Қазақстанның түсті металлургиясының картасын құрастыру (қара және түсті)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТҮСТІ МЕТАЛЛУРГИЯСЫ ... ... ... 4

1.1 Республиканың экономикалық.географиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Қазақстанда түсті металлургияның алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.3 Түсті металлургияның ерекшеліктері мен топтарға жіктелуі ... ... ... ... ... ...7
1.4 Қазақстанның әр аймағында кездесетін түсті металдар кен орындары ... .14

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАРА МЕТАЛЛУРГИЯСЫ ... ... ...20

2.1 Қара металдарға жеке түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.2 Қара металлургияның ірі кәсіпорындары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.3 Қазақстан Республикасындағы металлургиялық кешенінің өндірістік жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҮСТІ ЖӘНЕ ҚАРА МЕТАЛЛУРГИЯ КАРТАЛАРЫН ҚҰРАСТЫРУ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

3.1 Карталарды құрастыруда ГАЖ.дың рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
3.2 ArcGIS бағдарламасында карталарды құрастырудың жалпы әдістері ... ...33
3.3 Қазақстанның түсті және қара металлургия карталарын ArcGIS бағдарламасында құрастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
Қазақстан Республикасы – егеменді, демократиялық және біртұтас мемлекет. Оның экономикасының жетекші салалары болып табылатын түсті және қара металлургияның мемлекетаралық зор маңызы бар. Берілген "Қазақстанның түсті металлургиясының картасын құрастыру (қара және түсті)" атты жұмыс еліміздің экономикасына зор үлесін қосады. Қазақстанда бұл саланың айтарлықтай орны ерекше.
Жұмыстың мақсаты- Қазақстан Республикасының металлургиясын жаңа ГАЖ-функцияларды, картографиялық бегілерді пайдаланып картографиялау.
Зерттеліп отырған аймақтың физикалық-географиялық орны айтарлықтай республика өнеркәсібінің дамуына әсер етеді.
Алғашқы тарауда жалпы металлургияға, Қазақстанда дамыған кен орындарына басты назар аударылады. Қазақстанның түсті металлургиясының әр саласына жеке тоқталып, орналасу ерекшеліктеріне, түсті металдардың түпкілікті қай жерден табылғандығы, олардың құрамы және қазіргі таңда дамып келе жатқан, сонымен қатар шет ел компанияларымен бірігіп жұмыс істеп жатқан кен орындары туралы сөз етіледі.
Негізгі бөлімнің екінші тарауында қара металлургияға байланысты толық мағлұмат алуға болады. Оларға жеке тоқталу, Қазақстанда кездесетін ірі кәсіпорындарды баяндау. Қара металлургия - өзінің негізгі өнімдерін екінші рет қайта өңдеудің аяқталған кезеңін қамтамасыз ететін ғаламат сала және сонымен бірге басқа салалар мен өндірістердің қалдықтарын кәдеге жаратуға қабілетті болып табылады. Қазақстан үшін қара металлургия – екінші дүние жүзілік соғысынан кейінгі жылдары ғана пайда болған ауыр өнеркәсібінің салыстырмалы түрдегі жас сала. Қазақстанда шойын, болат, бұйымдарды илемдеу және ферроқорытпа өндірілетіндігіне тоқталып өту.
Жұмыстың келесі тарауы - карталарды құрастыруда әр түрлі картографиялық белгілер мен картографиялық бейнелену әдістерін жүйелі талдау, картодиаграмма және шкалаларды таңдау, экономикалық карталарды құрастырудағы типологиялық материалдарды анализдеу, картографиялаудың жаңа бағдарламалары, әдістемелері, ГАЖ-дың қазіргі карта құрудағы жаңаша ерекшеліктері, қажеттілігі, картографиялаудағы жаңа технологияның ролі туралы сипатталады.
Соңғы тарау осы жұмысты толықтай ашатын Қазақстан Республикасының металлургиясын картаға түсіру, олардың орналасу ерекшеліктері, қосымша мәлімет бойынша диаграммалар құрастыру, түсті және қара металдар өндірісін кестеде толтыру .
1. Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозшатаева. Экология.- А.: Экономика, 2002
2. К.М. Джаналиева, Т.И.Будникова, Е.Н.Виселев и т.д.
Физическая география.- А.: Қазақ университеті, 1998
3. М.Ш. Ярмұхамедов. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы.- А.: 2002
4. С.Р. Ердавлетов. Экономическая и социальная география Казахстана
5. Регионы Казахстана 2005.- А.: 2005
6. Учебно-методическое пособие.- А.: КазНУ им. Аль-Фараби, 2003
7. Н. Н. Керімбай. Геоинформатика негіздері.- А: Қазақ университеті, 2006
8. Фокина. Картография с основами топографии.- Москва, 2005
9. Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы.- А.: ҚазҰУ, 2003, 5 том
10. www. google. kz.
11. Қазақстан тәуелсіздік жылдарында-2006. А.: 2006
12. Комплексное и тематическое картографирование Украинской ССР.- Киев: Наукова Думка, 1974
13. Ишмухамедов Н.К. Черная металлургия Казахстана.-А.: НИЦ "Ғылым", 2002
14. Лурье И.К. Основы геоинформациониого картографирования. М.: Изд. МГУ, 2002.
15. Конавалова Н.В., Капралов Е.Г. Введение в ГИС: Учебное пособие. Петрозаводск: Изд-во Петрозаводск, ун-та, 1995.
16. IV Жандаев оқулары атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары.- А.: КазҰУ, 2007
17. www. yandex. kz.
18. Салищев К.А. Картоведение.-М.: издательство Московского университета, 1976
19. Салищев К.А. Проектирование и составление карт. 2-е изд.- М.: Изд-во МГУ, 1987.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
География факультеті
Геоморфология және картография кафедрасы
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҮСТІ ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... курс студенті ______________________________ Г.Б.Жапсарбаева
Ғылыми жетекші:
Аға оқытушы ______________________________ ... ... ... А.Ғ.Көшім
г.ғ.к., доцент
«Қорғауға жіберіліді»
«___» ________2010 ж.
Кафедра меңгерушісі
г.ғ.к., доцент ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТҮСТІ МЕТАЛЛУРГИЯСЫ............4
1.1 ... ... ... ... ... ... ... металлургияның ерекшеліктері мен ... ... әр ... ... түсті металдар кен орындары.....14
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАРА МЕТАЛЛУРГИЯСЫ...........20
2.1 Қара ... ... Қара ... ... ... Республикасындағы металлургиялық кешенінің өндірістік
жағдайы.....................................................................
.............................................25
3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ... ЖӘНЕ ҚАРА ... ... ... ... ... ... ArcGIS ... ... ... жалпы әдістері.......33
3.3 Қазақстанның түсті және қара металлургия карталарын ArcGIS
бағдарламасында
құрастыру...................................................................
.............40
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ....................................................56
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы – егеменді, ... және ... Оның ... жетекші салалары болып табылатын түсті және
қара металлургияның мемлекетаралық зор маңызы бар. Берілген "Қазақстанның
түсті металлургиясының ... ... ... және ... атты ... ... зор үлесін қосады. Қазақстанда бұл саланың
айтарлықтай орны ... ... ... ... ... жаңа ... картографиялық бегілерді пайдаланып картографиялау.
Зерттеліп отырған аймақтың физикалық-географиялық орны айтарлықтай
республика өнеркәсібінің дамуына әсер ... ... ... ... ... ... кен ... назар аударылады. Қазақстанның түсті металлургиясының әр ... ... ... ... ... металдардың түпкілікті қай
жерден табылғандығы, олардың құрамы және қазіргі таңда ... келе ... ... шет ел компанияларымен бірігіп ... ... ... кен
орындары туралы сөз етіледі.
Негізгі бөлімнің екінші тарауында қара ... ... ... ... ... ... жеке тоқталу, Қазақстанда кездесетін ірі
кәсіпорындарды баяндау. Қара металлургия - өзінің негізгі өнімдерін ... ... ... ... ... ... ететін ғаламат сала және
сонымен бірге басқа салалар мен өндірістердің  қалдықтарын ... ... ... табылады. Қазақстан үшін қара металлургия – екінші дүние
жүзілік соғысынан кейінгі жылдары ғана пайда ... ауыр ... ... жас ... Қазақстанда шойын, болат, ... және ... ... ... ... ... тарауы - карталарды құрастыруда әр түрлі картографиялық
белгілер мен картографиялық ... ... ... ... және ... ... ... карталарды
құрастырудағы типологиялық материалдарды анализдеу, картографиялаудың
жаңа бағдарламалары, ... ... ... ... ... ... ... картографиялаудағы жаңа
технологияның ролі туралы сипатталады.
Соңғы тарау осы жұмысты толықтай ашатын ... ... ... ... ... ... ... қосымша
мәлімет бойынша диаграммалар құрастыру, түсті және қара ... ... ... ... ... ... ... Республиканың экономикалық-географиялық жағдайы
Қазақстан Республикасы-егеменді, демократиялық және біртұтас мемлекет.
Еліміздің аумағы-2724,9 мың млн. шаршы шақырым. Дүниежүзі бойынша ... ... ... 9- ... ... ... ... Қырғызстан жерлерімен шектесіп жатыр.Республика шаруашылығының
көптеген салаларының мамандануы мен дамуына, ең алдымен, оның ... орны ... әсер ... Бұл ... ... ... ... жағдайда деп айтуға болмайды. Ол батысында Каспий теңізі мен
Еділ өзені және ... ... ... ... ... Батыс
Сібір жазығы мен оңтүстігінде Орта ... биік ... мен ... ... ... ... ... Сондықтан табиғат
зоналарынан Қазақстанда климаты аса құрғақ "континеттік зоналар"- ... және ... ... экономикалық-географиялық жағдайы, яғни экономикалық даму
факторларына қатысты жағдайы, экономикалық немесе ... ... ... ... ... ... қолайлы немесе қолайсыз болып
келеді. Қазіргі Қазақстан - ... ... ... ... ... ... бар индустриялы - аграрлы республика.
Қазіргі Қазақстан өнеркәсібінің құрамында кен ... ... ... салалар баршылық. Соның бірі, шаруашылық салаларының
дамыған түрі-Қазақстан Республикасының түсті металлургиясы /6/.
1.2 Қазақстанда түсті металлургияның алатын ... - кен ... қара және ... ... ... - ... аса ... саласы. Ол бүкіл өнеркәсіптің өзегі - ... ... ... ... ... Металсыз машиналар болмайды, ал
машиналар мен тиісті ... - ... ... шаруашылықтың бірде-бір
саласы дами алмайды. Металлургия кешені бұл- ... және ... ... ... ... ... кәсіпорындармен қоса, өнеркәсіп салаларының
жиынтығы.
Металлургия (грек тілінен аударғанда metallurgea - руда ... ... ... ... және ergon - ... ғылым мен техниканың
және өндірістің рудадан әртүрлі металдар т.б. материалдар өндіру, металл
қорытпалардың химиялық ... мен ... яғни ... ... ... ... процестерге жер қойнауынан қазылып алынған руданы алдын
- ала өңдеу, бұлардан металдар мен ... ... және ... бөгде
қоспалардан арылту, яғни тазарту, металдар мен ... ... мен ... беру ... жатады.Металлургия темір негізді
қорытпалар өндіру мәселесімен шұғылданатын қара және түсті ... екі ... ... ... ... ... ... республика аумағында түсті
металлургия кен орындары 3 металлогенді ауданда ... ... ...... ... ... Қазақстан. Оңтүстік Қазақстанда түсті
металл кен орындары Жоңғар Алатауы ... ) мен ... ... Қостанай мен Торғай облыстарындағы алюминий кен орындары
пайдалануда. ... көп ... ... кен ... ... және ... ... орналасқан. Сирек металдар кен орындары Орталық және
Шығыс Қазақстанда шоғырланған /1/.
Қазақстанда түсті металдар шикізатының ірі базасы ... ... ... ... , қорғасын және мыс кендері алады. ... ... қоры ... тиісінше әлемде бірінші, екінші
және үшінші орын алады.Олар Қазақстан түсті ... ... ... ... ... мыс, ... ... Өскемен
қорғасын мен мырыш, Павлодар алюминий қорыту зауыттары ) шикізат көзі болып
табылады. ... ... ірі мыс ... ... ... ... мыс ... порфирлі, мысты құмтас, колчеданды, скарндық мысты
- цеолидті, мысты - никелді т.б. кен орындарының көптеген түрлері белгілі.
Мыскентасының ірі кен ... ... ... Ақтоғай, Айдарлы,
Жаман - Айбат, Бозшакөл, Көксай, ... ... ( ... ) ... ... кен ... ( Жезқазған мыс кені, Жаманайбат мыскені
) мыс қоры 10млн т-дан ... ... мен ... ... аса ... анықталып, 58-і балансқа алынған. ... ... қоры ... ... Алтай) және Орталық Қазақстанда шоғырланған, сондай-ақ,
Оңтүстік Қазақстанда да (Қаратау) кездеседі. Қазір қорғасын мен ... ... жуық кен ... ... ... шикізаты ретінде ең көп таралғаны-
боксид. Қазақстанда боксид қоры көп. ... 200 кен ... ... ... ... ... ... астамы платформалық типті.
Олардың ішіндегі ірілері: Краснооктябрь, Белинское, Тауынсор, ... ... ... ... ... ... кен орындары. Бұлардың барлығы
Торғай ойысында орналасып, Батыс Торғай, Шығыс ... ... ... Торғай боксидті аудандарын құрайды. Қазақстан сирек металдарға бай
өлке. ... қоры ... ... ... ... Азия ... бірінші орынды алады.Молибден кентастарының қоры 34 кен ... ... ... ... 26-сы ... Ірілері: Көктіңкөлі,
Оңтүстік, Шалқия, Жәнет, Батыстау, Жоғарғы Қайрақты, Қараоба, ... кен ... ... штокверктік (порфирлік) типті. Қазақстан
КСРО-дағы жоғары ... ... ... мен ... ... өндірушісі
болды. Тантал бойынша өнеркәсіптік шикізат базасы төрт кен ... ... ... ... және ... Баймырза. Кен
орындарының барлығы Қалба жотасында орналасқан.Солтүстік ... ... пен ... ... кен ... ... ... шикізат базасын
айтарлықтай ұлғайтты. Оған дейін ... ... 5 кен орны ... ... ... ... сирек металл кентасты ... ... 70%-ға ... ... ... ... және Ахметкин кен
орындары /9/.
Түсті металлургия металдар мен олардың қорытпаларын кеннен өндіру,
байыту және ... ... іске ... ... ... металлургия
кәсіпорындарында Менделеев кестесіндегі 74 элемент өндіріледі, олардың 50-і
таза ... және ... ... ... ... өнім ... ... 1-
суреттен көріп отырғанымыздай, Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... 2003-2006 жылдар аралығында өзгеріп
отырған
Қазақстан Республикасындағы өнеркәсіп өнімдері нақты
көлемінің индекстері, ... ... ... ... ... ... ... индекстері,
алдындағы жылға пайызбен
1-сурет. Қазақстан Республикасындағы түсті металл өндірудің негізгі
көрсеткіштер серпіні.
1.3 Түсті металлургияның ерекшеліктері мен топтарға ... ... ... топтарға бөлінеді:
1) ауыр металдар (мыс,қорғасын, мырыш, никель, қалайы);
2) жеңіл металдар (алюминий, титан, ... асыл ... ... ... ... ... және ... металдар (вольфрам, молибден, бериллий,
ванадий).
Түсті металдардың бір ерекшелігі – кенде пайдалы құрам бөліктерінің өте
аз мөлшерде ... ... ... бірнеше проценттен : оның ... ... ... ... ғана ... ... екінші ерекшелігі – олардың кешендігі, яғни кенде
бірнеше пайдалы құрам ... ... ... ... ... ... ... өңдейтін комбинаттар құрылып, әрбір элемент
(металл) кеннен жеке ... ... ... ... алу көп ... ... ... етеді. Олар энергияны көп
қажет ететінін өндірістер деп ... оның ... олар ... ... ... ... түсті металлургия кәсіпорындары арзан электр
энергиясы көздеріне жақын жерге салынады.
Түсті металлургия кендерінің кешенді сипаты ... ... ... өнім ... ... мүмкіндік береді /4/.
Түсті металдардың бағалы қасиеттері: тотығуға төзімді, электр өткізгіш,
берік, қиын балқиды. ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығында кеңінен ... ... ... ... ... бірде-бір саласы жоқ: мыс
пен алюминий – ... ... мен ... өнеркәсібінің негізгі металдары,
мырыш, никель, ... ... қара ... ... ... негізі; титан, кремний, германий және басқа сирек металдар ғарыш
техникасында, радиоэлектртехникада, ... ... ... ... ... ... ... автомобиль және машина жасау
өнеркәсібінің басқа да ... ... ... сурьма, қалайы-
аккумулятор, кабель өндірісінде, атом ... ... ... ... ... қолданылу аясы өте кең.
Қазақстанда түсті металлургия қара ... ... ... Ол ... 18 ... 20- жылдарында-ақ құрылған, ал ... ... ... соң ... ... ... Қазақстанда да пайда болды. Бірақ
бұл сала тек 1928 ... ... ... алғашқы ірі кәсіпорындар ... ... ... және ... мыс ... ... ... ғана қарыштап дами бастады. Сол кезден былай Қазақстанда алуан түрлі-
түсті металдарды өндіретін көптеген кеніштер мен ... ... ... кен байыту фабрикалары, металлургия зауыттары мен тұтас комбинаттар
салынған. Қазір Қазақстан түсті ... 30-ға жуық ... ... ... және ... пайда болған алюминий мен титан-магний
өндірісі – ... ... ... ... Бұл салалардың
әрқайсысының халықаралық зор маңызы бар және олардың кейде ірі ... ... мен ... кен ... комбинаттары мен зауыттары
болады. Қазақстанда түсті металдар өндірісін ұйымдастырудың мұндай формасы
олардың кендерінің ерекшеліктеріне байланысты, бұл ... таза ... ... 5-6 %-ға дейін, ал шашыранды металдар кендері әлденеше рет ... ... ... ... көп ... ... Оның ... әдетте
кенде бірнеше пайдалы элементтер кездеседі және олардың әрқайсысы әртүрлі
цехтарда шикізаттарды кешенді өңдеу принципі бойынша ... ... Ауыр ... ... ішінде мыс кені халық шаруашылығындағы салаларда өте
кең қолданылады. Қазақстанда мыс ... қоры өте мол. Ірі мыс ... ... ... Жыланды, Орлов, Николаев жатады. Олардың
қоры көпке жетеді /9/
Қазақстан бұрынғы Кеңес Одағының ... ... ... ... және осы ... ... ... ол тек Оралдан кейінгі орынды алады.
Мысты өндіру және ... ... ... және шығыс бөліктеріне
шоғырланған. Балқаш және Жезқазған кен – металлургия комбинаттары ... аса ірі ... ... және ... ... жұмыс істейді. Өскеменге жақын орналасқан Глубокое елді
мекеніндегі Ертіс зауыты және ... ... ... ... ... мыс ... ... 1990 жылдарға дейінгі Қазақстан 400 мың тонна
мыс өндіретін, қазір оның көлемі 300-340 мың тонна ... ірі мыс кен ... ... ... ... ... тобы ... Ондағы мыс кенінің аса мол қоры жер бетіне жақын
орналасқан. Жезқазған ауданындағы мыс кен ... ... ... ... ... саналады. Осы кен орындары базасында Жезқазған комбинаты-
тазартылмаған және ... мыс пен ... ... ... аса ... бой ... Үлкен Жезқазған қазіргі кезде Оралдың барлық ... ... ... ... мыс өндіреді. Мыс балқыту комбинаты,
кеніштер, алып шахталар ең жаңа ... және ... ... ... комбинатында мыс кеніндегі барлық
серіктес элементтер ( ... ... ... Бұл айырып алынатын
элементтердің құны негізгі өнім- мыстың құнынан асып кетеді.
Қоңырат және Саяқ мыс кен ... ... аса ірі ... ... ... ... кен- металлургия комбинаты бұрынғы Кеңес Одағындағы ең ... ... Бұл ... кен ... ... ... металл
қорытуға дейінгі барлық өндіріс циклі толық іске асырылады. Ол елімізге ең
арзан мыс ... ... ... ... ... ... ... алынады. Бұл
процесс руданы күйдіруден көрікпен немесе ликвациялық ... ... ... ... ... ... ... байыту ,
агломерациялық күйдіру , шахталық пеште тотықсыздандыру және ... ... ... ... ... ... ... тұратын қорытпалар. Бұл
қорытпаны алу үшін мырышқа әр ... ... мыс және ... қосылады.
Құймалық қасиеттерін арттыру үшін мырышты қоспаларға 5-10%-ке дейін қалайы
қосылады. Бұл қорытпалардан күрделі пішінді детальдар ... кен ... ... ... Түйетас),
Талас Алатауында (Жетімсай, ... ... ... ... ... ... ... оңтүстік-шығысында
герцен кезеңіне тән. Іле Алатауының батысында (Қастек қыраты)- Шыналысай
кен орны, ал шығысы мен ...... ... ... ... тән.Біршама қызығушылық Түйік кен орнындағы мыс-қорғасын-
барит металдарына тән.
Қазақстанның шығысы мен оңтүстігінде қорғасын-мырыш немесе ... ... ... бұл саланың ежелгі орталығы Лениногор және ең
жаңа орталығы Өскемен қалалары. Олар жергілікті кен ... ... және ... ... ... Республиканың оңтүстігінде
Қаратау кенін пайдаланып, Шымкент ... ... ... ... ... Текелі және Орталық Қазақстандағы Жәйрем де ... ... ... ... ... ... полиметалл кеніне жатады. Өзінің полиметалл
немесе көпметалды деген ... ... ... өйткені, оның құрамында
негізгі металдар- қорғасын және мырышпен қоса алтын, күміс, мыс, ... ... ... ... германий т.б. кездеседі. Қазақстан қорғасын
мен мырыш өндіретін ірі аудан. Ол бұрынғы Кеңес ... ... ... ... 50%-ін өндірді. Бұл кендердің негізгі қоры Шығыс Қазақстанда
орналасқан. Әсіресе, ... ... мол ... ... ... ... негізгі полиметалл белдеуінің ені шамамен 50 шақырым, ұзындығы ... ... Бұл ... ... маңызы бар 70 пайдалы элементтер
анықталған.
Кенді Алтай полиметалл кендері базасында толық аяқталған ... ... аса ірі ... ... ... ... жұмыс істейді. Ол
шығаратын өнім көлемі, ... ... ... ... ... түсті
металлургия салаларындағы ең озық кәсіпорын болып табылады.
Лениногорда (бұрынғы Риддер) ірі полиметалл комбинаты ... ... ... байыту фабрикасында қорғасын, мырыш, мыс концентраттары
өндіріледі.
Қазақстанның оңтүстігіндегі ірі қорғасын-мырыш кен ... ... ... жатады. Кеңсай және Ащысай ... ... ... зауыты жұмыс істейді.
Жоңғар Алатауы тауларында қорғасын кен орындарының ... тобы ... ... ... ... және мыс ... ... ретінде күміс, барий және басқа да элементтер ... ... ... әзір пайдаға жаратылмай жатқан қорғасын мен мырыш
кен орындары бар.
Қорғасын-мырыш (полиметалл) кендері Кенді Алтайда, Сарыарқада, Қаратау
мен Жоңғар ... ... ... ... ірі ... ... және
металлургиялық кәсіпорындар Лениногорскіде, Зыряновскіде, Өскеменде,
Текеліде, Шымкентте, Қарағайлыда, Кентауда және т.б. жұмыс ... ... ... қорғасын мен мырыш немесе мыс пен мырыш
немесе ... мен мыс ... тек ... ... ... ... ... және шашыранды металдар жатады.
Мысал. Халық шаруашылығының дамуы үшін сирек ... ... ... мыс қорыту комбинатының базасында кеннен сирек металдар
айырып алатын қуатты ... ... ... ... ... ... ... типіндегі полиметалл кендері Қарағанды және Жезқазған
облыстарында орналасқан.Комплексті, қосымша компоненттері бар кен ... ... ... ... ... ... ... — Ақжол іске қосылған.
Қаратауда Ащысайдан басқа Аралтау, Ақсораң, Байжансай кен орындары бар.
Жоңғар ... ... ... ... ... ... және т.б. кен
орындары барланып, іске ... және ... ... ... ... Жезқазған,
Карағанды, Павлодар, Семей және Жамбыл облыстарында таралған. Ақтөбедегі
Кемпірсай бассейнінде никель кен ... ... ... 14-і ... ... сапалы никель кенінің үлкен қоры Қостанай облысындағы
Аққарға мен ... ... ... ... кендері Кемпірсайдан
басқа Семей және Жезқазған облыстарында ашылған. Олардан ... ... ... та ... ... ... және аса ... металдар тобына Кенді Алтайда кең тараған титан
мен ... ... ... ... үшін энергия ... ... да көп ... 1 тонна металл алуға 20 мың кВт сағат электр
энергиясы ... ... ... ... ... карналит) аса жеңіл және
отқа төзімді материалдар ... ... және ... ... ... ... ... салалары. Олар республикада 1960 жылдардың орта шенінен дами бастады.
Энергияны көп ... ... бұл ... арзан электр энергиясын көп
өндіретін ірі жылу және су электр ... бар ... мен ... өйткені бір тонна алюминий қорыту үшін 18-20 кВт. сағат, ал
титан мен магний қорыту үшін одан да ... ... ... ... ... ... Көкшетауда, Ақмола мен Ақтөбе облыстарында
барланған. Ұлытау, Оңтүстік Алтайда және ... ... ... ... ішінде бокситтер ерекше орын алады. Келешегі бар
аудандарға Сарыарқаның батысы мен ... ... ... ... ... ... маңы және Арал маңы ойпаты. Аманкелді, Обаған,
Жоғарғы ... ... ... және ... ... ... ... кен орындарын атауға болады.
Алюминий өнеркәсібі үшін шикізат ретінде Қостанай мен ... ... ... ... кен ... ... ... жеткізіледі. Көп уақытқа дейін алюминий негізінен ... ... ... қазір электроникада, көліктік машина жасауда,
құрылыс саласында, ауылшаруашылығында қолданылуда.
Төмендегі ... ... ... ... ... ... ... қорғасын, өңделмеген мырыш статистикалық мәлімет бойынша
мың тоннамен алғандағы ... ... ... ... ... ... |
пісірілген, илеуге, соққылауға ұшырамаған
бұйымдардан басқа,дайындама түріндегі
тазартылған мыс, мың тонна
| |
өңделмеген қорғасын, мың тонна
| |
2008
өңделмеген ... мың ... ... ... ... өнімдерді заттай көрінісінде
өндіру.
3) Асыл металдар.
Халықаралық валюта металы- алтынның маңызы зор. ... кен ... ... ... ... ... Түсті металлургия
кәсіпорындарында негізінен: металды қорытып шығару ... ... ... жылы ... 2 мың 160 ... алтын өндірілді, соның 29
тоннасы (1,35%) Қазақстан үлесіне тиді, сол кездері республика қоры 2 ... ... ... ... 30-40 ... Солтүстік Қазақстанда
кен байыту орындары ашылды: Бестөбе, Майқайың, Ақсу т.б.Ал 50-60 жылдары
олардың ... ... ірі ... ... және ... Шығыс және Орталық Қазақстанда 40 %-ке дейінгі
алтын полиметалдық, алтынды- ... ... ... Өсім қоры ... ... ... өседі деп жоспарланды.
Басқа да өндіріс салалары секілді алтын өндіру 1990 жылдың басында
әртүрлі ... мен ... ... кешірді. Алайда 1997
жылға дейін алтын жобалары мұнайдан ... ... ... артта
қалдырып, рентабельді жобалардың қатарына енді.Ал 1997 жылдың күзінде
алтынға деген ... ... құны ... ... ... қор
2 есе қысқартылды. 1999-2000 жылдары Қазақстанда алтынға ... ... арта ... /6/.
Қазақстанда күміс ертеден өндіріледі. Оны өндіру ... ... Азия ... ... ... орын алады. Оны полиметалл кентасын
кешенді өңдеу кезінде бөліп алады.
Герцен кезеңінің ... ... ... ... ... ... болды.
Алтын мен күміс ертеден Қазақстанның шығысы мен солтүстігінде өндіріліп
келген. Солтүстікте — Ақсу, Майқайың, Жусалы, Жаңғабыл, Төртқұдық және ... ... ...... ... ... ... Оңтүстік Қазақстанда
Жоңғар Алатауы мен Шy және Іле тауларында ... ... ... ... ... ... ... айналады.
Өндірілетін алтын мөлшерін қазіргі жылына 10- 15 - тен 100- 120 ... ... ... металдардың ішінде рений сияқты сирек металл да кездеседі, ол
дүниежүзілік рыногта басқа ... ... 100 есе, ал ... 50 ... ... ... мыс ... табылды.
4) Сирек және шашыранды металдар Қазақстан жерінде кеңінен таралған.
Қалайы- Адамзаттың көне заманда ... ... ... ... ... ... ... қорытылып, бөгде қоспалардан ликвациялық және
тотықтандыру тәсілдері бойынша арылтылатын. Қалайының ... ... ... өте аз, әрі онда неше ... ... қоспалар (күкірт,
мышьяк, сурьма, висмут, күміс т.б.) болады. Сондықтан да қалайы күрделі
технологиялық ... ... ... ... ... ... ... магниттік сепарациялау, электр немесе шахталық
пештерде тотықсыздандыру ... ... ... алу және ... ... өндіріледі.
3-сурет. өңірлер бойынша алтын, күміс өндіру
Қалайы-вольфрам кен орнының шығуы Солтүстік Қазақстандағы Көкшетау
массивтерінің кембрийге дейінгі жарылымдар мен ... ... ... Чебан, Түскен, Дальнее, Орлиногор.
Девон кезінде пайда болған вольфрам, ... ... ... Шу-Іле
тауларында орналасқан. Ең белгілі кен орындары – Шалқия,Көгілдір Шоқылар
(Майкөл). Бұл граниттер тастарды қаптау ретінде де ... ... ... Іле ... ... ... бірі Бұғыты
кен орны көп қызығушылықты білдіреді /2/.
Тантал-ниобий кендері Қалба мен Мұғалжарда таралған. Комплексті ниобий
кендері Семей және Көкшетау облыстарының ... ... ... ... Белогор, Асубұлақ, Үлбі, Қараш, Қалғұты т.б. кен ... қоры ... ... ... ... орын алады. Вольфрам
қорының 53%-дан астамы 16 кен орында ... оның 12-сі ... ... ... типтері – кварц- желілі-гейзенді және штокверкті,
оларға Қараоба, Ақшатау, Жоғарғы ... ... т.б. кен ... ... бай ... ... кен ... Қатпар, Баян) немесе олардың мүжілген қатпарларында (Көктіңкөлі)
кездеседі. Вольфрамның 16 кен орны есепке ... Оның 85%-на ... ... ... Қайрақты, Бұғыты, Көктіңкөлі, Қараоба, т.б.),
ондағы вольфрам ... ... ... ... қорлар 6 ірі және
аса ірі: Жоғарғы Қайрақты, Бұғыты, Көктіңкөлі, ... ... ... ... Ақсоран кен орындарында шоғырланған. ... ... ... кен орындары ... ... ... Саран, Батыстау және т.б.), Таулы Алтайда (Көкшіл,
Шындығатай), Іле Алатауында ашылған.
Цирконий ... ... мен ... ... ... ... мен ... таралған.
Висмут қорғасынды, мырышты және мыс кендерінде кездеседі.
Сирек ... ... мен ... ... ... еңбек сіңірген ССРО-ның Мемлекеттік ... ... Е.А. ... ... кендері Қаратау мен Жабағылтауда табылған.Кендегі ванадийдің
мөлшері ... 1% және ... 0,22 %. ... ... жоғары емес. Ванадий
бар кендер Шыңғыс тауларында, Бетпақдалада, Кіндіктаста, Теріскей ... ... ... ... Амангелді және Торғай бокситінде, Алтайдың полиметалл кендерінде
кездеседі.
Индий Мырғалымсай, Текелі, Майқайыңның полиметалл ... ... ... кен орындарының кендерінде индий элементі бар. Ол
1963 жылы ашылды.Бұл күмістей ақ, жұмсақ металл. ... ... ... ... өнеркәсібінде қолданылады. Әсіресе, индийге Мырғалымсай
кендері бай.
Талий Алтай ... ... ... ... ... Сарыарқа
(Жайрем, Ақжал, Ұзынжал, Қарағайлы), Жезқазған және Қоңырат кен орындарынан
алынады.
Селен мен тилур Кенді Алтай, Майқайыңның, ... ... ... Саяқ, Қоңырат, Бозшакөлдің, Шатыркөл, Жезқазған және т.б. мысты
кендерінен алынады /1/.
1.4 Қазақстанның әр ... ... ... ... кен ... ... облысының түсті металлургия кен орындары. Облыс
аумағында полиметалдық кендердің құрамында қорғасын,мырыш, сонымен ... жер ... (мыс, ... ... т.б.) болады. 110 кен орындары
белгілі (Ащысай, Мырғалымсай, Қарасай, ... т.б.). ... ... ... ... өндіру бойынша үшінші орын, мырыш-төртінші, ал
полиметалдық кендерді өндіру мөлшері бойынша ... ... ... ... ... ... ... тау-кен өндірісі ертеден белгілі. Қаратау тауы
жүздеген ... ал оның ... ... ... ... кен ... ... жатыр.
Қаратау тау жотасының кен ... мен кен ... ... арасында орналасқан /1/.
Мырғалымсай кен орнын 1930 жылы Қарасай геолог, тау-кен ... ... ... Фахрезетдинов ашты. Ащысай кендері-
2-кесте. Түсті металдардың пирометалллургиялық циклі
нен ерекшелігі Мырғалымсай кенінің ... ... ... ... ... т.б. ... ... бар.
Байжансайдың қорғасын және мырыш кендері жер бетіне жақын орналасқан.
Оны жергілікті тұрғындар тапқан. Қорғасын мен ... қоры ... ... ... ... /1/
Жетекші шет ел компанияларымен бірігіп ... ... ... ... ... ... 7 қаңтарда "Өскемен ... ... ... ... ... ... әр аймағында кездесетін түсті металдар кен
орындары
|Мыс кен ... : ... ... ... 1) ... 2) Милықұдық 3) Қосқұдық 4) Айнакөл |
|5) Зланок 6) Шайтантас 7) Раймунд ... ... ... |1) ... 2) Сорқұдық ... ... ... ... 2) ... 3) ... 4) Итауыз 5) |
| ... 6) ... ... ... кен |1) ... ... 2) Кеңқұдық 3) Қасқырқазған ... | ... Саяқ ... |1) ... 2) ... 3)Саяқ3 4)Саяқ4 5)Малдыбай 6) Тастау |
| |7) ... 8) ... 9) ... 10) ... ... Приод кен |1) Аванг 2) Приор 3) Тастыбұлақ 4) Осенние 5) Весенние ... |6) ... ... ... тобы |1) Қаратас1; 1) Қаратас2;1) Қаратас3; 1) Қаратас4 |
|Жеке кен ... ... ... ... 2) ... ... |
| ... 3) НикоVлаев-Кручков (Установ станциясы) 4) |
| ... (Шу ... ... |
| ... 6) Ірі су ... қаласы маңында) 7) |
| ... ... ... кен ... |
|I ... тобы: |1) Жәйрем 2) Бестөбе 3) Қужал 4) Ұзынжал 5)Жомарт |
| |6) ... ... ... ... ... ... ... |1)Мырғалымсай 2) Байжансай 3) Ақсай 4) Шалқия |
| |5) ... ... ... ... |1) ... ... 2) ... 3) Суықтөбе, 4) |
| ... 5) ... 6) ... |
|V ... ... ... 2)Грехов 3)Малеев ... ... тобы ... ... ... ... ... тобы:|1) Лениногор 2( Тишин 3) Шоқпар ... кен |1) ... 2) ... ... 4) Шығыс Аят |
|орындары |5) ... 6) ... ... кен |1) Обухов 2) ұмкөл 3) Тобыл 4) Айтарқызыл 5)Асубұлақ |
|орындары | ... кен |1) ... 2) ... 3) Ақсу 4)Ақбейіт 5)Ешкіөлмес |
|орындары ... ... ... ... ... |
| |11) ... ... ... 12) Ақтөбе: Юбилейный |
|Платина кен |1) ... 2) ... ... маңы 3) Солтүстік |
|орындары: ... 4) ... ... қоғамдарының, сондай-ақ,Текелі кен байыту комбинаты мен
Бұқтырма ... ... ... ... ... - ... Цинк АГ"фирмасы (Швейцария).
Металды мырыш,тазартылған қорғасын, мыс концентраты,металл кадмий,
күкірт қышқылы, ... және жылу ... ... ... ААҚ. Оның ... акционерлік қоғамдар:
"Жезқазғантүстіметалл", "Балқаш кен-металлургия комбинаты" (БКМК), "Жезкент
кен ... ... және ... ... филиалы. Жетекші
компания - "Самсунг Дойчланд" ... өнім мен ... ... түрлері:
• катодты мыс, қорытылған күміс, қорытылған алтын, мырыш концентраты,
қорғасын тозаңы, күкірт ... ... ... ... электр және жылу энергиясын өндіру мен ... ... ... ... жұмыстары, өнеркәсіптік және
азаматтық құрылыс, жүк және жолаушы тасымалдау. ... ... ... 400 мың ... ... ... өткізу : катодты мыстың 99,9 %- түйіршіктелген күміс пен ... шет ... ... негізгі тұтынушы - "Самсунг"фирмасы.
"Жезқазғантүстіметалға" жер асты (Шығыс, Оңтүстік және Батыс кеніштері)
мен ашық (Солтүстік кеніші) кен орындары, байыту фабрикалары, мыс ... ... және ... ... ... ... нысандар енеді.
Балқаш кен металлургия комбинаты кеніштеріне "Қоңырат", "Саяқ", "Шығыс
Қоңырат", сондай-ақ, байыту фабрикасы,мыс ... және мыс ... ... ... өндіретін цех, Балқаш ЖЭС-і, аффинаж зауыты
кіреді. Жамбыл облысында Шатыркөл кен орны пайдаланыла ... ... ... ... өз ... үлес салмағы
17,5%, қалғаны мыс концентраттары, мыс қоспасы түрінде Қазақстанның басқа
кәсіпорындарынан, таяу және алыс шет ... ... ... кен ... Қаратауда (Ақсоран,Байжансай, Түйетас),
Талас Алатауында (Жетімсай, Киікбайсай) белгілі.Сонымен ... ... ... ... ... оңтүстік-шығысында
герцен кезеңіне тән. Іле Алатауының ... ... ... ... ... ал ... мен ... – Қаскелең, Қарақой, Шынтүрген жерлеріне
қорғасын-мырыш тән.Біршама қызығушылық Түйік кен ... ... ... ... алюминийі" ААҚ. Қазақстан Үкіметінің 1996 жылы 9 наурызда
қабылдаған қаулысымен құрылған. Оның құрамына енген акционерлік ... ... ... ... ... кен басқармасы",
"Краснооктябрьск кен басқармасы" және "Керегетас" кен акционерлік қоғамы.
Өндірілетін өнім мен негізгі қызмет ... ... ... ... кентасы, отқа төзімді қыш, әктас, электр және жылу энергиясын өндіру
мен сату. Глинозем өндірісінің жобалық қуаты – 1050 мың ... ... ... Батыс және Шығыс Сібірінде ... ... ... ... алыс шет ... ... ... комбинаты" ААҚ- ТМД-дағы жоғары сапалы титан,
магний қорытпалары мен ... ... ... ... кәсіпорын.
Басқарушы компания- "Спешиалити металс компани" (Канада).
Өндірістің ... ... : ... мен ... ... әдісімен
өндіру цехы, төрт хлорлы- термиялық әдіспен өндіру, кеуекті титанды ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп келгендіктен,
қазақстандық титанды шикізат базасын дамыту мақсатында ... ... ... ... ... қоры ... ... бірінші орын алады. Вольфрам қорының 53%-дан астамы 16 кен ... оның 12-сі ... ... кенінің басым типтері – кварц-
желілі-гейзенді және штокверкті, оларға Қараоба, Ақшатау, Жоғарғы Қайрақты,
Бұғыты, т.б. кен ... ... ... бай ... ... кен ... титан "Спешиалити металс ... ... ... алыс шет ... АҚШ, ... Франция, Германияға
және т.б. елдерге сатылады /10/.
Қазақстанда өндірілетін түсті металлургия 2005 жылғы көрсеткіш бойынша
1990-2000 жылдармен ... ... ... ... ... төмеде тұрғызылған диаграммадан көруге болады.
3-сурет. 2006-2008 жылдардағы түсті металлургия өнімдерін ... ... ... ҚАРА ... Қара металдарға жеке түсінік
Темір кендерінің қоры 8 млрд. тоннадан астам. Оның 80% ... ... ... ... ірі кен ... Соколов, Сарыбай,
Қашар, Лисаков және Аят кен орындары жатады. Металлургилық процесте темір
кенінен басқа ванадий, алюминий ... ... ... ... Олар
минералдық тыңайтқыш ретінде пайдаланылады.
Алатау темірмарганец бассейнінде шамамен 500 -дей кен орындары мен
металл ... ... ... ... ... коры 500 млн. ... марганецті кендер — 80 млн. тоннаны құрайды.
Ұлытаудағы Қарсақбай темір кен орындарында 500 млн. тонна темір кені
бар.Шағын теміркен ... ... ... ... ... ... ... (Оңтүстік Қазақстан) және т.б. жерлерде
табылған.
Марганец кендері Атасу ... ... ... ... ... ... мен Семейде анықталған.
Хромит кендері негізінен ... ... ... ... ... 30 кен бар. Еннің ұзындығы 80 км, ені 0,6-дан 30 ... ... ... ... ... ... Кендегі хром тотығының
мөлшері 20-дан 60%-ға дейін. Бұл кен орнына дүние жүзінде тең келетін ... ... ... ... ... ... дүние жүзінде бірінші
орынға шықты. Хромит кендері ... ... ... Ақтауда, Семейде табылған.
Ванадий кендері Қаратау мен Жабағылтауда табылған. Кендегі ванадийдің
мөлшері шамамен 1% және молибден 0,22 %. Кеннің ... ... ... Ванадий
бар кендер Шыңғыс тауларында, Бетпақдалада, Кіндіктаста, Теріскей Алатауы
мен Жезқазған ... ... ... ... ... Ақмола мен Ақтөбе облыстарында
барланған. Ұлытау, Оңтүстік Алтайда және Жезқазған ... ... ... ... және ... ... көп ... сипатталады.
Алюминий кендерінің ішінде бокситтер ерекше орын алады. ... ... ... ... мен солтүстігі, Торғай ойпаты, Сырдария
өзенінің бассейні, Каспий маңы және Арал маңы ... ... ... ... Теңіз, Таскөл және Шаған, ... ... ... кен ... ... ... ... шикізатының бокситтен басқа
түрлері де барланған.
Никель және ... ... ... ... Жезқазған, Қарағанды,
Павлодар, Семей және Жамбыл облыстарында таралған. Ақтөбедегі Кемпірсай
бассейнінде никель кен орындарының 30-ың ... 14-і ... ... ... ... ... ... қоры Қостанай облысындағы Аққарға мен ... ... ... ... ... ... Семей және
Жезқазған облыстарында ашылған. Олардан ... ... ... та ... ... облысының табиғат ресурстары. Пайдалы қазбалар.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... фосфаттардың қоймасы
болып табылады. Облыс территориясындағы полиметаллдық кендердің құрамында
қорғасын, мырыш, сонымен ... ... жер ... (мыс, күміс, индий
және т.б.) болады. 110 кен орындары белгілі (Ащысай, ... ... және т.б.) ... ... ... республикада қорғасын өндіру
бойынша үшінші орын, мырыш — ... ал ... ... ... ... ... ... облысынан кейінгі екінші орынды иеленеді.
Қаратау тауындағы ... ... ... ... ... ... километрге, ал оның ... ... ... кен орындары созылып ... ... кен ... мен кен ... ... жыныстардың арасында
орналасқан.
Ащысай кен орны ... ... ... Түркістан
қаласьнан 70 км жерде орналаскан. Оны 1873 жылы ... орыс ... Н.А. ... ... кен ... 1930 жылы Қарасай геолог, тау-кен ... аға ... ... ... ... ... ... Мырғалымсай кенінің құрамында бөліп алуға болатын күміс, барий
және т.б. пайдалы компоненттері ... ... және ... ... жер бетіне жақын орналасқан.
Оны жергілікті тұрғындар тапқан. Қорғасын мен цинктің қоры бойынша ... ... ... ... 1954 жылы ... қорғасын-мырыш кен орындарының кендерінде индий ... Ол 1963 жылы ... Бұл ... ақ, ... ... ... кемелері,
авиация мен автомобиль өнеркәсібінде ... ... ... ... ... мен Келте Машатта қоңыр көмір кен орны бар, ... қоры ... ... ... ... бай. Одан ... ... құрылыс
материалы ретінде қолданылады.
Оңтүстік Қазақстан облысында құрылыс ... қоры ... ... құрылыстық тас, қиыршақ тас, тау тас ... ... кен ... Бадам (гранит), Қаратас, Түлкібас, Тұздықұдық және
т.б. жатады /13/.
2.2 Қара металлургияның ірі кәсіпорындары
Қара металлургияның ірі кәсіпорындары ішкі ... ... ... ... ... ... Болатты
тоқтаусыз құюуы қазіргі кездегі металлургияның бірден-бір ірі жетістіктері
болып табылады. Оны пайдалану ... ... ... ... және
құю процессінде толық механизациялау және автоматтандыру үшін ... ... ... ... ... ... болатты балқыту зауыттары біртұтас өңірлердің экономикалық әл-
ауқатын анықтайтын ... ... ... Яғни, бар жоғы үш
конверторлық болатты балқыту ... ... 5 млн. т жуық ... ... Стил ... АҚ ... ... металлургиялық
комбинаты) тұрақты жұмысы ... ... он мың ... ... ... ірі кәсіпорындардың қауыртты және келісілген жұмыстарын
талап етеді. Электро энергиялық өндірушілері мен жеткізушілерді, сондай-ақ
теміржол және автокөлік жолдарының ... ... ала ... ... шахтасының, руда кенін және Қостанай, Қарағанды, ... ... ... облыстарының флюстық қосындыларының қызметін үйлестіруді
талап етеді.
Бірақ, "Миттал Стил Теміртау" АҚ-ң ... ... ... ... ...... ... табылады. Еліміздің тұрақты экономикалық дамуын
қамтамасыз ету және саланың аз ... ... ... ... ... Қазақстанда және болат өнімдерінің сұрыптамасы бойынша аса
икемді басқа өндірістерді құру қажет.
Біршама көлемде және ... ... ... прокаттауды
Павлодар қаласындағы трактор зауытының базасында құрылған "Кастинг" фирмасы
жүргізеді. Кәсіпорында өнімнің мынадай түрлерін өндіру ... ... ... ... 11,7 м болаттан құйылған қима дайындау; диаметрі
40,60 және 11 мм ... шар; ... 100 мм, ... 4200, 5300 м
ұсақтайтын стержендер; А-3 класындағы, диаметрі 12,16 және 20мм арматуралық
болат.
Ішкі нарықтағы ... ... ... ... прокаттау
импортының жалпы көлемі соңғы бес жыл ішінде 7-ден аса өсті және 2004 жылы
кедендік статистика ... 766 мың т. ... ... прокат импортының орташа жылдық бағасы
Болат құбырларын өндіру көлемі республикада ... ... ... жылы ... ... "Кармет" АҚ-мен РД 20-86 электро балқыту
қондырғысының жұмысы іске ... ... ... ... ... ... үшін 15-86 мм. ... құбырлар дайындалады және желінің
өнімділігі жылына 20 мың тоннаға ... 1991 жылы РГТО ... АҚ) ... ... 15 мың ... дейінгі құбырлық
балқыту қондырғысы дайындалған., шығарылған ... ...... 159 мм. 1999 жылы ... ... ... ... өнімділігі жылына 5
мың тоннаға дейінгі құбырлық балқыту қондырғысы шығарылды, шығарылған
құбырлардың ... 114 мм. Осы ... ... құбырларды шетелге
экспорттау туралы айтпағанда, Қазақстанның ішкі нарығының ... ету ... ... ... ... ... көлемі соңғы 4 жылда 200 мың т.
көтеріледі және 459 мың т. ... ... ... ... жылы ... газ
түржиыны құбырларын импорттау 260 мың т. ... ... ... ... ... ... болат құбырларына сұранымның
өсуін құрастыру айқын көрінеді.
Қазақстанның жер ... ... ... кең ... және
жоғары сапада өндіру үшін барлық қажетті шикізат материалдары ... ... ... ... ... ... өзгертудің
қазіргі кездегі технологиясын меңгеруге қабілетті. Келешекте ... ... ... ... еріндік темірді- доғалық пештерде болаттты балқыту
кезінде шойын мен металдың ... ... ... ... шикізатты алумен,
Қазақстанда руда мен концентратардан ... ... ... келтіру
технологиясын меңгерумен айрықша кеңейуі мүмкін.
Қара металлургияда қазіргі кездегі материалдарды ... ... құру ... төмен легірленген, таттанбайтын ... ... ... ... ... ... және ... сұрыптап
қақтауды алудың технологиясын әзірлеуге жағдай жасайды. Мұндай ... ... ... ... көлемін қысқартуға жағдай жасайды және
болашақта оны экспорттау, ... ... ... ету үшін ... ... "Қазақстанның Инвестициялық қоры" АҚ болатты қақтауды – тік
жікті құбырларды, орта сортты қақтау, металды ... ... ... машина жасау мен құрылыс үшін жартылай өнімдер, сондай-ақ
жоғары деңгей дайындығындағы ... ... ... шығару және қайта
өндіру кластерлерін дамыту бойынша жобаларды қолдайды.
"Қазхром" ... ...... ... ... (Ақтөбе
қаласы). Өндіріс балқыту цехтары, шахта дайындау цехы мен ... ... ... ... ... ... алу үшін қазақстандық
шикізат қолданылады. "Қазхромның" жарғылық капиталына "АФ3", ... ... ... мүліктік кешендері енеді.
"Ақсу ферроқорытпа зауыты" ААҚ-ында ... ... ... өндіріледі (Павлодар облысының Ақсу-
5қ). Басқарушы ... ... ... Ресорсез " және "Қазхром"
трансұлттық ... кен ... ... ААҚ хром ... мен ... ... (Ақтөбе облысының Хромтау қаласы) ... "Кен ... ... ... "Жастар" және "Орталық" шахталарынан,ДОФ-1,ДОФ-
2, бірқатар ұсақ ... ... ... ... ... ... және "Қазхром" трансұлттық компаниясы. Кентастың базасы –
Оңтүстік ... хром ... Кен қоры – 310 млн. ... Кентас шикізаты
бойынша жылдық жобалық қуаты – 2760 мың т, ... ... – 1200 ... ... концентрат (өндірілген өнімнің 44%-і), бөлшек кентас
(32%) және бос ... (24%) ... ... ААҚ – ында ... ... ... (Ақтөбе
қаласы). Кәсіпорынның жылдық жобалық қуаты 350 мың тонна ферроқорытпа.
Өндірістік ... ... ... ... және ... ... учаскелері. Басқарушы компаниялар: "Қазақстан Минерал Ресорез"
және "Қазхром" трансұлттық ... - ... ... ... ... ...... жайылған
табақ прокат, қара және ақ қаңылтыр, кокс және өнім ... ... ... ... Өндірістік құрылымы: 7 кокстік батареядан тұратын
коксті ... ... 2 ... ... ... ... 4 пештен
тұратын домна цехы, 3 ... ... цех, сығу ... табақтап және
ыстықтай жаю цехы, алюминий - мырыштау цехы, ЖЭО-1, ЖЭО-2, жөндеу, қызмет
көрсету, ... ... мен ... Өндірістің қуаты жылына : болат -
6,3 млн. тонна, табақ ... – 4,9 млн. т. ... ... - "Испат
интернейшнл ЛТД" (Ұлыбритания).
Қазақстандағы темір кентасының негізгі баланстық қоры Қостанай және
Қарағанды ... ... ... кентасқа жылдық қажеттілік 8
млн. тонна болғанда, "Испат-Кармет" кәсіпорынның баланстық қормен қамтылу
қормен ... ... – 7380,27 ... , бұл ... жүздеген
жылдар бойы үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ете алады.
"Испат - ... ... ... ... ... кен ... бірлестігі" ААҚ,"Өркен" ЖШС, "Атасурада",
"Тоғай ЖШС" және ... кен ... ... ААҚ ... ... офлюстелген малта кентас, бөлшектелген шикі кентас, доломит,
әктас пен қиыршық тас өндіреді. (Қостанай облысы, Рудный қаласы) ... ... ... ... кешенінің өндірістік
жағдайы
Қара металлургия - өзінің негізгі өнімдерін екінші рет қайта өңдеудің
аяқталған  кезеңін  қамтамасыз ететін ... сала ... ... ... ... мен ... қалдықтарын кәдеге жаратуға қабілетті
болып табылады. Қазақстан үшін қара металлургия – екінші ... ... ... жылдары ғана пайда болған ауыр ... ... жас ... Қазақстанда шойын, болат, бұйымдарды
илемдеу және ферроқорытпа өндіріледі.
Болатты өндіру және тұтыну көлемі әрқашан  ... ... ... ... ... кіретін. Сондықтан, Қазақстан
Республикасы Үкіметімен елімізде  импорттың ... ... және ... ... металлургиялық кешенінде жоғары тауарлық дайындықтағы
өнімді  шығару өсімін қамтамасыз ететін, ғылымды ... ... ... ... ... ... әзірленді. 
«Қазақстан Республикасының 1999-2003 жылдарға арналған  тау-кен металлургия
кешенін дамытудың ... ... ... және  стратегиялық басымдылығын
ғылыми-техникалық  қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және орта өндірісін құру жолымен ... іске ... ... жоғары тауарлы   дайындықтағы бәсекеге
қабілетті өнімдерін ... ... ... ... мақсаты қойылды. 
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасында 2003-2005 жылдарға арналған
металургиялық кешеніндегі  төртінші және ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық  Бағдарламасы әзірленген,  мұны
іске асыру республиканың металлургиялық саласында  жаңа технологияны
негіздеу мен ... ... ... Осындай өндірістерді ұйымдастыру
импорт ... ... ... төмендетуге,  жұмыс істеп тұрған 
өндірістік қуаттылық  ... жаңа ... ... ... осы өнімге 
ішкі қажеттілігін қамтамасыз етуге  жағдай жасайды.
Бағдарлама  материалында қазіргі кездегі Қазақстан Республикасындағы 
металлургиялық кешенінің өндірістік жағдайы  былай ... ... ... ... ... ... үшін  ғылымды
қажетсінетін,  жоғары технологиялық,  ... ... ... өнеркәсіптік өндірісі мүлдем жоқ;
• машина жасау,  мұнай газ, таулы-металлургиялық, ... ... ... ... ... құрылыс индустриясы, ауыр машина жасау
және кеме жасау үшін темір қақтау және ... ... ... сұрыптау жүргізілмейді.
• ең озық  технология ...... ... гальванотехника, жаңа литейлі мен химиялық
технологиялар және т.б. ... мен ... ... ... ... балансы аяғына дейін есептелмеген, металлдардың ... ... ... ... ал шетелге шығару бақылаусыз
жүргізіледі.
Мұндай мақсаттар сервистік-технологиялық  экономикасының ұзақ ... өту үшін ... ... ... ... өтуіне жағдай жасайтын,  экономика саласын әртараптандыру  жолымен
еліміздің тұрақты дамуына ... ... ... Республикасы
Индустриалдық-инновациялы  дамудың 2003-2015 ... ... да ... жер ... ... ... көрсетілген 105
элементтің 100-і және көптеген сирек кездесетін металдар бар. Мұның барлығы
біздің мемлекетіміздің байлығы, халықтың қазынасы. Бүгінде Қазақстандағы
500-ге тарта кен ... ... ... ... ... Қазір Қазақстан мырыш, вольфрам және бариттің барланған ... ... ... ... орын алады, ал күміс, қорғасын және хромнан –
екінші орында. ... ... асыл ... жер ... ысырапсыз,
тиімді түрде қазып алу және оларды әрі қарай өңдеу арқылы ... ... ... алып, оны ел игілігіне жұмсау бүгінгі таңдағы маңызды
мәселелердің бірі болып отыр.
Пайдалы қазылымдардың түзілген жерлерін анықтап, оларды жер ... ... ... ... ... Оларға:
• геологиялық барлау жұмыстарын жоғары дәрежеде жүргізіп, кен қорын
дұрыс анықтау /10/.
• кенді тиімді және ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы
технологияны жасап, өндіріске енгізу;
• тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
• қоршаған орта мен жер ... кен ... ... әсерлерінен қорғау;
• төмен сортты шикізаттарды өңдеу мен байытудың жаңа технологияларын
жасау және ... ... ... ... ... қазып алуға жұмсалатын қаржының экономикалық тиімділігін
арттыру.
Міне, осындай талаптарға тола мәселені шешу бір ... ... ... келе ... «Кеңесіп пішкен тон келте болмайды»
дегендей, мұндай күрделі проблеманы шешу осы ... ірі ... ... ... ... бірлесіп, қоян-қолтық жұмыс істеуін талап
етеді.
Қазақстанның геология, тау-кен металлургия саласындағы ғалымдарының жер
қойнауындағы асыл қазыналарды ысырапсыз, тиімді ... ... алу және ... ... ... ... ... пайдалы компоненттерді бөліп алып, оны ел
игілігіне жұмсау ... ... ... ... зерттеулері және оның әрі
қарай дамуына айтарлықтай ықпал етіп келе ... ... ... бірі – ... ... ... (ЕӨА) 2005 ... Республикасының ғылыми, техника және білім саласындағы
Мемлекеттік сыйлығына ұсынып отырған «Қазақстанның жетекші қара және түсті
металлургия кәсіпорындарының жедел дамуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... атты ... сыйлыққа ұсынылып отырған бұл жұмысты жан-жақты, ауқымды,
ерекшелігі мол және теңдесі жоқ еңбек дер ... ... ... – ол ... ілгері дамытуды қамтамасыз ететін
ғылыми-технологиялық негіздерінің бірнеше салаларда ... ... ...... қазу технологиясын жетілдіру:
• Соколов-Сарыбай өндірістік бірлестігіне қысым кеңісті толтырмалау
жүйесінен аралық этаждық қысыңқы ортада еріксіз құлата қазудың жаңа
жүйесіне ... Бұл жаңа қазу ... ... ... ... ... ... ғылыми жетістік деп санауға болады. Мұнда кен
өндірудің көлемі 3,6 есеге артты, ал 1 ... ... ... өзіндік
құны 2,5 есеге төмендеді.
• Дөң кен байыту комбинатында кен орнының геологиялық ерекшеліктеріне
сай этажды өздігінен құлата қазу жүйесінің жаңа конструкциясы
жасалынып, ... ... ... ... даму ... мен қазымалдау тәртібін оңтайландыру
теориясының негіздері мен әдістері жасалынды. Бұл салада ғалымдар ... мен ... ... ... ... әдістерін
жасап, кәсіпорын бөлімдерінің қызметтерін автоматтандырды. Сөйтіп,
Кашар, Сарыбай және Соколов карьерлерінде руда өндірудің деңгейі өсті;
... ... жоқ ... түйіршіктелген жарылғыш заттар
жасалынып, өндіріске енгізілді. Жасалған жаңа жарылғыш
заттардың бағасы зауытта дайындалған ... 7 есе ... және ... 95%-ға ... ... Міне, осының нәтижесіне
ЕӨА жылына 20 млн.
2. Шикізатты қайта өңдеу ... ... ... алюминийі» АҚ алғаш рет төмендегі сортты бокситтерді қайта
өңдеуді қамтамасыз ететін әлемде теңдесі жоқ ... және ... ... Ақсу және ... ... зауыттарында теориялық түрде негізделіп
металды хромды өндіру іске қосылды;
• Техногендік және бағасы кем хромды ... ... ... ... байыту технологиясы алғаш рет меңгерілді.
Сөйтіп, шикізатты қайта өңдеу нәтижесінде компоненттің кеннен алынымы
көбейеді және кейінгі ... ... ... қаржы аз жұмсалатын
болды.
3. Геологиялық барлау жұмыстары саласында:
Жер қойнауын пайдалану тәжірибесінде алғаш рет өндірістік кен орны ... ... ... ... барлау жұмыстары басталды. Геология және
жер қойнауын қорғау комитеті ... ... ... ... он ... баланстағы кен қоры 20 млн. тоннаға толықтырылды және ... ... млн. т. ... қоры ... ... ... бұл жұмыста жер
қойнауындағы қазынамызды есепке алуға да үлкен назар аударылған. ... ... ... қауіпсіз жүргізілуіне және жердің беті
мен ... ... да баса ... ... Оған ... бірі болып ЕӨА-ның ортаны қорғау және жұмыс қауіпсіздігін
сақтаудың халықаралық сертификаттарын алғандығы ... ... ... ... үш ... ... пен қаржыны ең көп қажет ететіндігі
белгілі. Ал сол ... ... өз ... мейлінше
жетілдіріп, жұмсалған қаржыдан әлдеқайда жоғары экономикалық тиімділік алуы
жер қойнауынан кен ... ... ... ... ... да
орындалғандығының дәлелі. Бұл тұрғыда бір айта кететін жайт – ... ... ... ... штатты қысқарту емес, керісінше,
қосымша жеке өндіріс орындарын ашып, 5 мыңға тарта адамды ... ... өзі де ... ... ... ... әл-ауқатын жақсартуға
тигізіп отырған зор үлес деп білеміз.Еуразиялық өндірістік ... қара ... ... (100%) өздері өндіреді. Жыл сайын
ЕӨА 38 млн. тонна темір, 4766 ... ... ... 1,3 млн. ... ... ... мұның бәрін ЕӨА-ның 1995-2004 жылдар
аралығында 90-жылдардағы қиын-қыстау кезеңнен кәсіпорындарды алып ... мен ... ... ... мен ... мамандарының
бірігіп жүргізген жұмыстарының нәтижесі деп білеміз. Осы бір ... де ... ... ... ... тәжірибелі мамандар мен ірі ғалымдардың
басын қосып, маңызды мәселеге мұрындық болып жүрген И.Б.Еділбаевтың есімін
ерекше айтып кеткенді жөн ... ... ... ... ... бір ... ... қорғасын-мырыш комбинатын, кейіннен өндіріс
алпауыты ССӨБ-ті тікелей басқарып, оны осы күнгі жағдайына жеткізген және
бүгінде ЕӨА ... ... ... Осы ... ... ... жетілдіру ол кісінің өз үлесінде. Ал ашық кен жұмыстарындағы
жетістіктер техника ғылымдарының докторы ... ... ... ... докторы И.Е.Ерофеевтің жетекшілігімен
жүргізілген зерттеулер. Геология және жер ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы
Б.С.Өжкеновтың республикамыздың ... ... ... еңбегі өзінше
бір төбе. Жұмысты орындау барысында авторлардың алған 42 патенттері, ... ... ... ... ... ұжым ... ... тұр. Қорыта келе «Қазақстанның жетекші қара және түсті металлургия
кәсіпорындарының жедел ... ... ... ... ... ... енгізу» атты ұсынылған ... ... және ... дамуын жеделдетуге зор үлес
қосқан, іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеу ретінде ... ... ... ... мәліметтерге сүйенсек, Қазақстандағы қара металлургия
жылдан-жылға өндіру төмендеп отыр. Оны төмендегі ... ... ... ... аралығындағы қара металлургия өнімдерін
өндіру
3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҮСТІ ЖӘНЕ ҚАРА МЕТАЛЛУРГИЯ КАРТАЛАРЫН ҚҰРАСТЫРУДА ГАЖ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНУ
3.1 Карталарды ... ... ... ... ... қарай картография ғылымы мен өндірісінің даңғылды
даму жолы геоақпараттық картография болды.
Геоақпараттық ... ... және ... ... ... ... және ... картографияның кейін
келе географиялық ақпараттық жүйенің (ГАЖ) заңды жалғасы болды.
Картографияның бұл түрінің ерекшелік сипаттамасы ... ... ... мен ... және карторграфиялық
мәліметтердің сандық базалық тірегі саналады. Нақты ... ... ... ... ... ... істейтін компьютерлерді қолдану жұмыс
өнімінің жоғарылауына мүмкіндік ... ... ... ... түрлері мен типін (электронды карталар, 3 ... ... ... ... және т.б.) құрастыру мүмкіндігі ашылды.
ГАЖ қоғам мен табиғат құбылыстарын және әртүрлі нысандар ... ... ... мен кескінделуін, өңделуін, жиналуын
өзінің компьютерлік жабдықтары арқылы іске ... ... бұл ... ... ... ... ... атластар және де басқа
да көптеген картографиялық шығармалар болып табылады.
Ең бірінші рет ХХ ғасырдың 60-шы ... ... ... ... ... болып, табиғи ресурстарды экология, экономика және де басқа
да ... ... ... кеңінен қолдана бастады.
ГАЖ-дың артықша белгілеріне бейнені географиялық байлау, мәліметтер
базасын жылдам ... ... жаңа ... ... және ... шешімдерге негіз етіп қолдану жұмыстары жатады.
Аймақтық қамтуы бойынша (территориальному уровню) ГАЖ ғаламдық,
ұлттық, ... ... ... болып бөлінеді. Аймақтық қамтуға
байланысты масштабы 1:100 000 000-нан ... ... ... ... ГАЖ-ды тақырыбы бойынша бөлу ... ... ... жүргендері жер жұмыстары, кадастр, теңіздік инженерия,
транспорттық және басқа ГАЖ-дар.
ГАЖ ... ... ... ... ... ... 30 жыл
бұрын пайда болды. Әрине, олар осы уақыт аралығында компьютерлік прогресс
аясында сандық және сапалық өзгерістерге ... Таза ... ... ГАЖ-
технологиялар адамзат іс-әрекетінің көптеген сферасына қадам басты:
- табиғи ресурстарды барлау және ... ... ... және ... ... өнеркәсіп, көлік, ауыл
шаруашылығын, энергетиканы, қаржыны басқару;
- салалық және ... ... ... ... экологиялық жағдайлармен қауіпті табиғи құбылыстар мониторингі,
экологиялық сараптама;
- халықтың әл-ауқатын, денсаулық сақтау және ... ... және ... Заң ... ... және ... ... биліктің іс-
әрекетін қамтамасыз ету;
- Білім және мәдениет;
- Ғылыми зерттеулер және болжаулар;
Қазіргі ... ... ... ... ... ... мәліметтер визуализациясынан босаған картограф өзінің
зерттеулерінде мәселелер мен ... ... ... зейін қоя
алады.
Экономикалық география және басқа да пәндер нысанды ... ... ... ... ... ... танудың
қандай да бір мүмкіндігінен айырылған, олар тек статистикалық мәліметтер
арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... біздің елімізде геоақпараттық технологиялармен
эконом географтардың өзара қатынасы айтарлықтай әлсіз.
Экономикалық және ... ... ... ... ... оның барлық мүмкіндіктерін қарастырмай, ең алдымен берілген
мәселеге жеке өңдеулер мен зерттеулерін кіріктіруде.
Ауыл шаруашылық географиясы ... ... ... ... көп ... ететін саласы болып табылады. Ол тұтас табиғи жиынтықтардан,
экономикалық және әлеуметтік көрсеткіштерден тұрады. Бұл ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды зерттеу кезінде кезігетін келесі этаптарды
орындауда уақытты үнемдейді: жұмыс ... ... ... үлгі ... ... ... бойынша жіктеме және
топологиялар құрастыру,қолданбалы аудандастыруды жүргізу.
Экономикалық-географиялық ... үшін жеке ГАЖ ... ... ... жоқ. Сол ... жоба арқылы бірнеше талдау нәтижелер шығаруға
болады. Біз ... ... ... ... ... ... ... жобаларда қолданысқа енгізуіміз керек. Географияның қандай
да бір саласында ... ... ... ... ... жаңа ... сай ... жобалардың дүниеге келуіне септігін тиізуде.
Қазіргі заман талабына сай, ғылым мен техника дамыған тұста барлық
алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... ... жүйе (ГАЖ) ... қолдану өте жақсы дамыған. Сондықтан
да зерртеліп отырған ... ... ... ... ... әдістермен бірге ғылымның жаңа жетістіктерінің
бірі – ГАЖ-ды және компьютерлік технологияны қолдану қажет. ГАЖ кеңістіктік
координаталық мәліметтерді ... ... ... ... бейнелеумен
шектелмейді. Жер туралы ғылымдар үшін ГАЖ – ... ... ... ... ... байланысы мен өзара әрекетін зерттейтін,
кеңістік пен уақыт аралығындағы дамуын жоспарлайтын, жаңа сандық ... ... ... ... беретін, негізгі автоматтандырылған
құралдардың бірі.
Зерттеліп отырған ... ... бар ... ... ... ... ... базасын құру, картографиялық ... ... ... ... ... ... шешу ... зор жетістік болар еді:
• Халықты Алматы облысының әлеуметтік-экономикалық жағдайы туралы
ақпараттармен қамтамасыз ету;
... ... ... сақтау, еңбек нарығы, білім беру жүйесіне
бақылау жасау;
Кез келген геоақпараттық бағдарламалар күрделі ... және ... ... автоматтандырады, ... ... ... ... ... ... ... бірақ аса қажетті
операцияларды орындайды. Сандық және сапалық көрсеткіштер енгізілген
мәліметтер ... ... ... ... мәліметтерін алуға
болады.
Сөйтіп, карторгафиялық анализ және карторгафиялық модельдеу барысында
ГАЖ ... ... ... ... ... ... болатын қауіпті
экзогендік процестердің таралуы мен қарқындылығы туралы аймақтық, болжамдық
бағалауға мүмкіндік береді.
ГАЖ-да ... ... ... кеңістіктік объектілер түрінде
бейнеленеді. Олар үш типке жіктеледі – ... ... және ... Осы
типтер арқылы көптеген табиғи және әлеуметтік феномендерді бейнелеуге
болады. Нүктелік ... ... ... бір ғана ... ... ... бұлар елді мекендер, өндірістік
кәсіпорындар, және тағы ... ... ... мұндай объетілердің
кеңістікте ұзындығы мен ені жоқ деп есептеледі, бірақ олардың әрқайсысы
өзінің орналасу ... ... ... ... ... ... бір ... болып табылады. Ол – ұзындық. Мұндай
бір өлшемді объектілер – жолдар, өзендер, шекаралар. Жалпы барлық жіңішке
сызық ... ... ... ... Помпондар не ауданның объектілері
деп координаталық кеңістікте екі өлшемді, яғни ені мен ... ... ... Олар – көл, алаң, кез келген ... ... ... ArcGIS бағдарламасында карталарды құрастырудың жалпы әдістері
Бейнелеу тәсілдерін таңдау. Бейнелеу тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... сандық және сапалық
сипаттамаларын, кеңістіктік құрылымын, динамикасын және т.б. Картаның
мағынасы мен типі де аз әсер ... ... ... ... ... нақтырақ, дәлірек бейнелейтін тәсілдерді таңдау
қажет (белгілер, сапалық фон, ... ... ... ... және т.б.). Ал, жалпытанымдық бағыттағы және ғылыми-концептуалдық
карталар жалпылама географиялық бейнелеу тәсілдеріне – ... ... және т.б. ... ... ... ... түрде материалдардың, әсіресе
есептік-статистикалық материалдардың нақтылығы мен дәлдігі әсер етеді.
Экономикалық карталарды жасағанда экспедициялық ... ... ... ... мүмкіншілігі кеңейе түседі.
Тәсілдерді мүмкіншілігі мен мақсатына қарап таңдауға ... ... ... ... ... да әсер ... бұл ... (генерализация) айқын байқалады.
Бейнелеу тәсілдері мен құбылыстардың ... ... ... ... ... бейнелеу тәсілдерін таңдауда бейнеленетін құбылыстардың
географиялық мәліметтерінің сәйкестігін нақтылау ... ... бір ... ... ... жағынан әр түрлі, бірақ
сырт бейнесі бірдей тәсілдерді болғызбау керек: мысалы, сол ... ... үшін – ... ... ... ұяшықтар үшін –
картодиаграммаларды. Халықтың жыныстық-жастық құрамын ... ... ... елді ... – диаграммалық белгілермен,
және ауыл халқын - әкімшілік аудандардың картодиаграммасымен ... ... ... ... жағдайда ауыл және қала халқы
сипаттамаларын түрлі карталар ... ... ... ... ... ... бейнесінде түрлі тәсілдердің сәйкестігі болуы мүмкін.
Белгілер тәсілі. Бұл әдіс ... ... ... ... ... локализациялаумен сәйкестеледі. Бұл ретте ... ... ... кеңістіктік құрылымының
адекватты бейнесін қамтамасыз етеді: халықтың орналасуының ... ... және ... ... қызмет
көрсету орталықтардың. Сондықтан көптеген ғылыми –анықтамалық ... ... ... ... ... ... тәсілі ретінде қызмет атқарады. Тәсілдің әлеуметтік-экономикалық
картографияда бейнелену мүмкіншіліктерін ... ... ... ... мінездемесін нақты беруі, яғни белгілердің мөлшері ... ... ... ... ... ... ... мағынасы және белгінің
өлшемі арасындағы тәуелділігі арқылы салынады (соңғысы белгілер тәсілінде
сирек қолданылады). ... ... ... ... ... ... саны мен белгілердің өлшемінің негізінің ... P=A/M; ... Р – ... ... А – ... ... саны, М
– өлшем негізі.белгі санының өлшем бірлігі ретінде мм алынған.
Экономикалық картографиялаудың практикасында кең ... ... ... қолданылады. Белгілердің үлкен және кіші өлшемдерінің
мүмкіншілігінен құбылыстың ... ... ... ... ... ... ... салу оңай.
Сатылы шкалаларды да атап өтейік. Олар, біріншіден, әр түрлі өлшемді
белгілерді ... ... ... ... береді (көрші белгілерден
өлшем айырмашылығы 1,2-1,6 есе болмауы шарты ... ... ... бойынша бір мезгілде нысандардың сапалық категорияларын көрсетуге
болады. Мысалы: аймақтық халықтың орналасу шкаласында – ... ... ... Анықтамалық және оперативтік ... үшін ... ... ... ... ... қуаттылығы, аймақтың халықтығы және т.б) сандық мағынасын
нақты көрсетуді ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз шкалалр қолданылуы тиіс. Бірақ мұндай
шкалада жасалынған карталар тез ескіреді.
Экономикалық картографиялауда нысандардың сандық ... ... ... әр ... пішіндегі белгілердің қолданылуна да әсер
етеді. Бірақ әр ... ... ... ... ... ... түрдегі белгілердің шегінде де кең. Бірақ ... ... одан да ... ... үшін ... ... ... (квадрат, дөңгелек, ромб, үшбұрыш және т.б). ... ... ... әр пішіндегі белгілерді қолданудың орнына олардың
айырмашылықтарын белгілердің түстері арқылы көрсету тиіс /6/.
Нүктелік ... ... ... ... ... осы ... ... Ол құбылыстардың массалық таралуын, мысалы, ... ... ... мал ... және тағы ... ... ... Белгілі бір сандық нысандарды нүктелермен белгілейді. Құбылыс
саны нүктелердің ... ... ... ... геометриялық
фигураларды), олар құбылыс белгілерінің санына (салмағына) сәйкес.
Нүктелік тәсілдің белгілер тәсілінен ... ... ... ... ... ... ареалдарда немесе сол аумақ
ұяшықтарының шектерінде, ... ... ... және т.б.). Сирек
жағдайда ғана бұл тәсіл географиялық елді мекендерде сипаттама ... егер ... ... ... ... ... екі түрі белгілі – географиялық, ол кезде нүктелердің
картада орналасуы бейнеленетін құбылыстың шын таралуына ... ... ... ... ... нүктелер территориялық ұяшықтар
шегімен тең орналасады, солар арқылы ақпарат беріледі. Осы екі ... ... ... ... ... ... байланысты
ғылыми-анықтамалық картографиялауда географиялық түрлі қолданылады.
Экономикалық картографиялауда нүктелік тәсілдің кеңінен қолданылуы,
оның көптеген сапасымн түсіндіріледі. Бұл ... ... ... сандық
сапасы көрсетіледі. Сонысымен нүктелік тәсіл басқа тәсілдерден алда тұрады
(әсіресе, егер белгілер сатылы шкала ... ... ... ... көрсеткіштерді көрсетудің нақтылығы алынған
нүкте ... ... тең. ... бір ... ... ... ... мінездемесі мен құрылымын көрсете алады. Сол графикалық
құралдар нүктелік ... ... ... ... ... ... ... атласында нүктемен жыртылған жерлердің ... 1963). ... ... бұл тәсілді әлеуметтік-экономикалық
құбылыстың көп деңгейлігін көрсету үшін аса қолданбайды.
Нүктелік тәсіл статистикалық ақпараттың ... ... ... ... ... ... қарағанда сезімтал емес ... ... ... нәтижесінде құбылыстың
динамикасын, құрылымын және сипаттамасын көрсету мүмкіншілігі шектеулі,
яғни белгілер тәсіліне ... ... ... ... ... пішіндердің көп санын (3-4-тен көп) көрсете алмайды.
Нүктелік тәсілді қолдануда ... ... әсер ... ... ... ... адекваттылығы,
көлемі карта масштабындағы нүкте көлемімен бірдей ... ... ... ... өседі. Мұндай нүктелер ... ... ... беру үшін ... ... ... картографиялауда қолдану өте
эффективті, мұнда олар құбылыстың географиялық таралуын сақтай ... ... ... ... ... тәсілдің басқа түрі –
бөлшектік және пайыздық нүктелер, олар ... ... ... ... аумағындағы пайыздық қатынасты біріктіреді.
Нүктелер салмағы мен бейнелеудің географиялық нақтылық деңгейі ... ... ... үшін ... ... ... ... – яғни, ... ... ... ... ... маңызды. Көбінесе, бұл нүктелердің
үлес салмағы көп учаскелерде нүктелерді бейнелеуді қиындатады.
Мұндай ... шығу жолы - әр ... ... және әр ... нүктелерді қолдану.
Экономикалық картографияда нүктелік тәсілді нысандардың таралу
сипаттамасын нақты елді ... ... ... де ... ... ... ... белгілі бір шектеулі шарттарында ғана
мүмкін (мысалы, бейнелеудің ірі масштабында).
Мұндай нүктелердің ... әр ... ... түстегі тік
төртбұрыштар қолданылады. Олардың түсі қоныстану типін, ал ...... ... ... ... Осы ... ... тәсіл
белгілер тәсіліне дес бермейді. Бірақ нүктелік ... бұл ... ірі ... ... ... картографиялауда нүктелік бейнелеу картаның
географиялық ... ... ... ... ... жердің
элементтеріне (жер бедеріне, су желісіне, өсімдік пен топыраұ жамылғысына
және т.б) сәйкес келуі өте ... Егер ... саны көп ... ... ... ареалдары аз болса, картаны құру ... тууы ... ... нүктелер бқл құбылыс ... ... ... ... ... ретін сақтағанда ғана, мақстақа жету мүмкін.
Оларды алдымен құбылыс концентрациясы көп жерлерге салады. Бұдан ... ... ... ... аясында, ары қарай аз игерілген
жерлерде қойылады, тек құбылыс жүрмейтін территорияда емес ... ... саз ... жерлерде және т.б).
Сызбалық нұсқада нүктелік тәсіл географиялық негіз үшін картограммаға
қойылған талаптарды қояды.
Ареалдар ... ... ... ... ... ... ... кең қолланылады. Ареалдар абсолютті
болады. Абсолютті деп кеібір құбылыстардың тіптен ездеспейтін ... ... ... ... ... ... ареал сол
құбылыстың өзіндік ерекшеліктерімен ... ... ... ... ... ... аң ... жетерліктей тығыз орналасқан).
Арелдарды карталарда бейнелеу үшін көптеген әдістер қолданылады:
ареалдардың түгелдей немесе пунктирлі сызықтармен ... ... ... ... ... ... ... көрсету немесе жеке
суретпен көрсету.
Экономикалық картографиялау сферасында кең түрде абсолюттік ... ... ... ... ... көп ... мүмкін. Мысалы, әр рангідегі территориялық жүйелердің таралуын,
өнеркәсіптік аудандар, территориялық-өндірістік ... және ... ... ... ... тау ... ... бар; кеңістіктік және уақыттық, екі ... одан да ... ... ... ... ... ... үшін ареалдар тәсілін
қолдану кең таралған. Құбылыстың таралуының сапалық сипаттамаларын
бейнелейтін ... және ... ... үшін ... ... ... интенсивті ареалдарына және құбылыстың сандық
ареалдарына бөлінуі мүмкін. Біріншісі, нысандар ... ... ... ... негізінен таралған ареалдарға жататын ... мен ... ... ... ... өнеркәсібі).
Әлеуметтік-экономикалық құбылыстың (ауылшаруашылық және түгелдей экономика)
қиындығы ареал территорияларының шекаралық ... түсі мен ... ... етіп ... немесе жеке ареалдардың құрылымдық сипаттамасымен
көрініс табады.
Объективті негіз бар және ... ... ... ... ... керек. Ол үшін қол жетерлік – ... ... ... ... жер және ... ... ... және т.б.)
және әдеби-географиялық.
Ареалдар тәсілі экономикалық ... ... ... ... ... фон ... Бұл тәсілдің мәнісін «Картатануда» ... ... ... ... ... бөлу (дифференциациялау) деп
түсіндіріледі. Картографияланатын территорияны бөлу ... ... ... ... ... отырып жасалады.
Сандық фонның құрылуы әр түрлі болуы мүмкін. Бір тәсіл – ... ... ... ... Бұл учаскелер картографиялайтын
құбылыстың функциясы және кеңістіктік ұйымның ерекшеліктерімен анықталады.
Басқа ... – ең ... ... ... анықтап. Құбылыстың
географиялық ерекшеліктеріне сәйкестендіріп, белгілердің сандық мағыналы
шекарасын ... фон, жеке ... ... құбылыстың сандық белгісі арқылы
бір жүйені құрап, жалпы сандық ареалдар ... де ... ... ... ... ... байланысын көрейік. Құбылысты
жайылтпай, таратпай суреттеу мүмкіншілігінен сандық фон ... ... ... ... Ол ... тек бір ғана ... сипаттау үшін крек. Сандық көрсеткіштердің динамизмі картограмма
сияқты осы тәсіл ... ... ... ... ... фон тәсілі де фон шекараларын айқындау ... ... ... ... ... ... ... масштабына талаптар бойынша сандық фон ареалдар мен
картограммаға ... ... ... ... ... ... мен картографиялау жүргізілетін кеңістіктің деңгейіне тәуелді
(аудандық, облыстық).
Бұл тәсілдің ... ... ... ... Бұл ... проблемены туғызатын, ең біріншіден фон шекараларын анық түсіруді
қамтамасыз ету ... ... және ... ... және ...... мәліметтердің
географиялық нақтылығы (мысалы, халықтың тығыздығын ... елді ... ... Осы ... ... ... көздер
(аэроғарыштық та): мысалы, елді мекендер мен ... ... жер ... ... желі және ... ... және
топырақ жамылғысымен және де т.б. территорияны ... ... ... анықтау.
Сапалық фон тәсілі. Сапалық фон тәсілі кең таралған құбылыстарды немесе
нысандарды көрсету үшін ... Бұл ... үшін ... ... ... ... әртүрлі бөліктері мен шекара
торының жекелей аудандастыру арқылы типтері бойынша орнықтыру өте ... ... ... ... ... ... құбылыстың
классификациясына сәйкес жүргізіледі. Жекелей аудандастыру дегеніміз жалпы
территорияны қайталанбайтын толық ... ... ... ... ... ... ... құрастыру не
таңдау,сонымен қатар түсіріс жұмыстары кезінде, ... ... және ... ... қолдану арқылы негізінде,
математикалық және басқа да әдістерді ... ... ... ... ... маңызы зор. Осы ... ... ... ... ... әртүрлі өлшеулер мен зерттеулерді алдағы
уақытта біріктіре отырып талдау, алынан ... ... ... ... ... бір ... ... не олардың мынандай
қатары жатуы мүмкін: құбылыстың ... ... ... ... элементтерін бейнелеуде көптеген жағдайда шекаралық
сызықтардың түсі мен суреті ... ... ие. ... ... ... түсті бояулар, штриховкамен белгіленеді. Кей жағдайларда
бояудың ... ... ... ... ... ... ... үшін индекстер мен жазуды пайдаланады. Бейнелеу тәсілдерін таңдау
ауданның қамтитын территориясына ... ... ... қатар оның
аудан шекарасында орналасу сипаттамасын ескеру керек.
Сызықтық белгілер тәсілі. Бұл тәсіл ... ... ... ... үшін ... мысалы хабарлау жолдарында, ... ... ... және ... ... ... форма ретінде басқа ... ... ... – мысалы, сапалық фон тәсілінде немесе
ареалдар тәсілінде (шекаралық сызықтар).
Бұл тәсіл әлеуметтік-экономикалық картографияда ... ... ... ... ... ... карталарында – хабарлау жолдарын
көрсету үшін ... ... тыс ... ... ... ... көрсету үшін, мысалы, транспорттық ... ... ... және т.б.) ... типтері карталарында қолданылады. Бұл тәсіл
өндірістің сызықты ... ... үшін де ... (мысалы,
өзендердегі пайдалы қазбаларда алу орындары). Экономикалық ... ... ... мысалы, жүк тасымалдау ... ... ... ... ... сапалық сипаттамасымен қатар,
иерархиялық белгілерін де сипаттайды. Сандық көрсеткіштер сызықтық белгілер
тәсілімен сирек ... ... ... ... орналастырудың
интенсивтілігін сызықты сипаттамасын түспен көрсетуге болады.
Нысандардың ... ... ... ... ... ... берілуі мүмкін.
Географиялық негізге масщтабқа қойған ... ... ... тәсілі қозғалыс белгілерінің ... ... ... ... ... ... ... деңгейі бойынша
сызықтық белгілер тәсілімен ұқсас. ... ... және ... ... ... ... ... туындайды. Масштабқа деген
талап, негізінен, транспорттық желілер картасына территорияның сызықты
нысандарымен қамтамасыз етілуіне ... ... ... ... ... ірі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... аймағында пайда болды. Жалпы, сызықтық белгілер тәсілін
қолданатын тақырыптық мазмұндағы карталар, ... бір елді ... ... бар ... карталарындағы масштабтық ретті
қолданылады, сонымен қатар, сызықтық бейнелер ... ... ... ... ... ... елді ... бейнесімен (мысалы,
транспорттық) сәйкес келеді /9/.
Изосызық ... Бұл ... ... ... мынада: территория
бөліктерінің құбылыстың сандық көрсеткіштерінің анықталған мағынасы бар
сызықтыр - изосызықтармен ерекшеленуі. Изосызықтар ... ... ... ... ... олардың арасындағы интервалды сақтап немесе арнайы
дайындалған шкала бойынша ... ... ... ... әрбір
жүйесі шынайы немесе абстрактты жер бетін ... ... ... ... ... ... құбылыстардың
шамасының сипаттамасын беру үшін қолданады. Осы құбылыстардың ... ... да ... ... ... ... ... құбылыстарды шынайы немесе есептелген шамалардың
үзіліссіз таралуы ретінде сипаттайтын изосызықтары бар ... ... ... ... ие ... ... интерполяция принциптері
жасалды. Сонымен қатар, уақыт өте болатын құбылыстардың ауысуын және сандық
өзгерісін, соның ішінде ... да ... ... ... ... мысалы, бірдей уақыт сызықтары-изохрондар.
3.3 Қазақстанның түсті және қара металлургия карталарын ArcGIS
бағдарламасында құрастыру
ESRI фирмасының программалық өнімі ... ГАЖ ... ... ... яғни ... ... ... деңгейлі
мүмкіндігі бар.
ArcGIS – бұл 3 өзара байланысты ArcMap, ArcCatalog, ArcToolbox базалық
мүмкіндіктердің жиыны. Бұлар бірігіп картографиялау, ... ... ... ... редакторлау және оларды геоөңдеуден өткізу
сияқты түрлі дәрежелі қиындықтағы ГАЖ-функцияларды шешуге мүмкіндік береді.
ArcGIS-ГАЖ қолданушылардың үлкен қауымына ... ... ...... ... мен ... редакторлау, сондай-ақ
картографиялық анализдеу үшін қажет. Бұл қосымшада ... ... ... ... ... ... ... карта қабаттарының
жинағы, легендасы, масштабтық сызғышы, солтүстік ... және ... ... ... яғни компоновкасы болады.
ArcMap-та картаны 2 қосымшамен жұмыс істейміз (7-сурет):
1) Географиялық мәліметтер негізінде ... ... ... ... ... анықтауға, анализ жасауға мүмкіндік береді.
Мұнда негізгі картографиялық жұмыстар жасалады.
2) Компоновка негізінде – ... ... яғни ... ... ... ... ... көрсетіледі, картаның солтүстігі,
қағаз өлшемі беріледі.
7-сурет.
ArcCatalog – геомәліметтердің ... ... мен ... ... ... ... ... метамәліметтерді құру, көру,
басқару сияқты функцияларын атқаратын қосымшасы. ... ... ... ... және ... көмектеседі. Ол географиялық
мәліметтерді іздеуге, көруге арналған ... ... ... басқару, әртүрлі мәліметтер жиынын тез ашып ... ... ... арналған құралдар ұсынады.
ArcMap–қа ұқсайды, бірақ ерекшелігі – редакция жасалмайды.
ArcToolbox – мәліметтерді геоөңдеудің ... ... ... ... құралдарды сақтайтын қосымша.
ArcMap, ArcCatalog және ... ... ... ... ... Мысалы, ArcCatalog -та картаның документін табамыз да, ... екі рет ... ... ашуға болады. Кейіннен ArcMap-та
ArcToolbox көмегімен өзгертулер ... ... ... ... Республикасының металлургиясын құрастыру"
тақырыбы бойынша карта ... ... ESRI ... ... картографиялық бағдарламасын пайдаландым. Бұл программаны таңдаған
себебім – оның қолайлылығы, жұмыс операцияларын тез ... ... ... программаның соңғы стандарттарға сәйкес келуі.
Жұмыс жасамас бұрын 1:1 000 000 ... ... өз ... тапқан,
яғни байланған топонегізді ала отырып, оны ... ... ... ... ... ... ... – керекті қабаттарды құру, оларды
оцифровкалау, қабаттың ішінде маңызды мәліметтерді енгізу үшін атрибуттар
кестесін ашу ... ... ... ... ... ... кеңістікте
өз орнын тапқан (байланған) Қарағанды облысының 1:1 000 000 масштабтағы
топонегізі
Жаңа жеке ... құру – ... vector ... ... ... ... → жаңа (new) → қабат (shapefile)→ терезе ашылады → ат береміз
→ бейнелеудің ... ... ... ... сызықтық, полигонды)
→координата жүйесін беру үшін Редакторлау (Editor) → ... (Select) ...... жүйесі проекциясы (Projected Coordinate System) →
Пулково 1942 → керек ... ... → ОК → ОК ... ... құрылған барлық жұмыс қабаттары
Осы Arccatalog-та ашылған қабатты ArcMap-қа шақырамыз. Ол үшін ArcMap-
тан "+" тетігін басамыз. Ашылған терезеден vector ... ... ... ... яғни Add. ... ... 6 құрамдас форматтан
тұрады. Оларды "Мой Компьютер" арқылы ашқанда көреміз.
Қабаттармен жұмыс істегенде оцифровка жасай отырып, сол ... бере ... яғни ... кестесін ашамыз /20/.
Атрибуттар кестесін ашу. Редактор → Жұмысты аяқтау → ... ... ... ашамыз да, "Атрибуттар ... ... ... ... атын жазу үшін жаңа жол ашу ... опции → жол қосу (добавить
поле) → жол атын береміз. Оның типін таңдаймыз:
1) Қысқа сандар (Short integer)
2) Ұзын ... (Long ... ... ... ... ... (text)
Shapefile – сызық, нүкте, полигон ... ... Ол 6 ... ... Егер осы ... бөліктердің біреуі кем болса, қабат
ашылмайды. Сондықтан, кез келген қабатты бір ... ... ... ... ... ... 6 ... бөлігін түгел көшіру керек. Кез келген
қабатпен ... ... ... ... ... ... ... отырған территориядағы барлық обьекттер салынып болған
соң, әрбір обьектіні өз категориясы бойынша категорияға бөліп, жеке-жеке
символ береміз. ... ... ... ... обьект болғанда қалыңдығын
және т.б. анықтаймыз. Нәтижесінде әрбір обьект өз ... ... бір ... белгіге ие болады (9-сурет). Мысалы, Маңғыстаудың елді
мекендерін категория ретінде жіктеп көрелік,
1) Облыс орталығы;
2) Қалалары;
3) Аудан ... ... ... елді мекендерге шартты белгілерді таңдау
Полигональды обьектілерден сызықтық обьектілерге айналдыру тәсілі. Кез
келген ... ... ArcGIS – та ... ... айналдыруға
болады. ArcGIS бағдарламасындағы автоматтандырылған үлкен жетістіктердің
бірі болып табылады. Ол үшін ArcGIS – та ... ... ... ... ... ... ... Маңғыстау облысының
аудандар картасын алсақ. Ең алдымен, полигональды қабатта әрбір ... қиып ... ... ... ... ... ... төрт түсті полигон болады. Енді ... ... үзік ... ... Ол үшін ... сызықтық қабат ашып жатудың қажеті жоқ.
Полигональды қабаттағы әрбір ... ... алып ... (10-сурет).
ArcToolbox-ты ашамыз → экранға саймандар жинағы қосымшасы ...... ... Data ... ... "+" басамыз, ондағы
тізімнен → кеңістіктік ... ... ...... сызыққа
(polygon to line) → терезе ашылады, онда 2 баған болады: →
1. Input features (полигон ... Output features қай ... қай ... сақтау керектігін көрсетеді.
10-сурет. ArcGIS – ты саймандармен қамтамасыз ететін ...... ... ... жазу ... ... баған
құру, онымен жұмыс жасау жолдары.
Географиялық обьекттерді категорияларына қарай ... ... ... Кез ... ... ... ... бір ақпарат
көзі болып табылады. Олардың әрқайсысының ... тән ... ... ... ... ... таудың атауы, биіктік өлшемі,
көлдердің атауы, тереңдігі, көлемі және т.б.
Барлық географиялық карталарды құрастыруда карта бетіндегі обьекттердің
атауы жазылады, негізгі ... ... ... бетіндегі обьекттерді бейнелеу барысында, оның аттарын жазғанда,
масштаб ескерілу керек. ... ... ... таңдап алады.
Обьекттерді жазу үшін қабатқа барып, оң жақ ... ... ... терезе ашылады → жазу (labels) → жол (field)
Шрифттың өлшемін, түсін таңдауға болады.
Аннотация және оны құру жолы. ... 3 ...... ... ... ... кеңістіктегі обьекттер туралы мәліметтер ... жазу ... ... Мұндай картографиялық мәліметтерсіз картаны оқу
мүмкін емес. Сондықтан, ... ... ... оның ... және сапалық
көрсеткіштерін немесе атауларын атрибуттар кестесіне толтырамыз. ... ... ... ... ... ... емес (11-сурет).
11-сурет. Аннотация құру
Аннотация дегеніміз – обьекттердің ... және ... ... жеке ... ... құру ... қажетті мәліметтері жазылған соң, мысалы, елді мекендердің
атауы name жолы ... ... ... ... ... жазылады.
Обьекттердің атауы тек бір бағытта ғана жазылады. Мысалы, оң жаққа, бірнеше
қабаттың ... осы ... ... ... ... ... кетуі мүмкін. Сондықтан, жеке аннотация қабатын құрып, ... ... ... Осы ... іске ... үшін келесі
функцияларды атқарамыз: ArcMap-та сол қабатқа ... оң ... ... ... ... ... (Convert labels to annotation)→
ашылған терезеден осы ... ... ... ... → байланысты
обьектілер (feature linked).
Обьектімен байланысты ... яғни сол ... ... ... алып ... аннотация өшіп қалады. Соңында
convert басамыз, ... ... ... кез ... ... ... ... ауыстырып қоюға, қажет емес
кезде алып тастауға, шрифттің түсін, өлшемін ... ... ... ... ... ... ... масштабын көрсету керек;
– аннотациямен жұмыс жасағанда ... ... ... ... ... ... керек.
Аннотация қабатында обьектілер қанша класқа бөлінсе, сонша кластан
тұратын категорияны көрсетеді. Кез ... ... бір ... ... ... автоматты түрде шрифтін, түсін, өлшемін өзгертуге
болады.
Картаның компоновкасы. Карталарды безендіру, ... ... ... ... ... (Data view) – ... обьекттерді бейнелеу,
мәліметтерді енгізу, түстерін таңдау, атауларын немесе жалпы мәліметтерін
жазу, яғни редакциялау ... ... ... ... (Layout view) – ... безендіру, қағаз бетіне
басып шығаруға ... ... ... ... ... ... обьекттер
редакцияланып болған соң, картаны безендіру үшін мәліметтер ... ... ... Ең ... ... ... қағаз өлшемі
көрсетіледі (12-сурет).
12-сурет. Компоновкаға өту
1. Өзімізге қажетті масштабын көрсетеміз, карта қағаз бетіне симаса,
қағаз өлшемін ... Ол үшін Бет пен ... ... (Page and print
set up) командасын ашу керек. Оны екі жолмен ашуға ... Файл ... ... бос ... тышқанның оң жағын басу арқылы.
Ашылған терезеде бірнеше ... ... ... тек ... ... ... ... бетіне басып шығару жұмысы жүзеге асырылады.
1) Name ... ... ... ... ... Paper – қағаз өлшемін таңдаймыз.
3) Orientation: 1) Портрет (Portret)
2) Альбом (Landscape)
Карта тақырыбын жазу. Карта тақырыбын жазу үшін ... ... (Insert) → Аты ... масштабын жазу. Карта бетінде масштабты 2 жолмен көрсетуге
болады:сызық және сандық.
Сызықтық-Scale bar
Сандық-Scale text
Қою (Insert) → ... (Scale ... ... масштабын және тақырыбын жазу
Карта легендасын құрастыру. Карта легендасы – карта бетіндегі
обьекттерді оқу үшін ... ... ... ... деп ... ... ... құрастыру үшін әрбір қабатта көрсетілген
обьекттер мен мәліметтерді компоновкада карта бетіне шақырамыз. Кез ... ... ... тыс бос ... барлығын шартты
белгілерді қоюға пайдаланамыз.
Қою (Insert) → ... (Legend) → ... ... 2 ... ... Map layers 2) Legend items→ ... → Аты → ... өлшемі→ Далее → шартты
белгінің ені мен ұзындығы → Дайын (14-сурет).
14-сурет. Карта легендасын құрастыру
Картаны безендіру жұмыстарынан кейін дайын болған ... ... ... ... үшін ... ... орындалады. Карта өлшемін
тексереміз. Оның 3 түрі бар. Ол үшін, яғни оң жағын ... Бет пен ... ... (Page and print set up) → Use ... settings → Show printer margins on ... File → Print ... File → Print → Number copies → ... құрастыруда 3 шартты белгінің барлық түрлері пайдаланылады.
• Масштабтан тыс ... – тек бір ... ... ... ... ... ... Картадағы шартты белгінің
өлшемі оның табиғаттағы шын ... ... ... ... ... ... топтастыру әр түрлі мазмұнды құрылым
заңдылықтарындағы нысанның нүктелі–желілі конфигурациясын бейнелеуде
қолданады. Құрылымдық ... және ... ... ... орындар, кенорындар т.б ... Әр ... ... ... ... ... шартты
белгілерінің топтастырылуы арқылы түрін, биіктігін, нысанды
мағыналылығын, ... ... ... ... ... ... ... пункттің құрылымын көрсетеді. Ол картада
белгілі бір территориядағы өндірістің құрамдас саласын бейнелейді.
Соған қатысты көрсеткіштегі ... әр ... ... мен ... құбылыстардың дамуын әр ... ... ... ... белгілерді өңдегенде жеке белгілер мен барлық тордың
көрнекілік мағынасын, оның конфигурациясын, ... ... ... жөн. Бұл тәсілдің өзі 3-ке бөлінеді:
1. Геометриялық – өнеркәсіп кен орындарын
2. Көрнекілік – шахталарды
3. Әріптік.
• Аудандық – карта ... ... ... ... бейнелеуге
қолданылады. Мұндай нысандар картада ... ... және ... ... ... белгі түспен, штриховкамен не іші ... ... ... Маңғыстау облысындағы әкімшілік-
территориялық аудандардың мұнай-газ өнеркәсібіндегі өзіндік үлесін
көрсету.
• Сызықтық – ... ... ... ... құбырлар)
кескіндеуде қолданылады. Бұл нысандар карта масштабында ені бойынша
емес, ... ... ... құрастырылған карта (15-сурет):
15-сурет. Шығаруға дайын карта үлгісі
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстанның ... және қара ... ... оны ArcGIS
бағдарламасы бойынша картаға түсірдік. Жұмыс барысында нүктелік обьектілер
- ... ірі кен ... ... ... ... - ... облыс аудандары, құмдар толықтай берілді.
Алғашқы тарауда Қазақстанның физикалық - ... ... ... ... ... металлургияға аса назар аударылды. Сонымен,
Қазақстанның басты бағалы байлықтарының бірі республика аумағында ... кен ... 3 ... ... ... Шығыс Қазақстан ( Семей, Шығыс Қазақстан )
2. Орталық Қазақстан ( ... ... )
3. ... ... ( ... ... ... )
Алюминий шикізаты боксит кен орындары Қостанайда орналасқан. Алтын кен
орындары: ... ... ... ал ... ... : Орталық
Қазақстанда орналасқандығын байқадық.
Қазіргі таңда Қазақстанның түсті металлургиясы аса дамып келе ... ... ... байқағанымыздай, Қазақстан дүниежүзінің 186
елінің ішінде вольфрам, ... және ... қоры ... бірінші
орында, хромит, күміс, цинк бойынша екінші, марганец және молибден-үшінші,
мыс- төртінші, уран- бесінші,алтын- алтыншы, қалайы мен ... ... ... ... ... орындары, жетекші шет ел
компанияларымен бірігіп жұмыс істеп ... ... да ... ... ... қара ... байланысты толық мағлұмат
алуға болатындығы туралы баяндадым. Оның өзіне жеке тоқталып, ... ... қара ... ірі ... Қазақстан
Республикасындағы металлургиялық кешенінің өндірістік жағдайына және оның
қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... зор үлес қосқан, іргелі және ... ... ... ... көз ... ... елімізде түсті және қара металдардың қаншалықты өндіріліп,
оның қаншасы өңделмегендігі туралы ... мен ... ... Ал ... алу ... сызбалар арқылы бейнеледім.
Қорыта келе, Қазақстан Республикасының ... ... ArcGIS ... бойынша сәтті өтті деуге болады. Қазіргі заман
талабына сай бұл бағдарлама әрі жаңа, қолайлы және тез ... ... ... ... ... ... жаңа программалар арқылы
картографиялап, оны әрі қарай жетілдіруге өз үлесімді ... ... ... ... ... Г.С. ... Г.Т. ... Экология.- А.: Экономика, 2002
2. К.М. Джаналиева, Т.И.Будникова, Е.Н.Виселев и т.д.
Физическая география.- А.: Қазақ университеті, 1998
3. М.Ш. ... ... ... және ... А.: ... С.Р. Ердавлетов. Экономическая и социальная география Казахстана
5. Регионы Казахстана 2005.- А.: ... ... ... А.: ... им. ... 2003
7. Н. Н. Керімбай. Геоинформатика негіздері.- А: Қазақ ... ... ... с ... топографии.- Москва, 2005
9. Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы.- А.: ҚазҰУ, 2003, 5 том
10. www. google. kz.
11. Қазақстан тәуелсіздік жылдарында-2006. А.: 2006
12. ... и ... ... ... ... ... Думка, 1974
13. Ишмухамедов Н.К. Черная металлургия Казахстана.-А.: НИЦ "Ғылым",
2002
14. Лурье И.К. Основы геоинформациониого ... М.: ... ... Конавалова Н.В., Капралов Е.Г. Введение в ГИС: Учебное
пособие. ... ... ... ... ... IV ... ... атты халықаралық ғылыми-практикалық
конференция материалдары.- А.: ... ... www. yandex. ... ... К.А. ... издательство Московского
университета, 1976
19. Салищев К.А. Проектирование и ... ... 2-е изд.- М.: ... МГУ, ... қайтадан өңдеу
Электро-техника
Тазартылған мыс
Файнштейн
Фосфат тыңайтқышы-ның өндірілуі
Қара мыс
Конвертерде өңдеу
Конвертерде өңдеу
Күкірт қышқылының өндірілуі
Күйінді
Мысты-никельді штейн
Штейн
Күйінді
Штейнде балқыту
Күйінді
Штейнде балқыту
Шаңнан тазарту
Күйдіру
Күйдіру
Газдар
Газ және
шаң
Никельді немесе мысты-никельді концентрат
Мысты концентрат
Байыту
Күйінді
Байыту
Күйінді
Мысты-никельді рудаларды ... ... ... ... импортының орташа
жылдық бағасы
0
100
200
300
400
500
600
2004
2005
2006
2007
2008
2009
сым
шыбықшылар
фасонды
профилді
бұрыштар
0
50
100
150
200
250
2006жылғы
пайызбен
2007 жылғы
пайызбен
2008 жылғы
пайызбен
Қазақстан Республикасындағы түсті
металл ... ... ... ... ... ??????? ...

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының металлургия комплексінің иновациялық дамуы9 бет
Геодезияның даму тарихы5 бет
Дүниежүзінің саяси картасының қалыптасуы23 бет
Borland Delphi-де калькулятор бағдарламасын құрастыру11 бет
Delphi бағдарламалау тілінде проектіні құрастыру22 бет
Delphi жүйесінде ойын құрастыру15 бет
Delphi тілінде деректер модулін құрастыру және оны пайдалану20 бет
Sigil программасында Адам анатомиясынан электронды оқулық құрастыру56 бет
VСT шаблон негізінде «Компьютерлік желілер» пәні бойынша электронды оқулық құрастыру»73 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь