Коммерциялық банктің несиелік саясаты және механизмі

ЖОСПАР

Кіріспе

Негізгі бөлім
1. Несиенің түрлері, функциялары және несиелеу принциптері
2. Коммерциялық банктің несиелік саясаты және механизмі

3. Қысқа мерзімді несеиелендіруді ұйымдастыру
3.1 Несиелеу субъектілері мен объектілері
3.2 Несиелеу әдістері
3.3 Несиелік тәуекелді басқару

Тәжірибелік бөлім
1. Депозиттік операциялар бойынша есептер шығару
2. Несие қайтару графигін құрып есептеу

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиет тізімі
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының экономикасы нарықтық қатынастарға көшу кезеңінде несиені басқарудың жүйесін және шаруашылық қызметіңе банктік қызмет көрсету механизмін құру банктер мен кәсіпорындардың қызметіңе жетекшілік етуде экономиқалық әдістерді қолдану; банк пен клиенттері, сонымен қатар, банктің өз жүйесі шеңберіндегі, оның жекелеген буындарының арасындағы өзара қарым-қатынастар жүйесін қайта құру, яғни, жаңа құбылыстар мен процестерді ескере отырып, принципті түрде реформалау қажеттілігінің маңызы зор.
Қазақстан Республикасында банктік жүйені реформалаудың қажеттілігі, Дүниежүзілік банктің мамандарының пікірінше, қысқа мерзімді мәселелер категориясының бар болуымен түсіндіріледі және оларды өз кезегінде макроэкономиқалық реформасын жүргізуде кедергі етуі мүмкін деп санайды. Бірінші категорияға (қаржылық) орталықтандырылған экономикадан мұра боп қалған мақсатты несие мен банктік тәжірибені мемлекеттік үлестіру жүйесінің ескі тәжірибесімен келісілген қаржылық ресурстарды дұрыс орналастырмау мәселесі; екінші категория мәселелеріне банктердің "сапасыз" (мерзімі өткен) қарыздары мен мемлекеттік зиянды кәсіпорындарын жатқызады. Бұл мәселелер өміршең (несие беруге қабілетті) мемлекеттік және жеке кәсіпорындардың қаржылық ресурстарға қол жеткізуіне кедергі болып, банктік қаржылық ресурстардың өміршең емес (шығынды) кәсіпорындардың пайдасына кетуіне жол береді.
Бұдан басқа, бұрынғы жүйе мекемелер мен кәсіпорындар арасында төлем төлеулер мен есеп айырысуларды дұрыс жүргізе алмады.
1992 жыл ішінде Қазақстанның экономикасына несиелік салымдардың көбеюі байқалады. 1992 жылдың I тоқсаныңда несиенің сомасы жалпы ұлттық өнімнің - 11,3%-ын құраса,-ал IV тоқсанда - 29,8% құрады. Бұл негізінен қайта қаржыландыру және Ұлттық банктің несиесі есебінен болды, әрі бұл өз кезегінде Ресейдің Орталық банкінің контокорренттік несиесімен қаржыландырады. Оларды келесідей мәліметтер куәландырады: 1992 жылдың I тоқсаныңда Ұлттық банктің коммерциялық банқтерге берген несиелерінің сомасы - 6,7%-ды құраса, IV тоқсанда - 17,8%-ды құраған. Мұндай несиелік ресурстарды арнайы банктер арқылы орталықтандырылған әкімшілдік үлестіру - өміршең емес шығынды мемлекеттік кәсіпорындарға несие беру нәтижесінде банктерде жұмыс жасамайтын несиелердің яғни банктердің несиелік портфелінің. нашар несиелерден кұрылуына әкеліп соқтырады.
1993ж. Ұлттық банктен 7,5 млрд теңге сомасында орталықтандырылған несие берілді, 5,6 млрд теңгесі - үкіметке, яғни олардың үлесі 75%-ды құрады, ал олар бойынша жалпы қайтарылатын сома 138,5 млн теңгеге немесе 3,9%-ға тең болды, қалған бөлігінің мерзімі ұзартылған болып табылды. Ұлттық банкінің несиені қайта қаржыландыру тәжірибесінің жетіспеушілігі келесідей банктер қаржылық емес несиелерге емін-еркін кіру мүмкіндігіне ие бола отырып, депозиттік ресурстарды өз бетіңше шоғырландыру ынтасынан айырылуда. Бұдан басқа, мұндай несиелерді субъективтік негізде орналастыруда банктердің жұмыстарының тиімділігі ескерілмейді, несиелік ресурстар барлық уақытта оңтайлы бөлінбейді. Несиелерді тиімді орналастыруға кедергі болған тағы да бір фактор - бұл төмен пайыздық мөлшерлеме саясаты. Төмен пайыздық мөлшерлеме қарыздарға деген қажеттіліктің көбеюіне және несиелік тапсырыс бойынша орталықтандырылған тікелей несиелендірілген мемлекеттік кәсіпорындардың қаржылық тәртібінің әлсіреуіне әсер етеді.
Мемлекеттік кәсіпорындар мұндағы арзан несиелерді алып, көбінесе оларды инвестор үшін емес, яғни жалакы төлеуге және материалды құндылықтарды жинақтау үшін пайдаланды. Инфляция деңгейі мен Ұлттық банк несиесінің номиналдық пайыз мөлшерлемесін салыстыруға болады: соңғысы 1992 жылы наурыз айында 25% жылдық мөлшерлемені құраса, бөлшек сауда бағаларының жылдық инфляциясы 500%-дан жоғары болған. 1992 жылы қараша айында номиналды пайыздық мөлшерлемесі 65%-ға дейін жоғарылағанда, ал инфляция 1000%-ды құраған. Бұл кезде арзан несие алатын кәсіпорындар өздерінің қаржылық жағдайын жақсартуға және жұмыстарын қайта құруға асыға қоймады.
Осылайша мемлекеттік кәсіпорындарды қолдайтын тікелей несиелеу саясатының төменгі пайыздық мөлшерлеме саясатымен берілуі несиелік ресурстарды дұрыс орналастырмауға әкелді.
Арнайы банктердің өздерінің кәсіпорындарын олардың өтімділігін ескермей, тікелей несиелендіруі - мерзімі өтіп кеткен қарыздардың ұлғаюына әкеліп соқтырады, ал осы кезде жаңадан пайда болған, нарықтық қатынастарға бағытталған кәсіпорындар банктерден несие алуға қол жеткізе алмады.
Төменгі пайыз мөлшерлемесінің саясаты жинақ ақшаларды банктерге толық мөлшерде жұмылдыруға мүмкіндік берген жоқ. Кәсіпорындар мен жергілікті тұрғындар өздерінің жинақ ақшаларын нақты активтерге салғанды қалады. Кәсіпорындар өздерінің тауарлар қорын арттырса, азаматтар өз қаражаттарына жылжымайтын мүлік пен ұзақ мерзімге пайдаланылатын тауарлар сатып ала бастады. Нақты активтер ақшалай қорларды құнсызданудан, инфляциядан қорғайтын ең басты құрал болып табылды. Салымдар үшін төлейтің банк пайыздары инфляциядан туындайтын шығынның орның жаппады. Мекемелер мен жергілікті тұрғандардың жинақ ақшаларын жұмылдырудың жеткіліксіздігіне байланысты, несиелік ресурстар жеткіліксіздігі банктердің тиімді мекемелерге несие беруге мүмкіндік бермейді.
Несиелік ресурстарды үлестіру сипатына мемлекетгік кәсіпорындарға субсидиялық және жеңілдетілген несиелерді беру тәжірибесі кері ықпалын тигізді. Субсидиялық несиелер деп - кәсіпорындардың өздеріне тән шығындарының орның толтыруы әлеуметтік қорғауға арналған, сонымен бірге, кәсіпорынның дәстүрлі тиімсіз жұмыстарын көрсететің шығындар, т.б. Олар Ұлттық банктің қайта қаржыландыратын несиелерге қарағанда, төменгі пайыздық (1992 ж. IV тоқсаныңда 65% төмен) мөлшерлеме бойынша берілді. Қаражаттандырылған несиелер саясаты кәдімгі несие мен мемле-кетгік дотация арасындағы айырмашылықгы мүлде жойды. Бұл карыздарды кәсіпорындар өтемеді.
Ауыл шаруашылық кәсіпорындарға және есеп айырысуда өзара есептесуді жүргізу үшін жеңілдікті несиелерді беру тәжірибесі кеңінен қолданады. 1992 ж. Ұлттық банктің бұндағы несиелерінің үлесі барлық қайта қаражыландырған несиелердің 70%-ын немесе барлық несиелік салымның 42%-ын құрады. Жеңілдікті несиелердің негізгі бөлігі ауыл шаруашылық және дайындаушы кәсіпорындардың үлесіне тиді.
1993ж. мақсаты үкіметтік бағдарламаларға берілетің орталықтандырылған несиелер жеңілдетілген пайыздық мөлшерлемелермен (3%, 25% және 65%) беріледі. Банктердің барық берген несиелерінің 7,5 млрд теңге жалпы сомасынан олардың үлесіне 76% тиді, себебі 1992ж. коммерциялық Уанктердің пайыздық мөлшерлемеге қойылатын шектеулер алынып тастағаннан кейін, Ұлттық банктің орталықтандырылған нссиелік ресурстарының есебінен банктерге беретің несиелері бойынша маржа 3% мөлшерінде сақталды. Нәтижесінде, орташа пайыздық мөлшерлеме орталықтандырылған несиелер жөнінен 1993 ж. жалпы республика бойынша 48,2% құрады. Сол жылы тұтыну бағаларының индексі 2269,8% деңгейде анықталды.
Ұлттық банк кәсіпорындар қарыздарының жаппай есеп айырысуын (клиринг) жүргізу кезінде қарыз-кәсіпорындарға субсидиялық жеңілдетілген несиелер берді. 1992 ж. осы мақсаттарға берілген несиелердің үлесі барлық жеңілдік несиелердің 30%-зы болды. Несиенің негізгі бөлігі өтелмей қалды. Дегенмен жоғарыда аталған несиелер кәсіпорындардың қаржылық жағдайын жақсартуға берілгенімен де, олар кәсіпорындар шығындарын қаржыландырудың құралына айналды. Сонымен қатар, субсидиялық және жеңілдетілгең несиелер бойынша номиналды пайыздық мөлшерлемесі мен инфляция деңгейінің арасындағы үлкен айырмашылық - қаржылық алып-сатарлыққа мүмкіндік туғызды.
Несиелік жұмсалымдардың жалпы сомасында мемлекеттік емес қарыз бюджетіңің тапшылығын жабу үшін үкіметке берілгсн несиенің үлес салмағы жоғары: 1992 ж. 1 қаңтарында олар тиісінше 13,7 және 11%құраса, 1993 ж. 1 қаңтарда - 1,5 және 2%, ал 1993 ж. бюджеттік тапшылықты жабуға - 877 млн теңге берілді немесе ол несиенің барлық сомасының - 11,8%-ын құрады.
Нәтижесінде несиелік жұмсалымдар құрылымы әлдеқайда нашарлады, мерзімі өтіп кеткен несиелер үлесі ұлғайды. Пайыздық мөлшерлеменің төмен болуынан ұлттық банктің ұтылғаны мен капиталды жоғалту сомасы өте жоғары болды. 1992 ж. Республикада басталған төлемсіздік дағдарысы кәсіпорындардың қаржылық жағдайына және жалпы экономикаға қатты әсер етті және әлі де әсер етуде. Көптеген кәсіпорындар өнім өндіруді төмендетуге, ал кейбіреулері өндірісті тіпті тоқтатуға мәжбүр болды. Есеп айырысуда тауарлар мен көрсетілген қызметтерге алдын ала төлем бартер қолданады.
1991 ж. 1 қаңтарда уақытында төленбеген есеп айырысу; құжаттары 5 млн теңге құраса, 1992 ж. 1 қаңтарына - 11,2 млн теңгені, ал 1992 ж. маусымында - 384 млн теңге нё» месе жалпы ұлттық өнімнің - 12,3 % немесе алынған банктік несиелердің жалпы сомасының - 84,1% құрады. 1993 ж. мерзімі өтіп кеткен төлемдер 91,5 млн теңгеден 5,5 млрд. теңгеге дейін немесе 60 есе жоғары өсті. Сөйтіп, банктердін қарыздары бойынша мерзімі өтіп кеткен қарыздар 12,6 млн теңгеден 1,7 млрд теңгеге дейін немесе 135 есеге ұлғайды.
Мұндағы құбылыс көптеген себептермен түсіндіріледі: бірінші төлемдер жүйесінің тиімсіздігі және несиелік нарықтың мәселелері. Әсіресе, олар 1992 ж. басында Ұлттық банк кәсіпорындарға несие беруді шектей бастаған кезде пақда болды. Кәсіпорындар жөнелтілген тауарлары үшін басқа кәсіпорындардан төлемдерін ала алмауынан төлемдер жарты жылға немесе одан да көп уақытқа кешіктірілді. Жағдайы жақсы, төлем қабілеттілігі бар, тіпті төлем қабілетіңсіз кәсіпорындар да қауіпті жағдайларға ұшырады.
Несиелік нарықтың мәселелері қолма-қолсыз есеп айырысудың бұрынғы жүйесі және есеп айырысу құжаттары бойынша несиелеу жойылған кезде байқалды. Кәсіпорындар өздерінің өнімдерін алушыларға жабдықтаудың келісімі мен жоспарына сәйкес жөнелтіп, олардың төлем қабілеттілігін тексермеді. Егер сатып алушының шотында ақша қаражаты болмаса, онда банк оған бірден несие беретің, бұл кезде төлемсіздік тәуекелі деген болмайтын. Бұл жүйені алып тастаған соң (кәсіпорындар несие төлеуге қабілетсіз болса, оларға банктер несие бермейтің болды) төлемсіздік дағдарысы орын алады; төлемдерді кешіктіру немесе бірқатар кәсіпорындардың тауарлар мен қызметтер үшін төлем төлей алмауы - төлемсіздік тізбегін туғызды.
Сонымен бірге, төлемдердің кешіктірілуі ескірген құралдар мен банктердің техниқалық жарақтарының артта қалуымен де (ескірген ЭЕМ және оларды ақпараттық қамтамасыз етулер торабы) байланысты болды.
Кәсіпорындар арасындағы төлемсіздік дағдарысынан шығуда үлкен 3шараны жүзеге асырады: Біріншіден, басқа да өміршең кәсіпорындардың қарыз көлемін азайту мақсатында тиімді немесе өміршең кәсіпорындардың қарызын қайта қаржыландырды. ұлттық банк бұрынғы мамандандырылған банктер арқылы қайта қаржыландыруға 245,6 млн теңге несие берді. Екіншіден, үкімет жаңа төлем құралдарын енгізді. Мемлекеттік кәсіпорындарға чектер немесе төлем, тапсырма бойынша алдын ала төлеуді талап ететің төлем құралдарын пайдалануға рұқсат етілді. Үшіншіден, бұрынғы одақтас республиқалар республикааралық есеп айырысу банктерін қайта құру келісіміне келді. 1992 ж. соңында Қазақстан мен Ресей, екі елдің кәсіпорындарының қарыздарын өзара есепке алу туралы екі жақты келісімге қол қойды, ол қарыздар сомасы 1992 ж. аяғында 80 млн. теңгені құраған.
Бұл шаралар төлемсіздік дағдарысына төтеп бере алмады, себебі бірқатар маңызды мәселелер шешілмей қалды. Кәсіпорындардың өзара қарыздар болуынан туындаған несиелік нарық пен төлем жүйесінің тиімсіздігі жойылған жоқ; мәселен, төлемдерді кешіктіру және кәсіпорындарда қаржылық тәртіптің болмауына қатысты мәселелер шешусіз қалды. Төлемсіздік дағдарысы 1992ж. соңында тағыда қайталанды, ол кезде үкімет қарызды жабуға тағы 600 млн теңге, ал 1993 жылы I тоқсанда мемлекеттік кәсіпорындардың айналым капиталын толықтыруға 800 млн теңгеге жеңілдетілген пайыз мөлшерлемесінде (25% жылдық) несие белуге мәжбүр болды.
1993ж. қараша айында Ұлттық банкке ұлттық валютаның енуімен ақша-несие саясатын жүзеге асыру; бюджетпен, банктермен өзара қарым-қатынаста классиқалық қағидаларды ендіруі, банктердің қызметтерін реттеу жүйесін нығайтуға қатысты толық жауапкершілік жүктелді.
Ұлттық валютаның енгізілуі сәтіңен бастап, 1995 жылға дейін Орталық банктің қызметің атқару, жүйе қызметің реттеп отыратын нормативтік құжаттарды қарастыру және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлерімен тәжірибесі жоқ Ұлттық банк дербес түрде ақшалай-несиелік саясат жүргізу тәжірибесін қолға алды. Бұл кезең, сондай-ақ ұлттық валютаның бағаларды ырықтандыру саясатына орай шарттасылған ақша-несие құралдарының және факторлардың әрекетіңе бейімделуі болатын
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТТЕР
1. Сейтқасымов Г. «Банк ісі»
2. Мақыш С.Б «коммерциялық банктер операциялары»
3. Ілиясов Қ.Қ, Құлпыбаев С. «Қаржы»
4. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие
5. Кошенова Г.С. «Ақша несие, банктер, валюталық қатынастар»
6. Сейтқасымов Г.С «Ақша несие, банктер»
7. Ұлттық банктегі ақпарат
8. Коммерциялық банктегі ақпарат
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Несиенің түрлері, функциялары және несиелеу принциптері
2. Коммерциялық банктің несиелік саясаты және механизмі
3. Қысқа мерзімді несеиелендіруді ... ... ... мен ... Несиелеу әдістері
3. Несиелік тәуекелді басқару
Тәжірибелік бөлім
1. Депозиттік ... ... ... ... Несие қайтару графигін құрып есептеу
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиет тізімі
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... несиені басқарудың жүйесін және шаруашылық қызметіңе банктік
қызмет көрсету механизмін құру ... мен ... ... ... экономиқалық әдістерді қолдану; банк пен ... ... ... өз ... шеңберіндегі, оның жекелеген буындарының
арасындағы өзара қарым-қатынастар жүйесін ... ... ... жаңа құбылыстар
мен процестерді ескере отырып, принципті түрде реформалау қажеттілігінің
маңызы зор.
Қазақстан ... ... ... ... ... банктің мамандарының пікірінше, қысқа
мерзімді ... ... бар ... ... ... өз ... ... реформасын жүргізуде кедергі
етуі мүмкін деп ... ... ... ... ... мұра боп ... ... несие мен банктік
тәжірибені мемлекеттік ... ... ескі ... қаржылық ресурстарды дұрыс орналастырмау мәселесі; екінші
категория ... ... ... ... ... ... мемлекеттік зиянды кәсіпорындарын жатқызады. Бұл ... ... ... ... ... және жеке кәсіпорындардың қаржылық
ресурстарға қол ... ... ... банктік қаржылық ресурстардың
өміршең емес (шығынды) кәсіпорындардың пайдасына кетуіне жол береді.
Бұдан басқа, бұрынғы жүйе мекемелер мен ... ... ... мен есеп ... дұрыс жүргізе алмады.
1992 жыл ішінде Қазақстанның экономикасына ... ... ... 1992 ... I ... несиенің сомасы жалпы ұлттық өнімнің
- 11,3%-ын құраса,-ал IV тоқсанда - 29,8% ... Бұл ... ... және ... ... ... ... болды, әрі бұл өз
кезегінде ... ... ... ... ... ... келесідей мәліметтер куәландырады: 1992
жылдың I ... ... ... ... ... ... ... - 6,7%-ды құраса, IV ... - ... ... ... ресурстарды арнайы банктер ... ... ... - ... емес ... ... несие беру нәтижесінде банктерде жұмыс ... яғни ... ... ... ... кұрылуына әкеліп соқтырады.
1993ж. ... ... 7,5 млрд ... ... ... несие
берілді, 5,6 млрд теңгесі - үкіметке, яғни олардың үлесі 75%-ды құрады, ал
олар бойынша жалпы қайтарылатын сома 138,5 млн ... ... ... ... ... ... ... ұзартылған болып табылды. Ұлттық банкінің
несиені қайта қаржыландыру тәжірибесінің жетіспеушілігі келесідей банктер
қаржылық емес ... ... кіру ... ие бола ... ... өз ... ... ынтасынан айырылуда. Бұдан
басқа, мұндай несиелерді субъективтік негізде орналастыруда банктердің
жұмыстарының тиімділігі ... ... ... ... ... бөлінбейді. Несиелерді тиімді орналастыруға кедергі болған тағы да
бір фактор - бұл ... ... ... ... ... ... ... деген қажеттіліктің көбеюіне және несиелік тапсырыс
бойынша ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Мемлекеттік кәсіпорындар мұндағы арзан несиелерді алып, көбінесе оларды
инвестор үшін емес, яғни жалакы ... және ... ... үшін ... ... ... мен Ұлттық банк несиесінің
номиналдық пайыз мөлшерлемесін салыстыруға болады: соңғысы 1992 жылы наурыз
айында 25% жылдық ... ... ... сауда бағаларының жылдық
инфляциясы 500%-дан жоғары болған. 1992 жылы қараша ... ... ... 65%-ға ... ... ал ... ... Бұл кезде арзан несие алатын кәсіпорындар өздерінің қаржылық
жағдайын жақсартуға және жұмыстарын ... ... ... ... ... ... қолдайтын тікелей несиелеу
саясатының төменгі ... ... ... ... ... дұрыс орналастырмауға әкелді.
Арнайы банктердің өздерінің ... ... ... ... ... - ... өтіп кеткен қарыздардың ұлғаюына
әкеліп соқтырады, ал осы ... ... ... ... нарықтық
қатынастарға ... ... ... ... ... қол ... пайыз мөлшерлемесінің саясаты жинақ ақшаларды банктерге толық
мөлшерде жұмылдыруға мүмкіндік берген жоқ. ... мен ... ... ... ... ... ... салғанды қалады.
Кәсіпорындар өздерінің тауарлар қорын арттырса, азаматтар өз қаражаттарына
жылжымайтын мүлік пен ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... активтер ақшалай қорларды ... ... ең ... ... ... ... Салымдар үшін төлейтің банк
пайыздары инфляциядан туындайтын ... ... ... ... мен
жергілікті тұрғандардың жинақ ақшаларын жұмылдырудың ... ... ... ... ... тиімді
мекемелерге несие беруге мүмкіндік бермейді.
Несиелік ресурстарды үлестіру сипатына мемлекетгік кәсіпорындарға
субсидиялық және ... ... беру ... кері ... ... несиелер деп - ... ... ... ... ... ... қорғауға арналған, сонымен бірге,
кәсіпорынның дәстүрлі тиімсіз ... ... ... т.б. ... ... қайта қаржыландыратын несиелерге қарағанда, төменгі пайыздық
(1992 ж. IV тоқсаныңда 65% ... ... ... ... ... ... ... несие мен мемле-кетгік дотация
арасындағы айырмашылықгы мүлде жойды. Бұл карыздарды кәсіпорындар өтемеді.
Ауыл шаруашылық кәсіпорындарға және есеп ... ... ... үшін ... ... беру ... ... қолданады. 1992
ж. Ұлттық банктің бұндағы несиелерінің үлесі барлық ... ... 70%-ын ... ... ... ... 42%-ын ... несиелердің негізгі бөлігі ауыл ... және ... ... ... мақсаты үкіметтік бағдарламаларға берілетің орталықтандырылған
несиелер жеңілдетілген пайыздық мөлшерлемелермен (3%, 25% және ... ... ... ... ... 7,5 млрд теңге жалпы
сомасынан олардың үлесіне 76% тиді, ... 1992ж. ... ... ... ... ... ... кейін, ... ... ... ... ... ... беретің несиелері бойынша ... ... ... ... ... ... мөлшерлеме
орталықтандырылған несиелер жөнінен 1993 ж. ... ... ... ... Сол жылы ... ... ... 2269,8% деңгейде
анықталды.
Ұлттық банк кәсіпорындар қарыздарының жаппай есеп ... ... ... қарыз-кәсіпорындарға субсидиялық жеңілдетілген несиелер
берді. 1992 ж. осы мақсаттарға берілген несиелердің үлесі барлық ... 30%-зы ... ... негізгі бөлігі өтелмей қалды. Дегенмен
жоғарыда ... ... ... ... ... ... де, олар ... шығындарын қаржыландырудың құралына
айналды. Сонымен қатар, субсидиялық және жеңілдетілгең несиелер бойынша
номиналды пайыздық мөлшерлемесі мен ... ... ... ... - ... ... мүмкіндік туғызды.
Несиелік жұмсалымдардың жалпы сомасында мемлекеттік емес қарыз
бюджетіңің тапшылығын жабу үшін ... ... ... үлес салмағы
жоғары: 1992 ж. 1 қаңтарында олар ... 13,7 және ... 1993 ж. ... - 1,5 және 2%, ал 1993 ж. ... тапшылықты жабуға - 877 млн
теңге берілді немесе ол ... ... ... - ... ... несиелік жұмсалымдар құрылымы әлдеқайда нашарлады, мерзімі
өтіп кеткен несиелер үлесі ... ... ... төмен болуынан
ұлттық банктің ұтылғаны мен ... ... ... өте ... ... 1992
ж. Республикада басталған төлемсіздік дағдарысы кәсіпорындардың қаржылық
жағдайына және жалпы экономикаға қатты әсер етті және әлі де әсер ... ... өнім ... ... ал кейбіреулері өндірісті
тіпті тоқтатуға мәжбүр болды. Есеп ... ... ... ... ... ала ... бартер қолданады.
1991 ж. 1 қаңтарда уақытында төленбеген есеп айырысу; құжаттары 5 млн
теңге құраса, 1992 ж. 1 ... - 11,2 млн ... ал 1992 ж. ... 384 млн теңге нё» месе жалпы ұлттық өнімнің - 12,3 % ... ... ... жалпы сомасының - 84,1% құрады. 1993 ж. ... ... ... 91,5 млн ... 5,5 млрд. теңгеге дейін немесе 60 есе
жоғары өсті. Сөйтіп, банктердін ... ... ... өтіп ... 12,6 млн ... 1,7 млрд теңгеге дейін немесе 135 есеге ... ... ... ... түсіндіріледі: бірінші төлемдер
жүйесінің тиімсіздігі және несиелік нарықтың мәселелері. ... олар ... ... ... банк ... несие беруді шектей бастаған ... ... ... ... ... үшін ... кәсіпорындардан
төлемдерін ала алмауынан ... ... ... ... одан да ... кешіктірілді. Жағдайы жақсы, төлем қабілеттілігі бар, тіпті төлем
қабілетіңсіз кәсіпорындар да қауіпті жағдайларға ұшырады.
Несиелік нарықтың мәселелері ... есеп ... ... және есеп айырысу құжаттары бойынша ... ... ... ... ... өнімдерін алушыларға жабдықтаудың келісімі
мен жоспарына сәйкес жөнелтіп, ... ... ... ... сатып алушының шотында ақша қаражаты болмаса, онда банк оған бірден
несие беретің, бұл кезде төлемсіздік тәуекелі деген ... Бұл ... ... соң ... ... төлеуге қабілетсіз болса, оларға
банктер несие бермейтің болды) төлемсіздік дағдарысы орын алады; төлемдерді
кешіктіру ... ... ... тауарлар мен қызметтер үшін төлем
төлей алмауы - төлемсіздік тізбегін туғызды.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... артта қалуымен де (ескірген ЭЕМ және
оларды ақпараттық қамтамасыз етулер торабы) байланысты болды.
Кәсіпорындар арасындағы ... ... ... ... ... асырады: Біріншіден, басқа да өміршең кәсіпорындардың қарыз көлемін
азайту ... ... ... ... ... қарызын қайта
қаржыландырды. ұлттық банк бұрынғы мамандандырылған банктер арқылы қайта
қаржыландыруға 245,6 млн теңге несие берді. ... ... жаңа ... ... ... кәсіпорындарға чектер немесе ... ... ... ала ... ... ... ... құралдарын
пайдалануға рұқсат етілді. Үшіншіден, ... ... ... есеп ... ... ... құру ... келді. 1992
ж. соңында Қазақстан мен Ресей, екі елдің кәсіпорындарының қарыздарын өзара
есепке алу туралы екі жақты келісімге қол ... ол ... ... 1992 ж.
аяғында 80 млн. теңгені құраған.
Бұл шаралар төлемсіздік дағдарысына төтеп бере алмады, себебі ... ... ... қалды. Кәсіпорындардың өзара қарыздар болуынан
туындаған несиелік нарық пен төлем ... ... ... ... ... кешіктіру және кәсіпорындарда ... ... ... ... ... қалды. Төлемсіздік дағдарысы 1992ж.
соңында ... ... ол ... ... қарызды жабуға тағы 600 ... ал 1993 жылы I ... ... ... ... толықтыруға 800 млн теңгеге жеңілдетілген пайыз мөлшерлемесінде
(25% жылдық) несие белуге ... ... ... ... ... ... ... валютаның енуімен ақша-несие
саясатын жүзеге асыру; бюджетпен, банктермен ... ... ... ... ... ... реттеу жүйесін
нығайтуға қатысты толық жауапкершілік ... ... ... ... ... 1995 ... ... Орталық
банктің қызметің атқару, жүйе ... ... ... ... ... және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлерімен тәжірибесі
жоқ Ұлттық банк ... ... ... ... ... тәжірибесін
қолға алды. Бұл кезең, сондай-ақ ұлттық валютаның бағаларды ырықтандыру
саясатына орай шарттасылған ... ... және ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ТҮРЛЕРІ
Несие экономиқалық категория ретіңде формаларға ие. ... ... да бір ... тән ... ... байланыстардың
жиынтығын білдіреді. Несиеге қатысты оның ... бұл ... ... ... әр ... сыртқы және ішкі өзгерістер
кезінде сақталатын негізгі ... ... ... ... қатысты кредитор мен қарыз алушы арасындағы байланыс қалай
өзгерсе де, ... ... оның ... ... ... ... ... әдетте, несиенің ... екі ... ... және банктік. ... ... ... ... ... ... мемлекеттік, халықаралық,
үкіметаралық фирмалық және т.б. жатқызады.
Коммерциялық ... – бұл ... ... ... ... тауары
немесе көрсетілген қызметі үшін төлемді кейінге қалдыруы. Несиенің осы
формасының ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі мынада: қарыз ... ... ... ал оның мақсаты – тауарларды өткізуді
жылдамдату.
Әр түрлі тауарларды өндіру және өткізу бірдей емес ... ... ... ... бір ... сәйкестендіруді талап етеді. Қандай да бір
тауар өндіруші өз тауарларын нарықка ... ... осы ... қажет етіп
тұрған басқа тауар өндірушінің қолма-қол ақшалай қаражаты болмауы ... ... ... сату ... ... ... ... вексель – жазбаша қарыздық міндеттеме болып табылады. Ол
оның иесіне ... бір ... ... ... ... ... ақшалай соманы талап етуге кұкық береді. Коммерциялық несиенің
шектелген деңгейі бар. Біріншіден, ол жұмыс істеп ... ... ... ... ... яғни ... әрқайсысы
коммерциялық несиені тек өзіне, сол ... ... үшін ... емес
капиталдың шегінде ғана бере алады. Екіншіден, коммерциялық несие ... ... ... оны ... ... ... ... осы
құрал-жабдықтарды тұтынатын салаларға береді, бірак керісінше емес. ... ... ... иесі ... ... несиеге тоқыма
фабрикасына сата алады, ал ... ... ... ... кәсіпорнына
коммерциялық несие бере алмайды, өйткені маталар машина құрылысында өндіріс
құрал- ... бола ... ... ... ... коммерциялық несие өндіріс
пайызының және тауарларды өткізудің үздіксіздігін қамтамасыз ете ... ... ... ... ... фирмалар өз өнімдерін өткізудің бұл формасын – төлемді
кейінге қалдыра отырып сатуды белсенді қолданады. Бұл ұсақ және ... ... ... шамалылығымен, тауарлар құнының өсуімен,
банктік қарыз алуды қиындататын несиелік шектеулермен түсіндіріледі.
Коммерциялық несие Жапонияда және ... кең ... ... ... ... ... коммерциялық талаптар мен
міндеттемелердің үлесі орта есепппен 30%-ға жетеді, француз фирмаларын – 20-
25%. Олардан ... ... ... ... және ... ... Төлеуді кейінге қалдыруды тек ... ... ұсақ ... ғана ... сонымен қатар кредитор ... ... ... бола ... ... ... және банктік несие ала
алатын ірі компаниялар да пайдаланады.
Коммерциялық ... ... ... ... бірі –
тауарлардың ұдайы жеткізілуін талап ететің кәсіпорындардың экономиқалық
байланыстарының үнемі ұлғаюы және ... ... ... да ... ... ... өсуіне байланысты коммерциялық
несиенің ролі оның көмегінің абсолютті шамада ... ... ... ... ... ... несие» терминімен
банктің коммерциялық мақсаттарға беретің қарыздары түсіндіріледі. Жұмыс
істеп тұрған капиталистердің ... ... ... кейінге қалдыру
шарттарымен сатуы коммерциялық фирмааралық ... деп ... К. ... ... әрбір жұмыс істеп тұрған капиталист «бір қолымен ... және ... ... ... алады». Сондықтан жекелеген кәсіпорын
тұрғысынан алғанда, коммерциялық ... ... ... кейінге қалдыру
шартымен, сатып алушыларға қойылған тауарлар және ... ... ... ... ... ... ... анықтауға
болады. Кейбір экономистер несие көлемін анағұрлым анықтау үшін тауарлардьг
жеткізу кезінде қолданылатын аванстық төлемдерді де ... ... ... ... ерекшелігі мынада: карыз келісімі – аясы ... ... ол ... ... келісіміне косақталып жүреді. Қарыз келісімі
тауарлардың өткізілуін ... ... ... қалдыру мерзімі
жабдықтаушы мен сатып алушы арасындағы сауда келісімі жасалған уақытта жеке
анықталады. Әдетте төлеуді кейінге ... ен ... ... 90 ... ... ... қалдыру тауарлардың түріне және басқа
факторларға (мысалы, азық-түлік тауарларын төлеу қыска мерзім ... ... ... ... ... қалдыру кезеңін ұзарту сатып алушы
мүддесіне сай келеді, оны өткізілетің тауарлар бағаларының ... ... бұл ... ... ... факторы бәсекелестік кезінде
мәнді роль атқаратын оның құны ... ... ... несие
бойынша мөлшерлеме ақша нарығының мөлшерлемелеріне ілесіп ... ... ... ... ... белгіленеді. Коммерциялық несие қазіргі
уақытта несиенің басқа формаларынан жеке өмір сүрмейді. Несиенің ... ... ... банкте қарыз міндеттемелерін есептеу мысалында
көрінеді. Тауар өткізуді мақсат еткен алғашқы мәміле вексель ... ... ... ... ... ... оның негізінде қарыз капиталының
қозғалысы жатыр. Банкте вексельдерді есептеу мүмкіндіғі ... ... ... ... ... ... оның ... жеткенге дейін қиындықсыз есептете алатының біле отырып, ... ... ... төлемді кейін жүргізуді ұсынады, яғни вексельді
есептеу механизмі кәсіпорындардың. ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Соңғы он жылдықта несиенің екі формасының арасындағы өзара байланыс
нығайып келеді. Банктік несиені ... ... ... күшейе түсуде. Коммерциялық несие ... ... ... өйткені онда банктік ... ... ету ... ... ... ... қатар, кемшіліктері де бар.
Уақыт шектеулігі, өлшемдері, қозғалыс бағыты тәрізді белгілі кемшіліктерден
басқа төлемді белгілі бір дәрежеде ... ... ... сипатына ие
болады; тауарларды төлеу мерзімі жиі ... ... ... ... ... ... ... жақсы хабардар болмайды, ал
бұл олардың шаруашылық қызметі үшін белгілі бір тәуекел туғызады. Төлеуді
кейінге ...... ... ... ... әсер ... ... ол жабдықтаушы оңай түрде банктс вексельді қаншалықты ... ... ... кемшіліктер коммерциялық несиенің ролін
төмендетеді.
Банктік несие – бұл банктердің, ... ... ... ... ақшалай қарыз түрінде беретін несиесі. Банктік несие
коммерциялық ... ... ... Бос ... ... кез ... ... беріледі және банктік несие арқылы кез келген бағытта
қозғала алады. Тоқыма фабрикасының иесі ... бос к ... ... ... ... ал банк бұл ... ... ... ... береді.
Банктік несие сферасы коммерциялық несие сферасына қарағанда несиені
қолдану өрісі кең. Коммерциялық несие тек ... ... ... ... ... несие қоғамның барлық топтарының ақшалай табыстарынан және
жинақтарын капиталға ... ... ... ... ... ... және ... несиенің динамикасы әр түрлі. ... ... ... пен ... айналымының ұлғаюымен жоғарылайды ... ... ... ... ... кезеңінде оған ұсыныс және
сұраныс жоғарылайды, ал дағдарыстар кезінде азаяды. Өндіріс дағдарыстары
әсерінен ... ... мен ... де қысқарады, ал қарыздарды
төлеу үшін ... ... ... ... ... Өндірістің жанданып,
жоғарылаған кезінде нағыз капиталдың ... ... ... мақсаттар
үшін банктік қарыздарға деген сұраныс ... ... ... ендірілуі тұрғысынан банктік қарыз капиталына (қарыз алушылар
каражаттарды жұмыс ... ... ... ... ұлғайту үшін
пайдаланғанда) және ақша бөлінеді. Жеке капиталды ұдайы ... ... бұл ... қарыздың қамтамасыз етілуіне ... және ... ... ... ... әр ... әсерін көрсетеді. Несие алу
кезінде тауарларды, бағалы ... ... қоя ... ... ... ... ... Оның көзкарасы тұрғысынан, бұл –ақша
қарызы.
Банктік несие өзінің маңызды ... ... ... ... және сапалық өзгерістерге ұшырайды. Олардың біреуі қарыз мәмілесінің
қатысушыларымен байланысты. Қазіргі уақытта ол ... ... ... және ... ... ... капиталистермен шектеліп
қалмайды. Бір жағынан, қарыз капиталын беруді ... ... әр ... ... ... ... ... банктері) жүзеге асырады.
Қарыз капиталымен мәміле жасаушы жаңа типтегі мекемелер кейде «банктік
емес» ... атқа ие, ал бұл ... ... ... ... ... ... қоғамы олардың қызметі тұрғын үй несиесін берумен
байланысты). Екінші жағынан, ... ... ... өзгереді. Жұмыс істеп
тұрған капиталистерден басқа (акционерлік ... және ... ... ...... ... ... және жергілікті үкімет орғандары болып табылады. Банктік мекемелерде
қарыз ... ... ... ... әр ... ... ... мүмкіндіктер ғана емес, сонымен қатар берілген қарыздардың
көлемдері де өзгереді. Несиелік операциялардың көлеміне ішкі және ... әсер ... ... ... қолында бар ресурстардың көлемі
жатады. Ресурстардың өсуіне оның несиелік ... әсер ... ... ... ... ... ... белгілі бір шетке капитал шығару және оны ... ... ... бар. ... ... ... банктік ресурстардың бірден-бір
көзі болып табылмайды. Несиелік мекемелер ақшалай қаражаттарды банк ... ... ... ... ... ... ... облигациялық
қарыздарды да белсенді пайдаланады.
Банктік несиенің шамасына ақшалай-чектік эмиссиямен ... ... ... ғана ... оған ... ... жеке тұлғалар
және мемлекеттік мекемелер тарапынан қарыз қаражаттарына деген сұраныс та
әсер етеді. ... ... ... ... қарыз капиталы нарығының
конъюнктурасын айқындаушы негізгі фактор болып, банктердің ресурстары ... ... ... сұраныс болып табылды.
Несиелік жүйе мемлекет тарапынан болатын ықпалға ұшырайды. Мемлекеттік
орғандар және ... ... ... ... несиелік шектеулер,
активтік операциялардың жасанды түрде қысқарылуын тудырады. ... ... ғана ... оның ... те ... бар.
Банктер өз саясатын қайта қарастыра отырып және несиенің берілуі ... ... ... ... ... ... табуға тырысады.
Мысалы, қаржылық инженеринг жүйесі - әр түрлі ... ... ... ... қаржылай қызмет көрсетулердің толық комплектісін ұсыну
дамытылады.
Кредитор ретіңде банктердің ролі ... ... ... ... ... қысқаруы мүмкін деп есептеуге негіз жоқ. Өйтқені көптеген
кәсіпорынның косымша каражаттарға ... ... ... ... несие есебінен ... ... ол ... ... жеке ... үшін де ... ... алудың анағұрлым
ыңғайлы формасы болып келеді. Осылайша, несиелік жүйенің негізін ірі
банктер ... ал ... ... ... ... жағдайында қалады.
Тұтыну несиесі – бұл тұрғындарға тұтыну ... ... алу ... қызметтерді төлеу үшін коммерциялық (бөлшек-сауда орындары
арқылы төлемді ... ... ... тауарды сату) және банктік
(тұтыну мақсатына қарыздар) формада ... ... ... ... міндеті – тұрғындарға тауарларды сатуға ... ... ... ... ... ... ... бір жағынан – тауар
айналымының ұлғаюымен несиенің ... де ... ... ... ... ... де ... тудырады; екінші жағынан – ... өсуі ... ... ... күшейтеді. Бұл тәуелділік,
әсіресе, қазіргі уақытта нарықтың тауарлармен толығу ... ... бұл ... әр ... ... ... оның дамуының әр түрлі
деңгейін көрсетеді. Италия мен Жапонияда тұрғындардың жалпы ... ... осы ... ... ішкі өнімдеріне 10% деңгейінде, ГФР ... – 30%, ал ... мен ...... ... Тұтыну несиесі
негізінен қымбат тұратын тауарларды сатып алу ... ... ... ... ... және т.б. пайдаланылады. ... ... ... несие де жиі қолданылады. Капиталистік елдерде несие
көлемінің жартысынан көбі автомобильдерді – сатудың үлесіне ... ... ... ... ... шартымен сатылады.
70-жылдардан бастап бірқатар елдерде жеке тұлғаларға тұрақты несиелер
ашу тәжірибесі кең таралды. Бұл ... ... ... ... ... ... немесе ірі әмбебаптардан сатып алатын алушылар
туралы болып отыр. ... ... бұл ... ...... ... қалу және ... көбейту, сонымен қатар сәйкесінше
фирманың ... ... ... ... мекемелер тұтыну несиесі жүйесіне қосылған. АҚШ-пен
және Ұлыбританияның коммерциялық ... жеке ... ... ... аталатын несиелерді беруді қолдана ... Бұл ... ... бір түрі деп қарастыруға болады, бірақ олардың ... ... ... ... ... дербес несиелер – бұл жеке тұлғаларға ақшалай формада
беретің банктік ... ... бұл ... нақтылы коммерциялық
мәмілеге бекітілген, сондықтан олар сатып алынған тауар үшін төлемді
кейінге ... ... ... ... болып табылады; үшіншіден,
делдалдардың болмауы мұндай несиелер жүйесін едәуір икемді және ... ... оған тек банк пен ... ... ... ... тұтыну тауарларын сатып алу мен белгілі бір қызметтерді
алу үшін (мысалы, туристік сапарларды төлеу) кезінде ... ... ... жас ... және ... алудың бүкіл ... 5 жыл ... өтеу үшін ... ... ... алады. Әдетте
дербес несиенің сомасы қарыз алушының 3 ... ... ... ... ... – 36 ... ... дербес несиені пайдалану ережелері анағұрлым біркелкі
бағытталынған. Бұған несиелік карточкаларды ... ... ... ... ... карточкаларының көптеген түрлері бар. Олардың барлығын ортақ
сипат біріктіреді яғни тауарды болашақта төлемін ... ... ... ... ... несиесі көптеген елдердің экономикасында үлкен роль атқарады,
сондықтан ол мемлекеттік орғандар ... ... ... ... ... екі ... бөлуге болады: беру деңгейі және пайдалану деңгейі
бойынша. Беру ... ... ... ... ... ... кей
кезде тежейді. Банктер және каржылық компаниялар ... бұл ... ... ... ... құлдырау және әлсіз сұраныс жағдайында мемлекеттің саясаты
елде іскерлік белсенділікті ынталандыруға бағытталған. Бұл үшін ... ... ... ... ... бағасының қолма-қол
түрде төленетін ... ... ... ... ... ... ... Экономиканың «қызып кеткен», ақшаның инфляциялық
құнсыздануы күшейуі жағдайында қарама-қарсы саясат ... ... ... жоғарылайды, несиенің мерзімі қысқарады және пайыздық
мөлшерлеме жоғарылайды. Дамыған ... ... ... ... ... Ол ... тауарларға сұранысын ынталандырады және
олардың ... мен ... ... ... ... ... ... табыс деңгейі орташа жұмысшылар мен қызметкерлер
пайдаланады. Бірақ ұзақ пайдаланыстағы тауарларды ... алу ... ... ... арқылы алғанға қарағанда ... ... ... ... ... ... Несие, ұзақ қолданыстағы
тұрмыстық заттарды сатып алу үшін 1-2% жылдық мөлшерлемемен 6-24 ... ... жеке ... ұзақ ... ... ... тұрғын үй алуға және ... ... ... осы ... ... Мемлекеттік тұрғын үй құрылыс банкі
құрылған.
Жаңа тұрғын үй саясатының ... ... ... ... көрсету үшін Тұрғын үй құрылыс банкінде қарыз-жинақ шоттары ашылады.
Қарыз-жинақ ... ... ... ... ... ... жинақтау мен, тұрғын үй ... ... және ... жеңілдік несиелерін беру үшін пайдаланылады.
Ипотекалық несие –жылжымайтын ... ... ... үй және
өндірістік ғимараттарды кепілдікке ала отырып берілетін ... ...... және заңды тұлғаларға қатысты қарыз
алушы немесе кредитор ретіңде мемлекет және ... ... ... ... ... жиынтығы. Мемлекеттік несиенің негізгі формасы
–мемлекеттік займдар, сонымен қатар ... ... ... ... ... кассасындағы салымдар болып табылады. Қысқа ... ... ... және де ... ... міндеттемелер)
ресми түрде бюджеттегі уақытша кассалық үлесті жабу үшін шығарылады, бірақ
іс жүзінде – ... ... ... ... Қазақстанда 1994
жылдың сәуір айынан бастап қазыналық вексельдер аукционы үнемі ... ...... және ... ... қайтарылымдылық
және пайыздар төлеу шарттарымен беру бойынша байланысты ... ... ... ... капиталының қозғалыс формасы.
Кредиторлар жәме ... ... ... ... жеке ... мемлекеттік мекемелер, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдарға мүше
болуы, экономиқалық реформалар жүргізу үшін қосымша қаржылық көздерге қол
жеткізуге мүмкіндік берді.
Халықаралық валюта қорымен 185,6 млн СДР ... ... ... сомасын
«стенд-бай» несиесі шеңберінде келісімге қол қойылды. ... ... ...... ... болған жағдайда және көрсетілген талаптар
орындалған ... (бұл ... сөз ... ... ... бойынша ХВҚ-.мен келісімнің шарттары орындалуы туралы болып отыр)
ақшалай қаражаттардың белгілі бір ... ... ... аралығында
несиеге берілетіні туралы келісім.
Келісімнің әрекет етуінің барлық кезені бойында ХВҚ миссиясымен «стенд-
бай» бағдарламасының ... ... ... ... ... ... займның кезекті траншын бөлу туралы шешім қабылданды.
Қысқа мерзімді бағдарламаның жетістікті ... ... ... орта ... ... ... ... жасауға мүмкіндік берді.
1993 жылы Халықаралық ... құру және даму ... 1993 ... ... ... бағдарламасын қолдауға бағытталған 180
млн АҚШ доллары сомасында медеттік займ бөлу ... және ... ... ... ... ... сақтау, ауыл
шаруашылығы сияқты секторларына техникалық көмек ... ... ... АҚЩ ... ... техникалық көмек қарызын бөлу туралы келісімге
қол қойылды.
Еуропалық кайта құру және даму ... ... ... және ... ... ... 100 млн ЭКЮ ... несие бөлді.
Бұл бағдарламаға экономиканың төмендегідей ... ... ... үй ... ... бар ... ... өңдеу, диірмен
құрылысы, косметика өндірісі, құрылыс және медицина саласындағы жобалар.
Жапонияның экспорт-импорт банкі ХКДБ-мен қатар қоса қаржыландыруға ... даму ... мен ... ... ... ... 40 млн
АҚШ доллары сомасында арнайы көмек займы туралы ... қол ... ... ... екінші денгейдегі банктер де белсенді
қолдануда.
Несиенің түрлері бұл белгілі бір түрдегі экономикалық қатынас ретіңде
несиеден келіп шығатын белгілі бір қасиеттерге ие оның бір ... ... ...... категориясы болып табылмайды,
ол несиені ерекше түрдегі экономикалық қатынастар ... ... ... категориясы болады.
Осыған байланысты несие түрлері төмендегідей жіктеледі:
мерзімдері бойынша: а) ... ... (1 ... ... ... (1 жылдан 3-5 жылға дейін), б) ұзақ мерзімді
(3-5 жылдан жоғары);
несиелеу ... ... а) ... ... берілетің
несие» ә) айналым қорларына берілетін несие;
несиелеу әдістері бойынша: а) ... ... ... ... ... Айналым бойынша сауда және
жабдықтаушы-өткізуші ұйымдар несиеленеді, ал қалғандарында
айналым бойынша да, ... ... да ... ... тұтыну несиенің түрлері тауарлы және ақшалай болуы мүмкін, ... ... ... ... ... ... ... тауарлы және қаржылық
несиелер;
экономиқалық мазмұны бойынша: сыртқы сауда
операцияларымен байланысты коммерциялық және қаржылық ... ... ... үшін пайдаланылады (қарызды етеуге,
бағалы қағаздарға инвестициялау);
несие субъектілері бойынша: ... ... ... қаржылық ұйымдар беретін;
мерзімдері бойынша: қысқа мерзімді, орта мерзімді, ұзақ
мерзімді.
Шетелдік ... ... ... жіктеулері кездеседі.
Несиелердің категориялары:
а) Қарыз алушының типі бойынша:
Тұтыну.
Бөлшек /көтерме.
Ауыл шаруашылығы.
Коммерциялық /өнеркәсіптік.
Қозғалмайтын мүлік
Энергия.
7. ...... ... штаттар, ұлттық) федералдық.
ә) Мақсаты бойынша:
Тұтыну (мысалы, тұтыну тауарлары, автомобильдер).
Айналым капиталы.
Құрылғылар.
Ғимараттар.
Жобалар.
Лизингтік қаржыландыру.
ә) Әрекет ету мерзімі ... ... (бір ... кем ... ... ... (1 ... 4 жылға дейін)
Ұзақ мерзімді (5 жыл және одан жогары)
в) Өтелу кестесі бойынша:
Бірдей төлемдермен (мысалы, тұтыну несиесі үшін ай ... ... ... ... жарты жыл сайын, жеңілдікті ... ... ... модификацияланған несие – «шар», яғни
өтелуі ... ... ... төлемдерге қарағанда анағұрлым көп төлемді
талап ететін несие).
3. Бір рет ... ... орта және ұзақ ... ...... ... ... бойынша:
Қамтамасыз етілмеген.
Кепілмен қамтамасыз етілген ... ... ... ... корлар.мсн. кұрылғылармен, жермен,
ғимараттармен)
Кепілдендірілген.
Басқа да қамтамасыз ... ... ... міндеттемесі бар
хат).
Қазақстанда несиелердің келесі түрлері дамыған.
1. ... ... ... аукциондық— Ұлттық банктің акша несие саясатының уақытша құралы болып
табылатын және ... ... ... аукциондық негізде, республика
банктерінің 1 ... 3 айға ... ... ... ... деген
қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатындағы берілетін несие;
ломбардтық – Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... пайызбен берілетің қысқа мерзімді несиенің түрі;
бюджеттік – Ұлттық банк Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... банктің республикалық бюджетті несиелеуі қысқарып және бұл 1998
жылдан бастап бюджет тапшылығын инфляциялық емес жабуға көшумен ... ... ... ... ... айналым қаражатгарының жеткіліксіздігін уақытша
толықтыруға;
күрделі жұмсалымдарды қаржыландыруға;
импорттық бойынша ... ... үшін ... ... желі ... - ... ... бірінші талап етуі бойынша
және белгілі бір ... ... ... ... ... ... беру ... банктің заңцық рәсімделген міндеттемесі;
консорциялық - несиелік, кепілдік ... ... да ... ... ... асыру үшін кандай да бір ... ... ... ... екі ... одан ... ... беретің несие, бұл кезде бір банктің мүмкіншілігі қандай
да
бір ... ... бұл ... ... жүргізуге жетпеуі
мүмкін.
тұтыну мақсаттарына;
банкаралық.
Банкаралық несиелердің негізгі көлемі ... ... ... сату ... ... ... кредиторлар ретінде ірі
банктер (Халықтық банк, Қазкоммерцбанк) ... ... ... ... және ... деңгейдегі банктердің несиелік
қызметіңен келетің шығындарды жабу үшін ... ... ... туралы ережеге сәйкес.
Ұлттық банк қарыздардьщ сапалары бойынша ... ... ... ... - ... мерзімі әлі ... және ... ... ...... емес - ... қайтарылуы
30 күнге кешіктірілуімен байланысты тәуекелі аз жэне бір реттен ... ... ... - ... ... ... ... шотына жатқызылған
күннен бастап 30 бен 60 күн ... және бір ... ... емсс
ұзартылған несие;
1. күдікті- қарыздың ұзартылған ... ... ... ... ... ... ... 90 күнге дейінгі несие;
• шығынды - ұзартылу мерзімі 90 күннен артық несие. Пайыздар ... ... ... ... ... күннен бастап 90 күн
өткеннсн соң тоқтатылады. ... ... ... балансында есептелген пайыздардын өсуінің тоқтатылғанын
білдіреді. ... ... ... ... тыс ... қарыз портфелінің жіктелуі, оның сапасының жоғарылауы және
несиелік ... ... ... ... жабу үшін резервтер
(провизиялар) күру максатын көздейді және жалпы алғанда ... ... даму ... ... ... ... ала сұрақтың терминологиялық жағына тоқталамыз. "Функция"
түсінігі ғылымда және тәжірибеде кең ... ... ... латынша
"атқару", "жүзеге асыру" деген мағынаны білдіреді. Философиялық сөздікте
"функцияның" анықтамасы ... ... ... ... қандай да бір ... ... ... ... ... органдарының функциялары, ақшаның функциялары, мемлекеттің
функциялары және т.б." ... ... ... ... ... тәуелділікті түсіндіріледі. Күнделікті тұрмыста функция
әрекет ретінде анықталады.
Экономикалық теорияда функция деп ... ... ... көрінісі
түсіндіріледі. Демек, несиенің функциясы деп оның мәнінің ерекше көрінісін
түсіну орынды, алайда ... ... - оның мәні ... тек осы мәнінің
көрінісі. Біз қарастыратын несиенің кез ... ... оның ... ... ... ... үшін келесідей ғылыми амалдар орынды.
Біріншіден, бәрінен бүрын ... да ... мәні ... объективті
сипатта. Функция кредитор мен қарыз алушы арасында несиелік қатынасқа түсе
отырып орындайтын белгілі бір ... ... ... несиенің функциясын талдау кезінде тағы да бір ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде
барлық функцияларымен емес, ... ... ... ... ... ... ... әрбір кезенде несие өзінің
қозғалысының ... бір ... ... ... өзінің мәнді
көріністерінің барлық жиынтығын бірден ... ... ... ... ... функциясында бір ... ... ... немесе қор жинау функциясын атқара алмайды. Несие де сол сияқты.
Үшіншіден, функция - бұл ... ... ... өзгермелі категория. Несиенің
мәнінің өзгеруімен қатар оның көрінісі де өзгереді. ... ... ... ... ... ... көрінісін білдіреді.
Бұл функцияның жеке кредиторға ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі; несиенің көрінуі, тек егер
ол тең дәрежеде несиелік мәміленің екі қатынасушысына да ... ... оның ... ... анықталуы мүмкін.
Мұнан басқа, функция несиенің барлық формалары мен түрлерінің ерекше
көріністерін сипаттауы ... ... ... ... несиенің жеке
бөл'ектенген функциялары жок. Функцияны несиенің формалары немесе түрлері
емес, оның ... ... ... мәні ... ... оның келесі функциялары бөлініп шығарылады: қайта бөлу, нақты
ақшаларды несиелік ... ... мен ... ... ... несиелік катынас айырбас
процесінде уакытша босаған ... ... ... ... ... кайта бөлу
сатысында пайда болады, сонан соң бұл құн ... ... ... ... ... ... ... кайта бөлу функциясын көрсету керек.
Бірінші жағдайда кредитор қарыз ... ... ... алушыға
тауарлы - материалдық кұндылықтарды берс ... ... ... ... береді. бірак екі ... да ... ... әр ... ... оның мазмұны біреу - кұн
кайта бөлінеді, Осылайша, қайта бөлу ... ... кұн ... бөлу ... белгілер бойынша жүретініне байланысты мынандай
түрлерге ... ... ... ... ... ... Қанта бөлудін барлық түрлерінде берілген құнға меншік
иесі өзгермейтінін ескерте кету ... ... ... ... ... ... ... қатынасқа кредитор мен карыз алушы ... ... ... ... әр ... ... ... түсетін болса, құнның
қайта бөлінуін аумакаралық деп айтуға болады. Салаішілік қайта бөлу салалық
банктерден несие алған ... орын ... Егер кұн бір ... өкілі болып
табылатын кредитордан, басқа саланың кәсіпорны болып табылатын ... ... ... ... ... ... қайта бөлу орын
алады.
Егер кредитор бір шаруашылық ... ... бос ... ... оны ... субъектілерге қарызға беру көзі ретінде
пайдаланылса, онда құнның шаруашылықаралық ... ... орын ... ... ... ... бөлінуін әр түрлі ... ... ... катынастардын субъектілері
деңгейінде ... жеке ... ... және ... ... ... да ... қаражаттардың да қайта
бөлінуі ... ... ... ... ... жиынтық
шеңбер айналымында оның қозғалысы несие ... ... ... ... ... ... қайта бөлінуіне ұласады. Не-сиенің қайта
бөлу функциясы құнның ... ... ... ... уақытша босаған
құнның қайта бөлінуін козғайды.
Сонымен катар ... ... ... ... ... бөлу, өткізу
процесінің жалғасы болуы да мүмкін. Коммерциялық ... ... ... өз өнімін сатып алушыға төлеуді кейінге калдыру шартымен сатады,
яғни несиелік ... ... ... ... ... үшін ... өндірушіде
оның өнімін төлеу көзіне дейін бос ресурстары болуы керек. Немесе оларды
ұдайы өндірістің басқа ... ... ... ... алу
керек. Екі жағдайда да шаруашылықтың әр ... ... ... ... ... ... ... бөлу функциясының төменде берілгендей ерекшеліктері бар:
• біріншіден, несиенің көмегімен тек ... ... ... ... және ... ... яғни бір жыл ішінде өндірілген
жалдьг ұлттық өнімнің құны гана ... ... ... ... ... дамуының алдыңғы кезеңдерінде жасалған құн да қайта
бөлінеді;
екіншіден, несиенің қайта бөлу ... ... ... ... ... ... ... құнның қайта бөлінуін сөз етеді;
үшіншіден, қайта бөлу ... ... ... ... ... пайдалануға беру процесі болып табылады;
төртіншіден, несиенің көмегімен ... ... ... берілуі
нарықтық экономикаға тән делдал банктердің және ... ... ... ... ... тағы бір ... ... нақты ақшалардың орнын несиелік
операциялардың ... ... ... ... ... нақты ақшалардың
орнын несиелік ... ... үшін ... ... ... берілген құнды тауарлы-материалдық құндылықтар, қызметтер, өзара
талаптарды есептеуді ... ... ашу, ... ... алуы үшін ... ... ... қолма-қол ақшалай
төлемдерді қысқартуға, ақша айналымының құрылымын ... ... ... ... ... осылайша айналыс ... ... ... ... қарызға берілген құнның шаруашылық
айналымына снуі ақшаның ... ... басу ... ... ... ... ... уакытша орнын басу ... ... ... ... ж:шс шаруашылық, айналымына енген қарызға берілген кұн
акшага тән «жұмысты» орындай бастайды (тауарлы-материалдық ... үшін ... ... жэне жше т.б. ... ... орнын несиелік ... ... ... ... ... ... ... және төлем айналымын ұйымдастыруда оның
ролінің жоғарылауы;
екіншіден, ... ... ... ... ... бар ... ... айналысы;
• үшіншіден, Орталық банктердің несиелік ақшаларды эмиссиялауы.
2. НЕСИЕЛІК ... ОНЫҢ ... ... ... ... қызметінің міндеттерін, оларды іске
асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ несиелік ... ... мен ... ... ... ... ... механизм
көмегімен жүзеге асырылады.
Несиелік саясат — банктік несиелік ... ... ... ... ... ... құжаттар жүйесін жасау шарттары.
Кең мағынасында, несиелік саясатты несие беруші банк пен ... ... ... болады.
Тар мағынасында, несиелік саясат — бұл ... ... ... ... стратегиясы мен тактикасын сипаттайды.
Несиелік саясат банктің несиелік жұмысын, оның ... ... ... ... және ... ... ... қажетті
құжаттар жүйесін (ұйымдастыру) жасау шарттарын білдіреді.
Жалпы несиелік саясат мынадай сипатта болуға тиіс:
нұсқаулық емес, яғни ... ... ... мақсаттарын нақты және мағыналы анықтауға мүмкіндік береді;
нақты мақсаттарды іске асырудың, ... ... ... іске ... ... ететін стандарттар мен нұсқаулықтарды қамтитын
құжаттардан тұрады.
Несиелік ... ... ... оның ... басқару
облысындағы саясаттарын ескере отырып жасалады Несиелік саясат несиелік
қызметтің ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді:
- несиенің ... және ... ... беретін банк қызметкерлері жетекшілікке ... ... мен ... ... ... стратегиялық шешімдсрді қабылдайтын тұлғалардың
басты іс-әрекеттерін;
- сыртқы аудит ... ... және ... несиелік
қызметтік сапалығын;
• ішкі бақылау қағидаларын.
Несиелік саясат банк ... ... ... ... ету үшін және несиелік қызметкерлердің лауазымды
міндеттерін анықтау үшін қажет. Несиелік саясатты іске ... ... ... ... ... біртұтас ережелерін тәжірибеге енгізу мүмкін
емес. Сондықтан да, ... ... ... несиелік саясат пен оны іске
асырудың соған сәйкес ережелері несиелік ... ... ... ... банк ... ... ... несиелеуге болатын
экономика секторын дұрыс таңдай білуіне сондай-ақ ... беру ... ... ... банк үшін бірінші реттік маңызы бар басқа факторлар
мен қарыз алушының несиелік ... ... «өз ... таңдаудағы
біліктілігіне негізделеді. Сондай-ақ несиелік саясат банктің бүгінгі
иелігіндегі ... ... ... дұрыс санайтын несиелік өнімдермен
анықталады Мысалға кәсіпорындарға ... ... ... және ... ... ... (өндірісті кеңейтуге, жаңғыртуға,
техникалық жағынан қайта қаруландыруға, ғылыми-техникалық, инновацияларды
енгізуге) берген ... ... ... ... банктен бақылауды ұйымдастыру болып
табыладь: (потенциалды қарыз алушыны несиелеу мүмкіндігі туралы сұрақты
шешу барысында несиелік стандартты дұрыс ... ... ... ... ... ... сақтауға бақылау жасау; банктің несиелік
портфелінің жағдайына және оның ішінде проблемалық ... ... ... ... ... жасау банк жетекшілерінің несиелеу мақсатын
қалыптастыруды және бұл мақсаттардың ... ... ... ... мақсаттарымен қаншалықты сай келетінін анықтауды талап етеді.
Несиелеу мақсаттары ... соң, ... ... ... ... ... операцияларды атқаруына мүмкіндік беретін
банктік несиелік саясатын жәке оған қоса несиелеу стандарты мен ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты, бұл құжаттардың бірінші ... ... ... ... ... Сараптаушылардың талдауы және
ұсыныстары енгізілгеннен кескін ... ... ... комитет (немесе
директорлар кеңесі несиелік ... ... және ... ... бекітеді.
Несиелік саясат несиелеу лимиттерін тәртібін кейде несиелеу бойынша
жекелеген ережелерді де ... ... ... ... бір ... келетін тәуекел лимиті анықталады Сонымен қатар несиелік саясатта
барлық несиелік ... ... ... сай ... ... ... несиелік комитет туралы ереже де қамтылады. Несиелік
комитет несие беру ... ... ... ... беруге байланысты
мәселелерді қамтиды.
Отандық банктер тәжірибесіндегі ... ... ... ... ... ... ... клиенттің өтінішін және ... ... беру ... ... қарайды;
- несие беру немесе одан бас тарту туралы ... ... ... ... байланысты несиелеу формаларын анықтайды;
- несие сомасы мен мерзімін анықтап, пайыз мөлшерлемесін
бекітеді:
- несиені қайтаруды қамтамасыз ету тәсілдеріне ... ... ... ... ... лимит, несиелік желі);
- берілген несиелерге мониторинг жүргізу тәртібін бекітеді;
- ... ... ... ... ... ... бөлімшелердің жұмысын талдайды;
- несиелік комитеттің мәжілісінің хаттамаларына қол қояды және хаттамаларды
тіркеу кітабын ... ... ... ... ... қызметіне байланысты
тәуекелдігі жоғары ... ... ... ... ... несиелер туралы да айтылуға тиіс.
Несиелік саясатпен банк қызметкерлерін таныстыру, оларды ... ... ... мен ... үйрету, банкте несиелік
саясатты енгізудің негізгі элементі болып табылады.
Несиелік саясат несиелік қызметтің ... ... ... ... кезегінде, несиелік саясаттың қабылдаған бағыттарын іске асыру жүйесі
ретінде ... ... ... ... ұйымдастыру;
- несиелік подтфельлі басқару;
- несиелеуге бақылау жасау:
- құзыретті бөлу принциптері;
- несиелеуді тандаудың жалпы критерийлері:
Іс жүзінде ... ... іске ... ... ... ... бір ... яғни соған сай келетін мынадай үш құжат
түрінде көруге болады:
несиелеу саясаты:
несиелеу стандарты:
несиелеу нұсқаулықтары.
Сондай-ақ ... үш ... ... бір құжатта - «несиелік
саясат ... ... ету» ... ... ... ... асыратын бөлімшелер
жұмыскерлерінің қызметтерін нақтылайтын несиелік нұсқаулықтар мен ... ... ... ... мен ... анықталады.
Несиелеу стандарты - бұл банкте несиелік қызметті жүзеге асыратын
барлық қызметкерлердің жетекшілікке алатын құжаты.
Несиелеу ... ... ... ... ... ... ... іске асыру ... ... ... ... ... көңіл бөлініп және қосымша
бақылау жасалуға тиіс.
НЕСИЕЛІК ... ... ... «механизм» белгілі бір қызметті жандандыруға
және бір нәрсені іскс қосуға болатын құралды білдіреді. Бұл ... ... ... жиі ... ... оның мәні ... ... несие саясатының міндеттерімен анықталатын, басқарылатын
объектіге басқаратын ... ... ету ... ... ... ... - ... қатынастарға сай экономиканың тиімді
дамуын қамтамасыэ ететін несие түрлерінен, несиелеу принциптерден, ... мен ... және ... ... ... тұратын
экономикалық механизмнің құрамдас бөлігі.
Қазіргі несиелік механизм экономикалық механизмнің бір ... ... ... іс жүзінде несие қызметінің жүйесін нақты және кешенді түрде
бейнелейді. Нарықтық экономика жағдайында ... ... және ... ... пайдаланылатын несиелік механизм өзінің негізі және құрылымы ... ... ие. Олай ... ... ... ... экономикалық
категория ретіндегі қызмет етуін жеткізе және тура бейнелей ... ... оның ... ... ... ... ... еді.
Несиелік механизм сипатының объективтігін айта отырып екі элементті:
несиені және несиелік механизмді бір бірінен бөліп
НЕСИЕЛЕУ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... жалпы несиелік механизмнің
«техниқалық қабаты» ретіңде бөліп қарастырады.
Несиелеу механизмі — несиенің ... және ... ... ... ... сондай-ақ несиенің козғалысына бақылауды қамтитын
несиелік механизмнің құрамдас бөлігі.
Басқаша айтқанда, несиелеу механизмі бұл несиені ... ... ... ... — бұл несиені ғылыми түрінде тану механизмін
сипаттайды. Бұл ... ... ... ... ... ... сипаты бар механизм. Несиелеу механизмі өзінің мәні жағынан
несиелік ... ... ... ... ... кезеңдерді қамтиды:
• несиеге деген өтінішті қарау;
-несиелік қабілетін талдау:
несиелік келісімшарт ... ... ... ... ... ... кезең Банкке келіп түскен несиеге деген өтінішті қарау.
Кез келген несиелік операциялар осыдан басталады. Мұндай ... ... мен ... несие туралы негізгі мәліметтер: мақсаты,
мөлшері, түрі, мерзімі, мүмкін болар қамтамасыз ету ... ... ... ... ... өтінішке қосымша, яғни несиелік
операциялар сипатына байланысты құжаттар беріледі. Клиенттердің әр ... үшін әр ... ... пакеті әзірленуі мүмкін. Мысал ... ... ... ... ... ... жарғының, жалға алу шарттарының,
тіркелген куәліктерінің немесе ... ... ... ... пайдалану құқығын куәландыратыи құжаттар; азаматтардың
төл ... және ... ... ... ... растайтын басқа да
құжаттардың көшірмелері;
соңғы екі жылдық қарыз алушының балансы және оған
қосымша беттер;
несиеленетін ... ... ... ... ... ... ... техникалық-экономикалық есебі;
несиеленетін мәмілелерді растайтын- келісімшарттар
көшірмелері (материалдық құндылықтарды жабдықтауға және
сатуға арналған шарттар тауарлы-материалдық құндылықтар
шотының көшірмелері және т.с.с),
басқа ... ... ... ... ... ... көшірме);
6) қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... ... растайтын құжаттар;
7) несиені қайтаруға байланысты ... ... ... ... ... ҰЙЫМДАСТЫРУ
Тұтыну несиесі халықтың әр түрлі тұтынушылық қажеті қанағаттандырудың
құралы ретіңде қызмет етеді. Бұл арад ... ... үшін ... ... ... ... ... жатпайды.
Тұтыну несиесінде қарыз алушыга жеке тұлға, ал, несие берушіге несие
мекемесі, сондай-ақ, әр түрлі меншік формасындағы кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... қолайлы әрі
пайдалы формасы ретіңде тұтыну несиесі экономикада үлкен рөл ойнайды,
Сондықтан да ол ... ... ... ... ... ... несие
берудің және оны пайдаланудың деңгейінде жүзеге асырылады әрі бұл ... ... ... ... ... ... несие мерзімі,
процент мөлшерлемесі арқылы түпкілікті тұтынушыны несиеленуін мақұлдауда
немесе несиелеу ... ... ... ... елдерде жеке қарыз алушыларды несиелеуге байланысты әр қилы
заңдар ... ... ... ... ... ... нұсқама
біріктіреді: тұтынушылардың өмір дец гейін ... ... ... қол ... елімізде қайта құру процесіне дейін (1987 ... ... екі ... ... несиесі басымдыққа ие болды:
- ұзақ уақыт пайдалануға жарамды тауарларды сатып алуға арналған несие;
тұрғын үй ... ... және ... ... ... пайдалануға жарамды тауарларды сатып алуға арналған несие
жанама ... ... ... оны ... ... ... арқылы
әр түрлі сауда ұйымдары беріп келді.
Тұрғын үй ... ... және ... ... ... (Мемлекеттік банк және Құрылыс банкі) тікелей берді.
Өндірістің құлдырауымен, соған орай тауар айналымының әлсіреуімен,
сондай-ақ, бөліп-бөліп төлеумен ... ... алу ... халықты
несиелейтін жекеше коммерциялық құрылымдардың бөлшек саудада белсенді түрде
құрылуымен бірге шаруашылық жүргізудің нарықтық ... ... ... ... ... алынған осы шаралардың ... мәні ... үй ... сонымен қатар, тұтыну несиесінің кейбір түрлерін
беру жүзеге ... ... ... ... және бау ... көріктендіруге;
ауылдық жерлердегі маусымдық ... ... ... ... ... алу мен жөндеуге;
мал төлдерін сатып алуға және асырауға берілді;
1987 жылы ... ... ... ... тұрмысқа аса қажетті тұтыну
несиесін берді.
Тұрмысқа қажетті тұтыну несиесін ҚР Халық ... ... ... ... атап ... несиенің қайтарылуы, несие мерзімі,
несиені мақсатгы бағыты, несиенің ақылылығы және қамтамасыз етілуі секілді
принциптерді сақтай отырып берді.
Ссуданы беру ... ... ... ... өлшемге қарыз алушының
төлем қабілеттілігі жатады.
Бүгінгі танда Қазақстан банктері тұтыну ссудасының екі түрін ұсынады:
ағымдағы мақсаттарға («кезек күттірмейтін ... ... ... сипаттағы шығынға берілетін несие.
Кезек күттірмейтін қажеттілік несиесін (орта мерзімді ... ... ... ... көзі бар азаматтарға (оның ішінде, зейнеткерлерге де),
олардың тұрғылықты жері бойынша бөлімшелері аркылы ... айта кету ... ... ... осы ... бойынша мерзімі өткен
берешектердің мөлшері қүрт артып кетті. Оған мыналар себеп болды:
жұмыссыздықтың өсуі;
ай сайынғы төлемдердің ... ... ... ... ... ... бас тартуы.
Бұл өз кезегінде аталмыш ссуданы ... ... ... ... қажеттілікке арналған несиені коммерциялық банктер ... бере ... Бұл ез ... ... ... үшін ... қаражатын тартудың негізгі тәсілі болып табылады.
Кейбір коммерциялық банктер өз акционерлеріне банк ... және ... ... ... ... ... ... ұсынатын болды. Несиенің
мөлшері несие келісімшартының әрекет етуі және ... ... ... ... ... ... нарықтық құнына қарай белгіленеді.
Несиенің ең көп шамадағы мөлшері ... ... ... 85%-ін құрайды.
Тұтыну несиесінің екінші түрі - капиталдық ... ... ... ... - ... күттірмейтін қажеттілікке арналған ... - ... оны ... ... жөніңде есеп беруді және
банктен алынған соманың мақсатты бағыты туралы құжаттарды талап етеді.
Азаматтардың құрылыс ... ... және ... үй ... көмек көрсету мақсатында банктер тұрғын үй несиесінің үш ... ... үй ... ... сатып алуға және
жайғастыруға арналған қысқа мерзімді және ұзақ ... (жер ... үй ... ... яғни, құрылыс
жұмыстарын тікелей қаржыландыруға арналған қысқа мерзімді
несие (құрылыс несиесі);
- тұрғын үй ... ... ... ұзақ ... несие.
Тұрғын үй проблсетаіуын шешуде халыққа көрсетілетін қаржылық ... ... өз ... ... ... ... ... үй сатып алуға демеу-қаржыны өтеусіз берудің негізінде жүзеге
асырылады.
Тұрғын үй ... ... ... ... ... ... бөліп беру және тиісті органдардың тұрғын үй құрылысына рұқсат
ету шартымен жүзеге асырылады. Бұл жөніңдегі тиісті құжаттарды ... ... ... беру туралы өтінішімен қоса ұсынуы керек.
Оған қоса, ... ... ... ... және ... ... ... және клиенттің төлем қабілетің анықтауға
қажетті ... ... ... берілетін анықтама), сонымен бірге,
қамтамасыз ... ... ... ... қамтамасыз етілген міндеттемесі ретіңде жылжымайтын мүлік
кепілзатының кепісімшартын, бір немесе одан да көп азаматардың, сақтандыру
компаниясының және өзге де ... ... ... ... ... ... меншік формасындағы ... мен ... ... ... үй ... жақсартуда олардың алған тұрғын ... ... ... беру ... ... және бұл ... (кәсіпорындар мен ұйымдардың) қаражат есебінен бөлектеп немесе
толық өтеуіне рұқсат етілген.
Кепілге ... ... ... жатуы мүмкін:
- қарыз алушының меншігіне ... ... ... ... ... ... осы ... өзге де мүліктік құқықтар;
- дайын тұргын үй немесе аяқталмаған құрылыс, өзге де мүлік түрлері ... ... ... ... ҚР-дың қолданыстағы заңына сәйкес
келетін мүліктік құқық.
Кепілге салынған мүлікті ... ... одан ... қалмау үшін
сақтандыра алады.
Негізгі қарыздың сомасы және ссуда бойынша процент толық өтелмейінше
қарыз ... ... ... үшінші тұлғаға сатуына немесе оның
мүліктік құқығын ... ... ... ... ... ... тұрғын үй несиесін несиелеудің, атап ... ... ... ... мерзімділігі, қайтарылуы және ақылылығы
секілді ... ... ... ... ... салу үшін немесе тұрғын үй сатып алу үшін алынған ссуданың өз
мақсатында пайдаланылмағаны ... ... банк ... ... бұрын өндіріп алуға құқылы болады, ал, қарыз алушы несиені
қайтармаған жағдайда банк ... ... ... ... ... ... ... үй несиесі туралы ережеге сәйкес банк беретін несиенің сомасы
жерді сатып алудың және ... ... ... ... ... ... ... үй құныңың 70%-інен аспауы керек.
Несиеленетің объектіңің қалған бөлігіне (30%-тсн төмен болмайтын
мөлшерде) қарыз ... өз ... ... Осы сәт пен ... үй
несиесінің өзге де нақты шарттарі (мерзімі, мөлшерлемесі және т.б.) қарыз
алушы мсн бан ... ... ... ... ... ... үй несиесінің тағы бір түрі — құрылыс несиссі қарыз алушы ... ... ... ... Әрі ... соң ... құрылыстық-
монтаждау жұмысының аяқталған кезеңінің құныңа сәйкес бөлектеп (біртіңдеп)
беріледі.
Банк кезеңдерді кейін инспекциялаумен құрылыс ... ... ... ... беру ... жұмысты қаржыландыра алады.
Тұрғын үй проблемасын шешу заңды тұлғалар шығаратын ... түрі ... ... және ... ... ... ... тапсырыс берушінің тұрғын үй құрылысын жүргізуге құқығы барын
білдіретін тұрғын үй сертификаттарының ... ... ... ... үй сертификаты эмитент анықтайтын шарттармен оның ... ... ... сатып алуына құқық береді. Оны сатып алу ұзақ уақытқа
созылатындықтан бұл ... ... үй ... ... ... ... болатын формасы ретіңде бағалауға болады.
Тауарларды несиеге сатуды барлық меншік формасындағы бөлшек сауда
кәсіпорындары ... ... баға ... ... ... ... кейін
өзгеретін болса да қайта есептелмейді).
Несиеге автокөлік, жиһаз, тоңазытқыш, мұздату камерасы, теледидар және
т.б. секілді ұзақ уақыт ... ... ... алынатын тауардың қолма-қол ақшамен төленетін бастапқы жарнасы
сондай-ақ оны бөліктеп төлеудің ... ... ... ... ... ... несиеге сатылатын тауардың бағасы ең аз ... бір ... 12 ... ... ... болса, онда сатып алушы бірден
осы ... ... ең аз ... 20%-ін ... және ... 6айдан үш
жылға дейін бөліктеп төлейді. Егер тауардың бағасы аталған ... ... онда ... ... алу ... ... оның құныңың 40%-ін
төлейді, ал, қалған бөлігі 5 жылға ... ... ... ... ... ... тауарларды несиеге сатудың жаңа ережесіне
сәйкес несиелеудің шегі (шекарасы) ... ... ... ... ... ... ... алты айға дейінгі мерзімде бөліктеп төленетін тауар сатылатын
болса, ... ... ... ... ... алушының екі айлық
еңбекақсынан аспауы керек, ал, 24 айға — 8 айлық ... 36 ай ... ... 48 айға -18 ... ... ... тиіс және 60 ... төленіп бітуі тиіс несиенің шекті іасы сатып алушының 24 айлық
еңбекақы деңгейінде белгіленеді.
Тауардың құны ... ... ... асып ... жағдайда тауар құны
мен несие сомасы арасындағы айырмашылық қолма-қол ... ... ... айырысу бойынша төленуі қажет.
Сатып алушыдан сауда кәсіпорнының пайдасына несие сомасының проценті
өндіріліп алынады. Бұл проценттің ... ... ... банк несиенің
қолданыстағы мөлшерлемесін ескере ... ... ... ... ... ... сатып алушы айына бір мәрте ... ... ... үйге ... жеке ... ... маңызды көзіне, оны
қалыптастыратын әрі ауыстыратын құралға несие, карточкалары ... ... үш ... ... ... ... ... карточкасының иесі;
несие карточкасын тауарлар мен қызмет көрсетулердің төлем құралы ретінде
қабылдайтын ... ... ... несие карточкасын алу үшін банк
белгілеген ақшалай қаражат сомасын банкке аударуы ... ... ... ... ... несие карточкасымен клиент шотында қаражат
болмаған жағдайда да, ... банк ... ... ... ... өз қызметі үшін әрбір операцияның сомасынан белігілі бір процентті
өндіріп ... ... ... сонымен бірге, жыл сайын белгілі бір
соманы карточкаға қызмет көрсетуі үшін және оны жыл сайын жақартуға аударып
отыруға міндетті.
Тұтыну несиесін ... ... ... бұл ... шетелдерде де кеңінен
тарап отыр. «ВИЗА», «Американ Экспресс» «Мастер кард» секілді халықаралық
қаржы ассоциациялары оск пластикалық ... ... ... ... ... ... ... көптеген қазақстандық банктер де әр түрлі ... ... ... ... ... ... та жатады.
Ломбардтар (несиені) халыққа жеке пайдаланылатын және үйде тұтынылатын
заттың кепілдігімен береді.
Ссуданың мөлшері ... ... ... ... оның ... құныңа
және ломбард белгілеген кепілдікті қамтамасыз етудің ... ... ... ... жекеше ломбардтар кеңінен тараған. Сол себепті
де ломбард несиесінің проценттік мөлшерлемелері жоғары болып келеді. Тіпті
банктік проценттің мөлшерлемелерінен асып ... ... де ... ... жоқ, осы несиенің ауқымына өз әсерін тигізбей қоймайды.
Оңай сатылатын (жылдам ... ... ... ... ломбард несиесі
деп ұғылады әрі мұндай несие түрінің құқына ... бар, ... ... ... ... ... болатын.
Қымбат металдар мен тауарлар оны қамтамасыз етуші ретіңде қызмет етті.
Кейін өсімқорлар ... ... ... ... кепілдігімен беретін
несие мекемелеріне айналдырды.
Алғашқы ломбардты Италиядан шықкан келісімсек XV ғасырдың ... ... ... ... соң ... ... әр ... пайда бола бастады.
Осы заманғы шетелдік банк іс-тәжірибесінде ломбардты несие ең ... ... ... ... ... қаражатындағы қысқа мерзімді
қажеттілікті өтеудің овердрафты түрінде пайдаланылады.
Жеке ... ... ... ломбардтық несиснің маңызды түрлеріне
кұнды қағаздардың, тауарлардың, қымбат металдарды кепілдігімен берілетін
несиелер ... ... ... ... ... жатады.
Құнды қағаз кепілдігімен берілетін ломбардтық ... ... бұл ... ... банк ... ең маңызды
форма ретіңде саналады. Кепілдікке те қор биржасында бағасы белгіленген
құнды ... ғана ... ... ... ... ... ... қағаздарымен операция жасайтын дилерлер мен өз клиенттерін
құнды қағаз ... ... ... ... ... үстіне құнды қағаз сатып алуы үшін жеке тұлғалар да ссуда сұрап,
банкке жиі өтініш түсіреді.
Құнды қағаздар аясындағы ссуда «оn саll» ... ... ... ... ... ... құнды қағаздардың бағамдық құнының 50-90%-ін
құрайды.
Несие олардың бағамдық құнының тек бір бөлігін ғана өтей ады. ...... ... бағасы мен сатып алушы ... ... ... ... ... ... төлейді. Мысалы, егер маржа
60% деңгейінде болатын ... онда бұл ... ... ... ... ... акцияны сатып алу барысында 6000 доллар төлеуге міндетті, ал,
қалған 4000 доллар үшін банктің көмегіне жүгіне алады.
Несиенің өзіі ... ... ... және ... ... ... ұйағарады. Құнды қағаздарды сақтаудың шығыны көп ... бұл ... ... ... құнды қағаздардың арнайы шотында
сақталады.
Құнды ... құны тек қор ... ғана ... ... кұнын бағалау банкке ешқандай қиындық тудырмайды. Әдетте, банк бұл
құнды биржалық бағамнан біршама төмен белгілейді. ... - ... ... ... яғни ... ықтималдығы болады.
Шетел іс-тәжірибесінде Банк түрі мен бағамдық қатердің деңгейіне сәйкес
құнды қағаздардың ... құны әр ... ... 1934 жылы ... ... ... қорының . (ФРС) Басқарушы
Кеңесі іс-тәжірибеге, егер мұндай ссуда жеке тұлғаларға берілетін болса,
құнды ... ... ... ... ... реттеуді (құнды қағаздардың
25-тен 100%-ке кейінгі нарықтың құны шегінде) енгізді.
1972 жылы ... ... ... маржаның бағасын 5% деңгейінде
белгіледі. Ол үшін сатып алынатын акцияның ең аз ... 65% ... ... ... алушылардың міндетті түрде иеленуін талап етті және осыған
орай оларға банктен осы акцияны сатып алуы үшін ... ... ... ... ... ... ... рұқсат етілді.
1974 жылы ұйғарылатын маржаның шамасы 50%-ке дей кеміп кетті және ... әлі ... ... со күйі ... ... ... ... қор биржасында тіркелген ақцияларды сатып алу
барысында ғана жарамды және ... ... ... осындай
тағайындаудағы несиені беретін ссуда берушілер үшін жарамды болып табылады.
Әдетте ... банк ... ... қағаздарды кепілдікті құны
мынадай шектерде ауытқып тұрады:
кепілхаттық парақтың (ипотекалық облигация) кепілдк
құны 90%-тік бағамнан төмен ... ... құны ... алу ... ... ... ... құжаты) бағамды құнның 80%-іне дейін құрайтын шамамен бағаланады;
өзге ... ... - ... ... құнының
60%-іне дейін;
• акция - олардың бағамдық құнының 50-ден 70%-іне дейін
Кепілге салу тұрғысынан ... ... ... сапасыны өлшеміне
(критерийіне) олардың шапшаң өту мүмкіндігі және оны шығарған ... ... ... Бұл ... алғанда шетел іс-тәжірибесінде
сапасының ең жоғары рейтингісіз ... ... ... ... ... ... пайдаланған кезде несиенің ең көп шамасындағы сомасы
осы құнды қағаз құныңың 95%-іне дей жетуі мүмкін.
Бұл арада сатып алушының құнды қағаздар ... ... ... ... сөз болып отыр, өйткені, кұнды қағаз дарға салынған капитал нақты
мүлік болып табылады.
Шетелдерде ... де ... ... ... ... зат ретінде
вексельге қойылатын негізгі талап - нақты тауар мәмілесін бейнелеуге
міндетті. ... ... ... ... ... ... ... де, векселі бойынша төлем мерзімі де ескеріледі.
Шетелдік банк ... ... ... ... ... сирек
ломбардталады, өйткені, есептік несиенің құны әдетте, ломбард ... бір ... ... кем ... кепілдігімен берілетін ломбард несиесі. Несиенің бұл түрі
көбінесе заңды тұлғаларға беріледі. Ломбард несиесін беру барысында кемілге
салынатын зат ... ... ... ... ... бағасы
салыстырмалы түрде тұрақты тауарлар ғана пайдаланылады. ... ... ... кофе және т.б. ... ... ... кепілге салынатын зат ретінде биржалық және биржалық
емес тауарларды да ... ... ... ... ... олардың
кепілдікті бағасы олардың құнының 50-ден 50%-ке ... ... ... ... ... ... салу қарыз алушыларға әлдеқайда
қолайлы. Бұл ... оған ... ... ... және ... шығынын өтеудің қажеті болмайды, оның үстіне, биржалық
тауарлардың бір ғана ... ... ... ету үшін ... ... емес
тауарларға қарағанда біршама аз сомада кепілге салуды ... ... ... банк, әдетте, биржалық емес тауарлар бағасының ауытқуы
аз ұшырайтындықтан ғана осындай қадамға барады. Қажет ... ... ... ... ... ... ... тура келеді.
Биржалық және биржалық емес тауарлар, әдетте, банкке ... ... ... ... ... ... беру жолымен сатылады. Германияда мұндай
кағаздарға, мысалы, ордерлік ... ... ... ... ... ... куәлік жатады.
Ордерлік қойма куәлігі - бұл сақтаушының мүлікті қабылдағанын растайтын
және сақтаушы оны ... ... ... ... ... құжат.
Бұл құжаттың кеңінен пайдаланылуының бір ...... ... беру ... бар сақтаушыға қойылатын айрықша талап.
Бұл құқықты беру жөніндегі шешімді арнайы мемлекеттік мекеме шығарады.
Мүдделі кәсіпкер ... ... алу үшін ... қатысты ақпараттарды
ұсынады: кәсіпорынның жартысы, сауда тізілімінен ... ... ... ... ... ... ... сақтау орнының техниқалық сипаттамасы, сақтаушыға
қызмет көрсету жөніндегі ереже, қызмет көрсетудің
тарифі, соңғы үш жылдың ... ... ... ... өзге де ... қойма куәлігін беру құқығын алған жағдайда бұл туралы шешім
арнайы баспасөзде жарық көруі керек.
Бұл рұқсат кері қайтарылып ... да ... оны да ... ... берген барлық мәліметі өзі жүргізу типі ... ... ... ... сәйкес келуі керек.
Банк іс-тәжірибесі ордерлік қойма куәлігінің ... ... және ... ... ... Басқа жағдайда банк мүлікті банк атынан сақтауға
берілуін талап ете алады.
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... сирек ұшырасатынын айта кету керек.
Пайда болған ... ... ... туралы мұндай арнайы заң
қазақстандық құнды қағаздар жөніңдегі заңға толық ... ... ... ҚР банктерінің кепілдік берушінің мүлік саласын араласпай-ақ
кепілге салынған мүліктің жағдайын ... ... ... ... оның ... биржалы тауарлардың айналымын оңайлатады.
Қымбат металдардың кепілдігімен берілетін несие. Бұл ... ескі ... әрі ... ... сирек ұшырасатын несие
формасы.
Кепілзаттың бағаланған құны ... бұл - ... ... ... ... платина) тиісті қымбат металл бағасының шамамен ... ... ... ... ... әр түрлі қаржылық талаптар
салынуы мүмкін, мысалы, сақтандыру келісімшарты бойынша ... ... ... ... ... мүліктің кепілзаты туралы тіркелімдегі
жазбалар;
Талаптың кепілдікті бағасының шекарасы ... ... ... ... тұтастай алғанда олардың деңгейі салыстырмалы түрде
жоғары болады.
Ломбардтық несиенің құны ... ... үшін ... және ... ... алымның деңгейі ең алдымен кепілге салынған мүлікті
сақтаудың шығынына қарай анықталады.
3.1 ... ... МЕН ... ... ... беруші мен қарыз алушыдан, сондай-ақ қарыз
капиталынан тұрады. Мұндағы несие беруші мен ... ... ... қатысушы тараптар немесе оларды несиелік қатынас субъектілері деп
атауға болады. Осы тараптардың біреуі болмаса ... ... ... ... ... ... (орталық және коммерциялық), банк
типтес мекемелер мен қаржылық ... ... ... ... ... ... кейбір жағдайларда, несиенің коммерциялық формада ... ... ... өнім ... ... де жатуы мүмкін. Ал
қарыз алушыларға қаражатқа ... ... ... бар кез-келген
заңды және жеке тұлғалар жатады.
• несиелеу объектісі — бұл ... ... заты яғни ... ... аясы деп ... ... объектісі материалды құндылықтар, өндіріс және ... ... сол ... егер ... ... ... ... жағдайда, банк алдындағы шаруашылық ұйымның міндеттемесі ретінде
де болады. Материалды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және көмекші материалдарды, жанармай, ыдыстар
сатып алынатын жартылай өнімдер, азық-түліктер және ... да ... ... ... және ... дайын өнімдердің және
сауда ұйымдарындағы тауарларды маусымды қорлары ... ... ... ең ... ... және өнімдерді сату процесімен тығыз
байланысты.
Несиелеу ... ... және ... ... мен ... экономикалық қызметке байланысты шығындар, кәсіпкерлік қызметпен
айналысатын заңды және жеке ... ... ... ... ... және ... да мүліктері, ломбардтық операциялар,
шаруашылықтың субъектілердің кірістері мен шығыстары ... ... ... ... ... ... ... түрлерге
бөлінеді:
■ өндіріс объектілерінің құрылысы;
• өндіріс объектілерін қайта құру. ... ... ... ... техникалар құрал-жабдықтар және көлік құралдарын сатып алу;
жаңа өнім шығаруды ұйымдастыру;
... емес ... бар ... ... ... ... әдістері — несиенің берілу және қайтарылу ... ... ... несиенің кәсіпорындардың қаражат айналымының
шеңберіне қатынасу тәсілдері.
Реформалауға дейінгі кезеңдегі отандық банктік ... ... ... қолданылған:
қалдық бойынша:
айналым бойынша.
Қалдық бойынша несиелеу барысында несие козғалысы (яғни, несиені беру
және қайтару) несиеленетін құндылықтар ... ... ... ... құндылықтарға әр түрлі тауарлы-материалды құндылықтар
(шикізат, негізгі жәнс қосымша ... ... ... ... т.б.), аяқталмаған өндіріс, алдағы кезеңдегі шығыстар, дайын өнімдер
және жөнелтілген тауарлар жатады. ... ... ... өсуі ... ... ... ал олардың азаюы несиенің сол мөлшерде кайтарылуын
талап етті. Мұндай несиелеу ... ... ... ... ... ... ... органдардың құндылықтары мен шығындар қорларының
нормативтен жоғары бөлігіне жұмсалған меншікті қаражаттарының орнын ... ... ... жай несиелік шоттар бойынша берілді.
Сондай-ақ бұл несиенің қайтарылуы есеп айырысу ... ... ... асырылды.
Айналым бойынша несиелеу (тауар айналымы) әдісінің ерекшелігі ... ... ... құндылықтар айналымымен, яғни олардың түсу және
жұмсалуына байланысты анықталады. Бұл ... ... жаңа ... мен ... ... ... бойынша қарыздың қайтарылуы уақыт бойынша
ұштасып қалып отырды. Мұнда несие төлемдік ... ие ... ... ... ... ... ... және ең бастысы, заемдық
қаражаттарға деген ... ... ... ... ... ... бойынша несиелеу әдісі төлемдік сипаттағы ... ... ... ... шоттар бойынша беріліп отырылған.
Бұл жерде несисіпң к,айтарылуы виімді сатудан түскен ақшалай түсімдер
есебінен банктік несиелік ... түсу ... ... ... ... әдіс ... рет пайдалануға жараса, ал екіншісі, банктік
несиелерді үнемі беріп отыру үшін қызмет етумен қатар, халық шарушылығының
қорларының айналым шеңберін және ... ... ... оның ... түсті.
Қалдык бойынша несиелеу әдісі нарықтың жағдайға өтуімен байланысты
өзінің ... ... ... ... 80-ші ... ... бірінші кезеңінің жүрісінде саны көп ауқымды объектілерді
несиелеуден (қалдың бойынша. сол ... ... ... да) ... ... ... ірі ... тек айналым бойынша несиелеуге
өтудің объективті ... ... ... ... ... ... ... мен өндіріс шығындары бойынша несиелеу формасын қабылдады, сондай-ақ
мұндай формаға іс ... ... ... ... өткізілді. Казіргі
жағдайда мұндай тәртіпте өнеркәсіптік, көлік, құрылыс, ауыл шаруашылық,
сауда және ... ... ... қазіргі банктік тәжірибеде несиелеу әдісінің үш ... ... ... ... ... ... ... әдістері;
айналым-калдықтық
Айналым бойынша несиелеу барысында несие несиелеу ... ... ... ... Несие қарыз ... оның ... ... дейін аванстайды. Несиеге деген
объективтік қажеттілікті ұлғайту шараларына ... ... ... ... ... ... байланысты несие қайтарылады. Бұл әдіс негізінен
несиенің ... ... ... немесе ұлғайту шараларына
байланысты үздіксіз қамтамасыз ететін, яғни ... ... ... ... ... бойынша несиелеу барысында несие несиеге деген қажеттілік
тауарлы-материалды құндылықтар және ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды өзінің қаржылай
көздері есебінен ... алуы ... және ... соң оларды қамтамасыз ете
отырып, банктен несие алуға өтініш жасайды, сондай-ақ шығарылған шығындарын
өтейді. Несие бұл ... ... ... ... ала ... ... тәжірибесінде беріледі. ал қажетті
материалдарды ... алу ... ... үшін ... ... бойынша
несиелеуде-несиелеу объектісінің кішкене бөлігі қамтылса, айналым бойынша
несиелеуде несиелеу объектісі толығымен қамтылады.
Айналым және ... ... ... іс ... ... ... ... түзіледі. Мұндағы бірінші кезеңде,
несиеге деген ... ... ... ... берілсе, ал екінші
кезеңде, берілген несие қатаң ... ... ... ... ... ... ... кепілге алып, шығындар айналымының бастапқы
кезеңінде берілсе, ал екінші кезеңде, ... банк ... ... негізінде өтеледі.
Шетелдік банктік тәжірибеде несиелеудің мынадай екі әдісі ... әдіс ... ... беру ... ... әр ... сайын қарапайым
тәртіппен шешіледі. Несие қаражатқа деген белгілі бір мақсатты қажеттілікті
қанағаттандыруға ... Бұл әдіс ... ... бір ... ... ... беру ... қолданылады.
Екінші әдіс барысында несиелер қарыз алушы үшін ... ... ... ... шегі көлемінде беріледі. Бұл несиелеу шегі оларға
белгілі бір мерзім ... ... ... ... ... көрсету
жолымен қажеттілік шараларына байланысты пайдаланылады.
Несие берудің мұндай формасын несиелік желіні ашу деп атайды.
Несиелік желі — ... ... ... белгілі бір мерзім ішінде
қарыз алушыга несие беріп отыратындығы заңдастырылған, яғни банктік ... ... ... ... желі ... ... ... банк пен қарыз алушының
арасында жасалынған несиелік келісімшартқа сәйкес, кез ... есеп ... ... ... ... желі көбіне бір жылға ғана ашылады,
бірақ кейде одан да қысқа мерзімге ашылуы мүмкін. Клиент ... ... ... кез ... ... ... келіссөздер жүргізбей-ақ және
ешқандай бланк толтырусыз несие ... ... банк ... алушының қаржылық
жағдайының нашарлағанын байқап қойса, бекітілген шек көлемінде ... ... ... ... Белгіленген тәртіп бойынша, несиелік желі
тұрақты қаржылық жағдайы және жақсы ... бар ... ... ... ... ... шегі ... қаралуы да мүмкін.
Несиелік желінің жақартылатын және жақартылмайтын түрлері болады.
Жақартылмайтын несиелік желі ... ... ... ... және ... ... банк пен клиент арасындағы қарым-қатынас аяқталады.
Жақартылатын несиелік желі барысында (револьверлік) ... ... ... ... ... ... ... және өтеледі. Несиелік ... ... ... да ... ... Мұндай мақсатты несиелік желі
клиенттің бір келісімшарт төңірегінде белгілі бір тауарларды ... үшін ... ... желі ... ... көрінісі жағынан отандық,
яғни ірі объектінің айналымы бойынша несиелеу.
3.3 НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУ
Кез келген ... ... ... ... ... ... яғни оның қайтарымдылық дәрежесіне тікелей байланысты. Несиенің
уақтылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне итермелейді. Сондықтан да ... ... ... ... уақтылы айналысып отыруға тиіс.
Несиелік тәуексл — қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша қарызын
немесе өзін есептелінетін ... өз ... ... ... ... зиян ... сипаттайды.
Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің негізгі элементтеріне жататындар:
несиелік қызмстті ұйымдастыру:
лимиттер белгілеу;
несиелік ұсынысты баға ... ... ... ... ... ... ... рейтинг қою және
белгіленген лимиттермен ... ... ... ... зияндарды есспке ала
отырып, сыйақы мөлшерлемесін анықтау;
несиелік шешімдерді қабылдау барысында құзіретті бөлу — ... ... ... басқару
проблемалық несиелерді қалпына келтіру.
Кез келген банктік несие белгіленген мөлшер шегінде (лимит) беріледі.
Несиенің мөлшерін банк мекемесі ... ... ... ... ... құралу қажеттілігін зерттеу негізінде шығындарды, өндіріс көлемі
мен өнімнің ... ауыл ... ... оның ... өңделуін
және басқа да шығындарды ескере отырып анықтайды.
Қарыз алушыға берілетін несиенің ... әр ... ... ... ... ... ... алушыға берілетін несие шамасы
қарыз алушының жасаған өтінішіне байланысты. Бірақ та бұл өтініштегі ... ... ... ... ... сондай-ақ банктің нақты
есебімен сәйкес келмеуі мүмкін.
Екіншіден, несиенің мөлшері экономикалық жағдайларға
■қарыз алушының төлем ... ... ... несиені қамтамасыз ететін нақты тауарлы-материалды бағалылар қорына
және олардың өтімділік дәрежесіне;
... ... ... дәрежесіне және банктің клиентке деген ... бар ... ... және ... ...... тәуекелді төмендету мақсатында
жүргізілетін анықтамалар және тексерулер процесін білдіреді.
Несиелік мониторинг — несие бойынша мәселе ... ... ... ... несиелік қабілетінің өзгерісін қадағалап отыруға байланысты
шаралар жүйесі ... ... ... ... — бұл банк ... ... ... отырған
тәуекел түрлерінің барлығын айқындауды және олардың ең ... ... ... ... ететін жоғарғы жетекшілер қызметі болып табылады.
Несиелік портфельді басқаруды іске ... ... алғы ... ... ... мен ... ... үшін несиелеудің ішкі банктік
лимитін белгілеу;
несиелік рейтингпен байланысты болатын. Жекелеген қарыз алушылардың
тәуекел деңгейін ... ... ... ... ... ... түрлі салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау:
төменгі тәуекел деңгейі бар ең ... ... ... жоғарғы
тәуекел деңгейі бар салаларға қатысты несиелік ... ... ... баға белгілеу саясатын дайындау.
Несиелеу лимиттерін белгілеу — несиелік портфельді құруға ... ... ... және ұзақ мерзімді өміршеңдік қабілетті
жақсарту үшін пайдаланылатын басты ... ... ... көрсетілген уақытта ... ... жәнс ... келісім берілген несиелер:
сақтандыру, кепілхат немесе кепілдемемен қамтамасыз
етілген несиелер бойынша ... ... ... ... ... банк ... міндеттемелері орындалмағандар;
• несиелерге есептелетін пайыздың несиелік келісімшартта көрсетілген
күннен 30 күн ... ... ... ... ... ... ... қарсы шараларға мыналар жатады:
карыз алушының кызметін қайта құру:
несиені қайталау кестесін өзгерту;
пайыз (сыйақы) ... ... ... үшін ... ... ... мөлшерлемесі — несиенің
бағасын білдіреді. Оның мөлшері, жалпы ... ... ... ... ... ... қосындысынан құралады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТТЕР
1. Сейтқасымов Г. «Банк ісі»
2. Мақыш С.Б «коммерциялық банктер операциялары»
3. Ілиясов Қ.Қ, Құлпыбаев С. ... ... С.Б. Ақша ... және ... Кошенова Г.С. «Ақша несие, банктер, валюталық қатынастар»
6. Сейтқасымов Г.С ... ... ... ... банктегі ақпарат
8. Коммерциялық банктегі ақпарат

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің несиелік cаясатын қалыптастыру72 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы коммерциялық банктердің несиелік саясатын жетілдіру жолдары41 бет
Коммерциялық банктерде ипотекалық несиелеу механизмін жетілдіру79 бет
Коммерциялық банктердің лизингтік қызметінің тиімділігі89 бет
Коммуникацияның теориялық әдістері5 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
«ВКТ Строитель» ЖШС-ндегі жүргізіліп отырған кадрлық саясатының ерекшеліктерін зерттеу және оны жетілдіру бойынша іс-шаралар жүйесінің әзірлемесін ұсыну62 бет
«Қаржы» пәні бойынша оқу-әдістемелік кешен188 бет
Англияның әлемдiк экономикалық дағдарыс кезiндегi сыртқы саясаты24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь