ... ... және оның ... ... қызмет түрлері
...........................................................
Жарнама агенттігінің қызметкерлері
...................................................................
БАҚ және қоғаммен байланыс
............................................................................
Саяси жарнама
............................................................................
..........................
Саяси жарнама және бұқарамен байланыс
.........................................................
Саяси ... ... ... ... ... ... жарнама технологиясы» ... тест ...

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 168 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баға саясаты28 бет
Көрмелік іс-шаралар маркетингі6 бет
Маркетингтік жоспарлау17 бет
Маркетингтегі ақпарат жүйесін тұрғызу68 бет
Маркетингтегі мотивация теориясы мен мотивация түсінігі10 бет
Маркетингтегі стратегиялық жоспарлау10 бет
Маркетингтегі стратегиялық жоспарлаудың мен бақылаудың ерекшеліктері және міндеттері10 бет
Менеджмент теориясы. Менеджмент және фирма17 бет
Нарықтық экономикадағы кәсіпорын баға белгілеуін басқарудың мәні және оның негізгі концепциялары. «Рахат» АҚ мысалында34 бет
Тауарды өткізу арналарының мәні және қызметі15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь