Оңтүстік Қазақстан баспасөзі

КІРІСПЕ
Негізгі бөлім 3
І ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН БАСПАСӨЗІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ

1.1

1.2

Облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газетінің аймақтық БАҚ жүйесінде алатын орны
Оңтүстiк Қазақстан қалалық және аудандық газеттерінің іс. тәжірибесі
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер 9


26

50






ҚОРЫТЫНДЫ 127

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
133

ҚОСЫМША
137
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Зерттеу жұмысында Оңтүстік Қазақстан баспасөзінің мүмкіндіктері зерттеліп, ғылыми-танымдық бағыттары анықталды. Жергілікті басылымдардың іс-тәжірибелері зерттеу нәтижесі ретінде жүйеге келтірілді. Зерттеудің болашақтағы зерделенетін бағыттарына ұсыныстар анықталды.
Тақырыптың өзектілігі. Дәл қазір медиа дәуірі басталды десек, мұны бүгінгі ақпараттық қоғамның өскелең сұраныстарымен түсіндіруге болады. Қоғамда жедел ақпарат туралы өзгеше пікір, жаңаша көзқарас қалыптасып отыр. Дегенмен, ақпараттық орта өзгергенімен, журналистиканың құндылықтары сол күйінде қалды деуге болады. Оның қоғамдық қатынастардағы рөлі мен орны бүгінде көп өзгерістерге ұшырай қойған жоқ. Керісінше, маңызды коммуникация құралы ретінде бұқаралық ақпарат құралдары бұрынғыдан да пәрменді бола түсті.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев 2007 жылғы Қазақстан халқына Жолдауында жаңа кезеңдегі міндеттердің бірі ретінде дамуымыздың негізгі тармақтарын айқындай отырып, солардың ішінде «БАҚ-тың үйлесімді дамуына жәрдемдесу» деген бағытты атап көрсеткен [1]. Онда әлемдік өркениет өрісі демократиялық құндылықтар арқылы адамзат мүддесіне қызмет етуі тиіс, әр адамның жеке рухани сұраныстарын, көпұлтты және көпконфессиялы қоғамымыздың дәстүрлерін бұқаралық ақпарат құралдары арқылы насихаттап, олардың үйлесімді дамуына, өркендеп өсуіне жағдай туғызған жөн деген сындарлы саясат жатыр.
Ғаламдану кезеңінде ақпараттық тәуелсіздік мәселелері де кездеседі. Дүниежүзілік алпауыт топтардың қай салада болмасын үстемділікке ұмтылуы жағдайында ұлттық ерекшелігімізді қорғау, бар мұрамызды жоғалтып алмай, келер ұрпаққа аманат ету, дәстүрдің озығын жетілдіріп, тозығынан арылу – ұлттық журналистиканың мұраты. Осы бағытта аймақтық басылымдардың алатын орны да өзгеше. Бұқаралық ақпарат құралдары ең көп шоғырланған өлке – Оңтүстік Қазақстан облысы. Мұнда қазіргі таңда облыстық баспасөз қызметінің мәліметіне қарағанда 450-ге жуық ақпарат құралы тіркелсе, 300-ден аса газет-журнал жарық көреді. Оңтүстік Қазақстандағы бұқаралық ақпарат құралы заман ағымына iлесiп, жеделдiгiмен жаңашыл прогресс туындатып отыр. Ақпарат алу, тарату ауқымы кеңеюде. Әлемнiң кез-келген түкпiрiнен жедел хабар алуға мүмкiндiк туды. Ауқымды құрылымдардың қалыптасуымен және жаңа ақпараттық технологиялардың дамуымен қатар, аз ғана қауымның мүддесiн қамдаған шағын ақпарат құрылымдары пайда болуда. Яғни, оңтүстік аймақта халықтың белгiлi бiр топтарына хабар тарататын бұқаралық коммуникациялар кең өрiс алып келедi. Ақпарат әлемiнде болып жатқан осынау өзгерiстер, сөз жоқ, Оңтүстік Қазақстан облысының баспасөзiне де, журналистердің шығармашылық еңбегіне де өз ықпалын тигiзiп отыр.
1 Назарбаев Н. Жаңа әлемдегі – жаңа Қазақстан. –Алматы, 2006. – 255 б.
2 Байтұрсынов А. Ақ жол. – Алматы: Жазушы, 1991. – 463 б.
3 Дулатұлы М. Шығармалары: Мақалалар мен зерттеулер. – Алматы: Ғылым, 1997. – Т.2. – 344 б.
4 Бөкейхан Ә. Таңдамалы. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1995. – 478 б.
5 Бекхожин Қ. Қазақ баспасөзiнiң даму жолдары. – Алматы: Қазмембас, 1964. – 264 б.
6 Кенжебаев Б. Қазақ баспасөзiнiң тарихынан. – Алматы: Қазмембас, 1950. – 38 б.
7 Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. – Алматы: Мектеп, 1969. – 244 б.
8 Қожакеев Т. Жас тiлшiлер серiгi. – Алматы: Рауан, 1991. – 224 б.
9 Амандосов Т. Публицистика – дәуiр үнi. –Алматы: Қазақстан, 1974. – 120 б.
10 Елеукенов Ш. Замандас парасаты. – Алматы: Жазушы, 1977. – 229 б.
11 Омашев Н. Қазақ радиожурналистикасы. – Алматы: Қазақ университетi, 1992. – 262 б.
12 Қозыбаев С., Бекболатов Ж. Өмiр айнасы. – Алматы: Қазақстан, 1990. – 87 б.
13 Барманкулов М. Журналистика для всех. – Алма-Ата: Казахстан, 1979. – 318 с.
14 Қазақ газеті. 1913, № 1.
15 Ыдырысов Ә. Қазақ журналистикасының қалыптасуы мен даму тарихынан. //ҚазҰУ Хабаршысы, Журналистика сериясы. 2005. №2.
16 Байтұрсынов А. Шығармалары. –Алматы, 1989. 211 б.
17 Амандосов Т. Совет журналистикасының теориясы мен практикасы. –Алматы: Мектеп, 1978. 126 б.
18 Ыдырысов Т. Баспасөз – өмір айнасы. –Алматы: Қазақстан, 1973. 120 б.
19 Қожакеев Т. Сатира жанрлары. – Алматы: Қазақстан, 1992. – 255 б.
20 Шәріпов А. Сұлтанбек Қожанұлы – әдебиетші. – Алматы, 1994. – 23-37 бб.
21 Мұқанов С. Өмір мектебі. Үшінші кітап. – Алматы, 1970. – 95 б.
22 Сайыпназаров А. Отан үшін аянатын ештеңе жоқ // Оңтүстік Қазақстан, – 1941. – 19 қыркүйек.
23 Дүйсенов Б. Отаншылдық өнеге // Оңтүстік Қазақстан, – 1946. – 15 қазан,
24 Тілегенов Қ. Ойландырар мәселе көп // Оңтүстік Қазақстан, – 1994. – 26 қараша.
25 Қожакеев Т. Жыл құстары. – Алматы. 1991. – 95-98 бб.
26 Кәдеев П.Әдекең мен Әлекең // Шымкент келбеті, – 1994. – 25 қараша.
27 Байұзақов Ш. Кескін мен келбет үйлессе // Оңтүстік Қазақстан, – 1994. – 26 қараша.
28 
29 
30 Атабаев Қ. Қазақ баспасөзі: Қазақстан тарихының дерек көзі (1870-1918). –Алматы: Қазақ университеті, 2000. – 295 б.
31 
32 
33 
34 Қабанбай М. Қазақ, қайда барасың? – Алматы: Қазақстан, 1995. – 61-62 бб.
35 Нұрғалиев Р. Мұхтар Әуезов және Алаш. –Алматы, 1998.
36 Құрманбайұлы Ш. Қазақ журналистикасының жайы //Жас Алаш, – 1998. – 19 қыркүйек.
37 
38 Бекниязов Т. Халықаралық журналистиканың дамуы. –Алматы: Қазақ университеті, 2003. – 20 б.
39 Мұқан С. «Айғақ» жергілікті басылымдардың проблемасын шешуге де атсалысып келеді» // Журналист, – 2002. – 2 желтоқан.
40 Тшанов неге үнсіз? //Айғақ. – №7. – 2000.
41 Қозыбаев С. Журналистика белгілі бір күштің шылауында кетпеу керек // Ақ жол Қазақстан, – 2004. – 19 наурыз.
42 Солдат қатарына iлiгу оңай емес // Замана, – 2004. – 3 мамыр.
43 Шамақайұлы Қ. Сөз бостандығы: бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ //Журналист, – 2004. қазан.
44 Рабинович Ю.М. Время есть // Новое поколение, – 1990. – 20 июль.
45 
46 
47 
48 Ижанов З. Қазақ басылымын қолдау туралы құжат // Ақиқат. – № 3. –1998. – 64 б.
49 Омашев Н. Журналистиканың жаңа стилі // Ақиқат. –№ 3. –1997. – 86-87 бб.
50 Ибраева П. Ақынмен жүздесу // Евразия kz. – №140 (199). – 2008. – 2 б.
51 Шаханов М. Күрестің көкесі әлі алда //Оңтүстік таңы, – 2008. – 8 қазан.
52 Әбсаттаров Р. Конституция және ұлт саясаты //Ақиқат, – № 7. – 1993.–37 б.
53 Мыңбаев Д. Жартыкеш шындық жалғандықтан жаман //Оңтүстік Қазақстан, – 1998. – 13 мамыр.
54 Кенжеғұлов Н. Керуенге ермек едің, көшіп бақ // Шымкент келбеті, – 1999. – 24 маусым.
55 Байғұт М., Қонысбек Б. Жанкешті жауапкершілік жеңеді // Оңтүстік Қазақстан, – 2003. – 30 қаңтар.
56 «БАҚ және ұлттық мүдде» атты ғылыми-тәжірибелік конференциясының қарарынан, – 2003. –25 сәуір.
57 Бегалыұлы Н. Бес миллиондай қаржыны өзіміз табамыз //Егемен Қазақстан, – 2005. – 9 ақпан.
58 Оқырманға ең жақын газет // Егемен Қазақстан, – 2005. – 9 ақпан.
59 Рәмберді Т. Редактор екінші рет қызметтен кетті. Құрылтайшылар мен аудандық газет редакциясы арасындағы кикілжің енді реттеле ме? // Егемен Қазақстан, – 2000. – 27 желтоқсан.
60  – 
61 Исабаев Б. Ұлт саясатының бүгінгі жайы //Ақиқат, – № 9. – 1998. – 26 б.
62 Шамақайұлы Қ. Журналист шеберлігінің негіздері. – Қарағанды, 2002. –16 б.
63 «Баспасөз және басқа бұқаралық хабарлама құралдары туралы» Заң. //Егемен Қазақстан, 21 тамыз, 1991.
64 Смайылов К. Бар өнердің басын қосып //Жұлдыз. – № 6. – 1985. – 55 б.
65 
66 Жақып М. Журналистикаға құштарлық. – Шымкент: Ғасыр-Ш, 2002. – 136-138 бб.
67 Смайыл Ж. Басты мәселенің өзегі //Егемен Қазақстан, – 2002. – 11 тамыз.
68  – 
69 
70 
71 Ерментаев Е. Қоқысқа толы қала үшінші бола ала ма? //Шымкент келбеті, – 2006. – 17 маусым.
72 
73  – 
74 Алдияр Б. Көпшілігін құртатын тақырып //Айғақ, – 2003. – 18 маусым.
75 Сәрсенова Ұ. Адам етіне дәніккен қара төбет // Құпия сыр, – 2005. – 23 мамыр.
76 Изимбергенов Ж. Инновационные медиа-проекты удаются лишь в провинции. Откуда берет начало «оригинальная многопартийность»? // Мегаполис, – 2003. – 13 ноябрь.
77 Грабельников А.А. Массовая информация в России: от первой газеты до информационного общества. –М.: Изд-во РУДН, 2001. – с. 316.
78 Қоңыратбаев Ә. Шеберлік сырлары. – Алматы: Жазушы, 1979. – 54 б.
79 Қарабалина Б. Жезөкше әйелге үйленген жігіт // Мен және Сен, –2007. – 15 желтоқсан.
80 
81 Иванова С.М. Основание для тревоги// Свобода Слова, – 2004. – 12-18 ноябрь.
82 
83 
84 Назарбаев Н.Ә. Түсінісу, үн қатысу жолын табайық // «Егемен Қазақстан», - 2003, – 25сәуір.
        
        Жоспар
| |КІРІСПЕ |3 |
| ... ... | ... ... ҚАЗАҚСТАН БАСПАСӨЗІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ | ... ... ... ... ... ... БАҚ ... |9 |
| |алатын орны | ... ... ... ... және ... ... іс- | |
| |тәжірибесі |26 |
| ... | |
| ... ... |50 |
| |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| ... |127 |
| | | |
| ... ... |133 |
| | | |
| ... |137 |
К І Р І С П ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан
баспасөзінің мүмкіндіктері зерттеліп, ғылыми-танымдық бағыттары анықталды.
Жергілікті басылымдардың іс-тәжірибелері зерттеу нәтижесі ... ... ... ... ... ... ұсыныстар
анықталды.
Тақырыптың өзектілігі. Дәл қазір медиа дәуірі басталды ... ... ... қоғамның өскелең сұраныстарымен түсіндіруге болады.
Қоғамда жедел ақпарат туралы өзгеше пікір, жаңаша ... ... ... ... орта ... ... ... сол
күйінде қалды деуге болады. Оның қоғамдық қатынастардағы рөлі мен орны
бүгінде көп ... ... ... жоқ. ... ... коммуникация
құралы ретінде бұқаралық ақпарат құралдары бұрынғыдан да пәрменді бола
түсті.
Қазақстан Республикасының ... Н.Ә. ... 2007 ... ... ... жаңа ... ... бірі ретінде
дамуымыздың негізгі тармақтарын айқындай отырып, солардың ішінде «БАҚ-тың
үйлесімді дамуына жәрдемдесу» деген ... атап ... [1]. ... ... ... ... құндылықтар арқылы адамзат мүддесіне
қызмет етуі ... әр ... жеке ... ... ... ... қоғамымыздың дәстүрлерін бұқаралық ақпарат құралдары арқылы
насихаттап, олардың үйлесімді ... ... ... ... ... ... ... саясат жатыр.
Ғаламдану кезеңінде ақпараттық тәуелсіздік мәселелері де кездеседі.
Дүниежүзілік алпауыт топтардың қай ... ... ... ... ... ... қорғау, бар мұрамызды жоғалтып алмай,
келер ұрпаққа аманат ету, дәстүрдің озығын жетілдіріп, тозығынан ... ... ... ... Осы ... ... басылымдардың алатын
орны да өзгеше. Бұқаралық ақпарат құралдары ең көп шоғырланған өлке ... ... ... ... ... ... облыстық баспасөз қызметінің
мәліметіне қарағанда 450-ге жуық ақпарат ... ... ... аса ... ... көреді. Оңтүстік Қазақстандағы бұқаралық ақпарат құралы заман
ағымына iлесiп, жеделдiгiмен жаңашыл прогресс туындатып отыр. Ақпарат ... ... ... ... кез-келген түкпiрiнен жедел хабар ... ... ... ... қалыптасуымен және жаңа ақпараттық
технологиялардың дамуымен қатар, аз ғана қауымның мүддесiн қамдаған шағын
ақпарат ... ... ... ... оңтүстік аймақта халықтың белгiлi
бiр топтарына хабар ... ... ... кең өрiс ... ... әлемiнде болып жатқан осынау өзгерiстер, сөз жоқ, Оңтүстік
Қазақстан облысының баспасөзiне де, журналистердің ... ... ... ... ... ... Соның бір қыры – журналистің еркін ақпарат алуынан
көрінеді және ... ... ... ... әр ... ... ... Біздің бүгінгі ақпараттану дәуіріндегі
міндетіміз – мазмұны жергілікті болып келетін бәсекелестікке түсе ... ... ... үшін ... тізе ... ... азықтың бірі –
мерзімді баспасөз. Халықтың көзқарасын, ... ... ... ... баспасөздің мақсаты – қашан да күрделі,
арқалар жүгі ауыр. Оқырманның ... ... ... ... ... ... ... мақсатын ой елегінен
өткізер басылымдар қажеттігі туындайды. ... ... ... ... ... өзгерістер болып жатқан қазіргі кезеңде журналистикаға
түбірлі қайта құрулар қажет. Ол біздің ... ... ... Бар ... ... игілігі жолындағы күреске арнауға бекем бел
байлап, ... ... ... ... даярлауда үлкен ізденіс керек.
Себебі, өмірдің шынайы шындығы негізгі тақырыпқа ... Осы ... ... ... де өз ... ... болып отыр.
Қазақстанның тәуелсiздiгi жолындағы күрес, ... ... ... ... ... ояту ... ... басындағы қазақ баспасөзiнiң
тағдырына тірек болған өзектi жайттар бүгiнгi ... де ... ... ... ... айналды. Бұл публицистиканың нақты
өмiрге ықпал ету дәрежесiнің бұрынғыдан арта ... ... ... ... ... үш тармағының қалың бұқараға тигізер ықпал күшінің
жоғары екендігі белгілі. Таза ұлттық ... ... үшін ... ... мүдде тұрғысынан қарап, байыппен саралау аса маңызды. Ел
мен жер, жастар мен болашақ тағдырына селқос қарауға ... ... ... ғана ... ... ... керек. Осы бағытта Оңтүстік
Қазақстан ... ... ... да ... ... ... ... отырған тақырыптың көкейкестілігі осы Оңтүстік өңіріндегі
журналистиканың өз ерекшелiктерiнен туындайды. Бұған ... ... ... ... бағыты, позициясы, қоғамның iшкi
қайшылықтарына терең бойлап бара алатын шыншылдығы, қоғамдық-саяси, мәдени
таным-тағылымы тиісті алғышарттарды ... ... ... ... облысында шығарылатын баспасөз
материалдары.
Зерттеу жұмысының пәні – ... ... ... ... ... сараптап, талдау болып табылады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Оңтүстік ... ... ... ... теориялық және ғылыми-танымдық тұрғыда
зерттеу. ... ... ... ... ... Осы ... орай бізге мынадай міндеттер жүктеледі:
– Оңтүстік Қазақстан облысындағы журналистиканың бүкіл кезеңін ... ... ... ... ... ... қырларын және тарихи ерекшеліктерін
анықтау;
– аймақтық журналистиканың өзіндік проблемаларының ... ... ... ... композициялық-құрылымдық құндылықтарын
айқындау;
... ... ... ... шығармашылық ұсыныстар
жасау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Бұл – ... ... ... ... ... ... ... ғылыми еңбек. Зерттеуде
Оңтүстік Қазақстанның жергілікті журналистикасына тұтас шығармашылық жүйеде
және ... ... ... баға ... әрi ол ... рет ғылыми
айналымға түскелi отыр. Олар: 1) бұрын белгiсiз ... ... ... ... ... ... және тарихи ерекшеліктері; 2)
Оңтүстік журналистикасының бүкiл кезеңiн ... ... ... 3) ... ... өзіндік проблемалары; 4) жергілікті
басылымдардың композициялық-құрылымдық ерекшелiгiн айқындайтын стилдік-
тілдік ... ... ... ... ... ... қамтитын
ғылыми-танымдық мақалалар бір жүйеге келтіріліп, жинақталды. Оңтүстік
баспасөзінің өзіндік ... ... ... ... алға ... проблемаларының мазмұны анықталды. Жергілікті
басылымдардың композициялық-құрылымдық құндылықтарының практикалық ... ... ... ... жетілдіру бағытындағы
танымдық ұсыныстар берілді.
Сонымен қатар зерттеуде:
– Оңтүстік Қазақстан журналистикасының ... ... ... ... ... басылымдардың алғаш рет толық тарихы жасалды;
– Оңтүстік ... тән ... ... ... ... танылып, талданып, образ жасау, қаһарман
характерiн ашудағы өзгешеліктер, монолог, пейзаж, психологизм ... ... ... ... ... ... арқылы арнайы сөз ету
негiзiнде қарастырылды.
Зерттеудің ғылыми-әдістемелік негізін Оңтүстік Қазақстанда ... ... ... ... басылым беттерiнде әр жылдары жарық
көрген мақала, очерктермен, баспадан басылып шыққан ... ... ... ... ... ... жайдың дәйектiлiгiн
арттыру үшiн журналистика және ... ... ... ... ... А. ... [2], ... [3], Ә.
Бөкейхановтың [4], Қ. Бекхожиннiң [5], Б.Кенжебаевтың [6], Қ. ... Т. ... [8], ... [9], Ш. ... [10], Н.
Омашевтiң [11], С.Қозыбаевтың [12], М. Барманқұловтың [13], сондай-ақ орыс
зерттеушiлерi А. Грабельников, В. Гороховтың, Е. ... ... ... Е. ... Р. ... ... А.
Тертычныйдың, В. Ученованың, В. ... ... және ... ... сүйендiк.
Жұмыс барысында Оңтүстік Қазақстанда 1987-2008 жылдар аралығында жарық
көрген басылымдар сарапқа ... 1987 ... ... ... ... ... ... келбеті», «Панорама Шымкента»,
«Айғақ», «Замана», «Түркістан», «Түркіойстан», «Ордабасы оттары», ... ... ... ... ... ... «Шамшырақ-Маяк»,
«Мақтаарал», «Алғабас», «Шаян», ... ... ... ... жарық көрген республикалық, облыстық, аудандық және қалалық
басылымдар пайдаланылды.
Диссертациялық зерттеудiң хронологиялық ... ... ... ... ... алғаш жарық көрген күнінен бастап бүгiнгi күн
аралығын қамтиды.
Диссертациялық жұмыстың ... ... ... жалпы
теориялық мәселелері, оның қызмет ұстанымдары мерзімді баспасөз теориясын
жасауға негiз ... ... ... ... мен әдiстерiн белгiлеп
бередi. Осы арқылы аймақтағы баспасөздің негiзгi заңдылықтары айқындалып,
ондағы журналистердің дүниетаным ... ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының ерекшелігі жоғары
идеялық-мазмұндық деңгейiн қамтамасыз ... ... ... ... ... мен формаларын еркiн де жетiк меңгеруiмен
ерекшеленедi.
Бұл бағытта ... ... даму ... әр ... ... атсалысып тер төгетіні белгілі. Әр мамандық өзіне тән ... ... ... ... деп атала бастаған БАҚ та бұл тізімнен шет қала
алмайды. Өйткені ақпарат тасқынынан ... ... ... ... ... ... теледидар, радио, ... ... ... ойымызды дәлелдей түседі. БАҚ мемлекет саясатын
жүргізудегі ерекше басымдығы бар күш. ... ... ... 2007 ... деректер бойынша елімізде 7700-ден астам бұқаралық
ақпарат таратушы көздері тіркелген. Радио, теледидар, баспасөз ... осы ... 35%-ы, яғни 908-і ... ... 11%-ы – ... Қазақстан облысына, 8,2%-ы, 209-ы Қарағанды облысына тиесілі ... ... БАҚ ... ... ... Түрлі зерттеулер
нәтижесінде басылымдардың 52%-ы, яғни басым көп ... ... ... ... ... дін, ... арналған спорт, мамандықтар,
ауыл шаруашылығы ... ... ... 2%-ды ... екен.
Газет, журналдар мазмұнына қарай сары, сапалы және аралас басылым болып
бөлінеді ... Міне ... үш ... газет-журналдар қазіргі таңда қазақ
баспасөзінің көшбасшыларының біріне айналып ... ... ... кең ... ... қызмет етуде. Кейбір бейресми ... ... ... саны үш ... асып ... ... санаулы басылымдар мен бір ғана теледидар каналы ... ... ... бері ... саны ... түсуде. Атап айтқанда, «Панорама
Шымкента», ... ... ... ... ... «48 часов», «Қыз
Жібек», «Жанубий Қазоғистан», «Айғақ», «Детский парк», «Балбөбек», «Сана»,
«Діл», ... үні» ... ... т.б. өз ... ... ... ... айдынында тыңнан қосылған «Айғақ» телеарнасының да
қарқынды ... ... ... ... ... ... «Шығыс Қазақстан облыстық
газетінің қалыптасу, даму кезеңдері» атты диссертациялық жұмыс жазылған
екен. Қазақ ... ... ... ... мен ... ... қосқан Б. Кенжебаев, Т. Қожакеев, Т. ... Р. ... ... Ш. ... Н. ... С. ... Б.Жақып, Д. Ысқақұлы және
т.б. көрнекті ғалымдардың еңбектері ғылыми дәйек ретінде пайдаланылды.
Оңтүстік ... ... ... ... ... ... аудандық
және қалалық мерзімді басылымдармен қатар, ... және ... ... сын пiкiрлер де пайдаланылды. Бұл еңбектер ... ... ... ... ... әр ... жеке рухани
сұраныстарын қанағаттандыруда маңызды болып табылады. Оңтүстік ... ... ... ... ... бар ... қатысты сын мақалалар мен шолулар зерттеуші ... ... сөз ... ... ... ... жұмыс
өзегiне айналған емес. Міне, осыны басшылыққа ала отырып, ... ... жанр ... ... ... ... құрылым аясында, поэтика мен ... ... ... Осылайша күнi бүгiнге дейiн тек бiрдi-екiлi шолу ... ... ... ... ... жинақтап, талдап, қорытып, нақты
ғылыми тұжырым жасаймыз.
Сонымен, Оңтүстік Қазақстан облысындағы мерзімді баспасөздің қалыптасуы
және даму ... ... ... мен бұл ... ... және ғылыми-танымдық жағынан қажетті зерттелмеуі, нақты қалыптасқан
жағдайда ұлттық ерекшеліктерді қорғай ... ... ... мен ... ... ... ... бұл мәселені шешуге
бағытталған зерттеу жұмыстарының жоқтығынан қарама-қайшылықтар ... ... ... ... ... ... проблемамызды
айқындауға және зерттеу тақырыбын «Оңтүстік Қазақстан ... ... деп ... ... ... ... ... тақырыбының ерекшелігі мен ... ... ... ... ... ... статистикалық әдістермен жүйелеу, топтау, бағалау, ... ... ... ... ... Қазақстан облысындағы баспасөздің тарихи кезеңдерін қамтитын
ғылыми-танымдық мақалалардың теориялық түсініктері;
– Оңтүстік баспасөзінің өзіндік ерекшеліктерінің сипаттамасы;
– аймақтық ... алға ... ... мазмұны;
– жергілікті басылымдардың композициялық-құрылымдық ... ... ... ... ... ... бағытындағы
шығармашылық ұсыныстар.
Зерттеудің қолданбалық және ... ... ... ... сан ... Оның тақырыптық аясының өзiн әлденеше қырынан
бағдарлап, зерттеуге болады.
Қазақ баспасөзінің ... ... ... ... ... проблемаларды талғап-талдағанда, жоғары оқу орындарында журналист
зертханасы, шығармашылық психологиясы секiлдi арнайы курстар ашып ... ... ... ... көмекшi құрал ретiнде пайдалануға
болады. Зерттеудiң негiзгi ... мен ... ... ... ... теориясы мен тәжiрибесi жөнiнде жоғары оқу орындарында
оқытылатын жалпы пәндер мен арнаулы курстарда да ... ... ... әзiрлеген Оңтүстік Қазақстан ... ... ... көрсеткiштерi баспасөздің тақырыптық
бағыттары мен мазмұны жөнiнде белгiлi бiр дәрежеде ... ... ... ... одан әрi тереңдей зерттеуде ғылыми библиографиялық база
бола алады.
Диссертациялық жұмыстың сарапталуы. ... ... ... мен ... Қожа ... Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-
түрiк университетiнде өткiзiлген ... ... ... ... ... ... ... сөз болды. Зерттеудiң негiзгi
мазмұнын ашып беретiн мақалалар ... ... ... ... ... көрдi. Диссертация материалдары «Қазақ журналистикасының
тарихы» курсы ... Қ.А. ... ... ... журналистика бөлiмi
бірінші курс студенттерiне тәжірибелік ... ... ... ... ... жинақталған материалдар негізінде «Оңтүстік
өңірде журналистиканың қалыптасуы және дамуы» деп аталатын арнайы ... пәні ... ... диссертация Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық
университетiнiң ... ... ... iсi және ... ... ... ... халықаралық журналистика,
журналистика мәселелерін зерттейтін ... ... ... ... ... ... жұмыстың құрылымы. Диссертация кiрiспе мен
қорытындыдан және ... екi ... ... Жұмыс соңында пайдаланылған
әдебиеттер мен библиографиялық көрсеткiштер тiзiмi берiлген.
І ... ... ... МЕН ... ... ... Қазақстан» газетінің аймақтық БАҚ жүйесінде
алатын орны
Соңғы зерттеулердің нәтижесінде ұлттық баспасөз тарихының сонау ... ... ... ... рухани жәдігерлерімізден
басталатындығына көз жеткіздік. Кезінде ежелгі ... ... ... ... ... ... VІ–VІІ ғасырлардың
өзінде-ақ қол жеткізгендігінен ... бола ... ... «Күлтегін», «Тоныкөк» сияқты ... ... ... ... оқиға құрылымы мен жанрлық ... ... ... ... ... ... дәуірде «пантүркист»
деп есімін атауға ... ... ... ... 35 жыл бойы
үздіксіз жарық көріп ... ... ... ... ... халқы
үшін де рухани маңызы ерекше ... айта ... жөн. ... ... ... бірігіп шығарған «Пікір» (1905-1907) газеті
де төл баспасөзіміздің тарихын қалыптастыруға ... үлес ... ... ... ... ... орыс мерзімді басылымдарындағы
қазақ тақырыбы және баспасөз тарихы коммунистік ... ... ... ... ... ... өз алдына тәуелсіздік алғанға дейін
шынайы түрде зерттелмей келді. Әйтсе де, ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ... ... ... ... ... ... ... қалған екен деген пікір тумаса керек.
Қазақ зерттеушілерінің арасында алғаш рет ... және ... ... ... ... ... көрнекті көсемсөзші Ахмет
Байтұрсыновтың «Қазақ» газетінің оқырмандарына арнау сөзінде: ... ... ... ... сол жылы мың бір жүз жетпіс үш есімді ... ... ... ... Оның бір мың үш жүз тоқсан алтысы рус тілінде,
сегіз жүз ... ... ... тілде», - деген деректер бар [14].
Қазақ баспасөзінің даму сатыларын ... ... ... Б. ... Т. ... Т. ... ... ғалым-
зерттеушілер коммунистік партияның «қырағы көзінен» сескенбей, ... ... ... ... ... ... ... құнды еңбектер
қалдырғандары ерлікке пара-пар деп қарауға тиістіміз.
Кешегі кеңестік дәуір ... ... ... ұжымдық насихатшы және
ұжымдық ұйымдастырушы» деп аталған бұрынғы кезең ... ... ... ... ... ... Арада өткен біршама
уақыт ішінде бұқаралық ақпарат құралдарының сыры мен ... ... ... бұрыннан атқарып келе ... ... мен ... ... өзгерістер алдымен қоғамдық-саяси өмірдегі жаңа жағдайдан
туды, оған тың ... ... құру ... ... ... ... қитұрқы құбылыстары да ықпал етпей қалмады. Соның нәтижесінде
ежелгі бір ... ... ... баспасөздің орнына жаңаша
құрылған, әлемдік журналистика мен ұлттық басылымдар тәжірибесін ... ... ... ... ... ... тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін ғана қазақ ... ... ... ... қайта ашылып, кезінде «ұлтшыл» деген
жаламен жабылып қалған «Қазақ», «Алаш», «Сарыарқа», ... ... ... ... ... ... ... көрген А. Байтұрсынұлы,
М.Дулатұлы, Ә.Бөкейхан, М. ... ... М. ... Х.Ғаббасұлы, С. Қожанұлы, Н. Төреқұлұы, Т. Шонанұлы сынды қазақ
халқының бір топ ... ... ... ... ... жазған
публицистикалық мақалалары ғылыми айналымға түсіп, өзінің тиісті бағаларын
алып та үлгерді. Сондықтан біз төл ... ... ... тас
ескерткіштердегі ақпарат үлгілерінен бастап, ХІХ ғасырдың ... ... ... ... уалаятының газеті», ... ... ... мен 1991 ... басталатын тәуелсіздік
жылдарынан бүгінгі таңға дейінгі аралықты қамтып, төрт ... ... ... деп ... Қ. ... ... ... тарихын екі дәуірге бөлсе,
ғалымның әріптесі, профессор Ә. Ыдырысов та зерттеу еңбектерінде дәл ... Бұл ... ... Ә. ... ... ... шығып тұрған газеттер мен журналдар – қазақ қоғамының Ресей
патшалығының тұтас ... ... ... ... ... келді. Сондықтан
ол халықты шын мәнінде біртұтас ұлт етіп ... ... ... ... де, ұйымдастыра алмады. Табиғаты жағынан – балаң күйде, ұйымдық
жағынан негізсіз, сипаты жағынан – ... ... екі ... ... ... ... - деп ... [15].
Қазақ журналистикасының екінші дәуірі бұл – «Қазан төңкерісі» ... 1917 ... ... 1985 ... ... 70 ... жуық әкімшілік-
әміршілдік, коммунистік-кеңестік аралық. Бұл аралықта ... ... ... үшін ... ... өзгерді, қызыл коммунистік болды. Сөз,
баспасөз бостандығы бар делінгенімен, іс ... ...... деп сол ... ... ... ... елі тәуелсіздікке оңай жете қойған жоқ. Қай кезде
де дәуір тамырын дөп басып отыратын публицистиканың мұндағы ... ... Қай ... болмасын алдымен ол – өз ... өз ... ... да ол тек өз ... ... ғана шығармаларына
арқау етеді. Халқының мәдени, рухани өмірінің дәрежесін сол уақыт өлшемімен
бағалайды. Өзі өмір ... ... ... даму ... ... ... өткен тарихымен таразылап барып, қаншалықты
деңгейге көтерілгенін, жетістігі мен ... ... Сол ... ... ... барлап, өзі өмір сүрген кезеңінің ... ... ... жасайды.
Әр дәуір келбетін жаңғырта жеткізуде, бүгінгі заман талабына лайық
байлам жасауда әркім әрқалай жолды ... ... ... тарихшы дәуір
талғамына тарихи тұрғыдан баға беруге ... ... ... ... үлес ... Ал ... дәуір дауылпазы публицистика тілімен
шындықтың ... ашып ... жөн ... Ол ... ... ... ... шығушы емес, елдің тіршілік, қам-қарекетімен етене араласа
отырып, әрбір жағдайды әр ... ... ... ... ... ... ... ашып көрсетуді мұрат тұтады. Коммунистік идеологияның ... ... сөз жоқ, ... ... және ... елеулі өзгерістер әкелді. Ғасырға жуық уақыт бойы бір ... ... ... ... ... келген публицистикаға деген жаңаша
көзқарас туды.
Осы заманғы жағдайда, яғни тасқа басылған ... ... әсер ... алғанда, мұндай сан алуан басылымдардың қатар өмір сүруі – заңды
нәрсе. Нәтижесінде, бұл жағдай ... ... ... ... ... орны мен ... ... анықтап алуына әсер етіп отыр. Негізінен
алғанда, баспасөздің қоғамнан тысқары тұра ...... ... ұйымының қызметі мен қағидасы сол қоғамда қалыптасып отырған ... ... ... мен құбылыстар аясынан
шығады. Ал, қоғам қозғалысқа кірген тұста сөз өнерінің публицистика ... ... өсе ...... ... Қоғам үшін қажетті
ойларды оятып, халықтық пікірлерді ... ... ... іс пен
қимылға шақыратын публицистика екені ... ... ... осы саланы зерттеп, теориялық ... ... ... және орыс ... ... берісі, қазақ
журналистикасының тарихы мен теориясына ... ... ... ... отандық зерттеушілеріміздің жұмыстарында; қала берді көптеген
әлеуметтік-саяси, әдеби, ғылыми-көпшілік сөздіктер мен ... ... мен ... беріліп келеді. Олардың ... ... ... ... орай әрқалай болғанымен, ортақ мазмұн-
мағынасы, бәрінің келіп құйылар анықтамалық арнасы біреу ... Ол ... әр ... зәру болып отырған әлеуметтік, қоғамдық-саяси
проблемаларына арналған, ... ... ... ... ... ... бір ... өтімді түрі екендігіне саяды. Айталық, сонау ... ... ... ... атты ... ... ... ұстазы
А.Байтұрсынов айтып кеткен мына пікірі өзінің парасатты пайымымен, ғылыми
салиқалылығымен назар аударатынын ... ... ... ... іске ... жүргізетін сөз болғандықтан да «көсем сөз» деп
аталады. Көсем сөз кезіндегі әлеуметке ... іске ... ... ... ... [16]. Сондай-ақ, аталмыш құбылысқа дәуір үні ... ... ... ... «Публицистика – өмірдің сырлы ... ...... - десе [17], ... ... ... ... – саяси-көркем проза, қаламгердің ... ... ... - деп ... ... [18]. ... – ашық ... әділеттіктің салтанат құруының тілеулесі әрі
халық мүддесінің жанашыры. Сондықтан да олар қоғамдық ... ... ... зор ... қашан да лайық.
Бұқаралық ақпарат құралдарының жыл өткен сайын қоғамдық өмірде алып
отырған ... ... келе ... ... ... ақпарат кеңiстiгi
тәуелсiздiк жылдарында қалыптасу кезеңiн бастан өткiздi. ... ... ... ... ғана шығарылып, жарық көрiп келген баспасөз
жаңа сипатқа ие болып, жариялылыққа кеңiнен жол ашылды. Ендi Конституцияда
көрсетiлген қағидаларға ... ... ... ... жеке ... ... газет-журнал ашуға, оны таратуға еркiндiк алды. Осы тұрғыдан
қарасақ, Оңтүстiк Қазақстан облысында да ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары құрылып, жұмыс iстеуде. Облыстық
баспасөз қызметінің соңғы мәлiметтерiне ... ... ... ... саны 400-ге ... ал, ... ... жатқан газет-журналдар 300-ден
асады. Бiз солардың iшiндегi негiзгiлерiне тоқталғымыз келедi.
Оңтүстiк өлкесiнде жарық ... ... ... ... тиек
еткенде, облыс баспасөзiнiң қарашаңырағы «Оңтүстiк Қазақстан» газетi туралы
айтпау ағаттық болар едi. Газеттiң алғашқы атауы – «Ақ ... ... ... ... ... ... органы
ретiнде «Ақ жол» газетiнiң алғашқы нөмiрi 1920 жылғы 7 ... ... ... Оның ... ... ... ... және
Мiржақып Дулатов болды. Көрнектi баспасөз зерттеушiсi Темiрбек ... ... ... ... ... ... алмалы-
салмалы үкiмет, бүгiн бiреуi, ертең өзге ... ... ... жұрт не ... бiле ... жатқан, аштық, жоқтық қара бұлты
түнерiп төнген сол тұста «Ақ жол» ... ... ... қара бұқараға
жолбасшылық етемiн деп шықты. Елдi еңбекке, жаңа ... ... ... ... ... деп ... ... Көпеевтiң баласы Әмин Жүсiпұлы газеттiң бұл ниетiн жырмен
құптап, қостады.
Сен «Ақ жолым», халқыңа
Жолаушы боп барасың.
Бiрiктiрiп басын қос
Алты Алаштың баласын.
Төңкерiске ... ... ... ... - деп ... ... ... тапсырды.
Туды мiне ерiк деп,
Таптық нағыз серiк деп,
Кел, кедейлер, бiрiк деп
Шақыр қазақ даласын, - деп кеңес бердi ... жол» ... ... ... кезде 3000 дана, кейiннен 3500
дана ... ... ... «Ақ жол» ... ... Орталық партия
комитетiнiң үнi ретiнде 1924 жылғы 26 қарашаға дейiн шығып ... ... 1924 ... ... ... ... мен үкiмет бұрынғы Түркiстан
Республикасын ұлт ретiмен ... ... Оның ... ... Жетiсу
губерниялары Түркiстан облысы болып, Қазақ АКСР-iне қосылды. Қазақтарға
арналып ... ... ... ... ... да ... ... сол себептi «Ақ жол» газетi де 1924 ... 26 ... ... ... ... Өлкелiк Комитетi мен ... ... ... жөнiндегi ұйымдастыру бюросының органы ретiнде шығарылды
[19, 95 б.].
Көптеген зерттеушiлер «Оңтүстiк Қазақстан» ... ... «Ақ ... редакциясы Шымкент қаласына көшiрiлiп, жергiлiктi партия және
атқару ұйымдарының үнi ретiнде шығарыла ... ... ... Бұл
мәселе, бiздiңше, әлi де зерттей түсудi қажет етедi. Егер облыстық ... дәл осы «Ақ ... ... бiз оның қазiргi тiлмен айтқанда,
құрылтайшылары өзгерген уақыттан емес, шын мәнiнде ... ... ... 1920 ... 7 желтоқсаннан бастауымыз керек. Өйткенi, облыстық газеттiң
қазiргi атауына дәл келетiн мерзiмдi басылым 1932 жылғы ... ... ... ... ... ... ... 1932 жылдың 12
наурызынан бастап Шымкентте «Оңтүстiк Қазақстан» деген атпен жарық ... ... ... ... және ... облыстары 1924-
1925 жылға дейін Түркістан автономиялық республикасының құрамында болып
келгендігі белгілі. Осы ... ... ... ... ... ... һәм
тілі» боларлық басылымның қажеттілігі күн кестесіне қайта-қайта ... ... ... ... ... ... ... тез тарылып, жедел
басылды. Архив құжаттарының айғағынша, Халел Досмұхамедұлы, Сәдуақас
Оспанұлы, ... ... ... ... т.б. ... ... ісін баяулатпауды дүркін-дүркін талап етіп, тілек-хаттардың легін
толастатпаған.
«Ақ жолдың» алғашқы редакторы ... ... ... ... ... басшысы ретінде ол ұдайы қызметкер таңдау және ... ... ... ... ... қос ... ... ұстаған
қарымды қайраткер Қожанұлы қызмет бабын қазақ баспасөзінің қамымен тығыз
қабыстырып отырған. Газет ... өз ... ойы ... ... ... ... ... Н. Төреқұлұлы, И. Тоқтыбайұлы, ... ... Ж. ... А. Байтасұлы т.б. араласты. Олардың әрқайсысы «Ақ
жолда» қызмет істеуді құрмет санаған.
Кадр жағынан ... ... ... ... басылым үшін ең
керектісі, ең көкейтестісі – саяси соқпақ, идеялық ... ... ... тілі – «Ақ жолдың» осы орайдағы бағыт-бағдары туралы
төмендегі жолдарда тарқатыла жазылған: «Күншығыстың ... ... ... ... ... ... ол батыстан-өнеркәсіп
пролетариаты бар елдерден күтеді. Күншығыс халықтарын Батысқа үлгі бола
алатындығына сендірерліктей ... жер ... жоқ. Егер ... ... империализмнің биігінен безе қашып, Жетісу қырғызы
кулактан қайтарылған ... ... ... онда ... ... ... сенімдеріне кіру үшін көп тер төгуге тура
келетіндігі даусыз.
Міне, осы қараңғылық пен қауіпшілікке қарсы әйтеуір біреу ... өте ... ... ... ... оларға қандай қамқорлық жасап
отырғандығы туралы айтуы керек еді. Оларға отаршылықтың және Ферғанадағы,
тіпті одан берідегі ... ... ... қажет. Ұлт мәселесінің
Кеңес өкіметінде және Батыста қалай шешіліп отырғандығы жайында да ...... ... үшін ... маңызы ерекше. Ол қырғыздарға
түсінікті және жақын болуымен бірге-«анықтамалыққа», ал редакция «анықтама
бюросына» айналды. ... ... да ... олар ... ... ... кездегі басқа басылымдардағы секілді, «Ақ ... да ... ... ... және «ресми» деп аталатын бөлімдері ... ... ... көзқарасын айқындайтын дүниелер
«Қазақстанда», «Елден», «Ашыққандар ... ... ... ... атты ... ... ... тақырыпта жарияланып тұрған. «Ақ
жол» отаршылдықтың барлық көріністеріне ... ... ... ... мен ... ... қамтып келеді,»-
депті Түркістан Орталық Атқару Комитетінің төрағасы ... ... ... ... орай ... құттықтауында. Шындығында да «Ақ жол»
–жиырмасыншы жылдардағы Түркістан аймағының тынысын ... ... ... ... ... Сәбит Мұқановтың сипаттауынша, Сұлтанбек Қожанұлы осы ... ... ... Ол: ... ... ... ... жазудан
тынбай келе жатқан алашордашыл ақын Мағжан ... ... ... ... ... 1923 жылы ... қаласында бастырды да, ... сөз ... ... ... ... ... ... лидері Ахмет
Байтұрсыновтың 1923 жылдың күзінде Орынборда құлаған 50 жылдық юбилейін
Ташкентте ... ... ... ... ... «Ақ ... ... мақалалар бастырды, портретін жариялады; Түркістан
республикасын Қожанов басқарған кезде (1922-25жылдары) Алашорда партиясының
лидері: Халил ... ... ... ... ... Аймауытов, тағы басқалары Ташкент қаласынан пана тапты да, ондағы
«Ақ жол» газеті мен ... және ... ... ... ... өкіметіне ашық қарсы шыққан ... ... ... ... ... ... ... қарай партия мен үкімет бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... Оның құрамындағы Сырдария және Жетісу губерниялары енді. Қазақ
АССР-іне қосылды. Қазақтарға арналып ... ... ... ... ... да Қазақстанға ауыстырылды. «Ақ жол» газеті сол жылы 26
қарашадағы 506-нөмірінен бастап РК(б)П-ң ... ... ... ... ... ... ... органы ретінде шығарылды.
Қазіргі «Оңтүстік Қазақстан» газетінің ... ... осы ... осы
уақыттан басталады.
Жетпіс нөмірінен кейін «Ақ жол» РК(б)П-ның Сырдария губкомы ... ... ... комитеттерінің, кәсіподақ Советі мен Қосшы
одағы комитетінің органы делініп ... ... Осы ... ... ... ... ... облысына кең тарады.
Бұл партиямыздың ауылға бет бұру ұранын ... ... кезі ... «Ақ жол» газеті Шымкентте «Шаруа жабдығы», ... ... ... ... ... деген бөлімдермен шығып тұрды. Партия
саясатын, оның қаулы-қарарларын ауылға жеткізді. Еңбекшілер арасындағы
сауатсыздықты жою, ескі ... жат ... ... ... ... ... Атқару Комитетінің 1932 жылғы ақпандағы 11-
сессиясының шешімі бойынша ... ... ... ... болды. Осымен
байланысты «Ленин жолы» газетін ... ... ... 1932 ... ... ... ... «Оңтүстік Қазақстан» газеті шығарыла
бастады. Оның алғашқы ... ... ... ... ... ... Жақан Сыздықов атқарған [19, 97 б.].
Облыстық «Оңтүстiк Қазақстан» ... ... берi ... ... тiптi сонау ел басына қиыншылық ... ... Ұлы Отан ... да өз ... ... ... қызмет етiп келедi. Облыс
баспасөзiнiң қарашаңырағы өз тарихында қаншама қаламгерлердi дайындап,
оларға ұстаздық еттi, ... ... ... ... ... үлес қосты. Олардың қатарында ... ... ... Н. ... Ж. ... Қ.Сарыбаев, Ә.Аймақ, Ә. Қалмырзаев
және тағы басқа көптеген ақын-жазушыларды атап ... ... ... ... 1941 ... 19 қыркүйегінде
А.Сайыпназаровтың «Отан үшін аянатын ештеңе жоқ» мақаласында: «Қызыл ... жылы киім ... ... ... совет халқы сияқты Сайрам ауданының
еңбекшілері де ... ... ... ауыл ... ... ... жолдас 150 сомдық жылы киім алып, Қызыл ... қыс ... ... Сол сияқты Ибрахимов жолдас-200, Ерашев-150 сомдық ... ... Ауыл ... ... ... ... аз
уақыттың ішінде Отан қорына көптеген жаңа ... ... ... ... да Қызыл Армия үшін 20 қолғап, 30 көйлек, 20 шалбар, 15 тері беріп
отыр. ... ... ... ... жылы киім ... ... ... киім, Қажыхан қарт бір тері, Иманов Хайтмат жолдас бір костюмін
қосты. Колхозшылардың ... ... да, ... Отан үшін ... үшін аянғанымыз жоқ», - деп ... ... ... бір ... кетерлік жайт, 1962 жылы шілдеде Оңтүстік өлкесі
құрылды. Осымен байланысты «Оңтүстік Қазақстан» газеті ... ... мен ... ... ... әрі Шымкент облыстық партия
комитетінің ... ... Бұл ... басылым Қызылорда, Жамбыл облыстарына
да тарап, барлығы 764 нөмірі жарық ... ... ... соң, ... 24 ... ... 9684-нөмірінен бастап «Оңтүстік Қазақстан»
қайтадан облыстық газет ... шыға ... [19, 98 б.]. ... де ... ... алмаймыз. Олай етсек, ол өткенімізге қиянат
пен зорлық болар еді. Отызыншы жылдардағы ... ... ... Отан ... отты ... және қайта өрлеу тұсындағы ... ... ... ... беттерінде айна қатесіз жазулы
тұр. Бұл – ... үшін олжа ... ... 1974 жылы ... Қызыл Ту» орденiмен марапатталды.
Республикалық ... ... ... рет ... орындарды жеңiп
алды. Мәскеудегi Бүкiлодақтық халық шаруашылығы көрмесiне қатысып, оның
күмiс ... ие ... ... бұл ... уақыт талабымен жаңа сипат пен
мазмұнға ие болып, оқырмандарының сүйiктi басылымына айналып отыр. ... ... ... көрiп келе жатқан мемлекеттiк басылымдардың
арасында «Южный Казахстан» ... ... ... Бұл ... ... 1925 жылғы 1 мамырдан ... ... ... ... ... ... Ол да ... Қазақстан облысының өсiп-өркендеуiне, экономикалық-
мәдени дамуына үлес қосып келе жатқан қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... ... да ... 108 мың данаға дейiн жетiп,
«Еңбек Қызыл Ту» орденiмен марапатталды. Қазiргi ... ... ...... мың ... Қазақстан» газеті партияның сара жолын таза сақтау, тап
жаулары – ... ... ... ұлы ... ... ұлтшылықты әшкерелеу жолында қызмет етемін деп шықты. Жаңа
жағдайда жұмысты жаңаша ... ... ... ... ... шықты. Колхоздарды ұйымдастыру, шаруашылық жағынан нығайту ісіне
атсалысты. Содан бері жұртшылықты халықтар достығы, ... ... ... ... тәрбиелеп келді. Мәселен, газетте жарық ... ... атты ... ... қой ... ... жолдастың 1 майдағы бұйрығын зор ... ... ... ... ... 80 мың сом ... ... орнына жеңіс
заемына 416 мың сомға жазылды. Жаңа заемға ... ... ... ... ауыл шаруашылық көрмесіне ... ... ... ... ... ... ... өнеге көрсетті. Ол 300
мың ... ... ... ... ... ... және ... жеңіс қорына берді. Бұралқиев жолдас «Күйік» ... ... ... ... ... төл алу ... орындаған, дәндік егіс жоспарын басқалардан бұрын аяқтаған»,
- делінген [23].
Газет беттерінен ... ... ... ... ... ... беттерін парақтай отырып, осыдан елу, алпыс, жетпіс
жыл ... ... бен ... ... ... Осы
облыстық газетте көптеген жылдар бойы еңбек еткен ... ... ... ұжымының 60-жылдардағы ... ... ... деп еске ... «1961 жыл ... ... ... баспаханада
шығатын еді. Ол ... ... ... үшін қазіргідей техника аз еді.
Газеттің ... ... ... түн ... кейбірде таңертең қол
қойылатын. Осы қалалық ... ... ... балшықтан
аяқ алып жүре ... ... ... ... ... ... редакторға оқуға беру үшін арнайы құрал жасалған тоқпақпен
ұрып, бет ... Ол ... ... ... ... Төрт ... ... Газетті басып шығаратын бір-ақ аппарат бар еді. Сол
кезде ... ... ... ... ... ... еді. ... нағыз еңбеккер де қарапайым жан ... ... ... ... су мен қара нанды жеп ... ... ... ... ... ... ... кезінде «Социалистік Қазақстан» газетінде редактордың
орынбасары болып жұмыс ... ... ... ... ... ... ... дейтін көрінеді. Бұл кісіні даттау емес, қайта
мақтау еді. ... бұл сөз ол кісі ... ... ... ... ... үшін ... Бертін келе өлке құрылды.
Жамбыл, Шымкент және Қызылорда облыстары бірігіп, ... ... ... ... ... Қазақстан» мен «Южный Казахстан»
газеттері енді өлкелік газетке ... Сол екі ... ... ... Құрманбек Сағындықов тағайындалды.
Құрманбек Сағындықов сұсты, айбарлы адам еді. Ең ...... ... тіліне өте сауатты болатын. Бір күні мен бас ... ... ... ... ... газетінің жауапты шығарушысы
редакторын шақырып алып, ұрысып жатқанның үстінен шықтым. ... ... ... ... ... ... жалпылама үлкен тақырып
қате екенін «Орыс бола тұрып, өздерің өз ... ... ... ... ... ... кейін облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газетіне ... ... ... ... ... ... ... өзіне де өзгеге
де талап қойғыш, ізденімпаз ... ... ... ... білетін. Макетті, тақырыптарды құбылтып беруге зер салатын. ... тағы бір ... ... ... қамқоршысы болды.
Редакция қызметкерлерінің әлеуметтік жағдайына көп ... ... 22 жыл бойы ... ... ... ... Әлиев жұмыс
істеді. Әбекеңнен жақсылық сыпатты көп ... ... ... Ол
кісі ең алдымен журналистердің шығармашылығына, қаламгерлердің ұштала
түсуіне көп ... ... ... ... ... көптеген
қаламгер қазіргі басшы қызметтерде ... ... ... бір ... ... байыпты да әділ шешті» [24].
Оңтүстік Қазақстан газеті редакторларының бірі ... ... ... ... ... ... ... қазақтың
көрнекті ақыны Ілияс ... ... көп ... Ол ... ... ... зерттеуші ғалым, профессор Темірбек
Қожакеев: ... ... ... ... жасап, оның
қызметкерлерін газет ісіне үйретуден де ... ... бір ... ... көктемінде ол оңтүстікке сапарға шығады. Бұл Мақтаарал ауданы
ұйымдасып, онда орыс және ... ... ... ... ... ... ... газеті шыға бастапты да, қазақ тілінде газет
шығаратын адам ... отыр ... ... бұл ... көрісімен «сауаты
бар бірер кісі бөліңдер, мен оларды ... ... ... нөмірді шығарысып кетейін», - деп жазады [25].
Сөйтіп, ол «Мақташылар үні» ... ... ... өз ... ... Оның бас ... да өзі жазады. Жас журналистерге
материалды ұйымдастырудың, адамдармен сөйлесудің, ... ... ... ... хатын қорытудың әдіс-тәсілін, сырларын
түсіндіреді. Ұстаз ағаның көмегімен сол ... ... ... ... Омаров – кейінгі белгілі ... [26]. ... ... ... институтының алғашқы түлектерінің бірі болады. 1938
жылы ол «Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... Омаров қатардағы тілші, Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... одан соң редактордың орынбасары, 1943
жылдың қазанынан 1947 жылдың жазына дейін жауапты ... ... ... ... Қазақстан» газетіндегі жұмысы туралы Әділбай Омаровтың
өзі: «Мен осы «Оңтүстік ... ... ... ... ... ... газетін шығардым. Мырзашөлдің қалай игерілгенінің
куәсімін...», - дейді [27].
1947 жылы ... ... ... ... ... ... мынадай жағдай себепші болады. Газетке жарияланған бір мақалада
«Ұлы Сталин» деген сөз ... ... ... бір ғана қате ... «Улы Сталин» болып жазылып ... ... ... ... оңбай
өзгереді. Соның салдарынан ол ... ... ... ... газетіне орналасады.
«Оңтүстік Қазақстан» газетінің тарихы терең, сыры да мол, ... ... ... ... ... жоқ. Бұл – ... мұраттарды
жанына серік етіп, қиындықтан қашпай, күніне мың айналып, жүз ... ... ... жүретін журналистердің, редакциядағы бүкіл ұжымның
қажырлы ... ... ... ... ол ... ... журналистердің еңбегін қажетті арнаға бағыттай білген
редакторлардың ... ... ... ... ... ... ... идеологиялық құралдың тұтқасын қай заманда ... мен ... шын ... әрбір іске сын көзімен қарайтын
адамдардың ұстауы заңдылық. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... Сұлтанбек Қожанов
сияқты қазақтың аса талантты, бір тума ... ... ... ... енді ... әр ... бас ... келсек, олар:
Иса Тоқтыбаев, Жанәлі Барқиев, Сейілбек Үсенов, Әлішер Бейсенов, Бейсенбай
Кенжебаев, Кенжеғали ... ... ... Сағат Жұмағазиев, Мәди
Байтұрсынов, Әділбай Омаров, Құрманбек ... Әсет ... ... ... Үкібаев сияқты білгір журналистер болды. Солардың
қажыр-қайратының арқасында газет қазіргі ... мұра ... ... ... болып жатқан үлкен ... ... ... ... ... де үлкен ... ... ... ... ... ... енді ол ешкімнің де
органы ... ... ... ... ... ... ... тоқсаныншы жылдардың бас кезінде өміріміздің барлық ... ала ... ... ... газет ұжымын жаңаша іс-әрекеттер
жасауға мәжбүрледі. Өйткені, жаздырып алушылардың төлеген қаржысы ... мен ... ... ... өтей ... ... Сол себепті
газетке материалдық тұрғыдан қаржылай көмектесіп ... ... ... ... ... ... ... мен сол кездегі
облыстық Кеңес арасында газетке тең құрылтайшы болу туралы ... Одан ... дәл ... ... ... ... ... Халық депутаттары облыстық Кеңесі төрағасын құрылтайшылық шартқа
облыстық маслихат-депутаттар ... ... ... ... ... ... Қазақстан» газеті үш ... ... ... келе ... Ол ...... ... облыстық
мәслихат-депутаттар жиналысы және ... ... ... ... ... газеттің басып-шығарылуы үшін үш жақты ... ... ... туралы да айта ... ... ... ... ... газет редакциясы ... ... ... ... ... ... 1993 жылы
газетті шығару мен таратуға жұмсалған жалпы шығын – 334 мың ... ... ... 213 мың 500 ... ... өз ... ... жаздырып алушылардың қаржысы мен ... ... ... түскен қаржы арқылы өтеп, қайтарған. Ал,
121 мың ... ... ... пен ... әкімшілігі бюджетінен
бөлінді.
1994 жылы ... ... мен ... ... ... ... да
еселеп арта түседі. Өйткені, ... мен ... ... ай ... қымбаттап, байланыс қызметінің ақысы да өсе ... ... 1994 ... он айда ... ... 4 ... 700 тың ... оның 2 миллион 700 мың теңгесін редакция өз ... ... ... бюджеттен 2 миллион теңгеден астам қосымша ... ... ... газетінің 1994 жылғы 26 қарашасында сол
кездегі басылым редакторы ... ... ... ... үн ... ... «Ал, енді ... жағдай туралы ерекше айтуға тура
келеді. Өздеріңізге ... ... ... ... ... ... ... газет аптасына небәрі бір рет кейде тіпті, ... қана ... ... ... ... ... ... әр түрлі
тосқауылдар қоюынан сол тұста мұндай қиындық өзге ... ... да ... Тіпті, республикалық газеттердің өзі аптасына екі
реттен ғана шығып, ... ... ... ... ... кездері де
болды. Осындай қиын кезде де редакция ұжымы барынша төзімділік ... ... ... ... ... мақсатымен қызметкерлердің
едәуір бөлігін кезегімен ақысыз демалысқа жіберуге тура ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне және
әкімшіліктің көмегіне ... ... біз ... ... соңына қарай
біраз қағаз алдық. Жылдың екінші жартысында ... ... ... әкімшілік бөлген қосымша қаржы есебінен біраз ... ... ... газетті бірқалыпты сапалы шығарып тұруға толық
мүмкіндіктер бар», - деп ... ... ... ... ... ... салады. Солай десек те, облыстық ... ... ... ... де ... ... Мысалы, кейінгі жылдары ... ... ... компьютер
арқылы теріп, беттеуді игерді. Мұның өзі ... ... ... ... ... шығуын қамтамасыз етуге
мүмкіндіктер туғызды. Жоғарыда ... ... мен ... ... жолдарын іздеп, табу – облыстық газет редакциясы ұжымының
жеке, ішкі мәселесі ... ... Ал, ... үшін ... дер
кезінде, өз уақытында шығып тұрғаны ... Ең ...... ... ... ... тұрған өзекті мәселелерді дөп
басып, уақыт тынысын ... және ... ... ... жариялауы қажет.
Баспасөз қашан да қалың көпшіліктің ойы мен ... ... ... тиісті орындарға жеткізуші, қоғамдық пікірдің қозғаушы
күші болып келеді. Осы ... ... ... ... ... талабы мен талғамы ... ... ... ... ... көрінуді мақсат ететіні сөзсіз. Газет бетінде
жиі жарық көріп тұратын ... ... ... ... ... ой
жетім», «Ойтүрткі», «Бір ауыз сөз», «Тіл – тәуелсіздік талабы», «Кәсіпорын
нарық жағдайында», ...... ... ... – ел ... қарай талабы», «Нарық және халық» және тағы да ... ... ... ... ... әр түрлі тақырыптарды қозғап ... ... ... өзі ... тиісті міндеттерді атап көрсете
келіп: «Сонымен бірге ... ... ... пен ... ... ... ... өтпелі кезеңде ... ... ... ... ... жатқан шараларын, дағдарыстан
шығу жолындағы іс-әрекеттерін, ізденістерін, нарық ... ... ... ... ... мақсатындағы жүргізіп жатқан
жұмыстарын жұртшылыққа жеткізіп отыруды өзінің негізгі міндеттерінің бірі
деп ... ... ... ... ... ... өміріндегі әрбір елеулі оқиға журналистеріміздің
назарынан тыс қалмайды. Оны халыққа уақытылы жеткізіп, ... ету, ...... ... борышымыз», - деп жазады [28].
Бүгінде «Оңтүстік Қазақстан» қоғамдық-саяси газеті аптасына үш ... ... ... ... «Қоғам», «Әлеумет», «Театр», «Жаршы»,
«Білім», «Тұрмыс», «Дидарғайып», «Мәселе», «Спорт», «Ақпарат» т.с.с. Иса
Омар бас редакторлық ... 2006 жылы ... ... ... «Жасын»
қосымшасы болып, онда «Күнкөрісің қалай, студент?», «Өнерлі өрге ...... ... ... біршама тың пікір білдірілген
материалдар жарық көрді. ... ... ... ... ... ... кітапшасының «Пайдалы кеңес», «Аурудың алдын
алайық», «Әсемдік сыры», «Білгенге – маржан», ... ... ... ... айдарларының да оқырманға берер ақылды, сыр кеңестері мол ... ... ... ... «Жаршы» анықтамалығы, «Өмір-өзен»
кітапшасы бар.
Облыстық газет ... ... ... ... ... ... қала ... бір сөзбен айтқанда, бүгінгі экономика
мен экология ... ... ... ... оқи ... Ж. ... «Бомж»-дар қайда барады?» (19 қаңтар, 2006), Жеңіс
Баһадүрдің «Арсыз «базар» ... да ... (24 ... ... «Халал ас жеп жүрсің бе, қазағым?» (23 ақпан, ... ... атап ... жөн. ... Жеңіс Баһадүрдің «Арсыз
«базар» аяздан да қыңбайды» атты мақаласында ... «Бұл ... ... ... ... қатары Алматыдан кейін ... ... ... әңгіме естіліп қалып жүр. Республиканың батыс, солтүстік,
шығыс ... ... ... ... ... Өзбекстаннан тобымен
келіп, тән саудасын қыздыратын қыздар «гастролі» бар екені қазір анықталып
отыр», - дей келіп, «Қыздар арасында ... ... ... ... ... ... ... қайтсек тыйым саламыз деген мақсатқа қазір
облыста тіркелген жастардың 36 ... ... ... ... ... ... ... да жұмылдырамыз», -
деп өзекті мәселенің бір шешімін өзі баяндап береді. ... ... ... ... орын алып ... фактілер төңірегінде пікір қозғап,
сол туралы дұрыс ұғым қалыптастыруға ... ... ... ... ... «Жыл ... айдарында
«Өзгерістер мен өркенді істер» (2005 ... ... ... ... әкімі Б. Жылқышиевтің есебінің тезистері) (28 ақпан, 2006), ...... мен ... ... ... ... жаңа ... әкімі Ө. Шүкеевтің баяндамасының тезистері (15 наурыз ... 2007 ... ... ... ... ... облыс әкімі Н. Әшімовтің есебінің тезистері (29 қаңтар
2008), «Оңтүстіктің ойып алар орны бар» ... ... Н. ... ... (31 ... 2009) жарияланып, онда облыстағы өнеркәсіп, ауыл
шараушылық, шағын кәсіпкерлік, транспорт, инвестиция саласы, ішкі ... ... ... әлеуметтік қамту, демография және көші-қон, білім,
мәдениет т.б. мәселелерінің ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан» газетінің бас
редакторы Анар Аспан болды. Ол ең алдымен, бас ... ... ... ... «Бас ... ... «Имандылық», «Отбасы», «Әдебиет»
деген жаңа айдарлар мен ... ... мен ... ... ... ... ... жастар беттерін ашуға мұрындық
болды. Дәл осы ... ... ... ... қазақтың тарихына қатысты
ғылыми зерттеу мақалаларын көбірек оқуға мүмкіндік ... ... ... хан ... ... (3 ... 2006), ... Бейбарыстың имандылық мінәжаттары» (6 маусым, 2006), Ж. Боранбайдың
«Қазақ хандығы қай ... ... (6 ... 2006), С. ... ... көшу бізге шынымен-ақ қажет пе?» (1 наурыз, 2007), т.б.
мақалалары оқырман ... жол ... ... бізге беймәлім беттерінен
біраз сырды ақтарғандай болды. Бұдан біз бас ... ... Анар ... аңғаруымызға болады. Яғни, шеберлік – шығармашылыққа жатқан
жерінен жинап әкеліп, қолма-қол арнаулы ... ... ... ала ... ... нәрсе емес, ой-сана жетпес, қиын асулардан өтетін шексіз
өнер. Бас редактор ретінде А.Аспанның өз ... ... ... жеткізе білгендігігі қуантады.
Бас редактор ретінде Анар Аспан газетке біраз ... ... ... ... жеке ... ... материалдарға көбірек орын
берілді. Айталық, Ә. Исақовтың «Ұлы тұлғаның ұрпақтары» (М. ... ... сыр) (29 ... 2006), Б. ... «Нәзір Төреқұлов араб
тілінде немесе ... ... жаңа ... ... (29 ... 2006), ... ... жоқтаған жүрек. С. ... ... жары ... ... ... ... ... білеміз бе?» (4 қараша, 2006), М.
Қожанның «Мұстафа Шоқайды ... ... ... (5 ... 2008), ... «Т. ... ... жалған сөйлеушілер табылуда» (10 қаңтар,
2008) т.б. атап ... ... ... қаңтарынан бастап жаңа «Шыныңды айтшы, шенеунік» айдары,
«Қалқатай» қыз-келіншектер ... ... Осы ... «Оңтүстік Қазақстан»
газеті материалдарындағы тағы бір ерекшелік – газет ... ... ... ... ... ... ... Ү.
Алтаеваның жазушы Төлен Әбдікпен «Бәріміз де ... (16 ... ... ... Д. ... ... атына жайсыз
әңгіме айтылса, ... ... ... ... (27 ... 2007),
Н.Назарбекованың жазушы Ә. Нұрпейісовпен «Оңтүстікті Қазақтың ... ... (1 ... 2007), Ә. ... ... С.Елубаймен «Оңтүстік –
қазақтың демографиялық отаны» (3 ... 2007), Е. ... ... М. ... «Шын ... Шымкент жақта тұрады» (8 ақпан,
2007), Ә. Белгібайдың ақын ... ... ... ... ... наурыз, 2007), ақын Ж. Ерманмен «Жаным төсеп, жазғаным ... ... ... 2007), А. ... ақын Қадыр Мырза Әлімен «Оңтүстік – ... ... (19 ... 2007), ... ақын ... ұя ... ... (7 маусым, 2007), Р.Тәуірханқызының ақын Б.
Бекетовамен «Өлеңдерім сыртқы әлеммен ... ... (23 ... ... ... Әкім Таразимен «Билікпен ойнауға ... ... 2007), Ү. ... ақын М. ... «Ана ... нәр ... ... перзент болып жарытпайды» (2 ақпан, 2008), Ж.Мамырәлінің ақын ... ... ... көп, ... қиянат жасаған емеспін» (23
ақпан 2008), Е.Бекқұлдың жазушы С.Балғабаевпен «Қазақ енді «қызыл ... (31 ... 2008), ... Б. ... ... әдебиеттің
керек екенін түсініп келеді» (12 шілде, 2008), Ү. Алтаеваның белгілі актер
С. Оразбаевпен «Қазақ ешкімге ... (2 ... 2008) атты ... өтуімізге болады.
Осылардың ішінде Үмітхан Алтаеваның жазушы ... ... ... ... арасында тек айтқанды орындап жүретін
таза адамдар көп. Ал, ұлттық мүдде үшін, халық үшін аз да ... ... ... ... ... ... де ұлттың мүддесін қолдайтындар
сиректеу. Бүгінде әдебиет пен журналистика ... ... ... ... ... айтып, өмірбаянын түгел баяндап шығады. Оның не концепциясы
жоқ, роман дейді тағы, не мақала оқып ... өзің ... ... ... ... ойлау тәсілі қалды жайына. Бүгінде газеттің
бірінші бетіне не шенеуніктің, не ... ... ... Бұл ... ... ... да ... жеткілікті, газетке шығу оған керек емес.
Керісінше, газеттің Үкіметке сыны көп ... ... ... ... ... ...... төмендігінен», - деген пікіріне
толығымен қосылуға болады.
Ал, А. Қапбарованың «Оңтүстіктің атына жайсыз ... ... ... ... ... атты ... жазушы Дулат Исабеков: «Тық еткен
тауыққа тиеді» демекші, оңтүстіктің атына ... ... үйде ... ... ... ... ... Тіпті, оңтүстік туралы жайсыз әңгіме
айтылса, мені жамандап отырған сияқты көрінеді де ... ... де ... ... ... бір ... ағайынгершілік деген етек
алған. Ағайын болып жүрген жақсы қасиет шығар. Барлық қызметке алған кезде
де сол ағайынгершілік ... ... да, оның ... ... ... мектепте дене шынықтырудан беретін мұғалім тарих ... ... ... дәл ... ВИЧ ... нағыз қазақбайшылық
көзқарастың кесірінен болады», - ... ... ... ең жиі ... ... де ... ... айналып
отыр. БАҚ қызметі негізінен ақпараттық сипат алса, бұл тұрғыдан сұхбаттың
атқаратын ролі зор. Сұхбат (интервью) – ... ... ... ... ... Оның жанр ретінде анықтамасы – бұқаралық ақпарат пен
насихат ... ... не ... жариялау, не радио мен телевизияда
беру үшін белгілі бір әлеуметтік мәні бар мәселе туралы ... ... ... ... қайраткерімен жүргізген әңгімесі. Сұхбаттың
мақсаты– қоғамдық маңызы зор бір мәселе, оқиға, қызықты ... ... ... бар, өзі ... ... де ... адамдардың, мамандардың
пікірімен жұртшылықты таныстыру. Бұл ... өзі ... ... сенімді де ықпалды болады.
Сұхбатқа профессор Т.С. Амандосов мынадай ... ... еді: ... ... өзі ... ... ... маңызы бар мәселе жөнінде
журналист белгілі бір адамның ой-пікірін біледі, немесе сол мәселе жөнінде
одан ... ... ... ... осыларды өңдеп, қорытып жазады,
міне, осы ... сай ... ... ... ... ... бір
түрі– интервью болып табылады» [29].
Назгүл Назарбекованың жазушы Ә. ... ... ... ... ... атты ... «Ауыл деген жатқан қазына ғой. Мен
Алматыда жазушылардың арасында отырғанда ... ... ... ... сезінемін. Ал ауылға барсам, қариялардың қасында ... ... ... Ауыл ... ... тілге бай болатынының да өзіндік
себебі бар. Мәселен, сіңірі шыққан кедей ... ... ... ... жүріп
астында аты болады. Жазық дала, төбеде көк аспан, атының аяғының астында
көк шалғын. Осындай ... ... ... көріп өскен жанда тіл болмауы
мүмкін емес», - дейді.
Е. Бекқұлдың журналист-публицист М. Құлкеновпен «Шын ... ... ... атты сұхбатында журналистика туралы: «Бұл өзі ... ... ... Баяғы жылнамашылар осы бүгінгі журналистер ғой, бірақ қазір
бұл ... ... ... ... ... Бізге ғалыммен ғалымша,
экономистпен экономистше, заңгермен ... үш ... ... ... сөйлесе алатын журналистер керек-ақ. Олар қазір де бар. Бірақ аз.
Қазақтың жақсы деген ... ... ... ... бара ... ... ... қақпа», «Үзеңгі жолдас», деген халық қызыға қарайтын
бағдарламалар қайда кетті? «31» арнадағы «Доданы» ... ... ... ... «мәдениетті» сұхбат болатынын аңғарамыз», - дейді.
Оңтүстік өңірі халқының қазақи болмысы дінге ... ... ... ... ... білеміз. Сондықтан да болар, облыстық
газет бетінен ислам дініне қатысты материалдарды да жиі ... ... 2006 ... 13 ... ... ... «Шоқынған
қазақ қашанғы шошыта бермек?» атты мақаласы жарық ... ... ... ... көздерінен облыста 2200-ден астам баптис, 2,5 мыңға ... ... ... ... жуық ... 200-ге ... бар екенін білдік. Ағылшындардың ... ... ... ... ... ... өзге мұсылман ағымының 80 мүшесі
облыста өздерінің пиғылдарын жүзеге асыру жолында ... ... ... ... мұсылман елдеріне кіруге тыйым салынған бақай қоғамының ... 60 ... ... ... ... - дей ... ... ғана 500
мыңнан астам қандасымыз өзге дінге өтті деп шулаған ... ... бұл ... жуықтады», - деген ... ... ... алдымызға жайып
салады. «Өкініш өзекті өртемесін десек...» атты айдарда жарық көрген мақала
әр мұсылман баласын ойландырмай ... ... ... ішінде Әбділдә Аймақтың «Құран-Кәрімді
Қазақстанға алғаш алдыртқан адам» атты ... ... ... ... ... ... ... қайраткері, дүниежүзі
мұсылмандарына кеңінен таныс есім ... ... ... ... мың ... өз ... әкеліп, осындағы мекемелер мен ұйымдарға
тегін таратқан азаматтығын тереңінен тани түсіп, өзімізге үлгі ... ... ... ... ... аралығындағы бас
редакторы – Абай ... Ол ... ... ... ... ... саны 16 бет ... шыға бастады. «Дидарғанибет» арнайы сұхбат беті
пайда болды. 2008 жылдан бастап күні ... ... ... әрі жас, ... ... ... Тәжібаев басшылық жасап келеді. 2009 жылдың 15
қаңтарынан «Қазына» «Оңтүстік ... ... және ... (жауапты редакторы А. Қапбарова), 22 қаңтардан «Жансарай»
«Оңтүстік Қазақстанның» ... ... ... редакторы
Ү.Алтаева), 29 қаңтардан «Жеті жарғы» «Оңтүстік Қазақстанның» құқықтық-
әлеуметтік қосымшасы (жауапты редакторы Е. Бекқұл) ... ... ... ең алдымен, сан жылдық тарихы бар облыстық «Оңтүстік
Қазақстан» ... ... ... публицистикалық танымды айқын
көрсетуде алып отырған маңызы зор. Осы мақсатта басылымға еңбегі сіңген
ұлттық журналистиканың ... ... ... биікке көтеруде
мол із қалдырған әр жылдардағы журналистер ... өз ... ... Қазақстан» газеті өмірде болып жатқан бар
жайттарды дер кезінде оқырманға жеткізе ... ... ... ... Қазір баршамызға белгілі жаһанданудың жай-жапсарын да қарастыратын
материалдарды кездестіруімізге болады.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... өндіріс
салаларындағы жаңалықтар мен өзгерістер хақында көптеген түйінді ... ... ... ... болмысы уақыт шындығын көрсетіп
отырған материалдары мен қазіргі таңдағы тұрақты айдарлары арқылы көрініс
тауып отырады. ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмірден тыс қалмай, керісінше, озық ойымен, ... ... алда келе ... ... ... ... ... он-он бес
жыл ішінде қазақстандық қоғамда мәнді де ... ... ... ... Сол ... ... оңтүстік өңірі баспасөзінде
ұдайы айтылып, көштен қалмай қамтылып ... ... ... ... ... ақпаратының жоғары сапалық ... ... ... ... қалалық және аудандық газеттерінің
іс-тәжірибесі
Журналистика – хабар таратып, насихат жүргізудің, БАҚ арқылы ... мен ... ... құбылыстар жөнінде жұртшылыққа мағұлмат
беріп, пікір айтатын публицистің ... ... ... ... ... ... ... тұратын ерекше әлеуметтік институт. Сондықтан
да, журналистика – қоғамның өзекті ақпараттарымен ... ... ... ... ... бар мамандық.
Баспасөз белгілі бір мерзімділікпен өткенді өз ... ... ол ... ... ... ... ... күнделік міндетін
атқарады. Демек, уақытылы ... ... ... ... ... бір
кезеңдегі үздіксіз даму тарихын қалпына келтіруге көмектесе алады. Барлық
өркениетті елдерде газет-журналдарға ... ... ... ғылымы айналысады. Мысалы, Германияда газеттану ғылымы өткен
ғасырдың 20 жылдарында пайда болды. Сол ... елде ... ... ... 1930 жылы О. ... ... деп аталатын төрт томдық
іргелі еңбегі жарияланды [30].
Баспасөз – жалғаншыл баспасөзге қарама-қарсы, ... ... Ар мен ... жаңа мен ... ... ... жөнінде
«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясында: «Баспасөз – мерзімді және мерзімсіз
басылымдардың жиынтық атауы. Баспасөз – халық ... әр ... ... ... ... ... қалыптастыруға, саяси жұмыстар жүргізуге,
мемлекеттің, әлеуметтік топтардың не ... ... ... ... қызмет етеді», - деп атап көрсетілген [31]. Тіпті БАҚ-
ты қолда ұстау – билікке апаратын бірден-бір жол.
Кезінде Алаш ... ... ... ... дәл ... ... көпке тараған көсемсөздің қуатын қазақ халқының игілігіне
қалай ... ... ... іс ... көрсетті. Мәселен, Әлихан
Бөкейханов: «Газета – ғұмыр ... ... оқып жұрт ... ... ... ... ... пайымдауынша: «Әуелі газета – халықтың көзі,
құлағы һәм тілі. Дүниеде не ... ... көру ... ... жатқан
сөздерді есту үшін, өз пікірін айту үшін қажет». Ал, Қ. ... ... ... түзейді», - деп санайды. «Газет – халықтың тамыршысы.
Газет сыншы, ... ... ашып ... ... Мұны ... ... Дулатов болатын [32]. Міне, бұл пікірлер осы күнге дейін маңызын
жойған жоқ. Өйткені, көсемсөздің ... ... ... ... ... ... ... осы Алаш азаматтарының баспасөздегі
қызметтерінен көруімізге болады.
Қазақ журналистикасы өтпелі ... ... ... ... ... ... ... жаңарулар мен нарықтық экономика үрдістері ғана
емес, бұқаралық ақпарат ... ... ... де ... ... ... сабақтастығы екендігі даусыз. Ең маңыздысы –
халықаралық ... әлем ... жаңа ... көшуде. Оның
бірнеше себептері бар. ... ... ... ... ... жаңа ақпараттық технологиялар өсіп келеді. БАҚ заман
ағымына ілесіп, шапшаңдығымен, жеделділігімен жаңашыл сипат алып ... ... алу, ... ... кеңеюде, спутниктік технология
әлемнің кез-келген ... ... ... алуға мүмкіндік беруде.
Үшіншіден, әрі ең бастысы, ... ... ... жаңа
ақпарат технологиялардың дамуымен қатар, аз ғана қауымның мүддесін қамдаған
шағын ақпарат құрылымдары пайда ... ... ... ... ... ... тарататын бұқаралық коммуникациялар кең өріс алып келеді.
Дүниежүзілік ... ... ... жатқан осынау өзгерістер сөз жоқ, қазақ
баспасөзіне де өз ықпалын тигізіп отыр. ... ... ... ... ... жаңалықтар ендігі сәтте қазақ журналистеріне дағдылы жайбасар
қалыптан айырылып, жаңаша ойлауды, қайсыбір ... ... дәл ... ... жасауды, тіпті, алда болар беймәлім өзгерістерге дайын ... ... ... ... ... ... ... ағымы» деген
теория дәуірлеп тұр. Ол қағиданың мәні ... ... ... адам ... дүниенің иесі. Ол әлемдегі жаңалық атаулыдан хабардар ... ... ... ... ... ... ... – сол мемлекеттің
идеялық айнасы. Ұстанған ... ... ... ... экономикалық
тұрақтылық алдымен ақпарат көздері арқылы жалпақ әлемге тарайды. Осы ретте
қазақ ... ... ... ие ... тиіс.
Әлем таныған қазақ елі тәуелсіздікке оңай жете ... жоқ. Қай ... ... тамырын дөп басып отыратын публицистиканың мұндағы үлесі орасан
зор. Қай журналист болмасын ... ол – өз ... өз ... ... да ол тек өз ... ... ғана шығармаларына
арқау етеді. Халқының мәдени, рухани өмірінің дәрежесін сол уақыт ... Өзі өмір ... ... қоғамның даму заңдылықтары мен
халқының қадір-қасиетін өткен тарихымен ... ... ... ... ... мен кемшілігін салмақтайды. Сол ... ... ... ... өзі өмір ... ... қыры-сырына
қанығып, болашаққа болжам жасайды.
Әр дәуір келбетін жаңғырта жеткізуде, ... ... ... ... ... әркім әрқалай жолды таңдап алады. Мәселен, тарихшы дәуір
талғамына тарихи тұрғыдан баға беруге ұмтылса, әдебиетші ... ... үлес ... Ал ... дәуір дауылпазы публицистика ... ... ашып ... жөн көреді. Ол заманды жалаң суреттеп,
оқиғаны тізіп шығушы емес, елдің тіршілік, қам-қарекетімен етене ... ... ... әр ... ... ... ... сырын, қоғамдық
мәнін терең ашып көрсетуді мұрат тұтады. Коммунистік идеологияның ... ... сөз жоқ, ... ... және мәдени-рухани
өміріне елеулі өзгерістер әкелді. Ғасырға жуық ... бойы бір ... ... ... ... ... келген публицистикаға деген жаңаша
көзқарас туды.
Осы заманғы жағдайда, яғни тасқа басылған сөздің ... әсер ... ... мұндай сан алуан басылымдардың қатар өмір сүруі – заңды
нәрсе. Нәтижесінде, бұл жағдай әрбір баспасөз құралының ақпарат ... орны мен ... ... ... ... әсер етіп ... ... баспасөздің қоғамнан тысқары тұра ... ... ... ... қызметі мен қағидасы сол қоғамда қалыптасып ... ... ... ... мен ... ... Ал, қоғам қозғалысқа кірген тұста сөз өнерінің публицистика сияқты
саласының ... өсе ...... ... Қоғам үшін қажетті
ойларды оятып, халықтық пікірлерді ... ... ... іс ... ... публицистика екені белгілі. Әлбетте, публицистиканың
құқықтық ... құру ... ... ... ... және ... да бұқаралық ақпарат құралдары туралы» Заңның аясынан
шығып, соның шеңберінде реттеліп отыруға тиіс. ... да, ... ... ...... өмірден әртүрлі хабар алып, оларды
халыққа арнайы техникалық құралдар арқылы ашық әрі жария ... ... ... ... ... ... рухани өмірін қалыптастыруда
БАҚ маңызды рөл атқарады.
Еліміздің ақпарат кеңістігін ... ... ... ... ... ... танымдық т.с.с. әр саланы қамтып,
көсемсөздің атасы Ахмет Байтұрсынов айтқандай «Халықтың көзі, құлағы мен
тілі» болып жүрген ... ... ... бет-бейнесі көңілге қонымды
деп айтуға болады. Бүгінде қазақ ... ... ... ... ... қалың бұқараның жоғын жоқтап, мұңын мұңдап жүрген іргелі басылымдар
өте көп. Еліміз тәуелсіздік алған соң жаңа ... ... ...
әкімшілік-аумақтық бөліністер жас мемлекетке 19 ... ... ... қоғаммен байланысы әрине, БАҚ ... ... Осы ... ... ... ... ... жетістіктері мен
кемшіліктерін назардан тыс қалдырмай келе жатқан ... ... ... ... ... ... өлшеусіз еңбегіне тоқталмай кете
алмаймыз. «Шымкент келбеті», «Панорама Шымкента» газеттері 1990 жылдың 21
шілдесінен ... шыға ... Орыс ... ... ... Мәлік Абылаев пен Владимир Летягин болды. Газеттің шығуына
сақа ... ... ... ... Ерохин, Владимир Гремухамен бірге
тілшілікке енді араласқан ... Хан, ... ... Ольга Каплина
атсалысты. Бастапқы материалдары қазақ және орыс ... ... ... ... соң ... ... атаудың астында өз алдына енші
бөлісті. Қос ... ... ... белгілі журналист Мәлік Абылаев
болды. Телегей теңіз акпарат айдынында желкенін тартқан жас ... ... ... ... ... ілгері жылжуына, қадамын қаз
басуына Елена Елисеева, ... ... ... Дінәсілов, Нұрлан
Кенжеғұлов, Нұрлан Тоғысбаев, Любовь Доброта, ... ... тағы да ... қомақты үлес қосты.
Ол жылдар тарихымыздағы күрделі әрі ел ... ... ... ... кезең болатын. Осынау қиын-қыстау заманда БАҚ-тың
техникалық-материалдық базасы ... ... ... ... ... ... әсіресе, оған 1991 жылы тәжірибелі журналист Жұмамұрат
Тұяқбай ... ... ... ... дами ... ... әр түрлі
құбылыстар, атап айтсақ белгілі бір ... ... ... ... экономика секілді сан түрлі салаларға «Алтын ғасыр» деген ұғымды
таңғанды ұнатады. ... ... ... ... ... ... осы Жұмамұрат Тұяқбай басқарған ... 9 ... ... тұсында газет 16 бетке, ал таралымы – 10000-ға жетті. Сондай-
ақ, апталықтың тақырыптық, ... жағы ... ... ... ... жүрген
сандарының іргетасын қалады. Оның ұйымдастырушылық қабiлетiнiң ... ... ... ... ... 1995 жылы «Шымкент келбетi»,
«Панорама Шымкента» газеттерiнiң жанынан ашылған «Балбөбек» пен «Детский
парк» – ... ... ... ... ... ... ... балғын оқырмандармен тығыз байланыс орнатты. «Менiң ... ... ... ... жас ... мен жас ... ұштаған да осы балалар басылымы. Бұл басылымның жас ... ... жас ... көзiмен» атты халықаралық байқауға екi ... ... ... ... ... «Балбөбек» балалар
газетi талантты балалардың тасада қалмауына ұйытқы болып, нағыз даярлау
мектебiне айналған.
Бүгінгі «Шымкент ... ... ... ... тұстағы алтын
буынға қарыздар. Өйткені, апталықтың абыройын айшықтап тұратын айдарлар мен
басылым бағыты, бет-бейнесі 90-жылдары қалыптасты. ... ... ... тән ... ... алқасын құрды. Атап айтсақ,
ақылдастар алқасының құрамында көрнекті ақын, оңтүстіктің от ... ақын қызы ... ... ұзақ жылдар бойы «Шымкент келбеті»,
«Оңтүстік Қазақстан», ... ... ... ... ... еткен Байдулла Қонысбек, облыс
басшылығында жоғары лауазымды қызметтер атқарған, бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... ... Сыздықов
Керімбек секілді танымал тұлғалар болды. Басылымда ... ... ... сөз ... ... ... тіл зергері ... мен ... ... ... Сол жылдары «Төрткүл дүние
тынысы», «Ақшам», «Қала-тыныс» секілді айдарларға қоса «Халықпен қауышу»,
«Жүздесу» ... ... ... тікелей байланыс жасап, қоғамның
түйіткіл мәселелері мен ... ... ашық ... Тек ... көлеміндегі ақпараттармен ғана шектеліп қоймай, қоғамға ой салар жалпы
азаматтық рухани құндылықтарды күн ... ... ... айналды.
2000 жылдан бастап «Шымкент келбетi», «Панорама ... бас ... ... ... ... – облыстық және
республикалық ... ... ... қазанында шығармашылығын шыңдаған
журналист. Баспасөз беттерінде өз мәртебесiне сай қала ... ... ... ... ... ... ахуалын да жан-
жақты таразылап отырды. Сол себептi бұл басылым ... ... да ... ... ... ... ... тілдің абыройын асқақтату
мақсатында «Ана ... – арың бұл» атты ... ... ... тілінің ахуалын
тілге тиек еткен ғалым, қоғам қайраткерлерінен бастап, қарапайым оқырмандар
мақалалары мен ... ... Онда өз ... шала ... ... жатқан тілімізді жалпы ұлттық тілге айналдыру жолдары қарастырылды.
Газеттің «Өмір ағысы», ... ... ... ... ... ... мекендер құпиясы», «Өмір иірімдері», «Ғалам ... ... ... ... ... тұлғалар бейнесі жазылды.
Ал, «Айтылмаса сөз жетім», «Ұштаған», «Таразы», ... ... ... ... ... ... халықтың нақты
қажеттіліктерін қамтамасыз ететін, қала тынысынан сыр шертетін мемлекеттік
жарғылар мен заңдар, экономикадағы жаңалықтар жазылып ... ... ... ... тынысы» айдарында қаладағы
ақпараттар, қала әкімшілігіндегі ауыс-түйістер мен ... ... ... атты жастарға арналған беті жас ... ... ... ... өмірге, әдебиетке деген алғашқы
қадамдарын қуаттап отыратын мақалалармен оқырмандарын қуантып отырды. ... ... ... ... жас ... тырнақалды туындылары
жиі жарияланды.
Қайырғали Медет редакторлық еткен «Шымкент келбеті» ... ... ... ... ... позициясын жоғалтып алған тұстары
болды. Газет 16 беттен 12 ... ... ... ... мен ... ... ... әсемділігі, материалдар сапасында мін болмаса
да, қаржылық қиыншылықтар біраз қолды байлады. Апталықтың ... ... Бұл ... ... басылым түрлі саяси науқандарда елеулі еңбек
етіп, саяси топтар мен үміткерлерге объективті қарап, ... ... ... Облыстағы баспасөз дүмпуі, яғни ... ... ... болуы «Шымкент келбеті», «Панорама Шымкента» ... бола ... ... ... ... ... етті.
Газеттің алға қойылған міндеттер мен талаптар деңгейінен шыға білуі,
мазмұнының ... де ... әрі ... ... ... ... ауыл
тілшілері мен газет оқырмандарының белсенділігіне байланысты. ...... ... бұқара мінбері. Сондықтан да тілшілер мен
оқырмандары ... ... ... ... ... ... ... Айгүл Мамытова, Галина Хан, Эльмира ... ... ... ... ... ... Ақнұр Қосаева, Ольга
Зорина, Шадияр Молдабек, Ғалымжан Елшiбай, Раушан Баударбек, ... ... ... ... жас ... ... ... газеттiң
бұрынғы тiлшiлерiнiң бiрқатары республикалық және халықаралық ... ... ... Оқырман ойынан табылған қалалық ... ... ... сәйкес «Шер» атты ... ... отау ... қауырсын қанатының қатайып, буынының беки бастағанын байқатады.
Бүгінгі таңдағы қалалық апталықтың өзіндік ерекшеліктері бар. Кезінде
«Ақиқат-Истина», «Оңтүстік ... ... ... ... ... ... Анар Аспан «Шымкент ... ... ... ... ... айларында салалық газетті жаңа белеске
көтеруге ұмтылды. Бірақ жарты жыл өтер-өтпестен А. ... ... ... 2007 жылдың 15 мамырынан бастап бұрын тәуелсіз «Ар-Дақ» газетін
басқарған, ... ... ... ... ... ... редакторы болды.
Ауыс-түйістен әбден мезі болған, оның үстіне ... ... ... ... ... ... ... өткен сайын өз оқырмандарын көбейте
түсуде. Бүгінгі «Шымкент келбеті» – көркем дизайны мен ... ... ... ойынан шығып отырған басылым.
Басылымның соңғы бетіндегі «Әр алуан» және ... ... ... ... мен спорт алаңдарындағы жаңа нәтижелер жарияланды. Бұл
бетті жас журналист, спорт шолушысы С.Жолдас ... ... ... ... ... ... ... қала көлеміндегі кішігірім
бәсекелердің ... ... ... ... «Әлеумет» атты
беттерінде қылмыс хроникасы, құқық қорғау органдарындағы арнайы зерттеулер,
заңдағы тың ... ... ... ... ... ... «Айшық», «Дәстүр», «Руханият», «Ойтолған» бөлімдерінде дін, діл,
тіл ахуалы, ... ... көп діни ... ... ... игілікке ғана ұмтылған пенделердің рухани жүдеулігі, сондай-ақ,
ұмытылып бара жатқан салт-дәстүріміздің сан түрлі ... ... мен ұлы ... ой ... ... ... жарияланды.
Газеттің «Уақыт», «Жан дауа», «Білім», «Мәдениет» айдарларының ... ... ... ... һәм ... ... ... «тастан сарай салғызар» құдіреті бар ... ... ... оқу ... ... ... ... танытар
ұлттық мәдениетіміздің қайнарларынан сыр шертеді. ... ... ... мен ... ... қатысты толғамды материалдар жарияланып
отырады. ... ... ... ... ... берілсе, «Қаржы»,
«Көкейтесті», «Тұрғын үй» бөлімдерінде экономика, қаржы, тұрғын үй сатып
алу жолдары қарастырылады. ... ... ... ... ... ... таңда басылымның редакция алқасында бас редактор – Дәрменбай
Шәріп, оның бірінші орынбасары – Жеңіс Бахадүр, редактор орынбасарлары – ... Баян ... ... – Ә. ... ... ... Е. ... Ф. Шарафудинова, С.Жолдас қызмет етеді. Қала
өмірінің жарқын шежіресіне айналған ... жыл ... ... оқырманы
артып, көпшіліктің сүйікті газетіне айналды. 2007 жылғы деректерде «Шымкент
келбетінің» таралымы – 6600 болса, 2008 жылы 8000 ... ... ... ... ... апталықтары оңтүстіктегі шырайлы шаһар –
Шымкент ... ... ... Оқырманның ойын ширатып, қала
тынысынан сыр ... ... ... ... ... ... ... баспалдақтардан көтеріліп, жетістіктерге жеткенін білеміз.
Нарық қыспағынан сүрінбей өтіп, ... ... адал ... өтеп ... ... дәл ... ... 15000-ға тарта тұрақты оқырманы бар. 2001-
2002 жылдары «Панорама Шымкента» газеті Филипп Морис қоры ... ... к ... атты ... ... үздік орыс тілді газетке
белгіленген бәйгені жеңіп алды. «Шымкент ... ... ... ... ... қаламы қарымды журналистерді баптап шығарды. Мәселен, ... ... ... ... «Жас Алаш» газетінің тілшісі –
Ғ.Елшібай, «Оңтүстік Қазақстан» газетінің бас редакторы Б. ... ... ... Молдабек секілді журналистер осы басылымнан ... ... ... ... редакциясының толық компьютерленген цехы, арнайы
жабдықталған баспа орталығы бар. Ақиқаттың ақ ... ... ... ... Шымкента» газеттерi ұлттық сипаттың айқындалуына,
нарықтық экономиканың қалыптасуына, қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... түсуiне ықпал етудi
айбынды, абыройлы мақсат санайды. Уақытпен бiрге жетiлiп, ажарлануға ... ... тың ... мен жарқын қолтаңбасы халықты қуантып, болашағы
ғұмырлы, ... жолы ... ... ... мол.
Тарихи тамырын тереңге тартқан Түркістан – түркі тілдес халықтардың
рухани орталығы болып саналатын қасиетті де киелі ... Осы ... ... ... келе ... ... ... саны 1930 жылы 4 қазанда
«Қызыл Түркістан» атауымен жарық көрді. ... ... ... ... ... халыққа жеткізуші болды.
Қоғам мен баспасөзді бір-бірінен ажыратуға болмайды. Баспасөздің
қуатты қару екенін ... ... ... ... ... ... оны
уысында ұстап, өз идеологиясын ... ... ... те ... жағы да аз ... жоқ. ... ... қаласының еңбек
тынысын үзбей жазып, озаттардың іс-тәжірибелерін насихаттады. Ұлы Отан
соғысы ... да ... ... отан ... шақырып, ондағы
жауынгерлерді азық-түлікпен, киім-кешекпен қамтамасыз етуге шақырды. 1962
жылдың 1 мамырынан ... ... ... ... ... комитеті мен
еңбекшілер депутаты облыстық ... ... ... ... жанындағы ауданаралық газет «Коммунистік еңбек» атауына ие
болып, ... ... ... ... ... ... редактор әйгілі ақын Жақан ... ... ... Балтабай Нұржановқа дейін басылымда 16 редактор еңбек етті. Олар
газеттің мазмұндық сапасы мен көтеріп отырған мәселесінің ... ... ... ... ... 1956 жылы 1 мамырдан газет екі тілде – ... ... ... ... ал 1989 жылы қазақ, өзбек тілдерімен қатар, орыс
тілінде де шыққан ... ... ... ... күннен бастап Түркістан
баспаханасында басылып келді. Қазіргі кезде газет редакциясының компьютер
орталығында теріліп беттеледі. ... ... үш ... екi бөлiм
меңгерушiсi, бiр өзбек редакциясының бөлiм меңгерушiсi, барлығы 12 адам
қызмет iстейдi.
1991 жылы ... ... соң ... ... ыдырап, Қазақстан өзінің
тәуелсіздігіне қол жеткізді. Газет 1992 жылы «Түркістан» атауына ие болды.
«Түркістан» газеті небір қиындықтарды ... ... ... бас редакторы
Жақан Сыздықовтан бастап, Е. ... ... А. ... М.
Бердаулетов, Ғ. Тиесов, Уахитов, Қабылбеков, М. ... ... ... ... әр ... ... ... болды.
Мәселен, Тұрабай Мырзахметов «Қызыл Түркістан» газетіне 1954-1955 жылдары,
одан кейін 1959 жылы қайтадан редакторлық етті. Осы ... ... ... ... ... 5 рет, 4 беттен шығып, материалдары қолмен
теріліп баспаға басылатын.
1960 жылдан бастап ... ... 3 рет ... болды. Мұның өзі
газеттің жедел түрде мерзімді ... ... ... ... ... ... 1962 жылы «Коммунистік еңбек» болып өзгерді. Өйткені, сол жылдары
Түркістан, Алғабас, Қызылқұм, Созақ ... үшін ... ... ... ... ... ... партия комитеті мен еңбекшілер
депутаттары облыстық кеңесінің ... ... ... ... ... ... болып аталады. Газетте сол ... ... ... атты ... ... бақылаушыларға арналған беттер
беріліп ... ... ... ... Бұл газетте қазіргі
редактор Б.Нұржановқа дейін ... ... және ... ... редактор
болып еңбек етті. Уақыт зымырап өте береді, бірақ ... ... игі ... ... ... таба ... ... қазіргі редакторы Б. Нұржанов газеттің 2005 жылғы нөмірлерінде
«Түркістанның» 75 ... ... ... да ақ ... ... боп сақталады», - деп шежіре деректерден «Қызыл
Түркістанның» 1952 жылдың қаңтарында шыққан мақала, ... ... ... ... 1952 ... ... №2 ... Қазақстан
Совет Жазушылары Одағының облыстағы өкілі С.Адамбековтың ауданымызға келіп,
газет редакциясында қаладағы жас ... ... ... ... ... ... ... №4-ші санында 8 наурыз халықаралық
әйелдер күніне орай аудандық партия ... ... ... ... ... ... ... атты мақаласы жарық көрген. 1952
жылдың сәуіріндегі санында ... ... ... ... екі есе ... атты ... «Жамбыл колхозының арбакеші
Абдурайымов өзіне тапсырылған істі ылғи асыра орындауда. ... ол ... ... етіп шит ... жүр», - ... ... ... «Қазақстанның 30 жылдығы» атындағы іріленген колхозда
жоспардан тыс өткізген 3589 кг қой жүнінің 2500 ... ... ... жаңа жүк ... ... Машинаны колхоз мүшесі шофер Манап
Тұрсынбетов айдап жүр», - деп сол ... ... ... ... ... ... Осы ... материалдарды сол жылдардағы
басылым беттерінен жиі кездестіруімізге болады.
Қазіргі «Түркістан» газеті бетінде жарияланған мақалалар легі ... ... ... сай ... жүр. ... бүгінде халықтың санасы, ойы
өзгеріп жаңаша көзқараста жаңалық ... ... ... ... үшін ... ... бұлағы ғана емес, сол сияқты сана-сезіміне әсер
етуші, мемлекеттік құрылымның ісін ... ... ... ... ... біріне айналып отыр. Демек, журналистика жалпы адамзаттық
құндылықтарды негізге алғанда ғана міндет биігінен көрінбек. Демократиялық
қоғам ақпаратсыз өмір ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының өсуіне кедергі келтірмей онымен ашық қызмет
ету қажеттігін танытып ... Осы ... ... «Түркістан» газеті қазақ
тілінде аптасына екі рет сәрсенбі және сенбі, өзбек тілінде бір рет ... 8900 дана ... ... ... ... ... Түркістан»
кезіндегі таралымы небәрі 800-1000 дана ... ... ... ... ... есе өскендігі қуантады.
«Түркістан» газеті қала әкімінің тікелей қарамағында болғандықтан
тарататын ақпарат, жаңалықтарында әкімді мақтау, ... әкім ... ары аса ... Қала тазалығы, қала ... ... ... ... ... сөз ... ... бәрі жаттанды.
Оқырманға қызық емес. Алдымен «Түркістанға» өз тәуелсіздігі керек, ... ... ... ... ... ... ... істеуі керек. Ол үшін
жағдай туғызу қажет. Сонда ғана Түркістанның ... ... ... ... ие ... және ... ... газеттерi жергiлiктi мерзiмдi
басылымдар санатына жатады. Сол себептi мұндай ... ... ... да жоқ емес. Өйткенi, екi ... те ... ... ... ... мен ... ... да белгiлi.
Журналистердiң шығармашылық мүмкiндiктерiн де республикалық басылымдармен
салыстыруға ... ... ... деңгейi өсiп келе жатқаны
аңғарылады.
«Әзіреті Түркістан» тарихи-мәдени, танымдық газетінің ... ... ... 12 ... ... ... ... мақсаты – Түркістанның,
оның халқының тарихын, мәдениетін насихаттау, бұл өңірден шыққан ірі тарихи
тұлғаларды, мемлекет қайраткерлерін, ... ... ... ... ұсыну; бүкіл мұсылман түркі әлеміндегі ақыл-ойдың
інжу-маржандарын жұртшылыққа жеткізу. Бастапқы ...... ... ... ... ... ... Ал қазіргі
құрылтайшысы әрі редакторы Нұрмахан Назаров.
Газеттің алғашқы таралымы 2000 дана ... ... 1500 ... ... бір рет шығатын газет бетінде ... ... ... ... ... ... ... Жүгінеки, Сүлеймен Бақырғани,
Шортанбай Қанайұлы, Мұсабек Байзақұлы, Саттар Ерубаев, Зияш ... ... ... ... ... Бердібай, Алдан Айымбетов,
Райымбек Сейтметов, Насыр Фазылов, Қаныбек Сарыбаев, Әшірбек Сығай, ... ... ... ... Бимаханбетұлының мақалалары, өлең-
жырлары мен өсиет ... ... ... тұрады. Сондай-ақ, «Қасиетті
Құран аяттарының ... ... ... ... ... ... қазақ
елшісі», «Ахмет Иасауи бабамыздың баласы Ибраһим Шайых туралы аңыз» ... ... ... көреді. «Ақырзаман белгілері», «Әдебиет»,
«Хикаялар қазынасынан», ... ... ... ... ... т.б. ... айдарларда қала
жаңалықтары, толғандырып жүрген мәселелер, түрлі бас ... ... ... ... ... ... сипаты тарихи-мәдени
тәуелсіз басылым ретінде жарық көреді. ... ... ... ... ... Н. Сейсенұлының материалдары тұрақты түрде жарық көріп
тұрады.
«Әзіреті Түркістан» газетінің 1998 жылғы 30 ... ... ... Қ.А. ... ... бір хикметі берілген. Сондай-ақ, «Алып
ғимаратқа 600 жыл, мұражайға ... 20 жыл» атты ... сол ... ... Темірхан Рыскелдиев пен «Әзіреті
Түркістан» ... ... ... ... үлкен мақала берілген. Онда
мұражайдың салынуы жөніндегі Әмір Темірдің шешімдері, ойы, ... ... ... жөнінде кеңінен жазылған. Сонымен қатар, 1907
жылғы музейдің ... 30-шы ... ... ... ... қоса
берілген. Жалпы газеттің бұл ... ... ... ... атап ... ... Әзірет-Сұлтанға зияратқа барғаны», «Әмір-
Темір» (Сағит Шәкіров), «Ахмет Иасауи ғимаратындағы ... ... ... ... шежіре» және мұражай қызметкерлерінің
біршамасын суреттерімен бірге иллюстрациялық ... ... діни ... рухани-моральдықты оқырмандарға жеткізу
жағынан көптеп еңбек етеді. Мәселен, газеттің 2007 ... 2 ... және ... ... әдептілік қағидалары, көршіге
жаққан – Алла ... ... атты ... ... ... ... 1997 ... 29 тамызында «Хикаялар қазынасы» айдарымен
халыққа, оқырманға, ой тастайтын сенімсіздік, ... ... ... ... ... жарияланған. Хикаяларды өзбекшеден
қазақшаға Ахметжан Мұхамеджанов аударған.
Газетте 1998 ... ... ... ... атты жаңа ... Онда да ... ... берілген мақал-мәтелдер, түрлі ұлт
нақылдары беріліп тұратын болды. Сонымен қатар, газетте көбінесе Түркістан
өлкесінің ақындары жазған ... ... ... да беріледі. Жалпы,
газетте «Гүлдене бер, Түркістан!», «Шеттегі түркістандықтар» т.б. ... ... ... ... ... ... басым жарияланып
тұрады. Әрине оған қоса осы ... ... ... ... де, ... тұңғыш дипломаты Нәзір Төреқұлов жайлы да ... ... ... ... ... ашып тұратын болды. Редактор,
журналист, беттеуші, тілші, құрылтайшы өзі болып өз қаржысына ... ... ... ... ... шығарып жүрген Нұрмахан Назаровтың еңбегін
атап өтпеу мүмкін емес.
1998 ... ... ... ... бас кезінде Қазақстан
Республикасы Ақпарат және қоғамдық ... ... ... ... ... Қазақстан облыстық ақпарат және қоғамдық келісім
басқармасы құрылды. Басқарманың атқаратын басты міндеттері ...... ... ... ... алу және ... жүргізу,
алуан түрлі өзекті мәселелер бойынша қоғамдық пікірді, халықтың ... ... және ... органдар мен жергілікті атқарушы органдарға
ақпараттар мен мәліметтер, ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... жүргізу, тіл жөніндегі
мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіріп, «Тіл туралы» заң мен ... тіл ... ... ... ... ... ... бойынша – «Қазақстан – 2030» стратегиясының
басымдықтарын, ... ... ... да қоғамдық маңызды
құжаттар мен ... ... ... ... ... ... ... және басқа да қоғамдық ұйымдармен
үйлесімді жұмыс істеу деп белгіленді.
Өз алдына дербес мемлекеттік ... ... ... 2005 ... ... ... бұл ... Қазақстан бойынша бұқаралық ақпарат құралдарымен
көбірек соттасатындар қатарында болып ... Тек 2002 ... ... бұзуға жол берген БАҚ-ына 36 жазбаша ескерту жасалып, олардың
алтауы – сотқа, ...... ... ... Бұл ... бір ғана ... Екінші жағынан, ақпарат және ... ... ... орган емес, негізінен бұқаралық ақпарат құралдарының
жұмысын ... ... ... ... ... ... ... Жазбаша ескертуден кейін-ақ, түрлі ... ... ... ... жасайтын жергілікті редакциялар жоқ емес.
Оңтүстік Қазақстан облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасын
бірнеше жыл бойы ... ... ... Мархабат Байғұттың пікірінше,
өкінішке қарай, саны бар, сапасы жағынан алғанда тәуелсіз ... ... ... ... ... ұлағатты
тәрбиесі мақсаттарына жауап бере алмайтын, әсіреңкі, әулекі, тек қана
қаржылай пайда ... өсек пен ... ... ... ... ... ... бір топтардың сойылын соғып, сол арқылы да ... ... ... ұмтылатын баспасөз иелері де аз емес.
Осы орайда, Оңтүстік Қазақстан облыстық ақпарат және ... ... ... 2002 ... 1 ... облыстық бұқаралық
ақпарат құралдарының басшылары мен журналистика зерттеушілерінің қатысуымен
«Сауаттанып ... ба, ... ... ба?» ... ... ... өткізілді. Аталған басқосуда жергілікті газет-журналдардың, облыс
орталығында жарық ... ... ... мен ... ... ... ... өкілдері сауаттылыққа шақырылды.
Сонымен бірге, осы басқарманың бастамасымен облыстағы бірқатар аудандық,
қалалық газеттер мен ... ... ... ... тыс мадақтау
мәселесіне байланысты іс-шаралар атқарылды. Оңтүстік Қазақстан облыстық
ақпарат және ... ... ... ... және ... ... ... шолулар жасап отыруы жергілікті журналистерге де
орынды сабақ болары сөзсіз.
Арыс аудандық «Арыс ... ... 1935 ... ... ... ... ... таңы» атауымен шығып келген басылым газет 1990 жылдың 13
қазанында «Арыс ақиқаты» болып өзгергенде ... ... ... ... ... еді: ... өз газетінің «Арыс ақиқаты» болып
жаңаша атауы қуантады. Ендігі мақсат осы ... ... сай ... ... Оның ... өзекжарды өткір мақала, сын-фельетон және көркем дүниелер
жариялана берсе екен. Қалың оқырман қауымның әрбір ... ... ... ... көз ... де ... туындылар болатын тәрізді.
Мұндай қызықты да мазмұнды материалдар біріншіден, газетті тартымды етсе,
екіншіден, ... ... ... ... ... жыл ... «Арыс ақиқаты» газеті қай жағынан болсын алғанда
да сын көтермейтін, мүлде нашар басылым болатын. ... орай ... ... ... және ... ... басқармасында талқыланып,
кемшіліктері атап көрсетіледі. Қазір бұрынғы жылдармен ... ... ... бар. ... ... газет айдарлары
бір-екі рет қана көрініп, ұмыт қалып қояды. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... ... ардақты азаматтары»,
«Тіл тағдыры – ел тағдыры», «Туған жер – тұғырың, туған тіл – ... ... ... ... ... ... да сұрауы бар» дегендей
әбден жаттанды тіркестер көп қайталана беретіндіктен, оқырманға кері әсер
етеді.
«Арыс ... ... және бір ... сол, ... ... көп ... Той-томалақтар, мерейтойлар туралы көлдей-көлдей
материалдар, шапан жабу, сый-сияпат тапсыруды бейнелейтін ... ... ... бір бетінде 7-8, кейде 10 суретке ... ... бар. ... реформаларға, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылық
мәселелеріне байланысты жан-жақты, ... ... ... ... ... сын материалдар, өткір мәселе көтерген ... ... ... Оның ... ... көп ... тойлар мен мерейтойлар туралы және
«Басқа ... ... ... т.б. сияқты бір немесе бірнеше бетке
созылған материалдар алып жатады.
Қазығұрт ... ... ... ... 1935 ... ... шығады.
Жерді жекеменшікке беру туралы республика көлемінде ұйымдастырылған үлкен
жиындарда мәселе қозғалып ... да, ... ... ... ... ... мақала жарық көрмеген. Аудандық газеттің әр нөмірінің
бірінші, екінші ... ... ... ... ... аппарат
мәжілістері туралы жазылған мақалалары көптеп жарияланған. Сондай-ақ,
газеттің бірінші, ... ... ... ... ... ... ... газеттің 2002 жылғы 18 қазандағы санында «Тағы да ... ... ... ... ... ... ... «Уақыттан
ұтылмаған – ырысқа кенеледі», «Семинар-кеңесті қорытып ... ... ... ... оны ... де өзіміз», «Аудан әкімі мәжіліс
алдында», «Мен ... ... және ... да сөйлемдерден
аудандық газеттің әкімді шамадан тыс көбірек насихаттайтынын аңғару ... ... көп ... ... тілшілерінен кеткен сауатсыздық қателері
көрініп қалып жатады. ... 2002 ... 8 ... № 57 ... ... елдің қамын жеп» атты ... ... 2030 ... ... ... деген сөз тіркестері кездеседі. Осындағы
«үкіметіміздің» деген сөздің орнына «Еліміздің» деп ... ... ... етіп ... дұрыс болар еді. Бұған қоса газет беттерінде аудандық
мәслихаттың жұмысын насихаттауға ... ... ... мәслихат
шешімдері мен сессия шақырулары ғана жарық көргенін атап өту керек.
Отырар аудандық «Отырар алқабы» газеті 1935 ... бері ... ... 2000-2001 жылдары облыстық Ақпарат және қоғамдық келісім басқармасы
тарапынан бірнеше рет сын-ескертпелер ... ... ... ... ... ... ... ұсынылған болатын. Соған сәйкес бұрынғы
жылдарға қарағанда аудандық газеттің мазмұны, полиграфиялық безендірілуі
мен ... ... ... біршама жақсарған. Газеттің кемшіліктеріне
келсек, «Озат тәжірибе», «Ғибрат», «Жедел сұхбат», «Мезгіл мәселесі» ... аса ... ... бірер рет көрінгенімен, кейін ұмыт қалып
қойған. Тереңірек талдауларға, болжамдар мен нақтылы ұсыныстарға, ... ... ... ... ... сирек. Редакциядағы
журналистердің, газеттің бас редакторының өзінің ізденісі, білімділігі мен
біліктілік деңгейін көтеру ... ... ... ... ... ... Көптеген материалдар бұрынғы, таптаурын, ескі
стильде жазылады. «Кемшілікке ... ... ... әбден жауыр
болған тақырыптар жиі қайталанады, жеке адамдардың өмірбаянын тізіп,
жадағай ... ... ... алқабының» облыстағы кейбір ... ...... әкімінің суретін шектен тыс көп жариялауға
жол бермейді. Тек 2002 жылдың басында, 15, 26 ... 1, 9 ... ... халық арасында» деген айдармен газеттің бірінші бетінде
аудан әкімі жайында материалдар жарық ... ... ... газеті 1929 жылдан бастап шығарылып
келеді. «Сарыағаш» басылымын неғұрлым жұртшылық ... ... ... ... ... орны мен үні бар ... ету ... ұжымы белсене, іздене еңбек етеді деуге болады. Дегенмен ауыл
шаруашылығы, атап ... ... ... ... материалдар
жеткіліксіз. Аудандық газеттің редакциясы жер реформасы ... ... ... отыр деп айту өте ... ... ... жеке ... ерекше маңыз беріп, бұл жағдай ұлттық кеңесте, басқа да маңызды
жиындарда талқыланып, қолдау ... ... ... ... ... – Ауыл ... ... еліміздің орталық
мерзімді басылымдарында егжей-тегжейлі түсіндірді, Оңтүстік Қазақстан
облысы әкімдігі, ... ... ... ... ... ... ... «Сарыағаш» газетінде «Жерді сатуға болмайды», «Жерді сату
– елді ... ... ... ... материалдар беріліп тұрады. Келешекте
аталған аудандық газет осы жер реформасын, жерді жеке меншікке ... ісін ... оң ... ... дәйекті түсіндіріп,
насихаттауға баса назар аударғаны жөн ... ... 2002 – 2005 ... ... деп жариялап, үкімет осы саладағы бетбұрыстың бағыт-бағдарын
жан-жақты айқындап, қаржылық негіз жасағаны белгілі. Енді жауапкершіліктің
ауыр жүгі мен ... ... ... ... мен ... ... ... газет жұмысының арқауы да осыған орайластырылғаны ... еді. ... ... бір ... – өзге ... ... аудан
әкімі жайында жиі жаза бермейді. Суретін мүлде бермейді десе де ... ... өте ... ... «Шамшырақ – Маяк» газеті 1931 жылдан бастап қазақ
және орыс тілдерінде шығады. ... ... ... ... стилистикалық, тақырып пен ой, идея жақтарынан олқылықтары
өте көп. Аудан басшысының суреті ... ... бір ... ... жариялана береді. Бір ғана мысал, 2002 жылғы 11 желтоқсанында аудан
әкімі қызметінің бір жылына байланысты «Аудан басшысының ... ... 1 жыл» ... ... ... ... беті ... арналып, үш суреті қатар
басылған. Жалпы 2002 жылдағы нөмірлерді түгелдей парақтай ... ... ... ... – жарты жыл», «әкімдік қызметіне – 100 күн»
деген ... ... де ... көбірек ұйымдастырылғанын
байқадық. Сонымен бірге бұл газеттің аудан әкімін тым ... ... ... ... басқа да нөмірлері аз емес.
«Шамшырақ-Маяк» газетінде жарияланған ... ... ... 2002 ... №53 ... ... қашанда қажет»
деген мақала тақырыбы төлқұжатсыз тірлік кешу ... ... ... ... ... етіп қойылған тақырып та сондай ерсі. Газеттің 2002
жылғы №50 ... ... ... науқанына байланысты «Ауданның құрметті
азаматы» П.Мырзалиевтің «Шамшырақ-Маяк» газетіне ... ... ... деген мақаласы алғашқы бетке берілген. Сонда ... ... 500 жан ... ... ... ... 85 мыңы ... таралымы 3 мың
500 дана) Түлкібастық емес болғаны ма деген ой туатыны белгілі.
Айтулы ... орай ... тағы ... ... мынадай өрескел
қатенің жүргендігін байқадық: «Бүгін Қазақстан республикасының ... ... – день ... ... бақытты болсын» деген
тақырыптың да оңып тұрғаны ... Енді ... ... ... ... ... ... тақырыпты түзетіп оқи беріңіз. Жаттанды жауыр
тақырыптар да сіресіп, тоңы жібімей тұр. ... №8 ... ... ... болды» деп, №15 санында «Министр А. Есімов ауданымызда болды»
деп ... ... №20-21 ... ... ... ауданымызда
болып кетті» деп, оқырманға жар салады.
Аудан әкімдігіне жаңа басшының ... орай ... 2002 ... беттерінен көлемді түрде берілген «тағайындау» түспеген. ... ... ... тек қана ... ... байқау, есеп, баяндама,
жарнама, теледидар бағдарламалары, құттықтау, көңіл айту, еске ... ... ... ... ... ... сапасы мен
мазмұны газетке қойылатын талаптардың ауылынан алшақтаған. ... ... ... ... ... ... ... газеттің № 22, 23, 25,
29 сандарынан да байқауымызға болады. Бұл газеттің тағы бір ... ... ... ... ... үнемі ең алғашқы бетке жіберуі.
Оңтүстік Қазақстан өңірінде жарық көріп жатқан, ... ... ... ... аудандық газеттердің мазмұндық жағдайы мен сапасын
облыстағы бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... ... ... – Оңтүстік Қазақстан облыстық ақпарат және ... ... ... ... ... ... түсуге тырыстық.
Нәтижесінде байқағанымыз, аудандық газеттер әлі де ... ... ... ... ... әкімі мен аудандық мәслихаттың
айтқанынан шыға ... екі жақ та, яғни ... ... мен ... мұны ... ... ... тиіс заңдылық ретінде қабылдауы. ... алыс ... ... ... қарымды, ойы жүйрік журналистер
жетісе бермейді, сондай-ақ, қазіргі ... ... ... озық ... ... ... газеттер үшін алынбаған асу ... ... ... ... ... ... ... баспасөзі,
басқадай да толып жатқан жоқ-жітігімізді былай қойғанда, ... ... ... ... іздеп жүріп, әшкерелемек
түгілі, прокуратура тексеріп, сот үкімін шығарып қойған ... ... ... – ылғы да ... ... ... ... Болашақты
болжап, науқас экономикаға шолу жасап, оның диагнозын қою ма, ... ... ... ... ... де сыза ... ... Әйтпесе,
газет, журнал бетінде қисық-қыңыр суретін салып, ... ... ... ... алдаймыз. Өткенге, неге екені, өлердей
құмармыз, келешектің ... ... аз. ... ... ... әлі де ... тойлап жатырмыз, ал, оны қалай
дамытамыз, қалай қорғаймыз дегенде тағы да тіліміз мүкіс, ... ... ... өмір ... хан, би, ... отырған-тұрғанын жаза-
жаза сиямыз құрғап, қағазымыз таусылуға шақ қалды», - деп жазған еді ... ... ... ... ... ... ... әлі де
жоғарыда айтылғандай, сол күйінде қалып отыр.
Мақтаарал аудандық ... ... ... 80 ... ... бар. Ол ең алғаш 1931 ... ... (кей ... ... ... шыға ... ... отызыншы жылдары Мырзашөл өңірін
суландыру басталған кезде осы өңірде алғашқы газет ашылды. Газеттің алғашқы
редакторы ... ... ... Сол ... естеліктерінде газеттің алғашқы
сандары «Мақташылар үні» деген атпен шыққаны жазылған. Осы ... ... ... ... ... I. ... газеттің
шығуына көмектесіп, тіпті ең алғашқы санына бас мақала жазып, қол ... ... ... ... ... ... алғашқы саны
табылмаған. Тек 1932 жылы 15 ... ... ... Газеттің атауы
«Sotsialistik Magta aral» ... ... ... атпен латын
әріппен, екі ... ... ... ... екі бет ... ... шықса, келер жылы үлкен форматқа көшірілді. Ал 1941 жылы ... ... ... Бұл жылдары Мақтааралдан Киров ауданы, кейінірек
Ильич ауданы бөлініп шықты. Ал, тағы бір ... ... 1934 ... ... ауданында «Колхоз екпіндісі» газеті шықты. Кейінірек атауы
«Коммунизм таңы» болып өзгерген. Ал, ... ... ... ... ... үйі» ... ... жылы Ильич аудандық «Мақташы», «Хлопкороб» ... ... Ал, 1963 жылы ... 3 аудан (Жетісай, Ильич, Киров) Өзбекстан
құрамына енген. Қосымша дерек ретінде айта ... ... 10 жыл ... 3 ... ... ... аты қайтарылғанмен, территориясының үлкен
бөлігі Өзбекстанда қала ... ... бұл ... ... ... облысы толықтай және Жызақ облысының Фарш, ... ... Ал, ... ... 1962 жылы ... ... аумақтық
басқару жүйесі құрылып, бұл газеттер Атакентте (бұрынғы ... ... ... ... ... 1963 ... бастап, газет «Жетісай» –
«Джетисай» деген аттармен шыға бастады. Көп ... 1965 жылы ... ... ... ... де, ... ... Кировте
«Коммунистік еңбек», Мақтааралда «Мақтаарал» газеттері пайда болды.
Жалпы ... мен ... бір бұл ... әр ... төмендегі
қаламгерлер бас редактор қызметін ... ... ... ... газетінің алғашқы редакторы, Әжібай Қоспанов (1948-1950),
Келгенбай Бейсетбаев ... ... ... ... Көбей
Сейдеханов (1954-1958), Әліпбек Байботаев (1958-1962), Кенжебай Бөгенбаев
(1965-1987), Мүсілім ... ... ... Әсілов (1965-1971),
Уалихан Мұсабеков (1973-1997), ... ... ... ... ... ... Шегалиев (1971-1988), Мұхамедәлі (1994-1997)
т.с.с. Ал, 1997 жылдан бастап жоғарыда айтылған 3 газет ... ... ... шыға ... Осы ... ... бас ... қызметін
Жолбарыс Тілеуұлы атқарып келуде. Бүгінде газет ... ... ... ... ... ... олқы ... ашып көрсетуде,
жетістіктерін дәріптеуде өзіндік үлесін қосып келуде. Аудандық ... ... ... ... және мәдениет», «Әдебиет» т.б.
бөлімдері жұмыс істейді.
Газетте жеке ... ... ... ... болғандарды көл-көсір етіп
жоқтап жариялау кең орын ... ... ... ... ... беттерінде
жиі басылмағанымен, кейбір нөмірлерде ол ... ... ... ... 2002 ... 11 ... ... және екінші
беттерінде әкім туралы екі бірдей материал мен ... 2002 ... ... ... және ... ... үш материал мен фотосуреті
жарияланған. Оған қоса аудан ... ... ... ... жиі ... ... да ... Мақтаарал ауданындағы тәуелсіз газеттерге біршама тоқталып
өтсек. Республикамыздағы секілді ... да ... ... газеттер ашыла бастады. Солардың бірқатары алғашқыда жақсы жұмыс
жасағанымен, кейін қатаң нарықтық бәсекеге ... бере ... ... ... ... ... бастап шыға бастаған «Нарық әлемі» газеті – бүгінде
өзіндік ... ... ... ... ... ... ... Жаппар Ғаппаровтың айтуынша, бұл басылымның ашылғандағы басты
мақсаты ... ... ... ... септігін тигізу екен.
Газеттің алғашқы редакторы республикаға белгілі журналист Андасов болса,
2002 жылы бас ... ... ... қайраткері әрі журналист Әлібек
Мейірбеков атқарды. «Нарық әлемі» газеті 2002 жылы ... ... ... ... ... 2003 жылы кәсіпкерлікті дәріптеудегі
облыстық үздік басылымы, 2006 жылы ... ... ... ... үшін ... ... БАҚ-ы ретінде танылды. Газетте
жастарға арналған ... беті және ... ... «Сын» т.б.
айдарлары бар. Бүгінде басылым таралымы – 3000 дананы ... ... ...... ... ... ... 2004 жылдың 15
мамырынан шыға бастады. «Телерадиокомпания Мақтаарал» ... ... ... ... бас ...... Талғат. «Жетісай
жаңалықтары» аты айтып ... ... ... ... ... ... ... бір рет қана шыққандықтан айтарлықтай жедел емес.
Сондықтан газетте проблемалық материалдар, танымдық дүниелер жиі жазылады.
Басылым 3000 ... төрт бет ... ... ... саяси өмірі,
экономикасы, ауыл шаруашылығындағы жаңалықтар мен проблемалардың бірде бірі
назардан тыс ... ... ... ... 2000 ... ... шыға бастады. Меншік иесі: «Жеті» ЖШС-і директоры Бейсенбек
Дүйсеев. Бас редактор: ... ... ... ... бір рет ... ... ... Негізінен білім беру саласына бейімделген, оқытушылар мен
оқушылардың еңбегі мен ізденістеріне ... орын ... ...... Бұл – ... ... газеттердің арасында ең жоғары таралым
көрсеткіштердің бірі. Мақтаарал ауданы ... ... ... ең
көп газет шығатын аудандардың бірі саналады. ... ... өзге өз ... ... ... ... «Мырзашөл
айнасы», «Жетісай ақшамы», «Орта Азия» т.б. газеттер ... ... ... бере ... ... ... аудандық «Мәртебе» газеті 1962 жылдан бастап шығады. Ал, 1992
жылдан газеттің атауы қазіргідей «Мәртөбе» деп ... ... ... тығыз
қоныстанған, әр түрлі ұлт өкілдері тұратын Сайрам ауданындағы жергілікті
бұл мерзімді ... ... ... маңызы өте үлкен екені
заңды. Дегенмен, аудандық газеттің жетістігінен гөрі кемшілік жағы көбірек
көзге ... ... ... хабарлар, оқиғаларды баяндау көп те, өзекті
тақырыптарды талдап, жіліктеп жазу тым ... ... ... тым аз.
Көбіне мақалаларға жаттанды, жауыр ... ... ... ... жылдың есебі тыңдалды», «Мал дәрігерлері көпшілікпен кездесті»,
«Денсаулық жылына арналды», т.б. ... ... ... ... сан
алуан. Оның ішінде, ел тұрмысын түзейтін экономика ... ... ... жөн. ... жүгінсек, «Мәртөбе» газетінің 2002 жылғы 5 ... ... ... ғана ... ... екі суреті жарияланып, жеті
материалда аты-жөні аталған. Ал, сол ... 30 ... 6 ... 9 қарашадағы бес материалдың төртеуінде әкім «басты кейіпкерге»
айналған. Бұлар – тек ... ... ... ... ... өздері қаржыландырып отырған мерзімді ... ... ... ... ... ... қаншалықты реніш
тудыратынын құрылтайшылардың өздері сезінбейтіні түсініксіз.
1962 жылғы көктемде Шымкент ... ... ... Бөген, Шаян,
Түлкібас және Сайрам аудандары Сайрам өндірістік ұжымдық ... ... ... енді. Газет осы басқарманың органы болды.
Оған басшылық коммунист В.И. ... ... ... ... газеті бойынша орынбасары болып Қазыбек Кейкиев ... ... ... ... жазылған қабырғалы көркем ... ... ... ... ... ... ... саяси-ғылыми еңбектердің ... ... ... ... ауырлық туғызып, моральдық, психологиялық,
тіпті ... ... ... ... Соған қарамастан қазақ
редакциясынан талантты ұлттық ... ... ... ... белгілі
жазушылар Еркінбек Тұрысов, Захардин Қыстаубаев, ... ... ... ... ... қаламгерлер Ісләм Бейсебаев, Байдулла
Қонысбек, Серік Нұрмағанбетов, ... ... тағы ... ... ... ... ... кейін әдебиет әлемінде
танылды. Басылымның шығармашылық әлеуеті бұдан кейінгі ... ... С. ... Қ. ... ... А.Бердіқұл, Ж.
Мамырәлі, Е. Сұлтан, К. Тіленова, М. ... ... жаңа ... ... белсенді көмекшілері – ... тыс ... жаңа легі ... тың ... ... 1991 жылы ... ... қашан қазақша болады?» дейтін көкейтесті ... ... ... туы» ... ... туын ... ... сыдырылды, орыс газетінен екіншісін алып, оңаша отау тікті. Газеттің
редакторы болып журналист Кемелбек ... ... ... ... ел ... ... алған қазақша басылымға қасиетті де
киелі орын – Мәртөбенің аты берілді. ... ... ... ... ... 1992 ... ... дейтұғын мәтіннің сыры осындай. Яғни
газеттің дербестік туын тіккеніне 19 жыл, ... ... шыға ... жыл ... ... ... халықтар достығын, ұлтаралық ... ... ... өз ... ... етіп алды.
Газетке 1991 жылдан 1996 жылға дейін К. ... 1996 ... 1997 ... қыркүйекке дейін С. Зеберов, 1997 жылғы ... ... ... ... Е. ... ... етті. Газеттің бүгінгі
редакторы – Сұлтан Ердәулет Тұрапбекұлы.
2001 жылы тілші ... ... ... ... журналисті болып
танылып, оның бір топ өлеңдері Астанадан жарық ... жас ... ... ... ... «Сайрам таланттары» халық ... ... жыр ... ... ... ... ... 2002 жылы
облысымыздың маңдайалды газеттерінің бірі ... ... 2002 ... ... ... ... журналисті» атанса, газет тілшісі Бердіқұл
Ахметжан облыс әкімінің Алғыс хатымен марапатталды.
2007 жылы ... ҚР ... және ... министрлігіне
қайта тіркеліп, №80069 – Г куәлігі берілген. Газеттің 2007 жылдың бірінші
жартысындағы ... – 3900 ... ... ... ... ... жариялануына байланысты «Газет ішіндегі газеттерді» шығару тәжірибеге
енді. «Ауыл» қосымшасы толығымен «Ауыл жылдарына», ауыл ... ... ауыл ... ауыл ... ... «Газет ішіндегі газетте» ауыл тұрмысынан сыр шертетін фотоэтюдте,
еңбек адамдары туралы материалдар, мамандардың жеңістері, мемлекетіміздің
ауыл ... ... ... жайлы, басқа да тақырыптардағы ауылға
қатысты дүниелер жарияланды. «Ауыл ... ... ... ... ... ... үрдіс» сынды т.б. айдарлар ашылды.
«Газет ішіндегі газеттің» екіншісі ... деп ... ... ... ... ... ... Мұндай қосымшалардың
республиканың бірде бір басылымдарында жоқ ... ... ... жөн.
«Кәусар бұлақ» деп аталатын «Газет ішіндегі газеттің» ... ... ауыл ... ұлттық мектептердегі тәлім-тәрбиеге, әдістемелік
ізденістерге, мектеп гимназиялардың инновациялық амал-тәсілдеріне, ұстаздық
еңбектің қыр-сырына, 12 жылдық ... көшу ... ... мектептің
ертеңгі міндеттеріне, мектеп, тәрбие мекемелері өмірінің сан ... ... 2006 ... ... ... сегіз бет болып ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық
саясатқа арналды. Үшінші бетте ... ... дін ... ... ... ... ... «Өркен» жастар беті, «Заңайна»
құқықтық қосымшасы, балаларға ... ... ... «Дәнекер»
оқырмандар отауы, «Дәстүр» тұрмыс-салт отауы, «Алақан» экологиялық отауы,
«Тіл бақыт», «Ана ... ... ... отбасылық отауы, өзге де арнаулы
беттері мен тұрақты айдарларда материалдар беріледі. ... сын ... ... ... Еңбек ұжымы бұл мәселеде «Сын болсын, бірақ шын болсын»
қағидасын дәйекті ұстанады.
Сайрам аудандық өзбек тіліндегі «Сайром ... ... 1932 ... жарық көре бастаған. Бұл газетте де ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық мәдени
орталықтар ... ... әлі де ... Жеке ... ... материалдар қысқа, шолақ хабарлар түрінде ғана беріледі. Өзге ... ... ... ... ... ... ... Ауыл
тұрғындарын көбірек толғандыратын жұмыссыздық және кедейшілікке қарсы
күрес, педагогтік ... ... ... ... ... да аз
қамтылады. Басылым беттерінде республикамыздағы түрлі ... ... ... жариялана бермейді. Мәселен ... ... ... ... ... ... ... 70 жылдық мерейтойына
арналған, осы ... ... да ... ... арналған мақалалар газет
бетінде атымен жоқ деуге болады. Қаржысы төленген әр ... ... ... ... бірінші бетінде жарық көруі аталған басылым ... ... ... ... қаржы түсетін коммерциялық
қызметтің алдыңғы орында тұратынын, жалпы, гаезттің сапасының қандай екенін
білдіреді. Ал, ... ... ... ... ... ... сын көтермейді.
Бәйдібек аудандық «Алғабас» газеті аудан өмірінен сыр шертетін газет.
1935 жылдан жарық көре бастаған бұл басылым күні бүгінге дейін ... ... ...... ... ірі аудандарының бірі. Аудан атына
сәйкестендіріп газеттің аты да ... деп ... ... ... ... ... ... ауданының үні. Бұл газетті көпшілік жастар да
үлкендер жағы да ... ... ... таралымы да жылдан-жылға көбею
үстінде. Мұнда газеттің ... ... ... ... ... ... төгіп жүрген журналист, тілшілер жетерлік. Атап ... Э. ... ... С. ... ... Э. ... Б.Ерболғанұлы
т.б.
«Алғабас» газетінде сан жылдар бойы ... ... ... ... еткен облысқа танымал қарымды қалам иелері Анарбеков Қалмахан,
Әлиев Әмірсейіт, ... ... ... ... Бидайбеков
Дәулет, Дәуменов Елтай, Жиренов ... ... ... ... Эра, ... ... ... Теңізбай, М.Батырханұлы, С. Тұржан,
Е. Шүкірұлы, т.б. озық ойлы ... ... ... ... атқарған.
«Алғабас» газеті қазіргі таңда да бастапқы бағытынан айныған жоқ. Редакторы
журналист Бағдат Қалаубаев. Газет ... бір рет әр жұма ... А 3 ... ... 8 бет. ... ... арналған
«Алау», оқушыларға арналған «Қауырсын», сондай-ақ, қыз-келіншектерге
арналған беті бар. ... ... ... 1935 ... ... деген атпен 1939 жылға дейін, одан соң ... ... ... ... ... «Коммунистік еңбек» 1965 жылғы 1-
шілдеден бастап «Алғабас» ... ... ... жарық көргеннен бастап газетке Дулат Батырбеков, Базарбек
Толқынов, Байжұман Егембердиев, Өтеп Әмірбеков басшылық ... ... ... ... ... атқарған Қ. Анарбеков, Н.Нысаналы, Ә.Айтбекұлы, Ә.
Әлімбек, И. Бейсебаев, Е. Дәуменов, Ж.Ералиев, С. Сапаров, Б. Бекетова, ... Т. ... ... бұл ... арысы республика, берісі
облысқа танымал. Сонымен бірге газетке 10 жылдай ... ... ... ... ... ... сыр шерткен туындылары қалың
оқырманға жол тартты. ...... ... ... ... жазушы.
Дәулетов Жарылқасын 1982-1989 жылдары аудандық «Алғабас» газетінде
фото тілші, әдебиет және мәдениет бөлімінің әдеби ... ... ... ... ... ... Ж. ... басқарған «Нұрлы ... ... ... сай қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде екі
жүзден астам кітап шықты. Сол кездегі Алғабас ауданының ... ... ... ... ... жерлерде өз орнын тапқан ... ... 1965 ... ... ... ... ... бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарды. 1991 жылы
қаңтар айында аудандық «Алғабас» газетіне қайта ... ... 1999 ... ... ... ... ... Дәуменов Елтай 1965 жылдан
аудандық газетте жұмыс атқарды. Сол ... ... ... ... жолы
газет редакторының орынбасарлығына орналасты. Көлбаев Адырбек 1978-1983
жылдары «Алғабас» газетінің редакторы болып ... ... ... ... ... ... газетінде тілші, 1983-1990 жылдары радио хабарын
ұйымдастырушысы, газетте ... ... ... жауапты хатшы
қызметін атқарды. 1990-1994 жылдары Алғабас ... ... ... ... редакторы болды. Батырханұлы Мұхамей еңбек жолын 1980
жылы «Алғабас» газетінде корректор болып бастап, әдеби ... ... ... орынбасары қызметтерін атқарған.
Қоршабаев Теңізбай 1977 жылдан 2003 жылға дейін еңбек етті. Бұл
мекемеде ... ... ... ... ... хабарларын
ұйымдастырушысы, әдеби қызметкер, ... ... ... ... ... ... ... 1972 жылдан «Алғабас» газетінде
корректор болып, одан соң ... ... ... ... редактордың
орынбасары, 1983-1999 жылға дейін бас редактор болып істеді. Ол – ... ... ... ... ... ... тілшісі. Ерөскен
Шүкірұлы орта білім алған соң ... ... ... ... ... ... Редакция жұмысында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі,
газеттің ... ... ... ... өткен. Ол соңғы он жыл ішінде
«Алғабас» газеті редакторының орынбасары болып келеді.
«Алғабас» газеті 1970 жылы ... ... ... ... ... полиграфиялық сапада безендіріліп шығып, республикада
бірінші орын алса, одан соң да ... ... ... ... ... ... 1998 жылы аудандық газеттер арасында ... ... 2000 жылы ... 2002 жылы ... 2006 жылы ... ... ... газеті – бағыт-бағдары айқын аудан өмірінен сыр шертетін
басылым. Бүгінде басылым таралымы – 3650 дана.
2003 жылдан ... ... ... ... ... ... келді. Газет
аптасына бір рет жұма күні шығады. ... ... ... – 1500 дана.
Газет редакциясы компьютер орталығында теріліп, «Айғақ» баспа үйі ЖШС-ның
баспаханасында басылды. Газет ...... ... ... көзіндей қилы-қилы кезеңдерді бастан өткерген халықпен ... ... ... жазып келе жатқан Созақ аудандық «Молшылық үшін»
газеті 1930 жылдан бастап шығады. «Молшылық ... ... ... «Социалды
шаруа» деген атпен шыға бастады.
ХХ ғасырдың 30-шы жылдары қазақ даласының ұлы ... ... ... ... ... атпен енген бұл келеңсіз ... ... ... ... ... ... 1928-29 жылдары байларды
кәмпескелеу, іле-шала болған әйгілі «Созақ көтерілісі», төніп келе ... бір ... ... елге өмірдің өзгерістерін, талабын, ... ... ... ... дер ... ... ... туған
ізгі тілек осы ауданда басқа аудандардан ертерек газет шығаруға келіп
тірелетін ... ... да бір ұлы ... ... ... теледидарсыз тезірек, қанат жаймайтындай, 1930-шы жылдардан
бастап жарық көре ... осы ... ... шын ... ... нағыз энциклопедиясына айналды. Осы газеттің қабырғасында майталмен
журналистер мен жазушылар ... ... ... ... ... Рахманқұл Бердібаев, Өмірбек Есіркепов т.б. қаламгерлер
өздерінің шығармашылық өмірін осы аудандық газетпен ... ... ... мен ... ... ... өсіп, жетілді.
Газет 1930 жылғы күзден 1934 жылдың ... ... ... ... шығып
тұрған екен. Баспахана мен редакция 1934 жылы Шолаққорғанға көшіп келген.
1962 жылы газеттер біріктіріледі. ... ... ... ... шығатын «Қызыл Түркістанға» қосылады. Кейіннен тағы да ол өз
алдына отау тігіп, ... ... ... ... ... ... біздерге
осылайша сыр шертеді. Газет алғашқыда тегін таратылды. 1959 ... ... ... 1969 жылы мамыр айынан тұрақты түрде
«Молшылық үшін» деген атпен жарық көріп келеді. Бұл күндері ... ... ... ... ... және ауданның әлеуметтік-экономикалық
өміріне орай көптеген материалдар жарияланып келеді. Ауылшаруашылық саласы
бойынша ... ... әр ... тың айдарлармен мал басы, егіс, шөп қоры
жайлы ауданның қысқа ... ... ... ... ... сала да ... журналистерінің назарынан тыс қалмай, әлеуметтік
көмек, жұмыссыздықты жою, шағын ... беру ... ... ... ... бетінен көрініс тауып отырды. Газет негізінен шағын
және орта ... ... ... ... бөліп, бұл орайда жүйелі түрде
материалдар жариялануда. «Кәсіпкер сөз алады», ... іс ...... ... жанды жандар» т.б. рубрикаларымен ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың сөзінен ... ... кең ... материалдар жарияланды. «Жолдауға
қолдау» атты айдармен Президент саясатына, ... ... ... ризашылық баға берген лебіздері аудандық газет бетінен орын
алды. Аудандық газетте бүгінде 3 журналист, 2 ... ... және ... ... еңбек етіп келеді. 1998 жылы газет таралымы 500 дана
болып, 4 бетпен шықса, 2006 жылы ... 8 ... 3000 дана ... ... 1995 жылы ... ... қалыптан компьютерлік терімге
көшірілді.
2007 жылдың қараша айының соңынан газет ... ... ... ... ... ... газетінің әр жылдардағы редакторлары:
Шәріпов, Антекин Молдағали, Абдуллин Кенжеғали, Мадазимов ... ... І. ... Шерімбетов Молдияр, Тұяқбаев ... ... ... ... ... ... Серімбетов Шернияз, Бектаев
Тәуекел, Жақанов Ескермес, ... ... ... ... ... ... 1930-1959 жылдары «Социалды шаруа», кейіннен
«Социалистік шаруа», 1959-1969 жылдары «Социалистік шаруашылық», 1969-2007
жылдары «Молшылық ... 2007 ... ... деген атпен шығып келеді.
Баспасөз әрқашанда идеялық-саяси өзгерістер алаңы екені мәлім. Газет
жанрларының түрлері мен ... да осы ... ... ... отырады. Сондықтан да «Баспасөз жарқын істер жаршысы ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... маскүнемдік, азғындық сияқты толып ... ... ... ... ... жоюды қамтамасыз ететін сын, тек
өзара сын құралы» [8, 11 б.]. ... ... ... рөлі өте
жоғары. Сондықтан да бүгінгі аймақтық журналистер ... ... ... ... ... ... орын алатын: белгілі бір аймаққа
тарайтын, тиражды таратудың ең ... ... ... ... ... адресатқа
уақытымен жеткізіліп, барынша арзанға түсетін жол. Бұл жағынан алғанда
қалалық, шет аймақтарға ... ... ... Олар ... почта бөлімдеріне, одан жазылушыларға, немесе ... ... Ал, ... ... ... күрделі,
жеткілікті қаржылық базасы бар ірі орталық газеттер фототелеграфтар арқылы
газеттің нөмірінің үлгісін ... ... ... Олар ... ... ... ... формаға келтіріп, белгіленген
тиражбен арнайы жергілікті қызмет орындарының ... ... ... заман талабына сай ақпаратты тұтынушылар
рыногымен бірге ... ... ... ең көп сұранысқа ие болып ... ... ... басылымдарды өрістетудің жаңа пішіндерін
іздеуін талап етіп отыр. Жалпы, ... ... ... ... ... ... ... аса жауапкершілікпен қарау қажеттілігіне көзімізді
жеткіздік. Бұл – ... ... көзі ... ... ... беріп отырған ақпараттың шынайылылығы ақпараттың қаншалықты
дәрежеде шындыққа жақындығын ... ... Ол үшін ... ... ... ... қай жерде жария етілгендігін дәл көрсетуге
міндетті.
Сонымен, ғылыми жұмысымыздың «Оңтүстiк Қазақстан ... ... ... ... атты ... осы уақытқа дейін
өз дәрежесінде зерттелмей ... тыс ... келе ... ... ... анықталмаған Оңтүстік Қазақстан баспасөзінің қалалық, аудандық
іс-тәжірибелері нақты дәлелдемелер арқылы айқындалды.
– «Әзіреті ... ... ... ... «Түркістан»
газетінің, Қазығұрт аудандық «Қазығұрт ... ... ... ... ... ... ... аудандық «Сарыағаш»
газетінің, Түлкібас ... ...... ... ... ... ... газетінің, «Жетісай жаңалықтары»
тәуелсіз газетінің, Өркен» апталық-ақпараттық, сараптамалық газетінің,
Сайрам ... ... ... ... ... ... ... келбеті», «Панорама Шымкента» басылымдарының жаңа
нәтижелері мен бүгінгі күнгі соны соқпақтары сараланды.
– Оңтүстік Қазақстанның ... ... ... беттерінде жарияланған
әр жанрдағы туындылары жинақталып, ... ... ... ... ... ... ... газеттері шығармашылығының негізгі
кезеңдері анықталып, қазақ журналистикасын ілгерілетуге қосқан өзіндік
үлестері нақтыланып, дәлелденді.
... ... ... және ... ... ... ... басылымдардағы публицистер туындыларының идеялық,
тақырыптық, әдіс-тәсілдік ерекшеліктері ғылыми ... ... О Р Ы Т Ы Н Д ... ақпарат – тұтыным мәні тұрғысында емес, қоғамдық
игілік ретінде түсіндіріледі. Бұл дегеніміз – ... ... ... ... жүктеледі деген сөз. Яғни, әлеуметтік жауапкершілік
журналистен кез келген жағдайда өзінің құлықтық санасына сай ... ... ... ... ... ... ... әдептен озбауды,
моральдық ... ... ... ... Егер ... дерек
пен материалға атүсті қараса онда ... ... ... соғады.
Сондықтан да адал әрі әділ болу, өмірдің обьективті шындығын жеткізуші ,
сол арқылы ... ... ... ... билік» өкілдерінің
өтірік айтуға, жалған ақпарат таратуға, әдептен ... еш ... ... ... ... осы ... деңгейде ұдайы дамыту қажеттігіне
мән бере отырып, тағы бір маңызды міндет жүктеді. Ол – еліміздің ... ... ету және ... ... ... ... нақтырақ айтқанда, ғаламдық ақпараттық кеңістікке
ілгерілету мақсаты. Егер біз-бірімізді тек бір ... баса ... тән ... ада ... ... ... ... Бұл бір
жағынан соңғы кезде әлем ... жиі ... ... ... ... қоғамның тыныштығын бұзатыны анық. Елбасының сөзімен
айтсақ: ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, көпірме сөздің қайда екенін, екіншіден, ақиқаттың және
қарақан ... қамы үшін ... ... ... үшіншіден,
іскерлік, парасат, сондай-ақ пысықайлық қайда екенін, төртіншіден, халыққа
қызмет етудің, сонымен бірге, билік үшін лас ... ... ... білуге
мүмкіндік беретін ақпарат керек» [84].
Демек, мұның бәрі алысқа бармай-ақ қазақ тіл ... ... ... Байтұрсыновтың «Әдебиет танытқыш» атты еңбегіндегі тілші әдебіне
қатысты талапқа қайшы. ... ... ... ... еді? – «сөз
дұрыстығы», «тіл көрнектігі», «тіл тазалығы», «тіл анықтығы», «тіл дәлдігі»
деген анықтамада нақты ... Егер әр ... ... бұқаралық
ақпараттық құралдарында жұмыс істеуші адам (қазір БАҚ та ... ... ... ... сияқты өзге мамандықтың иелері де қызметте екенін
ескерсек) осы Ахмет Байтұрсынұлы нақты айтып кеткен ... ... ... ... ... еді. ... ғалым «Сөз дұрыстығы» дегенді 1.
«Сөздердің тұлғасын, ... ... ... ... жұрнақ,
жалғаулықтарды өз орнына тұтыну». 2. «Сөйлем ішіндегі сөзді дұрыс септеп,
дұрыс көптеп, ... ... 3. ... ... ... ... ... дұрыс орындастыру» десе, «Тіл ... ... ... орын ... оралғы болудан басқа қажеті жоқ ... ... ... ... осы ... жиі оқып тұрса).
«Тіл дәлдігі қай кезде бұзылады?» – Егер тілші материалда тек ... ... ... ... ... жоқ ... ... жағдайда. Бір
өкініштісі, осы жұмысты зерттеу барысында Оңтүстік өңірінде БАҚ ... ... ... әдептен озған материалдарды жиі ... ... ... ... ... даму ... ... жұмысымыздың «Оңтүстік Қазақстан өңірі баспасөзінің
қалыптасуы» атты ... ... ... ... ... облыс және
республика көлемінде түйіткілді мәселелер түйінін шеше көтеріп жүргенін
басты ... ала ... ... мен ... ... ... ... оқырман талабы мен талғамынан ... ... ... ... бірнеше жылға аяқ басыпты. Газет – сырлас, газет – замандас,
газет – ... ...... ...... ... ол осы –
«Оңтүстік Қазақстан». Бұлай дейтініміз, шыққан сәтінен-ақ дүйім жұрттың
жүрегіне жол ... ... ... ол өмірдің бұралаң жолында әр ... ... ... ... алғашқы қадамынан көрсете
білгендігін мойындау керек. Қоғамдағы дерт көзіне айналып отырған ... сын ... дәл ... да осы ... ... ... ә ... салмақты мәселелерге саралы сараптама жасау арқылы оқырман
жүрегін ... ... ... ... ... ... ақпарат
құралдары саны жағынан ең алдыңғы орында келе ... ... бірі ... ... толық негіз бар.
2-нәтиже. Облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газетіне ... ... ... ... ... ... биікке көтеруде мол із
қалдырған әр жылдардағы журналистер қолтаңбасы айқындалды.
3-нәтиже. «Оңтүстік Қазақстан» газеті ... ... ... бар ... ... ... ... отырып, қоғамдық пікір қалыптастыра
алатындығын басылымда жарияланған материалдар арқылы дәлелденді.
4-нәтиже. ... ... ... көлемінде болып жатқан саяси,
мәдени, қоғамдық өмірден тыс қалмай, керісінше, озық ойымен, ... ... алда келе ... ... мысалдар арқылы көрсетілді.
5-нәтиже. Басылымның уақыт шындығын көрсетіп отырған материалдары мен
қазіргі ... ... ... ... ... ... жұмысымыздың бірінші тарауының «Оңтүстiк Қазақстан қалалық
және аудандық газеттерінің іс-тәжірибесі» атты ... ... ... ... өз дәрежесінде зерттелмей назардан тыс қалып келе ... ... ... ... ... өңірі баспасөзінің
қалалық, аудандық іс-тәжірибелері нақты дәлелдемелер арқылы ... ... ... ... ... ... алқабы», «Сарыағаш», «Шамшырақ – Маяк», «Мақтаарал», «Жетісай
жаңалықтары», Өркен», «Мәртебе», ... ... ... ... ... ... қалалық және аудандық басылымдарының әр
жылдардағы сандары бойынша жаңа ... мен ... ... ... сараланды.
2- нәтиже. Оңтүстік Қазақстан қалалық газеттерінде ... ... ... ... ... ... жүйеленіп, ғылыми
тұрғыда талданды.
3- нәтиже. Оңтүстік Қазақстан аудандық газеттерінің ... ... ... ... қазақ журналистикасын ілгерілетуге
олардың қосып отырған өзіндік үлестері нақтыланды.
4- нәтиже. Оңтүстiк Қазақстан қалалық және ... ... ... ... ... басылымдардағы публицистер туындыларының
идеялық, тақырыптық, әдіс-тәсілдік ерекшеліктері ғылыми тұжырымдар ретінде
ұсынылды.
Зерттеу жұмысымыздың «Мемлекеттік емес ... ... ... мен ... ... негіздері» үшінші тақырыпшасында
қоғамдық өмірде оң өзгерістердің қанат жаюына белесене араласатын оңтүстік
өңірінің мемлекеттік емес ... ... мен ... баға ... нәтиже. Журналистикада демократияны дамытуда бұқарамен
тұрақты қарым-қатынас жасауда мемлекеттік емес басылымдардың алып отырған
орны зерделенді.
2- нәтиже. Мемлекеттік емес ... ... ... ... ... хаттары мен тілшілер материалдары арқылы әлеуметтік
мәселелерді шешу жолына, ... ... ... талап-тілектерін
жеткізуші міндетіне көз жеткіздік.
3-нәтиже. Облыстық жекеменшік басылымдардың демократия ... ... ... ... ... ... ұстаным мен
көзқарастарды, сан ... ... ... ... ... ... ретінде газет ісіне қатыстыруды талап ететін
жайттарын ... ... ... нәтиже. Оңтүстік аймақтық мемлекеттік емес баспасөздердің өзіндік
ұстанымдары мен мүдделері, жетістіктері мен олқылықтары зерделенді.
5-нәтиже. ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде аудандық әкімдіктер арқылы ... ... ... болғандықтан әлі де ресми қадағалау-
бақылау жүйесіне тәуелді қалпында қалып отырғандығы да ... ... ... баға ... ... «Оңтүстік Қазақстан баспасөзінің құрылымдық
сипаты» атты екінші тарауының «Оңтүстік ... ... ... және ... ... бейімделу сипаты» атты бірінші
тақырыпшасын қорыта келіп, мынадай нәтижелерге қол ... ... ... облысы бұқаралық ақпарат құралдары
жөнінен республика көлемінде екінші орынға ие ... ... ... ... ... газета», «48 часов», «Қыз Жібек», ... ... ... парк», «Балбөбек», «Сана», «Діл», «Халық
үні», ... ... т.б. өз ... ... отырған тәуелсіз
басылымдардың өзіндік ерекшеліктері нақты айғақтамалар арқылы сараланды.
3-нәтиже. ... ... ... ... тың ... ... шектен тыс асыра сілтейтіндер де кездесетіндігін ескере
отырып, журналистер шығармашылығына әділ баға беріліп, ... ... ... ... емес ... қоғамдық, әлеуметтік
сипаты оның авторларына қатыстылығын айқындай отырып, әлеуметтік ... ... ... ... зерттеу жұмысымыздың «Оңтүстік Қазақстан еркін баспасөзінің
тақырыптық, тіл мен ... ... атты ... ... ... ... мақалалар көркем публицистикалық жанрлар оның ішінде
очерктің, әңгіме мен хикаяның ғылым жүзінде ... ... ... ... көз ... ... адам ... адастырып жіберетін сары
басылымдардың бағасы арзан, алуға оңай, түсінуге ... ... ... тамыры тереңге бойлап кеткен сары басылымдардың орнын қазақи ... ... үшін ... сай ... ... дәлелдедік.
2-нәтиже. Оңтүстік өңірдегі «Тамаша», «Махаббат», «Ләззат», «Дода»,
«Демалыс», «Сен + ... ... ... ... құпиясы», «Тағдыр»,
«Хикая», «Кездесу» т.б. сынды сары ... ... ... ... ... аса ... отырғандығын нақты дәлелдер
арқылы айқындап, кемшіліктеріне көз жеткіздік.
3- нәтиже. Оңтүстіктегі сары басылымдардың стильдік ерекшеліктерін,
әдіс-тәсілдеріне жіті ... ... Сары ... ... ... ... БАҚ ... көрсетілген басымдықтардан аспау қажеттігін басты назарда ... ... ... кемшіліктерді анықтадық.
Ғылыми жұмысымыздың «Оңтүстік Қазақстан өңірі ... ... атты ... ... ... ... ... тұжырымдарға келдік:
1- нәтиже. Оңтүстік өңірі баспасөзіндегі ұлттық мүдде мемлекеттік
тіл, дін, әлеуметтік мәселелер арқылы айқындалатындығына көз ... ... ... ... заман талабына сай көлемі
жағынан ықшамдалуы, бір-біріне сіңісіп, өзара айырмашылықтары азаюы, бір
өзі бірнеше ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерді айқындап, нақты дәйектемелер арқылы дәлелдедік.
3- нәтиже. Қоғам дамуының қай ... ... ... үшін ... қасиет кәсібилік деңгейінің жоғарылығы десек, оңтүстік өңірі мерзімді
баспасөзінде халықтың өмірін шынайы көрсетуде ... ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарында,
атап айтқанда, газеттерде кейінгі кездері аймақтың әлеуметтік-экономикалық
жағдайын шынайы ... ... ... ... ... ... ... өмірдің өзге де салаларындағы оң
өзгерістерді ғана емес, жұмысты жаңаша жүргізуге, алға ... ... ... ... ... да талдап жазу жөнінде батыл қадам
жасай бастағаны айқындалды.
5-нәтиже. Оңтүстік Қазақстан өңірінде шығатын мерзімді ... ... арта ... өзі ... аумағында баспасөздің еркін дамуына
қолайлы жағдай жасалып отырғандығын ... ... ... ... ... ... көтеру, жазу арқылы қоғамның дамуына пайдасын
тигізіп отырғандығы бағамдалды.
Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... арналған «Оңтүстік Қазақстан баспасөзінің даму
проблемалары» атты ... ... ... ... ... деп ... Оңтүстік Қазақстан баспасөзіндегі өзіндік даралықты
айқындау үшін жан-жақты зерттеліп, терең талдаулар жасалды. Атап ... ... ... ... ... жекелеген
мақалалар мен авторлық жинақтар мұқият қарастырылып, жүйеленіп, ... ... ... ... ... ... ... әдеби-сын
мақалалар сарапталып, қолданылды. Зерттеу ... жазу ... ... ... ... қазақ журналистикасына, шеберлік мәселелеріне
қатысты ғылыми пайымдаулар мен тұжырымдар, негіздемелер басшылыққа ... рет ... ... ... ... ... ... баспасөзді шығармашылық тұрғыда дамытуға мынадай ұсыныстарды
алға тарттық: алдымен, журналистика факультеттерi мен бөлiмдерiнде ... ... ... ... ... ұлғайтып, тақырыптарын
кеңейту. Бұл арнаулы курстар өңір ... ... ... ... әр ... жеке ... ... де таныстыруы
тиiс. Екіншіден, ... ... ... ... ... ... көбiрек көңiл бөлу. Студенттердi нақты өмiрлiк
материалдар негiзiнде логикалық тапсырмаларды шешу, шығармашылық қызметтi
психологиялық талдау ... ... жөн. ... ... ... ... жататын анағұрлым кең тараған өмiрлiк қақтығыстарды ... етiп алып ... ... ... ...... ... пәрмендiлiгiн
арттырудың маңызды шарты екенiне Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... көз ... Журналист – халық жанашыры,
халықтың жоғын жоқтап, мұңын мұңдау керек. ... ... ... ... шу ... ... түсініспеушіліктерге ұласып, жанжал шығаратыны да
бар. Бұндай жағдай жалпы журналистер қауымының ... ... ... ... ... ... Сондықтан, осындай халықтың жанына ... ... ... ... ... ... абай ... керек. Болған
жағдайдың не себепті орын алғанын анықтап, біліп, байыбына барып, ... ғана ... ... ... ... ... Назарбаев Н. Жаңа әлемдегі – жаңа Қазақстан. –Алматы, 2006. – 255 б.
2. Байтұрсынов А. Ақ жол. – ... ... 1991. – 463 ... ... М. ... ... мен зерттеулер. – Алматы: Ғылым,
1997. – Т.2. – 344 б.
4. Бөкейхан Ә. ...... ... ... 1995. – 478 ... ... Қ. ... баспасөзiнiң даму жолдары. – Алматы: Қазмембас, 1964.
– 264 б.
6. Кенжебаев Б. Қазақ баспасөзiнiң тарихынан. – ... ... 1950. ... ... ... Қ. ... ... – Алматы: Мектеп, 1969. – 244 б.
8. ... Т. Жас ... ... – Алматы: Рауан, 1991. – 224 б.
9. Амандосов Т. Публицистика – дәуiр үнi. –Алматы: ... 1974. – ... ... Ш. Замандас парасаты. – Алматы: Жазушы, 1977. – 229 б.
11. Омашев Н. Қазақ радиожурналистикасы. – ... ... ... – 262 ... ... С., ... Ж. Өмiр ... – Алматы: Қазақстан, 1990. – 87
б.
13. Барманкулов М. Журналистика для всех. – Алма-Ата: ... 1979. ... ... Қазақ газеті. 1913, № 1.
15. Ыдырысов Ә. Қазақ журналистикасының қалыптасуы мен даму тарихынан.
//ҚазҰУ ... ... ... 2005. ... ... А. Шығармалары. –Алматы, 1989. 211 б.
17. Амандосов Т. Совет журналистикасының теориясы мен практикасы. ... 1978. 126 ... ... Т. ... – өмір ... ... ... 1973. 120 б.
19. Қожакеев Т. Сатира ...... ... 1992. – 255 б.
20. Шәріпов А. Сұлтанбек Қожанұлы – ...... 1994. – 23-37 ... ... С. Өмір ... ... ... – Алматы, 1970. – 95 б.
22. Сайыпназаров А. Отан үшін ... ... жоқ // ... ... ... – 19 ... ... Б. Отаншылдық өнеге // Оңтүстік Қазақстан, – 1946. – 15
қазан,
24. Тілегенов Қ. ... ... көп // ... ... – 1994. – ... Қожакеев Т. Жыл құстары. – Алматы. 1991. – 95-98 бб.
26. Кәдеев П.Әдекең мен Әлекең // Шымкент келбеті, – 1994. – 25 ... ... Ш. ... мен ... ... // ... Қазақстан, – 1994.
– 26 қараша.
28. ∇∝⎜ 〈⎩〉∫⋄⎨™⎦?⎦: 〈⋄〉 ⎢∑〉⎪∑⎢ 〈⎩⎣〉⋄ ™⋄, ... ... ⎛⎩? ... ? 2002. ? 18 ... ... ®.∇. ?⋄⎜⋄? ∇⎩®∑∫ 〈⋄〉⎪⋄〉∝⎜≥⎨≥? ⎛⋄⎨?⎣⋄?⎦. ?ℵ⎣⎧⋄∫⎦: ⊂∑⎢∫∑⎪.
1968. 55 〈.
30. Атабаев Қ. Қазақ баспасөзі: Қазақстан тарихының дерек көзі ... ... ... 2000. – 295 б.
31. ↔?⋄⎜⋄?〉∫⋄⎨≈ ±⎣∫∫⎦? ⎬⎨⎞⎝⎢⎣⎩⎪∑™⎝?〉⎦. ®. 2. ?ℵ⎣⎧⋄∫⎦, 1999. 171 ... ... ... ∏?∑〉∫⎩⎧⋄∫⎝?. ?±?⋄〉∫⎦??⋄⎨ ®⋄⎡⎠⎦〈⋄⎡ ∩.∇. ∉∑∫?⎩⎪⋄®⎣,
2003. 3−4 〈〈.
33. ... ℘. ... ... 〈⋄? // ... ... 1 ?⋄?⋄⎠⋄ 1990.
34. Қабанбай М. Қазақ, қайда барасың? – Алматы: Қазақстан, 1995. – ... ... Р. ... Әуезов және Алаш. –Алматы, 1998.
36. Құрманбайұлы Ш. Қазақ журналистикасының жайы //Жас Алаш, – 1998. – ... ... ℜ.∈. ...... ⎧∑™⎝⋄⎩〈?⋄⎜⎩®⋄⎨⎝∑.
?∇⋄⎨⎢∫−∉∑∫∑?〈⌠?©, 2004. 〉. 112.
38. Бекниязов Т. ... ... ... –Алматы: Қазақ
университеті, 2003. – 20 б.
39. Мұқан С. ... ... ... ... ... ... ... // Журналист, – 2002. – 2 желтоқан.
40. Тшанов неге үнсіз? //Айғақ. – №7. – 2000.
41. Қозыбаев С. Журналистика ... бір ... ... ... ... //
Ақ жол Қазақстан, – 2004. – 19 наурыз.
42. ... ... iлiгу оңай емес // ... – 2004. – 3 ... ... Қ. Сөз бостандығы: бас кеспек болса да, тіл кеспек ... – 2004. ... ... Ю.М. Время есть // Новое поколение, – 1990. – 20 июль.
45. ⊆⋄⎜⋄?〈⋄∑® ⊆. ∅⋄™⎦⎧⎦⎜™⋄ ⎛⋄∫∫⋄⎣〉⎦⎨, ... ... ... ... ℵ. ... ... ... // ∅±⎣™⎦⎜. ? ≠ 6. ? 1996.
47. ∇⎦⎜™⎦?⎩® ∈. ... ... ... // ... ? ≠ 4. ? 1999. ? 75〈.
48. Ижанов З. Қазақ басылымын қолдау туралы құжат // Ақиқат. – № 3. ... 64 ... ... Н. ... жаңа ... // Ақиқат. –№ 3. –1997. – ... ... П. ... ... // ... kz. – №140 (199). – 2008. – 2 ... ... М. Күрестің көкесі әлі алда //Оңтүстік ... – 2008. – ... ... Р. ... және ұлт ... ... – № 7. – 1993.–37
б.
53. Мыңбаев Д. Жартыкеш шындық жалғандықтан жаман //Оңтүстік Қазақстан, ... – 13 ... ... Н. ... ... едің, көшіп бақ // Шымкент келбеті, –
1999. – 24 маусым.
55. Байғұт М., ... Б. ... ... ... // ... – 2003. – 30 ... «БАҚ және ... мүдде» атты ғылыми-тәжірибелік ... – 2003. –25 ... ... Н. Бес ... ... ... ... //Егемен Қазақстан,
– 2005. – 9 ақпан.
58. ... ең ... ... // ... ... – 2005. – 9 ақпан.
59. Рәмберді Т. Редактор екінші рет қызметтен ... ... ... ... редакциясы арасындағы кикілжің енді реттеле ме? // Егемен
Қазақстан, – 2000. – 27 желтоқсан.
60. ⊇?⎜™∑⌠〈⋄∑® ∅. ... ... ... ... //¬⎦⎧⎢∑⎨∫ ⎢∑⎣〈∑∫≥, ?
2004. – 25 ⎧⋄⌠〉⎦⎧.
61. Исабаев Б. Ұлт саясатының бүгінгі жайы ... – № 9. – 1998. – 26 ... ... Қ. ... шеберлігінің негіздері. – Қарағанды, 2002. –16
б.
63. «Баспасөз және басқа бұқаралық хабарлама ... ... ... ... 21 ... ... Смайылов К. Бар өнердің басын қосып ... – № 6. – 1985. – 55 ... ... ℵ. ... ⋄?⋄〉⎦⎨™⋄?⎦ 〈∝⎣≥⎨≥〉: 〉⋄?⎦ ... // ... ... ... ... ≠1 (18). 2005.
11 〈.
66. Жақып М. Журналистикаға құштарлық. – Шымкент: ... 2002. – ... ... Ж. ... ... өзегі //Егемен Қазақстан, – 2002. – 11 тамыз.
68. ℑℵ?−∫⎦? 〈⋄?⎦ ?⋄⎠⋄⎨ ⎛⋄⎨⋄™⎦? // ℵ?⎝?⋄∫, ? 2007. – 11 ... ... ℵ. ... ⎛⋄〉⋄? 〈⋄〉 ?∑™⋄⎢∫⎩? ⎢∝?™≥?≥⎜ 〈∑? // ℵ⎡?⎦⎨, ?2008. ?1
?⋄⎜⋄⎨.
70. ⊆⋄⎜⋄?〈⋄∑® ⊆.♠. ↔?⋄⎜⋄?〉∫⋄⎨ ? 2030≈ ™⋄⎧⌠ 〉∫?⋄∫∑©⎝?〉⎦. ?ℵ⎣⎧⋄∫⎦,
71. ... Е. ... толы қала ... бола ала ма? ... келбеті, –
2006. – 17 маусым.
72. ∏⋄⎣⎦?±⎣⎦ ∈. ♠⎠≥?〈⋄∑®?⋄ 〉≥⎣∫∑©∑⎨ 〉⎩⎡⎦⎣™⎦? ⋄?⎛⋄?⎦⎨™⋄ ... ... ... ... ? 2005. ? 7 ... ⊂≡™≥〈∑⎢ ∠. ⊆±? ∈∫⋄⎨⎨⎦? ∫⋄⎪〉⎦?⎧⋄〉⎦⎨ ⎩?⎦⎨™⋄⌠ ?⋄⎨™⋄⎡ ?⎝⎦⎨ // ⊕®?⋄⎜⎝?,
? 2008. – 8 ⎨⋄⌠?⎦⎜.
74. Алдияр Б. ... ... ... ... – 2003. – 18 ... Сәрсенова Ұ. Адам етіне дәніккен қара төбет // Құпия сыр, – 2005. – ... ... Ж. ... ... ... лишь в ... ... начало «оригинальная многопартийность»? // Мегаполис, –
2003. – 13 ноябрь.
77. Грабельников А.А. Массовая ... в ... от ... ... ... ... –М.: Изд-во РУДН, 2001. – с. 316.
78. Қоңыратбаев Ә. Шеберлік сырлары. – Алматы: Жазушы, 1979. – 54 б.
79. Қарабалина Б. ... ... ... ... // Мен және Сен, –2007. ... ... ... ⊗. ?⋄⎜≥?©≥ ?⋄⎜⋄? 〈⋄〉⎪⋄〉∝⎜≥⎨™∑©≥ ±⎣∫∫⎦? ⎧≡™∑⎨⎝∑∫,
〉⋄⎣∫−™≡〉∫?? ⎛≡⎨∑ ... ... ... ... ? ?⋄?⋄?⋄⎨™⎦, 1999. ? 90
〈.
81. Иванова С.М. Основание для ... ... ... – 2004. – ... ... ℜ.ℜ. ∅⌠?⎨⋄⎣⎝〉∫⎝⎢⋄. / ... ?∑™. ... ℜ.ℵ. ... 2002, ? 〉. ... ... ℵ. ... ? ... ?⋄⎛∑∫ 〈⋄〉⎦⎣⎦⎧ //⇑⎢⎩⎨⎩⎧⎝⎢⋄, ? 2009.
? 16−22 ⎠≥⎣™∑.
84. Назарбаев Н.Ә. Түсінісу, үн қатысу жолын табайық // «Егемен Қазақстан»,
- 2003, – ... ... ... ... ... ... тізімі
|Қ/с |Бұқаралық ақпарат ... ... ... |
| ... аты | | |
|1 ... ... ... 2 рет ... ... ... |
| | | ... ... |
|2 ... ва ... | ... ... |
|3 ... | ... ... |
|4 ... ... ... |2 аптада 1 рет | |
|5 ... ... 1 рет ... |
|6 ... ... 2 рет |Жас ұрпақтың тұрмыс-тіршілігі, |
| | | ... мен ... |
|7 ... ... 1 рет ... |
|8 |Айғақ 18 мың ғалам ... 2 рет ... |
|9 ... ... ... 2 рет ... |
|10 ... ... ... 1 рет ... ... |Айғақ - ГВ |Аптасына 1 рет ... ... |
| | | ... ... ... газеті | | ... ... ... 2 рет ... |
| | | ... |
| | | ... ... |Айтылмаған сыр | | ... |Ақ отау ... 2 рет ... ... ... |2 ... 1 рет ... ... |
| | | ... ... |Ақиқат-Истина |Аптасына 1 рет ... ... ... | ... ... ... ... ... 1 рет |Көпшілік, тәрбиелік, |
| | | ... ... ... ... ... 1 рет ... ... |Алмас ... 2 рет ... ... ... сақа - kz | ... ... ... сақина ... 2 рет ... ... ... ұя ... 1 рет ... ойын-сауықтық |
|25 |Аналар асыл Жандар ... 1 рет | ... ... плюс | ... ... |Ар-Дақ |Аптасына 1 рет ... ... ... - ... ... 1 рет ... |
|29 |Арна – ТВ д ... 1 рет ... ... ... |Арна – ТВ Сканворд д |Айына 2 рет |Ақпарат жарнама, сканворд ... ... ... ... 1 рет ... ... ... ... 1 рет ... ... білім мен |
| | | ... ... пен ... | | ... ... ... арна |Айына 1 рет | ... ... сөзі ... 2 рет ... |
| | | ... |
|35 |I Атой | | ... ... ... 2 рет ... ... ... ... |Айына 2 рет ... ... ... ақпараты |Аптасына 1 рет |Ауыл шаруашылығы ... ... ... жері ... 1 рет ... ... ... жылы ... 3 рет ... ... ... ... 2 рет ... ... ... ... | ... |
| ... | ... ... ... ... | ... |
| | | ... ... ... | ... ... ... | | ... ... ... | ... |
|47 ... | | ... ... | ... познательное ... |ARM ... | ... ... ... үні |Аптасына 1 рет |Ақпараттық-сараптамалық, |
| | | ... ... ... | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... | | ... |Әлеуметтік | | |
| ... | | ... ... ... 2 рет ... |
|55 |Әдебиет және мәдениет |2 ... 1 рет ... және |
| | | ... ... ... ... ... ... 1 рет ... ... ... ... ... ... ... ... |Аптасына рет ... ... ... ... | ... ... |Базар жилья |Айына 2 рет | ... ... ... ... 2 рет ... ... ... | | ... ... ... 1 рет ... |
|64 |Балқаймақ ... 3 рет ... ... ... | ... ... |
|66 |Барыс ... 1 рет ... ... |Бес ... ... 1 рет ... ... |Бизнес әлемі ... 1 рет ... ... ... ... | ... ... |
| | | ... ... ... ... ... 2 рет ... ... ... ... |2 ... 1 рет | ... ... сканворд |Айына 2 рет |Ойын-сауықтық ... ... нұры ... 1 рет ... ... |
| | | ... ... |Бір мезгіл |Айына 2 рет ... ... |Бір ... оқыңыз |Айына 2 рет ... ... |Бір сәт | ... ... |
|77 ... ... 2 рет ... ... ... ... 1 рет |Педагогикалық-танымдық |
|79 ... ... ... 2 рет |Ойын-сауықтық ... ... | | ... ... ... ізімен |Айына 2 рет |Әдеби ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... и | ... |
| ... | | ... ... плюс |Аптасына 1 рет ... ... ... |Ваша безопасность ... 1 рет ... ... ... ... 1 рет |Ақпараттық-жарнамалық |
|88 |Вечерний Шымкент ... 1 рет ... ... ... ... kz |Айына 2 рет ... ... ... ... | ... ... |
|91 |Вестник Казатомпром | ... ... |
| | | ... ҰАҚ ... ... | ... ... ... степи ... 1 рет ... ... |
| | | ... ҰАҚ ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... |Один раз в неделю|Общественно-политическое ... ... ... 2 рет ... ... ... ... |Аптасына 1 рет |Танымдық-жарнамалық ... ... ... 1 рет |Ақпаратты-жарнамалық, танымдық |
|100 ... ... ... 1 рет ... |
| | | ... және жарнамалық |
|101 |Демалыс ... 2 рет ... ... ... ... 2 рет ... ... ... ... | ... ... ... парк ... 1 рет ... үшін ... |Джек-Пот Сканворды | ... ... |Діл ... 1 рет |Қоғамдық-саяси ... |Діл ... ... 2 рет ... ... ... ... 2 рет ... тәрбиелік әзіл, |
| | | ... ... ... |Домовой | | ... |Дос ... | ... ... ... | ... ... ... | | ... ... | | ... |Eko study ... 1 рет ... ... ... |
|115 |Ерқанат-спорт | | ... |Ем ... | ... ... |
| | | ... шипалық |
| | | ... бар ... |
| | | ... ... ... ... д ... 1 рет ... ... |Ел ... ... 2 рет |Қоғамдық-мәдени ... ... ... ... 2 рет |Ақпараттық-танымдық, |
| | | ... ... ... ... 2 рет ... |
|121 |Еңбек және зейнет |Аптасына 1 рет ... ... ... |
| | | ... ... |Ерекше журнал | ... ... ... | | ... ... | | ... |Жас зерттеуші – Молодой| ... ... ... |
| |исследователь | | ... ... | ... |
| | | ... ... ... даусы |Айына 2 рет ... |
| | | ... ... ... ... | ... ... ... жүз ... | | ... |Жеті серік | | ... ... ... ... 2 рет ... және әдеби |
| | | ... ... ... ... ... 1 рет ... ... |Жетісай ақшамы |Аптасына 1 рет |Қоғамдық-саяси ... ... ... ... 1 рет | ... ... |Айына 2 рет ... ... ... ... |Жолсерік ... 2 рет ... ... ... ... ... 2 рет ... танымдық |
|138 |Жазым аяқ астында ... 2 рет ... ... ... ... ... 2 рет |Жаңалықтар, ақпараттар, |
| | | ... ... ... ... ... 2 рет ... ... |
|141 ... ва ... ... ... |
| |раз в ... | | ... ... | | ... |Жан дауа ... 2 рет ... ... |
| | | ... ... |
|144 |Жан мен ... ... |2 ... 1 рет ... өмір салты және |
| | | ... ... |Жан ... ... 1 рет |Жас ... шығармасы |
|146 |Жаңа газет ... 1 рет ... ... ... ... ... 1 рет |Ақпараттық ... ... ... 2 рет |Әдеби-танымдық, ойын-сауықтық ... ... ... 1 рет | ... |Жанубий Қозоғистон |Аптасына 3 рет |Қоғамдық-саяси ... |Жас ... | | ... ... елім | | ... ... - | ... ... |
| ... | | ... ... ... 1 рет |Ақпараттық-танымдық ... ... ... 1 рет ... ... ... Ақпарат | ... ... ... жас ... 1 рет |Ақпараттық ... ... | ... ... ... | ... |
| | | ... ... ... жолы Ибн Сина ... 2 рет ... ... ... |Интервью kz | | ... ... нұры ... 2 рет ... ... ... |Айына 1 рет ... ... ... ... | ... |
| | | ... ... |Керуенбасы TV | | ... |КТВ ... | ... каналдарды |
| | | ... ... ... ... 1 рет ... ... ... плюс ... 1 рет |Ақпарат-жарнама ... ... ... ... 2 рет ... ... |
|170 |Каталог ... 1 рет | |
| ... | | |
| ... | | ... |Квант ... 2 рет ... және |
| | | ... материалдарды жариялау|
|172 |КГБ – керемет газет ... 2 рет ... ... ... ... |Айына 2 рет ... ... ... ... 1 рет ... |
|175 |Кеш жарық ... 2 рет ... ... ... ... 1 рет | Ойын-сауықтық ... ... ... 2 рет ... ... ... | | ... |Ключ к здоровью |Аптасына 1 рет | ... ... ... |Комрон | | ... ... | | ... |Көп жаса ... 2 рет ... ... ... |Күлейікші ... 2 рет ... ... ... ... 25 рет |Танымдық-ойын-сауықтық ... ... ... 1 рет |Тарихи-танымдық, |
| | | ... ... ... |Айына 2 рет ... ... ... | ... ... |Кәусар ... 1 рет ... |
| | | ... ... ... ... | | ... ... | ... ... |Қос жүрек ... 1 рет ... |
| | | ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... |Қуырмаш | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... |Қызыл бұрыш | | ... ... ... ... 2 рет |Ойын-сауықтық ... ... ... | | ... |Қазығұрт айнасы ... 1 рет ... ... ... үні | | ... ... ... ... 1 рет | ... ... тынысы ... 1 рет ... ... ... ... ... 2 рет |Ойын-сауықтық ... ... тәжі ... 1 рет ... ... |Қаржы ... 2 рет ... ... |
|205 |Қиын түйін ... 2 рет ... ... ... ... күштер |Айына 2 рет ... ... ... сыр |Айына 2 рет ... ... ... сыйы ... 2 рет ... ... |Қыз Жібек ... 2 рет ... үшін ... |Қыз ... ... 1 рет ... ойын |
| | | ... ... ... ай ... 1 рет ... |
|212 |Қызық газет ... 2 рет ... ... ... емес газет |Айына 2 рет ... ... ... |
| | | ... ... ... ... құпия ... 2 рет ... ... ... ... ... 2 рет |Жас ... шығармалары |
|216 |Қызықты әңгімелер ... 2 рет ... ... ... сканвордтар |Айына 2 рет ... ... ... ... ... 2 рет ... ... ... алма ... ... 1 рет | ... танымдық |
|220 |Ленгір ... ... 1 рет ... ... ... |Ленгір жзаршысы | | ... ... ... | ... ... ... ... | ... және |
| | | ... ... ... ... ... 1 рет |Қоғамдық-саяси ... ... ... 1 рет ... ... ... ... |Махаббат аралын/ д |Аптасына 1 рет |Танымдық-ойын-сауықтық ... ... | ... ... ... ... 1 рет ... |
|229 |Мир-Инфо-Шымкент | ... |
| | | ... ... ... ... 1 рет ... ... ... |
| | | ... басылым ... ... ... 1 рет |Жарнамалық және ақпараттық |
| | | ... ... ... ... 1 рет ... ... | | ... ... ... сыр ... 1 рет ... ... |Молшылық үшін ... 1 рет ... ... ... ... 1 рет ... ... |Муслим | | ... ... | | ... ... | | ... |Мұң мен шер | ... ... |Мың бір күн ... 2 рет ... үшін ... ... айнасы |Аптасына 1 рет ... ... ... ... | ... |
| | | ... ... |NEO – ... | ... ... ... |
| ... | | ... ... и ... ЮК | ... ... ... ... | ... әдеби, тарихи, |
| | | ... ... ... ... ... | ... ... ... | | ... ... ... |
| | | ... мәдениет |
|247 |НЭП | ... ... |
| | | ... ойын ... |На ... | ... ... |Нарық әлемі ... 1 рет ... ... ... ... ... 1 рет ... |
| ... | |
| ... | | |
| ... | | ... ... | ... |
| | | ... ... ... | ... ... ... | ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... | | ... |Ой-таным | ... ... |
| | | ... ... |ОҚ ... академиясы | ... ... |
| ... | ... для ... ... ... ... | ... ... |Отырар үні | ... |
| | | ... ... ... ... 2 рет ... ... |Ой сана сканворд |Аптасына 1 рет |Танымдық-ойын-сауық ... |Ой ... ... 2 рет ... ... |Ой ... ... 2 рет ... ... ... ... 2 рет |Тарихи, танымдық ... ... ... 1 рет ... ... ... |Оқитын газет |Аптасына 1 рет | ... ... ... | | ... ... ... ... 2 рет |Әдеби-танымдық ... ... ... | ... ... ... тарихи|
| | | ... ... ... ... |Аптасына 3 рет ... ... ... ... ... | | ... |Оңтүстік спорт | | ... ... таңы ... 1 рет ... ... ... ... – |1 раз в ... ... ТВ |
| ... | | ... |Оралман атамекен |Айына 2 рет |Қоғамдық-саяси (оралмандар |
| | | ... ... ... | | ... |Ордабасы ұстазы | ... ... |
| | | ... ... ... ... |Аптасына 2 рет ... ... ... ... | ... ... ... ... ... 1 рет |Тәрбие-танымдық ... ... | | ... ... Азия | ... |
| | | ... ... ... асып ... – |1 раз в ... ... ТВ |
| |Ты один и я одна | | ... ... ... | ... |
| | | ... ... ... ... 1 рет ... |
|284 |Өртең ... 1 рет ... ... ... ... ... өзен | ... әдеби ... ... өзен kz | ... ... ... ... 1 рет ... ... ... |
| | | ... жариялау ... ... ... 2 рет ... ... ... өңір ... 1 рет |Қоғамдық-саяси ... ... ... ... 1 рет |Қоғамдық-саяси ... ... н/д ... 1 рет ... ... ... н/д ... 1 рет |Ойын-сауықтық ... ... | ... ... ... ... 2 рет ... ... ... Сайрама ... 1 рет ... ... ... мак | | ... ... ... 1 рет |Қоғамдық-саяси ... ... ... 1 рет ... ... ... Азия |1 раз в ... | ... |РИО ... и ... 1 рет ... ... |РИО. ... |Апталық ... ... ... ... | ... және ... ... |РИО ИЗ РУК В РУКИ | | ... ... өмір ... 2 рет |Мәдени-діни ... ... цен | ... ... ... ... | ... ... |Сарыағаш ТД | ... ... |Сәт | ... ... ... | | ... ... ... | ... ... |
| | | ... жастар ... ... ... | ... ... |Сайрам сабоси ... 1 рет ... ... ... ... ... ... 1 рет |Қоғамдық-саяси ... ... ... 1 рет ... сараптамалық, |
| | | ... ... ... |Сайрам жаңалықтары |Аптасына 1 рет |Қоғамдық-ақпараттық материалдар|
| | | ... ... |Сақ ... 2 рет | ... |
|317 ... kz ... 1 рет ... ... ... ... 2 рет |Қоғамдық-саяси ... ... ... ... 1 рет ... ... |Своя газета |Аптасына 1 рет ... ... ... ... ... 2 рет ... ... |Сезім | | ... ... ... ... 2 рет |Ақпараттық-жарнамалық |
|324 ... | ... ... ... кино | | ... ... әлемі ... 2 рет ... ... |
| | | ... ... ... Монтаж | ... ... ... ... kz ... 2 рет ... |
|329 |Сыр ... ... 1 рет ... ... ... |
|330 |Сырласайық оңаша |2 ... 1 рет ... және ... ... ... әлем ... 2 рет ... ... |Сыр ... ... 2 рет ... ... |
| | | ... ... |TV-3 | | ... ... | ... ... ... |
| | | ... ... ... | ... ... ... тынысы | ... ... ... ... | ... ... |Тұран үні | | ... ...... | ... ... |
| ... | | ... |Товары и цены | ... ... ... | ... ... ... ... 2 рет ... |
| | | ... ... ... ... 2 рет ... ... |
|344 |Такси сканворд ... 2 рет ... ... ... ... 2 рет ... ... |Таным мен тәрбие ... 2 рет ... ... ... ... ... 2 рет |Танымдық-ойын-сауықтық ... ... ... 2 рет ... ... |Таукентские вести, |1 раз в месяц |Корпоративное ... ... ... и ... | ... и ... ... |
| | | ... ... |
|350 |Телескоп ... 1 рет ... ... ... | ... беру ... ... |Тірек-Еңбек апталық |Аптасына 1 рет | |
| ... | | ... ... би туы ... |Аптасына 1 рет |Қоғ-сарапт.ақпараттық ... |ТӨР лет ... 1 рет ... ... ... | ... ... ... ... 1 рет ... ... |Түркістан ұланы |Айына 2 рет ... және ... |
| | | ... ... ... ... ... 1 рет ... ... |Тұран жарнама ... 1 рет ... ... ... ... ... |Айына 2 рет ... ... ... ... 1 рет ... |
|362 |Ұстаз ... 2 рет ... ... мен тірбиенің озық|
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... ... | | ... ... бен ... |2 аптады 1 рет |Ақпараттық-танымдық ... |Үш жеті | ... ... ... ... 1 рет |Ғылыми-танымдық ... ... | ... ... ... үні ... 1 рет ... ... ... | ... ... |Че? ... ... 1 рет |Ақпараттық-жарнама |
|371 ... ... ... 1 рет ... ... |Шымкент TV+ | | ... ... | ... ... ... |Шамшырақ ... 1 рет ... ... |Шамшырак | ... ... ... ... ... | ... ... |Шара-бара ... 1 рет ... ... ... ... 2 рет ... ... |Шардара-шарайна |Айына 2 рет ... ... ... ... тынысы | | ... ... және ... | | ... ... ... 2 рет |Ақпараттық-танымдық ... ... ... 1 рет |Қоғамдық-саяси ... |Шоу ... | | ... |Шум бола | | ... |Шұғыла |Аптасына 1 рет ... ... ... ... |Аптасына 1 рет ... |
| | | ... ... ... ... |Аптасына 1 рет ... ... ... ... ... 1 рет ... ... ... ... ... ... 2 рет ... |
| | | ... |
|391 |Шырайлы ... ... 1 рет ... ... | | ... ... ... ... 2 рет ... ... ... | ... |
| | | ... ... ... | | ... ... ... |Айына 2 рет ... ... ... | | ... ... ... ... 3 рет |Қоғамдық-саяси ... ... ... ... 1 рет ... |
|399 |Южный город | ... ... ... ... ... шапағаты |Айына 2 рет |Ақпараттық-танымдық ... ... ... ... 2 рет | ... ... |Ясауи унив. Жаршысы | ... ... |14 ... ... 2 рет ... ... |5х5 ... | | ... |777 ... д ... 1 рет ... ... |FM ... ... 1 рет |Информаций, познательное ... ... ... 1 рет ... |
|408 |Info-сканворд ... 1 рет ... ... ... |Res Faktum ... 1 рет ... |
| | | ... жағдайлары |
|410 |User ... ... |
| | | ... ... |Week end |2 раза в ... ... ... |31 ... - ... | ... ... |XXI дидері |Аптасына 2 рет ... ... ... MAGAZINE ... 1 рет |Қоғамдық-саяси |

Пән: Полиграфия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Оңтүстік Қазақстан телеарнасының өткені мен бүгіні»39 бет
Алакөл көліне қысқаша сипаттама21 бет
Жастар арасындағы құқық бұзушылық және оның алдын алу жолдары15 бет
Мектепте өзгеріс не үшін керек6 бет
Мұхтар Шаханов өмір жолының кезекті кестесі3 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
Абылай хан, әбілмансұр (1711-1781)63 бет
Алғашқы шығарылған қазақ газеттерінің тарихы4 бет
ХХ ғасырдағы қазақ баспасөзіндегі кітап сыны және жарнамасы105 бет
Ғасыр басындағы қазақ әдебиеті мен қазақ баспасөзінің, интеллигенцияның қалыптасуы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь