Шаруашылық субъектілерінің қаржылық ресурстарын қалыптастыру көздері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. ШАРУАШЫЛЫҚ СУБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.1. Кәсіпорынның қаржылық ресурстарының мәні, түрлері және
құрылымдық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2. Қаржылық ресурстардың қалыптасу көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
1.3. Қаржылық ресурстарды қалыптастырудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... .26

2. ШАРУАШЫЛЫҚ СУБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.1. «ҚазМұнайГаз . Консалтинг» ЖШС ұйымдық . экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.2. «ҚазМұнайГаз . Консалтинг» қаржылық ресурстарының
өсу динамикасын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
2.3. Қаржылық ресурстарды тиімді пайдалануды талдау және кәсіпорын қаржыларының қалыптасу мен пайдаланудың көкейкесті мәселелері ... ... ... ... 46

3. ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫ
ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55
3.1. Қаржылық ресурстарды тиімді пайдалануды жоғарлатудың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55
3.2. Қаржылық ресурстарды басқаруды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ...61

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...69
Еліміз тәуелсіздікке қол жеткізіп, экономикамыздың гүлденуіне байланысты көптеген жетістіктерге, өзгерістерге қол жеткіздік. Нарықтық экономикаға ауысу тәжірибесі ұлттық экономикалық жүйелердің күрделі қайта құрылуымен байланысты жүрді. Шаруашылық субъектілерінің орталықтандырылған жүйеден тәуелділігі экономикалық тұрғыдан негізсіз болды. Кәсіпорындар нарық талаптарына сәйкес дербестікке қол жеткізе бастады.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2007 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» халыққа Жолдауында: «Экономиканың тұрлаулы дамуын жай қамтамасыз етіп, ұстап тұру емес, оның өсуін басқару» керектігін баса көрсетті /1, б.6/. Бұл осыған дейінгі ауыр да, қиын кезеңдерден Қазақстанның үлкен жеңіспен шыққандығын және осы қалыптан таймай, оны ары қарай қарқынды дамыту керектігін білдіретін сөздер. Өйткені, Қазақстанның қазіргі жағдайы Орталық Азия мен ТМД елдерінің арасында саяси тұрақты, экономикалық дамудағы көрсеткіштерді білдіріп тұр. Әлбетте, жетістікке жету салыстырмалы түрде алғанда оңай болғанымен, оны ұстап тұру және ары қарай дамыту өте қиын іс екені белгілі. Осы реттен қарағанда Елбасының саяси-экономикалық көзқарастары да осы жылғы жолдауда негізінен әлеуметтік секторға назар аударудан басталды.
Қазіргі қоғамның әкімшілік-әміршілік жүйеден шығып, нарықтық қатынастарға ену кезеңінде оның мәнділігі одан арта түсті. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2005 жылдың 18 ақпандағы «Қазақстан экономикасының, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» атты Жолдауында: «Экономиканы түпкілікті реформалауға бағыт ұстап, біз қысқа мерзімнің ішінде нарықтық реформаларды жүргізе білдік, тиісті заңнамамызды жасауға қол жеткіздік» - деп көрсеткен /2, б.7/ Ғаламдық дамумен қатарласа жүру Қазақстанның міндеті екендігін айқын мақсат етіп ұстаған Н.Назарбаевтың бұл сөздерінен еліміздің тәуелсіздік алғаннан бері жаңарудың қарқынды жолын таңдағандығын көре аламыз. Көптеген дамыған шетелдер тәжірибесі көрсетіп және ол елдердің өкілдері мойындап отырғандай Қазақстанның индустриалды-инновациялық технологияны пайдалану бағытындағы даму қарқыны ерекше. Осы бағытты ұстана негізінен аймақтағы «көш басшыға» айналғандығымыз да белгілі.
Атап айтсақ, ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың: «2000 жылға қарағанда ІЖӨ-ні сеслеу жөніндегі біздің міндетімізге келесі жылы-ақ қол жеткізуге әбден болады. Бұл – тар өрісті мақсат емес, экономикалық өсудің жай нанымды көрсеткіші де емес, бұл – қазақстандықтардың өмірін жақсарта берудің біздегі нақты мүмкіндіктері»,- деген сөздері астарлы саясаттың діңгегі екені көрініп-ақ тұр. Себебі, әлеуметтік жағдайы түзелмеген халықтың Елбасына да, оның саясатына да сенімі болмайтыны белгілі.
1. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Ақиқат, 2007. №4.-7бет.
2. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында». Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. 2005 ж.
3. Кеулімжаев Қ.К. Қаржылық есеп. Оқулық. Алматы 2001
4. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. «Кәсіпорын экономикасы» Алматы: «Экономика» баспасы, 2003
5. Балабанов И.Т. «Основы финансового менеджмента. Как управлять капиталом?». - М.: Финансы и Статистика, 1994
6. Ворст И., Ревентлоу П. «Экономика фирмы» изд. «Высшая школа» 1993
7. Кеулімжаев Қ.К, Әжібаев З.Н. Құдайбергенов Н.А. «Бухгалтерлік есеп принциптері» Алматы. «Экономикс» баспасы, 2003 ж.
8. Шеремет А.Д. Сайфуллин Р.С. «Финансы предприятии» М.: Инфра, 1999
9. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. «Аудит и анализ финансовой отчетности» Адматы, «Қаржы-қаражат» 1998
10. Өсербайұлы С. «Корпоративтік қаржы» Алматы, «Қазақ университеті» 2005
11. Арзаева М.Ж. Малый и средний бизнес.// Банки Казахстана № 3, 2005
12. Дүйсенбаев К.Ш. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. Оқу құралы. Алматы 2001ж
13. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. «Текущее состояние развития и кредитования мадлого бизнеса» «Экономика и статистика» №2, 2003
14. Бородина Е.И. «Финансы предприятий» учебное пособие. - М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1995. - 208с.
15. Крейнина М.Н. «Финансовый менеджмент» учебное пособие. - М.: Издательство «Дело и Сервис», 1998. - 304с.
16. Тургулова А.К. «Современные тенденции формирования собственного каптала на практике казахстанских компаний» «Вестник КазНУ» Серия экономическая №2 (48) 2005 41-49
17. Бочаров В.В. Корпоративные финансы/ В.В. Бочаров, В.Е. Леонтьев. - СПб.: Питер, 2002. - 544 с
18. Гудушаури Г.В. Управление современным предприятием/ Г.В. Гудушаури, Б.Г. Литвак. - М.: ЭКСМОС, 1998. - 336 с
19. Аубакирова Г. Алгоритм реализации адаптивного подхода к управлению предприятием // Транзитная экономика. - 2006. - №: 1. - С.22-29
20. Ельбисинов С.Х. Финансовый менеджмент: электронный учебник.- Алматы: МОНРК, 2003
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Л.Н.ГУМИЛЕВ атындағы ЕУРАЗИЯЛЫҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТ
«Қаржы» кафедрасының
меңгерушісі С. Е.Керімқұловпен
қорғауға жіберілді____________
«_____»_______________ 2007ж.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
тақырыбы: ... ... ... ... ... 522530 - Қаржы
4 курс ... ... ... ... ... ...... субъектілерінің қаржылық ресурстарының теориялық
негіздері.................................................................
.........................8
1 Кәсіпорынның қаржылық ресурстарының мәні, түрлері және
құрылымдық
ерекшеліктері...............................................................
....................8
1. Қаржылық ресурстардың қалыптасу
көздері..............................................15
2. Қаржылық ресурстарды қалыптастырудың ... ... ... ... ... талдау ЖӘНЕ
БАҒАЛАУ...................................................29
1. «ҚазМұнайГаз – Консалтинг» ЖШС ұйымдық – экономикалық
сипаттамасы...........................................................
....................................................29
2. «ҚазМұнайГаз – ... ... ... ... Қаржылық ресурстарды тиімді пайдалануды талдау және кәсіпорын
қаржыларының қалыптасу мен пайдаланудың көкейкесті
мәселелері................46
Қаржылық ресурстарды пайдалануды
жетілдіру
жолдары.....................................................................
.....................55
4 Қаржылық ресурстарды тиімді пайдалануды ... ... ... ... басқаруды жетілдіру
жолдары...........................61
Қорытынды...................................................................
........................................65
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі.........................................................68
Қосымша.....................................................................
..........................................69
КІРІСПЕ
Еліміз тәуелсіздікке қол жеткізіп, экономикамыздың гүлденуіне байланысты
көптеген жетістіктерге, өзгерістерге қол жеткіздік. Нарықтық ... ... ... ... ... күрделі қайта құрылуымен
байланысты жүрді. ... ... ... ... ... тұрғыдан негізсіз болды. Кәсіпорындар нарық
талаптарына сәйкес дербестікке қол жеткізе бастады.
Қазақстан Республикасының Президенті ... ... 2007 ... ... жаңа ... халыққа Жолдауында: «Экономиканың тұрлаулы дамуын
жай қамтамасыз етіп, ұстап тұру емес, оның өсуін басқару» керектігін ... /1, б.6/. Бұл ... ... ауыр да, қиын ... ... жеңіспен шыққандығын және осы қалыптан таймай, оны ары
қарай қарқынды дамыту ... ... ... ... ... ... ... Азия мен ТМД елдерінің арасында саяси тұрақты,
экономикалық дамудағы көрсеткіштерді білдіріп тұр. ... ... ... түрде алғанда оңай болғанымен, оны ұстап тұру және ары қарай
дамыту өте қиын іс екені белгілі. Осы ... ... ... саяси-
экономикалық көзқарастары да осы жылғы жолдауда ... ... ... ... ... ... ... жүйеден шығып, нарықтық қатынастарға
ену кезеңінде оның мәнділігі одан арта түсті. Қазақстан ... ... ... 2005 ... 18 ... ... ... және саяси жедел жаңару жолында» ... ... ... ... бағыт ұстап, біз қысқа
мерзімнің ішінде нарықтық реформаларды жүргізе білдік, ... ... қол ... - деп ... /2, б.7/ ... ... жүру ... міндеті екендігін айқын мақсат етіп ұстаған
Н.Назарбаевтың бұл сөздерінен еліміздің тәуелсіздік алғаннан бері ... ... ... көре ... ... ... ... көрсетіп және ол елдердің өкілдері мойындап ... ... ... ... ... қарқыны ерекше. Осы бағытты ұстана негізінен аймақтағы «көш басшыға»
айналғандығымыз да белгілі.
Атап айтсақ, ел ... ... «2000 ... қарағанда ІЖӨ-ні
сеслеу жөніндегі біздің міндетімізге келесі жылы-ақ қол жеткізуге әбден
болады. Бұл – тар өрісті ... ... ... ... жай ... де ... бұл – қазақстандықтардың ... ... ... ... ... ... ... астарлы саясаттың діңгегі
екені көрініп-ақ тұр. Себебі, әлеуметтік жағдайы түзелмеген ... да, оның ... да ... ... белгілі. Ал, Қазақстанның
қазіргі жағдайы атап кеткеніміздей, бұл аталған істердің тар өрісті ... ... ... ... ... ... қазіргі Қазақстан болашақтағы зайырлы, өркениетті, халқымыздың
рухани, ... ... ... сақтайтын қоғам құруға негіз бола
алатындығын Елбасы сөздерінен байқаймыз.
Қазақстан өзінің даму стратегиясын өтпелі кезеңдегі ауыр ... алып ... ... жаңа ... аяқ басу ... ... оның
барлығы оңайлықпен келетін шаруа емес. ... ... ... ... ... ... ... төтеп бере
алмай, бұрынғы стереотипті ... ... ... ұшырауда.
Дағдарыстың негізі қаржылық тұрақтылықтың болмауы. Басқару менеджменті жоқ
кәсіпорындарда “төлемқабілетсіздік” ұғымдары кеңінен пайдаланылатын болды.
Қазақстандық автор ... К.Ш. ... ... ... ... ... бірі – бұл ... ресурстарының құрамы мен құрылымы,
оларды ... ... мен ... дұрыс таңдалып алынуы.
Кәсіпорынның өз қаржы ресурсін, соның ... таза ... ... ... соншалықты ол өзін жайлы сезіне алады. /3, б.5/. Себебі, кәсіпорын
өзінің қаржылық ресурстарын тиімді пайдалану және ... ... ... жете ... Сонымен қатар қаржылық ресурстарды дұрыс және
тиімді басқарудың да маңызы зор.
Қазақстандық автор Мейірбеков А.Қ. бойынша ... ... ... ... ... активтерді пайдалану тиімділігі және
меншікті капиталы, ... ... 4, ... ... ... өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйін
орнықтылығының негізі оның өзінің қаржылық ресурстарын тиімді қалыптастыра
білуінде. Яғни, ақша ... ... орын ... ... ... тиімді
пайдалану жолымен өнімді өндіру мен өткізудің үздіксіз процессін қамтамасыз
ете алатындай етіп өзінің қаржы ... ... ... ... талдау әдебиеттерінде қаржылық ресурстарды қалыптастыру
ерекшеліктерін ... ... аз ... осы ... ... ... ... объективті. Ұлттық экономикалық ... ... ... ... тиімді қалыптастырудың ғылыми теориясы
мен практикасы, нақты кәсіпорын мысалында («ҚазМұнайГаз - Консалтинг» ЖШС).
Зерттеу ... ... мен ... ... экономикаға көшу
жағдайында кәсіпорында қаржылық ресурстарды қалыптастыру ... ... ... ... ... қаржылық ресурстарды
қалыптастырудың жұмыстарын ... ... ... мен ... ... ... ... мақсаты және де осы тақырыпқа сәйкес
бірнеше міндеттер алға ... ... ... ... ... мәселесінің ғылыми-теориялық негізін
зерттеу және қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... қалыптастыруды талдау;
- шаруашылық субъектілерінің қаржылық ресурстарын қалыптастырудың
шетелдік тәжірибесін қарастыру;
- нақты субъекті мысалында қаржылық ... ... ... ... қаржылық ресурстарын қалыптастыруды ... ... мен ... жолдарын қарастыру.
Зерттеу жұмысының объектісі ретінде ... ... ... ... ... ... консалтингтік қызмет көрсету
саласындағы компаниялардың бірі болып табылатын «ҚазМұнайГаз - Консалтинг»
жауапкершілігі шектеулі серіктестігі.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... жүргізген дипломант
пен оның ғылыми жетекшісін, өндірістік ... өту ісі ... ... ... ... ... қаржылық ресурстарды тиімді
қалыптастыру мәселелері біздің тәжірибемізде нарықтық экономикаға көшумен
байланысты болғанымен, ол ... ... ... ... мәселе.
Сондықтан, тақырыптың зерттелу дәрежесін экономикалық ғылымның классикалық
өкілдерінің еңбектерінен бастап қазірге дейінгілерді толықтай атай аламыз.
Бұл ... ... ... Ю. ... Ван Хорн Дж.К, ... ресейлік И.Т.Балабанов, А.Д.Шеремет, ... ... М.М. ... К.Ш. ... ... т.б.
еңбектерінде қаралған.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік базасы. Зерттеу жұмысының даярлау
барысында экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар ұсынған әдебиеттерден, Үкімет пен ... ... ... ... бұқаралық-ақпарат құралдары мен интернет желісінің материалдары
пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Зерттеу жұмысы үш тараудан, сегіз бөлімнен
тұрады. Әрбір ... ... ... жазу ... ... ... ... субъектілерінің қаржылық ресурстарының теориялық
негіздері » тарауында зерттеу ... ... ... ... Үш ... (1.1 Кәсіпорынның қаржылық ресурстардың
мәні, түрлері және құрылымдық ... 1.2 ... ... ... 1.3 Қаржылық ресурстарды ... ... ... бұл ... ... ... ... салыстырмалы - аналитикалық талдау жасалып, олардың
артықшылықтары мен ... ... ... субъектілерінің
қаржылық ресурстар сұрағына анықтама ... оның ... ... берілді. Қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... тек ... ... ғана байланысты еместігі дәлелденді. ... ... ... ... ... шетелдік тәжірибесі зерттеліп, оның
артықшылықтары мен кемшіліктері ұсынылды. Мысалы, барлық дерлік шетелдік
модельдер ... ... ... көшіріле алмайды, олай болуы мүмкін
де емес. Өйткені шетелдерде, ондаған-жүздеген жылдар бойы қалыптасып, дамып
келе ... ... ... ... ресурстарды тиімді
қалыптастыруындағы айырмашылық өте үлкен. Сондықтан, бұл жерде ... мен ... ... Қазақстанға ұқсас немесе көршілес
Екінші, Шаруашылық субъектілерінің қаржылық ресурстарының қалыптасуын
талдау және бағалау» тарауы да үш ... (2.1 ...... ...... ... 2.2 «ҚазМұнайГаз – Консалтинг»
қаржылық ресурстарының өсу динамикасын талдау; 2.3 ... ... ... ... және ... ... ... мен
пайдаланудың көкейкесті мәселелері) тұрады. Бұл тарауда, ... ... ... ... ... ... ... оның басқарушылық құрылымдары зерделеу жұмыстары ... атап ... ... ...... ... ЖШС, барлық дерлік отандық кәсіпорындардай бастапқы кездерді
басынан өткерді. Сондықтан, негізгі зерттеу ... ... ... ... Дәл осы ... ... үшін ең өтпелі жылдар болды. Зерттеу
объектісі ... нық ... ... ... ... ... ... ресурстарды тиімді қалыптасытру қажетсіну кезеңдері болды
деп санап, ... ... осы ... ... Қаржылық ресурстарды
тиімді қалыптастыру жағдайындағы инвестициялық тартымдылық мәселелерін
қарастыру кәсіпорынның ... ... ... ... ... жасаумен
жүргізілді.
Үшінші тарау, «Қаржылық ресурстарды пайдалануды жетілдіру жолдары» ... екі ... (3.1 ... ... ... пайдалануды
жоғарлатудың негізгі бағыттары; 3.2 Қаржылық ... ... ... ... ... зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... әрбір кәсіпорын өз
стратегиясына ... ... ... біз де ... ... мүмкін даму жолдарын осы тарауда қарастырып, өз тарапымыздан
ұсыныстар ... ... ... үш ... ... ... тізімі мен қосымшалардан тұрады. Барлығы 13 кесте, 12 сурет және
10 формула мен ... ... ... ... ... ... теру бойынша – 75 бет.
1. ШАРУАШЫЛЫҚ СУБЪЕКТІЛЕРДІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Бұл бөлімде шаруашылық ... ... ... ... ... ... қаржылық ресурстардың қалыптасу көздері және
шетелдік тәжірибелер негізінде салыстырулар қарастырылған.
1.1 Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... және
құрылымдық ерекшеліктері
Шаруашылық субъектілерінің қаржысы деп өнім (жұмыс, қызметтер көрсету)
өндіріп, сату кезінде ақшалай табыстарды, ... және ... ... және пайдаланумен байланысты экономикалық қатынастар.
«Ресурстар» термині француз тілінің «rescource» сөзінен шыққан, яғни
қосымша ... ... ... ... құндылықтарды,
мүмкіндіктерді, қаражаттар мен табыстардың қайнар көздерін білдірді.
Шаруашылық субъектілерінің қаржылық ресурстары – бұл оның ... ... ... ... өндірісті дамытуға (өндірістік-
саудалық үдеріс), өндірістік емес ... ... ... ... ... ... сонымен қатар резервте де қалуы мүмкін.
Өндірістік-саудалық үдерістің дамуына ... ... ... ... және басқа да еңбек заттарын, еңбек құралдарын, жұмыс ... ... өзге де ... ... алу) ақша ... капитал.
Сонымен, капитал – қаржылық ресурстардың бөлігі. Капитал – бұл айналымға
жіберілген және осы ... ... ... ... Ақша ... ... ... беру және жалға беру жолдары арқылы ... ... – бұл ... ... ... ...... субъектілерінің өзіндік жоғарлауына қолданылатын
байлық болып табылады. Капиталды шаруашылық ... ... ... ... ғана ... ... ... жалпыға ортақ
формуласы (1) келтірілген.:
Д – Т – Д*,
(1)
мұндағы,
Д – ... ... ақша ...... ... ... алынған құралдар, жұмыс күші және ... ... да ... - ... ... құн ... тауарды сатудан түскен инвестормен
алынған ақша қаражаттары;
Д* - Д – инвестордың пайдасы (қосылған құн);
Д* - Т - ... ... ... пайда;
Д – Т – тауарды сатып алуға кеткен инвестордың шығындары.
Келтірілген операцияда Д – Т – Д* ... ... ... ... (Д) ... ... ол тек қана ... кейін
айналым аяқталғаннан кейін ол салымшыға (инвестор) ... ... ... әр ... айналымда болуы тиіс, жыл сайынғы айналым
көп болған сайын инвестордың жылдық ... да көп ... ... ... ... ... ... құрылымына негізгі
қорларға, материалдық емес активтерге, айналым ... ... ... ақша ... кіреді. Салым нысанына байланысты кәсіпкерлік
және ... ... ... ... капитал – бұл тікелей және портфелдік инвестиция арқылы
әртүрлі кәсіпорындарға салынған ... ... ... Бұндай капиталдық
салым пайда табу және кәсіпорынды (акционерлік қоғам, серіктестік) басқару
құқығына ие болу мақсатында салынады.
Несиелік капитал – бұл ... ... яғни ... және ... ... берілетін несие. Кәсіпкерлік капиталға қарағанда несиелік
капитал кәсіпорынға салынбайды, бұл басқа ... ... ... мақсатында уақытша беріледі. Несиелік капитал - бұл тауар, ал ... - ... ... пайызбен алынған несие – «арзан ақша», ал жоғары
пайызбен алынған несие – «қымбат ақша» болып табылады. /5, ... ... ... ...... ... ұзақ ... бойы,
яғни бір жылдан артық уақыт пайдаланылатын, өзінің бастапқы түрін, көлемін
сақтай отырып, құнын шығарылған ... ... ... ... есептелген амортизациялық аударым мөлшері шегінде біртіндеп
ауыстырып ... ... ... яғни ... активтерді айтады.
Негізгі құралдардың өмірлік циклі келесі кезеңдерден тұрады: түсім -
өндірістік үдерісте қатысу – ... ... ............... кету. Негізгі құралдар өндіріс үдерісінде бірте-
бірте тоза бастайды, яғни өзінің бастапқы ... ... Олар ... ... ... кейін пайдалануға жарамай қалады да, бұл ... жаңа ... ... ... ... тура келеді.
Негізгі құралдардың тозуын «табиғи» және «сапалық» тозу деп ... ... ... ... ... жағынан тозуы болып табылады, яғни жұмыс
істеу үдерісінде машиналар мен ... жеке ... ... ... мен ... ... жетіп құлайтындай дәрежеге жетуі.
Негізгі құралдардың табиғи тозуы олардың көр уақыт бойы ... ... ... оған сонымен қатар басқа да ... ... ... ... Яғни ... ... ... тозуы (физикалық
тозуы) олардың ұзақ уақыт пайдаланылуы және оларға басқа да ... етуі ... ... ... ... құралдардың сапалық тозуы
олардың толық табиғи тозуы жетпей-ақ ... ... ... кейін қалуы, яғни активтердің ғылым мен ... ... ... ... ... ... ... болуынан пайда болады
(туындайды). /6, б.25/
Негізгі ... ... мен ... ... ... ... ... үдерісінде пайдаланылған кезде өздерінің ... ... ... ... ... ... ... жасалған өнімдерге біртіндеп ауыстырып отырады. Бұл ... деп ... ... ... бір ... өнімнің
өзіндік құнына қосылып отырады, оны амортизациялық аударым деп атайды.
Амортизациялық аударым әрбір ... ... ... кіріп, ал өнім сатылған
кезде қайтарып отырады, яғни негізгі құралдардың ... ... ... ... аударым жасау қайтарылады. Негізгі құралдардың тозуына
сәйкес келетін ақшалай қаражаттар амортизациялық қорда ... қор ... ... ... қор әр ... ... ... ұдайы өндірісінің ерекшелігі бірқатар белгілі
сипаттамаларға ... ... ... ... өнім ... ... ... бірқалыпты ауыстыру; құн мен тұтынушылық құнның
қоғалысы; қорлар құнының айналымы; дайын ... ... ... ... және ... ... ... ұзақ мерзімді кезеңдерде негізгі
қорларды заттық – табиғи нысанда қайта жаңарту, бұл өз ... ... ... оңтайландыруға мүмкіндік туғызады.
Сурет 1. Негізгі қорлардың айналымы
Негізгі қорларды сатып алуға авансталған ақшалай қаражаттар ... ... ... деп ... ... ... ақша
қаражаттары аванс арқылы жүзеге асады. ... ... ... ... рөлі мен орындалатын қызметтерінде негізгі ... ... ... ...... мүлік, жер уачскелері, үйлер ... ... ... ... мен ... ... және
реттеуіш аспаптары мен құралдары, есептеуіш машиналар мен ... ... ... құралдары, көлік тасымалдау құралдары, аспаптар,
өндірістік және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және ... ... ... ... ... ішкі ... тағы да ... жатады.
Көлеміне немесе бағасына (арзанды-қымбаттылығына) қарамастан пайдалану
мерзімі бір жылдан аспайтын өндіріс құралдары негізгі құралдардың қатарына
жатпайды. ... ... ... құралдардың құрамына кәсіпорынның
қоймаларындағы дайын бұйымдар (тауарлар) болып саналатын ... ... ... ... ... ... ... (құрастыруды,
орнатуды) қажет ететін жабдықтар, ... ... ... ... ... ... тұрған машиналар мен жабдықтар, сондай-ақ құрылыс-
монтаж жұмысының ... ... ... ... ... ... салынған титулдық тізімге кірмеген ғимараттар мен тетіктер,
сонымен бірге жас ... яғни мал ... де ... ... құралдар өздерінің өндіріске қатысуына қарай өндірістік
және өндірістік емес ... екі ... ... ... ... ... ... қызмет ететін, яғни өнім өндіру орындарында ... ... ... ... ... ... ... ғимараттар,
өткізгіш тетіктері, құрылыс машиналары, ... ... ... әр
түрлі станоктар, двигательдер, құрал-саймандар, өлшеуіш аспаптар және ... ... ... емес ... құралдардың қатарына
шаруашылықтың өндірістен басқа ... ... ... құралдар
жатады. Оларға тұрмыстық үй-жай ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру, білім беру және мәдениет салаларында
пайдаланатын негізгі құралдар және тағы да ... ... ... жатады.
Халық шаруашылық салалары мен қызметтерінің түрлеріне қарай барлық негізгі
құралдар: ... ауыл ... ... ... ... ... және сату-өткізу ұйымдары, қоғамдық
тамақтандыру, басқару органдары, әлеуметтік сақтандыру, ғылым және ... ... ... көрсету және тағы да басқа салалар бойынша топталады.
Материалдық емес активтер – белгілі бір ... ... жоқ, ... ... бір ... құнға бағаланатын болғандықтан субъектіге үнемі, яғни ұзақ
уақыт бойы ... ... ... ... ... ... емес ... қатарына шаруашылық субъектісінің сатып
алған патенттері, лицензиялық сауда маркалары, тауар белгісі, жер қойнауы,
электронды есептеуіш машиналарды, ... ... ... ... ... яғни фирма бағасы, өнеркәсіп үлгілері, ұйымдастыру
шығындары тағы да ... ... /7, ...... ... good will – фирманың беделі) екі мағынаны
білдіреді.
Біріншіден, ... – бұл ... ... ... ... ... материалдық емес активтер бағасының жинағы, болмашы капиталдың
ақшалай бағасы. болмашы капитал өзіне ... ... ... ... ... тұрақты клиентураны, ... және ... ... ... ... ... қызметінің механизмін бағалау және тағы басқаларды қосады.
Екіншіден, гудвилл – өзі болмашы негізгі капиталды жалпы фирма ... ... ... ... бағасы арасындағы айырмашылықты көрсетеді.
Гудвилл – бұл теңестірілген активтер мен ... әділ ... ... үлесінің үстінен арттырылған құны болып табылады.
Теріс болмашы актив фирманың сату және ... құн ... ... ... гудвилл көптеген жылдар бойы клиенттер мен сатып алушылар
арасындағы шаруашылық субъектінің беделін көтеру және табыс алуға, оның жоқ
кезіндегі табыстардан ... ... ... жету үшін ... ... ... ... болады. Гудвилл өзін шаруашылық субъект сатылатын
кезде көрсетеді. Шаруашылық субъект сатылатын ... ... ... ... қосымша капитал құны, гудвилл кіруі мүмкін.
Пайдалану сипатына қарай материалдық емес ... ... ... Олар ұзақ уақыт пайдаланылады, табыс әкеледі, уақыт өте келе көбісі
өзінің ... ... ... емес активтердің ерекшелігі болып
олардың ... ... ... ... ... ... ... пайданы анықтаудың күрделілігі. Материалдық
емес активтерді бағалағанда және оны ... ... ... әлемдік
немесе ішкі нарыққа сәйкес бағалайды. Материалдық емес активтердің құнына
сатып алынған бағасы, сатып ... және бұл ... ... ... ... ... ... Материалдық емес активтердің құны
тозуды есептей отырып өнімнің өзіндік құнына кіреді.
Қоғамдық еңбек ... бір ... ... еңбек өнімдері
басқа шаруашылық субъектілерінің еңбек (құрал) заттары болып ... ... және ... ... ... ... ету
үшін әрбір шаруашылық субъектілерінде және олардың басқа шаруашылық
субъектілеріне ... ... ... ... мен ... қоры ... қажет.
Еңбек заттарының қоры айналым қорларының заттық элементтерін көрсетеді
Олар екі ... ... ... ... әлі ... ... ... қарауындағы, және өндірілгеннен кейін дайын өнімге
айналатын осы өндіріс үдерісіндегі ... ... ... ... ... құру үшін ... ... бір мөлшерде ақша ... ... Бұл ... шаруашылық субъект аванс түрінде өндіреді. ... ... ... ... аванстау әр түрлі жолдармен
әртүрлі уақытта құрылады. Айналым қорларының бірінші ... құру ... ... ... ... ақша ... ... қарауындағы еңбек заттарын алуы бір мезгілде авансталады.
Аяқталмаған өндірісте жүзеге асырылған ... ... ... ... ... ... құны түгелімен, өндірістік үдерісте құрылған (еңбек
ақы мен оған ... ... ... ... ... ... мен ... бөлігі, көшірілуінен пайда болады. Ақырғысы өндіріске
деген ақша ... ... ... екі ... ... арасындағы айырмашылығы, өндірістік қор
элементтеріне салынған қаражаттар, шаруашылық ... ... ... бір ... ... ... сол аралықта аяқталмаған
өндіріске қосылған қаражаттар еңбек үдерісінің ... ... ... қамтамасыз етуге арналған. Айналмалы өндірістік қорларға
бағытталған қаражаттардың мақсаты ... ... ... ету ... ... Ақша-тауар қатынасы әрекеті шартында еңбек
заттарының қорлары бір жағынан, материалдық ... ... ... екінші жағынан –құндық қор – айналым қоры және айналыс қоры ... ... ... жүзеге асыру.
Айналмалы өндірістік қорлар натуралдық – заттай нысанын өзгерте отырып
өндіріс үдерісінде бір мәрте қатысады. Олардың құны ... ... ... ... ... Еңбек заттарының (отын, электр энергиясы)
кейбіреуі ... ... ... ... ... жұмсалынады және
заттай еңбек өніміне кірмейді. Осылай олар өздерінің тұтынушылық ... ... ... ... ... ... және өндіріс үдерісінде
кейін пайдаланып кететін тұтынушылық нысанын ... ... ... элементтеріне сонымен қатар құны аз және тез тозатын ... ... ... және тез тозатын заттарға қызмет ету мерзімі мен ... ... ... ... аралар, бұтақ кескіштер, қортпа
арқандары, мезгілдік жолдар, лесовоз ... ... ... мен
жадыналары, ормандағы уақытша ғимараттар, арнаулы жұмыс киімі мен арнаулы
аяқ киім және ... ... ... ... ... құнына
қарамастан аз құнды және тез тозатын ... ... ... ... және тез ... ... өмірлік циклі мынандай кезеңдерден
тұрады: түсім – ...... ... Аз ... және тез тозатын
заттардың тозуы келесідей әдіспен есептелінеді: аз ... және тез ... ... ... ... ... 50 ... тозу есептелінеді,
оларды жою кезінде – сайман құнын есепке тіркей ... ... 50 ... ... ... аз құнды және тез тозатын ... ... ... ... ... шығаруға болады, бұл тағы бір әдісі.
Осы кезде ... құны ... ... ... ... қоры ... сату (айналысы) үдерісіне қызмет көрсетумен
байланысты. Ол өз кезегінде, екі ... ... ... ... ... ... өнім мен ақшалай қаражаттар (кассадағы, жолдағы,
есеп шоттағы, есептесудегі). Айналыс қорлары құнды құруда қатыспайды, ол
құрылған ... ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттармен қамтамасыз ету мен айналыс үдерісінің
ырғақтылығын жүзеге асыру.
Айналым ... мен ... ... – дербес, бір – бірінен өзгеше
экономикалық санаттар. ... бір ... ... өнімді қайта өндіру
үдерісі алдында өнім өндіру мен ... ... ... ... Айналым қорлары мен айналыс қорларына салынған ақша қаражаттары
айналым қаражаттары (айналым капиталы) деп ... /9, ... ... ... ... ретінде айналым қорлары мен айналыс
қорларын біріктіру айналымның үш ... ... ... ... ... ... қорлары мен айналым қорларының заттық
элементтері ... Олар ... ... ... ... ... кейін шаруашылық субъект өндіріс үдерісінің үздіксіздігін қамтамасыз ... ... ... ... ... отыру керек.
Айналым қаражаттары өз қозғалысында үш сатыдан өтеді: ақшалай, өндірістік
және тауарлық.
Бірінші саты ... ... ... сатысы болып табылады.
Осында ақша ... ... соң ... ... ... ... ... тікелей өндіріс үдерісімен байланысты. Осы сатыда
шығарылған өнімнің құны ары қарай ... ... ... ... еңбек ақыға және сонымен байланысты шығындар қосымша авансталады,
сонымен қатар, өндірістік негізгі қорлардың көшірілген құны ... ... ... ... ... жаңа ... шығарумен
аяқталады, келесі кезекте оны өткізу сатысы басталады.
Айналымның үшінші сатысында екінші сатыдағыдай ... өнім ... Тек ... ... ... нысанындағы құны ақшаға айналады, ал
авансталған қаражаттар өнімді өткізуден түскен түсімнен қайта ... ... сома ... ... құрайды, олар өз ... ... ... ... Айналым қаражаттарын ұлғайтуға арналған
пайданың бөлігі айналымға қосылады да айналымның ... ... ... ... ... ... ... қабылдайтын айналым
қаражаттары осы айналымның бір жағынан бастапқы сатысы болып табылады.
Айналым қаражаттарының айналымы мына ... ... ... ... ... - Д 1
(2)
мұндағы,
Д – шаруашылық субъектімен авансталатын ақшалай қаражаттар;
Т – өндіріс қаражаттары;
П – өндіріс;
Т1 – дайын өнім;
Д 1 - ... ... ... ... ... ... ... (...) айналыс қаражаттарының үзілгендігін көрсетеді, бірақ
олардың айналым үдерісі өндіріс ... ... ... субъектісінің экономикалық ұйымдастырылуы негізгі және
айналым құралдарының құрылуынан басталады, олардың көлемі ... ... ... ... және де ол ... капитал»
(жарғылық қор) деген атауға ие.
Жарғылық қор - шаруашылық субъектісінің тіршілік әрекетін қамтамасыз ету
үшін құрылтайшылармен ... ... ... қор мөлшері ұйымның
жарғысында және басқа да құрылтайшылық ... ... ... ... ... тіркелуі керек. Оның мөлшері құрылтайшылық
құжаттарға тиісті өзгерістер енгізілгеннен кейін ғана ... ... ... ... ретінде мыналар кіруі мүмкін: ғимараттар,
құрылыстар, жабдықтар, басқа да материалдық ... ... ... суды және ... да ... ресурстарды пайдалану, ғимараттарды,
құрылыстарды, жабдықтарды және басқа да мүліктік құқықтарды (соның ... ...... ... ... ... және тағы ... валютадағы және теңгедегі ақша қаражаттары. Кәсіпорынның ... ... сол ... шығарған акцияларының түрлері (жай және
артықшылығы бар), акциялардың ... ... бір ... ... ... ... қоғамның, серіктестіктердің, өндірістік кооперативтердің
жалпы жиналысында бекітіледі.
Бірыңғай кәсіпорындарда жарғылық қор құрылады. Жарғысыз құрған ... ... ... ... ... қаражаттардың қайнар көзі болып қосымша капитал шығады. Қосымша
капитал – бұл тауарлы – материалдық ... ... ... ... емес ... ... ... және тағы басқаларды
қайта бағалағандағы сома.
Шаруашылық субъектілердің қаржылық қызметі актив және ... ... ... ... актив бөлігі – бұл оған тиесілі мүліктік
құқықтың жиыны, яғни иелік ету, үкім шығару, мүлікті пайдалану құқығы.
Активтердің екі түрі ... ... және ... тыс ... тыс активтер – активтердің тұрақты бөлігі. Айналымнан ... ... ... ... ... ... ... (алып
тасталған) ақша қаражаттары. Олар өздеріне бір өндірістік-тауарлық циклде
немесе бір жылда ақша қаражаттарына айналған активтерді ... ... ... ... ... ... материалдық емес активтерді және
тағы басқаларын қосады.
Басқа айналымнан тыс активтер – ... ... ... ... және тағы басқа. Ұзақмерзімді қаржылық салымдарға еншілес
қоғамдарға, тәуелді қоғамдарға, басқа да ұйымдарға инвестиция; он екі ... ... ... берілген қарыз, акционерлерден сатып алынған
жеке акциялар; басқа да ... ... ... ... – бұл өзіне айналым қорлары мен ... ... ... ... ... ... – бұл қарыздық және тартылған
қаражаттардың тұратын және ... ... ... ... оның ... міндеттемелерінен жиыны. Пассивтерге дотация, субвенция, меншікті
қаражаттар жатпайды.
Қорыта келгенде, шаруашылық субъектілерінің ... ...... ... ... ... Қаржылық ресурстар өндірісті дамытуға
(өндірістік-саудалық үдеріс), өндірістік емес саладағы объектілерді ұстауға
және ... ... ... ... қатар резервте де қалуы
мүмкін.
1.2 Қаржылық ресурстардың ... ... ... бірқатар қайнар көздердің есебінен қалыптасады.
Меншіктік құқықтық нысаны бойынша ... ақша ... және ... көздерден тұрады.
Қаржылық ресурстардың қайнар көздерінің құрамы мен қолдану бағыттары
(Қосымша А) көрсетілген.
Шаруашылық субъектіде пайдалар мен ... ... ... ... Табыс – бұл есепті кезеңдегі активтердің ... ... ... негізінде капиталдың көбеюін яғни экономикалық пайда
табуды айтамыз.
Мұндай табыстарға: дайын бұйымдар мен ... ... ... ... көрсетуден алынатын табыстар; дивиденттер, роялтилер және
пайыз ... ... және тағы да ... ... ... ... аталған табыстар қатарына шаруашылық субъектісіне келіп түскен,
кіріс етілген және ... ... ... мына жағдайларда
жатқызылмайды: ... – ала ... ... ... табыстар; алынған
несиелердің және қарыздардың қайтарылуы;
Алынған табыстар шаруашылық субъектісі қызметінің түріне және бағытына
байланысты ... ... ... ... ... ... емес ... алынға табыстар
Субъектінің негізгі қызметтен алынған табыстары мен ... ... ... ... ... оның ... ... құрайды. Ал
бұл табыс сатылған өнімнен, көрсетілген қызметтен алынған немесе алынуға
тиісті ... құны ... ... ... құны ... субъектісімен
активті сатып алушының немесе пайдаланушының ... ... ... мен табыстар жүйесінің құрамы өнімді өткізуден түскен пайдадан,
басқа да ... ... ... ... емес ... ... (осы ... бойынша шығындарды алып тастағанда), баланстық
(жалпы) пайдадан және таза пайдадан ... ... ... ... ... және ... салынбайтын пайда болып ажыратылады. (Сурет 2.)
Нарықтық экономиканың ажырамас белгісі болып консолидацияланған пайданың
пайда болуы. ... ... – бас ... мен ... ... ... және қызметітерінің бухгалтерлік
баланс бойынша жинақтық пайдасы. Консолидацияланған ... ... бір ... және қаржы-шаруашылық қарым-қатынастағы екі немесе
бірнеше шаруашылық субъектілерінің есептерінің ... ... ... экономикалық мақсатқа лайықтылықпен анықталады.
Кәсіпкерлерге бір ірі фирма ... ... заңи ... ... экономикалық
байланысқан бірнеше кішігірім фирмалар ашқан тиімді, осы жағдайда салық
төлемдерінен үнемдеуге болады.
Кәсіпорындардың әрқайсысы жеке заңды тұлға болып ... және ... есеп ... жасайды, бірақ басқа жағынан алғанда еншілес және
бас кәсіпорындардың арасындағы ерекше қатынастар мен ... ... олар ... біріңғай ретінде қарастырылып, консолидацияланған
есеп берушілік деп аталатын жалпы есеп берушілікті жасайды.
Сурет 2. Шаруашылық субъектінің таза ... ... есеп ... ... негізгі мақсат – бас
және еншілес фирмалардың қызметін біріңғай шаруашылық ұйым ретінде көрсету.
Мұндай ... есеп ... ... де, ... да және
корпорацияның дамуына сипаттама беру үшін бас компанияның акционерлеріне де
қажет болады./8, б.43/
Өнімді өткізуден түскен түсім - ...... ... ... ... ... құн салығы, акциздер және тағы сондай сияқты салықтар
мен міндетті төлемдер, сондай-ақ ... ... ... сату
шегерімдері және баға шегерімдері алынып ... ... ... ... ... ... шегіне ( қолма-қолсыз есеп айырысуды – яғни
тауарды сатудан түскен ақша ... ... есеп ... ... есеп айырысуда – қаражаттардың кассаға түсуінен) немесе тауарлады
тиеп ... ... және де ... ... ... ... талап ету. Өнімді өткізуден түскен түсімнің әдісін ... ... ... және ... ... ... ... белгіленеді.
Тауар айналысы саласында (сауда, қоғамдық ... ... ... ... ... «өнімді өткізуден түскен түсім»- мен қоса
тауар айналымы санаты қолданылады. Тауар айналымының мәні ... ... ... ақша ... ... айырбасталуының экономикалық
қатынастарды құрайды. Шетел ... ... ... ұғымының
орнына «жалпы табыс» терминін қолданады. Бірақ бұл осы ... ... ... ... экономикалық санат ретінде қайтадан құрылған
құнды білдіреді немесе шаруашылық ... таза ... ... өзіндік құны дегеніміз - өндіріс процесі кезінде қолданылатын
табиғи ресурстар, шикізат, материалдар, отын, ... ... ... ... басқа да өнімді өндіру мен өткізу шығындарының ақшалай
көрсеткіші болып табылады. Олардың орны ... ... ... қаржылардың
есебінен өндірістің әр циклінде толтырылып тұрады.
Өнеркәсіптің барлық салаларында өнімді өндіру, өткізу шығындары келесідей
экономикалық элементтерге бөлінеді:
- материалдық ... ... ... сақтандыру шығынары;
- негізгі қорлардың тозу құнын есептеу шығындары;
- басқа да шығындар;
«Материалдар» шығындар бабында ... ... ... ... кіретін негізгі материалдар. Олар өнімді
өндіру ... ең ... ... бірі ... табылады. Бұл шығындар
бабына тасымалдау шығындары да ... ... ... ... алынған материалдар. Бұл материалдар
қолайлы технологиялық процесті қамтамасыз ету мен ... ... ... және ... қажеттіліктерді қарастыру мақсатында қолданылады
(құралдарға және негізгі ... ... ... да ... ... бақылау жүргізу, жөндеу);
табиғи шикізат (шаруашылық су жүйесін қолдануға байланысты төлемдер,
табиғи шикізат ресурстарын барлауға, ... ... ... мамандандырылған ұйымдарға төлейтін төлемдер), мамандандырылған
ұйымдар тарапынан жүргізілетін ... ... ... ... дайын өнім, өнімді өндіруге байланысты қосымша жұмыстар
құрастыру;
орталық ... ... ... ... байланысты басқа тұлғалардың
атқаратын тасымалдау қызметтері (шикізаттарды, материалдарды, жартылай
дайын өнімді ... ... ... ... ... ... ... Ол кәсіпорынның ... ... ... ... ... де мүмкін;
Материалдық шығындардың құны, оларды сатып алу, үстеме баға (қосымша ... ... ... ... ... және сыртқы
экономикалық ... ... ... ... қызметінің құнына,
брокерлік, кедендік баждарды, тасымал төлемдерін, ... және ... ... басқа ұйымдармен жүзеге асырылатын бағаға негізделеді.
Материалдық ресурстарды көлікпен және ... ... ... ... ... өндіріске кететін тиесілі
шығындар элементтеріне қосылуы тиіс.
Өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... құны алынып тасталынады.
Қайтарылмалы қалдықтар дегеніміз – шикізат пен материалдардың, жартылай
өңдеген өнім, жылу ... және ... да ... ... дайын
өнімге айналу барысында тұтынушылық сапасын толығымен немесе жарым ... ... ... ... ... ... ... Қайтарылмалы қалдықтарға бекітілген технология бойынша басқа
қоймаларға, ... ... өнім ... ... құнды материал ретінде
жұмсалынатын материалдық ресурстардың ... ... ... ... ... калькуляциялауда салалық әдістемелікте ұсынылған жолай
өнімдер ... Олар ... ... ... физикалық және
химиялық, жартылай немесе толық түрде ... ... ... ... ... ... ... бойынша (мүмкін
пайдаланылатын баға), қалдықтар негізгі өндіріске жұмсалынатын болса, бірақ
қосымша өндіріс қажеттілігіне, ... ... ... ... ... өткізу, көтеріңкілік шығындармен жүзеге асырылады.
бастапқы материалдық ресурстің ... ... ... ... ... толық бағалы ресурс ретінде өткізілетін болса.
«Еңбекақы» шығындар бабында ... ... ... істейтін
жұмысшыларға төленетін еңбекақы, белгілі бір өндірістік нәтижелерге жетуіне
байланысты ... ... және ... толтыру төлемдері кіреді.
Сол сияқты, бұл ... ... ... ... және ... ... оны орнын толтыру шығындары, бала көтеруіне байланысты
әйелдерге берілетін төлемдер, негізгі ... ... ... ... ... штатынан тыс тұлғалардың еңбекақысын төлеуге
байланысты шығындар кіреді.
Еңбекақы шығындарына мыналар кіреді:
- нақты ... ... үшін ... ... Ол ... төлеу жүйесін таңдауына байланысты трафиктік мөлшерлеме
немесе қызметкерлік айлық түрінде төленуі мүмкін;
- ... ... ... ... ... ... жыл ... өндірістік жетістіктерге байланысты
берілетін сыйақылар, тарифтік ... ... ... ... ... және ... ... байланысты орын толтыру
шығындары: түнгі уақытта жұмыс істегені үшін, қосымша ... ... ... бірнеше кәсіп түрімен айналысқаны үшінде ... ... ... және денсаулыққа зиян еңбек орында жұмыс
істегені үшін төлем ... ... ... ... ... істемейтін күндерге берілетін төлемде;
- заңдарға сәйкес, бір ұйымда көп жыл ... ... ... ... ... мен ... кінәсісіз жұмыстың тоқтап қалған
уақытына төленетін төлемдер;
- ... ... ... жоғалтқан жұмысшыларға төленетін
төлемдер;
«Сақтандыру» төлемдері ... ... ... ... ... ... ... төленетін төлемдер кіреді.
«Үстеме» шығындары - өндірісті басқаруға және өндіріске қызмет көрсетуге
байланысты шығындардың жиынтығы ... ... Әр ... ... ... өндірілген өнімнің өзіндік құнына қосылады. Бұл ... ... олар ... ... ... яғни бұл бап ... экономикалық
элементтерінің барлық жиынтығынан тұрады;
- екі немесе одан да көп ... ... ... бұл ... ... ... кірмейді, ол дайын өнім мен аяқталмаған өндіріс
құнына жанама түрде енгізіледі.
Жоғарыда айтылған шығындар баптарының ... ... ... ... ... ... құнын құрайды.
Негізгі қорлардың амортизациясы негізгі қорларды толығымен қайта қалпына
келтірудегі амортизациялық аударымдардың сомасын қамтиды. Жалға беру ... ... ... ... ... ... ... және де жалға берілген ... ... ... бейнелейді.
«Басқа да шығындар» элементтеріне ... ... ... тыс ... аударымдар, ластайтын заттардың тастамалар
төлемдері, өндірістік қорларда есептелінетін, кәсіпорынның мүлкін ... ... ... ... ... ... ... төлеу,
заңдылық нормаларға сай ... ... ... ... күзеттік және оттан қорғау үшін төлемдер, кадрларды даярлау
және қайта даярлау төлемдері, ... ... ... ... ... ... ... жала алу төлемдері, материалдық активтер
бойынша тозу және тағы басқа да ... ... ... ... да ... элементтерінде негізгі қорлардың
баланстық құнының және ... ... ... ... ... ... аударымдар.
Басқа да өнімді өткізуден түскен түсім – шаруашылық субъектісінің негізгі
қорларын және ... да ... ... ... материалдық емес
активтерден түскен пайда. Басқа да өнімді өткізуден түскен пайда өткізуден
түскен пайда мен осыған кеткен өткізу ... ... ... ... ... қорларды және басқа да мүліктерді ... ... ... ... бағасы мен бастапқы бағасы , немесе осы қорлар мен
мүліктердің қалдық құны ... ... ... ... орай
мүліктің қалдық құны негізгі қорларға, материалдық емес ... ... және тез ... ... ... Қалдық құн – бұл ... ... ... ... ... ... ... арқылы
есептелінеді.
Негізгі емес қызметтен түскен табыстар:
- шаруашылық субъектіге ... ... ... ... және басқа да бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... алынған табыстар;
- дайын өнім мен өндірістік қорларды бағалағанға дейінгі табыстар;
- келтірілген ... ... ... табыстар;
- есепті кезеңде шыққан алдыңғы жылдардағы табыстар;
- валюталық шот бойынша және ... ... ... ... ... ... ... қайтарымсыз алынған қаражаттар сомасы;
- өндіріспен және өнімді өткізуге байланыссыз операциялардын табыс;
Негізгі емес ... ... ... ... ... күші жойылуы бойынша және де өнім бермеген
өндіріске жұмсалған шығындар;
- ... ... ... және ... ... ... ... себептерге байланысты тұрып қалған жоғалтуларды айыпкермен
өтелмейтін жоғалтулар;
- өндірістік қорлар мен дайын өнімнің арзандауы бойынша ... ... ... ... ... күмәнді қарыздар;
- борышкерлік қарыздарды есептен шығарудағы шығындар;
- ағымдық жылда шыққан алдыңғы жылдардағы ... ... ... ... ... ... ... шот бойынша және шетел валюталары ... ... ... ... ... ... ... пайда, яғни жалпы пайда
өнімді өткізуден түскен, басқа да өткізуден және негізгі емес ... ... ... ... шығынан алып тастағанға тең. ... ... ... ... ... ... ... бойынша табыстағы салық салынады. Сондықтан бұл табысты салық
салынатын ... ... ... топқа бөлу керек. /9, б.33-36/
Шаруашылық субъект пайданы жұмсаудың бағыттарын өз ... ... ... ... басқа шарттар болмаса. Төменде әрбір шаруашылық
субъектінің пайданы бөлу ... ... Таза ... ... ... ... пайда = Резервтік қор + Қорлану қоры +
Тұтыну қоры ... ... = ... қор + Қорлану қоры +
Тұтыну қоры ... ... ... ... ... 3. ... қоғамның пайдасын бөлу
Резервтік қор – шаруашылық субъектімен ... ... ... ... жабу үшін ... Бұл ... ... кооператив
және шетелдік инвестицияланған ... ... ... ... ... өздерінің резервтік қорларына эмиссиондық табыстарды
қосады. ... ... ... қор ... ... бар ... ... пайыздарды төлеу үшін қолданады. Резервтік
және басқа да қорларға аударымдар бұл қордың мөлшеріне ... ... ... ... ... 25 ... ... акционерлік қоғам
үшін15 пайызынан төмен болмауы тиіс. Сонымен ... бұл ... ... ... пайданың 50 пайызынан аспау керек.
Шаруашылық субъектілерінің қарамағында қалатын қаражаттардың ... ... мен ... ... ... ... субъектілері
кешенді қорларды – тұтыну қоры мен қорлану қорын құрады.
Тұтыну қоры мыналарды ... ... ... ... және ... ... ... төлеу шығындары;
- ақшалай төлемдер, соның ... ... ... ... ... үшін ... ... түрлеріне жіберілетін ақша және
натуралдық нысандардағы қаражаттар;
- ... ... мен ... бойынша мүлікке төленетін
табыстар (дивиденттер, табыстар);
- ... ... өнер табу және ... ашу ... ... бөлек басқа да жеке сипаттағы төлемдер;
Қорлану қоры:
- кәсіпорынның қарамағында қалатын табыс;
- негізгі капиталды қалпына ... ... ... ... ... мүлікті өткізуден түскен түсім – ақша;
- банктердің несиелері;
Қорлану қоры ұлғаймалы ұдайы өндірісті қамтамасыз ету ... ... және ... ... ... ... ... дамытуға; табиғат қорғау шараларын жүзеге асыруға;
өндірістік және ... ... ... салуға үлестік
қатысуға пайдаланылады.
Амортизациялық аударымдар қаржылық ресурстардың қайнар ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік
құнына кіріп, ал өнім сатылған кезде қайтарып отырады, яғни ... ... ... құнының кемуі амортизациялық аударым жасау
арқылы қайтарылады.
Амортизациялық аударым мөлшері – дегеніміз негізгі ... ... ... ... ... ... бір жылдық амортизациялық
аударым сомасы. ... ... ... ... ай бойы
есептелген амортизациялық аударым сомасы ай сайын ... ... ... мен ... ... ... ... қосылады.
Маусыммен жұмыс істейтін шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарға жыл
бойы есептелген амортизациялық аударым сомасы жыл ... ... ... ... ... мен ... ... өзіндік құнына
кіргізіледі. Шаруашылық субъектілеріне жаңадан келіп түскен, кіріске
алынған негізгі ... ... ... ... ... бірінен
бастап есептелінеді. Ал субъектінің балансынан есептен шығарылған негізгі
құралдарға келесі айдын бірінен бастап амортизациялық аударым есептелмейді.
Амортизациялық аударым ... ... емес ... ... ... пайдалану мерзіміне қарай анықталады. Материалдық емес
активтердің пайдалану мерзімі субъектінің ... ... ... керек. Егерде материалдық емес активтердің пайдалану ... ... ... ... ... ... он жылға
есептелінеді. /8,15б./
Шаруашылық субъектінің әрдайым қарауында болатын ... ... ... бұл ең алдымен еңбек ақы қорымен байланысты еңбекақыны
төлеу ... ... ... тыс қорлар бойынша аударымдар және тағы
басқалары. Еңбек ақы бойынша берешектің пайда болуы есептеу күні мен ... ... ... ... шаруашылық субъект жұмысшыларға төлеуі
тиіс. ... ... ... ... ... ... ол ... жұмысшылардың демалысын ... ... ... шаруашылық субъектілеріне жатпайды немесе арнаулы
мақсаттарға ... ... олар ... шаруашылық субъектіде болады,
ол өз қалауы бойынша берешекті өтегенге дейін иелік ... ... ақша ... ... ... Олар жекелеген құжат
немесе шоттағы жазба нысанында болады. ... ... ... вексельдер, кепілдік куәліктер, сақтандыру полисі және тағы
басқалары жатады.
Пай ... ... ... кіргенде заңдық немесе жеке тұлғамен
төленетін ақша салымдарының сомасын көрсетеді. Пай ... ... ... ... кәсіпорындарға, бірлескен қазақстандық-
шетелдік кәсіпорындарына енгенде ... ... ... ... ... ... ... де көбінесе жасалынады. Ол ақша ... ... ... ... ... да материалдық
құндылықтарды, жерді, суды және ... ... ... ... беру
жолымен; мүліктік құқық (соның ішінде, өнертабысты пайдалануға, «ноу-хау»)
және тағы басқа түрде енгізіледі.
«Ноу-хау» - деп ... ... яғни ... ... ... ... ... жаңа технологиялық шешімдер мен
жаңалықтарды, ... ... ... ... яғни жеке тұлғаның
өзі тапқан ғылыми және басқадай жаңалығын ... ... хау» ... ... ... болып көрінгенімен одан өзгеше болып
келеді. Шаруашылық субъектілері патентті сатып алады, сондықтан да ол ... ... ... ... оның ... құны ... Көп ... - ды шаруашылық субъектісінің үлес қосушылары мен ... ... ... ... ... үлесі есебінде береді. «Ноу-
хау» - дың ... яғни ... құны оны ... ... ... ... ... алатын уақыттағы екі жақты нақты келісім бойынша
белгіленеді.
Әлемдік тәжірибеде «ноу-хау» ... ... ... 5 ... құрайды,
кей жағдайларда 20 пайызға дейін жетуі мүмкін.
Инвестициялық жарна. Шаруашылық субъектінің өзін-өзі несиелендіру құралын
көрсетеді. Инвестициялық жарна – ... ... ... ... ... ... ... салымшыға мерзімде және
мөлшерде пайыздар ... осы ... ... ... ... ... ... – бір заңды тұлғаның екінші бір заңды тұлғаға немесе жеке адамның
заңды тұлғаға ... ... ... пайыз алу үшін белгілі бір уақытқа
заттай немесе ақшалай уақытша қаржы беруге ... ... ... ...... ... – бір жақтың (қарыз беруші) екінші жақтың (қарыз алушы) меншігіне
ақша немесе басқа да заттарды беру, қарыз алушы ... ... сол ... ... ... ... мен түрі тең ... ... ...... немесе несиелік ұйымдармен субъектіге ақша қаражаты
түрінде өндірісін ұлғайтуға, ағымдағы ... ... ... үшін ... ... беру және оны ... ... тиісті заңдарға
сәйкес және субъектінің банкпен ... ... да ... ұйымдарымен жасалған
келісім-шарттары негізінде реттеліп жүргізіледі.
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... – бір ... субъектінің екінші шаруашылық
субъектіге сатқан тауарының құнынан алынатын төлемнің ... ... ... Өнімді жабдықтаушылардың (жұмыс, қызмет) шаруашылық
субъектілеріне берілетін коммерциялық несиесі вексельдік несие, фирмалық
несие немесе ашық шот ... ... ал ... ... ... ... нысанында беріледі.
Қаржылық несие – банкпен немесе несиелік ұйымдармен қайтарымдылық,
мерзімділік және ... ... ... ... ... ... ... және ұзақмерзімді деп бөлінеді:
қысқамерзімі – бір ... ... ... ал ... – бір ... ... беріледі. Несиелер валютада және теңгемен берілуі мүмкін.
Қаржылық ресурстардың қайнар ... ... ... сақтандыру
жарналары, борышкермен салынған мүлікті сатудан, демеуші жарналары және
тағы да басқалары жатады.
Демеуші – кез ... ... ... ... ... ... ... – бұл екі жақты процесс. Шаруашылық субъект өзіне ... ... ... ал ... - өзінің имиджін, ... ... ... ... ... ... ... қатар
қаржыландырылған іс-шарадан тікелей табыс нысанындағы пайда табу.
Коммерциялық емес ұйымдар қаржылық ресурстарының ... ... ... ... ... ... пайдасыз бірақ әлеуметтік маңызды қызметпен ... ... ... ... және ... да ... келесі негізгі принциптерге сүйенеді:
- Ақша қаражаттарын іздеу ... ... ... ... ... ... ... емес ұйымдарда ақшалай қаражаттарды іздеу бойынша
арнай қызмет болуы керек;
Фандрейзинг салымшылардың санатына тәуелді ... ... ... ... ... ... ... қайырымдылығы, негізгі
коммерциялық ... ... ... ... ... ... шетел серіктестіктерінің қаражаттары, жеке ... ... ... ... қайнар көздері болып мыналар табылады: пайда;
амортизациялық аударымдар; ... ... ... әрдайым
тұратын несиелік берешек; құнды қағаздарды сатудан түскен қаражаттар; ... ... және ... ... ... үлесі мен басқа да
салымдары; несиелер мен ... ... ... ... ... ... қаражаттар және басқа да ақшалай қаражаттардың
түсімдері (қайырымдылық, қолдаушылық салымдар және тағы басқа).
1.3 Қаржылық ресурстарды қалыптастырудың шетелдік тәжірибесі
Әлемдік ... ... ... ірі ... ірі
кәсіпорындармен бірге экономиканың нақты секторында негізгі ... ... ... және орта ... ... ... атқарады. Экономикалық
белсенділіктің басты факторы ... ... және орта ... рөлі
көптеген дамыған елдер экономикасында алатын орнына байланысты өндірістік
ЖІӨ- гі шағын және орта ... ... 50-60% ... ... ... ... күрделі салымдардың тез өтімділігі
табылады. Өйткені олардың ... ірі ... ... ... - ... ... етілмейді, жасалу мерзімі де минималды ... ... ... ... ... ... ... нарыққа
бағытталып, нарық конъюнктурасының ... тез ... ... ... ... етеді.
Шетелдік тәжірибе, шағын бизнеске несиелік ресурстардың ... ... ... мемлекеттер үшін емес, сонымен қатар, дамыған елдер
үшін де ... ... ... Соған байланысты, қаржылық -
несиелік ресурстарға кәсіпкерлердің қол жеткізуін қарастырғанда, сыналған
әлемдік тәжірибелерге сүйенген ... ... ... ... ... көмек ретінде кең
қолданысқа ие болған төменгі пайыздық ... ... ... Ол үшін ... ... және орта фирмаларды қаржыландыру
бағдарламасы жасалған. Бұл бағдарлама бойынша шағын және орта ... ... ... ... 5,75% ... ... ... Кез келген өз
фирмасын ұйымдастырғысы ... ... ... ... 13% ... ... алғашқы капиталын толтыруға арнайы үкіметтік жеңілдетілген
қарызды ала алады. Алғашқы 3 ... ... ... 2,4-6% ... ... 10 ... беріледі. Өндірісті қаржыландырумен айналысатын Германияның
барлық ірі ... ... ... және орта ... ... арнайы
бағдарламаларға ие. Батыс Германияда банктермен және ... ... ... ... ... ... фирмалар
қарастырылған. Бұл тәжірибені Қазақстанда қолдануға әбден болады. Сонымен
қатар, мемлекеттік басқару органдарының ... ... үшін ... ... ... ... бойынша қызметтер кейбір ... ... ... фюр ... ... ... ... жеке бизнестегі өзін - өзі реттейтін ұйымдарға жүктелген./10, б.23/
Болгарияда шағын және орта бизнесті қаржыландыру 1999 жылы ... ... ... ... ... ... болып, Қаржы
министрлігімен ұсынылған мемлекет табылады. Шағын кәсіпкерлер туралы ... банк тек ... және орта ... несиелендіреді. Осы мақсатпен
банк қызмет етуші және жаңа ... ... мен ... ... және қысқа мерзімді несиелер ұсынады. Банктің несиелік желілері
сатып ... ... мен ... ... ... мен ... ... немесе патент түріндегі ... ... ... ... Банк несиелері инвестициялық жобалар
құнының 75 % қамтамасыз етеді, ал қалған ... ... ... ... төленуі тиіс. Несиелер 1-7 жыл аралығында беріледі
және бір ерекшелігі, алғашқы ... 2 жыл ... ... ... ... 500 мың евроны құрайды. Болгарияда ... және ... ... ... 1999 жылы ... «Кәсіпкерлікті қолдау
Банкі» айналысады. Басты акционер болып, ... ... ... ... ... және орта ... туралы заңға сәйкес, банк
тек шағын және орта бизнесті несиелендіреді. Осы ... банк ... және жаңа ... ... мен ... ұзақ ... ... мерзімді несиелер ұсынады. Банктің несиелік желілері сатып алынған
жерлер мен ... ... ... мен ... ... және ... түріндегі материалдық емес активтер төлемдерін төлеуге
арналған. Банк несиелері ... ... ... 75% қамтамасыз
етеді, ал қалған бөлігі кәсіпорындардың меншікті қаражаттары ... ... ... 1-7 жыл аралығында беріледі және бір ... ... 2 жыл ... ... ... ... ... 500
мың евроны құрайды.
Жапонияда шағын және орта бизнесті мақсатты бюджеттік ... ... мен ... ... ... және ... ... үшін жыл сайын бөлінетін қаражаттарды ... ... бар. Бұл ... ... ... ... қаржы
корпорациясына, Шағын бизнес несиелерін сақтандыру корпорациясына және тағы
басқа ұйымдарға салынады. Осы мекемелерден ... ... ... ... - банктер, инвестициялық, сақтандыру және
тағы да басқа компанияларға түседі. Шағын кәсіпорындар тек осы ... ала ... ... ... ... ... отырып, аз шығындалады
және қаржылық жүйені қадағалау қызметін атқарады. Шағын және орта ... ... ... ... ... ... мен ... бағдарламасы құрамындағы арнайы бюджеттік
шоттарға ... ... ... ... ... ... кассалары
қаражатынан, өмірді сақтандырудың пошталық қоры, зейнетақы қоры, ... ... ... қаражаттары есебінен құрылады. Аз
мөлшерлемедегі салымдар, шағын және орта кәсіпорындардың ... ... ... Мұндай жүйе, әр кез айналымда жүретін
және пайыздар әкелетін бюджет ... ... ... қамтамасыз
етеді. Жапония тәжірибесін зерттей ... ... және орта ... ... ... ... ... кезігетіндігін көреміз.
Несие алу үшін ... ... ... ... ... ... ... тиіс, тіпті несие алған жағдайдың өзінде
де, ірі кәсіпорындарға қарағанда несие қымбатқа түседі. Шағын және ... ... ... 1 ... қымбатқа түседі. Оларға қолдау
көрсету үшін ... ... ... кепілдендіру жүйесі
дамытылуда. Кепілдік ... ... ... қоғамдық ұйым қызметін
атқаратын несиелік кепілдік ... ... ... ... үшін
ассоциация қарыз сомасының 1% алады. Осы ... және ... ол ... ... құрайды. Бірмезгілде кепілдік сомасының
70-80% шағын бизнес несиелерін сақтандыру корпорациясында сақтандырылады.
Кәсіпорын төлем қабілеттілігін жоғалтқан ... ... ... кепілмен
жабылады. Несиелерді кепілдендіру ассоциациясы қорына қаражаттарды, олардың
қызметін ... ... ... ... да ... Нақты
механизмді тәжірибеде жүзеге асыру, шағын кәсіпкерлер үшін несиеге қол
жеткізудің ... - бір жолы ... ... ... ... ... үшін ... шығындарын төмендетуге ынталандырады және осы
топтағы кәсіпорындарға салық салу режимін ... ... ... ... ... ... қол жетушілігін
жеңілдету үшін ... ... ... ... ... Мәнісінде «екі деңгейлі сақтандыру» жүйесі құрылды, ... және орта ... ... шарт ... ... ... ... Шағын кәсіпорындарға мемлекеттік тапсырмалар
алуға көмек беріледі. Жапонияда мемлекеттік тапсырмалардағы ... ... ... ... ... 32% құрайды. Бұлшағын және орта бизнес
субъектілеріне қаржылық- несиелік қолдау ... ... бірі ... ... Штаттары. АҚШ-та шағын кәсіпкерлікті ынталандырудың
қаржылық ... ... ... және ... қарыздар,
субсидиялар, салықтық есептемелер, жылдамдатылған амортизация ... және ... ... ... үкіметпен шағын бизнесті
қаржылық қолдауға бағыттайтын несиелік бағдарламаларды ұсынады. ... ... ... ... ... ... қолдауымен жүзеге
асырылады. Тікелей қарыздар жеке ... ... ... ... ... ... беру ... шағын бизнес
ісі бойынша әкімшілік, несие берушілерге қарыз капиталының 90% ... ... ... ... ... қарыздар арқылы ұсақ
фирмаларға қаржылық көмек көрсетуге әртүрлі ұйымдарды - жеке ... ... ... ... сақтандыру компанияларын, зейнетақы қорларын
ынталандырады. Әрбір штатта 30-40 адамнан құралған аймақтық бөлімшелер бар.
Шағын бизнес Әкімшілігінің құрамы үш ... бола ... ... ... және 68 жергілікті бөлімшелерді енгізеді.
Оңтүстік Корея. Мемлекет шағын және орта бизнес секторына ... ... ... ... ... Елде ... бөлігі үкіметтік, шағын
бизнеске жан - ... ... ... 15 ұйым бар. ... және ... ... ... құрылуын ынталандыратын, банк алдында
несие алуға кепіл болатын, ... ... ... ... беріп,
кеңестер мен әкімшілік көмектер көрсететін Шағын бизнес Бюросы ... ... ... ... ... бағытталған 4
жалпыұлттық ұйымдар бар: Кореяның Индустриалды банкі, ... ... ... несиелік кепілдендіру қоры және ... ... қор. Бұл қор ... ... жаңа ... ... Сонымен қатар, шағын бизнес өнімдерін экспорттайтын ірі сыртқы
сауда ұйымдары да бар. Олар ... ... ... баждарының төмендеуіне
және жеңілдікпен берілетін несиелерге қол жеткізуге ұмтылуда. Олар Оңтүстік
Кореяға басқа да елдерден түсетін табыстарды ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді, контрагенттерді
іздейді, сыртқы сауда нарықтарына ... ... ... ... шағын
бизнесінің сыртқы сауда ассоциациясы, корей сауда ... және ... ... ... сауда корпорациясы.
Шағын және орта бизнес кәсіпорындарын қаржыландырудың ... ... ... ... сияқты несиелік операция
формасына көңіл аударылады. Осы модель Филлипинде, Малайзияда, Қытайда және
басқа да Азия ... ... ... ... ... ... бангладештық профессор Мухаммад Юнус болып табылады. Ол ... ... ... ... ... ... ... директоры. Юнус мырза, қаражаты шамалы адамдарға кепілдіксіз
несие беру ... ... ... банк ауыл тұрғындарына, әсіресе, әйел
адамдарға шағын қарыздар берумен айналысады. ... ... ... ... мен жоғары тиімділікке иелігін
көрсетуде. Қазіргі кезеңде банк 2 млн ... ... ... 2 млрд ... ... ... және сол ... пайызы түгелдей қайтарылған.
Грамин банкінің несие көлемі 20 АҚШ ... ... ... ... ... ерекшелігіне және қаржыландыру сызбанұсқасына тәуелді
микронесиелеу ұйымдары формаларының ... ... ... ... ерекшелеуге болады:
- микронесиелендіруге бөлінетін қаражаттар, көбіне өз ісін ашқысы
келетіндерге алғашқы ... ... ... ... микронесиелендіру материалдық қамтамасыз етусіз ұсынылады;
Қосымша несиелер, соның ішінде үлкен соммаға, несиелік келісім- шартқа
сәйкес, қатаң түрде алғашқы несие ... ... ... ... ... кезеңнің қысқа мерзімділігі. Несие мерзімі ережеге сай
бірнеше аптадан бір ... ... ... ... шеңберінде несиенің қайтарымдылық ықтималдылығы- 98% жоғары.
Осылайша, әлемдік тәжірибеде шағын және орта бизнес субъектілерін ... ... ... ... ... несиелендіру, несиелер бойынша
кепілдіктер, шағын және орта кәсіпорын капиталына ... ... ... қатар, несиенің ұзақ мерзімге берілуі мен қосымша төлемдерсіз
несиенің кез ... ... ... және орта ... ... шетелдік тәжірибелерді
қарастыра отырып, әр елдің несиелік қызметінің өз ... ... көз ... ... ... ... және орта ... қызметін дамыту үшін тек ... бір ... ... ... ... әр елдің ерекшеліктерін қазақстандық нарыққа сай
шарттарын ғана алу ... ... ... ... және ... ... кәсіпорындардың капиталына қатысушы арнайы фирмалар
қарастырылған. Болгарияда бір ... ... ... 2 жыл ... ... ... ... сипаттайтын
көрсеткіштерінің бірі өнімді өткізуден табыс ... ... ... ... ... ... ... көзі болып
меншікті ресурс қалады. Шағын кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... бизнес үшін қаржылық және несиелік
ресурстардың жеткіліксіздігі.
Банктердің несиелік саясаты көбінесе сауда қызметін қаржыландыруға
негізделген. Екінші ... ... ... ... пайыздық
мөлшерлемені ұсынады ( қысқа мерзімді 25-30 пайыз, орта ... ... Одан ... ... ... ... ... талап етеді, ал
кепілдік мүліктің құны алынған несиеден 2 есе ... қор ... ... оның ... ... зейнетақы сақтандыру
қорларында ынталандырылған қаржылық активтерді пайдалануы мүмкін.
- банктердін ... ... ... жұмыс істеу
қаблетсіздігі.
- бағын және орта бизнесті қолдауда аймақтық инфрақұрылымның жоқтығы.
Несиелендірудің салалық құрылымында, бұрынғыдай, ... және ... ірі ... ... ... ... келе жатыр. Шағын өндірістік
бизнес қаржылық және банктік институттардың қызығушылық сферасынан ... ... ... ... ... болмауымен, жағымсыз факторларға
тұрақтылықтың аздығы және өндірістің әртараптандырылуының төмен ... ... ... ... ... ... ... («ҚазМұнайгаз - консалтинг» ЖШС мысалында)
Бұл тарауда жұмыс зерттеу объектісімен тікелей байланыстыра ... ... ... оның ... ... ... ... талдау және тиімді қолдану жұмыстары
жүргізілді.
1. «ҚазМұнайГаз – Консалтинг» ЖШС ұйымдық – экономикалық сипаттамасы
«ЌазМўнайГаз - Консалтинг» ЖШС ... ... ... ... 6 ... №461 ќаулысымен, мемлекеттіѕ 100 пайыздыќ ќатысуымен
«Нефтеконсалтинг» ЖАЌ ... ... ... ... ... пен жер
ќойнауын пайдаланушылар арасындаєы келісімшартта, барлау, ... ... жјне ... соныѕ ішінде ґнім бґлімі келісімдерінде
мемлекеттіѕ мїддесін ќорєау їшін ќўрылєан.
«ЌазМўнайГаз - Консалтинг» ЖШЌ ... јрі - ... ... Ќазаќстан
Республикасы Ќаржы министрлігіндегі Мемлекеттік мїлік жјне жекешелендіру
комитетініѕ 2001 жылєы 24 ... №93 ... ... ... ... Јділет басќармасында 2001 жылдыѕ 4-ші ... ... ... ... ... жергілікті жјне орталыќ
орындаушы органдарына жјне де Ќазаќстан Республикасыныѕ жјне шетелдік
мемлекеттердіѕ ... жеке ... жјне ... ... кеѕес беру
ќызметімен айналысу болып аныќталєан.
Ќазаќстан Республикасы Үкіметініѕ 2002 жылєы 28 ... ... ... 100 ... акциясы Мемлекеттік ... ... ... 2002 ... 9 ... №160 ... Ўлттыќ Компаниясы АЌ-ѕ жарєылыќ капиталына берілді.
2003 жылдыѕ 19 ќарашасында «ЌазМўнайГаз» АЌ-ѕ ґкілі ... ... ... ЖАЌ ... - ... АЌ болып аты
ґзгертіледі.
2003 жылдыѕ 11 желтоќсанында Ќоєам Астана ќаласыныѕ ... ... АЌ ... ... ... 2007 ... ... Компаниясы АЌ-ѕ сатуына байланысты «ЌазМўнайГаз-
Консалтинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестік болып өзгертілді.
«ЌазМўнайГаз-Консалтинг» ЖШС ... ... ... ... ... ... ... консультациялық компаниялардың
қатарына жатады. Ќоєам келесідей лицензияларєа иеленген:
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... байланыссыз ақылы заңдық қызметтер көрсету құқығын беретін
№ 1036-9849-1901 лицензиясы
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... № ЮЛ-00326 мемлекеттік баc
лицензиясы
- ... ... ... ... қорғау министрлігі
табиғат қорғауды жобалауға, ... және ... ... ... ... ... № 00228Р мемлекеттік лицензиясы
Қызмет түрлер:
Экология.
- Жобаланған және іске ... ... ... ... ... ... ... жүргізу, соның ішінде жобалау
алдындағы және жобалау құжаттарындағы «Қоршаған ... ... ... және ... ортаны қорғау» бөлімдерін әзірлеу;
- Жол берілетін шектегі қашыртқылардың, жол ... ... ... және ... ... ... ететін қалдықтарын орналастыру нормативтерін әзірлеу;
- Мұнай операцияларын, соның ішінде теңізде де, ... ... ... ... ... ... мен стандарттарды қолдану
саласында консультациялар беру;
- Қоршаған ортаға экологиялық мониторингті ұйымдастыру және өткізу;
- Тәуелсіз экологиялық сараптама ... және ... ... ... мамандандырылған мәселелерді пысықтауға
байланысты жұмыстарды орындау;
- Қоршаған ... ... ... халықаралық нормалар мен
стандарттарды қолдану саласында консультациялар беру;
- ... және ... ... ... ... ортаны қорғау салаларындағы қызмет ... ... ... және ... ... семинарлар өткізуді ұйымдастыру.
Салық салу. Салық консалтингі салық төлемдерін ... және ... ... ... береді, бұл салық ауыртпалығын қолайлы мөлшерге
дейін төмендете отырып, ұқыпты салық төлеушінің беделіне ие ... ... ... ... ... ... ... дамып келе
жатқан бағыттарының бірі мүлікті бағалау:
- бизнесті (кәсіпорын қызметінің құндық талдауы);
- машиналар мен жабдықтарды, ... ... ... ... ... мүлікті;
- Жарғылық капиталдағы қатысу үлестерін (акциялар пакетін);
- кепілдік мүлікті;
- интеллектуалдық меншік обьектілерін;
- міндеттемені ... ... ету ... ... ... және ... ... мүлік құрамындағы жеке заттарға
өзге де заттық құқықтарды бағалау болып отыр.
Құқықтық консалтинг. Құқықтық консалтинг орын алып ... ... ... ... және жаңаларының туындауына жол бермейді.
- Жер қойнауын пайдалану саласындағыны, мұнай ... ... ... ... ... ... өзге пайдалы қазбаларды сату кезіндегіні қоса алғанда
жобаларды ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу) құқықтық жағынан ілесе қарап отыру;
- Шаруашылық қызметтің әртүрлі салаларындағы ... бөлу ... жер ... ... ... келісім-шарттар,
құрылыстық мердігерлік, сенімгерлік басқару шарттары және т. б.)
шарттарды (келісім-шарттарды) дайындау және ілесе қарап ... Шарт ... ... ... ... ... ... келісу
сатыларында, құқықтық ілесе қарап отыру;
- Құқықтық ... ... ... ... ... және
Қазақстан Республикасының заңнамасын жетілдіре түсу мәселелері
бойынша ... ... ... ... актілер
жобаларына сараптама жасау;
- Мемлекеттік органдармен, заңды және жеке тұлғалармен қарым-
қатынаста ... ... ... ... сатып алуларды ұйымдастыру, өткізу мәселелері бойынша
консультациялар беру, жәрдем көрсету және оларға қатысу;
- Еңбектік ... ... ... ... ... және ... шарттарын әзірлеу, т. б.) консультациялар беру;
- Заңнамадағы өзгерістер мониторингі, ... ... ... актілерді іріктеу және т. б.
- Кәсіпорындардың банкроттығы ... ... ... ... ... ... алу және сату рәсімдерін құқықтық
сүйемелдеу;
- Клиенттің ... ... ... ... консультация беру
және көмектесу;
Инвестициялық консалтинг. Инвестициялық консалтингтің негізгі мақсаты –
клиентке оның жобаларын немесе ағымдағы ... ... ... ... ... көмектесу.
Инвестициялық консалтинг саласында Ќоєам мынадай қызметтер көрсетеді:
- инвесторлармен жасалатын келісімдердің техникалық, қаржылық, ... өзге ... ... ... ... ... ... келісім-шарттағы мұнай мен газ саласындағы, сондай-
ақ мұнайды, газды және оларды өңдеуден алынған өнімдерді ... ... сату ... ... қабылдаған
міндеттемелерін орындау мәселелері бойынша тәуелсіз консультациялар
беру;
- ... ... ... ... қаржылық- экономикалық үлгілерін әзірлеу;
- инвестициялық жобаларды қаржыландыру схемасын қайта құрылымдау;
- инвестициялық жобаларды іске ... ... ... ... ... ... ... мен инвестицияға мұқтаждар және ... ... мен ... ... ... займдарды, соның ішінде үкіметтік және мемлекет кепілдік берген
займдарды да тартудың шарттарына қаржылық сараптама жүргізу;
- қаржы ресурстарын ... орта ... және ұзақ ... ... ... ... қаржыландыруды алу үшін компанияның ресми критерийлерге
сәйкестік ... ... ... ... ... стратегиясының және нақты қаржыландыру мәмілелерінің
қазақстандық және халықаралық заңнамаға сәйкестігіне талдау ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі
ұсыныстар, қаржы тартуды ұйымдастыруға байланысты тендерлік және
өзге құқықтық құжаттаманы әзірлеу;
- кредиттік және ... ... ... ... ... ... ... түзету немесе
жаңа, неғұрлым аумақты міндеттерді шешуге әзірлеу үшін ... ... ... ... ... ... ... мынадай
қызметтер көрсетеді:
- Экономикалық және ... ... ... ... стратегияны бағалау;
- Басқару жүйесін жетілдіру;
- Компанияның стратегиялық жағдайының диагностикасы;
- Экономикалық тиімділікке талдау жасау;
- Бизнесті ... ... мен ... ... ... ... ... Тиімді ұйымдық құрылымды әзірлеу;
- Корпоративтік стандарттарды әзірлеу;
- Бизнес-процестерді оңтайландыру;
- Шешім қабылдау жүйелері, басқарушылық ақпараттар ... ... ... ... қаржыны басқару;
- Басқарушылық есебі;
Қаржылық консалтинг. Осы салада жүргізілетін негізгі қызмет түрлері:
- Ұйымның қаржылық-шаруашылық қызметіне талдау жасау;
- Қаржылық жоспарлауды ұйымдастыру және ... ... ... ... құрылымына және пайдалануға талдау
жасау және оларды ... ... ... ... Ұйымдық құрылым мен ішкі бақылауды жетілдіру;
- Қаржылық сауықтыру;
- Корпоративтік стратегияны әзірлеу және стратегиялық басқару ... ... ... мен ... ... ... ... және
ілесе қарап отыру;
- Бизнес жоспарды әзірлеу;
- Бюджеттеу жүйесін әзірлеу;
- Девелопер жобаларын әзірлеу және ілесе қарау.
Лизинг мәселесі бойынша консалтинг. ... ... ... ... ... ... ... түрде ілесе қарап ... ... ... ... ... қатерлерді анықтау мен талдауды қоса алғанда,
сараптамалық талдау жасау;
- клиенттің мүдделерін қорғаудың шарттық механизмдерін жасау;
- лизингілік мәміле ... ... ... ... ... ... қатысушыларды заңдық тексеру;
- келіссөз процесінде және дау-дамайлардың ... ... ... ... ... бағалау.
Ўйымдастырушылыќ ќўрылымы. Ќазіргі уаќытта Ќоєамда тек орталыќ аппаратќа
кіретін ґндірістік бґлімшелері єана бар. ... ... ... кеѕеюіне байланысты дами берді.
2001 жылы Ќоєам Ќазаќстан ... ... жјне ... ... тек ќана заѕи ... бойынша єана кеѕес берді,
сондыќтан оныѕ ... ... блок ќана ... жылы ... блок ... негізгі ќызметініѕ бірі салыќ
салу облысына кеѕес беру болып табылады.
2004 жылы Ќоєамныѕ ... ... мен ... ... ... оныѕ ... жаѕа ... жјне даму
департаменті ќўрылды, ол 2005 жылы ... ... ... жјне
бюджеттеу секторын ќосу арќылы Жобалау жјне даму департаменті болып ќайта
ќўрылды.
Ќазір Ќоєам мынандай департаменттерден ќўрылєан: ... ... ... ... инжинирингтік ќызмет, болжау жјне даму, сонымен ќатар
јкімшілік сектор жјне бухгалтерия.
Ўйымдастырушылыќ ќўрылымыныѕ басќаруын басќарудыѕ сызыќтыќ ... ... бўл ... ... типіне жатады. Ереже бойынша,
осындай ќўрылымды їлкен емес кјсіпорындар ќолданады.
Ќазіргі уаќытта Ќоєам консалтингтік компанияларєа сипатты ќўрылымєа ие
болып ... яєни ... ... ... кґрсетуге мамандандырылєан
бґлімшелерден тўрады. Негізі їш ґндірістік ... ... ... їш ... яєни заѕи, ќаржы-экономикалыќ, техникалыќ баєыттар бойынша
ќызмет кґрсетуге мїмкіндік береді. Сонымен ќатар Ќоєамныѕ ... ... ... ... жаѕа ... жаѕа клиенттерді, сонымен ќоса
инвестициялыќ жјне ... ... ... ... ... ... бар.
Сурет 4. «ЌазМўнайГазКонсалтинг» ЖШС ўйымдастырушылыќ ќўрылымы.
Ќоєамдаєы басќарушылыќ ... ... жјне ... ... бґлу ... ґз уаќытылы жјне сапалы кеѕестік ќызмет ... ... ... тек ќана ... бір ... ... ... Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар
министрлігі болатын) жўмыс ... 2004 жылы жаѕа ... ... ЎК» АЌ мен оныѕ еншілес кјсіпорындары, сонымен ќатар басќа да
компаниялар.
Ќазір Ќоєамныѕ ќызметін тўтынушылардыѕ негізі топтарына төмендегі ұйымдар
кіреді:
- ... ... ... мен ведомстволары
(ќаржыландыру кґзі – республикалыќ бюджет)
- «ЌазМўнайГаз» ЎК» АЌ мен оныѕ ... ... ...... ... бюджеті)
- коммерциялыќ компаниялар (ќаржыландыру кґзі – клиенттердіѕ айналым
ќаражаты.
Ќаржылыќ кґрсеткіштер. Кірістер. Ќоєам кірістерініѕ ќўрылымы мен серпінін
келесі суреттен кґруге ... ... ... ... 100-єа ... ... негізгі
ќызметтен яєни ќызмет кґрсетуден тїскен кірістер .
Негізгі ќызметтен тїскен тїсімкґлемі жыл сайын артќанын ... ... ... ... алдыѕєы жылмен салыстырєанда 63 пайызєа ... ... ... ќўрады.
Негізгі емес ќызметтен тїскен тїсім 2002 жылы 40 мыѕ. теѕгені ќўраса,
2003 жылы 9,2 ... ... 368 мыѕ. ... ал 2004 жылы 20,3 ... ґсіп
7477 мыѕ. теѕгені ќўраєан.
2001 жылы Ќоєам жобалар бойынша ... ... ... жоќ, ... кіріс
болєан емес, ал 2002 жылы Ќоєамныѕ кірістері 100,2 млн. теѕге ... ... бўл ... 3,9 есеге, ал 2004 жылы 65 пайызєа ґсті.
(«ҚазМұнайГаз - Консалтинг» ЖШС қаржылық қызметі ... ... 5. ... ... Ќоєамныѕ ќаржылыќ ґсуініѕ соѕєы екі жылда тўраќты
дамыєандыєын кґрсетеді. Келесі жылы бўл кґрсеткіштердіѕ 10-15 ... ... ... ... ґзіндік ќўны. 2001-2002 жылдардаєы есептік
саясатта ќоєамныѕ барлыќ ... ... жјне ... ... есепке
алынды (кезеѕ шыєындары). Ґткізілген ќызметтердіѕ ґзіндік ќўны осы ... теѕ ... (2001 жылы ... ... ... жоќ).
Кесте 1.
Өткізілген ќызметтердіѕ ґзіндік ќўны
мыѕ теѕге
| |2003 ж |2004 ж ... ... ... мен ... |286 669 |281 854 ... ... ... | | ... ќўралдардыѕ амортизациясы |97 |- ... емес ... ... |- |79 ... ... ... ... шыєындар|38 900 |95 787 |
|Салыќтыќ тґлемдер мен ... |9 233 |51 353 ... да ... |5 643 |33 898 ... ... ... ... ќўны |340 542 |462 971 ... - ... ЖШС қаржылық қызметі туралы мәліметтерден)
Сондыќтан ќызметтердіѕ ґзіндік ќўныныѕ талдауын тек ќана 2003 жјне
2004 көрсетуге болады. Бўл ... ... ... ... жылы еѕ їлкен їлес салмаќты басќа ўйымдар ќызметтеріне ... бабы алды (84 ... ... 2004 жылы ... ўйымдар
ќызметтеріне тґлеу шыєындары елеулі тґмендеді (28 пайызєа дерлік), біраќ
абсолютті кґріністегі азаю не бары 1,2 ... ... 2005 жылы ... ... їлессалмаєын ары ќарай тґмендету кґзделіп отыр.
(«ҚазМұнайГаз - Консалтинг» ЖШС қаржылық қызметі туралы
мәліметтерден)
Сурет 6. 2004 жылы ґткізілген ќызметтердіѕ ... ... ... ... ... аќы ... ... кґбеюі 2004 жылы
ќызметкерлердіѕ кґбеюімен тїсіндіріледі. 2003 жылы осы шыєындардыѕ їлес
салмаєы 11,4 пайызды ... ал 2004 жылы 20,7 ... ... жылы ... ... ... ... шыєындар жалпы жјне
јкімшілік шыєындарда есепке алынды.
Материалдыќ емес ... ... ... ќўндаєы їлесі шамалы
(2003 жылы - 0 пайыз, 2004 жылы – 0,02 ... ... ... емес ... ... ... лицензия, мјліметтер
базасы) сатып алуєа байланысты кґтерілуі мїмкін. Материалдыќ ... ... ... ... ... жјне јкімшілік
шыєындарда есептелінеді.
Салыќ тґлемдері мен алымдарыныѕ їлес салмаєыныѕ (5,6 есеге) 2004 ... ... ... біраз жоєарлаєадыєын кґрсетеді.
Ќоєамныѕ басќа да шыєындары, яєни ... ... ... жјне ... ... ... ... тґлемдер, кјсіби
жауаркершілікті саќтандыру, байланысќа кеткен шыєындар, канцелярлыќ жјне
кеѕсеге ќажетті ... ... ... жјне ... емес
активтерге ќызмет ... ... ... ... ... ... шыєындар 2003 жылы кґрсетілген ќызметтердіѕ ґзіндік
ќўныныѕ 1,7 пайызын ќўрады, 2004 жылы ол 7,3 ... ... ... ... ... тек ќана жалпы жјне јкімшілік
шыєындарды ќосады. (Қосымша Ә)
2001 жылы Ќоєамда ...... ... шын ... болєан жоќ.
Басќару аппаратын, ўстауєа кеткен шыєындар 9,36 млн. ќўрады.
2003 жылы жалпы јкімшщілік шыєындар 45,3 млн. ... ... ... ... ... 33,6 млн. ... ... (74пайыз), жалпы
шаруашылыќ шыєындар 11,7 млн. теѕгені ќўрады (26 пайыз). 2004 жылы ... мен ... ... кґбеюіне байланысты Ќоєамныѕ жалпы жјне
јкімшілік шыєындары 113,2 млн. теѕгеге, соныѕ ішінде јкімшілік шыєындар ... ... ... (72,4 ... жалпы шаруашылыќ шыєындар 31,3 млн.
теѕгеге дейін ґсті (27,6 ... ... ... ... ... кестеде
кґрсетілген.
(«ҚазМұнайГаз - Консалтинг» ЖШС қаржылық қызметі туралы мәліметтерден)
Сурет 7. Әкімшілік шыєындардың ќўрылымы
(«ҚазМұнайГаз - Консалтинг» ЖШС ... ... ... ... ... ... ... ќўрылымы
Жалпы жјне јкімшілік шыєындардаєы ґзгерістерде келесілерді атап кґрсетуге
болады.
Јкімшілік-басќарушылыќ ќызметкерлердіѕ еѕбек аќысына кеткен шыєындардыѕ
їлес салмаєы елеулі тґмендеген (61,6 ... ... ... ... ... ... олардыѕ 2,1 есеге ґсуіне ќарамастан 1,2
тїскен.
Салыќтыќ тґлемдер мен алымдар бап ... ... ... ... ... мен ... Ќоєаммен тґленген салыќтар мен
тґлемдер келесі кестеде кґрсетілен.
Кесте ... мен ... ... |2002 ж |2003 ж |2004 ж ... ... ... |6996 |1 076 |20 689 ... бейрезиденттерден тґлеу |10 506 |40 709 |42 187 ... | | | ... ... ... |- |12 497 |25 227 ... ќўн ... |12 381 |17 267 |33 512 ... ... |4 259 |13 316 |14 808 ... ... |15 |25 |143 ... да ... мен ... |10 490 |1 322 |- ... ... мен ... |- |884 |248 ... ... |44 647 |87 098 |136 814 ... - ... ЖШС қаржылық қызметі туралы мәліметтерден)
Мына кестеден корпоративтік табыс салыєыныѕ едјуір ґскендігін кґреміз,
яєни 2004 жылы 2003 ... ... 19,2 ... ... 20689 ... ... Јлеуметтік салыќ 2003 жылы 13316 мыѕ. теѕге кґлемінде,
алдыѕєы ... ... 3 ... ... 2004 жылы 11 ... ... ќўн салыєы 2003 жылы алдыѕєы жылмен саыстырєанда 40 пайызєа ґсіп
17267 мыѕ. ... ... 2004 жылы 1,9 ... ґсіп 33512 мыѕ. ... ... ... ќарасаќ, Ќоєам ќызметініѕ кеѕеюіне жјне
ўлєаюына байланысты бюджетке тґленетін салыќтар мен ... жыл ... ґсу ... ... отыр. 2003 жылєы ґсім ... ... 95 ... 2004 жылы 57 ... ... ... 2001 жылы ... кіріске ие болмай, 9,36 млн. теѕге
кґлемінде шыєынєа ўшыраєан, сол ... ... ... ... ... ... 2002-2004 жылєы ќаржылыќ нјтижелері кґрсетілген. (Қосымша Б)
2002 жыл Ќоєам їшін ... ... ... ... ... ... ... 2003 жыл Ќоєамныѕ негізгі ќызметі табысы болды – ... ... ... 3,4 млн. ... ќўрады. Корпоративтік табыс салыєы
шыєындарын (1,1 млн. теѕге) есептегеннен кейін ... таза ... ... теѕге болушы еді, біраќ курстыќ айырымєа байланысты 6,5 млн. ... ... ... ... кері болып шыќты: -4,2 млн. теѕге.
Жоєарыда айтылып ... осы ... ... ... ... ... 368
млн. теѕгені ќўраєан, сол уаќытта соєан сјйкес шыєындарда елеулі болса да
асып кетті, яєни 6833 мыѕ. теѕгені ... ... ... ... – 6772
мыѕ теѕге, негізгі ќўралдардыѕ шыєып кетуі - 61,2 мыѕ теѕге.
Ќоєамныѕ 2004 ... ... ... ... ... ... таза табыс 44,3 млн. теѕгені ќўрады, бўл алдыѕєы ... ... ... мїмкіндік береді. Таза табыстыѕ осылай ґсуі
шыєындарєа (49 пайызды ... ... ... (2003 жылмен
салысырєанда 2004жылы 63 пайызєа ... асып ... ... ... ... 2004 ... ... емес ќызметті 2003 жылєа
ќараєанда табысты болды.
Кїрделі салымдар кґлемі. Ќоєамныѕ негізгі ќызметініѕ ерекшелігіне сїйене
отырсаќ, ... ... ... ... жићаз бен материалдыќ
емес активтерді сатып алуєа баєытталєан.
2002 жылы кїрделі салымдар 1,6 млн. ... ... оныѕ 99,2 ... ќўралдарды сатып алуєа ... ... ... жјне ... ал 0,8 пайызы материалдыќ емес активтерді сатып
алуєа жўмсалынды.
(«ҚазМұнайГаз - ... ЖШС ... ... ... ... 9. Кїрделі салымдар
2003 жылы кїрделі салымдар алдыѕєы жылєа ќараєанда 11 ... ... ... млн. теѕгені ќўрады. Оныѕ 80,4 пайызы негізгі ќўралдарды, ал ... ... емес ... ... ... ... ќызметтерініѕ кеѕеюіне жјне ќызметкерлер саныныѕ ґсуіне ... жылы ... ... ... ... ... ... салыстырєанда
15 есеге ґскен яғни бұл көрсеткіш 24,4 млн. ... ... ... ... 2003 жылмен салыстырєанда аса ґзгермеген:
салымдардыѕ 80,2 пайызы негізгі ќўралдарды, 19,8 ... ... ... ... ... ... деректер базасы) сатып
алуєа жўмсалєан.
Еѕбекаќы тґлеу. 2002-2004 жылєы еѕбекаќыны тґлеу кґрсеткіштері ... ... 2002 жылы ... ... штаты јкімшілік-
басќарушылыќ ќызметкерлерге жатќызылды. Бір жўмысшыныѕ ораша жалаќысы ... ... ... 3.
Еѕбекаќы тґлеу
|  |2002 ж |2003 ж |2004 ж ... ... саны - ... |8 |27 |36 ... | | | ... ... ... ќызметкерлері, адам |- |17 |24 ... адам |8 |10 |12 ... ... ... |26 978 |66 830 |157 066 ... ... ... ќызметкерлері, мыѕ. |- |38 900 |95 787 ... | | | ... мыѕ. ... |26 978 |27 930 |61 279 ... ... ... жўмысаќысы, теѕге |249 791|185 638 |327 221 |
|Соныѕ ішінде, ґндіріс ќызметкерлері, мыѕ. |- |170 613 |295 639 ... | | | ... мыѕ. ... |249 791|211 588 |392 816 ... - ... ЖШС қаржылық қызметі туралы мәліметтерден)
2003 жылы жўмысшылар саныныѕ кґбеюіне байланысты жўмысшылардыѕ ... ... ... ... ... ... саны алдыѕєы
жылмен салыстырєанда 3,3 есеге кґбейген. 2004 жылы жўмыс ... ... орта ... саны 33,3 ... ... ... ... жўмыскерлері – 24 адам (ґсуі 42 пайыз), ЈБЌ – 13 адам ... ... ... ќоры 2003жылмен салыстырєанда 2,4 есеге ґскен. Бір адамныѕ
орташа еѕбекаќысы ґсіп 372,2 мыѕ. теѕгені ќўраєан.
Ґндірістік кґрсеткіштердіѕ динамикасы. Ќоєамныѕ ... ... ... ... кестеде кґрсетілген.
Кесте 4.
Кеѕес беру ќызметініѕ кґлемі
(млн. теѕге)
|Тасырушыныѕ атауы |2001 ж |2002 ж |2003 ж |2004 ж ... ... ... ... |116,19 |450 |445,5 |
|"ЌазМўнайГаз" АЌ Ўлттыќ компаниясы |- |- |- |6,93 ... АЌ ЎК ... |- |- |- |270 ... | | | | ... мен ... |- |- |- |5,85 ... да компаниялар |- |- |- |1,26 ... |0 |116,19 |450 |729 ... - ... ЖШС қаржылық қызметі туралы мәліметтерден)
2003 жылы Ќоєам тек ќана Ќазаќстан Республикасыныѕ ... ... ... ... 038 ... баєдарлама бойынша ќызмет
кґрсеткен.
2004 жылы 018 республикалыќ баєдарлама 61,1 ... ... тобы ... 38 ... ал ... ўйымдардыѕ жобалары 0,2
пайызды ќўрады. 2003 жылы ... ... беру ... алдыѕєы жылмен
салыстырєанда 3,9 есеге кґбейген. 2004жылы ґсім 62 пайызды ќўрады.
Қорытындылай келе, кәсіпорынның 2004 ... ... ... ... ... ... ... жоғарлағандығын көрсетеді. Шынымен
де, қызмет көрсету тізбесі, күрделі салымдар көлемі, айналымы өскен және де
еңбек өнімділігі жоғарлаған.
2. ...... ... ... ... талдау
Нарық қатынасы жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның дамуы көбінесе
өзін-өзі қаржыландырумен, яғни ... ... ... ... Тек ол ... ... ғана шеттен капитал тартылады. Бұл
кезде қиын болса да сырттан ... ... ... ... ... орын ... ... құрылымының ұтымды қалыптасуы кәсіпорын үшін ... ... және ... ... ... ... ету қажет
болып табылады.
Келесі кестеде «ҚазМұнайГаз-Консалтинг» ЖШС ... ... ... ... мен ... және ... отырған кезеңдегі
өзгерістер көрсетілген.
Есепте көрсетілгендей, талданып отырған кезеңде қаржылық ресурстардың
көздері кезең ... 147384 мың. ... ... ... 505743 мың.
теңгеге дейін өскен, яғни өсу қарқыны 343,1 пайызды құраған. ... өсу ... 1041,3 ... ... 2004 жылы -7811 мың. теңгеге
төмендеп, 2005 жылы 81334 мың. ... ... ... ... ... капитал көлемі 70 мың. теңгеден 2005 жылы 41103 мың. ... ... ... -7881 мың. ... 2005 жылы 40225 мың. теңгеге
ұлғайып, өсу ... 510,4 ... ... мерзімді міндеттемелер "ҚазМұнайГаз" ҰК" АҚ шоғырына кіретін ұйымдар
арасындағы топ ... ... ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш 315000 мың. теңгені құраған, яғни айналым қаражаттарын
толтыру үшін қаржылық көмек көрсеткені үшін.
Ағымдағы міндеттемелер ... ... 155195 мың. ... ... ... 109409 мың. теңгені құраған, өсу қарқыны 70 пайыз. Ағымдағы
міндеттемелердің өсуіне негізінен қысқа мерзімді ... ... ... ... және вексель әсерін тигізген, яғни 2004 жылы 96468 мың. теңгеден 2005
жылы 68283 мың. теңгеге төмендеген.
Бюджетпен есеп-айырысу 14542 мың. ... 37258 мың. ... ... ... 256,2 пайыз. "ҚазМұнайГаз" ҰК" АҚ ... ... ... ... ... ... қарыз 42022 мың. теңгеден 2049
мың. теңгеге төмендеп, өсу қарқыны 4,9 пайызды құраған. ... ... 2163 мың. ... 1819 мың. ... ... ... ... жөніндегі есеп айырысу әсерінен, бұл ... мың. ... 134 мың. ... ... өсу ... 7,2 ... 2004 жылы ағымдық міндеттемелер 109409 мың. теңгені құрап, 29
пайызға ... ... ... ... ҰК" АҚ ... ... теңге көлемінде ұзақ мерзімді кредиторлық қарыз пайда болды.
Кесте ... ... ... ... ... мен ... |01.01.2004 ... ... |Өсу |
| | | ... ... |
| |мың. ... |мың. |үлес | | |
| ... ... ... |салмағы | | ... ... ... 384|100% |505 743|100 |358 359 |343,1% ... ... | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... ... ... |-7 811 |-5,3% |81 334 |16,1% |89 145 |-1 |
| | | | | | |041,3% ... ... ... |70 |0,0% |41 103 |8,1% |41 033 |58 |
| | | | | | |718,6% ... ... ... |-7 881 |-5,3% |40 225 |8,0% |48 106 |-510,4% ... мерзімді |0 |0,0% |315 ... |315 000 |0,0% ... | | | | | | ... "ҚазМұнайГаз" ҰК"|0 |0,0% |315000 |62,3% |315 000 |0,0% ... ... ... | | | | | | ... арасындағы | | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |155 ... |109 409|21,6% |-45 786 |70,5% |
|міндеттемелер | | | | | | ... ... ... |96 468 |65,5% |68 283 |13,5% |-28 185 |70,8% ... ... | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... шот және |96 468 |65,5% |68 283 |13,5% |-28 185 |70,8% ... | | | | | | ... ... |14 542 |9,9% |37 258 |7,4% |22 716 |256,2% ... | | | | | | ... ... ҰК"|42 022 |28,5% |2 049 |0,4% |-39 973 |4,9% ... ... кіретін | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... 163 |1,5% |1 819 |0,4% |-344 |84,1% ... және ... | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... |1 851 |1,3% |134 |0,0% |-1 717 |7,2% ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |311 |0,2% |1 685 |0,3% |1 374 |541,8% ... - Консалтинг» ЖШС бухгалтерлік балансы бойынша талдау)
Қысқа мерзімдік несиелік қарыз 28185 мың. теңгеге төмендеп, 68283 ... ... ... ... ... алдында қарыз:
- АҚ «АБС Центр» – 0,162 млн. теңге коммуналдық өызмет ... АҚ ... ... ... - 0,57 млн. теңге серверлерді
ақпараттық қызмет;
- АҚ «Сана-Консалтинг» - 30,06 млн. теңге, ... беру ... АҚ ... - 0,18 млн. ... пошталық қызметтер;
- ЖК Абдыгалиева – 0,71 млн. теңге канц. тауарлар;
- ЖАҚ «Алси» - 2,61 млн. теңге шаруашылық тауарлар;
- «Bayphase Limited» ... – 32,7 млн. ... ... ... ... ... кен ... қорларды есептеу қызметі;
- «Ричардс Батлер» компаниясы – 2,8 млн. ... ... беру ... ... - ... ЖШС ... ... бойынша талдау)
Сурет 9.Ағымдық міндеттемелердің құрылымы
Диаграммадан көріп отырғанымыздай, қысқа мерзімдік кредиторлық қарыз 2004
жылы 62,2 ... ... 2005 жылы 62,3 ... ... яғни ... ... Ал ... есеп – айырысу керісінше 2004 жылы ... ... 2005 жылы 34,1 ... ... ... ... ҰК» АҚ ... кіретін ұйымдар арасындағы топішілік
операциялар ... ... 27,1 ... 1,9 ... ... ... алдындағы қарыз 2003 жылы 14,58 млн. теңгені құрады, соның ішінде
корпоративтік табыс салығы бойынша қарыз 13,8 млн. ... жеке ... – 0,5 млн. ... ... ... ... – 0,4 млн. ... ҰК" АҚ шоғырына кіретін ұйымдар арасындағы топ ішілік
операциялар бойынша ... 2005 ... ... ... 18 ... ... млн. ... құраған, соның ішінде «ҚазМұнайГаз - Сервис» ЖШС -1,08 ... ... ... ету, ААҚ «ҚазТрансКом» - 0,36 млн. теңге байланыс
қызметі үшін, «Казахтуркмунай» ЖШС - 0,63 млн. ... есеп ... ... үшін.
Басқа да несиелік қарыздар 9,9 пайызға ... 1,89 млн. ... ... ... ... ... ... есеп айырысу 0,09
млн. теңге, желтоқсан айындағы зейнетақы аударымы бойынша қарыз – 1,44 ... ... – 0,36 млн. ... ... ... кәсіпорынның активтеріне айналады. Кәсіпорынның
активтеріне қаржылық ресурстарды ұтымды орналастыру және бұл ... ... ... ... ... ... осылардың өзгерістеріне байланысты, бұл өз кезегінде оның
қаржылық жағдайынығ жақсаруына әкеледі.
Активтердің өсуі ... ... ... ... ол осы ... ... оң нәтижесін сипаттайды. Алайда,
кәсіпорын мүлік құнының өсу себептерін талдағанда, жоғары деңгейі баланстық
есептің номиналдық көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... әсерін ескеру қажет. Отандық
тәжірибеде инфляцияны есепке алу тек ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте кәсіпорын мүлкінің мобильді деңгейін
сипаттайды, сонымен қатар қайсы элементтер арқылы ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Активтердің
құрылымынан төлемқабілеттілік және кәсіпорынның қаржылық ... ... ... Бұл ... ... іскерлік
белсенділігі деп аталатын, көрсеткіштер жүйесіне үлкен әсер ... ... ... ... ... мәлімет олардың негізді
талдау жасауына тұғыр мүмкіндік береді және қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... динамикасы кестеде көрсетілген.
Активтердің құрылымы мен динамикасы кестесінен көріп отырғанымыздай,
баланс валютасының есепті жылы 147384 мың. ... 505743 мың. ... ... ... Бұл кәсіпорынның әрі қарай ... оның ... оң ... ... ... ... активтер басым бөлікті алып тұр. 2004 жылы жалпы мүлік құрамында
мобильді активтер 98,8 пайызды құрады, ал 2005 жылы 94,95 ... ... ... ... ... 2004 жылы 80,13 ... ал 2005
жылы 74,5 пайызды құрап отыр, яғни бұл активтер ақшалар есебінен көбейген.
Сонымен қатар бұл ... ... ... күрт ... ... 794 мың. ... ... 2005 жылы 46012 мың. теңгеге
дейін жоғарлаған, бұл ... өсуі ... ... ... ... ... да дебиторлық қарыздар 1,6 есеге төмендеген.
Қысқа мерзімдік дебиторлық қарыз 2004 жылы 26532 мың. ... ... ... 102659 мың. теңгеге өскен.
Қаржы көзқарасы жағынан бұл дебиторлық қарыздың жоғарлауы ... ... ... ... ... ұзақ ... ... жоқ.
Иммобильді активтер 2004 жылы 2679 мың. теңгеден, 2005 жылы 22529 мың.
теңгеге, яғни 953 ... ... ... ... ... ... 2004 жылы 1,84 ... құраса, 2005 жылы 5,05 пайызды құраған,
осындағы негізгі құралдардың үлес салмағы 2004 жылы 1,61 ... ал 2005 ... ... ... ... ... ... жоғарлап
отырғанын көруге болады.
Сонымен иммобильді активтердің өсу қарқыны 952,93 ... ал ... өсу ... 331,86 ... құраған.
Кесте 6.
Активтердің құрылымы мен динамикасы
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| | | ... ... |
| |мың. ... |мың. |үлес | | |
| ... ... ... | ... ... мүліктер |147 |100,00%|505 |100,00%|358 359 |343,15% |
| |384 | |743 | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... ... ... |2 679 |1,82% |25 ... |22 850 |952,93% |
|2.1 Материалдық емес |309 |0,21% |5 156 |1,02% |4 847 ... | | | | | | ... ... ... |2 371 |1,61% |20 ... |18 002 |859,26% ... ... ... |480 |94,95% |335 512 |331,86% |
| | | |214 | | | ... ... |73 |0,05% |502 |0,10% |429 |687,67% ... | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  ... ... |73 |0,05% |502 |0,10% |429 |687,67% ... ... мерзімдік |26 532|18,00% |102 |20,30% |76 127 |386,93% ... ... | | |659 | | | ... "ҚазМұнайГаз" ҰК" |  |  |41 180|8,14% |41 180 |0,00% ... ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... |  |  |131 |0,03% |131 |0,00% ... | | | | | | ... ... төлемдер |794 |0,54% |46 012|9,10% |45 218 |5794,96%|
|3.2.4 Басқа ... |25 ... |15 ... |-10 402 |59,59% ... | | | | | | ... ... |118 |80,13% |377 |74,55% |258 952 |319,27% |
| |100 | |052 | | | ... - Консалтинг» ЖШС бухгалтерлік балансы бойынша талдау)
Иммобильді активтердің өсуі кәсіпорын қызметінің кеңеюі мен қызметкерлер
санының ... ... ... ... мен ... емес ... ... жоғарлап отыр.
Қорытындылай келе, қаржылық ресурстардың қалыптасуын талдау кезінде
кәсіпорындағы қаржылық ресурстар ... ... ... соның
ішінде жарғылық капиталдың көлемі жоғары. Активтердің құрылымына келсек,
иммобильді активтердің өсуін айта кету ... ... ... ... ... ... және кәсіпорын
қаржыларының қалыптасу мен пайдаланудың көкейкесті мәселелері
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың
маңызы өте зор. Бұл ... ... ие ... ... ... ... ... коммерциялық серіктестіктестер, басқа
контрагент ашуында өзінің өндірістік, кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері
үшін ... ... ... байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы - ... ... ... ... ... ... банк несиелері мен ... ... ... ... ... ... ... арнайы қорлардың уақытша бос
еркін ... ... ... мен ... ... жұмыстың ... ... ... оның ... ... тұрақтылығы жөнінде
мәселе пайда ... ... ... оның ... ... және ... қызмет түрлерін жүзеге асыру ... ... ... ... етілуі мен оларды
тиімді ... мен ... ... ... ... өзара қатынастарымен, ... ... және ... ... ... ... ... төлемдерін жүргізіп отыру қабілеті оның ... ... ... ... ... ... ... жақсы жұмыс істейтін кәсіпорындарда
да қаржылық ... ... ... мен ... ... қаржылық қиындықтар болуы мүмкін.
Сондықтан қаржылық ... ... ... ... пайдалануы
мен жүйелі түсімін қамтамасыз ... ... және ... ... ... және ... қаржылардың тиімді
қатынасына әкетуге, ... - ... ... ... ... тұрақтылыққа бағытталуы тиіс.
Сондықтан кәсіпорынның қаржылық ... тек ... - ... ... ғана ... сондай–ақ оның қаржылық қатынастарының
барлық элементтерінің өзара іс-әрекет ... ... ... табылады.
Қаржылық ресурстарды тиімді пайдалану кәсіпорынның ... оның ... ... ... ... және ... әсер ... қаржылық жағдайының және қаржылық ресурстардың ең басты
сипаттамасы – ұзақ мерзімді келешекте ... ... ... Бұл ... мен ... ... дәрежесіндегі баланс
құрылымымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылықты ... ... ... ... ... ұзақ ... (1 жылдан жоғары) ... ... ... ... ... ... ... жүзеге ... оны ... ... және ... ... өзін - өзі ... есебінен, ... ... ... ... ал ... ... ... ... ... ... сыртқы ... ... ... ... ... маңызы бар,
бірақ ... ... ... ... жүргізу
көбіне мүмкін ... ... ... абсолюттік шамада қаржылық тұрақтылығына
сипаттама берілген, бұл қорларды өтеу дәрежесін, ... ... ... ... және ... тұрақтылық типін анықтауға
мүмкіндік береді.
Кесте 7.
Қаржылық тұрақтылықтың сипаттамасы
|Көрсеткіштер ... |
| |04 |05 |і ... |
| | | | |% |
| | | | | ... ... ... қаражаттары |-10,5 |55,8 |66,3 |-532 ... ... ... ... және |-10,5 |315,1 |325,5 |-3003 ... ... ... | | | | ... ... мен ... |0,1 |0,5 |0,4 |689 ... ... мен шығындардың қалыпты |0,1 |315,5 |315,4 |432788 ... ... | | | | ... Меншікті айналым қаражаттарының |-10,6 |55,3 |65,9 |- ... ... | | | | ... ... ... ... |-10,6 |314,6 |325,1 |- ... ұзақ мерзімді міндеттмелердің | | | | ... ... | | | | ... ... мен шығындардың қалыпты |0,0 |315,0 |315,0 |- ... ... ... ... (кемі)| | | | ... - ... ЖШС ... ... ... талдау)
Есептіліктен кәсіпорынның меншікті айналым қаражаттары -10,5 мың теңгеден
2005 жылы 55,8 мың. теңгеге өскен. Меншікті айналым ... ... 532 ... мен ... ... ... 0,4 мың. ... өсіп, өсу қарқыны 689
пайызды құрады.
Қорлар мен шығындардың қалыпты қалыптасу көздері 315,4 мың. теңгеге
жоғарлаған, бұл ... ҰК" АҚ ... ... ... ... ... ... бойынша қарызы есебінен.
Кесте 8.
Қаржылық тұрақтылық типін анықтау көрсетілген.
|Қаржылық |Қалыпты ара ... ж. ... ж. ... типі | | | ... ... ... А3 >П3 А 4 >П4 ... орындалуы баланстың толық ... ... ... және ... айналым капиталының бар екендігін
дәлелдейді. Баланс ... ... ... ... ... болып саналады.
Кесте 11.
«ҚазМұнайГаз - Консалтинг» ЖШС баланс ... ... ... ... ара ... ... ... | | ... |118 |= |109 ... |27 |>= |0 |103 |>= |0 ... |0,1 |>= |0 |0,4 |= 1 |0,93 |4,38 ... ... ... >= |0,76 |3,45 ... |0,2-0,5 | | ... - ... ЖШС ... ... ... талдау)
Ағымдық өтімділік коэффициенті кәсіпорынның күтілетін төлем
қабілеттілігінің, айналмалы ... ... ... тең ... ... жұмыс істейтін кәсіпорында бұл көрсеткіш 2 – ден ... тең ... ... ... - ... ЖШС бұл көрсеткіш 2004
жылы төмен болған, ал 2005 жылы 4,39 ... ... ... ... ... бір айналымының
орташа ұзақтығына тең кезең ішіндегі кәсіпорынның ... ... ... ... Ол ... ... қандай бөлігінің тек
ақша қаражаттары есебінен ғана емес, сонымен ... ... ... қызмет, тиелген өнім үшін келіп түсетін түсім есебінен
өтелетіндігінен көрсетеді. 2004 жылы ... 0,93 – ке тең ... ... төмен болса, 2005 жылы 4,39 – ды құраған.
Абсолютті өтімділік коэффициенті баланс құрған уақытта кәсіпорынның
төлем қабілеттілігін ... 2004 жылы 0,76 ... 2005 жылы 3,45 – ... ... ... ... - бұл ... ... ... ... ... болып табылады. Өтімділіктің ... ... ... өзінің ... мен ... ... қабілетсіздігін
жатқызамыз. ... бұл өз ... ... ... ... бөлулері мен ... ... ... ал ... ... ... ... мен банкротқа әкелуі мүмкін.
Тұрақсыз ... ... ... да,
жабдықтаушыларға да әсер етуі ... Бұл ... ... орындалуымен, ... ... 2004 жылы ... ... ... төмен болған, бұл дегеніміз кәсіпорын төлем қабілетсіз және
қаржылық ... ... ал 2005 жылы ... ... жағдайы едәуір
жақсарған.
Іскерлік белсенділік коэффициенттері кәсіпорын өзінің қаражаттарын
қаншалықты тиімді пайдаланатынын талдауға ... ... Бұл ... әр ... ... ... ... белсенділік
коэффициентінің кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау үшін үлкен маңызы
бар, өйткені қаражаттың айналым жылдамдығы ... ... ... әсер ... ... ... коэффициенттері
|Көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... |2,4 |1,2 ... ... ... ... |-44,8 |7 ... ... айналымдылық коэффициенті |2,4 |1,2 ... ... ... ... |0,25 |0,44 ... қарыздың айналымдылық коэффициенті |25,3 |8,8 ... ... ... ... |4,2 |6,9 ... ... жалпы айналымдылық коэффициенті 2004 жылы 2,4
құраса, 2005 жылы 1,2 ... Бұл ... ... ... яғни ... процесстің ерекшеліктерін көрсетеді. Бұл
коэффициенттің төмендеуі кері әсерін тигізеді, яғни капитал айналымдығының
төмендігін көрсетеді ол өз ... ... ... ... ... ... ... -44,8 көрсеткішінен, 1,2
– ге өскен. Бұл дегеніміз меншікті ... ... ... ... ... ... ... қарыздың айналымдылық
коэффициентінің 25,3 – тен 8,8 ... ... ал ... ... айналымының 2004 жылы 4,2 2005 жылы 6,9 ... ... ... қорытындылай келе, бұл
көрсеткіштердегі әрбір коэффициенттердің төмендеуі кәсіпорынға кері ... яғни ... ... ал ол ... ... алып ... ... жағдайы қаражаттарды жұмсаудың келесі негізгі
бағыттары бойынша қарастырылады:
- қалыпты қызметті ... ... ұзақ ... ... мен ... ... ... есеп
айырысулар;
- кәсіпорынның дамуы бойынша көлемді ... ... ... осы бағыттарын қаржы ресурстарымен қамтамсыз ... ... ала ... осы көзқарастың авторлар қаржылық жағдайын
бағалау және оны қайсыбір ... ... өз ... ұсынады. Айталық,
егер кәсіпорынның қарамағандағы қаржы ресурстары осы үш ... ... ... ... онда оның ... ... деп бағалау керек. Егер
алдыңғы екі қызметтері орындалып, ал ... ... ... ... оның ... орташа болады. Ал егер қаражат алдыңғы екі қызметті де
орындауға жетпесе онда ... ... ... ... болуға жақын.
Н. Нүрсейіт ұсынғандай қаржыландыру механизмі қарызгерлер қызығушылық
танытуда. Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... етудегі проблемаларды шешуге
мүмкіндік ... оның ... ... ... ... жеке
инвестициондық компанияларға үлестік қатысуын қаржыландыру. Бизнесті
ашқанда, кәсіпкерлер ... ... ... тап ... ... ... ... жоқ екені белгілі. Әрине, олар қаржылық
қолдауды қажет етеді. /13, б.15/ Арнайы банк оларды ... ... ... ... көлемді үлесін қаржыландыруы мүмкін. Бұл
несиелер 10-15 жыл ... ... 5 ... ... ... ( 1 млн. теңге
сомасында).
Зерттемелер көрсеткендей кәсіпорын ... ... және ... ... ең алдымен технологияның ... және ... ... Ірі ... ... ... ... қатынас механизмі және өндірістің жаңа формаларымен
әртараптандыру жоспарына сәйкестендірілген өндіруге ... ... және ноу - хау ... ... немесе өңдеуге қайта тұспалдаған.
Мұндай механизмдердің бірі венчурлық механизм болып табылады. ... ... ... көзі ... меншікті қаражаттар табылады.
Жарғылық капитал компанияның қызмет етуінің қаржылық негізі болып ... ... ... ... ... құрылуының экономикалық
және тәжірибелік рөлі қаржылық қаражаттарды тарту мүмкіндіктерінен тұрады.
Қорытындылай келе, біз ... ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштерді жан-жақты
талдадық. ... ... ... білу, әр түрлі ... ... ... ... анықтап, талдау өндіріс тиімділігін ... ... ... ... ... жою ... ... оның қаржылық жағдайының жақсарып, бекуіне мүмкіндік береді.
Қаржылық ресурстарды пайдалануды жетілдіру жолдары
Жүргізілген зерттеу жұмысының барысында ... ... ... ... ... ... өз ... жасақтауы тиіс.
Сондықтан, зерттеу объектісінің болашақта қаржылық ресурстарын тиімді
пайдалану мен ... даму ... осы ... ... ... ... ... Қаржылық ресурстарды тиімді пайдалануды жоғарлатудың негізгі бағыттары
Қаржылық ресурстарды тиімді қолдану активтердің ... ... ... сипатталады. Сәйкесінше, басқару
тиімділігін ... ... ... ... және ... ... ... есебінен рентабельділікті жоғарлату арқылы жоғарлатуға
болады.
Айналым қаражаттары айналымдылығын жеделдету капиталды ... ... және ... ... ... мен ... ... әкеледі. Бірақ
инфляцияның айналым қаражаттарын жылдам құнсыздандыруымен кәсіпорындарға
шикізат пен жылу-энергетикалық ресурстар ... алуы үшін ... ... ... ... ... ... айналымнан қаражаттың
маңызды бөлігін алады. /13, б.141/
Кәсіпорында айналым капиталы ретінде ағымдағы ... ... ... ... ... қорлар, белгілі циклді өтеді. Өтімді
активтер дайын өнімге айналатын материалдар сатып ... ... ... құру ... өнім ... сатылады; дебитор шоты төленіп
және инкассациялану арқылы өтімді активтерге айналады.
Айналым капиталының қажеттілігіне қолданылмайтын ... ... ... ... ... ... олар ... капиталдарды
сатып алуға немесе иелеріне табыс түрінде төленуі үшін қолданылады.
Айналым капиталын үнемдеудің, яғни оның ... ... ... ... ... жетілдіруден тұрады. Кәсіпорын қаражаттарды қор
жинауға салғандықтан сақтау шығындары тек қоймалық шығындарымен ғана емес,
сонымен ... ... ... мен ... ... ... яғни ... тәуекел дәрежесін басқа да инвестициялық
мүмкіндіктер қорытындысы негізінде алынатын пайда ... ... ... ... бір ... ... ... және
ұйымдастырушылық - өндірістік қорытындылары, нақты актив түріне тән ерекше
сипатқа ие. Дайын өнімнің ... ... ... сұраныстың жоғарылауынан
болатын, өнімге деген дефицитті азайтады.
Осылайша шикізатпен материалдардың үлкен қоры кәсіпорынды ... қор ... ... ... ... ... қымбат
материал - айырбастаушылар сатып ... ... ... ... ... беру ... үлкен қор жиналады, бірақ кәсіпорын
тауарды жеткізушілерден бағаның төмендетілуіне қол жеткізуді ескерген жөн.
Сол себептен кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... қорының болуын жөн көреді. Қорытындысында, кәсіпорынның
өзі клиенттеріне жеңілдіктер ұсынады.
Айналым ... ... ... ... ... ... қорытындысын анықтауға әкеледі. Кәсіпорындардағы
айналым қаражаттарының айналымдылығын жылдамдату үшін:
– қажетті материалдарды сатып алуды жоспарлау;
... ... ... ... ... болжауды жетілдіру;
Айналым капиталы айналымдылығын жеделдетудің екінші жолы дебиторлар шотын
азайтудан тұрады.
Дебиторлық қарыз дәрежесі көптеген факторлармен анықталады:өнім ... ... ... өніммен нарықтың толтырылу дәрежесі, кәсіпорында
қабылданған есептемелер жүйесі және тағы басқа. Дебиторлық қарызды басқару
есептемелердегі ... ... ... ... жылдамдығы жағымды тенденция негізінде қарастырылады.
Әлеуетті сатып алушыларды таңдау және ... ... ... ... ... шарттарын анықтау маңызды болып келеді.
Таңдау формальды критерийлер көмегімен жүзеге ... ... ... ... сақтау, сатып алушымен сұралған тауар, ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілік
дәрежесі, қаржылық тұрақтылық дәрежесі, сатушы кәсіпорындардың экономикалық
және қаржылық шарттары. /14, б.49/
Тұрақты клиенттердің ... ... ... несие арқылы жүзеге асырылады,
сонымен қатар несие шарттары көптеген факторларға тәуелді. ... ... «2/10 ... 30» ... кең ... оның ... сатып алушы несиелендіру кезеңінен бастап 10 күн ... ... ... ... 2 ... жеңілдікке иеленеді;
– егер төлем несиелік кезеңінің 11-30 күн ... ... онда ... ... толық құнын төлейді;
– төлем бір ай ішінде жасалмаса, сатып ... ... ... ... ... отыратын қосымша айыппұл төлейді.
Айналым капиталы шығындарын қысқартудың үшінші жолы қолма-қол ақшаларды
қолдану. ... ... ақша ... инвестициялау, тауарлы-
материалдық құндылықтарға инвестициялаудың бір жағдайы болып ... ... ... ... ... Біріншіден, ағымдағы
есептемелерді орындау үшін ақшалай қаражаттардың базалық қоры ... ... ... ... жабу үшін белгілі көлемде ақшалай
қаражаттар қажет. Үшіншіден, ... ... ... үшін ... ... ақша ... ... тиімді.
Осылайша, қорларды басқару теориясында дайындалған және ақша қаражаттары
көлемін тиімді қолдануға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ақша ... мен эквивалентінің жалпы көлемі;
– қай үлесті есеп шотта ұстау керек қайсысын тез ұйымдастырылатын бағалы
қағаздар түрінде ұстау керек;
... және ... ... ақша қаражаттары мен тез жүзеге асырылатын
активтердің өзара ... ... өз ... ... салатын банктік шоттар бойынша пайыз
төленбейді. Бірақ басқа да өтімді ... ... ... ... ... ... ... түрінде пайыз әкелді.
Батыстық тәжірибеде Баумоль моделі мен Миллер-Ор моделі кең ... ... бұл ... қолдану инфляцияға, аномалды есеп
мөлшерлемесінен, бағалы қағаздар нарығының дамуына ... ... ... ... ... модельдерге, тек теориялық түсініктемелер
берілген.
Баумоль моделі. Бұл модель бойынша кәсіпорын максималды және ... ақша ... ие бола ... ... ... ... сонан соң
ағымдағы уақыт кезеңінде оларды шығындайды. Тауарлар мен қызметтерді
ұйымдастырудан ... ... ... қысқа мерзімді бағалы
қағаздарға салады. Ақша ... қоры ... ... кәсіпорын
бағалы қағаздардың бір бөлігін сату ... ақша ... ... ... ... ... есеп ... қаражаттар қалдығы
динамикасы «ара тәріздес» график ... 9. Есеп ... ... ... (Баумоль моделі)
Ақша шығындары тұрақты және болжамдалған кәсіпорындар үшін Баумоль үлгісі
жеткілікті дәрежеде қолданысқа шеше алады. ... ... ... есеп ... ... ... кездейсоқ жағдайда өзгереді,
сонымен қатар маңызды ... ... ... және Орр мен ... ... қарапайымдылық пен шынайылық
арасындағы компромисті ... Ол ... ... ... ... өз ақша ... қалай басқару керек.
Сурет 10. Есеп шоттағы қаражаттар ... ... ... ... ... қалдығы жоғары шекке жетпейінше өзгеруде. Жеткен
кезеңде кәсіпорын ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... ... алады (қайтарымдылық нүктесі). Егер ақша
қаражаттарының қоры ... ... ... онда ... ... ... арқылы ақша қаражаттары қорын толтырады. Жоғары және төменгі шек
аралығындағы әртүрлілікті шешу ... ... ... ... жөн, ... ... ... өзгерісі жоғары немесе бағалы қағаздармен сату,
сатып алу мен байланысты тұрақты шығындар жоғары ... онда ... ... ... ... ... ... қатар вариация қадамын, бағалы қағаздар бойынша пайыздық
мөлшерлеме жоғарылылығына байланысты табыс табу ... ... ... ... ... тиімділігін жоғарылату құралының бірі
болып, кәсіпорынның негізгі өндірістік ... және ... ... ... ... ... ... жетістігі кәсіпорынның капитал құрылымына
тікелей байланысты. ... ... ... ... ... ... әсер етуі немесе кедергі келтіруі мүмкін. Ол пайда нормасына
да әсер ете ... ... ... ... ... ... ... пайда компоненттері болжамдалған компания активтілігі ... ... Егер ... ... ... ... үлесіне ие болса, онда
қосымша капиталдар іздеу қиындығы туындайды.
Капитал құрылымы қызмет түріне және компания талаптарына ... ... ... ... бар. ... қаражаттары мен тәуекелділік капиталының
арақатынасы, акционерлердің инвестициялық қанағаттандырылуын қамтамасыз
етеді. Капитал құрылымы ... ... ... ... элементті
бола алады. Көбіне, орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... оңайға түседі. Қысқа ... ... және ... ... ... тербелісін қамтамасыз етеді, ол
орта және ұзақ мерзімді капитал көбіне ұзақ ... үшін ... ... ... ... ... басқару тиімділігіне кәсіпорын
ұстаушылардың күтуі үлкен әсерін ... Бұл ... ... ... табыспен қамтамасыз ететін ұзақ мерзімді минималды пайда нормасын
талап ете ... ... ... ескереді: капитал құнының көтеру үшін
мүмкіндіктер және әлеуетті дивиденттер бизнестегі тәуекелділік элементі;
акция ұстаушылар басқа жерлерден ... ... ... /15, ... ... ... ... кәсіпорынның алдағы уақыт
кезеңіндегі қаржылық тепе-теңдік ... қол ... ... жүйесін білдіреді. Кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдігінің
принципиалды моделі ... ... ... Чпо – ... таза ... ...... аударымдар сомасы;
АК – қосымша акция эмиссиясында акционерлік капитал өсімінің сомасы;
СФРп – басқа көздері есебінен жеке қаржы ... ... – жеке ... ... ... ... ... өсімі;
ДФ – дивиденд қорының (салынған капитал иелеріне ... ... ...... ... ... пайдаға қатысубағдарламаларының
көлемі (пайда есебінен төлеу);
СП – пайда есебінен қаржыландырылатын кәсіпорындардың ... және ... ... ... ...... ... (сақтандыру) қоры сомасының өсімі.
Келтірілген формауладан көрініп отырғандай, оның оң жағы ... жеке ... ... қалыптастырудың барлық көздері, ал
сол жағын сәйкесінше осы ресурстарды пайдаланудың барлық бағыттары құрайды.
Сондықтан қысқартылған түрде кәсіпорын ... ... қол ... ... қаржылық тепе-теңдік моделі келесідей түрде болуы
мүмкін:
ОГсфр=ОПсфр,
(10)
мұндағы ОГсфр– кәсіпорынның жеке қаржылық ресурстарын генерациялаудың
мүмкін көлемі; ...... жеке ... ... ... ... ... тұрақтылығының тактикалық механизмін пайдалану
процесінде қандай шаралар ... ... ... ... ... етуге бағытталуы тиіс. ... ... ... даму ... жеке ... ресурстарды генерациялау көлемін
(теңсіздіктің сол жағы) едәуір ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық тепе-теңдік нүктесіне қол
жеткізуді қамтамасыз ... ... ... жеке ... ... ... ... оң жағы) қысқарту болып табылады. Мұндай қысқарту
кәсіпорынның ... және ... ... ... ... және сондықтан “кәсіпорынды қысу” терминімен сипатталады.
Жоғарыда келтірілген ... ... ету ... кәсіпорынды
қысу жеке қаржылық ресурстардың өсімін қамтамасыз ету бойынша шаралармен
бірге жүреді. Кәсіпорын осы ... ... ... ... ... ... үлкен дәрежеде қамтамасыз етсе, ол дағдарыс жағдайынан
шығу процесінде қаржылық тепе-теңдік нүктесіне соғұрлым тез жетеді.
Теңсіздіктің сол жағы ... ... ... ... жеке ... ... көлемін көбейту келесідей негізгі шаралар есебінен
қол жеткізіледі:
- кәсіпорынның операциялық табыстың қосымша көлемін қамтамасыз етуші ... ... ... ... ... (басқару персоналын қысқарту, ағымдық ремонтқа
шығындар және т.б. ... ... ... ... деңгейін (негізгі және қосымша бөлімшелердің өндірістік
персоналын ... ... ... ... және т.б. қоса)
төмендету;
- ... ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз етуші тиімді салық саясатын жүзеге асыру
(кәсіпорынның таза ... ... ... ... ... ағым ... көбейту мақсатында негізгі ... ... ... ... ... жоғары тозумен байланысты пайдаланылмаған мүлікті уақытылы өткізу;
- акциялардың осымша эмиссиясы (немесе қосымша үлестік капитал ... ... ... ... ... сол ... төмендетуді қамтамасыз ететін жеке қаржылық
ресурстарды тұтынудың қажетті көлемін қысқарту келесідей шаралар ... ... ... ... ... ... ... оның
нысандарында төмендету;
- операциялық айналымнан тыс активтерді жаңғыртуды олардың ... ... ... ... ... ... ... таза пайданы көбейту мақсатында
кәсіпорынның дағдарыстық қаржылық дамуына адекватты ... ... ... жалдамалы жұмысшылардың пайдаға қатысу ... ... ... даму кезеңінде осы көздер ... ... ... ... ... ... ... оның пайдасы есебінен қаржыландырылатын сыртқы
әлеуметтік және басқа бағдарламаларынан бас тарту;
- пайда ... ... ... ... және басқа сақтандыру
қорларына аударымдар көлемін төмендету.
Қаржылық тұрақтандырудың осы кезеңінің ... қол ... ... егер ... ... қаржылық құрылымының мақсатты
көрсеткіштерімен қарастырылатын және оның жеткілікті қаржылық тұрақтылығын
қамтамасыз ететін қаржылық тепе-теңдікке ... ... ... ... жұмсаудың келесі негізгі
бағыттары бойынша қарастырылады:
- қалыпты қызметті қамтамасыз ... ұзақ ... ... мен ... ... ... есеп
айырысулар;
- кәсіпорынның дамуы бойынша ... ... ... ... осы ... ... ... қамтамсыз ету
мүмкіндігін негізге ала отырып, осы көзқарастың авторлар қаржылық жағдайын
бағалау және оны ... ... ... өз ... ... ... егер ... қарамағандағы қаржы ресурстары осы үш қызметті
де орындауға мүмкіндік берсе, онда оның жағдайын жақсы деп ... ... ... екі ... ... ал үшіншісін орындауға қаражат
жетпесе, онда оның жағдайы ... ... Ал егер ... ... ... де орындауға жетпесе онда кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... басқаруды жетілдіру жолдары
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... кәсіпорынды әрі қарай дамыту мақсатында, оның қаржылық ... ... ... ... ... ... арттыру;
- кәсіпорын нақты кезең ағымында қаржы ресурстарын қаншалықты ... ... ... ... етуі қаржылық ресурстарды
ақылды басқаруынсыз мүмкін емес. Қаржылық ресурстарды оңтайлы басқару үшін
мынандай мақсаттарды тұжырымдау қиын емес:
- ... және ірі ... ... ... ... ... басшы болу;
- Өндіріс пен өткізу көлемін жоғарлауы;
- ... ... ... ... ... рентабелтділігін қамтамасыз ету;
Осы мақсаттардың басымды жақтары кәсіпорындармен өзінің саласына, ... ... және ... да ... ... байланысты
таңдалып алынады, бірақ таңдалған мақсатқа сәтті жету үшін ... ... ... басқару керек.
Қаржылық ресурстарды басқарудың логикалық іске асырылуы келесі суретте
көрсетілген.
Шаруашылық субъектілерінің қызмет ету ... ... ... ... ... ... құрылымы сонымен қатар кадрлық
құрамы әртүрлі тәсілдермен ... ... Ірі ... ... ... ... директор) болады, бұл өзіне бухгалтерия
мен қаржы бөлімін ... ... ... қаржы менеджерінің
қызметтерін бас бухгалтер орындайды.
Шаруашылық ... ... ... ... кәсіби
ұйымдастыруысыз тәжірибеде іске асыру мүмкін емес. Көп уақыт бойы отандық
тәжірибеде қаржылық ... ... ... ... ... олар тек қана
қарапайым қаржылық ... мен ... ғана ... ... нақты
салдары жоқ болатын. Нақты салдар тек қана бухгалтердің жұмысында ... ... ... ... беру ... ... жағдайлар қазір
Қазақстандық компанияларда да бар. Бірақ бір мезетте жақсы бухгалтер мен
жақсы қаржыгер болу мүмкін ... ... ... ... ... қаржылық қызметті ұйымдастыруда
көптеген мәселелерге тап ... Осы ... ... ... шешу ... басшысына байланысты. Қазіргі кезде қаржылық қызметті қайта
құруда келесідей көзқарастар қалыптасқан: егерде ... ... ... ... ... қайта құруын өзі үйлестіреді. Бұл кәсіпорын үшін өте
тиімді, бірақ ... ... бұл ... ... ... ... қазіргі
қаржылық қызмет функциялары мен міндеттерін біледі, бірақ қаржыгер ... бұл ... ... ... ... ... ... қажетті моделдерді енгізу және орнату үшін басқа
ұйымдарды тартады.
Қаржылық қызметті қайта құруда таңдалған көзқарастарға ... ... ... ... ... ... үлгіні құруға тырысады. Бұл
үлгінің принципиалды сызбасы мына ... ... ... ... ... ... түріне, мөлшеріне және де басқа да
себептерге байланысты өзгеруі мүмкін.
Нарықтық экономика ... ... ... кәсіпорындардағы басты
тұлға болып келеді. Ол қаржылық ... ... ... ... ... шешімдерді қарастырғанда тиімді жағын
таңдауға және қаржымен байланысты көптеген ... ... ... ... ... /18, ... 12. Компанияның басқару құрылымы
Қаржы менеджері оперативті ... ... іске ... ... ... ... қызметі келесідей құрылуы мүмкін:
- Жалпы қаржылық талдау және жоспарлау;
- Кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... ... бағыттар сонымен қаржы менеджері алдында тұрған негізгі
міндеттерге айналады. Бұл міндеттердің ... ... ... ... ... ... ... жалпы бағалау жүзеге асырады:
- Кәсіпорын активі мен оны ... ... ... ... құрамы мен мөлшері;
- Қосымша қаржыландыру көздері;
- Қаржылық ресурстардың жағдайы мен тиімді қолданылуын бақылау
жүйесі;
- ... ... жете ... ... Қажетті қаржылық ресурстар көлемі;
- Оларды ұсыну нысандары (қысқамерзімді немесе ұзақмерзімді ... ... ... ... мен мүмкінділік дәрежесі (қаржылар қажетті көлемде
және қажетті ... ... ... керек, қаржылық ресурстардың
мүмкіндігі келісім-шартпен анықталуы мүмкін);
- Осы ресурс түрін құнын иемдену (пайыздық ... осы ... ... да ... пен ... ... Осы ... мүмкін болатын тәуекелдер;
Үшінші бағыт инвестициялық сипаттағы ұзақмерзімді және қысқамерзімді
шешімдерді бағалау мен талдау жасауды ... ... ... ұтымды айналуы;
- Қаржылық салымдардың тиімділігі;
«Қаржылық құрал» деген ұғымға көптеген анықтамалар бар. Жалпы ... ... ... ... шарт ... осы ... бір
кәсіпорын активтерінің, ал екінші кәсіпорын ... ... ... Ақша қаражаттары;
- Басқа кәсіпорыннан ақша қаражаттарын немесе басқа да қаржылық ... - ... ... шарт құқығын алу;
- Әлеуетті тиімді ... ... ... қаржылық
инструменттерін шартты құқыққа айырбастау;
- Басқа кәсіпорындардың акциясы;
- Қаржылық міндеттемеге шартты міндеттемелер жатады;
- Ақша қаражаттарын ... ... ... ... қаржылық активтердің
басқа түрін ұсыну;
- Әлеуетті тиімсіз жағдайларда басқа кәсіпорындардың ... ... ... алғашқы (ақша қаражаттары, бағалы қағаздар, ағымдық
операциялар бойынша несиелік және дебиторлық қарыздар) және ... ... ... ... ... фьючерстер, форвардтық шарттар, пайыздық
своптар, валюталық своптар) болып бөлінеді./19, б.25/
Қаржылық ... ... ... анықтамасы бар. Осыған байланысты
қаржылық құралдардың үш негізгі санаттары ... ақша ... және есеп ... ... валюта), несиелік ... ... ... ... опциондар, своптар және тағы
басқа) және жарғылық капиталға қатысу әдістері (пай, акция).
Қаржылық басқару ... сан ... Ең ... мыналар болып
табылады: болжамдау, жоспарлау, салық ... ... өзін - ... ... есептесу жүйесі, қаржылық ... ... ... ... ... аударымдар жүйесі, ынталандыру
жүйесі, баға құру ... ... ... ... ... ... ... жалға алу, лизинг.
Келтірілген әдістердің құрама элементі болып арнай ставка, ... ... ... ... ... және тағы ... ... басқару жүйесінің негізгі ақпараттық қамсыздандыруын
қаржылық сипаттағы әртүрлі есептіліктер құрайды:
- Бухгалтерлік есептілік;
- Қаржылық ... ... Банк ... ... ақпараттары;
- Тауарлық, қор, валюта биржаларының ақпараттары;
Қаржылық басқару жүйесін техникалық ... ... және ... элементі болып табылады. Қағаздық емес технологияларға (банкаралық
есептесулер, несиелік карточкалармен есеп ... және тағы ... ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Қорытындылай келе, қаржылық ресурстарды басқаруды жетілдіру ... ... ... ... ... кәсіпорында қаржы бөлімінің болуын қамтамыз ету;
- қаржы менеджерлерін ... ... ... үшін ... ... ресурстардың жағдайы мен тиімді қолданылуын бақылау;
- меншікті қаржылық ресурстарды ... ... ... қаржылық ресурстарды басқаруды техникалық қамтамысыз ету және
қажетті мамандарды қайта даярлау;
- қаржылық ресурстарды қайта бөлу ... ... өтіп ... ... ... тек экономиканы дамыту үшін
ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де орасан зор маңызы бар ... ... осы ... ... атқарылған жұмыстар көз
жеткізе дәлелдейді.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... - бұл кәсіпорын. Міне, ... да, ... ... ... өнім ... ... көрсетілуі тиіс.
Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметін талдау нәтижелері
кәсіпорынның қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... шаруашылықтың болашақтағы қызметі тәуелді.
Нарық жағдайында бұл өнім өткізуден, орындалған жұмыстардан ... ... ... ... және оның ... ... жеткізіп берушілер,
кредиторлар, жұмыскерлер және басқалармен есептесуге жеткілікті болу ... қоса ... ... ... міндеттемелерді орындағаннан
кейін кәсіпорында өндірісті ... оның ... ... ... ... жақсарту үшін табыс алу қажет.
Осы жұмыстың зерттеу объектісі болып «ҚазМұнайГаз - ... ... ... ... ... Бұл ... қызмет көрсетумен, атап кететін болсақ қаржылық консалтинг,
басқарушылық консалтинг, мүлікті бағалау, ... және тағы ... ... ... тек ќана ... бір ... (жалєыз клиенті
Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі
болатын) жўмыс істесе, 2004 жылы жаѕа ... ... ... АЌ мен оныѕ ... ... ... ќатар басќа да компаниялар.
Ќазір «ҚазМұнайГаз-Консалтинг» ЖШС ќызметін тўтынушылардыѕ ... ... ... ... ... ... ... мен ведомстволары
(ќаржыландыру кґзі – республикалыќ бюджет)
- «ЌазМўнайГаз» ЎК» АЌ мен оныѕ ... ... ...... ... ... ... компаниялар (ќаржыландыру кґзі – клиенттердіѕ айналым
ќаражаты.
Кәсіпорынның 2004 жылғы қызметі бойынша өндірістік және ... ... ... көруге болады. Шынымен де, қызмет
көрсету тізбесі, күрделі салымдар көлемі, айналымы өскен және де ... ... ... ... ... кірістер 2003 жылы 389253
мың. теңгені құрап, 2004 жылмен салыстырғанда 63 ... ... 2001 ... ... ... 9,36 млн. теңге көлемінде шығынға ұшыраған,
бірақ кәсіпорын 2004 жылы шығындарды толық өтеп, 44268 ... ... ие ... қаржылық ресурстарды талдай келе, мынандай қорытынды
жасауға ... ... ... ... 2004 жылы 147384 мың. теңгені
құрап, 2005 ... ... 3,4 ... ... ... ... ... айналады. Активтердің динамикасы иммобильді
активтер көлемінің ... ... яғни 2004 жылы 2679 ... ... 2005 ... ... 9,5 есеге өскен.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығындағы өзгерістерге ... 2004 ... ... ... 0,05 тең ... 2005 жылы 0,16 – ... яғни ... мәнінен төмен, бұл меншікті капиталдың кәсіпорын
активтерін қалыптастыру көзінің жалпы көлеміндегі ... ... ол ... ... ... екендігін көрсетеді. Инвестицияларды ... 2004 жылы 0,05 ... ... ... ... ал 2005 жылы ... 0,78 ... көтерілген. Батыс тәжірибесінде бұл коэффициенттің
қалыпты мәні 0,9-ға тең болуы ... ал оның ... ... ... ... бұл ... ... басында өте төмен болғандығын
көреміз, ал кезең аяғында қалыпты жағдайда екендігін байқауға болады.
Кәсіпорындағы іскерлік белсенділік ... ... ... көрсетуге болады, яғни капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті
2004 жылы 2,4 құраса, 2005 жылы 1,2 ... ... ... ... айналымдылық коэффициентінің 25,3 – тен 8,8 төмендегенін көреміз,
ал керісінше кредиторлық ... ... 2004 жылы 4,2 2005 жылы ... ... ... белсенділік көрсеткіштерін қорытындылай келе,
бұл көрсеткіштердегі әрбір коэффициенттердің төмендеуі кәсіпорынға кері
әсерін тигізеді, яғни айналымдылық төмендейді, ал ол пайданың азаюына ... ЖШС ... ... маќсаттарыныѕ бірі
мўнай-газ секторындаєы басты консалтингтік компаниялардыѕ бірі болып
табылады. Осыдан ... ... ... ... жоєары сапалы ќызмет кґрсету;
- ќаржылыќ ґсуі мен жетістігі;
- ќызметкерлерініѕ кјсіби ќанаєатын жјне мансаптыќ ... ... ... жету їшін ... ... ... міндеттері ќойып
отыр:
- кеѕес беру ќызметініѕ сапасыныѕ жоєарлануына жўмыс жасау;
- кґрсетілетін ќызмет тїрлерініѕ спектрын кеѕейту жјне дамыту;
- ... ... ... ... ... жјне ... ... алдыѕєы
ќатарлы јдістерді ќолдану;
- кызметкерлердіѕ біліктілігін жоєарєы деѕгейде ўстау;
- қойылєан міндеттерге жету жолдарын ... ... ... ары ... ... тїседі жјне дамиды.
Алматы мен Атырау ќаласында орналасќан Ќоєамныѕ ґкілі толыќ масштабты жўмыс
істейді деп кґзделіп ... Олар ... пен ... тек ќана ... ... ќоймай, соларєа ќызмет кґрсетеді. Ґкілдіктердіѕ
міндеттері клиенттермен байланысты ўстау жјне де ... ... пен ... ... ... ... табылады.
Біз нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорын қызметінің тиімділігін
сипаттайтын негізгі көрсеткіштерді ... ... ... дұрыс есептей
білу, әр түрлі себептердің олардың деңгейінің өзгеруіне әсерін анықтап,
талдау өндіріс тиімділігін ... ... ... ... ... жою ... ... жасауға, оның қаржылық жағдайының
жақсарып, ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастар кәсіпорындардың
шаруашылық субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып, олардың
көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол
мүмкіншілік ашты. Сөйтіп, біз ... ... ... ... ... сипаттайтын негізгі көрсеткіштерді жан-жақты
талдадық.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. ... ... жаңа ... Ел ... ... Жолдауы. Ақиқат, 2007. №4.-7бет.
2. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел
жаңару жолында». Ел Президентінің Қазақстан халқына ... 2005 ... ... Қ.К. ... ... Оқулық. Алматы 2001
4. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. ... ... ... ... ... ... И.Т. «Основы финансового менеджмента. Как управлять
капиталом?». - М.: ... и ... ... ... И., Ревентлоу П. «Экономика фирмы» изд. «Высшая школа» 1993
7. Кеулімжаев Қ.К, Әжібаев З.Н. Құдайбергенов Н.А. «Бухгалтерлік ... ... ... ... 2003 ... ... А.Д. Сайфуллин Р.С. «Финансы предприятии» М.: Инфра, 1999
9. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. «Аудит и ... ... ... ... ... ... С. ... қаржы» Алматы, «Қазақ университеті» 2005
11. Арзаева М.Ж. Малый и средний бизнес.// Банки Казахстана № 3, 2005
12. Дүйсенбаев К.Ш. ... ... ... ... Оқу құралы.
Алматы 2001ж
13. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. «Текущее состояние развития и кредитования
мадлого бизнеса» «Экономика и ... №2, ... ... Е.И. ... ... ... ... - М.: Банки и
биржи, ЮНИТИ, 1995. - 208с.
15. ... М.Н. ... ... ... ... - ... ... и Сервис», 1998. - 304с.
16. Тургулова А.К. «Современные тенденции ... ... на ... казахстанских компаний» «Вестник КазНУ» Серия
экономическая №2 (48) 2005 41-49
17. ... В.В. ... ... В.В. ... В.Е. ... ... Питер, 2002. - 544 с
18. Гудушаури Г.В. Управление современным ... Г.В. ... ... - М.: ... 1998. - 336 ... ... Г. Алгоритм реализации адаптивного подхода к управлению
предприятием // Транзитная экономика. - 2006. - №: 1. - ... ... С.Х. ... ... ... ... ... 2003
Қосымша А
Қаржылық ресурстардың қайнар көздерінің ... мен ... ... ... ... ... ... ... | ... ... | |
| ... ... |Тұтыну |Қаржылық |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... | |
| ... |Венчурлық |Портфельдік ... | | | |
| ... ... | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |+ | | | |+ |+ |+ ... аударымдар|+ | | | |+ | |+ ... ... |+ |+ | | |+ |+ | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... қағаздарды сатудан| |+ |+ | | | |+ ... ... | | | | | | | ... ... ... | | |+ | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... мен ... |+ |+ | | |+ |+ | ... ... | | |+ | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... | | | |+ |+ |+ ... түсімдері | | | | | | | ... ... |+ | | | |+ |+ |+ ... ... және | | | | | | | ... ... ... | | | | | | | ... ... да ... | | | | | | | ... Ә
Кезеѕ шыєындары
(мыѕ теѕге)
|  |2002 ж |2003 ж |2004 ж ... ... |28 076 |33 564 |81 952 ... ішінде |26 978 |27 929 |61 279 ... ... ... шыєындары | | | |
| ЈБЌ ... |134 |3 506 |7 364 |
| МЕА ... |- |45 |15 |
| ... ... |23 |364 |2 864 ... | | | |
| ... ... |905 |1 379 |6 284 |
| ... шыєындар |37 |320 |2 488 |
| ЈБЌ ... жјне ... |- |20 |24 |
| ... да ... ... |- |- |1 634 ... ... шыєындар |59 453 |11 777 |31 290 ... ... |14 765 |6 314 |6 033 ... тґлемдер мен алымдар | | | |
| ... ... ... ... 489 |2 726 |12 688 |
| ... да ... ... шыєындар|1 200 |2 737 |12 569 |
|Жалпы кезеѕ ... |87 530 |45 341 |113 243 ... ... нјтиже
(мыѕ. теѕге)
|  |2002 ж |2003 ж |2004 ж ... ... ... табыс |100 166 |389 253 |634 391 ... ... ... ќўны |- |340 542 |462 971 ... ... |100 166 |48 711 |171 420 ... ... соныѕ ішінде |87 530 |45 341 |113 243 |
| ... жјне ... ... |87 530 |45 341 |113 243 |
| ... ... ... |- |- |- |
| ... ... аќы тґлеу (пайыз) |- |- |- ... | | | ... ... ... табыстар |12 637 |3 370 |58 178 ... | | | ... емес ... тїскен табыстар |40 |(6 464) |6 780 ... | | | ... ... ... ... ... |12 677 |(3 094) |64 958 ... ... | | | ... ... ... ... |6 996 |1 076 |20 689 ... | | | ... ... ... ... кейінгі |5 681 |(4 171) |44 268 ... ... | | | ... ... табыстары (шыєындары) |- |- |- ... ... ... |100 166 |(4 171) |44 268 ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі
-----------------------
Тозу қорларын жаңа еңбек құралдарымен алмастыру
Амортизациялық құралдарды аудару және оларды ақшалай резервтік ... ... ... ... тозу және ... ... өткізуден түскен түсім
Акциздер
Өзіндік құн
Өнімді өткізуден түскен пайда
Басқа өткізулерден түскен пайда
Негізгі емес қызметтен түскен табыс (шығындардың айырмасы)
Баланстық пайда
Салық ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінде қатысудағы
үлесінен және т.б. табыстар
Жергілікті төлемдер
Ренталық төлемдер
Табыс салығы
Таза пайды
Пайда салығы
Қосымша құн салығы
Салық салынатын пайда
Баланстық пайда
Резевтік қор
Пайда салығы
Таза табыс
Салық салынбайтын ... ... ... ... ... ... ... (баланстық пайданың 5-на дейін)
Артықшылығы бар акциялар бойынша дивиденттре
Жай акциялар ... ... ... ... бірлік)
Ќўќыќтыќ ќызмет департаменті
(14 бірлік)
Орындаушы директор
Ќаржы-экономикалыќ ќызмет департаменті
(9 бірлік)
Инжинирингтік ќызмет департаменті (6 бірлік)
Жобалау жјне даму департаменті
(6 бірлік)
Алматы ќ. Ґкілдік (2 бірік)
Президент
НR-менеджер
PR-менеджер
Бухгалтерия (2 ... ... ... ... ... ... ... қоры
Жоғары шегі
Артық ақша қаражаттарын салу
Қайтарым нүктесі
Төменгі шегі
Ақша қорларын қалпына келтіру
Уақыт
Президент
(орындаушы директор)
Өндірістік директор орынбасары
Қаржы директоры орынбасары
Өткізу директоры орынбасары
Қаржылық басқарушы
Бас ... ... ... және ... ... инвестиция;
– Қолдағы ақшаны басқару;
– Несиелік саясат;
– Салықты басқару;
– Қаржылық есеп;
– Басқарушылық есеп;
– Есептілікті құру;
– Қызметті ақпараттық қамсыздандыру;
– Ішкі ... ... ... ... басқаруы жүйесінін құқықтық және нормативтік қамтамасыз
етілуі
Басқарушылық ішкі жүйе
Қаржылық басқарудың ұйымдастырушылық құрылымы
Қаржы-
лық бөлімшенің кадрлары
Қаржы лық инстру менттер
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... рестардың қайнар көзі
Қаржылық ресурстар
Қаржылық қарым-қатынастар
Басқару процесі
Өндіріс
Нарық
Ақша ағымы
Материалдық ағым
Мәліметтік ағым
Мәліметтік ... ... ... ағым

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шаруашылық субъектілерінің қаржылық ресурстары41 бет
Алматы облысының жер ресурстарын пайдалану ерекшеліктері93 бет
Еңбек құқығы субъектісі13 бет
Жеке кәсіпкерлік8 бет
Жеке кәсіпкерліктің құқықтық мәртебесі және жеке кәсіпкерлікті бақылау13 бет
Инвестициялар, олардың түрлері, қызметі және жүйесі14 бет
Кәсіпкерлік - құқықтық заң бойынша11 бет
Кәсіпкерлік құқық субьелтілері14 бет
Мемлекет нысаны және құрылым13 бет
Мемлекет функциялары. Мемлекетті басқару формалары4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь