Шағын кәсіпкерліктің инфрақұрылымының қалыптасуы мен дамуы (Жамбыл облысы бойынша)

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 Нарықтық инфрақұрылымды қалыптастырудың теориялық негіздері ... ... .. 8

1.1 Инфрақұрылымның мәні, оның ұдайы өндіріс процесіндегі маңызы ... ... . 8
1.2 Нарықтық инфрақұрылымның қалыптасуы және оның шағын кәсіпкерліктің дамуына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
1.3 Шағын кәсіпкерліктің инфрақұрылым қызметін мемлекеттік реттеудің мәні мен маңызы және шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

2 Нарықтық инфрақұрылым субъектілері және шағын кәсіпорындардың өзара қарым.қатынасын талдау (Жамбыл облысының мысалында) ... ... ... ... 50

2.1 Шағын кәсіпкерлік субъектілері . нарықтық инфрақұрылым қызметінің тұтынушылары ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50

2.2 Аймақтық нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің қазіргі жағдайын
зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .67

3 Жамбыл облысы бойынша шағын кәсіпкерліктің дамуын инфрақұрылымдық қамтамасыз ету мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .87

3.1 Шағын кәсіпкерліктің дамуының ұйымдастыру.экономикалық механизмін жетілдіру және оны мемлекеттік қолдаудың негізгі бағыттары..87
3.2 Шағын кәсіпкерлік үшін нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің даму стратегиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..102

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...115
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 118
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .125
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі күні шағын кәсіпкерлік саласының дамуы біздің мемлекеттегі экономикалық саясаттың басым бағыттарының бірі. Шағын кәсіпкерліктің дамуы экономикалық дағдарыстан тез арада шығуға, бәсекелестік орта мен экономиканың нарықтық құрылымын қалыптастыруға, жұмыс орындарымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Кәсіпкерлік қызмет өзінің табиғаты бойынша жаңа өнім шығару үшін, жаңа шикізат көздерін, өтім нарықтарын ашу, өндірісті қайта құру үшін әртүрлі мүмкіндіктерді жедел пайдалануға тез бейімделеді.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы Жарлығымен бекітілген «Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Cтратегиялық даму жоспарында» айтылғандай, «Қазақстан 2020 жылы әлемдік дағдарыстан біршама қуатты және бәсекеге қабілетті, экономикасы әртараптандырылған және халқы белсенді түрде жаңа экономикаға тартыла отырып шыныққан елге айналады. Ішкі жалпы өнімдегі шағын және орта бизнестің үлесі 7-10 %-ға ұлғаяды. Қазақстан Дүниежүзілік банктің «Бизнес жүргізудегі жеңілдік» (Doing Business) рейтингі бойынша көрсеткіштері ең жақсы 50 елдің қатарына енеді».
Алға қойылған негізгі міндетке жету жолында мемлекет біршама іс-шараларды қолға алды. Экономикалық жағдайды жақсартуға «Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры Ұлттық қордан 1 триллион 87,5 миллиард теңге көлемінде бөлген қаражаттың 120 миллиард теңгесі шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау үшін бағытталды. Бүгінгі күні осы сала кәсіпорындары өндіріп отырған өнім көлемі жалпы ішкі өнімнің 22-24 пайызын құрап отыр. Бірақ, жоғарыда айтылғандай, таяу арада бұл көрсеткішті 10 пайызға дейін ұлғайту үшін бұл бағытта әлі біршама жұмыстар атқарылу керек екені белгілі.
Шағын кәсіпкерлік саласының үздіксіз жұмыс жасауы оның инфрақұрылымының даму деңгейіне байланысты. Нарықтық экономика кезеңінде ұдайы өндіріс процесінің үздіксіздігін қамтамасыз ететін жаңа инфрақұрылым қалыптастыру проблемасы туындайды, сондай-ақ нарықтық инфрақұрылымның кәсіпкерліктің дамуына, оның ішінде шағын кәсіпкерлік секторының дамуына әсері күшейеді. Нарықтық инфрақұрылымды қалыптастыру қаржы ресурстарын тарту, өндірістік алаңдар жасау, бизнесті жүргізу үшін қажетті ақпарат іздеу, шикізатпен және өнімнің өтімімен қамтамасыз ету саласындағы кәсіпкерлік проблемасын шешу үшін қажет.
Шағын кәсіпкерліктің ерекшелігі оның белгілі бір аймақты ғана қамтуында, сондай-ақ шағын кәсіпорындардың қызметіне жергілікті жердің экономико-географиялық ерекшелігі де өз әсерін тигізеді.
Экономиканың даму бағыттарына сай инфрақұрылымның жаңа институттары қалыптасуына байланысты, олардың шағын кәсіпкерліктің дамуы мен тиімділігіне әсері өсуіне байланысты осы мәселені жаңа жағынан қарастыру туындайды.
1 Кагин В.Г. Финансирование капитальных вложений в развитие инфраструктуры. М.: Наука 1987.-С.15-22.
2 Абдрахманова Б. Инфраструктура финансового рынка // Саясат –Policy.-Алматы, 2003.-№3.-С.43-45.
3 Самуэльсон П. Экономика.-М.: Алгон.-1994.-Т.2.-С.236.
4 Верхан П. Предприниматель. Его экономические функции и общественно-политическая ответственность./ Пер. с нем. – Мн. Эридим,1992.
5 Носова С.С. Производственная инфраструктура в системе государственно-монополистического капитализма. -М.: Высшая школа.-1983.-412с.
6 Маркс К. Капитал. – М.: Смарт, 2000
7 Хомелянский Б.Н. Социально-экономическая инфраструктура в воспроизводственном процессе-М.: Мысль, 1980.-38с.
8 НосоваС.С. Социалистическая инфраструктура в воспроизводственном процессе. - М.: Экономика, 1984.-16с.
9 Кориков М.А. Регулирование развития рыночной инфраструктуры в Российской Федерации. //Предприниматель.-1997.№3.-С.9-12.
10 Муханов Е.Б. Теоретические основы и пути формирования рыночной инфраструктуры. - М.: -1994.-42с.
11 Федко В.П., Н.Г. Федко. Инфраструктура товарного рынка . Ростов-на-Дону. 2000. С.9-39.
12 Мишурова И., Победенная Л. Малое предпринимательство в региональной экономике. // Предприниматель. - Ростов н/Д, 2000.-17с.
13 Абалкин Л. Предпринимательство: его природа и роль в обновлении общества.// Экономика и жизнь, 1991 г., №29, с.6-7
14 Абдрахманова Б. Социально-экономическое развитие городской инфраструктуры. // Транзитная экономика. Алматы, 2003.-№2.- С.117-121.
15 Абдрахманова Б. Теоретическое содержание категории «рыночная инфраструктура» // Евразийское сообщество. - А.- 2002.-№3.- 51с.
16 Ансофф И. Стратегическое управление / Пер. с англ.-М.:Экономика, 1999, с.346
17 АрхиповА., Баткалина Г,. Калинин В,. Государство и малый бизнес: финансирование, кредитование и налогооблажение. // Вопросы экономики- 1999, №4.- с.15
18 Аташева Д.О., Мамырбаева О.Б., Тажибаев С.Д. Малое предпринимательство: теория, практика и оценка уровня его развития в Казахстане. Учебное пособие. А.:-2004.- 188с.
19 Багиев Г.Л., Красикова Н.И. Мотивация коммерческих коммуникаций в системе маркетинга. СПб.,1994.-85 с.
20 Бизнес-инкубатор – решение проблем предпринимательства. // Экономика Дона. – 1999, №15.-с.5
21 Блинов А.О. Малый бизнес силен своей инфраструктурой. // Бизнес.-1998, №2. С.30-32.
22 Блинов А.О. Государственная политика поддержки малого предпринимательства // Проблемы теории и практики управления-2001,№2
23 Блинов А.О. Малое предприниамательство. Организационные и правовые основы деятельности-М: «Ось-89»-1998.
24 Богачев В. Малый бизнес в высшей школе. // Российский экономический журнал, 1994, №11, с.56-63
25 Болт Г.Дж.Практическое руководство по управлению сбытом. / Пер. с англ.-М.:Экономика, 2001, 271с.
26 Большой экономический словарь. Под ред. А.Н.Аэрилиян. 3-е изд.-М.:1998, с.864
27 Бусыгин А.В. Предпринимательство. Основной курс. М., ИНФРА-М, 1997, с.608
28 Важенин С.Г. Социальная инфраструктура народного хозяйственного комплекса. М.,1984 г.
29 Видяпин В.И. Экономическая теория. М.: ИНФРА-М, 2000.-58с.
30 Виленский А.В. Парадоксы государственный поддержки частного бизнеса. // Вопросы экономики. – 1997, №6.- С. 104-109.
31 Виленский А.В., Бухвальд Е. Почему структуры поддержки малого бизнеса сами нуждаются в помощи. // Бизнес для всех.-1999, №9.-с.6
32 Волкер Г. Что и как нужно сделать, чтобы стать предпринимателем. / Пер. с чеш.-МИГ-ТПЦ Полифакт. Мн-М, 1999 – 128 с.
33 Воробьев А.К. Принципы маркетинга во внешнеэкономической деятельности.-М.:ВАВТ МВЭС РФ,1992.
34 Высоков В.В. Малый бизнес: made in Russia.-Ростов на Дону.-ДГТУ.-1999.-120 с.
35 Гасанов М.Б. Нарық: инфраструктура и финансовая устойчивость экономики Дагестана. // Вопросы экономики. – 1999. -№10.-С.52-54.
36 Гинс Г.К. Предприниматель. М., «Киев», 1995-223 с.
37 Гончаров В.В. В поисках совершенствования управления. Руководство для высшего управленческого персонала. Опыт лучших промышленных фирм США, Японии и стран Западной Европы. М.:Изд-во МП «Сувенир», 1998.
38 Горбатовский Е.С. Организационно-правовые факторы инфраструктурного комплекса. // Транзитная экономика. – 2000.-№6. –С.75-78.
39 Горбатовский Е.С. Регулирование развития объектов инфраструктуры рынка // Транзитная экономика. – 2001.-№1.- С.97-102.
40 Горбунов Э. «Об условиях развития малого и среднего бизнеса» / Экономист , 1992г.№1.-С.86-92.
41 Горемыкин В.А. Лизинг. М., ИНФРА-М, 1997-379 с.
42 Государственная программа поддержки и развития предпринимательства в Республике Казахстан на 1999-2000 годы // Экономика и предпринимательство в Республике Казахстан, №4, 1999.-С. 3-17.
43 Грошев В.П. Пока локоматив не тронется с места, вагоны будут стоять.// Бизнес. Журнал ассоциации менеджеров России, 1994, №3-4, с.8-9
44 Дараховский И.С., Черноиванов И.П., Прехул Т.В. Бизнес и менеджер. М.: Азимут-Центр, 2000.
45 Даржанова Ф.П. Состояние малого бизнеса в ЮКО. // Труды Республиканской научно-практической конференции «Проблемы социально-экономического развития регионов на пороге ХХІ века», Шымкент, 2000.-C.130-134.
46 Есентугелов А., Хубер Г., Дауранов И., Шишкина А., Рудецких А. Малый бизнес Казахстана: проблемы развития. Алматы, РГП «Институт экономических исследований», 2000, С. 9-10.
47 Денисов Н.А. Социальная инфраструктура России: состояние, проблемы, пути развития. М.:1998 г.
48 Департамент по поддержке малого и среднего предпринимательства при Акиме Жамбылской области. Годовой отчет за 2002 - 2008.С.– 7-20.
49 Диярханов В., «Роль малого бизнеса в экономике Тайваня» / Международная экономика и международные отношения, 2000. -№9.- 104с.
50 Дмитриев Е., Костенко А. С первых шагов на шаг впереди. // Экономика и жизнь, 1993, №26, с.2
51 Довгань В.В. Франчайзинг: путь к расширению бизнеса (организационный, технологический, методические аспекты). Тольятти, Дока-пресс, 1994.
52 Долан Э.Дж., Линдсей Д.Е. Нарық: микроэкономическая модель./Пер. с англ.-СПб. 1992-496 с.
53 Друкер П. Управление, нацеленное на результаты. / Пер. с англ.-М.: Технологическая школа бизнеса, 1994-200 с.
54 Дьячков С.Г. Скользкий путь к хорошей жизни. // Интер-Волга. Журнал деловых людей, Тольятти, 1993Ю №2 с.27-29
55 Евсеева И. Программа развития малого и частного предпринимательства. / Предпринимательства в России.- 1998, №3.-с.5-27.
56 Егоров Е.В. Экономика общественного сектора. Курс лекций. М., ТЕИС, 1998.
57 Есентугелов А., Хубер Г., Дауранов И., Шишкина А., Рудецких А. Малый бинес Казахстана: проблемы развития. Алматы, РГП «Институт экономических исследований», 2000.-С. 9-10.
58 Жатканбаев Е.Б. Малое предпринимательство: теория, мировой опыт и Казахстан. Алматы, Қазақ Университеті, 2001, 32 с.
59 Жизнин С.З., Крупнов В.И. Как стать бизнесменом. Мн: Предприниматель («Майнер-Советник» Полифакт), 1990-64 с.
60 Завьялов П.С., Демидов Б.Е. Формула успеха: маркетинг. М.: Международные отношения, 1990.
61 Закон Республики Казахстан «О защите и поддержке частного предпринимательства» № 1543-ХП от 4 июля 1992 года. С.1-2
62 Зубарев И.В., Ключников И.К. Механизм экономического роста транснациональных корпораций. М.: Высшая школа, 1990.
63 Информационно-аналитический сборник Агентства Республики Казахстан. Алматы, 2000-2005. – с. 255.
64 Кабатова Е.В. Лизинг. правовое регулирование, практика-М.:ИНФРА, 1998 – с.47.
65 Кантильон Р. Эссе (очерк) о природе торговли вообще, М, Соцэгиз, 1960, 20с.
66 Казахстан и его регионы. Статистическое обозрение. №4, Агентство РК по статистика. Алматы, 2005.-15с.
67 Карагусова Г.Л. Налоги: Сущность и практика использования –Алматы: «Қаржы-Қаражат», 1994
68 Кенжегузин М.Б. Реформирование экономики Казахстана, проблемы и их решение. Алматы. 1997, С. 110-112.
69 Климкин С.И. Правовые формы предпринимательства в РК. Алматы, Баспа -96с.
70 Ковалев И.Н. История экономики и экономических учений. Ростов-на-Дону, Феникс.-2000.-343с.
71 Ковалева А.М. Финансы: Учебное пособие. –М.: Финансы и статистика, 1998.-С.46.
72 Кодекс Республики Казахстан «О налогах и других обязательных платежах в бюджет» (Налоговой Кодекс).- Алматы, 2001г.
73 Кошанов Е. Инновация и рыночная экономика // Каржы – Каражат, №5,1999, 66 с.
74 Котилко В. Производственная инфраструктура. –М. : Наука, 1986.-8с.
75 Крыгин В. На молочных берегах. // Знамя труда. №12 от 10.02.2002. -4с.
76 Кубаев Е., Кырбасов Е., Бордоусов О. Состояние и направления развития малого бизнеса и предпринимательства в Казахстане // Экономика и статистика, №4, 2000, 56 с.
77 Малый бизнес в Казахстане 200-2005гг. Статистическое обозрение. Агентство РК по статистике. Алматы. 2005.-С39-50.
78 Магомедов Ш.М. Экономико-организационные основы развития предпринимательства в России. М.:Прометей, 1993-185 с.
79 Макрак В.А. Сфера услуг и проблемы подготовки кадров предпринимателей (вопросы теории и практики). М.:МГУ, 1998.-194 с.
80 Малый бизнес России. Проблемы и перспективы. М., РАРМП, 1996.-303 с.
81 Мамыров Н.К., Яновская О.А. «Предприниматеьлства в РК» / Саясат, 2000г. №4.-17с.
82 Маннапов Р.Г. Малый бизнес: ключи к успеху. Тольятти: «Современник», 1992-126 с.
83 Маннапов Р.Г. Как сделать свой бизнес преуспевающим. Тольятти: Форум, 1993-76 с.
84 Маннапов Р.Г., Рябов В.М. Новые формы предпринимательских отношений в сфере малого бизнеса. Изд.: Волжская академия бизнеса и менеджмента, Тольятти, 1995 – 34 с.
85 Мартынов С.Д. Профессионалы в управлении. Лениздат, 1991.
86 Масленников В.В. Деловое партнерство: хозяйственные связи предпринимателей. Справочник. М.: «ФиС», 1999
87 Менеджмент в сфере услуг. Под ред. В.Ф.Уколова. М.: «Луг», 1995
88 Мировой нарық информационных услуг: электронная деловая и коммерческая информация. М., МП «Данные, информация, знания, 1996. 243 с.
89 Муравьев А.И., Игнатьев А.М., Крутик А.Б. Малый бизнес: экономика, организация, финансы. Санкт-Петербург. Бизнес-Пресса. 1999.-21с.
90 Мухамбетова Ж.А. Экономическое развития Казахстана в 90-е годы. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата экономических наук. Санкт-Петербург, 1996-г-23с
91 Назарбаев Н.А. Все наши усилия направлены на повышение благосостояния народа // Мысль.-№9.2002.-3с.
92 Назарбаев Н.А. Выступление Президента страны на десятом Форуме предпринимателей. Астана. 18.09.2002.
93 Нурманбетова Г. Особенности оценки экономической эффективности рыночной инфраструктуры // Фемида.-1999.-№10.-С-52-54.
94 Окаев К.О., Смагулова Н.Т., Яновская О.А. Предпринимательство в Республике Казахстан. Алматы. Экономика, 2003.-20с.
95 Орлов А. Малое предпринимательство: старые и новые проблемы. // Вопросы экономики.- 1997, №4.-с. 130-139.
96 Программа ускоренных мер по развитию малого и среднего предпринимательства в Республике Казахстан на 2005-2007 годы.
97 Программа Государственной поддержки и развития предпринимательства в Республики Казахстан, 1995-1996 годы.
98 Родс Э. Банки, Биржи, Валюты современного капитализма. М.: «Финансы и статистика», 1986.-253 с.
99 Сабден О.С., Акбердин Р.З., Васильева Е.С. Рыночная экономика (учебная пособие). Алматы, Научно-издательский центр «Гылым», 2002.-680с.
100 Сабден О. Тургинбаев А., Сабденов Ж. «Многокритериальная оценка развития малого предпринимательства в регионах Казахстана»/ Транзитная экономика. №4-5.- 2000.-С.110-115.
101 Смаилов А. Статистический регистр Казахстана // Статистический сборник. Агентство РК по статистике. Алматы. -2006.-С.8-15.
102 Смит А. Исследования о природе и причинах богатства народов // Анталогия экономической классики, М., Эконов, 1991, Т 1, С. 83-90, С. 154-207.
103 Спектор М. Научное обеспечение развития малого бизнеса. / Вестник предпринимателя. №10 , 2000. -С.28-30.
104 Статистические ежегодники. Социально –экономическое положение области за 2001-2007 гг. Тараз. Жамбылский областной комитет по статистике, 2008.-С.14-24.
105 Статистический бюллетень. О деятельности малых предприятий Жамбылской области за январь-декабрь 2006 года и 2005 год, Жамбылский областной комитет по статистике.-2007.-24с.
106 Сэй Ж.Б. Трактат политической экономии. М. 1986, 17,21,60 с.
107 Тюнен И.Г. Изолированное государство в его отношении к сельскому хозяйству и национальной экономике, М, Экономика, 1986, С. 39-415.
108 Менгер К. Основания политической экономии// Австрийская школа в политической экономии. М., Экономика,1992, 86 с.
109 Маршалл А. Принципы экономической науки. М., Прогресс, 1993, Т 1, С. 382-385.
110 Шумпетер И.Теория экономического развития. М. Прогресс, 153с.
111 Друкер П. Рынок: как выйти в лидеры. Практика и принципы. М., 1992, С. 43-45.
112 Найт Ф. Риск, неопределенность и прибыль // Thesis. Выпуск 5. 1994, 14 с.
113 Кирцнер И. Конкуренция и предпринимательство. Экономика, М., 2001, 94 с.
114 Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, процента и денег // Антология экономической классики. Т 2, М., Эконов, 1992, С. 289-299.
115 Устраих А. Проектное финансирование: опыт совместного предпринимательства. / Международная экономика и международные отношения. №2, 1991.-с.25.
116 Федко В.П., Альбеков А.У., Комарова А.И. Инфраструктура муниципальных образований: логистический аспект.-Ростов н/Д., -1999.-36с
117 Финансы Республики Казахстан. Статический ежегодник за 2000-2004. Алматы, 2005-с.29.
118 Фролова Н.К. Инвестиции в регионы – важнейший фактор финансово-экономического роста и стабильности. //Финансы. - М., 2003. -№1. – С.9-12.
119 Штернов А. Организационно-экономическое обеспечение развития малых и средних предпрятий в промышленности.-М.-1998.-211с.
120 Юрков С. Предпринимательства и нововведения в совершенных фирмах. / Международная экономика и международные отношения. №9, 2000.- 109с.
121 Юсупжанова З.Т. Малый бизнес в структуре общественного производства. Автореферат диссертации на соискание ученой спепени кандидата экономических наук. Душанбе, 1994.-17с
122 Яновская С.М. Методологичиские указания по оценке МСБ в РК. Вестник предпринимателя, №5. 1999.- 17с.
123 Яценко А.С. Развитие малого предпринимательства.-М.—1997.-194 с.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
ӘОЖ 338.49:338.22(547.52)(043)
Қолжазба құқығында
Сопбеков Жеңіс Сабырұлы
шағын кәсіпкерліктің инфрақұрылымының қалыптасуы мен дамуы (ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ
БОЙЫНША)
08.00.05 – экономика және ... ... ... ... ... дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация
Ғылыми жетекші:
экономика ғылымдарының
докторы, профессор
Жатканбаев Е.Б.
Қазақстан ... ... 3
1 ... ... қалыптастырудың теориялық негіздері.......... 8
1.1 Инфрақұрылымның мәні, оның ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы және оның шағын кәсіпкерліктің
дамуына
әсері.......................................................................
........18
1.3 Шағын кәсіпкерліктің инфрақұрылым қызметін мемлекеттік реттеудің мәні
мен маңызы және шетелдік
тәжірибесі.......................................................26
2 Нарықтық инфрақұрылым субъектілері және шағын ... ... ... ... (Жамбыл облысының мысалында)................50
2.1 Шағын кәсіпкерлік субъектілері - нарықтық ... ... ... ... ... ... субъектілерінің қазіргі жағдайын
зерттеу.....................................................................
................................................67
3 Жамбыл облысы бойынша шағын кәсіпкерліктің дамуын инфрақұрылымдық
қамтамасыз ... ... ... ... ұйымдастыру-экономикалық механизмін
жетілдіру және оны мемлекеттік қолдаудың негізгі бағыттары..87
3.2 Шағын кәсіпкерлік үшін нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің даму
стратегиясы.................................................................
.........................................102
Қорытынды...................................................................
........................................115
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі.....................................................................
118
Қосымша
............................................................................
.................................125
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... күні ... ... ... ... ... экономикалық саясаттың ... ... ... ... ... ... дағдарыстан тез
арада шығуға, бәсекелестік орта мен ... ... ... ... ... ... етуге мүмкіндік береді.
Кәсіпкерлік қызмет өзінің табиғаты бойынша жаңа өнім шығару ... ... ... өтім ... ашу, өндірісті қайта құру үшін әртүрлі
мүмкіндіктерді жедел пайдалануға тез бейімделеді.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ... ... ... ... 2020 ... ... Cтратегиялық даму
жоспарында» айтылғандай, «Қазақстан 2020 жылы әлемдік дағдарыстан біршама
қуатты және бәсекеге ... ... ... және ... ... жаңа ... тартыла отырып шыныққан елге айналады. Ішкі
жалпы өнімдегі шағын және орта бизнестің үлесі 7-10 %-ға ... ... ... «Бизнес жүргізудегі жеңілдік» (Doing Business)
рейтингі бойынша көрсеткіштері ең жақсы 50 елдің қатарына ... ... ... ... жету ... мемлекет біршама іс-
шараларды қолға ... ... ... ... «Самрұқ-Қазына»
Ұлттық әл-ауқат қоры Ұлттық қордан 1 триллион 87,5 миллиард теңге көлемінде
бөлген қаражаттың 120 миллиард теңгесі шағын және орта ... ... ... ... күні осы сала ... өндіріп отырған өнім
көлемі жалпы ішкі ... 22-24 ... ... отыр. Бірақ, жоғарыда
айтылғандай, таяу арада бұл көрсеткішті 10 ... ... ... үшін ... әлі ... ... ... керек екені белгілі.
Шағын кәсіпкерлік саласының үздіксіз жұмыс жасауы оның инфрақұрылымының
даму деңгейіне байланысты. Нарықтық экономика ... ... ... үздіксіздігін қамтамасыз ететін жаңа инфрақұрылым қалыптастыру
проблемасы туындайды, сондай-ақ нарықтық инфрақұрылымның ... оның ... ... ... ... ... ... күшейеді.
Нарықтық инфрақұрылымды қалыптастыру қаржы ресурстарын тарту, өндірістік
алаңдар жасау, бизнесті жүргізу үшін қажетті ... ... ... ... өтімімен қамтамасыз ету саласындағы кәсіпкерлік проблемасын шешу
үшін қажет.
Шағын кәсіпкерліктің ... оның ... бір ... ... ... шағын кәсіпорындардың қызметіне ... ... ... де өз ... ... даму ... сай инфрақұрылымның жаңа ... ... ... ... ... ... ... әсері өсуіне байланысты осы мәселені жаңа жағынан қарастыру
туындайды.
Шағын ... ... үшін ... ... ... ... және ... көзқарастар, сондай-ақ нарықтық инфрақұрылым
субъектілерінің қызмет етуінің кейбір аспектілері ... ... ... ... ғалымдар Кошанов А.К., Калиев Г.А.,
Баймуратов У.Б., ... М.Б., ... Е.Б., ... М.Г., ... ... А.Н., ... М.Ж., ... Е. т.б.; ресейлік ғалымдар
Сахарнов Ю.В., Федько В.П., ... А.А., ... М.А., ... ... В.Ю., Блинов А.О., Тяглов С.К., Иоффе А.В., Шулус А.А., Джуха
В.М., Виленский А.В., Мишин А.С., ... М.А., ... И.Д., ... ... С.А.; ... ... Р. Кантильон, А.Смит, А. Маршалл, Ж.
Б. Сэй, Д. ... Д. ... П. ... және ... ... ... секторының дамуын қолдау мәселесін
қарастырғанда ... ... ... қамтамасыз ету
проблемасына аз көңіл бөлінеді. Осымен қатар, кейбір жеке ... өзі ... ... ... қарастырылады, бірақ шағын
кәсіпкерліктің қалыптасуындағы оның ролі ашылмай ... ... ... ... ... ... мәселелерді
шешудің теориялық және тәжірибелік маңызы осы зерттеу жұмысының тақырыбын
таңдауға негіз болды.
Диссертациялық зерттеудің мақсаты ... ... ... ... ... жүйелі түрде дамыту бойынша ғылыми
дәлелденген ... ... ... ... ... ... анықталды:
- нарықтық инфрақұрылымның ұдайы өндіріс процесіндегі орнын анықтау,
сондай-ақ оның қазақстан экономикасы жағдайындағы қалыптасу ерекшеліктерін
анықтау;
- нарықтық ... ... ... ... даму ... ... аймақтық деңгейдегі нарықтық инфрақұрылым субъектілері мен шағын
кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... қызметті инфрақұрылымдық қамтамасыз ету саласындағы
мемлекеттік саясатты қалыптастыруға жүйелі ... ... ... ретінде республикалық және Жамбыл облыстық шағын
кәсіпкерлік инфрақұрылымы алынды.
Дисертациялық ... заты ... ... ... мен ... ... әсер ету ... ... ... ... ... ... ... ретінде Қазақстан Республикасының
Статистика Басқармасының ... ... ... ... ... және ... ... «Даму» кәсіпкерлікті
дамыту қоры» акционерлік қоғамының мәліметтері, сондай-ақ басқа да ... ... мен ... ... ... алынды.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік базасы ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік пен оның инфрақұрылымын
дамыту мәселесіне арналған шетелдік, отандық және ... ... ... ... логикалық, экономико-математикалық және
басқа да экономикалық талдау әдістері болып табылды. Диссертациялық ... ... және ... ... ерекшеліктері келесі
әдістемелік құралдарды пайдалану қажеттілігін көрсетті: теориялық ... ... ... ... ... және эмпирикалық (бақылау,
салыстыру), сондай-ақ эконометриялық моделдеу әдістері ... ... ... ... ... тұжырымдар:
1. Шағын кәсіпкерлік секторының дамуы үшін нарықтық инфрақұрылым
субъектілерінің қызмет ету механизмі шағын кәсіпкерліктің ішкі ... ... ... ... ... яғни ірі фирмалардан айырмашылығы
негізгі өндіріске қызмет ететін бөлімшелерді өз бетінше құра алады.
2. Шағын ... ... ... ... ... ... ... сауда кәсіпорындарының жоғары үлесімен,
сондай-ақ шағын ... ... бір ... ... ... ... ... мұны нарықтық инфрақұрылымның жаңа
субъектісін құру кезінде есепке алу ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік секторының
дамуына әсер ету мүмкіндігін ... ... ... болып
табылатындар: нарықтық инфрақұрылымның жеке субъектілері арасындағы
ақпараттық ағынның жоқтығы; ... ... ... ... ... ... алу жағдайы туралы ақпараттан аз хабардар болуы; нарықтық
инфрақұрылым субъектілері ... ... ... бар ... ... ... кәсіпкерлікті инфрақұрылымдық қамтамасыз етудегі мемлекеттің
қатысуы концепциясы нарықтық өзін-өзі реттеу ... ... ... ... ... ... негізгі мақсат нарықтық инфрақұрылым
субъектілері қызметін реттеуді қамтамасыз ету, шағын кәсіпкерліктің ... ... үшін ... ... ... Шағын кәсіпкерлікті дамытуды ынталандыру проблемасы өндіріс
факторларын біріктіру процесінде ... ... ... ... ... ... құру қажеттілігін көрсетеді. Олардың
негізгі міндеттері кәсіпкерлік қызметті ақпараттық қамтамасыз ету, ... ... ... және ішкі ... туралы ақпаратпен қамтамасыз
ету болып табылуы қажет.
Диссертациялық зерттеудің ... ... ... ... ... нақтыланды, бұл - негізгі қызметі
тауар қозғалысының ... ... ... негізгі процестерге
қызмет көрсетуге, сатушылар мен ... ... ... ... ... ... ресурс ағымдарының қозғалысын, сондай-
ақ кәсіпкерлік құрылымдардың ... ... ... ... шаруашылық
субъектілердің жиынтығы;
- нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің ... ... ... ... жағдайы анықталды, оған кіретіндер: нарықтық инфрақұрылымның
шағын кәсіпкерліктің даму деңгейіне сәйкестігін қамтамасыз ету; аймақтағы
кәсіпкерлер үшін қол ... ... ... ... нарықтық
инфрақұрылымның әртүрлі субъектілерінің қызметін реттеу;
- «инфрақұрылымдық жетелеу схемасы» түріндегі нарықтық инфрақұрылымның
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ол кәсіпорын қызметінің кейбір кезеңдеріндегі дағдарыстық
сипаттарды төмендетуге және қызмет ... ... ... ... кәсіпорындардың нарықтық инфрақұрылым қызметіне сұранысы мен
оның өмірлік циклының кезеңдері арасындағы байланыс ... ... ... кәсіпкерлікті инфрақұрылымдық қамтамасыз етудің
стратегиялық бағыты ... ... ... ... ... ... ақпараттық-талдау жүйесін құру концепциясы ... ... жеке ... «өсу ... ... ... есепке алуға және экономикалық өсімге жетуге бағытталған
реттеуші әрі ынталандырушы ... ... ... ... ... ... мәні.
Диссертациялық зерттеуде жасалған ... ... ... ... ... ... бойынша ұсыныстар Жамбыл
облысы ... ... және ... ... ... ... үшін қабылданды. Диссертациялық зерттеудің концептуалдық
көзқарастары мен тәжірибелік ұсыныстары нарықтық инфрақұрылымның ... ... ... ... ... ... ... сыннан өтуі. Диссертацияның негізгі нәтижелері
келесі конференцияларда баяндалды және талқыланды:
- «ТМД елдерінде ... ... мен ... ... ... мәселелері» атты VI халықаралық ғылыми-тәжірибелік
конференция, Тараз, маусым, 2005 ж.,
- ... ... ... және ... ... ... ... ғылыми-тәжірибелік конференция, Тараз, қараша, 2008 ж.,
- «Жас ғалым - 2009» атты III ... ... ... ... 2009 ж.
Зерттеу нәтижелерін жариялау. Диссертациялық жұмыс тақырыбы бойынша
жалпы көлемі 2 баспа парағы ... 8 ... ... оның ... 3 мақала -
ҚР білім және ғылым министрлігінің Білім және ғылым ... ... ... ... жарияланды.
Жұмыстың құрылымы. Диссертация кіріспе, үш тарау, жеті бөлім,
қорытынды, пайдаланылған ... 123 ... ... Жұмыстың
мазмұны 126 компьютер мәтінінде, оның ішінде 24 ... 26 ... ... ... ... қалыптастырудың теориялық негізДЕРі
1.1 Инфрақұрылымның мәні және оның ұдайы өндіріс процесіндегі маңызы
Қазақстан Республикасындағы жаңа ... ... ... ... ... процестің түрлі аспектілерінің мұқият зерттелуін талап
етеді. Нарық негіздерін ... кез ... түрі ... субъектісінің
алдына нарықтық инфрақұрылымның қалыптасу мәселесін қояды, өйткені нарықтық
шаруашылықтың тиімділігі белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады.
Қазіргі кезде дамыған мемлекеттердегі нарықтық экономиканың К.Маркс
зерттеген капиталистік ... ... ... бар. ... ... ... жүйесі” деген түсінік дамыған елдердің
экономикасын дәлірек сипаттайды.
Қазіргі заманғы нарықтық жүйе өз ... ... ... ... оған ... ... ... барлық өндіріс процесін қамтитын
іс-шараларды жүзеге асыруды талап ... ... ... ... ... компоненті. Нарықтық
қатынастардың қалыптасуы мен нарық ... ... ... ... өз ... ... сақтау қажеттілігі оның барлық
элементтерінің жетілуі мен дамуына кешенді түрде ... ... ... ... ... ... экономикасын түкпілікті реформалау үшін
басым бағыт болып табылатыны сөзсіз. ... осы ... ... ... орталықтандырылған жоспарлы басқару кезеңдерін қоса
алғанда) ... ... ... ... ... қызметін өзара
байланыстыру және оның дамуына кешенді түрде ықпал ету ... ... ... ... ... жүйелей келе оны келесі
блоктарға біріктіруге болады:
- ... ... ... ... ... ... экологиялық инфрақұрылым;
- институционалдық инфрақұрылым;
Инфрақұрылым жүйелерін осылайша біріктіру экономикалық айналымдағы
инфрақұрылымның ролі және инфрақұрылым ... ...... ... ... ... ... барлық критерийлер жиынтығын
есепке алады.
Сурет 1. Инфрақұрылым элементтері
Е с к е р т у – ... ... ... ... ... инфрақұрылым материалдық және материалдық емес қызмет
түрлерін көрсетумен сипатталады.
Жинақталған түрде өндірістік ... ... 1 - ... инфрақұрылымды кестеде көрсетілген ... ... оның ... ... талдауға, диспропорцияны, жетілдіру
бағыттарын анықтауға, аймақтық бағдарламаларды ... ... ... береді. Бұл жіктеудің теориялық мәні – оның ... ... ... экономиканың комплексті құраушысы ретінде қарауға
болады, ал тәжірибелік мәні – ... ... ... әр топтағы
мәселелер мен қарама-қайшылықтарды есепке алуға мүмкіндік береді.
Әлеуметтік инфрақұрылым – адамның жеке және қоғамдық ... ... ... ... ... түрлерін ұсыну арқылы кешенді ұдайы
өндіруге мүмкіндік беретін салалар мен қызмет түрлерінің жиынтығы.
Әлеуметтік ... ... үш ... блокты
кіргізуге болады:
- қоғамдық-саяси және интеллектуалды-мәдени қызмет (білім беру, ғылым,
мәдениет, өнер, ... ... ... ... ... бірлестіктер саласындағы қызмет);
- дене саулығын қалпына келтіру және ... ... ... ... және ... әлеуметтік қамтамасыз ету, туризм, қоршаған ... және ... ... ... ... ... үй-коммуналды шаруашылық,
тұрмыстық қызмет көрсету, сауда және қоғамдық тамақтандыру, қоғамдық
транспорт, халыққа қызмет көрсету ... ... ... функциялары қоғамның әлеуметтік және
экономикалық даму ... ... және оған ... 1. ... материалдық секторының өндірістік инфрақұрылымын
жіктеу
|Жіктеу белгісі ... мәні ... ... |1) ... ... ... |
|меншік формасы ... |
| |2) ... ... өндірістік инфрақұрылым |
| ... |
| |3) жеке ... ... ... |
| ... ... | 1) ... ... ... ... |2) ... әкімшілдік-әміршілдік әдісі; |
|кәсіпорындарының |3) басқарудың нарықтық-әкімшілік әдісі. ... ... ... ... ... |1) өнеркәсіптік инфрақұрылым ... ... |2) ауыл ... ... |
| |3) ... ... ... саласы |1) сыртқы өндірістік инфрақұрылым; |
| |2) ішкі ... ... |
| |3) ... ... ... |
|Өндірістік |1) ... ... ... ... |2) ... өндірістік инфрақұрылым; |
|субъектілерінің |3) ... ... ... ... ... | ... болу этаптары |1) қалыптасып келе жатқан өндірістік ... |2) ... ... инфрақұрылым; |
| |3) ... ... ... ... ... |1) ... инфрақұрылымның алға кеткен түрі; |
| |2) ... ... өз ... ... |3) ... инфрақұрылымның кешіккен түрі. |
|Қызметті тұтыну |1) сала ... ... ... |2) сала ... ... |3) ... ... ... | ... | ... ... әр |1) ... ... жүзеге асыру үшін |
|кезеңіндегі өндірістік|дайындауды қамтамасыз ететін өндірістік ... ... ... ... |2) ... ... ... ... |
| ... өндірістік инфрақұрылым субъектісі; |
| |3) ... ... ... ... ... |
| ... инфрақұрылым субъектісі. ... ... |1) ... ... ... |
|сұраныс пен ұсыныс |2) ... ... ... субъектілер; |
|масштабы |3) ... ... ... ... с к е р т у – ... ... ... ... ... |
|құрастырылған. ... ... ... қызмет етуінің негізгі мақсаты
адамның тұрмыстық, рухани және мәдени қажеттіліктерін ... ... және ... ... ... ... | |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... үй қоры | ... беру ... ... | ... ... ... | ... ... ... құндылықтар | ... ... ... | ... ... ... ... | | ... 2. ... ... ... с к е р т у – ... теориялық материалдар негізінде автормен
құрастырылған.
Нарықтық инфрақұрылым категориясын отандық және ... ... мен ... өте ... ... және ең аз зерттелген
зерттеу объектісі деп ... ... ... ... ... ... ... – құрылым) ... және ... ... ... ... әлі де ... ... атап көрсеткендей, батыстың экономистері бұл түсінікті
әскери сөздік қордан кірме сөз ретінде ... айта кету ... ол ... ... ... қызметін қамтамасыз ететін тұрақты ғимараттар
кешені мағынасында берілген [1]. Б.Абдрахманованың пікірі ... ... ... ... ... мәселе кейбір мекемелердің жұмыс жасауына
қатысты ұсақ проблемалар болып табылады, олар: ... және ... ... ... биржаның түрлері, тауарлы нарық инфрақұрылымының
ұйымдары [2]. Ең ... ... ... ... инфрақұрылымы емес, нарықтық
инфрақұрылым субъектілерінің жеке топтары талданады. Бірақ ... ... ... тарихи тұрғыдан алғанда басқаша
болғандығы ... ... ... керек. Нарықты қатынастың жұмыс
істеуі үшін қажетті экономикалық орта шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... Ол ... дәуірде біртіндеп
ұйымдаса бастады және дамыған нарықтың қалыптасуы үшін қажетті жағдай ... ... ... ... тауар биржасы 1531 жылы Антверпенде пайда
болғаны бәрімізге ... (1549 жылы Лион ... ал 1566 жылы ... ... ... Бұл биржаларда негізінде тауар ... ... ... да жүргізілді. Бұдан аз уақыт ... ... ... ... ең ... банктер Европада ашылған болатын.
Осылайша, белгілі бір ... ... ... ... ... ... оған сәйкес инфрақұрылым да қалыптасты.
Батыс елдері ғалымдарының зерттеулерін экономикалық дамудағы
инфрақұрылымның ... ... ... жіктеуге болады.
Америкалық экономистер (А. Хиршман мен П. ... ... ... ... ... екенін ескере отырып, инфрақұрылымның дамушы
елдердің экономикасын көтерудегі ... ... аса ... ... ... ғалымдардың басқа тобы (П. Самуэльсон, С. ... және ... ... инфрақұрылымның дамыған елдердегі ... ... ... ... ... ... арнады [3].
Бірақ бірнеше шетелдік ғалымдардың ... ... ... жеке ... ... қолайлы жағдай жасауы керек. Егер
мәселе дамушы елдердегі экономика жөнінде болса, онда ... одан ары ... ... ... ... жатқызуымызға болады.
Экономикасы дамыған елдердегі ... ... ... ... ... көзі ретінде және экономикалық дағдарыспен күресудің
тиімді құралы ретінде қарастырылады [4].
Атақты экономист П. ... ... ... ... ... отырып, халық шаруашылығының дамуына ... ... ... ... ... белгілі бір жағдайларын» анықтады.
П. Самуэльсон инфрақұрылымның жеке ... ... ... құюы ... деп ... ол мұны ... overhead capital” –қоғамдық
көмекші капитал терминін қолдана отырып түсіндірді. П.Самуэльсонның пікірі
бойынша - бастапқы тартымсыздығынан жеке инвесторлар үшін ... ... ... ... ... ... ... іске
асырылуына байланысты.
Инфрақұрылым экономиканың «негізі» немесе «сұлбасы» ретінде, немесе
барлық нарықты шаруашылық жүйесі қаланатын бөлімше ... ... ... ...... ... өндіріс процесінің тиімді жұмыс
істеуінің объективті алғышарты болып ... Ол ... ... өзара байланыстырады, сонымен ... ... ... жылдамдата отырып, өндіріс пен айналым уақытын қысқартады.
Америкалық экономист П. Кутнер ... ... ... ... мен өмір ... үшін ... ... звено ретінде
қолданылатынын атап көрсеткен [5]. Ол қандай болса да пайда ... ... ... ... жеке ... ... ... еңбек өнімділігінің деңгейінің өсуін қамтамасыз ... ... ... өсуі ... ... ... азаюына
әкеліп соғады. Сонымен қатар, шаруашылық субъектілерінің қызметі тиімдірек
болса, өнім – дүниежүзілік нарықта бәсекеге ... ... ... ... ... мектебінің теоретиктерінің зерттеулері
ерекше қызығушылық туғызады. К. Маркс өзінің «Капитал» атты ... ... ... ... құралдары немесе материалдық жағдайларының
ерекшеліктеріне назар аударады [6].
1980-жылдардың басында инфрақұрылымның даму ... ... ... ... Саяси-экономикалық бағыт, мұнда инфрақұрылым функциялары мен мән-
мағынасы ... ... ... теория» сыналады
[[7];
2. Салалық бағыт, жеке ... ... мен ... мен даму ... оқып ... ... Аймақтық бағыт, нақты бір аймақтағы инфрақұрылымның дамуын ... ... ... тұрғысынан қарағанда, инфрақұрылымның экономика
категориясындағы зерттеушілердің арқасында оның ... ... ... ... ... ... функцияналды мәні
анықталды: еңбек бөлінісі тереңдеген сайын, өндірістің қоғамдастыру процесі
де ... ... ... қатар, өндірістің жағдайының қоғамдық
өндірістік күшінің өсуіне әсері айрықшалана ... ... ... ... жиыны ретінде және қоғамдық даму
формасында көрсетіледі; ол өндірістік ... ... ... ... ... және ... ... (қоғамдық форма
түрінде қарайтын болсақ) ... ... Б. Н. ... пікірі
бойынша, «инфрақұрылым материалдық және материалдық емес ... ... ... қоғамдық өндірістің жұмыс істеуінің ... ... ... ... аясы ... анықталуы мүмкін» [7].
Бұдан кейінгі зерттеулер ... ... ... нақтылады, оның мақсаты экономикалық өсу үшін қажетті ... ... ... ... ... үздіксіздігі және тепе-теңдігі.
С. С. Носова ұдайы өндіріс процесінің көпсалалы комплекстің жағдайына
тәуелді екенін анықтады, ол халықтың ... ... ... материалдық игіліктердің қалыптасу процесін жалпы жағдайлармен
қамтамасыз етуге арналған [8]. ... ... ... ... ... қоғамдық өндіріс, тарату және айырбастың барлық
деңгейін қамтитын ... ... ... ... бір ... қана ... ... пікірінше, көрсетілген комплекстің дамуы
айналым қаражаттарының айналымдылығын жеделдетуге және ... ... ... ... ... ... П. Красовский пікірі бойынша, инфрақұрылымның барлық ... ... ...... ортақ» және «әмбебаптық», яғни
инфрақұрылымның халық шаруашылығының барлық салаларымен ... ... ... ... ... ... ... тән белгілер
мыналар:
1) инфрақұрылым салаларының мемлекет экономикасына жанама әсері;
2) инфрақұрылым салалары өнімдерінің салааралық ... ол ... ... не болмаса оның бір ірі саласына арналған;
3) инфрақұрылымды пайдаланудың қоғамдық формасы;
Инфрақұрылым арқылы әсер ету - ... ... ... да ... ... бірі ... табылады. Сондықтан да
инфрақұрылымның қалыптасуында мемлекеттік инвестиция – экономикаға ... ... ... ... ... Бұл ... ... құрылымында жеке зерттеушілері белсенді элементті атап
көрсетеді. Ол ... ... оның ... ... субъектілерінің арасындағы экономикалық қатынас облысына
тиіспей, нарықтық заңдарды бұзбай-ақ ... ... ... ... Сол ... ... ретінде нарықты шаруашылық
инфрақұрылымын анықтауға болады.
Е.Б. Муханов өз зерттеулерінде инфрақұрылымды - оның құрылымын ... ... ... ... ... – басқару
механизміне қызмет ететін экономикалық ұғым ретінде ... Оның ... «бұл ... кез-келген көзқарас нақты бола алмайды, сонымен қатар
«инфрақұрылым» категориясындағы экономикалық ... ... ... мен
мақсаттарына жауап бере алмайды» [10].
Жоғарыда аталған ғалымдардың пікірін зерттей келе біз ... ... ... ... ... ... дегеніміз
бұл – негізгі қызметі тауар қозғалысының ... ... ... процестеріне қызмет көрсетуге, сатушылар мен сатып алушылар
іздеуге, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік құрылымдардың жұмысын жолға
қоюға бағытталған шаруашылық субъектілердің жиынтығы болып табылады.
Нарықтық инфрақұрылым төрт ... ... ... қызмет
түрлерін ұсынады:
- сақтандырудың, аудиторлық қызметтің, консалтингтік, сертификаттау
қызметтерінің көмегімен тәуекелділік деңгейін төмендету;
- факторинг, ... ... ... ... ... ... жеделдету, қызметкерлер мен ... әрі тез ... ... ... ... құралдарын пайдалану.
Айналым қаражаттарының жылдамдығына шешуші әсер ететін маңызды факторлардың
бірі әртүрлі экономикалық субъектілердің төлемдерін қабылдау, ... ... ... банк ... тез және ... ... істеуі;
Сурет 3. Шағын кәсіпкерліктің аймақтық инфрақұрылымы
Е с к е р т у – ... ... ... ... ... ... беру және ... қызметінің, бағалы қағаздар эмиссиясының,
менеджмент, ... ... ... ... ... ... дайындау есебінен кәсіпорындардың дамуы;
- тауарлар мен қызметтердің тұтынушыларға дейін жарнама және басқа да
тауар жылжыту құралдарын пайдалану арқылы, тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын
пайдалану арқылы жеткізу бойынша маркетингке ықпал ету;
Осылайша, инфрақұрылым өзінің мазмұны ... ... ... ... ... біріншіден, ол қоғамның өндіргіш күштерінің дамуының өнімі;
- екіншіден, ол материалдық игіліктерді өндіру ... ... ... оның ... оны ... ... түрлері мен салаларының
ішкі экономикалық біртұтастығымен анықталады;
- төртіншіден, ол дамудың белгілі бір ... ... ... ... табылады.
- бесіншіден, инфрақұрылымды құратын салалардың қызмет түрлері
қоғамда қалыптасқан басым бағыттарға негізделеді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ретінде
қалыптасуы мен дамуының құқықтық және экономикалық негіздерін жасау маңызды
мәселе болып отыр. Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... ... нарық
инфрақұрылымын зерттеуге бағытталған.
Қазақстан Республикасындағы нарықтық инфрақұрылымның қалыптасу
процесінің ерекше ... ... ... ... ... аталған процесс өзінің
ұзақтығымен ерекшеленетіндіктен нарық ... тек оның ... ... ... ... үшін қажетті базасын құру туралы ғана
айтуға болатындығын көреміз.
2. ... ... жеке ... ... ... ... экономикалық жағдайларға төзе алмайды да ыдырайды. Олардың
құрылуы барысында тәуелсіз экономикалық ... ... ... ... проблемаларын шешу мақсаты ... ... ... ... ... яғни ... ... тиімді
шешім қабылдау мүмкіндігінен айырады немесе оларды мүлдем ... ... Көп ... ... ... ... ... кезеңде іс
жүзінде «жоқ жерден» құрылды және өз өлшемдері және қаржы ... ... ... ... ... ... Тағы да ... ... бірі ... инфрақұрылым субъектілерін таратудағы
аймақтық диспропорция және олардың дамуындағы теңсіздік. Даму ... ... ... ... ... қол ... субъектілер тауар айналым процесінде, қаржы институттарында, берілетін
міндетті көмек көрсету процестерінде делдалдық ... ... ... - ... ... Қазақстан Республикасында нарықты
инфрақұрылымның қалыптасуының ерекше ... ... ... ... ... ... басқарулы болмағанына негізделеді.
Онда әрқашан да ... емес ... ... ... ... жекеше құрылымдар
болған. Олар сауда-делдалдық функцияларды, мемлекеттік институттың қызметін
түзете және толықтыра отырып іске ... ... ... қалыптасу процесі мемлекеттік реттеу
жеткіліксіз болған жағдайда қиын түрде орындалады. Мемлекеттік ... ... етіп ... жүйесінің икемсіздігі инфрақұрылым субъектілерінің
тиімді жұмыс істеуіне мүмкіндік бермейді. ... ... ... ... ... ... қызметін
әлсіз мемлекеттік реттеу туралы айтуға болады.
Теріс қайта құру тенденциясын жою үшін ... ... ... ... ... ... принциптерді міндетті түрде атап өту керек:
1. Мирасқорлық принципі (нарықты инфрақұрылымды құру кезінде бұрын
құрылған ... және ... ... жұмыс істеу
тәжірибесін міндетті түрде қарастыру керек);
2. Кешендік ... ... ... ... процесі
түрлі бөлімшелерде келісілген қайта құруды ... ... ... ... Қажетті бәсекелестік принципі (нақты бір қызмет көрсету нарығында
жеке инфрақұрылым субъектісінің монополиялық жағдайының мүмкіндігін
міндетті ... ... ... Ақпараттық қамтамасыз ету принципі (нарықты инфрақұрылымның құрылу
субъектілерінде бірінші кезекте қаызмет түрлеріне қатысты сұраныс
ақпараттары болуы шарт);
5. ... ... ... ... (жеке субъектілердің арасындағы
ресурстар ағыны құрылып жатқан механизмді нығайтуға ... ... ... және қалыптасуында бұл принциптердің
қолданылуы бір шаруашылық жүйесінен ... ... ... ... ... ауысуын қамтамасыз етеді және оның нарықты ... ... ... ... ... ... ... береді.
Сонымен, экономикалық категория ретінде инфрақұрылымның маңызды белгісі
– оның ұдайы өндіріс процесіндегі жалпы жағдайдың қалыптасуына әсері болып
табылады. Ол өндіріс ... ... ... ... ... ... ... жылдамдата отырып барлық қоғамдық өндірістерді біріктіреді.
Нарықтық инфрақұрылымның субъектілерінің үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... келісім шарт жасауда шығындар көлемін
азайтуға, сондай-ақ тауар ... мен ... ... ... мүмкіндік береді.
• Жоғарыда аталған келісім шарттардың орындалуын жеңілдетуге;
... ... ... ... ... мен ... ... инфрақұрылымды жетілдірлу мемлекеттің экономикалық дамуына
үлкен әсерін тигізеді. Инфрақұрылымның ... ... ... ... ... шаруашылық жағдайындағы нарықтық қалыптасу
этапында қоғамдағы экономикалық және қоғамдық – саяси ... оның ... ете ... ... ... ие ... ... инфрақұрылымның қалыптасуы және оның шағын кәсіпкерліктің
дамуына әсері
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... кәсіпкерлік кәсіпорындары үшін алатын орны ерекше.
Бұрынғы кеңес ... ... даму ... ... ... кәсіпорындары қажеттіліктерін есепке алып отырды. Ұсақ
кәсіпорындар күрделі ... ... ... материалдық және
адам потенциалын босқа алаңдатады деген пікір басымдырақ болды. ... ... ... объективті қызмет етуінің бұзылуына - олардың
элементтерінің өзара жүйелі жұмыс істемеуіне әкеліп соқты.
Сондықтан, орталықтандырылған басқару ... ... ... ... ... мен ... қызметінде көптеген ресурстар
(халықтың бос уақытының бір бөлігі, олардың жеке ... ... ұсақ ... ... өнімдерінің бір бөлігі, жер аудандары)
қажетсіз экономикалық жүйе болып қала ... ... ... тұтынушы
тауарлары мен қызметтері нарығы үшін жағымсыз жағдайға итермеледі, сонымен
қатар халықтың бір бөлігін өндірістік жұмыс бастылықтан айырды.
Дүниежүзілік ... ... ... ... дамуының
алғашқы кезеңдерінде шағын кәсіпкерліктің қалыптасуына әсер ету және ... ... ... тең ... ... өсуге жету үшін
толымды нәтижелер береді. Шағын ... ... ... ... ... және ... арқасында аймақтық экономиканың
тиімді құрылымын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Шағын кәсіпкерлік өндірістің қайта құрылуында, жұмыспен ... ... ... ... ... тең ... ... инновациялық қызметте, капиталдың жинақталуын
ынталандыруда, аймақтарда ... ... ... ... ... қоғамдық аса маңызды қызметі ретінде нарықтық
экономиканың жоғары мобильділігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... онда жаңа шағын кәсіпорындар пайда бола бастайды. Ал
егер сұраныс ... ... ... ... ... бір ... ... өз қызметін қайта бағдарлайды. Осыған байланысты шағын
кәсіпкерлік экономикалық конъюктураның ... ... ... жылы Қазақстан Республикасы Президенті қабылдаған Мемлекеттік
Дағдарысқа қарсы бағдарламасын ... ... ... шағын кәсіпкерлік
ерекше роль атқарады. Аталған ... ... ... - ... ... мен ... қатарлы технологияларға негізделген құрылымдық
қайта құру болып табылады. Шағын және орта ... ... көп ... олигополиялық құрылымды таратады, өнеркәсіптің қайта құрылуын
жылдамдатады.
Шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... білімін, ақыл-
ойын және күш-қуатын толық пайдалану үшін ... ... ... ... дамытуды қамтамасыз етеді. Өз кезегінде, бұл ... ... ... ... ... және ... ресурстарды іске
қосуға мүмкіндік береді.
Пайдаланылмаған ресурстарды шаруашылық айналымға тарту есебінен
аймақтардың ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің
дамуының маңызды нәтижесі болып жұмыссыздықтың өсу жағдайында жұмыспен
қамту мәселелесін шешу ... ... ... ... және ... ... ... өсуі
халықтың номиналды табысының өсуіне жағдай жасайды, ал шағын кәсіпорынның
тауарлы сатып алу қызметі, өз кезегінде, арзан ... ... алу ... табыстың өсуіне мүмкіндік жасайды.
Бірақ, аймақтың экономикалық өсуі тұрғысындағы барлық маңыздылығына
қарамастан, шағын кәсіпкерліктің даму ... ...... ... ... ... ететін шағын кәсіпкерлік субъектілерінің
ерекше мінездемелеріне байланысты болады:
1. Бизнес ашу үшін ... ... ... ... ... ... толық пайдалану мүмкіндігінің болмауы, несие
алудағы, кепілмен қамтамасыз етудегі қиындықтар.
2. Нарық конъюнктурасының тез өзгеруіне байланысты жоғары тәуелділік.
3. Шикізат және ... ... ... ... партиялар, жоғары бағалар), табиғи монополистерден жабдықталу
бойынша қорғалмауы (отын, электр энергиясы, транспорт, байланыс).
4. Тауар өндірісіндегі сәйкес ... ... ... ... ... ... тапшылық, яғни кәсіпорынның сыртқы ортасы туралы
мәліметтердің тапшылығы.
6. Капитал сыйымды инновацияны ендірудің мүмкін еместігі.
7. ... ... ... ... ... жеке ... тәуелділігі.
8. Коммуникация құралдарына қол жетпеу.
Осыған байланысты профессор В. П. ... ... ... ... ... мәселелері бойынша айтқан пікірлері аса
маңызды саналады. Оның пікірі бойынша, инфрақұрылым ... ... ... түрде олардың «қабілеті мен құралы ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылым
шарттарының қатынастары бойынша мақсат ретінде орындалатын шарттарын»
анықтауы керек [11]. ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға қызмет ету объектісі ретінде түрлі
қызмет көрсете отырып, белгілі шамада, кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған
проблемаларды шешуді қамтамасыз етеді.
Ірі бизнес ... ... ... кешендерді
қалыптастыруға жағдайы ... айта кету ... ... бөлімшелері, талдау және сервисті қызмет көрсету және т.б).
Бұл жағдайда инфрақұрылымдық қамсыздандыру орта ... ... ... ... ... ... ... Бұл ірі кәсіпорындарға
өзіндік дамуға және негізгі өндіріске өз бетінше қызмет көрсетуге ... ... ... бизнестің өндірістік процестің нәтижелері мен әр ... ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Шағын ... ... ... аталған экономика секторы үшін басқа ұйымдардың қызметінің
мәні өте зор.
Мұнда нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің және шағын кәсіпорындардың
өзара байланысы қаржылық, ... ... ... ... және ... ұсыныстар шеңберінде жүзеге асуы мүмкін. Бұл функцияларды іске ... ... ... ... ... ... ... профильді сияқты тек бір ғана ұсыныс түрінің көрсетілуін қамтамасыз
етеді.
Шағын ... ... және даму ... ... ... ... ол ... факторларға негізделеді: экономикалық,
әлеуметтік, демографиялық, географиялық.
Олардың ішінде ең маңыздысы шикізат ресурстарымен қамтамасыздандыру,
қызмет көрсету және өтім нарығы, ... ... ... ету, сондай-
ақ аймақтық нарықтық инфрақұрылымның даму деңгейі болып табылады.
Аймақтық экономиканың ... ... ... ... ... ... нарықтық инфрақұрылымның дамуы және жергілікті
ресурстарды жан-жақты пайдалану есебінен сатылуын жеделдету болып табылады.
Бұдан ... ... ... өзін өнім өндірудің кеңейтілген
процесін орындауға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... қатар, берілген территорияда тұрып жатқан еңбекке бейімді
халықтың өмір сүруінің жоғары деңгейін де көруге ... ... ... кең ... ... және ... ... өндіруді кеңінен дамытуға бейімделеді. Екіншіден, аталған
өндірістің талаптарына сәйкес нарықтық инфрақұрылымның дамуына бейімделеді.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Өз кезегінде, шағын кәсіпорындардың аймақтық әлеуметтік – экономикалық
дамуы үшін тиімді қызметінің мәні әлеуметтік және экономикалық салалардағы
келесі нәтижелерге ... ... ... ... ... ... ... ортаның дамуы;
• кооперация;
• таза экспорттың өсуі;
• салықтық түсімнің көбеюі;
• халықтың жұмысбастылығы;
• өмір сүру ... ... ... ... ... өмірлік құндылықтардың қайта қалыптасуы;
Аймақтағы шағын кәсіпкерліктің қазіргі даму кезеңі – өркениетті бизнес
сферасында ... ... ... жағдайлардың құрылуымен
сипатталады. Қолайлы экономикалық ортаны қалыптастыру ... ... ... ... және ... ... жағдайында ерекше маңызды
орын алады. Кез-келген кәсіпорынның табысты қызметі – кеңінен дамыған
инфрақұрылымның ... ... ... потенциалдың нәтижесі
болып табылады.
Аймақтық инфрақұрылымның жұмыс істеуі ... ... ... ... ... отырып, өзінің белсенділігін іске асыруына
көмектеседі. Аталған субъектілердің қызмет сапасы жоғары және көрсетілген
қызмет көлемі көп ... ... ... ... ... ... ету кезеңі ұзақ уақытқа созылады.
Аймақ деңгейінде нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің тиімді жұмыс
істеуін қамтамасыз ету мақсатында, біздің ... ... ... шағын
кәсіпкерлік субъектілерімен ара қатынасының кеңею жағдайларын анықтау
керек:
– нарықтық инфрақұрылымның ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің қажеттіліктерінің толық
есепке алынуы;
– нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің аймақ ... ... ... ... ... көрсетілетін қызметтердің көп түрлілігі мен ... ... әр ... ... қызметтерін
реттеу.
Нарықтық инфрақұрылымның даму процесінде тек шағын ... ... ... ... құру ... ... ұсыныстардың қатарына мысалы, бизнес - инкубацияны, микро
несиелеу қызметтерін жатқызуға болады.
Нарықтық ... осы ... ... құруда кәсіпкерлік
көзқарасты есепке алу қажет, ол И.В. ... ... ... ... [12] ... анықталған.
Ол нарықтық инфрақұрылымның субъектілерін кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... да ... ... бойынша құруды ойластырады.
Осы тұрғыдан алғанда, шешімі шағын кәсіпкерлікті ... ету ... ... ... ... ... нарықтық инфрақұрылым субъектісін құру мақсаты;
Нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің дамуы көп ... ... ... ... ... болады. Сонымен бірге
шаруашылық субъект оның көмегіне мұқтаж кәсіпкерлерден ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымның мамандандырылған
субъектілерін құру мақсаты шағын ... ... ... ету ... ... ... болады. Ол ресурстар
олардың дамуы мен жұмыс істеуіне өте ... ... ... өздері әр
түрлі болады: қаржылық, ақпараттық және т.б.). Бірақ та, ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде ерекшеле алады.
Шағын кәсіпкерлік секторының өсуі мен ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылым субъектілері
ірі коммерциялық кәсіпорындардың қосалқы ... ... ... бизнес есебінен құрылған клиенттік базаны кеңейту мақсатында
құрылады. Бұл жағдайда, жұмсалатын құралдардан ... ... алу ... ... назарға алу мақсаты қойылады. Жалпы мақсаттар ... ... ... қаржылық бағдарын өңдеуде үлкен
мағынаға ие ... ... ... ... ... ... бағытын жасаудың маңызы зор.
2) қызметті тұтынушылар;
Нарықтық инфрақұрылымның арнайы субъектісінің ... ... ... ... көп ... оның ... екі аспектісімен
анықталады:
- бастапты кезде негізгі назар ... ... бір ... ... ... соң ... істеу механизмі қосылып, жанданған ... ... ... кеңеюі мүмкін.
- шағын кәсіпорын қажеттіліктерінің өзгерістеруімен ... ... ... ... түрде кеңейту керек.
Аймақтық шағын кәсіпкерліктің экономикалық потенциалын бағалай отырып,
нарықтық ... ... ... өз ... ... және ... ... көлемін анықтауы
керек. Шағын кәсіпкерліктің салалық ... ... ... бұл ... ... ... ... береді.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қажеттіліктерін анықтауда, сонымен
қатар қызметтің потенциалды тұтынушыларын мақсатты түрде жіктеу ... ... ... және ... жерлердегі кәсіпкерлік.
Аймақтағы қалаларда кәсіпкерлердің қолы жететін ресурстар көзін
таңдауға мүмкіндігі бар. ... ... ... ... өз ... ұйымдастыру қиын еместігіне және үлкен өсу потенциалының болуына
қарамастан, олар ... ... ... ... ... ал ... күші,
өндірістік аудандар, және шикізат ресурстары болса оларға қымбатқа түседі.
Шағын қалалар мен ... ... ... ... ... ... ... болып отыр:
• Жергілікті нарықтың аз мөлшері бизнес масштабын шектеуі мүмкін;
• Коммуникацияның әлсіз жүйесі ... ... ... ... ... ... ... қызметті жүргізу үшін капиталдың жетіспеушілігіне
ұшырайды;
• Халықтың еңбек қабілетінің аясы тарылады;
3) ресурстар;
Нарықтық инфрақұрылымның мамандандырылған ... ... ... ... ... ... ... олардың алға
қойылған мәселелерді орындау жарамдылығына негізделуі керек.
Қазіргі кезде аймақтың бюджеттік қаражаттары есебінен ... ... ... ... қаржыландыру қиын
мәселелердің бірі болып ... Бұл ... ... ... ... ... яғни аймақ администрациясы ресурсты
қамсыздандырудың белгілі бір ... ... ... Өз ... ... болуы және мемлекеттік биліктің аймақтық органдарының кепілдігі
жеке капиталға тартылады (соның ... ... ... ... ... субъектілерінің қызметі мен құрылуына
қаржы құралдарымен ғана ... ... ... ... да ресурстар арқылы
қатысуы мүмкін. ... ... ... ... ... мүліктік
қолдау көрсететін нарықтық инфрақұрылым субъектілері, өз ... ... жер ... ... ... ... құрал-жабдықпен
қамтамасыз етілген өндірістік аймақтарды ... ... ... ... ... ... ... орналасқан жылжымайтын
мүліктерді ала алады (бизнес-инкубаторларды құру үшін).
4) нәтиже;
Нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің даму стратегиясын ... ... ... ... ... ... кәсіпорын жетекшісі жасалған ... ... ... ... ... және өз ... жету жолын
бақылау үшін оның негізгі этаптарын анықтауы қажет. Бұл шаралар ... ... ... ... және ... ... процесінің
тиімділігін бағалауға мүмкіндік беретін ішкі басқару құралы болып табылады.
Қазіргі кезде сандық көрсеткіштерге (шағын ... ... ... ... ... ... ... артуы,
көрсетілетін қызмет көлемінің өсуі және т.б.) және сапалық көрсеткіштерге
(шаруашылық субъектінің даму ... ... ... бағалаудың
критерийлерін жіктеу кең таралған.
Бұл жағынан ... ... ... ... ... ... мақсатында 1990 жылы құрылған және «Phare» Еуропалық
қауымдастық ... ... ... ... даму ... ... назар аудартады [13]. Аталған қор
нарықтық инфрақұрылымның мамандандырылған ... ... ... ... ... «OSI–параметр» критериясын ұсынды.
Бұл механизм келесі бағалау этаптарынан ... ...... – кәсіпкер-тұтынушылар саны;
S (service quality) – «көрсетілген қызмет сапасы» – ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшін, сондай-ақ көрсетілген ... ... ... ... субъектілерінің шығындары есептеледі;
I (impact) – «тиімділік» – ... ... ... ... ... ... қайта құрылған жұмыс орындарының
саны кіреді, сонымен қатар ... ... ... ... саны
да кіреді.
Сонымен қатар, ... ... ... ... екі қаржылық көрсеткіш тұрғысынан бағаланады:
• stability (тұрақтылық) – бұл шаруалық субъектінің шағын ... ... ... ... өз ... жүзеге асыру мүмкіндігі.
Егер ішкі және сыртқы табыс көздерінен түскен қаражат көлемі ұзақ мерзім
ішінде оның барлық шығындарын жаба ... ... ... ... ... ... болып саналады.
• independence (тәуелсіздік) – нарықтық инфрақұрылым субъектілері ішкі
табыс көздері есебінен өзінің барлық пайдалану бойынша шығындарын жаба
алған ... ғана ... ... ... ... ... кешенді талдау негізінде, нарықтық
инфрақұрылымның ... ... ... ... ... ... ... қабылдайды:
а) миссия сипаттамасы мен стратегиялық мақсаттар анықталады;
б) ұсынылған қызмет көптүрлілігі өңделеді және потенциалды клиенттер
массивы ... ... ... тиімділігін өлшеуге арналған критериялар
анықталады;
г) жедел жоспар ... ... ... ... іс ... ... ... үшін тұрақты қайта ... ... ... ... өсі ... ... ... жасау программаларын жүзеге асыруға аса назар аудары
керек. Нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің ... ... және өз ... ... кеңінен даму мақсатында аймақтық
шағын кәсіпкерліктің сферасының жағдайы ... ... ... ақпараттар
міндетті түрде еленуі керек.
Соңғы жылдары нарықтық инфрақұрылымның жеке субъектілері пайда болып,
жұмыс істеп жатқанына қарамастан, ... және ... ... ... ... және тиімді инфрақұрылым қалыптастыру
мүмкін емес. Сондықтан аймақтық және ... ... ... ... Қазақстан экономикасының даму мәселелерінің
ішіндегі маңызды мәселелерінің бірі болып табылады.
Кәсіпкерліктің дамуын ... үшін ... ... пайдалану
мүмкіндіктерінің шектеулілігі жағдайында мемлекет келесі себептер бойынша
нарықтық инфрақұрылымның ... ... ... ... ... инфрақұрылым субъектілері белгілі бір қызмет түрлерін
аймақтық шағын кәсіпорындарының ... ... ... Осылайша,
кәсіпкерлерді қолдау барлық аймақты толығымен қамтиды.
2. Бұл қолдау процесі нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің барлық ... ... ... ... береді.
3. Нарықтық инфрақұрылым субъектілерін құруға салынған ақша қаржылары
мультипликатор ... еске ...... ... ... шаруашылық субъектілерінің дамуы көрсетілетін қызмет
көлемінің салынған ... ... ... ... алып ... шағын кәсіпкерлік секторының дамуы үшін нарықтық инфрақұрылым
субъектілерінің қызметінің мәні шағын кәсіпкерліктің ішкі табиғатына және
қызмет ... ... ... ... ... ... және әртүрлі
факторлардың жинақталуы мен таралуын қамтамасыз ететін жалпы ... ... ... ... жоқ, ... ... ... қызметті
дамыту үшін басқа ұйымдардың қызметінің мәні жоғарылайды.
Шетелдік тәжірибе тұтас ... ... жүйе ... ... істеуі жоғары тиімді екенін көрсетеді. Мысалы,
Еуропалық Одақ шеңберінде құрылған инновациялық кәсіпкерлік ... ... (ВІС) ... ... ... ... біртұтас әдістеме
мен ұқсас талаптар қоюға, ... ... ... ... қаржы ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік ... ... кіру ... ... орталықтардың да, оның пайдаланушыларының
да алдынан көп ... ... ... қызметін пайдаланатын
кәсіпкерлер Еуроодақтың әртүрлі бағдарламаларына қатысуға мүмкіндік алады
және басқа еуропалық ... ... ... ... бұл ... ... ... нарық шеңберіндегі бәсекелестігін
арттыруға көмектеседі.
Мұндай жүйе кәсіпкерлерге қызметтің неғұрлым ... ... ... ішкі ... ... кәсіпкерлікті қолдауға кететін шығындарды
тиімді ... ... ... ... ... ... Шағын кәсіпкерліктің инфрақұрылым қызметін мемлекеттік реттеудің
мәні мен маңызы және шетелдік тәжірибесі
Шағын кәсіпкерлікке қатысты ... ... ... ... ... ... ... тағы басқа аспектілерді
есепке алуы қажет. [29,110 б.]
Мемлекеттік саясат, ең ... ... ...... ... ... бірі ретінде шағын кәсіпкерлікке
мемлекеттің ... ... ... және ... ... ... [30, 60 ... Шағын кәсіпкерлік - бұл экономика және қоғам тұтастай алғанда онсыз
қалыпты өмір сүре алмайтын және дами алмайтын ... ... ... бөлінбес бөлшегі.
2. Шағын кәсіпкерлік - бұл ... ... ... оның ... ролі ... ... әлеуметтік экономика.
3. Азаматтардың жеке бастамаларын мақсатты түрде қолдау шынайы азаматтық
қоғам құруға, жергілікті өзін - өзі басқару ... ... ... - экономикалық құрылымдардың негізі болып
табылады.
4. Шағын кәсіпкерлік орта класты қалыптастырудың негізі - ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
5. Шағын кәсіпкерлікті қолдау оның өзіндік даму процесін ... ... ... ... ... ... саясат мемлекеттің де, бизнестің де
мақсаттары мен мүдделерін есепке алу негізінде жүзеге асырылады.
7. Шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... құқықтық, саяси, психологиялық және ... ... ... ... ғана және ... ... ... шағын кәсіпкерліктің кең көлемде дамуымен ... ғана ... ... ... потенциалы оны қолдаудың тұтас жүйесінің құрылуы
және ... ... ... ... ғана ... талап етілуі
мүмкін.
Шағын кәсіпкерлікке қатысты мемлекеттік саясат оның бағыты
кәсіпкерліктің даму ... және ішкі ... ... ... ... болуы мүмкін.
Кәсіпкерлік көзқараспен алғанда, мемлекет өз мақсаттарына тиімді
жеткізуге көмектесетін ... ... ... пайданы жоғарылату,
инвестицияның тиімділігі, тәуекелдікті төмендету, меншікті және ... ... ... ... ... неғұрлым биік
мақсаттар мен ... іске ... ... етуі ... [31, 8 ... ең ... ... қамтуды қамтамасыз ету, оның ішінде жұмыс істеп тұрған және
қайта ... ... ... ... ... құру ... жастар
мен қоғамның аз қорғалған мүшелерін жұмыспен қамту, сондай-ақ халықтың
өз бетінше жұмыс ... ... Қуат ... ... және ... да шикізат тауарларына әлемдік
конъюнктураға байланыссыз ішкі нарықты ... ... ... қамтамасыз ету.
3. Бюджетке шағын кәсіпкерліктен түсетін ... ... ... ... ... есебінен әлеуметтік бағдарламаларды қамтамасыз ету.
4. Шағын кәсіпкерліктің инновациялық және жоғары технологилық салаларда
басым бағытта дамуын қамтамасыз ету. ... ... ... бизнесті электронды жүргізудің жағдайларын жасау, мемлекеттің
интеллектуалдық потенциалын ғылыми дамыған салаларда ... ... ... Мемлекет экономикасына халықтық қарым – ... және ... ... ... ... ... Ірі кәсіпорындырдың қызметін шағын кәсіпорындармен субконтрактілік
және басқа да кооперациялық байланыстарды дамыту есебінен ... ... мен ... ... қолөнер және жоғары көркем өндірісті дамыту
арқылы сақтау.
8. Кәсіпкерлік қызметті ұйымдастырудың отбасылық формасын ... ... ... ... кәсіпкерлер және жалдамалы жұмысшылар арасындағы әлеуметтік
әріптестікті ... ... ... ... ... ... ... қолдау мемлекеттік саясатты іске
асырудың негізгі механизмі ... ... ... ... ... ... ... етілген шағын кәсіпкерлікті дамытудың
экономикалық, құқықтық, ұйымдастыру және басқа да ... құру ... ... ... ... ... экономикалық дамудың
кәсіпкерлік моделі деп аталатын модель қалыптасқан, оның мәні мынада: шағын
және орта ... ... ... ... үшін өте ... бар. Қазіргі экономикалық жағдайда экономикалық ... ... ... ... ... ... факторы болуы
мүмкін. Осы теорияға сәйкес ... ... ... тиімді әрі икемді әдістерін табуы керек.
Шағын кәсіпкерліктің дамуы және ... ... ... ... ... үш блоктан тұрады [32, 22 б.]:
I блок - өкілетті мемлекеттік (жергілікті)орган, сондай – ақ ... ...... ... ... басқа да мемлекеттік құрылымдар.
II блок – қоғамдық кәсіпкерлік ұйымдар – одақтар, бірлестіктер, басқа
да өзінше ... ... ... блок – ... аймақтық, жергілікті деңгейдегі шағын
кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымдарының ұйымдары.
Осылайша, шағын кәсіпкерлікті құру және ... ... ... ... ... климат құруда, қажетті салық салу ... ... да ... ... ... ... басқару жүйесін құруда,
қаржылық және ақпараттық қолдауда, кәсіпкерлік ... ... және орта ... ... ... ... тиіс.
Бүгінгі күні маңызды міндеттердің бірі кәсіпкерлердің конституциялық
құқығы мен еркіндігін іске асыру ... ... ... тармақтарының
күшін біріктіру болып табылады. Тәуелсіз кәсіпкерлер жеке ... ... ... ... және ... ... ... әлеуметтік –
экономикалық қана емес, ... ... де ... роль атқарады. Шағын және
орта кәсіпкерлік демократияға және жеке меншікке негізделген ... ... ... ... экономикалық және өмір сүру
жағдайлары бойынша шағын және орта ... ... ... ... ... және ... саяси тұрақтылықтың кепілі болып табылатын
орта кластың негізін құрайды.
Көп мемлекеттерде азаматтардың жеке бастамасының кең көлемде ... ...... ... ... ... ... болып табылады.
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау жүйесіне мыналар кіреді [33, 37-
39 б.б.];
- шағын кәсіпкерлік секторына тән ... мен ... ... ... ... ... беру (конъюнктураның өзгеруіне
ерекше сезімталдық, өндіріс факторларына қол жетімділігінің ... аз ... ... ... ырғағының төмендігі т.т.);
- шағын кәсіпкерлік секторының қызметін ынталандыруға ... ... ... ... ... өз бизнесімен айналысуға дайындау және қайта дайындау;
- сәйкес қоғамдық пікір қалыптастыру және кәсіпкерлерді ... ... және ... да белгілері бойынша ... ... ... мүдделерді мойындау бойынша психологиялық кедергілерін
жоюға әсер ету;
- шағын кәсіпкерлікке қатысты мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тиіс қызмет
түрлерінің ... ... ... ... және ... ... санын төмендету,
есеп беру тәртібі мен формаларын қысқарту т.б.);
- мемлекеттік қолдаудың нақты іс-шараларының мазмұны туралы толық ... ... ... ... топтар өкілдерінің қатысуымен ақша
қаражатын ... ашық ... ... ... ... үшін бөлінген қаражатты пайдалану туралы есеп
берудің және ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік қызметінің әр түрлі этапына, әр саланың ерекшелігіне
және кәсіпкерлердің жеке топтарына қолданылатын ... ... ... ... ... икемділігі;
- ірі кәсіпорындардың өздерімен бірге технологиялық тізбекке тұра алатын
шағын және орта кәсіпорындармен өзара іс-қимыл ... ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып өнімдер өндірісінде
және инновациялық салада ... ... өсу ... ... ... және ... ... есепке алу;қолөнерді,халық
дәстүрін, кооперативтік, кәсіпкерлік қызметтің отбасылық формаларын,
маусымдық жұмыстарды, өз бетінше ... ... ... ... ... мен ... арқылы шағын кәсіпкерліктің кейбір
аспектілерін мемлекеттік реттеуден өз бетінше реттеуден біртіндеп көшу;
- стратегиялық мақсат пен ақпараттық кеңістіктің біртұтастығы ... ... ... ... ... және оны мемлекеттік қолдау
саласындағы аймақтық билік және жергілікті өзін-өзі басқару ... мен ... ... ... және ... ... қолдау үшін бөлінген бюджет ... ... ... жасау және қолдану;
- аймақтық деңгейдегі шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау мәселелерін
белгілі бір деңгейде шешетін ... ... ... ... мен
жауапкершілігін дәл бөлістіру және қызметін реттеу;
- тиімсіз және ... ... ... ... шағын
кәсіпкерлікті ресурстық қамтамасыз ету және оның инфрақұрылымының
объектілерін құру көздері ретінде пайдалану;
- әр ... ... ... ... беру, оқыту т.б.) шағын шағын
кәсіпорынға комплексті атаулы көмек көрсету жолымен оның дамуы ... ... ... ... ... инфрақұрылым құру;
- шағын кәсіпкерлік субъектілерінің аймақ аралық байланыстарын және
іскерлік кооперациясын тиімді дамыту үшін жағдай ... ... ... ... ... ... ... келесі негізгі элементтерді белгілеуге мүмкіндік
береді [34 ,11 б.]:
1. Шағын кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... ... ... ... ... Комплексті қолдау көрсету
4. Шағын кәсіпкер үшін сыртқы ортаның жағымды жағдайын жасау
5. Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне қаржылық және мүліктік ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің санын ұлғайтуға, сондай-ақ олардың ... мен ... үшін ... ... жағдайлар жасауға бағытталған шағын
кеәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қолдау бағдарламаларын іске ... ... ... ... табылады:
а) комплекстілік – шағын кәсіпкер үшін ... ... ең ... ... қамтамасыз ету;
б) жүйелілік – шағын ... ... ... барлық
элементтерінің функцияналды өзара байланыстылығын қамтамасыз ету;
в) конкурстылық – ... ... және ... алу ... ... бірдей құқығы мен мүмкіндіктерін қамтамасыз ету;
г) таратушылық – шағын кәсіпкерлікті қолдау бойынша функциялардың ... ... ... ... ... ... ашықтық – мемлекеттік қолдаудың нақты іс-шараларының мазмұны туралы
толық және қол жетімді ақпараттың болуы;
е) интерактивтілік – ... ... даму ... «нарық
белгісінің» және кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... ... ... ... қарастыру;
ж) жалпыға ортақ қызмет ретінде қалыптастыру – ... ... ... мен ... кәсіпкерлікті қолдау
бағдарламаларын іске асыруға қатысуын қамтамасыз ету;
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау ... ... ең ... ... ... тиіс [35, 59-62 б.б.]
- жаңа ... ... оның ... жастар және халықтың
әлеуметтік аз қорғалған топтарына ;
- ... ... ... ... ең ... жоғары
технологиялық және интеллектуалдық салаларға;
- жоғары мультипликативтік эффектісі және ... ... ... ... халықтық сұранысқа ие және тұтыну нарығында бәсекелестік орта
құратын өнімдерді шығаруға бағытталған ... және ... ... ... ие жобаларға;
- Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған халықаралық және
құрылтайшы ұйымдардың жобаларына;
- аймақ аралық іскерлік байланыстар мен өнімдер экспортын ... ... ... ... ... импорт алмастыруға
бағытталған жобаларға.
Жаңа және дамып келе жатқан кәсіпкерлер үшін ... беру ... осы ... ... көрсетудің көптеген әдістері бар.Фирмалардың
мұндай ... ... ... даму ... саласы және орналасқан
жеріне байланысты ауытқуы мүмкін.Бұл жағынан ... ... ... ... ... мен ... істеп жатқан кәсіпорындардың
көмекке ... ... ... шектеу жасау қажет.Осы жағынан алғанда
бизнес – инкубаторлар жаңа ... ... ... ... ... мен
қалыптасу кезеңінде қолдау үшін маңызды потенциалға ие.Осының салдарынан
туындаған кез келген іс-қимыл қажеттіліктерді ... үшін ... ... ... кеңес беру қызметі мен ... үшін ... ... жан-жақты талдауға негізделуі тиіс [36, 101-
105,37, 5 б.б.].
Шағын кәсіпкерлік субъектілері оқыту мен ... ... ... ... ... үшін бизнесті қолдаудың жан-жақты
коммерциялық инфрақұрылымын дамыту жергілікті және ... ... ... болуы тиіс оқыту мен кеңес беру арасындағы тығыз байланысты талап
етеді. Ол ... ірі ... ... салыстырғанда шағын және
орта кәсіпорындардың иелері көп ... ... ... ... мен түсінігі бар кеңес берушілер және оқытушыларды талап етеді.
Осылайша, шағын кәсіпорынға кеңес беру ... ... ... ... бар, ... ... алушының кәсіби білімі мен басқару ... ... ... ... жоқ ... Бұл ... ... тұтынушының
тәжірибесіне негізделген кеңес беру тиімді болып табылады [38, 13 б]
Сонымен бірге консталтингтік қызмет көрсету ... ұзақ ... ... ... нәтижеге назар аудару және ... ... де ...... ... ... кәсіпкерлерге өз
кәсіпорындарын ұйымдастыру үшін осы ... ... және ... ... ... ... Оларға көп жағдайда ғимараттарды, әкімшілік
және коммуникациялық қызметті ... ... ... ... олар
университеттермен, технологиялық парктермен тағы басқамен бірге ... ... үшін ... – инкубаторлардың артықшылығы мынада:
әкімшілік және коммуникациялық қызмет үшін ... ақы ... ... қосымша шығындарға алғашқы шығындарды төмендетеді,
инкубатордағы басқа кәсіпорындармен ... ... ... ... ... ... қарым – қатынаста тәжірибе ... ... ... бір шектеулі уақыт аралығында ғана
пайдалана алады [39, 46-49 б.].
Бизнес – инкубация кезінде алғашқы идеядан ... ... ... ... көмек көрсету инновациялық кәсіпорындарды дамытудың
маңызды принципі ... ... ... ... ... ... ... жаңа кәсіпкерлер құруға ... ... ... ... ... экономикалық қайта құру процесіне мүмкіндік бере ... ... ... ... ... Бұл ... қызметі
салалардағы жаңа кәсіпорындарға технологиялық ... ... ... идея ойлап табу мен оны нарыққа енгізу уақыты ұзақ
болып,коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... алғанда бизнес – инкубаторлар интеллектуалдық меншік пен ... ... бар ... ... ... да ... ... отырып, жаңа өндірістік технологияларды коммерциализациялау мен
дамуын ... үшін ... ... ... ... ... табылады
[40, 214-27, 41, 40-46 б.б.].
Шағын кәсіпкерлік кәсіпорындары үшін сыртқы ортаның ... ... ...... ... салықтық, әкімшілік жүйені
жетілдіру) Шағын ... ... бір ... сыртқы ортаның
факторлары әсер етеді, сондықтан сыртқы ортаның жағымды ... ... ... ... ... [42, 64-68 ... ... кәсіпкер субъектілері қызметінің ерекше жағдайларын және олардың
билік ... мен ... да ... ... ...
қатынасын есепке алуға негізделген дербес заңдық және нормативтік база
қалыптастыру;
- Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты салық жүйесін өзгерту;
- Жаңа ... ... ... шығуына және жұмыс істеп тұрған
кәсіпорындардың дамуына кедергі келтіретін ... ... ...... беру және ... ... ... Тұлға мен меншікті қорғау және қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- Шағын бизнестің мүдделеріне қатысты барлық ... ... ... деңгейіндегі шешім қабылдау мен кәсіпкерлік қызметті реттеу
процесіндегі кәсіпкерлік бірлестіктердің ролін жоғарылату;
- Кәсіпкерлік идеясын ... ету және ... ... ... ... ... жағдайы мен даму тенденциялары туралы ... ... оның ... ... ... көзқарасты
қамтамасыз ету;
- Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың отандық және шетелдік ... ... ... Жаңа ... ... үшін ... ... және
шағын кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы керек [43, 6-13 б.]:
- Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне жеңілдетілген несиелер (оның ... ... ... қорлары арқылы);
- Лизинг және құрал – жабдықты жалға беру;
- Шағын кәсіпкерліктің инновациялық жобаларын венчурлік қаржыландыру;
- Шағын кәсіпорындарға қаржы ... ... ... ... кепілдіктер;
- Банк несиесі бойынша пайыздық мөлшерді төмендету ... Өзін - өзі ... ... дамыту және қолдау;
- Шетелдік инвестиция тарту.
Мүліктік қолдау шағын кәсіпкерлер үшін өндірістік ғимараттардың ... ... ... тиіс және ... іс – ... ... үшін қажет [44, 5-15 б.б.]:
- қатысушылары тек қана шағын кәсіпкерлер болуы мүмкін, жылжымайтын мүлік
объектілерін сатып алу және ... ... ... ... ... мен ... ... түрде бекіту;
- шағын кәсіпкерлік және оның инфрақұрылым ұйымдарын ... ... емес ... ... ... ... мелекеттің қаржылық және мүліктік қатысуымен шағын кәсіпкерлікті қолдау
объектілерін құру ... ... ... – инкубаторлар,
технопарктер, өнеркәсіп ... ... ... үй емес ... ... ... ... ақшасын
бөліп төлеу арқылы жалға беру.
Мемлекеттік кепілдік. Мемлекеттік кепілдік жүйесінің негізгі мақсаты
мемлекеттің банктер мен ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға қаржы ұсыну бойынша ынталандыруы. Мұндай
араласу болмаса несиелер ұсынылмас еді, не болмаса ... ... ... ... ... еді.
Мемлекеттік кепілдік жүйесінің қызмет етуінің жалпы тәртібі [45, 72
б]:
1. Кәсіпорын банкке несие алу үшін хабарласады.
2. Банк өз кезегінде ... өте ... деп ... оның ... ... алмайтын болса, мемлекеттік кепілдік беретін қорға хабарласады.
3. Банк өз клиенті үшін тағайындаған несиенің ... ... ... ... ... ... төлейді. Бұл комиссиялық сыйақы
банкке кепілдік қоры болмаған жағдайда пайыздық мөлшерді есептеу кезінде
ескеруге тура ... ... ... ... есе ... ... Францияда кепілдік қоры алатын комиссиялық сыйақы 50% - дық
кепілдікпен несиенің жалпы сомасынан жылына 0,60% ... ... ... кепілдік берілетін бөлігінен 1,2 %).
4. Кепілдік қоры кәсіпорынның төлем қабілетсіздігі жағдайында ... ... ... ... ... ... бюджеттік
дотация алатын республикалық кепілдік қорының филиалы түріндегі облыстарда
өкілдіктер құру ... ... әр ... ... ... кепілдік
қорлары болады (екі қор болуы мүмкін, біреуі – арнайы қор тек ... ... ... ... [46, 145 ... қор жалпы саясатты анықтайды: кепілдік берілген
операцияның түрі, «тұтқа» ... ... бір ... ... ... алу ... ... несиенің кепілдік берілген үлесі. Ол
облыстардағы қорларды басқаруды бақылайды және ... ... ... ... сол ... банктер мен кәсіби ұйымдарды
біріктіретін ... ... ... керек. Кәсіби ұйымдар болмаған жағдайда
кәсіптің ... ... ... ... Бұл комитет Банктер ұсынған
инвестициялық жобаларды қарайды және соңғы шешім ... ... ... ... ... ... [47, ... осындай жүйесі, біздің пікіріміз бойынша, банктердің шағын
кәсіпорындарды ... ... ... ... ... бірақ ол бетінше барлық проблемеларды шеше алмайды. Қаржы жүйесі
(банктер мен лизингтік ... орта ... және ұзақ ... ... мүмкіндік беретін ресурстары болу талап
етіледі.
Осылайша, шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... ... ... ... құру ... ... асырылуы керек.
Мемлекеттік кепілдік жүйесі республикалық және жергілікті деңгейде
кепілдік қорларын құру жолымен іске асырылуы керек.
Шағын ... ... ... ... және ... ... кезде бізге шағын ... ... ... атқаратын ролі мен алатын ... ... ... дамыған елдердің тәжірибесін толық зерттеу, әлемдік аренада
кәсіпкерліктің осы ... ... және ... ... формалары көрсетілетіндігін зерттеу қажет. ... ... ... ... ... ... біз ... бойынша талдадық.
Зерттеудің бірінші объектісі, шағын кәсіпкерлікке қолдау ... ... ... ... ... елдерде дербес маманданған
федералдық ведомствалар құрылғанын атап өту қажет. ... ... ... Министрлігі бар, ал АҚШ 1953 жылы шағын кәсіпкерлік
проблемалары бойынша атқарушы өкіметтің ... ... ...... ... орналасқан, 400 жуық қызметкері бар, он ... және 120 ... ... тұратын, тармақталған жүйесі бар, ... ... (SBA). ... ... ... 1100 қызметкерден тұрады,
оның негізгі функциялары техникалық және ... беру ... ... жүргізуші субъектілер арасында мемлекеттік тапсырыстарды
үлестіру, ШКС қаржылық көмек көрсету ... ... [60]. ... ... бюджет қаржылары арқылы ел үкіметінің шағын
кәсіпкерлікке көрсететін қамқорлығын ... ... ... ... 1990 жылдан бастап 1999 жылды қоса алғанда Әкімшілік бюджеті 15
есе өсті және 15,3 ... ... ... ... ... ... ... қолдау, белгілі
Министрліктердің құрамына ... ... ... Сөйтіп, Германия және ... ... ... және ... ... ... бөлімдері бар, Францияда
– ұқсас бөлім ... ... ... да ... кәсіпкерлікті
дамыту саясатын өнеркәсіп, ғылым және технология ... ... - ... ... ... және кәсіптер
Министрлігінің жанындағы бөлім жүзеге асырады. Жапонияда 1948 жылы ... ... ... және ... ... жанында шағын және
орташа кәсіпкерлік жөніндегі Басқарма құрылды, содан кейін келесі ... және ... ... қызмет етуі бойынша Ұлттық және ... ... ... ... ... ШКС ... реттеумен
басқада мемлекеттік және мемлекеттік-қоғамдық ұйымдар айналысады.
Мысалы, Францияда шағын кәсіпкерлікті реттеу ... ... ... ... ... және ... ... Конфедерациясы, Сауда және
Өнеркәсіптік палаталар, қызметін жаңадан ... және ... ... ... ... зерттеулердің Ұлттық агенттігі,
қаржы институттары және т.б. Ұйымдардың әр қайсысы шағын кәсіпорындардың
дамуы ... ... ... ... атқарады, және де олардың арасында
белгілі дәрежеде бәсекелестік орын алады. Германияда – осындай ... ... ... және ... ... ... Италияда шағын
кәсіпкерлікке қатысты саясатты ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдардың жүйесі әрекет етеді. Оларға сауда,
өнеркәсіп, ауыл шаруашылық және ... ... ... ... ... олар өз кезегінде шағын және орташа кәсіпорындарға көмек
көрсету, оқыту бойынша Ассоциациялар құрамына кіреді; кәсіби-іскерлік оқыту
мен шағын ... ... ... ... ... ... ... мектептері жатады. Қоғамдық ұйымдардың негізгі
функциясы оқыту және кеңес беру бойынша шағын және ... ... ... ... әр түрлі арнайы қызметтерді көрсету болып табылады. CONFAPI
тәуелсіз өнеркәсіптік Ассоцияциясымен ғана 20 ... ... ... ... ... ... көмек көрсетіледі.
Ал Оңтүстік Кореяда ... ... ... - 11 ... ... саны 900 адамнан тұратын штаты бар, ... ... ... ... қоса, шағын кәсіпкерліктің дамуына ... ... ... ... ... ... ... Әкімшілік жанында
технология мен сапаның Ұлттық институты, үкіметтік несиелік кепілдемелер
жүйесі, арнайы тағайындалған коммерциялық ... ... ... ... ... және ... ... қызметін
басқарудың негізгі органдары Мемлекеттік сауда-экономикалық комитеті
шеңберіндегі шағын және ... ... ... ... ... және
орташа кәсіпорының шетелдік ықтымақтастығын Үйлестіру орталығы, шағын және
орташа кәсіпорындардың дамуын ынталандыру жөніндегі Бүкіл ... ... ... банк және ... ... ... ойымызша, шағын кәсіпкерлікті ... ең ... ... АҚШ. ... ресми орган – шағын бизнес істері
жөніндегі ... ... ... ... бар, оның ұйымдары арасында
шағын кәсіпкерлікті дамыту бойынша функциялар нақты бөлінген. ... ... ... ... заң ... функцияларымен
Конгрестің екі комитеті айналысады, қабылданған заңдарды іске асыруға
Президент және ... ... ... құқықтық функциялар
федералдық және жергілікті соттарға, штаттар әкімшілігіне, өкіметтің
жергілікті ... ... ... ... бұл елде ... ... қорғайтын тағы бір арнайы орган қызмет етеді - бұл
шағын кәсіпкерлік істері жөніндегі Басқарма. ... жыл ... ... ... ... кәсіпкерліктің жағдайы туралы есеп береді және оны әрі
қарай ... ... ... ұсынады.
Сөйтіп, экономикасы дамыған елдердегі шағын кәсіпкерлікті басқарудың
органдарының тармақталған жүйесі экономиканың осы ... ... ... ... өтуінің альтернативтік арналарын
қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Зерттеудің екінші объектісі – бұл әрекет ... ... ... істегі нормативті-құқықтық актілерді нақтылай қарастыру қиынға
түседі. Сондықтан бізбен нарықтық ... ... жеке ... ... ... ... белгілері бөлініп көрсетілді:
- Шағын кәсіпкерлік және оны мемлекеттік қолдау туралы ... ... ... АҚШ ... ... бизнес туралы» заң (1953 жыл),
Жапонияда қабылданған «Шағын және ... ... ... негізгі заң»
(1963 жыл), Германияда қабылданған «Жазалаушы ... ... ... ... ... ... ... туралы» заң (1995
жыл) және т.б.
- Шағын ... ... ... ... ... ... ... федералдық заңдардың болуы. Сонымен АҚШ «Шағын
экономиканы инвестициялау туралы заң», 1960, 1961, 1963, 1966 ... ... ... ... ... ұсақ және ... көмектесу туралы заң», Германияда «Қосымша құнға ... заң» (1990 жыл), ... ... ... ... ... ... позицияларын күшейтетін, актілер ... ... ... үшін ... ... ... алу және ... жүйелері туралы» (1995 жыл), «Федералдық мемлекеттік
қажеттіліктер үшін өнім мен ... ... мен ... ... субъектілерінің қатысуы туралы» және басқада Үкімет қаулылары
қабылданды.
- Заңдарда және нормативтік актілерде шағын кәсіпкерлікке қатысты, арнайы
баптардың болуы (монополияға ... ... ұсақ ... ... ... ... туралы Жапонияның 12 заңы; ... ... (ГФР) ... ... төмендету
туралы» заң (1985 жыл).
- Аймақтық деңгейлерде қабылданған арнайы құқықтық актілердің болуы.
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... ... ... экономикаға өткен елдерде бағдарламалы-
мақсатты тәсіл жатқандығын көрсетті. Ол бірнеше негізгі міндеттерді шешуге
мүмкіндік береді: ... ... ... ... ... ... дамытудың қоғам үшін басым ... ... ал ... осы ... даму ... ... дамытудың қабылданған бағыттары мен мақсаттарының жалпы
жүйесімен ... ... ... ... тәсіл басқарудың
барлық деңгейлерінде жүзеге асырылады. Сонымен, ... ... Одақ (ЕО) ... ... ... ... қызметін
белсендету («SRAFT», «CRAFT»); әйелдер ... ... ... бағдарламалар, нақты мемлекеттер деңгейінде жалпы ұлттық және
мақсатты бағдарламалар әрекет етеді. Бұған 1991 жылы ... ... ... және шағын кәсіпорындарға қатысты саясаттың негізгі
бағыттары» атты бағдарламасы мысал бола алады. ... ... 1993 ... ... ... ... ЕО ... ішкі нарығы
жағдайларында жұмыс істеуге шағын кәсіпорындардың бейімделу бағдарламасы
жатады.
Шаруашылықты жүргізудің шағын формаларының ... ... ... процесіне интеграцияланудың жоғары деңгейінің анағұрлым айқын мысалы
Венгрияда қабылданған «План-Сечени» әлеуметтік-экономикалық дамудың орта
мерзімді жалпы ... ... ... ... ... 55 ... және ... шағын кәсіпкерліктің дамуын тікелей немесе
жанама түрде қозғайды. Мұнда шағын кәсіпкерлік мүдделері ... ... ... ... ... несиелерді және несиелік
кепілдемелерді алу, бюджеттік қаржыландыру және т.б. аймақтарда [62].
Нарықтық ... ... ... ... кәсіпкерлікті реттеудің
ұйымдастырушылық құрылымдарын талдау ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаумен айналысатын, арнайы
органдардың жеткілікті ... және ... ... ... ... ... федералдық, өңірлік немесе ... ШКС ... ... орталық, өңірлік және жергілікті органдарының
арасындағы қызметтердің нақты үлестірілуі.
3) Шағын ... ... ... және ... заңдарын қабылдау,
заңдарда экономиканың осы сферасына қатысты баптардың болуы.
Бізбен шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... осы ... ... ... негізгі бағыттарын
зерттеуден тұрады. Олардың біріншісі, бірнеше формаларда іске ... ... ... ... Экономикасы өркендеген елдерде қызметін
жаңадан бастаған кәсіпкерлерге өтеусіз қаржылық ... ... өз ... ... ... ... бойынша алатын
жәрдем ақысын және ... ... апта ... 40 фунт ... ... ... Данияда қызметін жаңадан бастаған кәсіпкерлерге
жұмыссыздық ... ... ... ... 50 ... 3,5 жылға дейін
сақталады. Бірақ кәсіпкерлерді қолдаудың мұндай формасын іске асыру ... ... ... ... мүмкіндігі жоқ.
Әлемдік тәжірибеде кәсіпкерлерге несиелер формасында қаржылық ... ... етек ... ... ШКС ... ... ... банктер, орта және ұзақ мерзімді ... ... 600 ... және ... банктер көрсетеді. Францияның шағын кәсіпкерлігіне
қаржылық көмек бірнеше көздерден көрсетіледі. Бірінші – ... ... ... 1997 жылы ... көмек 3,1 млрд. франкке теңесті.
Екінші көзі – ... ... ... ... ... ... бұл ... 3,0 млрд. франкті құрады. Үшінші көзі – бұл ЕО ... ... Тек ... жылдарда берілген елдердің көмегі 112,2 млн.
экюді құрады. АҚШ ... ... ... ... кең таралған
формасы мемлекетпен кепілденген коммерциялық банктердің несиелері ... 90 ... ... ... ... ... мөлшері 175 мың
долларды құрады, олар 8 жылға жуық мерзімге берілді [63]. Жапонияда күрделі
даму ... ұзақ ... ... ... шағын кәсіпорындарға 7
жылға дейінгі мерзімге жабдықтар жинағын жалға ... ... ... қоры толықтырады. Канаданың бизнесті дамытудың Федералдық банкі
инвестициялық ссудалармен қатар шағын кәсіпорындарға ... ... ... ... ... мерзімді несиелерді береді.
Сонымен қоса, көптеген елдерде ШКС несиелік қаржылардың бір бөлігі ... ... ... ... ... шағын
кәсіпорындарды тікелей субсидиялау тәжірибесі таратылған.
Қаржылық қолдаудың үшінші формасы венчурлік бизнес болып табылады, ол
мемлекеттің бақылаумен қауіптік ... ... ... ... ... ... ... кең тараған келесі формасы салықтық жеңілдіктер.
АҚШ табысы 50 мың ... ... ... ... үшін ... 15%, 70 мың ... дейін - елдегі әрекет ететін 34% максималды
ставкіде 25% [64]. Қытайда шағын және орташа кәсіпорындарына (ШОК) ... ... ... ... олар ... ... меншік
формаларына тәуелсіз барлық кәсіпорындарға арналған салықтық жеңілдіктердің
жалпы жүйесіне негізделеді. Сонымен, Қытайдың кәсіпорындарына ... ... ... ... ... ... пайдасын көздеу
тұрғысынан белгіленген: ауылдық кәсіпорындар үшін кіріс салығы алынатын
салықтар ... 10% ... ... ... ... ... салығынан үш жылға және кейбір жағдайларда оны төлеуден ... ... саны ... ... ... 60%-ға жоғары
аймақтарда орналасқан, ... ... ... ... үш ... ... жағдайларда салық жеңілдіктері, жаңа технологияларды
игеруші кәсіпорындарға беріледі, олар кіріс салығын 15% ... ... ... ... ... 30 мың ... ... шағын кәсіпорындар
үшін кіріс салығының ставкасы 18%, жылдық пайдасы 30-100 мың ... ... ... ... ... ... 33% кезінде 27% тең [65].
Венгрияда әрекет ететін салық саясаты барлық шаруашылық жүргізуші
субъектілер үшін ... ... төрт ... ... ... ... тобы салынған инвестицияларды ынталандырумен
байланысты. Бұл жағдайда салық инвестициялар сомасына және ... ... ... 50-100% ... ... ... ең ... экономикасы артта қалған аймақтардағы, кәсіпорындарға
берілген. Салық жеңілдіктерінің екінші тобы ... ... ... Бұл ... ... ... ... инновацияларға
бағытталған, тікелей шығындардың 100% шегеріледі. ... ... тобы тек ШОК ... ... ол ... ... сатып алу
үшін алынған, несиелер бойынша пайыздарды ... ... ... ... Салық жеңілдіктерінің төртінші тобы, елдің ... ... ... ... ... үшін ... салық салудың жеңілдетілген жүйесі ШОК өз қызметінде тек ... ... ... ... ... ... ... енгізумен байланысты жалпы жеңілдіктерді ... ... ... ШОК ... беру ... ... ... барлық экономикалық процестермен байланысты [66]. Салық
салу ... ... ... әр ... жеңілдіктерді пайдалану
басқада елдерде де қолданылады.
Экономикасы дамыған ... ШКС ... ... ... үлкен
көңіл бөлінеді, ол ғылыми-техникалық прогресті жеделдету шарттарының бірі
болып табылады, ал бұл өз ... жеке ... ... ... ғана емес, сонымен қоса оларды басқа кәсіпорындарда белсенді
енгізу. Сөйтіп, АҚШ Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... (ҒЗТКЖ) салынған әрбір долларға
адамдар саны 100 дейінгі фирмалар төрт есе көп жаңалықтарды жүзеге асырды,
жұмыспен қамтылғандар саны 100-1000 адам және ... ... ... ... ... фирмаларға қарағанда 24 есе көп. Олардағы жаңалықтар
қарқыны ірілерге қарағанда үштен бір ... ... ... ... ... ... ... нарыққа шығу үшін орташа есеппен 2,22 ... ... – 3,05 жыл ... [67]. ... ... ... ... тобы бойынша шағын фирмаларда ірілерге ... ... ... ... ... ... 500 ... қатарлы елдерде соңғы
жиырма жыл ішінде ... ... ... ... шағын фирмалардың ролі зор екендігін анықтады (кесте 2).
Кесте 2. 80-ші ... ... ... елдердегі әр түрлі ... ... ... үлесі, (%)
|Мемлекеттер |Шағын фирмалар |Орташа ... |Ірі ... ... |35 |15 |50 ... |24 |9 |67 ... |26 |11 |63 ... |4 |11 |63 ... |31 |16 |80 ... |50 |0 |50 ... |31 |14 |55 ... - Ансофф И. Стратегическое управление. М.: Экономика, 1989, ... ... ... ... ... ... болады, шағын фирмалар ірі бизнес үшін болашағы жоқ ... ... ... ... ... ... шын көңілімен
айналысады. Сонымен бірге, шағын фирмалар жаңа өнімді игеруде маңызды роль
атқарады. 80-ші жылдардағы әлем ... жаңа ... ... мәліметтері,
әлемдегі 500 ірі компанияның жаңа өнімді игерудегі үлесінің ... ... ... ... ... ... ... (кесте
3).
Кесте 3. 80-ші жылдардағы салалар ... ... ... ... ... ... өнім үлесі, % |
| |ірі ... ... ... ... ... түрлері,|16 |84 ... | | ... ... ... және қара |43 |57 ... ... | | ... Тоқыма және қағаз тауарлары |0 |100 ... ... ... және ... |16 |84 ... Қарулану және жарылғыш заттар |47 |53 ... ... |21 |79 ... ... |48 |52 ... ... ... |10 |90 ... - ... И. ... ... М.: ... 1989, С. ... ... ... ... ... және ... ... процесі
инновациялық жобаларды қолдайтын және қаржыландыратын арнайы ... ... ... халық шаруашылығының басым ... ... ... ... ... ... ... Әр түрлі
қаржы институттарының арасында, 8 жылдан кем емес ... 2% ... ... ... ... ... ... қауіпті
кәсіпкерлік жөніндегі Орталық ерекше көзге ... ... 10 ... ... шағын кәсіпорындарға 100 млрд.иенге жуық несиелерді ... ... тек ... ... ... ... беріп қоймай, сонымен
қоса шағын кәсіпкерліктің Қаржылық корпорациясыда берді: несиелер 10-15 жыл
мерзіміне 15 ... жуық ... ... Жаңа ... «ноу-хау» қолданатын, ШКС қолдауға ... ... 80% ... ... жылы АҚШ ... ... ... көмек көрсетудің арнайы
федералдық бағдарламасы қабылданды. Бұл ... ... ... бар 12
федералдық ведомстваның қаржыларын шағын кәсіпорындардың қол жетімділігін
қамтамасыз етті. 90 жылдардың басында олар 100 ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің инновациялық белсенділігі
«технопарктерді» құрумен іске асырылады.
Сол сияқты, Қытай ... ШОК ... ... ... бөледі.
Сондықтан Қытайда ғылыми-техникалық жетістіктерді енгізу жөнінен 40
орталық, өндіргіш ... ... ... ... 60 ... орталық,
ғылыми технологиялардың 100 жоғары кәсіпорын-инкубаторлары, университеттер
жанындағы ғылым мен ... ... 30 ... ... шетелде білім
алған тұлғалар үшін ғылыми-техникалық ... ... 20 ... ... ... ... ... Қытай ақпараттық жүйесі
іске қосылған. Ұқсас тәжірибе басқада елдерде бар.
Шағын кәсіпкерлікті экономикалық ... бір ... ... ... ... ... Сонымен, мысалы, АҚШ осы
қызметке жыл сайын 50 мыңға жуық шағын ... ... ... олар ... толық иеленеді, ірі қалаларда – жасалған ... ... ... аймақтағы америка тәжірибесінің екі маңызды сәтін
атап өту қажет. Біріншіден, АҚШ, ... ... ... ... ... ... ... заң әрекет етеді; екіншіден, шағын
бизнес істері жөніндегі Әкімшілік ... ... ... ... ірі жеке корпорацияларды ірі ... ... ... ... ... сенімсіз мердігерлерді сұрыптауға,
шағын кәсіпорындарды өз ... ... ... бағыттауға
міндеттейді.
Соңғы он жылдықта көптеген мемлекеттер шағын ... ... ... ... ретінде сыртқы экономикалық
қызметті анықтады. Көптеген өнеркәсібі дамыған елдердің шағын кәсіпкерлігі
өзінің өнімін ... ... ... ... көрінген. Мысалы, АҚШ шағын
фирмалары ішкі нарықты ... ... ... қоса ... ... ... ... өнімімен толтыруда. Егер 60-шы жылдары АҚШ
19 мың эспорттық компаниялар болса, онда 70-ші ... – 25-30 мың, ... – 40-45 мың, ал 90-шы ... – 85-90 мың бірлікке тең болды. Қысқа
уақыт аралығында экспортер-компаниялардың саны шамамен 4,5 ... ... ұсақ ... ... ... тауарлар экспорты америка
кәсіпкерлерімен шет елге шығарылған тауарлы өнімнің жиынтық көлемінің ... ал ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
үлесі 40% тең.
АҚШ шағын компаниялары ғылыми-техникалық қатынастарды дамытудың
халықаралық процесіне белсенді қатысады. ... АҚШ ұсақ ... ... ... ... экспорттық лицензиялық келісім
шарттардың 50% келеді. Және де лицензиялық кірістер кішігірім компанияларда
жалпы ... 25-45% ... ал ірі ... бұл үлес ... ... Кореяның шағын кәсіпорындары ішкі нарыққа ... олар ... ... да ... қатысады. 1997 жылы олардың үлесіне
оңтүстік корея экспортының 42% ... ... ... ... нарықтары
Латын Америка, Шығыс Еуропа және ТМД елдері болып ... ... ... ... 35%-на ... ... шығарады, Венгрияда –
экспортқа шығарылатын өнімнің жалпы көлемінің 20%, Италияда кәсіби фирмалар
түріндегі персонал саны 2-3 ... ... ... ... 18% ... [68]. ШКС ... экономикалық қызметі жеңілдетілген
несиелерді, пайдаға жеңілдетілген салық салуды ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды тіркеуден, кәсіпкерлерді ... ... ... ... ... қолдау болып
табылады. Көптеген елдерде шағын кәсіпорындарды тіркеуге алудың ықшамдалған
тәртібі бар екендігін атап өту қажет. Сонымен, Францияда 1999 ... ... 24 ... ішінде тіркеуге алуды кепілдейтін, ... ... ... оқыту мақсатты бағдарламалар көмегімен үнемі
істегі білім беру жүйелерімен іске ... ... ... ... әр ... ұйымдар жүргізеді. ЕО шағын
кәсіпорындарын ақпаратпен ... ... ... ... көмегімен жүргізіледі.
Сөйтіп, ШКС орталықтандырылған мемлекеттік қолдауды талдау ... ... ... ... ... ... ... қазіргі заманғы мемлекеттің экономикалық
саясатының қажетті элементі болып табылады, ол әр ... ... ... ... ... ... гранттар, субсидиялар, бюджеттік
қаржыландыру және басқада формаларда ... ... ... ... ... ... ... қолдау. Сонымен
қоса инновацияларды енгізумен байланысты, жобаларды несиелеуге ерекше
көңіл ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімге
беріледі.
3) Салық жеңілдіктерінің жүйесін жаппай қолдану. Кейбір ... ... ... ... ... салынатын салық анықталады. Алынатын
табыс сомасы аз болған ... ... ... ... ... ... ... елдердегі ШКС арналған салық жеңілдіктері ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің
экономикасы артта қалған аймақтарда орналасуымен, өндірілетін ... ... және ... ... ШКС ... ... ... прогресті жетілдіру және оның
жетістіктерін экономиканың осы сферасына белсенді енгізу үшін қажет.
5) Шағын кәсіпкерлікті экономикалық қолдау, ірі ... ... ... ... ШКС ... ... Экономикасы дамыған елдердегі ШКС сыртқы экономикалық қызметі жан-жақты
ынталандырылады.
7) ШКС ұйымдастыру-басқарушылық ... ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз ету нәтижесінде жүзеге асырылады.
Шетелдік елдерде ... ... ... ... ... ... ... қоса, жеке
өнеркәсіптік, сауда, қаржылық және ... ... ... ірі
бизнес жағынан орталықтандырылмаған көмек көрсетіледі. Оның ... ... ... ... ... анықталады. Бұл шетел
ғылымының өкілдері мен ... ... ... мамандарының көңіл
аударатындығын көрсетеді. Осы жағдайда шағын кәсіпорындар мен корпорациялар
арасындағы қарым-қатынас әр қашан екі жақтын қатысушыларынада тікелей ... ... ... ... ... ... әр
формалары арасынан біз отандық жағдайларда енгізуге жарамдысын таңдап ... ... ... объектісі, ірі компания (франчайзер
немесе франшизер) және шағын ... ... тобы ... бір ... ... ... ... табылады.
Франчайзинг бір сауда белгісімен жұмыс істейтін, ... ... ... ... ... Осы жүйе ... ... ие және
өндірістің материалдық ресурстарының негізгі ... ... ... ұйымдастырушысы ретінде ірі корпорация қызмет ... ... ... ... ... 19 ғасырдың басында пайда
болды.
1950 жылы франчайзинг өз өрлеуіне жетті, осы ... ... ... ... «Зингер», АҚШ территориясы бойынша өзінің бұйымдарын
сату құқығын шағын ... ... ... кем емес ... ... ... ... «Дженерал моторс» америка компаниясы
сондай-ақ клиенттерге ... ... ... ... ... айналасында делдалдар жүйесін құрып, тауарлы франчайзингті
енгізді. Бұл жүйе қазірге дейін сақталған және 11 мың ... ... ... ... ... кейін, қоғамдық тамақтандырумен
айналысатын корпорациялар арасында кең қолдау ... ... ... ... ... лидер «Макдоналдс» корпорациясы. Содан кейін
франчайзинг қонақ үй бизнесіне («Холидей-Инн»), ... ... ... («Херц»), фотопленкаларды сату мен өндеуге ... ... ... ... («Экссон») белсенді енгізілді.
1998 жылы франчайзинг АҚШ бөлшек ... сату ... 34% ... ал 1972-1988 жылдар аралығында франшиздің барлық ... ... ... 640 ... ... ұлғайды [69].
Қазіргі таңда франчайзигтің бірнеше түрі бар: ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға құқықты сатуды
білдіреді, ол аналық корпорацияның атын алады және сол қызметті таңдайды.
Өндірістік ... ... ... ... ... ... пен
материалдарды пайдаланумен өнімді, тауарларды ... және ... ... ... қарастырады. Тауар франчайзингі басты
компанияның сауда белгісімен тауарларды сатуға құқықты ... ... ... ... ... ... алады және бөлшек саудамен өткізеді.
Жалпы алғанда франчайзинг ... ... ... жағымды роль
атқарады, өйткені кәсіпкер қолда бар және өңделген технологияларға, шикізат
және басқада ... ... қол ... ол ... іскерлік байланыстарды орнатуда көмекке сене алады. Қазіргі
кезде отандық кәсіпкерлікте шағын ... ... ... ... ... ... мүмкінідктер көп. Іскерлік франчайзингті
игеру, қоғамдық тамақтандырудан басқа, оны ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Зерттеудің екінші объектісі, ірі компаниялар жағынан қаржыландыру мен
бақылау жағдайында шағын кәсіпорындар ... ... ... ... ... венчурлік бизнес болып табылады. ... ... ... ... жеке бизнес жағынан ... ... АҚШ 3-4 ... доллар (франчайзингтегі 640 млрд.
доллармен салыстырғанда), ЕО елдерінде – 3,5 млрд. ... жуық ... [70]. ... ... шағын кәсіпорындарға аз шығындармен және
едәуір қысқа мерзімдерде инновациялық ... ... ... ... қатар, ол шағын кәсіпорындарға персонал біліктілігі, ғылыми-
техникалық ақпаратқа, тәжірибелі жабдыққа қол жетімділігі бойынша қосымша
талаптар ... ... ... ... кәсіпкерлікке көрсетілетін қолдаудың үшінші
бағыты – субмердігерлік. ... ... ... ... ... өндіруге жартылай фабрикаттар мен жинақтаушы бұйымдар ... Ірі ... ... ... детальдарды дербес
өндіру экономика жағынан тиімсіз, ал олардың өндірісін шағын кәсіпорындарға
беруді орынды деп санайды. Шағын ... үшін ірі ... ... ... ... ... артықшылықтары бар: негізігі
жабдықты, шикізатты сатып алуда жеңілдетілген шарттардың болуы, ... ... ... ... алу ... ... және ... төртінші объектісі лизинг болып табылады. Сонымен, ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындарға
жалға бере алады. Лизинг шарттарымен ... ... заң ... оны ... ... ... ... лизинг берушіге қайтаруға дейін ірі корпорацияның
меншігінде қалады. Шағын кәсіпорынның банкрот болған ... да ... ... кредиторлар тарапынан талаптар қойылмайды.
Сөйтіп, шағын кәсіпкерлікті орталықтандырылмаған қолдаудың шет ... ... ... ... салыстырғанда шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... табылатындығын көрсетті.
- орталықтандырылмаған қолдаудың потенциалын толық жүзеге асыру үшін ол
субмердігерлік, франчайзинг және ... ... ... іске асырылуы тиіс.
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың шет елдік тәжірибесін ... 4 ... ... 4 – ... ... ... шағын кәсіпкерлікке көрсетілетін
шетелдік қолдаудың түрлері мен формалары
Ескерту – Схема автормен дайындалған
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың әр ... ... мен ... осы ... ... ... оның ... дамытуға
қосқан үлесін қамтамасыз етті. Сонымен Жапонияның ... ... ... ... ... ... бар субмердігерлік жүйе
арқасында ірі капиталмен тығыз байланыста қызмет ететін, шағын және ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындардан
тапсырысты ала отырып, олардың жартысын шағын ... ... ... кезегінде ұсақтарға береді. Мысалы, 1992 жылы ... ... 55,6% ... ... даму ... ... ... компаниялар тапсырыстарымен байланыстырды. Қазіргі кезде Жапонияда 6,5
млн. жуық шағын кәсіпорындар қызмет етеді, яғни ... ... ... 90%,
мұнда 40 млн. жуық адам жұмыс істейді, немесе жұмыскерлердің жалпы санының
80% ... ... 1000 ... ... ... ... саны 45-
50 бірлікке жетеді. Шағын кәсіпорындар өңдеуші өнеркәсіпте 99,5%, ... ... ... 99,4% ... ... ... Бұл ... тігін,
галантереялық өнеркәсіп кәсіпорындары, сауда мен құрылыс ұйымдары, қызмет
көрсету сферасы және т.б. [71]. ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік жағдайларды
құруға бағытталған, Жапония үкіметімен жүргізілетін саясат экономиканың осы
сферасына елдегі ... ... 80%-на ... ... ... ... өнімнің жалпы көлемінің 55% өндіруге ... ... ... ... ... субъектілеріне
қолдауды үнемі көрсету және көңіл бөлу 2,0 млн. жуық шағын және ... ... ... ... ... ал ... кәсіпорындардың
жыл сайынғы өсімшесінің көрсеткіші 1,5% құрады, жұмыспен 15,0 млн. ... ... ... ол ел ... ... ... жалпы
санының 54%-на жуық, елдің ЖІӨ шағын және ... ... ... ... ... ... ... Францияның шағын кәсіпкерлігі елдің жұмысқа
қабілетті халқының 1/3-не жұмыс берді. Халықтын 81,4% ауыл ... - ... 52,4% - ... жұмыспен қамтылған. Жұмыспен
қамтылғандардың ең аз саны қаржылық қызметтерде - осы ... ... ... ... 17,5% ... кәсіпкерлікті мемлекет тарапынан қолдау нәтижесінде АҚШ шағын
кәсіпорындары, ұшақ, компьютерлер, контакты линзалар, оптикалық ... т.б., ... ... ... ... ... ... Бұл
кезде шағын кәсіпкрлікте әйелдер басым. АҚШ барлық бизнестің 32,9% ... ... ... ... ... компаниялардың 99,9% бұл ШОК,
олардың 80%-де адамдар саны 10 адамнан көп емес. Шағын ... ... 15 млн. ... тең, АҚШ жаңа шағын фирмалардың жыл сайынғы өсімшесі
- 8% [72]. ... ... ... (ЖҰӨ) шағын кәсіпорындардың үлесі 40% және
жеке сектордың жалпы өнімінің 50% құрайды, шағын және орташа кәсіпкерлікте
жұмыспен ... ... саны 100 млн. ... ... ол ... ... жалпы санының 54% тең.
Оңтүстік Корея жалпы әлемге өзінің ірі кәсіпкерлігімен таңымал, соған
қарамастан ел экономикасында шағын және ... ... ... орын
алады. 1997 жылдың аяғында Кореяда 2 млн. 640 мың жуық ШОК ... ... ... ... ... ... 99,5% ... ШОК 9,0 млн.
адам жұмыспен қамтылған немесе жұмыскерлердің жалпы санының 78,5%. ШОК 90%
астамын жұмыскерлер саны 50 ... ... ... ... ... ... ШОК келетін ішкі өнімнің үлесі біртіндеп көбейді, 1997
жылы елдің ШОК ішкі ... ... 47% ... ... жылы Қытайдағы мемлекттік емес сектордың үлесі 41% тең ... ... ... ... иелігінде. Бірақ олар өздерінің
меншік ... ең ... ... және жекеге
ауыстыруда. Меншіктің барлық формасындағы шағын және орташа компаниялардың
үлесіне өнеркәсіптік өнімнің 60% ... ... ... ... ... ... және осы ... жалпы елдің жұмыс күшінің 75% жуығы жұмыспен
қамтылғандығы Қытай үшін ең ... ... ... жүргізілетін мемлекеттік саясаттың
нәтижесінде, Венгрияның ... 1000 ... 80 жуық ... ... ... ЖІӨ ... ... - 20%-зы, жұмыспен ... ... 2/3 және ... ... ... ... ... шағын және орташа кәсіпорындар үлесіне тиеді.
Сонымен экономикасы дамыған елдердің шағын кәсіпкерлігімен қол жеткен
нәтижелерді ... ... үшін ... мәні бар, ... ... ... экономикадағы онын орнын анықтауға мүмкіндік береді.
Оларға мыналарды ... ...... ЖІӨ ... ... ... ... санын, елдің бюджетіне аударылған төлемдерді, өнім
экспортын, 1000 ... ... ... ... санын,
кәсіпорындардың жалпы санындағы шағын кәсіпорындардың үлесін және т.б.
Экономикасы дамыған елдерде шағын кәсіпкерлік жыл ... ЖІӨ ... ... 50%, жаңа ... орындарының 70-80% құрайды, барлық
жұмыспен қамтылған ... 50-60% ... ... ... 30-40%, лицензиялық келісімдердің 50% қамтамсыз етеді,
табыстардың жалпы ... ... ... 25-45% тең, ... ... санындағы кәсіпкерліктің шағын формаларының үлесі 80-
не 99%-ға дейін құрайды, бюджетке аударылған төлемдер үлесі 20-40%, ... ... ... ... саны 16-80 ... тең ... кез келген ел экономикасындағы шағын кәсіпкерліктің ролі
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... бөлуге болады: экономикалық – бұл үнемі өзгеретін тұтынушылық сұраныс
жағдайларында қызмет пен өнімнің кең ассортиментін қалыптастыру; әлеуметтік
– аз ... және тез ... жаңа ... ... ... ... ... деген қабілетін дамыту.
Анық көрсету үшін біз әр түрлі ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті сипаттайтын, көрсеткіштерінің құрама
кестесін келтіреміз (кесте 4).
4 кестеден көріп отырғандай, барлық елдердегі шағын кәсіпорындар ... ... 1000 ... ... ... ... АҚШ – ... содан кейін Италия – 68 және Жапония – 49,6 алатындығын
Кесте 4. 2009 ... ... ... және Қазақстандағы шағын
кәсіпкерліктің көрсеткіштері
|Елдер ... |1000 ... ... |ЖІӨ ... ... ... |кәсіпор |
| ... ... ... |жалпы |дардың |
| ... ... ... ... ... % |
| |бір. ... ... ... | |
| | ... ... ... |
| | ... бір.| ... үлесі, | |
| | | | |% | ... |2630 |46 |13,6 |49 |50-53 ... |2290 |37 |18,5 |46 |50-58 ... |3920 |68 |16,8 |73 |57-60 ... |1980 |35 |15,2 |54 |55-62 ... |19300 |74,2 |70,2 |54 |50-52 ... |6450 |49,6 |39,5 |78 |52-55 ... ** |1084,2 |69,9 |1,84 |12,3 |16,3 ... Малый бизнес России: проблемы и перспективы, М., РАРМП, ... 11 б. ... ... аз саны ҚР – 7,3. ... ... ең көп саны 70,2 млн. адам ... АҚШ және ең азы ҚР ... млн.адам. Жұмыспен қамтылғандардың жалпы санындағы ... ... ... ... ... ... ... және Италия (73%) екендігін. Ең төменгі көрсеткіш ҚР – 12,3%. ... ... ... ... негізінен қарастырылған барлық елдерде 50%-
н жоғары, ол Қазақстандағыдан 3,1 есе ... ... ҚР ... қол ... ... ... ... елдермен
салыстырғанда жақсартуды талап етеді.
Шағын кәсіпкерлікті тарату және ролін көтеру дамыған ... ... ... бірге Азия, Африка және Латын Америкасының көптеген дамушы
мемлекеттеріне тән екендігін атап өту ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатының негізгі бағыты
экономикасы дамыған елдер тәжірибесі мысалында ұсақ ... ... ... орташа және ірі кәсіпкерлікпен байланысын нығайту болып табылады.
Берілген ... ... ... ... ... ... жедел өсуіне әкелді (кесте 5).
5 кесте мәліметтері бойынша, экономикасы дамыған ... ... ... ... 30-40 есе ... ... ... шағын бизнес 2-5
есе жоғары. Ұлттық өндірушілердің жалпы ... ... ... ... ... ... сәйкес көрсеткішінен 1,5 есе ... ЖІӨ, ... ... ... ... кәсіпорындардың үлесі
дамыған елдердегі нәтижеге жақындауда. ҚР шағын
Кесте 5. Шағын кәсіпорындар шектерінің орташа есептелген критерийлері ... әр ... ... ... ... ... ... олардың орны
|Көрсеткіштердің аталуы |Дамыған ... ... |
| ... ... ... |
|1.Жұмыскерлердің саны |500 |50 |50 ... ... ... | | | ... ... (мың АҚШ |170-190 |5,0 |- ... ... | | | ... ... ... |150-200 |300-1000 |- ... АҚШ ... | | | ... өндірушілердің жалпы |60-80 |90-98 |92,7 ... ... (%) | | | ... құрудағы үлесі (%) |50-60 |20-40 |16,3 ... ... ... |60-70 |40-50 |12,3 ... етудегі үлесі (%) | | | ... ... ... Л.Н., ... В.М. ... опыт ... ... на деятельность малых и средних предприятий//Материалы ... ... ... ... ... в ... М., МГУ, 2006. |
|2 ** ... ... ... ... ... ... ... ... тек ... 92,7% үлесі дамыған елдер шамасына сәйкес келеді. ҚР шағын
кәсіпкерлігінің қалған көрсеткіштері дамыған елдермен қоса, дамушы елдермен
қол ... ... ... ... ... ... және дамушы елдерде шағын кәсіпкерлік ең
алдымен экономиканың маңызды сфераларының бірі, ол қоғамда өтетін барлық
процестермен ... ... ... және ірі ... ... ... ... Үкіметі, әр түрлі формаларда және түрлерде
көрінетін, шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... ... тиімді дамуы үшін ... ... өнім ... ... ШКС ... ... ... түрін әрі қарай тарату және кейбір жағдайларды іске асыру механизмін
құру қажет, франчайзинг, ... ... ... және ... ... үшін жағдайлар жасау керек. Осындай қолдаудың ... ... ... ... ... ... атқара бастайды.
2 Нарықтық инфрақұрылым субъектілері және шағын кәсіпорындардың өзара қарым-
қатынасын талдау (Жамбыл облысының мысалында)
2.1. Шағын кәсіпкерлік субъектілері - нарықтық ... ... ... ... ... ... даму жолы ... меншікті
жекешелендіру негізінде көп салалы экономиканы құру ... ... ... ... құрулармен сипатталады. Осы кезең ішінде адамзат
қызметінің барлық саласында ... база ... ... қалыптасу үстінде, нарықтық ... ... ... ... ... ... кезегінде мемлекеттегі жекешелендіру процесі шағын бизнестің дамуына
негіз қалады. Республика экономикасының дамуының ... ... ... ... ролі ... уақыт ішінде жеткен жетістіктермен айқындалады.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... сайын ұлғаю үстінде.
Шағын бизнес субъектілері республиканың барлық аймақтары мен шаруашылық
кешеннің барлық саласында ... ... ... үстінде. Олар әртүрлі тұтыну
тауарлары өндірісімен айналысуда, қызметтің кең түрін көрсетуде, азық-түлік
өнімдерін өндіруде, ауыл ... ... ... сауда-делдалдық,
коммерциялық және қаржылық қызметпен айналысуда. Қазақстандағы шағын
кәсіпкерліктің даму динамикасын оның ... ... ... ... мүмкін
емес. 1991 жылдан бастап шағын кәсіпкерлік субъектісін анықтау ... ... ... ... ... алу ... рет ... енгізілді. Жеке зерттеушілердің мәліметтеріне
қарағанда, шағын бизнес субъектілері қызметінің нәтижелерін салыстыру ... ... ... базасы қалыптасқан 1991 жылдан
бастап байқалады [19, 9].
Шағын кәсіпкерліктің дамуының аймақтық аспектілерін зерттеудің ... ... ... мәні ... ... ... өзінің өндірістік-шаруашылық қызметінде ең алдымен
жергілікті нарықтың қажеттілігін қанағаттандыруға жұмыс істейді. Сондықтан
кәсіпкерлік ... әсер ету аясы ... бір ... ... ... ... ... негізгі белгісінің бірі ... ... ... ... ... табылады. Фирманың өмір
сүруінің сыртқы ортасы тиімді қызмет үшін жағымды болуы ... ал ... ... ... ... аймақтардың белгілі бір шаруашылық оқшаулануы
жағдайында аймақтық экономиканың ... ... ... ... қажет;
Шағын кәсіпкерліктің артықшылығы мен мемлекеттік қолдау Жамбыл
облысында да оның дамуына ... ... ... ... ... 1996
жылдары кәсіпкерлік қызметтің екінші даму кезеңінен бастап қолға алына
бастады. ... саны ... ... ... базасын
қалыптастыру бойынша жұмыстар басталған 1997 жылдан бастап көбейе ... ... ... ... ... ... даму ... бірде өсті,
бірде жоғарылады. Бірақ жалпы алғанда шағын кәсіпкерлік шаруашылықтың бір
формасы ретінде ... көп ... ... бірі ... қалды.
Қазіргі кезде шағын кәсіпкерлік облыс экономикасының сауығуына салмақты
үлес қосып отыр. Оның ... ... ... ... ... ... бастады, жаңа өндіріс және жұмыс орындары ... ... ... ... ... өмір сүру ... жақсарып келеді,
өнімді шынайы импорт алмастыру үшін жағдай жасалуда.
Шағын кәсіпкерліктегі табыстар облыстық шағын кәсіпкерлік бағдарламасын
біртіндеп жүзеге асыру барысында ... ... ... Облыс бойынша шағын
кәсіпкерлікті дамыту үшін төрт бағдарлама ... ... осы ... ... бір ... міндеттері айқындалды,
аймақтық ерекшеліктерді есепке ала отырып іс-шаралар жоспары және негізгі
бөлімдері, ... ... ... және ... ... ... анықталды. Төрт бағдарламаның да мақсаты біреу – бұл
облыстағы ... ... ... және ... ... ... бағдарламалар келесі негізгі міндеттерді шешуге
бағытталған: ... ... ... мен ... ... Қазақстан
Республикасының заң актілеріне ұсыныстар енгізу; шағын кәсіпкерлікті, оның
ішінде оның басым бағыттарын қаржы-несиелік, инвестициялық және ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау және қорғау ... ... ... кәсіпкерлікті ақпараттық қамтамасыз ету және
кадрлар біліктілігін жоғарылату; облыстың артта қалған аудандарында шағын
кәсіпкерлікті аймақтық ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің даму динамикасы 6 -
кестеде көрсетілген.
Облыстағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің санының ... ... ... ... ... ... болып табылады. 2002
жылы облыста тіркелген ШКС саны 20375 ... ... 2007 жылы ... яғни 232,6 ... ... ... Жеке ... саны да 2002
жылғы 6688 бірліктен 2007 жылы 26688 ... ... ... 399,0 ... Оның себебі жеке кәсіпкерлер туралы екі негізгі заңның қабылдануына
байланысты.
Облыстағы шағын кәсіпкерлік тұрақты даму үстінде. Шағын кәсіпорындардың
саны 2007 жылы ... ... ... 3759 ... 4937 бірлікке дейін
немесе 131,3 пайызға өсті. Жеке ... саны 4 ... ... саны 9928 ... 15764 ... дейін немесе 158,8
пайызға ұлғайды. Бұл заңды да, ... заң ... 6. ... ... ... даму динамикасы
|Көрсеткіштердің атауы | |2007 ... ... |2002 ... | |% |
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 | ... ... ... |20375 |23465 |26179 |28689 |31005 ... |
|кәсіпкерлік | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
|- ... кәсіпорындар, |3759 |4010 |4206 |4459 |4658 |4937 |131,3 |
|бірлік | | | | | | | |
|- жеке ... |6688 |8996 |8618 |9104 |11182 ... ... | | | | | | | |
|- ... ... |9928 |10459 |13355 |15126 |15165 ... ... | | | | | | | ... ... ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... | | | | | | | ... үлес | | | | | | | ... % | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
|- ... кәсіпорындар, в |18,5 |17,1 |16,1 |15,5 |15,0 |10,4 |56,2 |
|% | | | | | | | |
|- жеке ... в % |32,8 |38,3 |32,9 |31,7 |36,1 |56,3 |171,6 |
|- ... ... в %|48,7 |44,6 |51,0 |52,8 |48,9 |33,3 |68,4 |
| ... ... ... әкімдігінің кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасы|
|мәліметтеріне сәйкес автормен ... ... ... ... екіншіден, есеп және есеп беру жүйесі
қарапайым; үшіншіден, қызметтің бұл түрін тіркеу процедурасы жеңілірек.
2002 жылы барлық тіркелген ... ... ... ... үлесі 18,5 % болса, жеке кәсіпкерлердің үлес ... ... ... ... ... 48,7 %. 2007 жылы үлес салмағының ... ... Енді жеке ... ... ... 5. ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілерінің даму
динамикасы
Ескерту: Жамбыл облысы әкімдігінің ... және ... ... ... ... ... жылы олардың үлес салмағы 56,3 % болса, шаруа қожалықтарының үлесі
33,3 %, ал шағын кәсіпорындардың ... 10,4 % ... ... ... ШКС ... ... ... үлесі 6 жыл ішінде базистік
жылға қарағанда 56,2 %, ... ... ... 68,4 % ... ... ... 171,6 % өсті.
Бұл көрсеткіш қалыптасқан нормативтік-заңдық базаның дұрыс жұмыс
істегенін және ... бұл ... ... ... көрсетеді.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің саны ... ... ... кәсіпорындар
санының өсу ырғағы төмен екендігі байқалады. Экономикасы ... ... бұл ... ... 1000 ... 74,2 ... және
орта кәсіпорындар келсе, ... ... ... ... ал ... 2007 ... мәлімет бойынша 17,3, оның
ішінде шағын кәсіпорындар саны – 16,5. ... ... ... ... дамыған елдердің көрсеткіш деңгейінен 3-5 есе төмен.
Облыста тіркелген ШКС саны ғана емес, олардың ішіндегі жұмыс ... ... ... да өсуі байқалады (кесте 7).
Кесте 7. Облыстағы жұмыс ... ... ... ... субъектілерінің
саны
|Көрсеткіштердің атауы | |2007 ... ... |2002 ... | |% |
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 | ... шағын |19357|22335 |24963|27172 |29474|43999|227,3 |
|кәсіпкерлік субъектілерінің| | | | | | | ... ... ... | | | | | | | ... ... бірлік | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
|- ... кәсіпорындар, |2741 |2880 |2990 |2942 |3127 |3390 |123,7 ... | | | | | | | ... ... ... |95,0 |95,2 |95,4 |94,7 |95,1 |92,9 |97,8 ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | | ... ... % | | | | | | | ... Тіркелген шағын |72,9 |71,8 |71,1 |66,0 |67,1 |68,7 |94,3 ... ... | | | | | | | ... жұмыс істеп | | | | | | | ... ... % | | | | | | | ... ... ... ... кәсіпкерлік және өнеркәсіп ... ... ... ... - ... ... көрініп тұрғандай, жұмыс істеп тұрған ШКС-нің
тіркелген ШКС жалпы санындағы үлесі 2007 жылы 2002 ... ... ... 43999 бірлікке дейін өсті, оның ... ... саны 2741 ... 3390 ... ... ұлғайды. Жұмыс
істеп тұрған ШКС-нің жалпы саны қарастырылған ... ... 24642 ... 227,3 ... ... ... шағын кәсіпорындар 649 бірлікке
немесе 123,7 пайызға дейін өсті. Жұмыс істеп ... ШКС саны ... ... ... жалпы санындағы үлесі 2,1 пунктке немесе
97,8 пайызға дейін азайды. Жұмыс істеп ... ... ... ... ... әртүрлі өзгеріп отырған. 2002 жылдан 2004 жылға
дейін осы көрсеткіш өсіп отырған болса, 2005 жылы 94,7 ... ... ... 95,1 ... ... 2007 жылы 92,9 ... ... төмендегенін
байқаймыз. Бұл өзгеріс негізінен жеке кәсіпкерлер санының өзгеруімен
байланысты.
Шағын кәсіпкерліктің дамуы үшін ... ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі, қажетті құрал-жабдықтарды
сатып алу мүмкіндігінің ... ... ... ... ... ... саласынан сауда-делдалдық салаға «құйылуына» негіз
болды. Екінші ... ... бұл ... өту кәсіпкерде өз бизнесін
жүргізуден қосымша табыс алу мүмкіндігімен түсіндіріледі.
01.01.2008. жылғы мемлекеттік статистикалық ... ... ... 6461 ... ... ... ол 2006 жылдың сәйкес
кезеңімен салыстырғанда 1803 бірлікке немесе 38,7 пайызға ... ... ... ШКС көп ... яғни 4499 ... 2007
жылғы мәлімет бойынша облыс орталығы ... ... ... ... 2365 ... ғана жұмыс істеп тұр. Олардың 1137 бірлігі белсенді.
2008 жылғы 1 ... ... ... тіркелген 47389 ШКС-ның сауда
саласында 18901 субъектісі, 16630 бірлігі ауыл шаруашылығы саласында ... 1668 ... ... үй және ... ... 1519 ... саласында, 1200 бірлік көлік және байланыс саласында, 1001 ... ... 6470 ... ... да шаруашылық салаларында жұмыс
істейді.
Кесте 8. 2007 ж. Шағын кәсіпорындардың аудан бойынша даму динамикасы
| ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... |
| | | ... |
| | | ... % |
| | |Бар ... ... | |
| | ... ... | ... ... |3279 |1637 |50,8 ... қ. |4499 |2365 |1137 |52,6 ... |214 |83 |45 |38,8 ... |151 |46 |30 |30,5 ... |104 |44 |29 |42,3 ... |350 |214 |104 |61,1 ... |223 |79 |59 |35,4 ... |224 |155 |65 |69,2 ... |108 |56 |28 |51,9 ... |160 |52 |41 |32,5 ... |143 |51 |25 |35,7 ... |285 |134 |74 |47,0 ... ... ... ... кәсіпкерлік және өнеркәсіп ... ... ... құрастырылған.
Сурет 6. Жамбыл облысындағы шағын кәсіпорындардың аудан бойынша даму
динамикасы
Ескерту: Жамбыл облысы ... ... және ... ... ... ... құрастырылған.
Жамбыл облысындағы шағын кәсіпорындардың көп ... ... (2110), ... ... (722), ... саласында (619)
ашылған.
Облыстағы шағын кәсіпкерлік кәсіпорындардың жалпы жиынтығындағы сауда
кәсіпорындары үлес салмағының ... ... бұл ... жылы 44 ... ... 2007 жылы 42,7 ... ... отыр. Яғни,
аймақтағы әрбір екінші кәсіпорын сауда және қоғамдық тамақтандыру саласында
жұмыс істейді.
Тіркелген шағын кәсіпорындардың (заңды ... ... ... ... 6 суретте көрсетілген.
Осылайша, 2002 – 2007 жылдар аралығында облыста:
- шағын кәсіпкерлік субъектілерінің, оның ішінде ... ... ... ... ... өсу ... ... жұмыс істеп тұрған ШКС құрылымы жетілдірілуде;
- ШКС жалпы санындағы жеке кәсіпкерлер мен шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... қожалықтарының үлесі көбею үстінде. ШКС
санының өзгеруіне шағын кәсіпорындардың көп бөлігінің өз ... ... етіп ... Бұл ... ... айналым қаржыларының
жетіспеушілігімен, қажетті ақпараттың жетпеуімен, нарық ... өз ... ... ... жоқтығынан, өтім нарығын
білмеуіне байланысты кәсіпкер ретінде қалыптаса алмады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... да көп ... өз ... әсерін тигізді.
Сонымен бірге біздің пікіріміз бойынша, шағын кәсіпкерліктің негізгі
проблемаларына мыналарды жатқызуға болады:
- ... ... ... ... ... қызметіне
I – ауыл шаруашылығы, II - өнеркәсіп, III - құрылыс, IV – сауда-саттық, V –
қонақ-үйлер және ... VI – ... және ... VII – ... да
шаруашылық түрлері.
Сурет 7. Қызмет түрі бойынша 2008-2009 ж.ж. тіркеуге алынған шағын
кәсіпорындардың (заңды тұлға) саны
Ескерту: Жамбыл облысы ... ... және ... ... ... автормен құрастырылған.
негізсіз араласуы;
- шағын кәсіпкерлік субъектілерінің несие ресурстарына қол жетуінің
шектеулілігі, кепілдік мүліктің өтімділігі аз болуы;
- ... ... ету ... ... ... ... ... кепілді нарығының болмауы;
Бүгінгі күні шағын кәсіпкерліктің мемлекеттің жұмысқа қабілетті халқын
жұмыспен қамтудағы және ... ... ... ролі ... ... ... ... жұмыс істейтіндер саны жылдан-жылға
артып келеді (Кесте 9).
Облыста шаруа қожалықтарында ... ... ... өсуі
шағын кәсіпорындарда және жеке кәсіпкерлікте жұмыс істейтіндердің ... ... ... ШКС жұмыс істейтіндердің жалпы саны 2002-2007
жылдар аралығында 110180 адамнан 136380 адамға дейін немесе 1,24 есе ... ... ... өсіп келе ... ШКС жалпы санындағы шағын
кәсіпорындар мен шаруа қожалықтарының үлес салмағының өзгеруі де көрсетіп
отыр. Бірінші ... ол 16,6 %-дан 15,3 % - ға ... ... 57,2 ... 56,8 %-ға ... ... ... кәсіпкерліктегі жұмыспен қамтудың ... ... ... көп ... ... ... – 26,7 ... 9. Шағын кәсіпкерлік субъектілеріндегі жұмысшылар санының динамикасы
|Көрсеткіштер атауы | |2007 ... ... |2002 ... | |% |
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 | ... ... ... |
|субъектілерінде жұмыс | | | | | | | ... ... адам | | | | | | | ... ішінде: | | | | | | | |
|- ... ... |18297 |20835 |28114 |29098 |40491 |20923 |114,4 |
|- жеке ... |28900 |30328 |23955 |24504 |30360 |38053 |131,7 |
|- ... ... |62983 |65717 |72712 |74308 |70231 |77404 |122,9 ... Шағын кәсіпкерлік |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... ... | | | | | | | ... үлес | | | | | | | ... % | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
|- ... кәсіпорындарда |16,6 |17,8 |22,5 |22,7 |28,7 |15,3 |92,2 |
|- жеке кәсіпкерлікте |26,2 |25,9 |19,2 |19,2 |21,5 |27,9 |106,5 |
|- ... ... |57,2 |56,2 |58,3 |58,1 |49,8 |56,8 |99,3 ... ... ... ... ... және өнеркәсіп басқармасы
мәліметтеріне сәйкес автормен құрастырылған.
құрылыс саласында – 22,2 %, өнеркәсіп саласында 15,3 %, ... ... ... ... ... Мәліметтерше сәйкес, әрбір үшінші адам
сауда-саттық саласында, әрбір төртінші адам ... ... ... адам ... ... жұмыс істейді.
Кесте 10. Облыстағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінде жұмыс істейтіндердің
үлесі
|Көрсеткіштердің атауы |Жылдар |2007 ... | |2002 ... | |% |
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 | ... кәсіпкерлік |110180|116880|124781|127910|141082|136380|123,8 |
|субъектілерінде жұмыс | | | | | | | ... ... адам | | | | | | | ... ... ... ... жұмыс | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... адам | | | | | | | ... ... істейтіндердің|22,8 |22,5 |25,3 |25,8 |27,6 |24,9 |109,2 |
|жалпы санындағы ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... салмағы, % | | | | | | | ... ... ... ... ... облысының әлеуметтік-
экономикалық жағдайы» статистикалық жылнамасы [ ].
Облыста сауда-саттық, құрылыс және ауыл шаруашылығындағы жұмыспен қамту
басым ... Бұл ... ауыл ... бағытында жұмыс істейтіндігіне,
ал сауда-саттық салынған қаражаттың тез қайтымына байланысты. ... да ... екі ... ... ... жаңа шағын ауданның іске
қосылуымен тікелей байланысты.
Шағын кәсіпкерліктің жұмыссыздық ... ... ... ... 10 ... ... болады.
Кесте мәліметтеріне сәйкес, талданып отырған кезеңде, облыстағы шағын
кәсіпкерлік саласында жұмыс істейтіндердің үлесі әртүрлі ... ... ... ... ... жұмыс істейтіндердің саны әртүрлі
өзгеріп отырған. Егер облыс экономикасында жұмыс істейтіндердің ... ... ... ... жұмыс істейтіндердің үлесі 2002
жылы 22,8 % болса, 2005 жылы 25,8 %, ал 2007 жылы 24,9 % ... ... ... ... ... ... ... төмендеуіне
белгілі бір үлес қосып отырғанын айтуға болады.
Сурет 8. Шағын кәсіпкерлік субъектілерінде жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... басқармасы
мәліметтеріне сәйкес автормен құрастырылған.
Шағын кәсіпкерліктің соңғы экономикалық ... ... ... мен қызмет түрлерімен толығуына, бюджеттің және жалпы республика
экономикасының тұрақтылығына мүмкіндік ... ... ... 2002 – 2007 ... ... ... ... өндірген өнімнің құрылымы өзгеріп отырды. Соның
ішінде, өнеркәсіп кәсіпорындары шығарған өнімнің үлесі 14,1 %-дан 24,3 % ... ... ... Бұл ... өнеркәсіптің барлық үш секторына да - өңдеуші,
өндіруші және электр өндіру, газ және су өндіру мен тарату ... да ... ... ... ... ... жылдар аралығында шағын
бизнес кәсіпорындары шығарған өнім ... көп ... Оның ... ... аңшылық және орман шаруашылығы өндірген өнімдері мен қызмет
көлемінің жалпы ... өнім ... ... 3,5 %-дан 1,8 %-ға ... Одан ... ... ... кәсіпорындары өндірген өнім көлемі
үлесінің ... ... ... 28 %-дан 25,4 % - ға, электр
энергиясын, газ бен су ... және бөлу ... 1,2 %-дан 0,6 % - ... ... 10,5 %-дан 7,7 %-ға ... ал ... ... балық
өсіру саласында 0,03 %-дан 0,034 %-ға, кен өндіру ... 2,4 ... %-ға, ... автомобильдерді, тұрмыстық бұйымдарды және жеке
пайдаланатын заттарды жөндеу ... 28,8 %-дан 28,9 %-ға ... ... 11. ... ... ... (ШКС) ... өнім мен көрсеткен
қызмет көлемінің динамикасы
млн теңге
|Көрсеткіштер атауы |Жылдар |2007 ж |
| | |2002 ж %|
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 | ... ... өнім ... ... көрсеткен қызмет|7 |6 |5 |9 |9 |9 | ... оның ... | | | | | | |
|- ... кәсіпорындар|8407,9|9133,1|11068,|11618,|17379,|29052,|345,5 |
| | | |7 |1 |0 |3 | |
|- жеке ... ... |
| | | | | |7 |4 | |
|- ... ... ... |
| | | | |2 |2 |2 | ... ШКС ... ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... ... ... | | | | | | ... ... % | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
|- ... ... |59,0 |58,6 |32,8 |34,1 |41,4 |66,6 |
|- жеке ... |14,2 |13,4 |13,6 |18,8 |32,3 |34,4 |242,3 |
|- ... ... |23,6 |27,6 |27,8 |48,4 |33,6 |24,2 |102,5 ... ... ... әкімдігінің кәсіпкерлік және өнеркәсіп ... ... ... ...... көріп тұрғанымыздай, ШКС өндірген өнім көлемі 2007 жылы
2002 жылмен салыстырғанда 13515,7 ... 70150,9 млн. ... ... 5 есе ... Одан ... ... өнім өндіру көлемінің өсуі жұмыс
істеп тұрған ШКС үлес ... ... ... ... барлық аймақтар сияқты шағын кәсіпорындар жеке кәсіпкерлерге
қарағанда көп өнім ... 2007 ... ... ... шағын
кәсіпорындар бойынша өндірілген өнім көлемі 29052,3 млн.теңгені құрады, ... ... ... 67,2 пайызға көп.
Облыста ШКС өндірген өнім көлемінің салалық құрылымы да ... ... ... ж. ... ... өндірілген өнім көлемі 29052,3 ... ... ... Оның ... ауыл шаруашылығы 2402,2 млн.теңге немесе
8,3 %, өнеркәсіп 5578,8 ... ... 19,2 %, ... 8160,5 млн. ... 28,1 %, ... 6917,8 ... немесе 23,8 %, ... ... ... 936,9 ... немесе 3,2 %, көлік және байланыс 1495,3
млн. теңге немесе 5,2 %, басқа да ... ... 3560,8 млн. ... 12,3 % ... ... ... ... кәсіпкерлікте базалық кезеңмен салыстырғанда
өсу тенденциясы байқалып ... ... ... кәсіпкерлік туралы» Заңын орындау
мақсатында, облыстағы шағын және орта ... ... қол ... ... ... үшін ... маслихаттың 16.06.2006 жылғы
шешімімен Жамбыл облысындағы 2006-2008 жылдарға арналған шағын және орта
кәсіпкерліктің даму ... ... ... ж. №496 «кәсіпкерлік ... ... ... ... ... жағдайды бекіту туралы» Қаулысын орындау
мақсатында Жамбыл облысы Әкімінің Қаулысымен ... ... ... ... ... Оның құрамына сегіз кәсіпкерлердің
аккредиттелген бірлестіктері кіреді.
Бұдан басқа, барлық бақылаушы органдарда ... ... ... ... ... кеңестер құрылып, жұмыс істеп жатыр. Мемлекеттік
орган ... ... ... ... ... ... үшін ... бойы жұмыс істейтін сенім телефондары қосылған.
Кәсіпкерлердің мемлекеттік органдардың заң ... ... ... үшін ... ... ... арнайы өкілдіктері керек.
Осыған байланысты облыс әкімінің жарлығымен 2006 жылы «Аккредитация бойынша
комиссия» ... ... ... ... несиелеу жергілікті,
республикалық бюджеттердің және екінші ... ... ... есебінен жүзеге асады.
Кәсіпкерлерге «Шағын кәсіпкерліктің даму қоры» АҚ-ның аймақтық филиалы
қаржылық көмек ... ... Қор 2002 ... құрылған күнінен бастап 2008
жылдың 1 қаңтарына дейінгі аралықта өндірісті, ауыл ... ... ... ... ... ... ... сомасы 1899,8 млн. теңге
болатын 240 жобаны, оның ішінде 2007 жылы 719,3 ... 83 ... ... күні ... ... ... ... және Шу аудандарында қордың өкілдіктері ашылды.
«КazMicroFinance» шағын несие ұйымы» ЖШС ... ... 2007 жылы ... 4063,9 млн. теңге болатын 5294 адамға несие берді, оның 78,0 % ... ... ... қолдау мақсатында облыс бойынша Байзақ,
Жамбыл, Қордай, Жуалы, Мерке, Мойынқұм, Талас, Т.Рысқұлов атындағы, Сарысу,
Шу аудандарында 10 ... ... ... ... 2007 жылы ... ... ... 733 млн. теңгенің жобалары қаржыландырылды.
Ауылдық жердегі кәсіпкерліктің дамуына негізгі қызметі ауыл шаруашылық
тауар өндірушілерін ... ... ... ... ету ... «Казагрофинанс» АҚ үлкен ықпалын тигізуде.
Жамбыл облысының 2006-2008 жылдарға арналған индустриалды-инновациялық
даму бағдарламасында 246,8 млрд. теңге сомасына 25 ... ... ... ... ... ... 8323 жаңа жұмыс орындары құрылады.
2008 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша бағдарлама аясында ... 7 ... іске ... осыған сәйкес 319 жаңа ... ... ... ... мақсатындағы іс-шаралардың бірі шағын
кәсіпкерлік субъектілері арасында мемлекеттік тапсырыс және ... ... ... ... ... ... ... қызметпен айналысу үшін
пәтерлерді қайта жоспарлауға 62 ... ... ... ... ... дүкен, жазғы алаңдар және басқа да ... ... үшін ... ... 141, 7 га жер ... ... жылы 15 жер ... конкурсы өткізілді, жалпы құны 229,5
млн. теңге болатын, ауданы 27,9 га 102 жер телімі сатылды.
2007 жылы 307 жаңа ... ... ... ... олар ... ... орнын ашуды көздеуде. Жалпы ... ... және ... ... ... даму ... сипатталады.
Шағын бизнес кәсіпорындарының қызметін толығырақ қарастырайық. 4 –
суретте 2007 жылғы қызмет ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындар арасында сауда-саттық (30 %)
және ауыл ... (29 %) ... ... ... ... Қарастырылған кезең арасында осы екі сала басым үлес алып ... ... ... өндірген өнім түрлері мен көрсеткен қызмет
көлемінің ... 12 %, ... ... 10 %, ... да ... ... %, ... үй және дәмханалардың қызметі 4 %, көлік және байланыс саласының
өнімдері 3 %-ды ... ... ... ... ... ... саны да ... Олар еңбек
өнімділігін жоғарылату және ... ... ету ... ... ... ... үшін ассоциацияларға біріге бастады.
Ассоциациялардағы жұмысты ұйымдастыруға ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруден
бастап оны дайын өнімге қайта ... ... ... цикл ... ... ... ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерінің «Қордай-
Болашақ» Ассоциациясы. Бұл ... ... ... ... МТС»,
«Қызылқұрт» шаруа қожалығы, «Әсем-1» ЖШС, «Тағам» ААҚ, «Қордайавтогрузако»
ААҚ және Қордай ауданының ауыл ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімдерін қайта ... ... мен ... ... ... ... байланыс
орнату кең қолдауға ие. Мұндай қызметтің жарқын мысалы «Ақ ... ... ... ... кооперативтері мен «Фудмастер-Қордай» фирмасы
арасындағы өндірістік байланыс ... ... ... ... ... алып ... ... алған соң сол жерде есеп айырысады. «Фудмастер-
Қордай» фирмасы жергілікті май-сыр ... ... ... ... ... өнім көлемін ұлғайтып қана қоймай, өнімдерінің ассортименттерін
де ... Бұл ... ... 9 ... ... 2 ... шығарады.
1 – сауда-саттық – 30 %, ауыл шаруашылығы 29 %, құрылыс 12 %, өнеркәсіп –
10 %, басқа да ... ... – 9 %, ... үй және ... – 4 ... және ... – 3 ... 9. 2007 жылғы ШКС қызмет түрлері бойынша өндірген өнім ... ... ... әкімдігінің кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасы
мәліметтеріне сәйкес автормен құрастырылған.
Ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеумен айналысатын шағын кәсіпкерлік
субъектілерін ... үшін 2009 ... 1 ... Қазақстанда «Даму-
Қолдау» бағдарламасы іске қосылды, оның негізгі ... – ауыл ... мен ... өнімдерін қайта өңдейтін кәсіпорындарды несиелеу.
Бұл бағдарламаға 3 милииард теңге көлемінде ... ... ... ... ... ... ... жақсы жағына
қарай өзгеріп отыр: шаруашылық субъектілерінің ... ... саны ... ... ... ... ... өнім көлемі
ұлғайды, экономикалық қызмет түрлері бойынша өндірілетін өнім құрылымы
жақсарды.
2007 ... ... бері 237 ... ... жаңа ... бұл ... 2375 жаңа жұмыс орындарын құруды жоспарлайды. Мысалы,
Байзақ ауданында «Хит шай» салқындатылған сусынын өндіретін ... ... күн ... кәсіпорын шамамен 20 000 шыны өнім өндіреді, Мерке
ауданында кірпіш өндіретін «Мерке құрылыс» ЖШС ... бұл ... ... 18 млн. дана ... өндіруді және 100 жаңа жұмыс орнын ашуды
жоспарлап отыр. Талас ауданында ... ... ... ... ... өңдеу цехы ашылды, бұл жерде қосымша 7 жаңа жұмыс орны ашылып отар,
Қордай ауданында жыл ... бері ... ... Процветание-
168 ЖШС-лары, Жуалы ауданында «Арна сүт» ЖШС ... ... ... ЖШС ... ... ... ... зауытты іске қосу жоспарланып
отыр, Шу ауданында «Гелиос» ЖШС ... 13 жаңа ... орны ... ... 25 жаңа ... орны ... ... тәулігіне 75 тонна
өсімдік майын өндіретін «Палванов» ЖК іске ... ... ... ... ... линия орнатылды.
Кесте 12. Облыстың жалпы аймақтық өніміндегі (ЖАӨ) ШКС өндірген өнім мен
көрсеткен қызмет көлемінің үлесі
|Көрсеткіштердің ... |2007 ... | |2002 ... | |% |
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 | ... ШКС ... ... ... мен ... | | | | | | ... ... мың| | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ЖАӨ, ... |
|млн.тг |4 | |0 |0 |3 |7 | ... ... ШКС |19,4 |16,3 |15,4 |23,6 |26,5 |29,9 |154,1 ... өнім мен | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... %| | | | | | | ... ... ... ... ... облысының әлеуметтік-
экономикалық жағдайы» статистикалық жылнамасы
Сонымен, ... ... ... өндірілетін өнім мен қызмет
көлемінің өсу ... ... ... Өз ... ... ол ... белгілі бір үлес қосады, халықтың отандық тауарларға деген
қажеттілігін қанағаттандырады.
12 – кесте ... ... ... ... ... ... өнім мен ... көлемінің жалпы аймақтық өнімдегі
үлесі 2002 жылы 19,4 % ... 2003, 2004 ... ... 16,3 %, 15,4 %
- ға ... ... одан ... 2007 ... дейін 29,9 %-ға дейін өсті.
Кесте мәліметтері шағын кәсіпкерліктің әлі де болса өнім ... роль ... ... ... ... ... жұмыс тиімділігін сипаттайтын келесі
көрсеткіш 2002-2007 жылдар арасындағы бюджетке аударылған аударымдар ... ... Оның ... ... ... ... ... қажет және
ұлғаю тенденциясы болуы керек. Осы ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстық жағдайдан шығу үшін
жағдай жасалады.
Сурет 10. Облыстың жалпы аймақтық өніміндегі (ЖАӨ) ШКС өндірген өнім мен
көрсеткен қызмет көлемінің ... ... ... әкімдігінің кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасы
мәліметтеріне сәйкес автормен құрастырылған.
Жамбыл облысы әкімдігінің кәсіпкерлік және ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қызметінен
бюджетке 2006 жылы 6161,6 млн.тг түсті, бұл 2002 ... ... ... көп. Облыс табыстарының ... ... ... ... ... ... 2006 жылы 3,4 % ... бұл 2002 жылмен
салыстырғанда 154,6 % көп. Бұл мәлімет ... ... ... тұрақтандыруда шешуші роль атқармай отырғанын көрсетеді.
Кесте 13. ШКС қызметінен бюджетке түскен түсімдер көлемінің динамикасы
|Көрсеткіштердің атауы |Жылдар |2006 |
| | |2002 % |
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 | ... ШКС ... |1975,7 |2774,5 |3136,6 |4779,1 |6161,6 |311,9 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... Облыс табысының |91687,4|105412,0|122307,5|150512,0|180518,1|196,9 ... ... ... | | | | | ... ... ... |2,2 |2,6 |2,6 |3,2 |3,4 |154,6 ... ШКС | | | | | | ... ... % | | | | | | |
* ... ... ... ... кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасы
мәліметтері
** Қазақстан Республикасының қаржысы. 2002-2006 ж.ж. статистикалық ... - ... алты жыл ... ... ... ... ... динамикасы көрсетілген.
Кесте 14. Облыстағы ... ... ... қорытынды
көрсеткіштерінің динамикасы
|Көрсеткіштер ... |2007 ... | |2002 ... | |% |
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 | ... ... 1 |122,7 |132,4 |151,3 |277,1 |361,4 ... ... келетін | | | | | | | ... ... мың тг | | | | | | | ... 1 жұмыс істеп |698,2 |693,0 |756,3 |1304,3 |1729,8 ... ... ШКС ... | | | | | |4 | ... көлемі, мың тг | | | | | | | ... 1000 ... |20,8 |23,8 |26,4 |28,7 |30,7 |46,5 |223,6 ... тіркелген ШКС | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... 1000 ауыл ... |19,3 |24,5 |27,5 |27,3 |26,6 |144,6 ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... 1000 ... |19,8 |22,7 |25,2 |27,1 |29,2 |43,2 |218,2 ... жұмыс істеп | | | | | | | ... ШКС ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... ... ... және ... ... сәйкес автормен құрастырылған.
Шағын кәсіпкерлікте жұмыс істейтін бір жұмысшыға келетін өнім көлемі
қарастырылған кезең аралығында 122,7 мың теңгеден 514,4 мың ... ... 419,2 % ... 1 жұмыс істеп тұрған шағын кәсіпкерлік субъектісіне
келетін өнім көлемі 2002 жылы 698,2 мың теңге болса, 2007 жылы 1594,4 ... ... ... 228,4 % ұлғайды. Экономикадағы оң ... 1000 ... ... ... ... ... саны 2002 жылғы 20,8 бірліктен 2007 жылы 46,5 ... ... 2,2 есе ... 1000 ауыл ... келетін тіркелген шаруа
қожалықтарының саны базистік кезеңде 18,4 ... ... 2007 жылы ... ... немесе 1,4 есе ұлғайды. 1000 тұрғынға келетін жұмыс істеп
тұрған шағын кәсіпкерлік субъектілерінің жалпы саны 2002 жылы 19,8 ... 2007 жылы 43,2 ... ... ... бұл базистік кезеңмен
салыстырғанда 218,2 % немесе 2 есе өскенін көрсетеді.
Осы мәліметтердің өсу ырғағы қарастырылған кезең арасында ... ... өсу ... ... көрсетеді.
Сонымен, Жамбыл облысындағы шағын ... даму ... ... негізінде келесідей қорытынды жасауға болады:
1. Жамбыл облысындағы шағын кәсіпкерлік облыс экономикасындағы басым
бағыттардың бірі болып ... Оған ... өсу ... тән.
Қазіргі кезде оның облыс экономикасындағы үлесі жылдан жылға өсіп ... күні ... бұл ... ... өнім мен ... ... 70150,9 млн. ... дейін жетті, бұл облыс экономикасындағы жалпы
аймақтық өнімнің 29,9 пайызын құрайды, бұл ... 136380 адам ... ... бұл ... ... жұмыс істейтіндердің жалпы санының 24,9
пайызы.
2. Екінші жағынан, шағын кәсіпкерліктің қызмет нәтижелерін талдау оның
дамуына келесі кері ... тән ... ... ... ... ... ... облысының аудандарында шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің тең таралмауы. 2008 ... 1 ... ... ... ... субъектілерінің көп бөлігі Алматы қаласында (31,4 %),
Астана ... (9,6 %) және ... ... ... ... Ең азы ... облысында (2,1 %) және Батыс Қазақстан
облысында (2,3 %).
Жамбыл облысының аудандары бойынша шағын ... ... ... ... ... - ... қаласында (69,6 %) орналасса, ең азы
Жуалы ауданында (1,6 %) [20,с.17].
Шағын кәсіпкерлік ... ... ... бір ... ... өмір сүру деңгейіне байланысты болса, екінші жағынан
– бұл неғұрлым ... ... ... саны көп, ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің құрылуына
алып келген аймақтар (Алматы қаласы, Астана қаласы) болса, сонымен бірге
бұл аймақтарда ... ... ... ... ... ... Қазақстан
облысы) немесе мал шаруашылығы мен суармалы жер ... ... ... ... ... Жамбыл, Алматы облыстары).
3. Шағын кәсіпкерлік өмір сүретін халықтың әлеуметтік-экономикалық
белсенділігінің ... ... ірі ... көп шоғырланады. Ал ауылдық
аймақтарда тауарлар мен қызмет түрлеріне төлем қабілетті сұраныстың болуына
қарамастан шағын кәсіпорындардың тапшылығы бар.
4. Айта ... бір жай, ... ... көп бөлігі
қалаларда орналасқан. Бұл шағын кәсіпкерліктің динамикалық, ... ... әсер ... ... кәсіпкерліктің анықталған потенциалы сәйкес нарықтық
инфрақұрылымның даму қажеттілігін туындатып отыр, шаруашылық ... ... ... жұмыс істеуі үшін жалпы жағымды жағдаймен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... бірлікке
арналған шаблонды схемалар қажетті нәтижеге қол жеткізбейді. Аймақтық ... ... ... ... территориялық таралуын
есепке алу қажет.
2.2 Аймақтық нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің қазіргі жағдайын
зерттеу
Шаруашылық ... ... ... ... ... құрудың негізгі міндеттерінің бірі кәсіпкерлік сектордың қажеттілігін
қамтамасыз ететін ... ... ... жүйесін жасау болып
табылады.
Қазіргі нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің жиынтығын былай бөлуге
болады:
- мемлекеттік субъектілер: әртүрлі формада ... ... ... ... ... ... ... негізінде құрылады. Мысал ретінде жергілікті әкімшілік
құрылымдарымен жасалған және ... ... ... ... ... ... айтуға
болады.
- өзі дамитын субъектілер: коммерциялық ... ... ... ... бір ... ... ... шағын
кәсіпкерлік кәсіпорындары үшін ... ... ... ... ... жаңа формасын пайдалану,
жаңа нарық қуысын іздеу болып табылатын шаруашылық ... ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындар қызығушылық танытпайтын тұтыну
несиесін ұсынады, сондай-ақ ипотекалық несиелеу ... ... ... үшін қызмет көрсетудің
функционалдық бағытына ... ... ... ... ... ... ... коммуникациялық;
- делдалдық;
Зерттеу кезінде негізгі назар қаржы инфрақұрылымы субъектілерінің
қызметін ... ... ... ... ... ... үшін ... проблемасының шешілуі ең
маңызды болумен.
2. Қаржы қызметін ... ... ... ... ... кәсіпорындарды жалпы массадан жеке тұтыну
сегменті ретінде бөліп алады, сондай-ақ кәсіпкерлермен өзара
қарым қатынас жасаудың арнайы бағдарламасын ... ... ... ... ... кәсіпорындармен өзара қарым қатынас
сферасындағы нарықтық ... ... ... ... ... ... ... қарғанда
көрнекірек.
Айта кететін бір жай, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... туралы»
Заңына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы заңына ... ... ... ... жеке ... ... ... категориясына жатады. Бір жағынан алғанда, олардың қызметі
кәсіпкерлердің ... ... үшін ... ... ... екінші
жағынан олар нарықтық инфрақұрылыммен қамтамасыз ету объектісі, нарықтық
инфрақұрылым субъектілерінің тұтынушылары ... ... Бұл ... ... ... ... сол кәсіпорын белгілі бір белсенді
элементті құрайды: өз қызметінің көлемін кеңейте және дами отырып, ... ... ... ... ... ... ... береді. Мысал
ретінде «Казагрофинанс» АҚ жұмысын айтуға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... шағын
кәсіпорындарға қаржылық лизинг қызметін көрсетуге маманданды.
Облыстағы кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... қолдау үшін жұмыс істеп ... және ... ... ... құру және ... жұмыстары қолға алынды. Облыста
1 халықаралық ұйым, 10 ... ... 2 ... 10 ... ... ... ... әділет департаментінің қызметкерлерінің
қатысуымен жаңа бастаған кәсіпкерлерге оқу ... ... ... сот органдарында құқығы мен ... ... ... ... қорғау орталығы» жұмыс істейді.
ҚР Үкіметінің 31.05.2006 жылғы №483 «Аймақтық Әлеуметтік кәсіпкерлік
корпорация құру концепциясы туралы» ... ... ... ... ӘКК» АҚ ... құрылды.
Қаржы инфрақұрылымы. Өндірістік қажеттілікті үздіксіз және өз уақытында
қаржыландыру кәсіпкерлердің өз бизнесінде табысқа ... ... ... ... ... ... ... этапында болған жағдайда кәсіпкер
келесі маңызды сұрақтарға жауап беруі тиіс:
- қажетті қаражаттың ... ... ... ... ақша қаражаттарының түсу мерзімі;
Осылармен бірге, шағын кәсіпорындар қаржы ресурстарын тартуда қиындықтар
көруде, бұл көп ... ... ... ... мен ... бастапқы
кезеңінде екендігімен түсіндіріледі. Оның ерекешеліктері ... ... ... қаржы құралдары мен қызметтерінің шектеулі
ассортиментті;
б) қаржы ресурстарының жоғары құны;
в) ... ... ... ұсынудың басымдылығы;
г) аша қаражаттарының ірі қалаларда шоғырлануы;
д) әртүрлі типтегі және тереңдіктегі дағдарыстардың белгілі бір кезең
сайын қайталанып отыруы;
е) көлеңкелі ақша ... үлес ... бір шама көп ... ірі ақша ... ... ... ... дәлірек айтқанда,
уақытша айналымда болмауы;
Кесте 15. 2009 жылғы мәлімет ... ... ... ... субъектілерінің саны
|№ |Облыстың |Тех|Биз|Ақпараттық-кеңес|Ассо|Қаржы ұйымдары ... ... ... ... ... | ... ... |кті |
| | ... ... |р | ... | | |ато| | | ... |
| | | |рла| | | ... | | |р | | | ... | | | | | | |н |
| | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |қ |
| | | | | | | ... | | | | | | |ар |
| | | | ... ... | | | ... | | | |і ... |
| | | | ... | | | ... ... |
| | | | ... | ... | | | | | |ер ... ... ... |36 |36 |35 |33 |35 |97,0 ... ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... саны, бірлік |355 |384 |417 |322 |330 |93,0 ... ... ... ... ... ... 2008
ж. [27, с.254]
Сурет 11. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің даму
динамикасы
Ескерту: Қазақстан Республикасы статистика басқармасының ... ... [27, ... – кестеде көрініп тұрғандай, тіркелген екінші деңгейлі ... 2003 жылы 36 ... 2007 жылы 35 ... ... 97 % - ке ... ... банк филиалдары 2003 жылғы 355 бірліктен 2007 жылы 330 бірлікке
дейін немесе 93 %-ке ... ... ... ... ... ... 17
кестеде көрсетілген. Кесте мәліметтеріне ... ... ... ... 2003 ... 196212 млн. ... 2007 жылғы 1505487
млн теңгеге дейін немесе 7,7 есе ... 2003 жылы ... ... ... ... ... берген несиелер 978128 млн. теңге болса,
оның 196212 млн. теңгесі шағын кәсіпкерлік ... ... ... салмағы 20,1 %-ды құрайды. Оның 104434 млн. теңгесі қазақстандық
валютамен, 91778 млн. ... ... ... берілген, оның 48249 млн.
теңгесі қысқа мерзімді, 56185 млн. теңгесі ұзақ ... ... ... несие 2007 жылы базистік кезеңмен салыстырғанда 4,3 есе ... ұзақ ... ... 13 есе көп берілген.
Кесте 17. Шағын кәсіпкерлік субъектілерін несиелеудің ... ... ... ... |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... | | | | | ... барлық |978128 |1484010 |2592090 |4690998 |7258369 ... оның ... | | | | | |
|- ШКС |196212 |288367 |470168 |861045 |1505487 ... ... | | | | | |
|- ... ... |48249 |71860 |100628 |146158 |209125 |
|- ұзақ ... |56185 |99681 |160494 |320085 |730896 ... ... ... |196212 |288367 |470168 |861045 |1505487 ... ... | | | | | |
|- ... |104434 |171541 |261121 |466243 |940021 |
|- ... ... |91778 |116826 |209046 |394802 |565466 ... ... ... ... ... мәліметтері, 2008
ж. [27, с.254]
Жамбыл облысында екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... АТФ ... ... ... БанкЦентрКредит, Евразиялық
банк, Каспий банкі, Казкоммерцбанк, Дана банк, Тұрғын үй ... ... ... ... ... Темір банк, Нұрбанк.
Бірақ, екінші деңгейлі банктердің көпшілігі тек ... ... ... ... ... болған жағдайда ғана береді. Несие алу
кезінде әрбір жетекші ... ... ... ол жерде несиенің неге
жұмсалатыны және оны пайдаланудың экономикалық тиімділігін ... ... ... ... мүліктің құны актісін, кәсіпорынның үш жылдан аз емес
уақытқа балансын т.б. бірнеше құжаттарды талап етіледі.
Несие ... ... ... тән, ... негізгілері кепілдің
болмауы, жоғары пайыздық мөлшер, несиелеудің қысқа ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы несие
линиялары туралы ақпараттың болмауы.
Кепіл ретінде банктер кәсіпорынның немесе жеке ... ... ... және жылжымайтын мүліктерді қабылдайды. ... ... ... ... ... оның жойылу құнының болмауы.
Банк жүйесіндегі ... ... ... ... ... болып
табылады, егер жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... арасында сұранысқа ие болса, жөндеу жұмыстары
жүргізілген ... ... ... ... ... ... орналасқан
жері жайлы болса, қосымша шаруашылық ғимараттары ... ... қол ... ... және тағы да ... ... ... жағдайда шағын кәсіпкерлік субъектілеріндегі жылжымайтын
мүліктердің құны ... ... ... ірі кәсіпорындардан, ... ... ... ... өтеу үйлерінен,
музейлерден, ғылыми-зерттеу институттарынан тағы басқа ... ... ... ... де бар. Бұл ... ... үй және ғимарат түріндегі кепілдік мүлік болмай шығады.
Көп жағдайда шағын кәсіпкерлік субъектілеріндегі жылжымайтын мүліктің
құны өте төмен. Одан ... ірі ... ... ... ... ... ... үйлерден, ... тағы ... ... ... субъектілер де бар. Бұл
жағдайда шаруашылық ... ... мен ... ... ... ... ... Бұдан басқа кепілдің бағалау құны міндетті түрде
нарықтық құнның 50 % - не ... ... ... ... кепілге қою кезінде тағы басқа да
бірнеше ыңғайсыздықтар туындайды. Банктер бұл ... ... ... ... техникаларды, автомашиналарды, жұмсақ мебель тағы басқа ... ... ... ... заттарды сұрайды. Олардың болмауы мүлік
иесінде тұрмыс жағдайымен қанағаттанбауын және кейбір кезде өз ... алып ... ... ... ... инновациялық қызметпен
байланысты кәсіпорындар да бар, немесе олардың жаңа ғылыми-техникалық
жаңалық түріндегі ... ... ... ... ... де қарастырылмайды,
ал олар республика территориясында инновациялық технологиялық нарығының
болмауынан ликвидті ... ... көп ... ... шағын бизнес кәсіпкерлерін олардағы
қызметкерлер санымен емес, олардың қолда бар ақша қаражаттарымен бағалайды.
Бұлардан ... ... ... тұлға емес жеке кәсіпкерлермен ... ... ... ... Бұл ... ... ... қаржы есеп беруінің болмауы
2. Қолма-қол ақшаның үлкен ... ... (көп ... есеп ... ... Негізгі құралдардың болмауы (немесе айналым құралдарымен
салыстырғанда өте аз көлемде болуы).
4. Көп ... ... ... ... үй ... (жеке кәсіпкердің жеке табыстары мен шығыстары және
бизнес арасында тығыз байланыс бар). Сондықтан қарыз ... ... ... банк тек ... ғана емес, жанұя-шаруашылық бірлікпен жұмыс
істейді.
Қазіргі жағдайда Жамбыл облысының экономикасының ... ... ... ... ... қиын.
Жамбыл облысы экономикасының қазіргі жағдайдағы дамуында банктердің
төмен пайызды несиемен қамтуы қиындау. ... ... ... ... өзіндік құны бірден жоғарылайды, ал бұл ең алдымен аз
көлемдегі қарызды бірнеше рет ... ... ... ... ... ... ... экономикасындағы ақша қаражаттарының жеткіліксіз көлемі
олардың Жамбыл облысындағы ... ... ... ... ... бойынша
пайыздық мөлшердің одан әрі өсуіне мүмкіндік береді.
Бұл проблеманы шешу ... бірі ... ... ... бар шетелдік инвесторлардың қаражатын тарту болып табылады.
Осылайша, келесідей қорытындылар жасауға болады:
1. Қазіргі кезде ... ... ... ету ... ... түрде банк несиесін алу қажеттілігімен, жоғары пайыздық ... ... ... үшін ... ... ... ... кәсіпорындар үшін өндірістік қызметінің сипатына ... ... жеңу ... шаруашылық субъектілеріне қарағанда
қиын.
2. Жоғарыда көрсетілген проблемалардың жиынтығын шешуге ... ... ... ... ... ... бизнес кәсіпорындарын
қаржыландырудың арнайы бағдарламасын жасауы көмектесуі мүмкін.
Банктің ... ... ... ... несиелеу бағдарламасын
жасау кезінде келесілерді есепке алуы қажет:
- бағдарламаның мақсаты мен міндеттерін анықтау;
- кәсіпкерлердің қаржы ресурстарына мұқтаждығын анықтау;
- бағдарламаны ... ... ... ... ... бағдарламаны басқару формалары мен әдістері, бағдарламаның аралық
кезеңдерін жүзеге асырудағы бақылау;
Кәсіпкерлік ... ... банк ... тек қана оның бағыты
кәсіпкерліктің дамуының ішкі бағдарымен сәйкес келген жағдайда ғана ... ... ... компаниялар
2008 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша облыс бойынша ауылдық жердегі
кәсіпкерліктің дамуына «Казагрофинанс» АҚ көп ... ... ... оның
негізгі қызметі ауыл шаруашылық тауар өндірушілерін лизингтік негізде
техникамен қамтамасыз ету.
Қалыптасқан жағдайды жақсарту ... 2000 ... ... ... ҚР
Үкіметі «Шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ету ретінде коммуналдық меншіктегі объектілерді пайдалану
мәселелері туралы» Қаулы және ҚР Президенті қол ... ... ... Заң ... Бұл заң ... кепілдік мүлік проблемасын
шешуге, экономиканың нақты секторындағы кәсіпорындардың негізгі құралдарын
жаңартуға ... ... ... ... ... нақты инвестицияға айналдыру
әдісімен қаржы және өндірістік капиталдың ... әсер ... ... бірі ... ... ... болатын өзгерістерге қарамастан, лизинг өзінің
қатысушылары үшін маңызды тәжірибелік ... ... ... ... ... кәсіпорындардың көпшілігі үшін құрал-жабдық сатып алуды
қаржыландыру үшін ақша ... ... ... ... ... ... ... тауар өндіретін шағын кәсіпорындар үшін
өнім өндірісіне қатысатын негізгі құралдардың бір ... ... ... және ірі кәсіпорындарға қарағанда 3-4 есе аз (саласына байланысты).
Шағын кәсіпорындар пайдаланып отырған ... көп ... ... ... ... ... 12. ... операция кезінде өндіріс тиімділігін жоғарылатудың
негізгі көздері
Ескерту – схема автормен құрастырылған.
Бұл жағдай жақын арада өзгермеуі де ... ... ... ... ... несиелер өте қымбат (тіпті халықаралық стандарттармен
алғанда). Сондықтан Жамбыл облысындағы шағын кәсіпорындар ... ... ... ... деп санайды, өйткені бұл несие қабілетті шаруашылық
субъектілерінің қолы жететін, орта ... және ұзақ ... ... ғана ... ... отыр.
Лизингтік операция кезінде өндіріс тиімділігін жоғарылатудың көздері 12
– суретте көрсетілген.
Жоғарыдағы суретте берілгендей, Жамбыл ... ... ... ... ... ... ... өте қиын. Айта кететін жай, лизингті
пайдалану шағын кәсіпорындарға өз дамуының болашақтағы жоспарын ... ... ... ... ... ... берушімен келісе отырып,
дамудың жалпы жоспарын жүзеге асыру үшін қажетті құрал-жабдықтардың ... ... ... ... ... ... кезеңге қажетті
құралдардың бір бөлігін алуы мүмкін, одан әрі бекітілген ... ... ... ... ... отырып, бизнесті кеңейтудің одан
кейінгі кезеңдеріне қажетті ... өз ... ... ... ... Бұдан басқа, лизинг егер төлем қабілетті сұранысты ... ... ... ... одан ары дамытудан еш қиындықсыз бас тартуға ... ... ... ... өндіріс саласына
инвестициялауға бағытталған тиімді қаржы құрады екендігін ... кез ... түрі ... ... ... ... мүмкін емес)
және осыған байланысты дамыған ... ... ... ... өте ... ... – 38 %, Швецияда – 28 ... – 18 %) ... ... компаниялар өндірістік және шағын ... ... ... жобаларына қаржы ресурстарын салу үшін
тиімді ұйымдастыру формасы болып табылады.
Бірақ, көрсетілген ... ... ... ... облыс
территориясына кең таралмаған.
Макроэкономикалық проблемалар бар, лизингтің дамуын ... ... ... ... ... айырбасты қамтамасыз етуді қалыптастыру
болып табылады.
Лизинг беруші үшін лизинг төлемдерінің өз уақытында қайтуына кепілдік
алу, мүмкін ... ... ... ... өте маңызды.
Потенциалды лизинг алушылармен келісім жүргізу ... ... өз ... ... ... ету үшін ... болатын
барлық іс-шараларды анықтауға ұмтылады. Лизингтік компанияға ... ... жүз ... ... алмаса, қайта құрылған шағын
кәсіпорындар немесе жағымды несие тарихы жоқ ... ... ... ... еш ... ... ... жоба үшін
лизингке құрал-жабдық алуға еш мүмкіндігі жоқ. Егер ... ... ... ... ... және ұзақ ... ... (бірнеше
жыл) өз тұрақтылығын дәлелдей алса, лизингтік компаниялар ... ... ... қызметін алдын-ала зерттеп және оның
сенімділігіне көз жеткізсе, байқап болса да олармен ... ... ... ... келіседі.
Біздің пікіріміз бойынша, лизингтік жобаны қаржыландыру ... үшін ... іске ... ... Қатысушылардың мүдделілігін кеңейту.
Қатысушылардың көп санына қаржы тәуекелдігін бөлістіру мүмкіндігін беру
керек (кепіл ... ... ... ... ... сыйақы алады).
Қатысушылардың құрамы келесідей болуы мүмкін:
- лизинг алушы (шағын кәсіпорын);
- құрал-жабдықты ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру компаниясы;
Жамбыл облысының территориясындағы лизингтік компаниялардың ... ... ... ... ... құрал-жабдықтың келісімдегі
бағасының 5-10 % - і көлемінде тәуекелдігін өзіне қабылдауды қарастыруға
дайын. Бұл дегеніміз лизингтік ... ... ... ... ... % ... ... талап етеді деген сөз. Осылайша, кепілдік ұсыну
схемасында әрбір қатысушы өзіне 5 тен 25 %-ке дейінгі ... ... ... ... ... ... субъектілердің мүдделерін біріктіру: құрал-жабдық
жеткізетін бәсекелес емес шағын топтар (3-5), лизинг алушы, коммерциялық
банктер, сақтандырушылар және ... ... ... кәсіпкерлікті қаржыландыратын мемлекеттік және жеке ұйымдар.
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... ... қаржыларын
тікелей шағын бизнес сферасына бағыттау жолымен де, экономиканың осы
секторына инвестиция ... және ... ... үшін жағымды жағдай жасау
арқылы жанама жолмен де ... ... ... жылы ... ... аудандық бюджетінен тауар несиесіне 4,4 млн.
теңге көлемінде қаржы бөлінді. ... ... ... 1252 бас қой ... «Шағын кәсіпкерліктің даму қоры» АҚ-ның аймақтық филиалы
қаржылық көмек көрсетіп отыр. Қор 2002 жылғы құрылған күнінен бастап ... 1 ... ... ... ... ауыл ... ... көрсету саласын дамыту мақсатында жалпы сомасы 1899,8 млн. ... 240 ... оның ... 2007 жылы 719,3 млн.теңгенің 83 жобасын
қаржыландырды. Бүгінгі күні ... ... ... ... және Шу ... ... өкілдіктері ашылды.
«Қазақстандық несие қорының» Тараз филиалының негізгі қызметі ... ... ... ... ... ... қызмет ұсыну болып
табылады. 2007 жылы «Қазақстандық несие қоры» 3571 адамды 583,4 млн. ... ... оның 87 ... әйел ... ... 4% - ... 2% - қызмет көрсету саласы, 70% -сауда, 24% - ... ... ... ... ... қолдау мақсатында 2002 жылдан
бастап облыста 10 ауылдық несие серіктестігі (АНС) ... ... ... ... ... ... ... Талас, Т.Рысқұлов атындағы
ауданда, Шу, Мерке, Сарысу аудандарында орналасқан. Олар 2007 жылы ... 299,8 млн. ... ... ... қаржыландырды, оның ішінде
«Байзақ» АНС – 46,1 млн. теңге, «Дихан» – 20,1 млн. теңге, ...... ... ... Дан» - 61,6 млн. ... «Қордай» - 115,2 млн. теңге, «ШУ
несие серіктестігі» 24,0 млн. теңге.
Бірақ шағын кәсіпкерлік ортасында жағдайды дұрыс ... ... ... көп үміт ... әртүрлі инфрақұрылым субъектілерінің
қызметімен байланысты басқа мүмкіндіктерді қарастырмайтын жеке топтар ... Бұл ... ... ... ... қаржылық
қолдаудың әртүрлі бағыттарына негізделген мүмкіндіктер ... ... және ... ... беру ... ... күшейту міндетін жүктейді.
Мемлекеттік несие ресурстарын ұсыну процесіне ... ... ... ... ... Ол үшін ... ішілік бақылауды ғана
емес, қоғамдық бірлестіктер, кәсіпкерлер ассоциациясы, теориялық және
қолданбалы ... ... БАҚ ... ... тиіс ... да ... ... қажет.
Шағын кәсіпорындардың қаржылық проблемалары аймақтың экономикалық
жағдайымен және ... ... ... байланысты. Сондықтан шағын
бизнестің қаржы проблемаларын ... ... бұл ... ... ... ... ... қазіргі жағдайда ғана емес, ... ... ... жоя ... жүйелі шешім іздеу керек.
Біздің пікірімізше, жүйелі шешім егер шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... қалыптасуы мен тұрақтылығы
Жамбыл облыстық әкімшілігінің мақсаты, нақты экономикалық міндетті ... ... ... табылса ғана мүмкін болады. Және осының бәрін аймақтық
мемлекеттік билік ... ... ... ... ... ... мен ... қолданумен үйлестіру қажет.
Коммуникациялық инфрақұрылым.
4. Жарнама агенттіктері
Жарнама дегеніміз нақты бір шаруашылық субъектінің атынан тауарлар мен
қызмет түрлерін коммуникацияның арнайы ақылы ... ... ... емес ... ... ... ... мақсатты 2 үлкен топқа
бөлуге ... ... ... ... ... ... еске түсіру қызметі;
б) өтім саласындағы мақсат:
- ынталандыру қызметі;
Қазіргі кезде тауар массасының ұлғаюы және ... ... ... түрлілігі кәсіпкерді мақсатқа жету үшін әдістерді таңдауды керек етеді.
13 – суретте жарнама іс-шараларын жоспарлау процесі көрсетілген.
Ірі бизнес жарнаманы ... және ... ... ... ... ... ... қарай отырып, жарнама акциясын
өз бетінше жасауға мүмкіндігі бар. Шағын ... өз ... ... қолдай отырып, жарнама агенттігінің қызметін төлей отырып
басқа мамандардың көмегіне ... ... 13 – ... ... ... ... негізгі кезеңдері
Ескерту: Сурет автормен құрастырылған.
5. Консалтингтік фирмалар
Консалтинг – бұл ... ... ... беруге және қажетті
ақпаратпен қамтамасыз етуге мұқтаждығын жабуға бағытталған, кәсіби кеңес
берушілер жүзеге асыратын кәсіпкерлік ... ... ... беру ... тек басқару аппаратының
проблемаларымен ғана шектелмейді, сонымен бірге ... ... ... ақпараттық және басқа да процестерді ғылыми-
әдістемелік қамтамасыз ету сферасында да қызмет ... Жаңа ... ... ... ... инжирингтік проблемаларды шешу, іскерлік
ақпараттарды жинау және тарату, ... ... ... ... және ... ... жасау және енгізу
тағы басқаларды жатқызуға болады.
Айтуға тиісті мәселенің бірі, шағын кәсіпорындардың жетекшілері бірнеше
себептерге байланысты ... ... мен ... ... ... өз бетінше шешу үшін уақыттың болмауы, білікті кадрлардың
тапшылығы) ақпараттық-кеңес беру қызметін тұтынуға мәжбүр.
Консалтингтік ... ... ... ... ... және ... ... көмектесетін арнайы оқытылған және білікті
тұлғаларды тарту арқылы келісім-шарт негізінде жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... ету ... қаржылық,
әкімшілік және эмоционалдық тәуелсіздік принциптері сақталады.
Шағын кәсіпкерлік субъектілері құрылуының бастапқы кезеңінде бірнеше
ұйымдастыру проблемаларымен жолығады: қандай ... ... ... керек,
қаржыландыру мәселелері бойынша кімге жолығу керек тағы ... ... ... ... ... үлкен роль атқарады.
Консалтингтік компаниялар шағын кәсіпкерлік субъектілеріне ... ... ... ... ... ... аудит және бухгалтерия;
- маркетингтік зерттеу;
- бизнес-жоспарлау;
- салық заңдылықтары;
- кедендік рәсімдеу т.б.
Кесте 18. Жамбыл облысындағы консалтингтік қызмет ... ... ... |Атауы ... ... ... |
|1 ... ... ... ... іске асыру мен |
| |қолдау қоры» АҚ ТФ ... ... ... қатысу, шағын |
| | ... ... ... несиелеу |
|2 |Техникалық әріптестік |Экономиканың дамуына ықпал ету бойынша |
| ... ... ... ... ... және ... |
| |Қазақстан-Германия даму |Ақпарат жинау, өңдеу және ... |
| ... (GTZ) ... ... беру ... жоспарлар,|
| | ... ... ... ... |
| | ... экономикалық түсіндірме жасау, |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... сапа |
| | ... |
|3 ... ... ЖШС |Кәсіпкерлерге кеңес беру қызметін көрсету, |
| | ... ... ... |
|4 ... ... |Әйелдер кәсіпкерлігін қолдау, |
| ... ... беру ... ... |
| ... Жамбыл |несиелеу саласында шағын кәсіпкерлікті |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
|5 ... ... ... оқыту, кеңес беру қызметін |
| |Жамбыл аймақтық ... ... ... |
| ... ЖШС | |
|6 ... ... ... ... ... көрсету |
| |қолдау орталығы» ЖШС | |
|7 ... ... ... ... ... асыру, іскерлік |
| |бірлестігі ... ... ... |
|8 ... АҚ ... ... және ... интернет |
| | ... ауыл ... ... |
| | ... ... ... кеңес беру қызметін |
| | ... ... ... ... ... кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасы
мәліметтері
Консалтингтік компаниялардың қызметі қымбат тұрады, ... ... ... ... бұл қызметті пайдалана алмайды.
Консалтингтік қызмет ... ірі ... ... ... ... ... алыс аймақтарда жоқ деуге де болады.
Халықаралық институттар. Қазіргі кезде Қазақстан ... ... ... ... ... ... және ақпараттық көмек көрсететін 150-ден аса аккредиттелген
шетелдік және халықаралық ұйымдар жұмыс ... ... ... мен ... қорлардың өкілдіктері іске
асыратын көптеген жобалар мен бағдарламаларды талдап отыратын ... ... ... мен шетелдік қолдау институттарының
өкілдіктері арасындағы тиімді байланысты орнатып отыратын бірде бір ... ... ... үшін олардың жұмысының басты ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты есеп
беруді ұсыну тәжірибеге айналды (сонымен бірге тапсырыс берушіден басқа
жұмыс нәтижелері ешкімге ... ең ары ... ... ... ... да бір ... қатысы бар органдар ғана ақпарат ала алады).
Көп жағдайда Қазақстанда халықаралық ұйымдар ... ... ... ұйымдар ұсынған жобаларды қайталайды.
2002 жылы Қазақстан Республикасының Үкіметі жанынан шағын және орта
кәсіпкерлік мәселелері ... ... ... ... ... органдар мен республикалық қоғамдық бірлестіктердің өкілдері
кіреді. Комиссия кеңес беруші әрі ақылдасушы орган ... ... ... ... ... түрінде ғана болады.
Шағын кәсіпкерлік субъектілері мен оларды қолдау инфрақұрылымдары
арасындағы өзара жұмыстағы ... ... – бұл ... ... ... ... ұйымдастыратын біртұтас реттеуші орган немесе
инстиутттың болмауы.
1.01.2008 жылғы жағдай бойынша Жамбыл ... ... ... ... бизнес кәсіпкерлеріне консалтингтік және ақпараттық ... ... ... 8 ... ... ... ... кәсіпорын жетекшілерін менеджмент сферасында тәжірибелік оқыту;
- маркетинг және ... ... ... ... ... ... жасау;
- бухгалтерлік есептің автоматты жүйесін енгізу;
Шағын кәсіпорындардың кәсіби ... ... ... ... ... үшін ғана емес, іскер жалпы европа әлемі үшін де жаңа
тенденция болып табылады. Бизнеспен айналысу ... бола ... ... зәрулік өсе бастады: кәсіпкерлер бәсекеге қабілеттігін сақтау үшін
консалтингтік компаниялардың қызметін пайдалану ... ... ... ... кеңес беру процесінің ерекшелігі нақты бір ... ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей, өз қызметін
жеткіліксіз ... ең ... ... аз ... ... ... Жалпы
фирмалық шығындарды үнемдеу үшін олар көп жағдайда өсу кезеңінде көп әсер
ететін ... ... ... ... Өндірілетін өнімнің
жабдықтаушылары мен тұтынушылары туралы қажетті ақпараттық базаның болмауы
кәсіпкерлерді нарықтық ... ... ... ... ... ... көп ... Кәсіби эксперт-кеңес ... ... ... ... және ... ... мүмкіндіктері мен
тәуекелдіктерін білікті талдау өндіріс процесінің тиімділігін қамтамасыз
етуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасауға ұмтылмауының негізгі себептерін бөліп көрсетуге болады:
- кеңес берушінің қызметі тек қана ірі бизнес ... ғана ... ... ... құзырлы кеңес берушіні табу үшін белгілі бір уақыт керек;
- жетекшілер өздеріне тиесілі бизнестің ... және ... ... танысқанын қаламайды;
- психологиялық фактор: ... ... ... ... өз
біліктілігінің жетпеуі деп түсінуі;
Кәсіпкерлердің сыни ... жеңу үшін ... ... осындай көмек
көрсетуді пайдаланған басқа шағын ... ... ... ... ... қызметінің құндылығын көрсететін фактілер мен мәліметтер
ұсынуы қажет.
Шағын ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің қажеттіліктеріне араласу әдістері мен қызмет көрсету
пакетін икемдеу ғана емес, шығындар деңгейін де бақылау ... ... ... ... өсуі ... ірі ... өкілдеріне де проблема ... ал ... ... ... үшін бұл ... ... де қол жетімді
емес.
Осылайша, шағын кәсіпорындарды тарту үшін кеңес ... ... ... есепке ала отырып өз қызметін жобалауы керек.
6. Бизнес-мектептер. Бизнес-мектептер дегеніміз кәсіпкерлерді, ... ... мен ... ... ... ... т.б.), ... облыстағы, аймақтағы шағын
кәсіпкерліктің дамуына жауап беретін ... ... ... және ... ... ... ... сынып
оқушыларын, өз ісін құрғысы келетін азаматтар мен жұмыссыздарды ... ... және ... жоғарылатуды жүзеге асыратын құрылым. Бұл
құрылым басқару мектебі, білім орталықтары, кәсіпкерлер мектебі т.б. ... ... ... одан ... мәні ... Бизнес-мектептер оқытуды
қысқа мерзімді семинарлар ұйымдастыру және жүргізу жолымен жүзеге асырады.
Бітірген соң барлық ... ... ... құжаттар берілмейді.
Негізінен, бизнес-мектептер – ... оқу ... ... ... ... ... ... құрылған мемлекеттік емес
білім беру ұйымдары.
7. Шағын кәсіпкерлікті қолдау ... ... бұл ... тіркеу, персоналды оқыту, инвестиция алу т.б. мәселелер
бойынша қызметтің кең ... ... ... ... ... қолдау агенттіктері алғаш рет Англияда өткен ғасырдың 50-60
жылдары экономикалық депрессия кезінде пайда болған. Олар ... ... ... ... және ... ... қолдауымен жұмыс
істейді.
8. Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың аймақтық қорлары мен орталықтары.
Аймақтық қорлар кәсіпкерлік жобалар және ... ... ... ... ресурстарының пайдаланылуын бақылайды, кәсіпкерлік
жобалардың аймақтық ақпараттық ... ... ... аймақтық
қорлар іскер топтар таңдау кезінде көмектеседі, несие ... алу ... ... ... ... ... дейін шағын кәсіпкерлікті қолдайтын
келесідей ... мен ... ... ... ... ... ... қоры» АҚ-ның Жамбыл филиалы,
корпоративтік несиелеу қорының Тараз филиалы, Жамбыл облыстық инновациялық
қоры.
2. Қоғамдық ұйымдар: ... және ... ЖШС, ... ... жастар» ЖШС, Т.Рысқұлов ауданының кәсіпкерлер одағы, шағын және
орта кәсіпкерлікті дамыту бойынша ... ... ... ... мен ... ... МТС «Саудакент», «Жамбыл облыстық
кәсіпкерлер одағы» ЖШС, «Даму Консалтинг» ЖШС, ... ... ... ... ... Ассоциациялар: «Айша» Жамбыл облыстық кәсіпкер әйелдер ассоциациясы»
қоғамдық бірлестігі, ... ... ... ... ... Қазақстанның жеке базарлары мен кәсіпкерлері ассоциациясының
Жамбыл облыстық өкілдігі, «Жамбыл облысы ... ... ... ... ... ... одағы, Жалпыұлттық кәсіпкерлер мен жұмыс
берушілердің «Атамекен» одағы, ... ... ... альянсы,
Қазақстанның шағын индустриалды қалаларының кәсіпкерлігін қолдау бойынша
ассоциациясы, Сарысу аудандық шаруа қожалықтарының ... ... Бұл ... ... ... пайдалану мақсатында
жоғары оқу орындарының базасында құрылған және ... ... құру және ... арқылы жасалған технологияларды
коммерциализациялау мақсатында технопарктерінің территориясында ... Көп ... ... ірі ... орталықтарында
құрылады. Оларды құру және демеу бастапқы біршама көп қаражатты талап
етеді.
10. ... ... ... ... ... мен ... базасында құрылады. Бұлардың
мақсаты технопарктердің мақсатымен ұқсас, тек ... ... ... ... ... мен трансферге,
сонымен бірге тек қана шағын кәсіпорындарға ғана ... сол ... ... ірі ... да ... мән ... Бизнес-инкубаторлар. Бизнес-инкубаторларға өз ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды
орналастырған, оларға консалтингтік, білім беру және ... ... ... ... ... ... жеке құрылым
ретінде де, технопарктер, техноорталықтар және тағы басқалардың ... ... ... ... «Бизнес-инкубатор» термині алғаш рет Америкада пайда
болды.
Қазіргі кезде Қазақстан бойынша барлығы 44 ... ... ... ... істейді. Олардың барлығы да жергілікті
атқарушы органдардың инициативасымен құрылды және қалыптасу этапында.
Бизнес-инкубаторлардың ... ... өз ... ... кәсіпорындардың тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету.
Көптеген бизнес-инкубаторлар инфрақұрылымның осы формасын құру
концепциясының ... ... ... ... тек қана ... ... ғимарат беру арқылы заңды тұлға құрумен ғана шектеледі және
өзінің негізгі міндеттерін ... ... ... ... де ... ал
бұл келесі жағдайларға алып келеді:
- бизнес-инкубатордың менеджерлері мен ... ... және ... ... бизнес-инкубаторларға жергілікті билік органдары тарапынан түсіністік
пен қажетті қолдаудың ... ақша ... мен ... ... 19. ... ... бизнес - инкубаторлары
|№ |Оъектінің атауы |Ұсынылатын қызмет түрлерінің тізімі |
|1 | ... ЖШС ... ... ... ... ... |
| ... |Инкубатордың базасында тігін, трикотаж цехтары, |
| |«Қордай» ... ... ... ... ... |
| ... сондай-ақ шаштараз және фотосалон жұмыс |
| | ... |
|2 | ... ЖШС ... бастаған кәсіпкерлерге қолдау көрсету |
| ... ... ... ... аяқ киім тігу, тұрмыс |
| ... ... ... ... ... ағаш ... | ... цех, ... ... ... ... цехтар |
| | ... ... ... ... ... ... және өнеркәсіп басқармасы
мәліметтері
2008 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Жамбыл ... 10 ... және 2 ... ... ... ... ... Оқу-іскерлік орталықтарының функциялары
агенттіктер және бизнес-мектептермен ұқсас, ... ... ... ... ... ... ... бағытталған, ал
мектептерден айырмашылығы ... ... және ... көп ... ... Әлеуметтік-іскерлік орталықтар. Бұл жұмыспен қамту орталықтарында
құрылатын құрылымдар. Әлеуметтік-іскерлік орталықтардың ... бұл ... ... ... ... мен ... ... адамдар
үшін жаңа жұмыс орындарын құру. Әлеуметтік-іскерлік орталықтар жалғыз
құрылтайшысы жұмыспен ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорын.
Кесте 20. Жамбыл облысындағы бизнес-орталықтар
|№ |Атауы ... ... ... |
|1 ... ... ... ... беру қызметі, семинарлар, |
| |бизнес-орталығы» жеке |конференциялар, дөңгелек столдар, отандық |
| |кәсіпорны ... ... ... ... ... |
| | ... ... жасау |
|2 ... ... ... ... ... ... қызметтер, |
| |бизнес-орталығы ... ... ... тәжірибелік |
| | ... ... ... ... |
|3 ... облысындағы |Орталық шағын кәсіпкерлікпен байланысты |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ЖШС |кәсіпкерлерге қажетті құжаттарды (өтініш, |
| | ... ... ... |
| | ... |
| | ... іскерлік келісімдер жасауға |
| | ... ... |
|3 ... ... беру, ақпараттық қызмет, жаңа бастаған|
| | ... ... ... ... іске |
| | ... |
|4 ... ... беру |Әртүрлі жобаларды іске асыру, бастаушы |
| |орталығы ... ... ... ... |
|5 ... ...... көмек, бизнес-жоспарлар жасау,|
| |орталық ... ... ... беру қызметтері |
|6 |«Интенсив Билим» ... беру ... ... ... іске |
| ... ... орталығы |асыру, жаңа бастаған кәсіпкерлерді оқыту |
|7 |«Жаңатас ... ... ... ... ... ... |
| ... орталығы» |жобаларды іске асыру, жаңа бастаған |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... кезіндегі көмек |
|8 |Консультативтік ... ... және ... |
| ... |қолдау көрсету ... ... ... әкімдігінің кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасы
мәліметтері
14. Бизнес-орталықтар ... мен ... ... ... Көп жағдайда бизнес-орталықтар тұтынушыларға қызмет көрсету үшін
қонақ үйлерде, сауда ... ... ... жүргізу үшін ақылы негізде ғимарат, байланыс құралдарын,
компьютерлік және ... ... ... ... ... ... ғимарат береді. Бизнес-инкубаторлардан айырмашылығы бизнес-
орталықтар жеке тұлғаларға және коммерциялық бағамен ... ... ... ... ... жұмыспен қамту орталықтарында құрылған,
бизнес-орталық деп аталатын құрылымдар пайда болды. Бірақ олар ... ... ... бар. Олар өз ісін ... ... қамтылмаған халықпен жұмыс бойынша қызмет көрсету комплексін
ұсынады, бұл ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық - талдау ... ... ... ... ақпарат орталығы, территроиалдық
сауда-өнеркәсіп палаталары, шағын ... ... ... ... инновациялық орталықтары, ғылыми-өндірістік
фирмалар базасында ... ... ... орталықтарының 50 %-
дан көбі коммерциялық ұйымдар, бірақ мемлекеттік ... ... ... заңды тұлға ... ... ... ақпараттық-талдау
орталықтары бар. Аймақтық ақпараттық-талдау орталықтары жергілікті және
республикалық бюджет қаражаттары есебінен де, өз ... ... ... ... де ... мүмкін. Олардың міндеттеріне
кәсіпкерлерді ақпараттық қамтамасыз ету (кеңес беру, заңды, анықтамалық,
нормативті-техникалық, экономикалық, ... ... ... шағын
кәсіпорындар реестрін жасау және инвестициялық-инновациялық жоба банкін
жасау ... ... ... ... және ... қызметін жүзеге
асыру, білім беру қызметін жүзеге асыру, компьютерлік техникаларды сатып
алу, орнату, пайдалану ... ... ... ... ... көрсету кіреді.
Жоғарыда көрсетілген тізім инфрақұрылым объектілерінің барлық түрлерін
қамтымайды, бірақ ... ... кең ... ... ... түсінік
береді.
Әрине, әр қалада инфрақұрылымның барлық ... құру ... ... қажет те емес. Біздің пікірімізше,шағын кәсіпорындарға қызмет
көрсетудің неғұрлым толық комплексін ... үшін ... ... ... құру және ... ... ... зерттеу көрсеткендей, аймақтағы нарықтық
инфрақұрылым субъектілерінің шағын кәсіпкерлік секторының дамуына әсер ... ... ... ... ... ... ... субъектілері арасындағы ақпараттық ағынның болмауы;
- кәсіпкерлердің ұсынылатын қызмет түрлері мен оларды алу ... ... ... (көп ... бұл ... ... ... субъектілері қызметінің өндірістік-шаруашылық қызмет
тәжірибесі бар, жұмыс істеп тұрған шағын кәсіпорындарға бағытталуы, қайта
құрылған ... ... ... алу ... ... ... инфрақұрылымның жаңа субъектілерін құрудың жүйесіздігі және
құрылғандарының жұмыс істеудегі шашыраңқылығы ... ... ... ... кері әсер ететіні сөзсіз. Шағын кәсіпкерліктің
дамуын ынталандыру үшін нарықтық инфрақұрылымның әрбір ... ... ... ... ... оның жеке ... ғана емес, кәсіпкерлік
қызметті іинфрақұрылымдық қамтамасыз етудің жалпы жүйесіне тиімді ену
мүмкіндігімен де ... ... ... жаңа ... ... ... ... ресурстар
болмаса (нарық туралы, кәсіпкерлік машық туралы ақпарат т.б.) өз ісін
бастай ... ... ... ... кәсіпкерліктің дамуы үшін
комплексті инфрақұрылымдық қамтамасыз ету ... ... ... ... жеке ... ... ... ерекшелігін есепке ала отырып, субъектілердің жиынтығы құрамында
өз қызметіне сұраныс таба алады.
3. ... ... ... ... ... ... ... ету мәселелері
3.1. Шағын кәсіпкерліктің дамуының ұйымдастыру-экономикалық механизмін
жетілдіру және оны мемлекеттік қолдаудың негізгі бағыттары
Әміршілдік - ... ... ... ... ... ... қаржылық және ақпараттық ресурстарды
орталықтандырылған жоспарлы бөлістірудің салдарынан ... ... ... еді. ... ... ... соң мемлекет экономикалық
процестерді тікелей басқарудан шектетіледі. Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... ал инфрақұрылым өз
кезегінде қоғамдық ұдайы өндіріс процесінің тиімділігіне ықпал етеді. ... ... ... ... ... ... сектордың
дамуын ынталандыру қызметін атқаратын болғандықтан нарықтық өзін-өзі реттеу
механизміне аздап араласу жөн саналады.
Біздің ойымызша жоғарыда аталған ықпал етудің ... ... ... ... ... ... ... қолдау бойынша мемлекеттік саясатты жүзеге
асыру процесіндегі инфрақұрылымның жеке субъектілерінің атқаратын
ролі;
– аймақ көлеміндегі ... ... ... ... ... ... емес ... нарықтық инфрақұрылым субъектілерін құру арқылы қажетті кері
байланыс қамтамасыз етіледі, өйткені ... ... ... және ... ... ... ... туралы ақпарат шағын
кәсіпкерлікті қолдау саясатын реттеудің негізі болып ... ... ... ... ... ... ... түрлі ұйымдық құрылымдарды құрудың ең белсенді
кезеңі 1995-96 ... ... ... ... бұл ... ... және
жүйесіз түрде өткен болатын. Мұнда 1995 ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің проблемаларына аса назар аудармай, тек нақты
кәсіпорындарға аздаған сомадағы қаржы бөлумен ғана шектеліп қойған еді.
Нарықтық инфрақұрылымның мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бағыныштылығына
негізделген. Төменгі деңгейдегілермен тығыз байланыс орнатылмаған жағдайда
аймақтық ... ... ... ... ... ... ... аймақтық орталықтардың деңгейінде де шағын кәсіпкерлік
кәсіпорындары үшін қызмет көрсететін нарықтық инфрақұрылым ... ... ... ... ... инфрақұрылым субъектілері мен
кәсіпкерлер арасындағы өзара қатынас ... ... ... кейбір
құрылымдарда шағын кәсіпкерліктің дамуына жауапты құрылымдық ... оны ... ... Бұл ... ... инфрақұрылымды
дамытудың бірыңғай аймақтық саясатын іске ... ... ... ... басқару механизмдерін және мақсатты бағыттарды іске
асыру ... ... ... ... ... ... құру процесін реттеп отырады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... сақталуы
мүмкін.
Нарықтық инфрақұрылымды қалыптастырудың жеке ... ... ... ... ... бағдарламаларының құрамдас
бөлімі ретінде жыл сайын ... ... ... мұндай бөлімдердің
мазмұнында, оны дайындап жүзеге асыру кезінде ... ... ... Ол ... қатарына мыналарды жатқызуға
болады:
... ... ... ... ... ... ету шараларының қажеттілік принципі
сақталынбайды: бағдарлама бөлімдерінде ... ... ... ... ... ... процесі енгізілмеген, соның
салдарынан даму бағыттарына, тенденцияларына және проблемаларына ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті ресурстық қолдауға негізделген
нарық инфрақұрылымы ... ... ... ... бірақ
бағдарламалық шараларды жүзеге асырудағы олардың қызметін реттеп отыру
механизмі қарастырылмаған;
... ... ... ... шығындар саясаты мен
құрылып жатқан нарық ... ... өз ... ... қол жеткізуге бағытталуы арасында айқын
байқалатын қарама-қайшылық бар.
Бірақ нарық инфрақұрылымының жеке ... ... ... бағыт ұстануының және шағын кәсіпкерлікті инфрақұрылымдық қамтамасыз
етуді басқарудың тиімсіздігінің басты себебі, біздің ойымызша, ... ... ... осы ... ... ... бүгінгі
күнге дейін анықталмағандығы.
Аймақтық деңгейде шағын кәсіпкерлік үшін нарық инфрақұрылымының
көрсететін ... ... ... ... ... мен ... әзірлеу қызмет
етіп жатқан шағын кәсіпорындардың қажеттілігі мен ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама шеңберінде
жүргізілуі мүмкін. Қазіргі ... ... ... ... тарапынан
тікелей қаржылық қатысуды талап ететін нарық инфрақұрылымының субъектісіне
аса назар аудару керек.
Қазіргі қалыптасқан жағдайда нарық инфрақұрылымының даму ... бар ... ... ... ... ... ... Осыған орай ол концепция ресурстарды анықтау және ... ... ... ... ету ... ... ... мақсаттарын қалыптастыруға негізделуі тиіс.
Шағын кәсіпкерлікті қолдау шеңберінде аймақтық ... ... ... ... мынадай ретпен жүргізілгені жөн:
– жүйелік талдау жүргізу үшін қажетті аймақ бойынша ... ... ... ... аймақта нарық инфрақұрылымы субъектінің ... ... ... ... ... ... таңдау;
– қаржыландыру көздері, объектілері, орындаушылары және орындалу
мерзімі анықталған ... ... ... бойынша нақты
шараларды әзірлеу;
– мүдделі жақтармен қабылданған шараларды келістіру;
– нәтижелерді ... ... ... негізгі
нұсқасын қалыптастыру.
Осылайша, шағын кәсіпкерлікті инфрақұрылымдық қамтамасыз ... ... ... органдарына келесі функциялар жүктеледі:
– жоспарлау (нарық инфрақұрылымының шағын кәсіпкерлікке қажетті
бөлігінің қызмет ... ... ... ... ... ... ... табылады);
– ұйымдастыру және реттеу (нарық инфрақұрылымын ... ... ... қол ... ... жүйелік
байланыстар орындалады);
– бақылау (орындаушы ретінде бағдарламада көрсетілген құрылымдардың
жұмыстарын және бағдарламалық шаралардың ... ... ... ету ... әкімшіліктің жұмысын реттеу құрылған нарық ... ... ету ... ... ... ... Бұл
сферадағы өзгерістерді үнемі зерттеу қызметтерді тұтынушыларға қажетті
сенімді және жүйелі ... ... ... арттыру есебінен
жеке субъектілердің қызмет тиімділігі ... ... ... ... қызметіне жан-жақты мониторинг жүргізу
аймақтағы кәсіпкерлік қызметті ... ... ету ... ... ... ... деңгейде басқару және реттеу функцияларын орындау барысында
жергілікті әкімшілік шағын кәсіпкерлікті инфрақұрылымдық қамтамасыз ету
жүйесін ... ... ... ... ... ... ойымызша бұл проблеманың ... ... ... ... ... кезеңдерінен көрініс табады.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің дамуының ішкі шарттары кәсіпорынның
қызмет ... ... ... ерекшеленеді: “бастапқы кезең”
(қызмет етудің бірінші жылы) және “даму кезеңі” (кейінгі жылдар).
Бастапқы кезеңде ... және ... ... ... бір айға ... ... кезеңінде кәсіпорындар құрылтай
құжаттарын рәсімдейді, тіркеу және лицензия алу процедурасын өтіп, банкте
шот ашады.
Бұл кезеңде ... ... ... ... ... маңызды
шарты болып табылады. Сонымен қатар бұл кезеңде жұмыстың қарқынды ... ... ... көп ... ... ... ... негізгі өндіріс факторларын
сатып алады және мұнда даму шарттары мыналар болып табылады:
– құрал-жабдықтардың болуы;
– өндірістік ғимараттың болуы;
... ... ... ... кезеңде кәсіпкер өндірістік-шаруашылық қызметті үздіксіз сипатта
жүргізуге ұмтылады. Бұл үшін оған ең алдымен қаржы ресурстарына байланысты
проблеманы шешу ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Кәсіпкер өз қызметінің масштабын ұлғайту мүмкіндігін
немесе өндірісті диверсификациялау ... ... Бұл ... ... ... көмегі, сапалы бизнес-жоспарлар, ... ... ... проблемаларын шешу ... ... ішкі ... ... ... ... қажеттіліктерінде
де өзгерістерді туындатады, сәйкесінше инфрақұрылыммен қамтамасыз ету шарты
да өзгереді. Шағын ... ... ... қамтамасыз ету үшін
нарықтық инфрақұрылым ... ... ... арқылы шағын
кәсіпкерлік өкілдеріне қызмет көрсету циклын қалыптастыру ... ... ... мерзімді |Өндірісті ұлғайту|Инвестициялық |
|оқыту ... ... ... ... қол |
| ... | ... |
……
бастапқы кезең даму ... 14. ... ... ... ... схемасы”
Ескерту: схема автормен дайындалған
Аталған цикл шағын кәсіпкерлікті инфрақұрылыммен қамтамасыз етудің
ұйымдастырылу схемасын құруды қарастырады. Бұл ... ... ... ... ... көрсете отырып, оның қызмет ету мерзімін арттыруға
мүмкіндік ... ... 14). Бұл ... ... саны ... үшін ... қызметке қатысты қалыптасқан сұранысқа
байланысты. Бір жағынан бұл ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі, екіншіден, құрылып
қойған субъектілердің қызметін реттеуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ақпараттар кәсіпорындардың
арнайы реестіріне енгізіледі. Ол ақпараттар жоғарыда аталған ... ... ... әрбір субъектісіне беріледі.
Кәсіпорының сипаттамасы келесідей ақпараттарды қамтиды:
... ... оның ... – құқықтық формасы, заңды
және пошталық мекен жайы, кәсіпорынның ... ... ... ... және ... арасында капиталды бөлістіру;
– кәсіпорынның ұйымдастыру құрылымы;
– басқару звеносының құрамы, кәсіпорын персоналы және оның құрылымы;
– активтердің құрылымы, материалдық ... ... және ... ... ... басқа шаруашылық субъектінің даму ... ... ... ... ... субъектісімен өзара байланыстары туралы
мәліметтермен толықтырылып отырады.
Көрсетілген схема өз бизнесін ... ... ... ынталы
кәсіпкерді жүйелі түрде қолдауды қамтамасыз етеді, осылайша жұмыс ... ... ... немесе олардың қызметінің тиімділігін арттыруға
әсер етуге болады.
Нарықтық инфрақұрылым ... ... ... ... ... ... құрылған шағын кәсіпорындарды инфрақұрылымдық қамтамасыз
етуге бар күш-жігерін жұмылдыруы тиіс.
Жұмысын жаңа ... ... жеке ... ... ... ... ... шешуі керек:
1. қызмет бағытын таңдау
2. кәсіпорынды тіркеу
3. қаржылық ... ... ... ... ... ... ... жалға алу
7. құрал-жабдықтарды сатып алу немесе лизингке алу
8. транспорт құралдарын сатып алу.
Осыған байланысты, жаңа кәсіпорындар басқа кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... біз ... нарықтық инфрақұрылым субъектілерінің қызметіне сұранысы
мен оның өмірлік цикл кезеңдерінің арасындағы байланысты анықтадық.
Біз ... ... ... ... қажеттілікке
байланысты 184 шағын кәсіпкерлік ... ... ... Сұралған
кәсіпорындардың 139 – ы нарықтық инфрақұрылым субъектілерімен өзара жұмыс
істеуге дайын екендіктерін көрсетті. Барлық шағын ... ... ... ... кезеңдеріне байланысты жинақталды. Нәтижелік белгісі
ретінде шағын кәсіпорындардың саны ... ... ... ... (Ү) алынды, ал факторлық белгі ретінде уақыт бірлігінде
бейнеленген кәсіпорынның ... ... ... (Х) ... 21. ... ... ... істеу уақыты мен олардың инфрақұрылым
субъектілерінің қызметіне сұранысы
|Атауы | ... |2 |5 ... | | | ... | | ... | | | ... | | ... | | |
|, | | | ... | | |
|1 |3 |1850 |12 |
|2 |2 |1273 |17 |
|3 |5 |2450 |9 |
|4 |2,5 |1135 |19 |
|5 |3,5 |1950 |11 |
|6 |5,5 |3400 |7 |
|7 |1 |1950 |27 |
|8 |4 |1320 |15 |
|9 |4,5 |1380 |14 ... |6 |1850 |8 ... ... отырғанымыздай, сұраныстың жоғарыдағы параметрлерге
тікелей ... ... ... аз ... ... ... ... мәліметтерді ең дұрыс
тәсілмен беретін тік сызықты есептейміз. Функция ... ... ... ... ... массиві қайтарылатын
болғандықтан, функция массив формуласы түрінде берілуі керек.
y = mx + b ... ... = m1x1 + m2x2 + b (х ... ... ... ... x),
бұл жерде y – сұраныстың мәні
х1 – жұмыс істеу уақыты
х2 – кәсіпорынның шығарған өнім көлемі
m1 – х1 ... ... ... ... ...... х2 ... айнымалысына сәйкес келетін коэффициент
Сурет 15. Сұраныстың кәсіпорынның жұмыс істеген уақытына байланысы
Ескерту: ... ... ... 16. ... өнім ... көлеміне байланысы
Ескерту: схема автормен дайындалған
22 кестенің мәліметтерін пайдалана ... екі ... ... ... ... коэффициенттерін есептейміз:
m1 = -3,11259
m2 = -0,001398182
в = 27,92745
Осылайша, теңдеу келесідей түрде беріледі:
y=-3.11259*x1-0.001398+27.927
Берілген теңдеуді ... ... ... ... ... ... қызметіне сұранысын есептейміз. Нәтижесі 23
кестеде берілген.
Кесте 23. Нақты және ... ... ... ... ... ... ... шығару (орташа|Сұраныс |Сұраныс |Ауытқу |
| ... ... мың ... ... ... |
|1 |3 |1850 |12 ... ... |
|2 |2 |1273 |17 ... ... |
|3 |5 |2450 |9 ... |0,061062 |
|4 |2,5 |1135 |19 ... ... |
|5 |3,5 |1950 |11 ... ... |
|6 |5,5 |2800 |7 ... |0,106723 |
|7 |1 |1950 |27 |22,0884 ... |
|8 |4 |1320 |15 ... ... |
|9 |4,5 |1380 |14 ... ... ... |6 |1850 |8 ... ... ... ... ... ... көру үшін ... жасаймыз, бұл жерде нақты және ... ... ... 17. ... және есептеу мәліметтерін салыстырмалы талдау
Ескерту: сурет автормен дайындалған
Бұл ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылым қызметіне қажеттілігін анықтауға, әрі сол ... ... ... ... ... сұрақ туады – шағын кәсіпорындардың
дамуы нарықтық инфрақұрылымның немесе оның ... ... ... ... ... үшін ... 24 ... мәліметтерін пайдаланамыз.
Кесте 24. Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлік инфрақұрылымының
тіркелген объектілері мен субъектілерінің саны
|№ ... |
| |ың ... |
| ... |ер ... |
| | | ... |с | |
| | | | ... | |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | |ы, | |
| | | | ... | |
| | | | ... |
| | | | |е | ... |13 |10 |61 |20 |62,416 ... ... |3 |0 |26 |16 |82,366 ... |10 |30 |39 |46 |83,037 ... |3 |1 |12 |18 |83,403 ... ... |15 |1 |261 |12 |93,629 ... |6 |0 |38 |31 |95,905 ... |8 |0 |34 |16 |97,563 ... |16 |86 |42 |27 |100,079 ... |11 |2 |5 |22 |105,751 ... ... |3 |0 |26 |16 |125,931 ... ... |0 |98 |65 |21 |139,34 ... |30 |7 |77 |60 |149,61 ... |3 |53 |39 |17 |157,697 ... ... ... ... ала ... үшін шығарылған өнім ... ... ... ... әрбір элементінің өзгеру динамикасының
графигін жасаймыз.
y = m1x1 + m2x2 + m3x3 + m4x4 + b (х ... ... ... x), ... жерде y – шағын кәсіпкерлік субъектілері шығарған өнім көлемі
х1 – кәсіпкерлікті қолдау орталықтары
х2 – шағын бизнес ...... ...... деңгейлі банктер филиалдары
m1 – х1 тәуелсіз айнымалысына сәйкес келетін коэффициент
m2 – х2 ... ... ... келетін коэффициент
m3 – х3 тәуелсіз айнымалысына сәйкес келетін коэффициент
m4 – х4 ... ... ... ... ... кесте мәліметтерін пайдаланып төрт айнымалыға байланысты ... ... ... ... = ... = ... = ... = 0,568
b = 86,368
Осылайша, теңдеу келесідей түрге ие болады:
y = 0,2951*x1 + 0,306*x2 + 0,025*x3 + 0,568*x4 + ... se2, se2, se4 ... ... ... ... ... Бұл параметрлер m1, m2, m3, m4 ... үшін ... ... ... 1 ... ... ... есептелген және
нақты көрсеткіштердің өте аз айырмашылығын көрсетеді.
Кесте 26. Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің шығарған өнім көлемінің нақты
және есептелген көрсеткіштері
| |2009 жылы ... ... ... |
| ... ... өнім |мәліметтер |
| ... млн. тг | ... |62,416 |65,5984 ... ... |82,366 ... ... |83,037 ... ... |83,403 ... ... Қазақстан |93,629 |95,6608 ... |95,905 |103,173 ... |97,563 ... ... |100,079 ... ... |105,751 |96,3631 ... ... |125,931 ... ... Қазақстан |139,34 ... ... |149,61 ... ... |157,697 ... |
Ескерту: кесте автормен есептелген
r2 – детерминация коэффициенті. Y ... мәні мен тік ... ... ... ... ... нәтижесінде нормасы 0 мен 1
арасындағы детерминация коэффициенті есептеледі. Егер ол 1-ге тең ... ... ... ... сөз, яғни ... және Y нақты бағалау мәнінің арасында
айырмашылық жоқ. Кері жағдайда, егер детерминация ... 0-ге ... ... ... Y ... алдын ала айту үшін ыңғайсыз. ... r2 = 0,845, бұл ... ... ... ... 85 %
сәйкес келетінін көрсетеді.
Алынған теңдеуді пайдалана отырып шағын кәсіпкерлік ... өнім ... ... және келесі 26 кестеде көрсетілген
мәліметтерді аламыз.
График тұрғызу арқылы біз есептеу және ... ... ... көре ... 18. ... және ... ... салыстырмалы ауытқуы
Ескерту:сурет автормен жасалған
Графиктен мәліметтердің салыстырмалы ұқсастығын ... ... ... ... ... ... дамуының маңызды
шарты қаржы инфрақұрылымы субъектісінің қызметіне қол жеткізу проблемасын
шешу болып ... ... ... жаңа ... өз ... ... ... мен кедергілерді бастан кешуде. Шағын кәсіпкерлікті
қаржыландырудың қазіргі арналары (банктер, лизинг компаниялары, ... ... ... ... ... ... қолданады
– шаруашылық субъектілерінің аймақтық нарықта қызмет ... ... ... ... ... кәсіпкер жұмысын бұрыннан атқарып келе жатқан
кәсіпкерлердің қасында тепе-тең ... ете ... ... ... экономиканы тұрақтандырушы элемент ... ... ... ... бағытталған мемлекеттік саясатқа қарама-қайшы келеді.
Бұл жағынан алғанда альтернативті қаржы институттары ретінде аймақтық
микронесиелендіру ұйымдарын дамытудың ... ... ...... ... ... ... ұйымы
өздерінің пай иелеріне қызмет көрсетуге бағыталған тұтынушылар одағы болып
табылады.
Қаржыландырудың бұл ... ... – пай ... ... ... ... ... өтініштерді қарастырудың жеңілдетілген процедурасы,
ұйым мүшелерінің қажеттіліктерінің өзгеруіне тез ... ... ... ... ... қаржы инфрақұрылымының басқа да
субъектілерінен өз қызметінің келесідей аспектілері ... ... ... ... ... кәсіпорындар үшін географиялық
және институционалды жағынан ыңғайлылығы;
– микронесиелендіру ұйымы мүшелерінің күшін біріктіру және ... ... банк ... ары ... ... ... орай, біздің ойымызша аймақ әкімшілігі өзара байланысты 3
бағытта кешенді шараларды ұйымдастыруға ынталы ... ... ... ... – әлеуметтік және экономикалық жағынан қазіргі заманға сай
келетін тиімді модельдерді құру, ... ...... ... ... ... барысындағы
сұрақтарға талдау жүргізу бойынша әрекеттерді қамтиды;
• білім беру блогы – микронесиелендіру бағдарламаларын ... ... ... ... ... ... ... менеджерлері үшін
бірқатар семинарлар топтамасын жүргізу, ... ... ... ... алу және өтеу ... ... сұрақтар бойынша семинарлар жүргізу;
• кеңес беру ...... ... ... ... шағын қаржы
институттарының ұйымдастырылуына және оның жұмысына кеңес беру ... ... ... ... ... қызмет
көрсетудің негізгі моделі қаржы займы болуы мүмкін. Ол займ қаржыландыру
келісімінің әрекет ету ... ... ... ... немесе жартылай
сомада қайтарылуы мүмкін.
Микронесиелеу қызметін көрсету процесінде алғашқы займ сомасын шектеу
несие қаржыларының қайтарылуы және ... ... ... ... ... ... ... дамуы үшін қаржы ресурстарына
үздіксіз жол болған ... ... ... дамуы нәтижесінде қаржы
операцияларының тәуекелін барынша төмендете отырып шағын ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі шағын кәсіпорындарға қызмет көрсететін
нарықтық инфрақұрылымның маманданған субъектісі – ол бизнес – ... ... ... ... ... ... көмектесу үшін
шаруашылықты жүргізудегі ... ... ... пен ... ... ... және білімді біріктіруді қамтамасыз ету.
Инкубатордың қызметі бастапқы кезеңдегі шағын ... ... ... ... ... және ... ... мен өндірістік –
шаруашылық қызметті бастаудың арасындағы уақытты ... ... ... ету процесі байқау негізінде ... ... ... үшін 10-20 ... ... ...... өздерінің ерекшелігі бойынша ... ... ... ... ... Олардың негізгі міндеті – жаңа
технологияларды коммерциялау кезеңінде шағын кәсіпорындарды қолдау,
яғни ... ... ... кәсіпорындарды өсіру,
инновациялық фирмаларды қорғау. Мұндай ... ... ... оқытумен, жобаның нарыққа шығуымен ... ... ... ... ... айналысады.
– Өндірістік бизнес-инкубаторлар. Өндірістік инкубаторлар қызметін
тоқтатқан және шығыны мол ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлерге қажетті
оргтехника мен ... ... ... ... ... ... шешу мақсатында құрылады.
Жаңа кәсіпорындардың инкубаторлары шағын кәсіпорындар ... ... ... ... және ... ... қызмет көрсетеді. Мұнда инкубатордағы фирмалардың саны шектеулі.
2007 жылдың 1-ші қаңтарында шағын кәсіпкерлікті қолдаудың Жамбыл ... тек 2 ... ... ғана ... ... ... біздің
ойымызша шағын кәсіпорындарды бизнес-инкубатордың негізгі құрылымына
байланыстырмай “өсіру” ... ... ... ...... ... көрсету арқылы көптеген шағын кәсіпорындарға ... ... Бұл ... ... ... кәсіпорындарға неғұрлым тиімді
қызмет көрсетуге және олардың қызметін реттеуге ... ... ... өзіндік ұйымдастырылуының формалары келесі
белгілері бойынша жіктеледі:
– қызмет деңгейі бойынша (ұлттық, аймақтық, муниципалды);
... ... ... ... ... ... ... масштабы бойынша (шағын ... мен ... ... онда шағын кәсіпкерлік ассоциация мүшесі ретінде
қызмет етеді);
– әлеуметтік топтағы сипаты ... (жас ... ... ... әйелдер ұйымдары).
Кәсіпкердің аймақтық қоғамдық ұйымдарының негізгі міндеттерінің бірі
шағын кәсіпкерлікті ұйымдастыруды ынталандыру мен ... ... ... ... ... мүмкін.
Кәсіпкерліктің қоғамдық ұйымдарының дамуы ... ... ... ... ... ... ... органдары жалпы
нарықтық жағдайды қалыптастыру функциясын орындайды.
Осылайша, зерттеуді ... ... ... ... етуге мемлекеттің қатысу ... ... Ол ... ... ішкі ... іске ... үшін
қолайлы жағдай қалыптастыру мақсатында нарықтық өзін-өзі реттеу механизміне
араласуды білдіреді. Мұнда шағын кәсіпкерлікті инфрақұрылыммен ... ... ... ... ... ... ... қызметін реттеуге бағытталуы тиіс.
3.2 Шағын кәсіпкерлік үшін ... ... ... даму
стратегиясы
Шағын кәсіпкерлікті қолдау бойынша мемлекеттік саясатты ... ... ... ... кезінде, сондай-ақ шағын ... ... ... ... ... ... нарықтық инфрақұрылымның дамуы аймақ территориясында кәсіпкерлік
белсенділікті ынталандырудың бірден-бір тиімді құралы болып табылады.
Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... құралы ретінде
тікелей мемлекеттік қаржыландыруды таңдау, біріншіден кәсіпкерлік қызметтің
дамуы үшін қажетті қаржының жеткілікті ... ... ... ол ... реттеудің тиімсіз шарасы болып табылады, өйткені
шағын кәсіпкерліктің жеке субъектілерін тең жағдайда қарастырмайды. Әдетте,
бюджеттік қаржының есебінен жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... , әсіресе ауылдық аймақтардағы
кәсіпкерлерде сонау жоспарлы шаруашылық кезеңінен ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде бюджет
ресурстары кәсіпкерлердің шағын топтары арасында бөлістіріледі.
Айта кететін жай, шағын кәсіпорындарды ... ... ... емес және кәсіпкерлік ... ... ... ... билік органдарының аса назар аударуын талап етеді.
Жеке территорияларда бизнестің дамуындағы диспропорциялар, бірінші кезекте
қала мен ауылдағы ... ... ... ... сәтте
байқалады.
Ірі қалаларда кәсіпкерлік қызметті бастау және ... үшін ... ... ... көбінесе мұнда бизнестің ұйымдастырылуы
басым келеді. Тұрғындар саны көп қалалар ... және ... ... ... және ... ... ... жоғары,
сондай-ақ ақпараттық кеңістіктің жедел дамуы арқасында орнын тез ... ... ... ... ... жоғары нарыққа
бейімделе алады.
Облыстың жеке аудандарында материалдық, еңбек және ... да ... тұра ... ... ... ... үшін ... орнының
жеткіліксіздігін, сондай-ақ нарықты тұтыну тауарларымен (қызметтерімен)
толықтыру проблемасын туындатады.
Сонымен, аймақтағы нарық инфрақұрылымының даму ... ... ... ... ... ... керек. Шағын
кәсіпорындарды инфрақұрылымдық қамтамасыз ... ... ... ... ... негізделген жергілікті билік органдарының
икемді саясаты болуы керек.
Шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... территориялық диспропорциялар ресурстық базаның
жоқтығынан, кәсіпкерлік мәдениеттің төмендігінен, ... ... және ... байланыстардың дамымағандығына байланысты
туындайды. ... ... және ... ... ... ... ... капитал салудың жаңа сфераларын,
тауарларды өткізетін жаңа ... ... ... ... ... қатар жаңа бастаған кәсіпкерлерді шаруашылықты жүргізу
дағдысының жоқтығы жоғарыда аталған ... ... ... ... депрессивті аудандардың экономикасын көтеру көп жағдайда
шағын кәсіпкерлік секторын қалыптастыруға байланысты. ... ... ... ... ұсынысымен шектеледі. Мемлекет осы аудандарда
жұмыс берушілердің қажетті ... ... ... ... шағын
кәсіпкерліктің құрылуына қаржы ресурстарын тікелей бөлуді қолданады. ... ... даму ... қиыншылықтарды жеңу үшін қолайлы
жағдайды қалыптастыру керек.
Шағын кәсіпкерліктің дамуы шағын ... ... етуі ... ... ... ... туралы ақпаратты қажет етеді.
Қазіргі кезде көптеген кәсіпкерлер ... ... ... ... ... және уақыт бөледі. Өз кезегінде ауылдық жердегі ... ... ... ... қалуда. Ақпараттың қажеттілігі әсіресе
жаңа бастаушы кәсіпкерлерде айқын байқалады.
Сонымен қатар шағын кәсіпкерлік кәсіпорындары тарапынан ... ... ... ... ... бар. ... ақпараттың
қалыптасқан мемлекеттік жүйесі шағын кәсіпорынға ақпарттық қызмет көрсетуге
бағытталмаған. Аталған жүйеде олар тұтынушы емес, статистикалық анықтаманы
дайындау үшін ... ... ... ... Ал ... ... ... байланысы механизмінің дұрыс
жасалмағаны тіпті шағын кәсіпкерлікті қолдау бойынша мемлекеттік ... де ... ... ... ... ... ... субъектілеріне заңды-нормативті
ақпаратты тегін беру қажеттілігін жарияласа да шағын кәсіпкерлер оны ... ... ... ... ... ... немесе жоқтығы
салдарынан шағын кәсіпкерлікке көмектесетін мемлекеттік ақпарат мекемесінің
жеңілдетілген негізде ақпараттық қызмет көрсетуі ... ... және ... сандық, сапалық жағынан бәсекелесе алмайды.
Билік органдарының кәсіпкерлер үшін танымдық семинарлар ... ірі ... ... шектеледі, мұнда тек жергілікті шағын
кәсіпкерлік өкілдері ғана қамтылады.
Өздерінің жеке ... ... ... ... ... және ... ... палата шағын кәсіпкерлік субъектісін
ақпаратпен қамтамасыз ете алмайды.
Осылайша, қазіргі кезде кәсіпкерлік ... ... үшін ... ... ... ... ... нарығы инфрақұрылымының өз
деңгейінде дамымағандығы себебінен қанағаттандырылмай отыр.
Бұл арада өндіріс факторларын ... ... ... болатын нарықтық инфрақұрылым субъектілерін құру керек. Олардың
негізгі міндеті ... ... ету ... ... яғни ... ... ... туралы ақпаратпен кәсіпкерлерді қамтамасыз ету.
Ақпаратты алған соң ... ... ... ... ... ... нәтижелерді бағалай алады, нарықтың ... ... ... ... ... ... құру ... АҚШ
тәжірибесіне негізделген, онда жергілікті жерде шағын ... ... Олар ... ... және ... ... көрсетеді [30, 52]. Бастаушы кәсіпкер бұл ұйымнан баға деңгейі,
жабдықтаушылар мен тұтынушылар, бәсекелестік орта ... ... ... өз
бизнесі дамитын нарықтық жағдайды бағалай алады, ... ... ... Билік органдары, өз кезегінде, субъектінің қызметіне араласпай-
ақ территориялардағы бизнестің даму процесін реттеу ... ... ... ... ... ... мүмкіндік алады.
Жоғарыда аталған мысалды ескере ... біз ... ... қызмет етуге негізделген аймақтың ақпараттық талдау жүйесін
құрудың концепциясын жасадық.
Ақпараттық талдау жүйесін құру ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті ақпараттық қолдау жүзеге асады;
• аймақтағы шағын кәсіпорынның өздерінің арасында және ... ... ... ... ... етуі қамтамасыз етіледі;
• аймақтағы кәсіпкерлік потенциалдың жағдайына мониторинг жүргізіледі;
• инвестициялық жобаларды, соның ішінде шетелдік серіктестермен бірге ... және ... ... ... ... еңбек нарығының жағдайына және мамандардың қажеттілік ... ... ... жергілікті нарықтардың жағдайына мониторинг жүргізіледі;
• кәсіпкерлік қызметтің жеке ... ... ... ... ... ... ... құру принципі ретінде мыналарды атап өтуге
болады:
– кешенділік (түрлі ақпараттық ағымдар ... ... ... жеделділік (ақпаратты өз уақытында өңдеу және ұсыну);
– бейімділік (кәсіпкерлердің қажеттіліктеріне бейімделу ... ... ... ... ... баламаларға сәйкестігі);
– иерархиялығы (құрылымдық бөлімшелердің тікелей ... ... ... ... ... ... ету);
Бұл жүйе келесідей функцияларды орындауға арналған:
1. Ақпараттық. Мұнда мынадай операциялар орындалады:
– жинақтау;
– сақтау;
– алғашқы ақпараттың ... ... беру – ... Мұнда анықтама – талдау және сараптама
жүйелері шеңберінде ... ... ... мәселелері шешіледі;
3. Транспорттық. Мұнда жүйе кәсіпкерге ақпаратты уақытылы жеткізу
мәселелері шешіледі;
4. Кері байланыстық. Мұнда шағын ... ... ... ... туралы ақпарат аймақтық басқару ... ... үшін ... ... ... ... ... мақсаты – шағын кәсіпкерлік
субъектілеріне қазіргі заманға сай кәсіпкерлік және ... ... үшін ... ... ... ... ... тауарлар мен
қызметінің бағасы және т.б.) қамтамасыз ... ... ... ... ... территорияларына конъюнктуралық экономикалық талдау
жүргізуге, қаржы менеджменті, инвестициялық ... және т.б. ... ... ... ... қызмет етуге мүмкіндік береді.
Ақпарат массивін ... 2 ... ... ... ... ... ... негізделген. Бұл механизм жүйені құруға
кететін шығынды азайта отырып аймақтың барлық ... ... ... ... ... түрлі субъектілігін және қиындығын ... ... ... ... ... талдау жүйесін қалыптастыруға
ынта танытуы тиіс. Бұл бірнеше себептеуге байланысты:
– біріншіден, аймақтық деңгейде бизнестің өзіндік ұйымдастырылуының
тұрақты жүйесі қалыптасқан жоқ, бұл ... тек ... ... ... ... ... ақпаратты бір жүйеге келтіре алады;
– екіншіден, мемлекеттік органдар шағын кәсіпкерлік ... ... және ... жүргізуге мүмкіндік алады, ал бұл өз
кезегінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... құрылымдарының басқару органдары
аудандардағы жағдайды сипаттайтын толық мағлұматтарға ие, ... ... ... ... ... жағдайда ақпараттық ресурс үнемі өзгеріп
отыратын нарықтық жағдайда аса маңызға ие болып отыр.
Жүйені құруға мемлекеттің қатысуы ... ... ... ... ... ... жүйесі мемлекеттік құрылым түрінде ... ... ... ... мемлекеттің қатысуы шамалы болуы мүмкін (мысалы, құрылатын
коммерциялық емес ... ... ... ... ... мүше ретінде кіруі).
Ақпараттық – талдау жүйесінің жұмыс істеуіне мемлекеттік органдардың
қызығушылық танытуы аймақтық деңгейде ... ... ... ... ... ... жағдайын анықтап отыру мүмкін
болатындығында.
Аймақтық нарықты кешенді ... ... ... ... ... ... территориялық диспропорцияларды жою мақсатында
шағын кәсіпорындарды аймақ ... ... ... ете ...... ... құру үшін 2 функционалды блок ... ... ... ... Ол түскен ақпаратты тез арада сапалы
өңдеуге, жүйе ішінде бөлімдердің ... ... ... ... ... жасауға және ақпараттық талдау жүйесін жетілдіруге көмектеседі.
Бұл орталық қызмет көрсету функциясын орындайтын басқа ұйымдарға
қарағанда ... ...... ... ... ... ... аймақтың саясатын жүргізу кезінде көмекші функцияны атқарады.
Негізгі талдау орталығының сыртқы ортамен ... ... 18 – ... ... ... ақпараттық кеңістік құруға арналған аймақтың
муниципалдық бөлімдеріндегі ... ... ... ... ... Аймақтың ақпараттық ресурстрды қалыптастыру және ақпаратты талдап өңдеу;
• Аймақ территориясындағы мәліметтер базасы арасындағы ақпараттың алмасуын
және аймақ аралық ақпарат алмасуды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
• Шағын кәсіпорындарға қызмет көрсету;
Жергілікті орталықтарды аудандық әкімшілікте орналастырған жөн,
өйткені бұл ... мен ... ... ... ... байланысуына
мүмкіндік береді. Сонымен ... – бұл ... ... ... ... ... мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Жоғарыда аталған блоктардың жиынтығы, біздің ... ... ... ... үшін ашық ... ... құруға
мүмкіндік береді. Бірыңғай ақпараттық ... ... ... ... ... әрекеті есебінен қамтамасыз етіледі, олар: ақпаратты
берушілер, жергілікті мәліметтер базасының әкімшілігі, ақпаратты өңдеу және
қайта жасау бойынша ... ... ... агенттіктер
(1 блоктың шеңберінде) және ақпараттық ресурстарды тұтынушылар.
Жергілікті орталықтар
алғашқы ақпарат
өңделген мәліметтер
Сурет 19. Құрылатын жүйе шеңберінде талдау ... ... ... ... ... ... ақпараттық жүйені қалыптастыру кезінде оның тиімді жұмыс
атқаруы үшін шағын кәсіпорынның ... ... ... мен ... ... ... ... көңіл бөлген жөн. Осы ... ...... ... ресурстарын жіктедік, оған сәйкес 3
ақпараттық массив қалыптасады (сурет 19).
Құрылатын жүйе ... ... және ... ... байланысты аймақтағы кәсіпкерлік құрылымдарына түрлі қызмет
көрсетуді қарастыруы тиіс:
• Мәліметтер ... жол ашу және ... ... ... Жеке ... ... бойынша проблемалы – ресурстық ... ... ... ... беру ... ... ... шағын кәсіпорындар үшін
консальтингтің арнайы бағдарлмасын әзірлеу);
• Потенциалды инвесторларға кәсіпкерлер ұсынатын ... ... ... ... ... және кәсіпорынның дамуының бизнес жоспарларын
әзірлеу;
• Телекоммуникациялық қызмет көрсету;
• Электронды құжат айналымы;
Сурет 20. Жүйе ... ... ... ... ... ... ... суретте көрсетілгендей, №1 топтамадағы ақпараттық кеңестік
нақты аймақтың экономикалық жағдайы ... ... жеке ... даму ... ... ақпарат беруге арналған.
Бұл топтама шеңберінде ... ... даму ... ... демографиялық процестер және өндірістік ... ... ... түрлі мағлұматтар жинақталуы мүмкін.
Мұндай ақпаратқа ие болған кәсіпкерлер ... ... ... ... үздіксіз жүргізе алады, сондай-ақ экономикалық және
басқа жағынан да тиімді ... ... ... ... ... 21. №1 топтаманың қалыптасу схемасы
Ескерту: сурет автормен дайындалған
№ 2 топтаманың ақпараттық кеңестігі ... 22) ... ... кешенді зерттеу жүргізілуі мүмкін:
– жергілікті нарықтардың және аймақтың ... ... ... өндірушілер, сатушылар және тұтынушылардың құрамын анықтау;
– тауарлардың жіктелген топтары бойынша ... ... ... және ... көтерме сауданы ұйымдастырудың деңгейі мен сипаттамасы;
– аймақтың ... ... ... ... ... сипаттайтын сандық көрсеткіштер;
– тауарлы нарықтың құрылымын сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... анықтау;
Сурет 22. №2 топтаманың құрылу схемасы
Ескерту: сурет автормен ... ... ... ... ... ... ... тауар ағындарын сипаттаудан басқа кәсіпкерлер ... ... ... және ... ... ... шағын
кәсіпорындарды дамытудың инвестициялық жобалары туралы мәліметтер жиынтығын
қалыптастыру керек (сурет 23).
Аталған жолмен ұйымдастырылған ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға және
қаржыландыру үшін жобаларды ұсынуға;
• ұсынылған инвестициялық жобалардың бизнес жоспарларының талаптарға сай
келуін ... ... ... ... ... әзірлеген шаруашылық субъектісі
туралы мәліметтерді ұсынуға;
Сурет 23. №3 топтаманың құрылу схемасы
Ескерту: сурет автормен дайындалған
Жоғарыда ... ... ... ... ... жаңа ... ... мәліметтер жинақталуы мүмкін.
Құрылатын ақпарат массивтерін талдау нәтижелері территориялардың
ресурстық потенциалы, сондай-ақ ... ... ... ... туралы проблемалық–ресурстық картада көрсетіледі. ... ... ... ... ... нарықтық ортада тез бейімделуге,
сондай-ақ жеке территорияларға ... ... даму ... ... Бұл ... ауыл ... ... аудандар үшін
маңызды.
Проблемалық – ресурстық картаны жасау мынадай мақсаттарды көздейді:
... ... ... ... жергілікті нарықтардың
дамуын реттеу;
– кәсіпкерлік ... өнім ... ... ... ... ... шаруашылық байланыстарды
реттеу;
– нақты муниципиалды құрылым ... ... ... ... ... қосымша жұмыс орнын құру арқылы ... ...... карта келесідей түрде жасалуы мүмкін:
1) шағын кәсіпкерлік субъектілердің, ресурстардың және ... ... ... көрсетілген территориялардың схемалық картасы;
2) өзара байланысты графикалық объектілердің жиынтығы (мысалы, ақпарат
кесте формасында жүйеленуі мүмкін);
Біз ... ... ... ... ... үшін ... ... картаны жасаудың формасын ұсындық. Ол келесідей ... ... ... ... ... ... ... ғимараттар туралы;
– бәсекелестер жайлы;
– жабдықтаушылар туралы;
Ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілер үшін ... ... ... бар ... ... Аталған кестелердің макеттері қосымшаларда
келтірілген.
Жасалынған проблемалық ресурстық – ... ... ... ... ... ... экономикалық потенциалы,
коммуникация, ресурспен қамтаммасыз ету, кәсіпкерлік белсенділік туралы
және шешім ... үшін ... ... да ... ала ...... карта билік органдарына жеке территорияның
«өсу нүктелерін» анықтауға, ресурстық потенциалды айқындауға, ... ... ... ... ... ... жүргізуге
мүмкіндік береді.
Бұл ақпараттар ... ... ... ... қызметті
дамытудың басым бағыттарын анықтау үшін негіз ... ... ... ... ... әдетте, келесідей талаптарға жауап береді.
– Территориядағы тұрғындардың ... мен ... ... ... ... ... ... оң әлеуметтік салдары болуы тиіс (қосымша жұмыс орнын
жасау арқылы);
– территориялардың ... ... зиян ... ... мәліметтерін қолдану арқылы кәсіпкер нарықтық
мүмкіндікдіктерінің жиынтығын анықтайды. Оларды ... ... ... ... жағдайларына қарай өз қызметінің
неғұрлым перспективті бағыттарын байқайды. Бұл ... ... ... ... ... нарықтарына шығу мүмкіндігі
анықталған кезде өте маңызды.
Осылайша ... жүйе ... ... ... ... ... қалыптасуына ықпал етеді (сурет 23).
Жоғарыда аталған артықшылықтардан басқа ... ... ... ... ... ... (өндеу(сату) бірлесіп қызмет ету үшін
іскерлік ... таба ... 24. ... ... ... сурет автормен дайындалған
Тауарлар мен қызметтерге қатысты потенциалды сұранысты талдау шағын
кәсіпорынның жаңа өнімді өткізудің ... ... сол ... етіп ... ... ... ... арасындағы тәуелділікті
анықтауға мүмкіндікті береді. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... және шаруашылықтармен байланыстар
орнатуға бағыттау керек немесе өзара әрекет етудің аймақ ... ... ... ... ... ... ... муниципалды құрылымды дамыту
деңгейін жоғарылату қажеттілігі және оған ... ... ... ... ... нарықты дамыту және т.б) экспортты ұлғайту арқылы
орындалады.
Мемлекеттік ... ... ... ... муниципалды
құрылымдағы нарықтың тапшылықты жағдайын болдырмау мақсатында тауарлардың
қозғалыс ... ... ... ... ... ... даму ... қарай, сондай-ақ
ақпараттық ресурстарға сұраныс мөлшерін анықтау шамасына ... ... ... ... ... және мәліметтердің
бірыңғай тұтастылығын сақтай отырып формасын өзгерте алады.
Жүйені құрудың қалыптасқан принциптерін негізге ала ... ... ... ... ... ... Алғашқы кезеңде нақты мәліметтердің ақпараттық алаңын, ... ... ... ... ... ... оны жинап, ... ... ... тиіс.
2. Екінші кезенде ақпаратты жинаумен және таратумен айналысатын ұйымдар
мен жүйелердің ақпараттық мәліметтер базасына талдау жүргізу қажет.
3. Үшінші кезеңде алғашқы екі ... ... ... ... ... ... ... және таратудың бағдарламалық – техникалық
құралдарының кешенін әзірлеу керек.
Біздің ойымызша бұл ... ... ... ... ... ... ... қолдану негізінде мүмкін болады.
4. Төртінші кезеңде ақпаратты жинақтаумен қатар жергілікті ақпарттық –
талдау орталықтарын құру ... ... ... ... нарықты игеру кезінде тұтынушылардың ескі ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге
дайын еместігіне ... ... ... ... ... ... шешу үшін кәсіпкерлерді жаңа технологиямен, интернетпен және
ақпараттық ресурстармен ... ... ... ... ... жөн.
Мұндай ақпараттық – талдау жүйесін құру Қазақстан ... ... ... ... ақпараттық жүйесімен үздіксіз ақпарат
алмасуды реттеуге мүмкіндік ... және ... ... ... ... ... біріктірілуін қарастырады.
Жоғарыда аталған концецияны іске асыру бір уақытта 2 мақсатта нәтижеге
жетуге көмектеседі:
• Бір ... ... ... ... ... ету сферасында
нарықтың жағдайы туралы ақпарат көзінің қалыптасуы қайта құрылған
кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... үшін қажетті ақпаратты іздеу проблемасы шешілген соң олардың
шаруашылықты жүргізуінің ... ... ... Екіншіден, құрылған нарықтық инфрақұрылым аймақтың ғылыми техникалық
және өндірістік потенциялына сай ... оның даму ... ... ... ... ... ... ақпараттық – талдау жүйесінің қызмет нәтижелері мемлекеттік
билік органдарына аймақтағы экономикалық процестер туралы ... ... ... береді, сондай-ақ құрылымдық саясат шеңберінде
кәсіпкерлік секторға ... және ... ... ... ... ете алады.
Қорытынды
Аймақ деңгейінде нарықтық инфрақұрылымның дамуының түрлі аспектілерін
зерттеу келесідей тұжырымдарға негіз ... ... ... ретінде инефрақұрылымның маңызды белгісі ұдайы
өндіріс процесіне жалпы жағдайды қалыптастыру үшін оның маңыздылығы
болып табылады. Инфрақұрылымның дамуы еңбек ... ... ... оның ... тұтынатын жеке кәсіпорындарда, одан соң
жалпы экономикада ... ... ... ... береді.
Нарықтық қатынастардың қалыптасуы жағдайында мынадай мәселелер шешілуі
керек: тауар қозғалысын ұйымдастыруды қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... ... байланыстарды орнату, ресурс ағымының қозғалысы. Сәйкесінше
нарықтық шаруашылықтың және кәсіпкерлік құрылымдрдың қызмет ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы болып табылатын нарықтық
инфрақұрылымды құру ... ... ... Қазақстан Республикасында нарықтық инфрақұрылым құрылу
процесінде. ... жүйе ... ... ... етуі ... ... және ... орталықтан жоспарлы түрде бөлістірілуіне байланысты шартты
процесс болған еді. Нарықтық экономика кезінде ... ... ... ... ... жаңа ... ... туындайды. Сонымен қатар экономиканың дамуы үшін
инфрақұрылымның қызмет етуі аса ... ие. ... ... ... ... дәрежесіне қарай ... ... ету ... ... ... ... ... мамандануына және кооперациясына негізделген интегретивті
байланыстары құрылады, ... ... ... процесінің тиімділгі
артады.
3. Шағын кәсіпкерлік секторының дамуы үшін ... ... ... ... ... ... ... және ішкі табиғатымен түсіндіріледі. Ірі ... ... ... инфрақұрылымдық кешенді құруға шамасы жетеді.
Мұнда инфрақұрылымдық қамсыздандыру орташа шығындарды төмендетеді және
шаруашылық субъектілердің ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктердің жоқтығынан олар ... ... ... ... инфрақұрлым мен шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің өзара әрекет етуін ұлғайтудың ... ... ... ... ... ... сәйкестігі, шағын кәсіпкерліктің қажеттіліктерін ... алу, ... ... үшін ... ... ... ... әр түрлі және кешенді болуын қамтамасыз етуң
мақсатында инфрақұрылым субъектілерінің қызметін реттеу.
Нарықтық ... ... ... ... ... аймақтағы шағын кәсіпкерлік даму деңгейіне
сәйкес болатындай жағдайда болуы керек.
4. Аймақтық ... ... ... ... ... ... ... шектейтін факторлар анықталған:
– инфрақұрылым субъектілері арасында ақпарат ағымының жоқтығы;
– инфрақұрылымның ... жеке ... ... ... көрсететін қызметтері туралы кәсіпкерлердің хабардар
болмауы;
... етіп ... ... ... ... көрсетуге ұмтлуы, ал қайта ... ... ... көрсетілетін қызметтерді тұтытуда қиындықтарға кезігеді.
5. Инфрақұрылым субъектілерінің жиынтығы мемлекеттің және өндірістік
дамушы субъектілердің ... ... ... ... ... ... түрлі формада болады ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымының
элементтері қаржылық, коммуникациялық, делдалдық және басқа да қызмет
бағыттары бойынша жіктеледі. Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау
сферасында ... ... ... ... ... ... ... қызметті көрсетуге бағытталған. Бірақ
бюджет қаржыларының жетіспеушілігі қаржылық көмекті алушылар ... әсер ... ... несиелер алған шағын
кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... механизмінің тиімсіздігіне көз
жеткіземіз, яғни несиелендіру регламенттеріне өзгертулар енгізу керек.
6. ... ... ... кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... Ол ... шағын кәсіпкерліктің ішкі потенциалын
іске асыру үшін қолайлы жағдай қалыптастыру мақсатында нарықтық өзін-
өзі реттеу ... ... ... ... ... Мұнда
шағын кәсіпорындарға «инфрақұрылымдық көмек көрсету схемасы»
формасында ... ... ... схемасы
әзірленген. Бұл схема кәсіпкерлердің инфрақұрылым қызметтерін қажет
етуіндегі ... ... алу ... ... ... ... ... ішкі шарттар кәсіпорындардың
қызмет ету мерзіміне қарай түрліше ... ... ... және ... ... ... ... құрылатын
инфрақұрылым көрсетілетін қызметтер кешенін ... ол ... ... ... қызмет ету мерзімінде
қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз етеді.
Аймақтық экономикадағы шағын кәсіпкерлік ... ... ... шалғай аудандардағы кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... ... Бұл ... ... ... тұрғындардың төлемге қабілетті сұранысын қанағаттандыруға,
жергілікті ресурстарды тиімді қолдануға, тұрғындарды жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... шалғай орналасқан
аудандар еңбек ресурстарын ұсынушылар болып табылады. ... ... ... ... шаруашылық байланыстардың жоқтығы ... ... ... ... орай ... ... ... және тиімді қолданылуы үшін ... ... ... ... ... алу ... ... өндіріс факторларын
біріктіру процесінде байланыстырушы элемент ретінде әрекет ететін ... ... құру ... ... ... ...... қамтамасыз ету, яғни кәсіпкерді жергілікті және
сыртқы нарықтар ... ... ... ... ақпаратты қолдана
отырып кәсіпкерлер өз бизнесінің шығын мөлшерін, оның нәтижелерін бағалай
алады, сондай-ақ нарықтық жағдайына ... ... ... яғни ... ... мен ... туралы ақпаратты жинақтайды.
Осыған байланысты шағын кәсіпкерлік субъектілеріне қызмет көрсететін
аймақтық ...... ... ... ... ... ... – талдау жүйесінің қызметі бастаушы кәсіпкерге қызмет
етудің неғұрлым перспективті бағытын ... ... ... Сонымен
қатар мемлекеттік билік органдары құрылымдық саясат шеңберінде кәсіпкерлік
секторды ұлғайтуға мақсатты, әрі атаулы түрде ықпал ете ... ...... ... ... қызмет етуі үшін шағын
кәсіпорындардың ақпаратқа қатысты сұранысы мен оның ... ... ... ету ... Осы ... 3 ... массивтерінің құрылуын қарастыратын ақпараттық
ресурстарды қалыптастырудың бірыңғай жіктемесі механизмі әзірлеген.
10. Ақпараттық – талдау ... ... ету ... ... ... және талдау нәтижесінде проблемалық – ресурстық карта
жасалады. ... ... ... ... пен ... ... ресурстық потенциалын сипаттайтын ақпараттар
жиынтығын қамтиды. Проблемалық – ресурстық картаны жасау келесідей
мақсаттарды көздейді:
... ... ... ... ... өндірілу және оны өткізу көлемін ұлғайту, ... ... жеке ... ... ... басым бағыттарын
анықтау;
– жұмыс орнының санын арттыру жолымен әлеуеттік жағдайды жақсарту.
11. Зерттеу көрсетіп ... ... ... ... ... сандық және сапалық ... ... ... ... құрылымдарды орналастырудың
диспропорцияларын болдырмауға ... ете ... ... жалпы
өнімінің ұлғаюына көмектеседі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Кагин В.Г. ... ... ... в ... М.: ... ... Абдрахманова Б. Инфраструктура финансового рынка // Саясат –Policy.-
Алматы, 2003.-№3.-С.43-45.
3. Самуэльсон П. Экономика.-М.: ... ... П. ... Его ... функции и общественно-
политическая ответственность./ Пер. с нем. – Мн. Эридим,1992.
5. Носова С.С. Производственная инфраструктура в системе ... ... -М.: ... ... Маркс К. Капитал. – М.: Смарт, 2000
7. Хомелянский Б.Н. ... ... ... процессе-М.: Мысль, 1980.-38с.
8. НосоваС.С. Социалистическая инфраструктура в ... - М.: ... ... ... М.А. ... развития рыночной инфраструктуры ... ... ... ... Е.Б. ... основы и пути формирования рыночной
инфраструктуры. - М.: ... ... В.П., Н.Г. ... ... ... рынка . Ростов-на-
Дону. 2000. С.9-39.
12. ... И., ... Л. ... ... в региональной
экономике. // Предприниматель. - Ростов н/Д, 2000.-17с.
13. Абалкин Л. Предпринимательство: его ... и роль в ... ... и ... 1991 г., №29, ... ... Б. Социально-экономическое развитие городской
инфраструктуры. // Транзитная ... ... ... ... ... Б. Теоретическое содержание категории «рыночная
инфраструктура» // Евразийское сообщество. - А.- 2002.-№3.- 51с.
16. ... И. ... ... / Пер. с ... ... ... Баткалина Г,. Калинин В,. Государство и малый бизнес:
финансирование, кредитование и налогооблажение. // Вопросы ... №4.- ... ... Д.О., ... О.Б., Тажибаев С.Д. ... ... ... и ... ... его развития в
Казахстане. Учебное пособие. А.:-2004.- 188с.
19. Багиев Г.Л., Красикова Н.И. Мотивация ... ... ... ... ... с.
20. Бизнес-инкубатор – решение проблем предпринимательства. // Экономика
Дона. – 1999, №15.-с.5
21. ... А.О. ... ... ... ... ... // ... №2. С.30-32.
22. Блинов А.О. Государственная ... ... ... // ... ... и ... управления-2001,№2
23. Блинов А.О. Малое предприниамательство. Организационные и ... ... ... Богачев В. Малый бизнес в высшей школе. // Российский экономический
журнал, 1994, №11, с.56-63
25. Болт Г.Дж.Практическое ... по ... ... / Пер. ... 2001, ... Большой экономический словарь. Под ред. А.Н.Аэрилиян. 3-е изд.-
М.:1998, с.864
27. Бусыгин А.В. Предпринимательство. Основной курс. М., ... ... ... С.Г. ... ... ... ... М.,1984 г.
29. Видяпин В.И. Экономическая теория. М.: ИНФРА-М, 2000.-58с.
30. Виленский А.В. Парадоксы государственный поддержки частного бизнеса.
// Вопросы ... – 1997, №6.- С. ... ... А.В., ... Е. ... ... поддержки малого бизнеса
сами нуждаются в помощи. // Бизнес для всех.-1999, ... ... Г. Что и как ... ... ... стать предпринимателем. /
Пер. с чеш.-МИГ-ТПЦ ... Мн-М, 1999 – 128 ... ... А.К. ... ... во ... МВЭС РФ,1992.
34. Высоков В.В. Малый бизнес: made in Russia.-Ростов на Дону.-ДГТУ.-
1999.-120 с.
35. ... М.Б. ... ... и ... ... Дагестана. // Вопросы экономики. – 1999. -№10.-С.52-54.
36. Гинс Г.К. ... М., ... 1995-223 ... ... В.В. В ... ... ... Руководство для
высшего управленческого персонала. Опыт лучших промышленных фирм США,
Японии и стран Западной Европы. М.:Изд-во МП ... ... ... Е.С. ... ... ... // Транзитная экономика. – 2000.-№6. –С.75-78.
39. Горбатовский Е.С. ... ... ... ... // Транзитная экономика. – 2001.-№1.- С.97-102.
40. Горбунов Э. «Об условиях развития ... и ... ... ... , ... Горемыкин В.А. Лизинг. М., ИНФРА-М, 1997-379 с.
42. Государственная программа поддержки и развития предпринимательства в
Республике Казахстан на ... годы // ... ... в Республике Казахстан, №4, 1999.-С. 3-17.
43. Грошев В.П. Пока ... не ... с ... ... ... Бизнес. Журнал ассоциации менеджеров России, 1994, №3-4,
с.8-9
44. Дараховский И.С., ... И.П., ... Т.В. ... и менеджер.
М.: Азимут-Центр, 2000.
45. Даржанова Ф.П. ... ... ... в ЮКО. // ... ... конференции «Проблемы социально-
экономического развития регионов на пороге ХХІ века», ... ... А., ... Г., ... И., Шишкина А., Рудецких А. Малый
бизнес ... ... ... ... РГП «Институт
экономических исследований», 2000, С. 9-10.
47. Денисов Н.А. Социальная инфраструктура России: ... ... ... М.:1998 ... ... по ... малого и среднего предпринимательства при
Акиме ... ... ... ... за 2002 - ... 7-20.
49. Диярханов В., «Роль малого бизнеса в экономике ... ... ... и международные отношения, 2000. -№9.- 104с.
50. Дмитриев Е., Костенко А. С ... ... на шаг ... // ... жизнь, 1993, №26, с.2
51. Довгань В.В. Франчайзинг: путь к расширению бизнеса (организационный,
технологический, методические аспекты). Тольятти, Дока-пресс, 1994.
52. Долан ... ... Д.Е. ... ... ... с
англ.-СПб. 1992-496 с.
53. Друкер П. Управление, нацеленное на результаты. / Пер. с ... ... ... 1994-200 с.
54. Дьячков С.Г. Скользкий путь к хорошей жизни. // Интер-Волга. Журнал
деловых людей, Тольятти, 1993Ю №2 с.27-29
55. ... И. ... ... малого и частного предпринимательства.
/ Предпринимательства в России.- 1998, №3.-с.5-27.
56. Егоров Е.В. Экономика общественного сектора. Курс ... М., ... ... А., ... Г., ... И., ... А., Рудецких А. Малый
бинес Казахстана: проблемы развития. Алматы, РГП ... ... ... 9-10.
58. Жатканбаев Е.Б. Малое предпринимательство: теория, мировой опыт и
Казахстан. Алматы, Қазақ Университеті, 2001, 32 ... ... С.З., ... В.И. Как ... бизнесменом. Мн: Предприниматель
(«Майнер-Советник» Полифакт), 1990-64 с.
60. Завьялов П.С., Демидов Б.Е. Формула ... ... ... ... ... Закон Республики Казахстан «О защите и поддержке ...... от 4 июля 1992 ... ... ... И.В., ... И.К. ... экономического роста
транснациональных корпораций. М.: Высшая школа, 1990.
63. ... ... ... ... Казахстан.
Алматы, 2000-2005. – с. 255.
64. Кабатова Е.В. Лизинг. правовое регулирование, практика-М.:ИНФРА, 1998
– с.47.
65. ... Р. Эссе ... о ... ... ... М, ... ... Казахстан и его регионы. Статистическое обозрение. №4, ... ... ... ... ... Карагусова Г.Л. Налоги: Сущность и практика использования –Алматы:
«Қаржы-Қаражат», 1994
68. Кенжегузин М.Б. ... ... ... проблемы и их
решение. Алматы. 1997, С. 110-112.
69. Климкин С.И. Правовые формы предпринимательства в РК. Алматы, ... ... И.Н. ... ... и экономических учений. Ростов-на-
Дону, Феникс.-2000.-343с.
71. Ковалева А.М. Финансы: Учебное пособие. –М.: Финансы и ... ... ... ... «О ... и других обязательных платежах
в бюджет» (Налоговой Кодекс).- ... ... ... Е. Инновация и рыночная экономика // Каржы – Каражат,
№5,1999, 66 ... ... В. ... ... –М. : Наука, 1986.-8с.
75. Крыгин В. На ... ... // ... ... №12 от ... ... Е., ... Е., Бордоусов О. Состояние и направления развития
малого бизнеса и предпринимательства в Казахстане // ... ... №4, 2000, 56 ... ... ... в Казахстане 200-2005гг. ... ... РК по ... ... ... ... Ш.М. Экономико-организационные основы ... в ... ... 1993-185 ... ... В.А. ... ... и проблемы подготовки кадров предпринимателей
(вопросы теории и практики). М.:МГУ, 1998.-194 с.
80. Малый бизнес ... ... и ... М., ... ... ... ... Н.К., Яновская О.А. «Предприниматеьлства в РК» / Саясат,
2000г. №4.-17с.
82. Маннапов Р.Г. Малый ... ... к ... ... «Современник»,
1992-126 с.
83. Маннапов Р.Г. Как сделать свой бизнес преуспевающим. Тольятти: ... ... ... Р.Г., ... В.М. ... ... предпринимательских отношений в
сфере малого бизнеса. Изд.: Волжская академия бизнеса и менеджмента,
Тольятти, 1995 – 34 ... ... С.Д. ... в ... Лениздат, 1991.
86. Масленников В.В. Деловое ... ... ... ... М.: ... ... Менеджмент в сфере услуг. Под ред. В.Ф.Уколова. М.: «Луг», 1995
88. Мировой нарық ... ... ... ... ... информация. М., МП «Данные, информация, знания, ... ... ... А.И., ... А.М., ... А.Б. Малый бизнес: экономика,
организация, финансы. Санкт-Петербург. Бизнес-Пресса. 1999.-21с.
90. Мухамбетова Ж.А. Экономическое ... ... в 90-е ... ... на ... ... степени кандидата
экономических наук. Санкт-Петербург, 1996-г-23с
91. ... Н.А. Все наши ... ... на ... ... // Мысль.-№9.2002.-3с.
92. Назарбаев Н.А. Выступление Президента страны на десятом Форуме
предпринимателей. Астана. 18.09.2002.
93. ... Г. ... ... ... эффективности
рыночной инфраструктуры // Фемида.-1999.-№10.-С-52-54.
94. Окаев К.О., ... Н.Т., ... О.А. ... ... ... Алматы. Экономика, 2003.-20с.
95. Орлов А. Малое предпринимательство: старые и ... ... ... ... 1997, ... 130-139.
96. Программа ускоренных мер по ... ... и ... в Республике Казахстан на 2005-2007 годы.
97. Программа Государственной поддержки и развития предпринимательства в
Республики Казахстан, 1995-1996 годы.
98. Родс Э. ... ... ... ... ... М.: ... ... 1986.-253 с.
99. Сабден О.С., Акбердин Р.З., Васильева Е.С. Рыночная экономика
(учебная пособие). Алматы, ... ... ... ... Сабден О. Тургинбаев А., Сабденов Ж. ... ... ... ... в ... ... ... №4-5.- 2000.-С.110-115.
101. Смаилов А. Статистический регистр Казахстана // Статистический
сборник. Агентство РК по ... ... ... Смит А. ... о ... и причинах богатства народов ... ... ... М., ... 1991, Т 1, С. 83-90, С.
154-207.
103. Спектор М. Научное обеспечение развития малого бизнеса. / Вестник
предпринимателя. №10 , 2000. ... ... ... Социально –экономическое положение области
за 2001-2007 гг. Тараз. Жамбылский областной комитет по статистике,
2008.-С.14-24.
105. Статистический бюллетень. О деятельности ... ... ... за ... 2006 года и 2005 год, ... ... по ... Сэй Ж.Б. Трактат политической экономии. М. 1986, 17,21,60 с.
107. Тюнен И.Г. Изолированное ... в его ... к ... и ... ... М, Экономика, 1986, С. 39-415.
108. Менгер К. ... ... ... ... школа в
политической экономии. М., Экономика,1992, 86 с.
109. Маршалл А. ... ... ... М., ... 1993, Т 1, ... ... ... экономического развития. М. Прогресс, 153с.
111. Друкер П. Рынок: как выйти в ... ... и ... М., ... ... Найт Ф. Риск, неопределенность и прибыль // Thesis. Выпуск 5. ... ... ... И. ... и предпринимательство. Экономика, М., 2001, 94
с.
114. Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, ... и ... // ... ... Т 2, М., Эконов, 1992, С. 289-299.
115. Устраих А. Проектное ... опыт ... / ... ... и международные
отношения. №2, 1991.-с.25.
116. Федко В.П., Альбеков А.У., Комарова А.И. ... ... ... ... н/Д., -1999.-36с
117. Финансы Республики Казахстан. Статический ежегодник за ... ... ... Н.К. ... в ...... ... финансово-
экономического роста и стабильности. //Финансы. - М., 2003. -№1. –
С.9-12.
119. Штернов А. Организационно-экономическое обеспечение развития ... ... ... в ... ... С. ... и ... в совершенных фирмах. /
Международная экономика и международные отношения. №9, 2000.- ... ... З.Т. ... ... в ... общественного производства.
Автореферат диссертации на соискание ученой ... ... ... Душанбе, 1994.-17с
122. Яновская С.М. Методологичиские указания по оценке МСБ в РК. ... №5. 1999.- ... ... А.С. ... ... ... ... А
Ақпараттық мәлімет базасы
Кесте А.1 - Қаржы ресурстары туралы ақпарат
|Қаржыландыру |Қаржыланды |Басым ... ... ... да ... |ру ... ... |мі | |сыз ету ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... емес | | | | | | ... | | | | | | ... А.2 - ... ... ақпарат
|Өндірушілер мен |Құрал-жабды|Өндірістік|Бағасы |Төлем |Жеткізу |Басқа да|
|сатушылар ... ... | ... ... ... |
| ... | | ... |лар |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... | | | | | | ... емес | | | | | | ... А.3 - ... алаңдар туралы ақпарат
|Операторлар |Бағыты |Ғимараттың |Бағасы |Коммуникацияның|Басқа да |
| | ... | |бар ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... | | | | | ... беру | | | | | ... А.4 - Бәсекелестер туралы ақпарат
|Өнім ... ... ... ... ... да |
|өндірушілер |аймақтағы | ... ... |
| ... ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... | | | | ... | | | | ... аймақта | | | | ... А.5 - ... ... ... ... |Ұсыныс |Сұранысты |Орналасқан |Басқа да |
|тобы ... ... ... ... |
| | | |ру ... | ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... А.6 - ... ... ... ... |Шикіза|Орналас |Төлем ... ... ... ... ... |қан жері|формасы |шарты ... |
| | ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... А.7 - Ауыл шаруашылық өнімдерінің егілуі жайында ақпарат
|Кезең ... егі ... ... ... жиналуы |Бағасы |
| ... ... | | |
| | ... | | |
| | | ... | 1 ... | |
| | | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
| | | | | | ... ... ... мәліметтер базасының экрандық формасы
-----------------------
Микронесиелендіру ұйымы
Бизнес-инкубатор
Консалтинг
тік орталық
Инвестициялық институт
Институционалдық инфрақұрылым
Орталықтандырылған ... ... ... ... ... талдау орталығы
Функционалды талдау
ЖО 2
ЖО 3
Аймақтағы шағын кәсіпкерлік
жабдықтаушылар
№1 ... ... ... ... территория құрылымы;
- тұрғындар құрылымы;
- шаруашылық субъектілер
- территория ресурстары;
Тауар ағымдарының сипаттамалары
- нарық конъюнктурасы;
Инвестициялық жобалардың қозғалысы және ... ... ... ... ... ... топтама
жабдықтаушылар
Территория құрылымы
- географиялық орналасуы;
- әкімшілік бөлінуі;
- коммуника-
циялық ... елді ... ... ... департаменті
Жұмыспен қамту орталықтары
Статистика басқармасы
Территория ресурстары
- табиғи ресурстар;
- еңбек ресурстар және т.б.
Шаруашылық субъектілер
- тауарлар өндірісі;
- шаруа қожалықтары, орман, ... және ... да ... сауда, қызмет көрсету;
- құрылыс;
- транспорт;
- байланыс;
Тұрғындар құрылымы
- демография;
- әлеуметтік зерттеу материал-
дары;
Кәсіпкерлік құрылымдар
Бөлшек сауда нарықтары
Көтерме ... ... ... ... ... жергілікті әкімшіліктің бөлімшелері
Жабдықтаушылар
Нарық конъюнктурасы
сұраныс / ұсыныс
- баға деңгейі
- тауар айналымы
Инвестициялық жобалар
Сараптамалық бағалаудан ... ... ... жобалар
Сауда-өнеркәсіптік палата
Аудандық әкімшіліктердің бөлімшелері
Қаржы институттары
Жабдықтаушылар
Кәсіпорын мақсаттары
Маркетингтік стратегияны әзірлеу
ресурстар
нарықтық конъюнктура
Қаржылық қолдау
экологиялық инфрақұрылым
әлеуметтік инфрақұрылым
нарықтық инфрақұрылым
Инфрақұрылым
элементтері
өндірістік инфрақұрылым
2009 ... ... ... қолдау
Экономикасы дамыған елдердегі шағын кәсіпкерлікті шетелдік қолдаудың
түрлері
Ұйымдастыру-экономикалық
Өндірістік-техникалық
Әлеуметтік
- өндіріс көлемін ұлғайту
- шаруашылық қызметті кеңейту
- ... ... ... ... ... ... рентабельділігін жоғарылату
- ҒТП жетістіктерін пайдалану
- еңбек өнімділігін жоғарылату
- өнімнің бір бірлігіне келетін ресурс шығындарын төмендету
- өндірістік құрылымды жетілдіру
- мүдделестік байланыстарды ... жеке ... ... бизнестің жаңа перспективалары
- кәсіпкердің табысқа сенімділігі
Лизингтің тиімділік көздері
Жарнаманың негізгі параметрлерін анықтау
Нақты бір жарнама агенттігінің ақпарат тарататын негізгі ... ... ... ... ... ... ... тапсырыстар, келісім-шарттар
Сауда орталықтары, өтім саласындағы делдалдар
Ақпараттық орталықтар, конкурстар, көрмелер, ақпараттық банктер
Еңбек биржасы, жұмыспен қамту орталықтары, конференциялар, келіссөздер,
клубтар
Кадр ... ... оқу ... ... ... ... инвестициялық және қаржылық компаниялар
Инфрақұрылым институттары
Ғылыми, жобалық, консалтингтік орталықтар
Лизингтік ... ... ... және ... орталықтар, бизнес - инкубаторлар
Өзара несиелеу қоғамы, шағын ... ... ... ... ... ... экономикалық қызметті қолдау
Лизинг
Ұйымдастыру-басқарушылық қолдау

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 138 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтандыру нарығы және оның Қазақстан Республикасында дамуы12 бет
Сүйінбай Аронұлы айтыстары5 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет
XIX ғасыр әдебиеті4 бет
Айтыс – сөз барымтасы6 бет
Алдаспан10 бет
Демографиялық процестердің теориялық және әдістемелік негіздері44 бет
Дүлдүлдер өткен... дүбірлі даланы тербеп10 бет
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
Жабаев Жамбыл/ Мұхамбет-Салық Бабажанов/Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь