Ұйымның қаржылық есептілігі және оны талдау

КІРІСПЕ 3

1 ҰЙЫМНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕПТІЛІГІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 6
1.1 Қаржылық есептілікті ұйымдастырудың негізгі қағидалары және қаржылық есептілікке қойылатын негізгі талаптар 6
1.2ХҚЕС жүйесіндегі қаржылық есептіліктің мазмұны және оны ұйымдастырудың әдістемелік негізі 16
1.3 Қазақстан Республикасындағы қаржылық есептілік пен бухгалтерлік есептіліктің нормативтік.құқықтық реттелуі 28

2 «ҚАЗТАУҚҰРЫЛЫС» ЖШС.НІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕПТІЛІГІН ТАЛДАУ 32
2.1 Баланс өтімділігі 32
2.2 Табыстар мен шығындар есептілігін талдау 47
2.3 Меншікті капитал өзгерісінің есептілігін талдау 56
2.4 Ақша қаражаттар қозғалысының есептілігін талдау 59

3 ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕПТІЛІГІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ 68
3.1 Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есепті реформалаудың объективті қажеттігі 68
3.2 ХҚЕС №1 «Қаржылық есептілікті ұсыну» стандартына енгізілген өзгертулер 72

ҚОРЫТЫНДЫ 79

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 82
Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан-2030» атты жолдауында еліміздің қорытынды дамуы ол экономикалыұқ өсу болып табылады деп жазылған және де бұл тақырып еліміздің бүгінгісі мен ертеңінің, сонымен қатар болашағының ең маңызда тақырыбы болып қалмақ. Бұл мақсаттағы ең маңызды орынды «ақпарат» алады, себебі ақпараттың дамуы тек экономикалық өсуді ғана емес сонымен қатар, әлеуметтік кеңістікке және Қазақстанның халықаралық ұйымдардағы интеграциялануына елеулі әсер етеді. Нарықтық экономика талаптары негізінде шаруашылқ жүргізуші субъекттің экономикалық механизімін қазіргі заманға сай экономикалық ақпараттсыз басқару мүмкін емес, әрине бұүл ақпараттардың маңызды бөлігін бухгалтерлік есеп мәліметтері құрайды. Бухгалтерлік есептілік мәліметтері шаруашылық жүргізуші субъетінің жұмыстарын және онвң құрылымдық бөлімшелерін жедел басқару, экономикалық жоспарлар мен ағымдағы жоспарларды, сонымен қатар мемлекеттің экономикалық дамуын зерттеу, зерделеу үшін қажет болып табылады.
Барімізге мәлімдей ұлттық кәсіпорындарға 80-жылдардың аяғында өз бетінше шетел кәсіпорындарымен серіктестік қатынастар орнатуға, сонымен қатар шетел фирмаларымен бірігіп кәсіпорындар құруға рұқсат етілген болатын. Осындай серіктестіктерді жүзеге асыру барысында шетел серіктестері кеңес заңнамаларының негізінде жасалған бухгалтерлік және қаржылық есептілік мәліметтері есептілік туралы толық мәліметтер бермейтіндігін, сонымен қатар Қазақстан Республикасының әлемдік экономикалық кеңістікке кіруіне біршама қиындықтар туындататынын түсінген болатын.
Осындай түсініспеушіліктердің болуын жою үшін еліміз егемендігін алғаннан кейін біршама шаралар жүзеге асырылған болатын. Бұл мақсатта елімізде бухгалтерлік және қаржылық есептілікті гоманизациялау жұмыстары жүргізіле бастады, яғни 1992 жылы 22 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Министірлер Кабинетінің Бұйрығымен «Ұлттық шаруашылықта бухгалтерлік есеп және бастапқы құжаттар мен статистиканы құрастыру туралы ұлттық бағдарлама» қабылданған болатын, сонымен қатар 1995 жылы 26 желтоқсанда «Бухгалтерлік есеп туралы» заң қабылданған болатын.
Осы құжаттарға сәйкес 1997 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасының Ұлттықт комиссиясымен есептіліктің 17 мемлекеттік стандарттары, субъектілердің қаржылық-шаруашылық қызметін бухгалтерлік есептілікте тіркеу үшін шоттар жоспары, сонымен қатар осы шоттар жүйесін қолдану және жаңа шоттар жүйесіне көшу тәртәптері және қаржылық есептілікті ұсыну концепциясы қолданысқа енгізілген болатын. Сонымен қатар қабылданған стандарттарға методологиялық кеңестер, жаңа есеп регистірлері, қаржылық есептілік формалары және оны толтыруға байланысты инструкциялар жарық көрген болатын.
1. Абленов Д.О. Аудит негіздері.- Алматы.: Экономика, 2005. – 225б.
2. Кеулімжаев Қ.Қ. Бухгалтерлік есеп негіздері.- Алматы.: Экономика, 2007. - 177б.
3. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп негіздері.- Алматы.: Экономика, 2005. - 366б.
4. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой отчетности.- Алматы.: «Қаржы қаражат», 1998. – 315б.
5. Кеулімжаев Қ.Қ., Әжібаев З.М. Қаржылық есеп.- Алматы.: Экономика, 2001. – 323б.
6. Елемесов Р.Е. Экономика зарубежных стран:Учебное пособие.-Алматы.: Қазақ университет, 2009.-258б.
7. Назарова В.Л. Шаруашылық субъектілерінің бухгалтерлік есебі.- Алматы.: Қазақ Университеті, 2005. – 212б.
8. Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности.- Москва.: Юнит, 2005. – 179б.
9. Радостовец В.В., Габдуллин Т.Ғ., Шмидт О.И.,и Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. - Алматы.: Қазақстан – орталық аудиті тәуелсіз аудиторлық компаниясы, 2003. – 427б.
10. Рахимбекова Р.М. Финансовый учет на предприятии. Учебник. – Алматы.: Экономика, 2005. – 129б.
11. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер.- Алматы.: Экономика, 2007.-480б.
12. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности.- Минск, 2004. - 159б.
13.Тасмағанбетов Т.А. Қаржы есебі.- Алматы.: Экономика, 1998. – 236б.
14.Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік.- Алматы,1999.
15. Нидлз Б., Андерсон Х. К. Принципы бухгалтерского учета, 2002. – 121б.
16. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі.- Алматы.: Юрист, 2008. - 308б.
17.Қазақстан Республикасы Президентінің 2008 жылдың 28 ақпанында қабылданған Заң, № 243 – ІІІ ҚРЗ. Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру жөнінде. - Алматы
18. Қазақстан Республикасының салықтық кодексі, 2009 жыл 10 желтоқсанда қабылданған «Бюджетке төленуге тиісті салықтар мен басқа да төлемдер жөніндегі заңы» (2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген).
19. Қазақстан Республикасының 1995 ж. 31 тамызда қабылданған заң, № 2444 – І ҚРЗ. Ұлттық банкі туралы.- Алматы, 1995.(өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып).
20. Қазақстан Республикасы. 2000 ж. 2 маусымында қабылданған заң, № 266 – ІІ ҚРЗ. Қазақстан Республикасында клиенттерге банктік шоттарды ашу, жүргізу және жабу тәртібі жөніндегі нұсқауы.- Алматы.: Ұлттық банк басқармасы, 2000.
21. Есеп айырысу формалары Қазақстан Республикасының 1998 ж. 29 маусымда қабылданған “Төлемдер мен ақша аударымдары” жөніндегі заңына сәйкес қолданылады. (29.05.2000 ж. өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып).
22. Қазақстан Республикасы. 2000 ж. 25 сәуірде қабылданған заң, № 179 – ІІІ ҚРЗ. Қолма-қолсыз ақшалай есеп айырысудың және Қазақстан республикасы аумағында ақша аударымдарын жүзеге асыру ережесі.- Алматы.: Ұлттық банк басқармасы, 2000. (2004 ж. 24.01. №13 өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып).
23. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары, 2007.
24. Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары.- Алматы, 2008.
25. Бухгалтерлік есептің Типтік шоттар жоспары, 23 мамыр 2008..
26. Қазақстан Республикасы өкіметінің 18.04.2002ж. № 449 Фискалды есте сақтау қабілеті бар бақылау - кассалық машиналарын қолдану ережесі.
27. «Google.ru» - «Учет и аудит в Казахстане» - 23.01.2010 жыл.
28. Қазақстан Республикасының салықтық кодексі, 2009 жыл 10 желтоқсанда қабылданған «Бюджетке төленуге тиісті салықтар мен басқа да төлемдер жөніндегі заңы» (2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген).
29. Қазақстан Республикасының 1995 ж. 31 тамызда қабылданған заң, № 2444 – І ҚРЗ. Ұлттық банкі туралы.- Алматы, 1995.(өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып).
30. “Қаржылық есеп” (2001ж) Авторлары: Қ.К. Кеулімжаев, З.М. Әжібаева, Н.А. Құдайбергенов, А.Ә. Жантаева.
31.“Бухгалтерлік есеп шоттарының жоспары” Авторы: Әбдіғали Әбдіманапов.
32.“Кәсіпорындардың бухгалтерлік есебі” Авторы: Көкенов У.Ж., Көкенова Ф.У.
33. Есеп айырысу формалары Қазақстан Республикасының 1998 ж. 29 маусымда қабылданған “Төлемдер мен ақша аударымдары” жөніндегі заңына сәйкес қолданылады. (29.05.2000 ж. өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып).
34. Қазақстан Республикасы. 2000 ж. 25 сәуірде қабылданған заң, № 179 – ІІІ ҚРЗ. Қолма-қолсыз ақшалай есеп айырысудың және Қазақстан республикасы аумағында ақша аударымдарын жүзеге асыру ережесі.- Алматы.: Ұлттық банк басқармасы, 2000. (2004 ж. 24.01. №13 өзгерістер мен толықтыруларды ескере отырып).
35.Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары.- Алматы, 2008.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ҰЙЫМНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕПТІЛІГІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАЛДАУДЫҢ ... ... ... есептілікті ұйымдастырудың негізгі қағидалары және қаржылық
есептілікке қойылатын негізгі талаптар
6
1.2ХҚЕС жүйесіндегі қаржылық есептіліктің мазмұны және оны ұйымдастырудың
әдістемелік ... ... ... ... ... пен бухгалтерлік
есептіліктің ... ... ... ... ... ... ... 32
2.1 ... ... ... мен ... есептілігін ... ... ... ... ... ... Ақша ... қозғалысының есептілігін талдау
59
3 ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... бухгалтерлік есепті реформалаудың объективті
қажеттігі
68
3.2 ХҚЕС №1 «Қаржылық есептілікті ұсыну» стандартына енгізілген өзгертулер
72
ҚОРЫТЫНДЫ
79
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... атты жолдауында
еліміздің қорытынды дамуы ол экономикалыұқ өсу болып табылады деп жазылған
және де бұл тақырып ... ... мен ... сонымен қатар
болашағының ең маңызда тақырыбы болып қалмақ. Бұл мақсаттағы ең ... ... ... ... ... ... тек ... өсуді
ғана емес сонымен қатар, әлеуметтік кеңістікке және ... ... ... ... әсер ... Нарықтық
экономика талаптары негізінде шаруашылқ жүргізуші субъекттің экономикалық
механизімін қазіргі заманға сай ... ... ... ... ... бұүл ... ... бөлігін бухгалтерлік есеп
мәліметтері құрайды. ... ... ... ... ... ... және онвң құрылымдық бөлімшелерін жедел
басқару, экономикалық жоспарлар мен ағымдағы жоспарларды, ... ... ... ... зерттеу, зерделеу үшін ... ... ... ... ... ... аяғында өз
бетінше шетел кәсіпорындарымен серіктестік қатынастар орнатуға, сонымен
қатар ... ... ... ... ... рұқсат етілген
болатын. Осындай серіктестіктерді жүзеге асыру ... ... ... ... ... жасалған бухгалтерлік және ... ... ... ... ... мәліметтер бермейтіндігін,
сонымен қатар Қазақстан Республикасының әлемдік ... ... ... ... туындататынын түсінген болатын.
Осындай түсініспеушіліктердің болуын жою үшін еліміз егемендігін
алғаннан кейін біршама ... ... ... ... Бұл ... бухгалтерлік және қаржылық есептілікті гоманизациялау жұмыстары
жүргізіле бастады, яғни 1992 жылы 22 желтоқсанда ... ... ... ... ... шаруашылықта бухгалтерлік есеп
және бастапқы құжаттар мен ... ... ... ... ... болатын, сонымен қатар 1995 жылы 26 желтоқсанда «Бухгалтерлік
есеп туралы» заң қабылданған ... ... ... 1997 ... 1 қаңтарынан бастап Қазақстан
Республикасының ... ... ... 17 ... ... ... ... бухгалтерлік
есептілікте тіркеу үшін шоттар жоспары, сонымен қатар осы шоттар ... және жаңа ... ... көшу ... және ... есептілікті
ұсыну концепциясы қолданысқа енгізілген болатын. Сонымен қатар қабылданған
стандарттарға методологиялық кеңестер, жаңа есеп регистірлері, ... ... және оны ... ... ... ... ... Қазіргі кезде елімізде бухгалтерлік жәгне қаржылық
есептілікті әрі қарй дамытуға байланысты көптеген ... ... ... бір себебі Қазақстан Республикасының Қаржы иминистірлігінің ... ... ... стратегиялық даму жопары», Қазақстан Республикасының
бухгалтерлік (қаржылық) ... алу және ... ... ... ... ... ... депозитарийнің құрылуы
болып табылады.
Менің «Ұйымның қорытынды қаржылық есептілігін талдау» атты ... ... ... мәні мен мазмұнын, ұйымның қаржылық
есептілік формаларын толық ... ... ... ... ... есептілікті жетілдіру жолдарын қарастыруға тырыстым.
Диплом жұмыс ... үш ... ... ... ... тізімі, қосымшалардан тұрады.
Жұмыстың бірінші бөлімінде қаржылық есептілік түсінігі, мақсаты және
қаржылық есептіліктің ұсынылуы, қаржылық ... ... ... және қаржылық есептілікке қойылатын негізгі талаптар, ХҚЕС
жүйесіндегі қаржылық есептіліктің ... және оны ... ... және Қазақстан Республикасындағы қаржылық есептілік пен
бухгалтерлік есептіліктің нормативтік-құқықтық реттелуі көрсетілген.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... балансының
өтімділігі, ақша қаражаттарының қозғалысының есептілігі, табыстары мен
шығындарының ... ... ... ... ... есептіліктеріне
жүйелі түрде талдау жұмыстаы жүзеге асырылған.
Дипломдық ... ... ... ... ... жетілдірі жолдары,
яғни қаржылық есптілік депотизапийін құру – қаржы есептілігін халықаралық
стандарттарға сәйкес болуын ... ... ... ... ... ... алу және аудит жүйесін ... ... ... ... есепті
реформалаудың объективті қажеттігіне, сонымен қатар ХҚЕС №1 ... ... ... ... ... ... назар
аударылған. Диплом жұмысын жазу ... ... ... базасы
болып табылатын «ҚазТауҚұрылыс жауапкершілігі шектелген серіктестіктің
(ЖШС) ... ... ... ... ... ХҚЕС сәкес жүйелі түрде талдап көрсету -
дипломдық жұмыстың мақсаты болып табылады.
Ақша қаражаттары ... ... ... ... ... ... нұсқаулар мен ережелерден басқа шет елдік және отандық
авторлардың жазған монографиялары, оқу құралдары мен ... ... ... ... ... Шет елдік және ресейлік
оқымыстылардың Б. Нидлз, Х. Андерсон, Д. Колдуэлл, Р. ... В.Ф. ... ... ... ал отандық экономисттер В.К. Радостовец, К. Ш.
Дюсембаев, Сейітқасымов Ғ.С., Елемесов Р. Е., С.Б. ... Р. ... В.Л. ... ... авторлардың оқулықтары қолданылды.
Дипломдық жұмысым құрылысына елетін болсақ, дипломдық жұмыс
кіріспеден, үш негізгі бөлімнен, қорытынды, әдебиеттер ... мен ... ... ... ... жалпы көлемі 137 беттен
тұрады, онда 9 ... ... 1 ... ... және ... сонымен қатар диплом жұмысына қосымша беттер тіркелген.
1.ҰЙЫМНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЕСЕПТІЛІГІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Қаржылық есептілікті ұйымдастырудың негізгі қағидалары және ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп қағидаларына
негізделеді. Нарықтық экономикаға өтудің ... ... ... жаңа ... ... яғни «бухгалтерлік есеп қағидасы»
деген категория пайда болды. 1990 жылдарға дейін бұндай ... ... ... ... ... деген термин 1990 жылдарға дейін де
көптеген отандық ... ... ... ... коптеген арнайы
әдебиеттерде кеңінен қолданылған болатын. Бірақ ол, есеп ... ... сы ... ... ... ... Бұл ... әдетте өте
сирек, яғни жиі тек бухгалтерлік есеп жайлы ... ... ... ... ... стилистикасын өзгерту үшін ғана қолданылып
келген ... Ал ... ... ... ... ... есептің маңызды категориясы ретінде қолданылуының бірден ... ол есеп ... ... ... англосаксондық жүйесін
зерттеумен байланысты. Ал осы есеп жүргізудің англосаксондық ... ... ... есеп қағидалыры құрайды.
Сонымен, «бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... Р.Энтони және Мичигандық жоғарғы оқу орнының
профессоры Д.Рис бұл терминді былайша ... ... ... бұл бухгалтерлік есептің келісілген ережелері». ... ... ... сөз қабылданған немесе хабарланған қызметті жүргізуде жалпы
заңдарды немесе ережелерді анықтау үшін ... және ол ... ... бір бағытты ұстанудың негізі нмесе тәжірибе». Ф.Вудтың
көзкарасы боынша, «бухгалтерлік есеп қағидалары бұл ... ... ... ... байланысты бекітілген ережелер». Негізінен
бұл сұраққа жауапты ең алдымен осы «қағида» деген сөздіңмағынасын анықтап,
зерттеп алғаннан ... ... ... ... ... латын тілінен
аударғанда «бастама» немесе «негіз» деген ... ... яғни ... теорияның, ғылымның, білімнің негізгі базалық ... ... ... – бұл осы ғылымның негізі болып келеди. Әрбір ғылым осы
ғылымға тән қағидаларға негізделуі тиіс.
Бухгалтерлік есептің жеке ... ... үшін тек ... ... ғана ... сонымен қатар «бухгалтерлік ... ... алу ... ... есеп – ... бір ... ... ақшалай көріністі шаруашылық үрдістердің құжаттық көрсетілуі. Ал
біздің ... яғни ... ... ... ... бұл ... ... көрсетілген. Бухгалтерлік есеп – субъектінің ... ... ... мен ... жайлы ақпараттарды тіркеулерді
жинау жүйесін құрайды. Келтірілген бұл анықтамалардың ең ... ... ең ... ... ... және қаржылық
есептілік элементтерін көрсетуді негізге ... ао ол ... ... есеп ... ... арнайы әдістермен жүзеге асырылады. Ал
бухгалтерлік есеп әдістері әрине ... есеп ... өте ... ... ... ... Осыдан бухгалтерлік есеп
қағидалары есеп жүргізуге ... пе? Біз ... ... та олсыз да есеп
жүргізген едік деген маңызды сұрақтар туындайды. Бұл сұрақтың жауабы әрине
ол ... ... ... біз ... ... кеткендей, әр бір ғылым,
соның ішінде бухгалтерлік есеп ... да ... ... ... тиіс. Екіншіден, ол есеп реформаларын дұрыс жүргізудің бірден
бір ... ... ... Ал бұл терминалогияның біркелкілігі – біріншіден,
унификация неліктен жасалу керектігінде болып келеді. Бірақ «бухгалтерлік
есеп қағидасының» әлі ... ... ... ... жоқ. ... егер
«бухгалтерлік есеп қағидасының» мазмұнына назар ... ... пен О.М. ... атап ... «бұл ... ондаған жылдар
бойы жалпы қабылданған, негізделген әр түрлі ... мен ... есеп ... ... кезеңдері, талаптары мен
есептің әр түрлі ... мен ... осы ... есеп ... алмастыру тенденциясы анық байқалады».
Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептіліктің негізгі қағидалары:
1. Ақшалай ... ... ... ... тек ақшалай бірлікте
көрсетілген ақпараттар ғана ... ... ... ... ол жалпы қабылданған өлшемнің түрі және осы ... ... ... емес ... сан ... көрсетіледі,
сәйкесінше олар сан түрінде берілгендіктен оларды қосуға және әр түрлі
тәсілдер арқылы есептеуге болады. Ақшалай өлшем ортақтастырылған ... ... ... ол ... ұлттық және шетел валюталарында
кәсіпорынның мүліктік ... ... ... ... сметалары жасалады, өндірістік тапсырмалар, есептіліктер
және баланс жасалады.
2. Үздіксіздік қағидасы ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың айтуы бойынша тұрақты
қызығушылық қағидасы. Бұл қағида негізінде ... ... ... қызмет жүргізуші ретінде қарастырылады. Үздіксіздік
қағидасына сәйкес кәсіпорынға өз активтерін тұрақты түрде бағалап
отыруға ... ... ... ... ... тауарларды өндіру
үшін қолданылады, ао олар сәйкесінше өндірістік үрдіс аяқталғаннан
кейін тапсырыс берушілерге сатылады. Сату ... ... ... ... ... расталған тауарлар құнын таниды. Бұл жерде
яғни өндіріс ... ... ... ... ... басқа да құралдардың құнын ... ... сату ... жоқ
болғандықтан, олардың құнын жеке-жеке анықтау қажет емес. Керісінше
егер кәсіпорын болашақта ... ... онда бұл ... ... бағаланып, ликвидациялық құны бойынша
сатылады. Бухгалтерлік есеп үздіксіздік қағидасына ... ... ... өз ... ... ... «оның құралдары
қаншаға сатылуы мүмкін» деген ақпараттарға ие болып келмейди.
3. Екі ... ... Бұл ... ... ... ... ... кездеседі: біреу кәсіпорынның – активтері ретінде, ал екіншісі
– пассивтері ретінде ұсынылған. Активтер – болашақта ... алып ... ... ... ... Пассив –
міндеттемелер мен меншікті капитал. Активтер мен ... ... ... ... тең ... ... бұл ... бұзылмауы тиіс, себебі бухгалтерлік баланс шаруашылық
операциялар екі ... жазу ... ... синтетикалық шоттар
негізінде жасалады. Ал екі жақтылық жазу ... есеп ... ... ... ... ... Бұл ... ерекшелігі әр шаруашылық
операция бухгалтерлік есеп шоттарында корсетілуі үшін екі рет
жазылады, яғни бір рет бір ... ... ал ... рет ... ... бір ... жазылады. Екі жақтылық жазу бухгалтерлік
есепте шаруашылық ... ... ... қамтамасыз
етеді. Сонымен қатар оның қолданылуы жоғарғы деңгейдегі ... ие ... ... ... ол ... ... жазулардың
балансталуын талап етеді. Бұл олардың түрлеріне ... ... ... мен ... ... айналымдардың сомасы есептелген
жағдайда әр есептік кезең аяқталған кезде ... ... ... ... тең ... ... ал керісінше болған жағдайда ол
есептілік жүргізуде қателіктердің бар болуын ... Әо ... ... кі ... әсер ... бухгалтерлік есеп
шаруашылық операциялардың екі аспектісінде ... ... Екі ... жазу ек ... ... тәжірибелік
нұсқасы болып келеді.
4. Тіркеу қағидасы. Бұл қағида Я.В.Соколовпен құрастырылған болатын. Бұл
бухгалтерлік есеп қағидасының ... ... ... ... ... болу ... әсер ететін барлық қызметтер,
операциялар, ... ... ... Я.В.Соколовтың айтуы
бойынша: «бірде бір оқиға шаруашылық операциялары кезінде, егер ... ... ... олар ... бола ... ... ... кезінде оқиғалардың барлығы бухгалтерлік
есепте тіркеле ... ... ... жөн. ... ... ... оның екі заңы ... қажет. Біріншіден, тек
шаруашылық үрдістерге тек белгілі бір көлемде ғана басқарушылық әсер
ете ... ... ... оқиғалары ғана тіркеледі, екіншіден,
шаруашылық кезеңнің оқиғаларын ... ... ... ... ... ... алу негізінде алынған басқарушылық
шешімдердің нәтижесіндегі экономикалық ... асып ... Осы ... екі ... қарама - қайшы келетін ақпараттар артық
ақпараттарды құрайды, яғни бұл ... ... есеп ... ... ... ... ... А.Н.Кашаев пен
О.М.Островский ғалымдарының осы мәселеге қатысты ойларын айта кеткен
жөн: «тіркеу – тек бастапқы құжаттарда ғана ... ... ... ... ... есеп ... ... және
бухгалтерлік есептің барлық кезеңдеріндегі тағы да басқа ... Құн ... ... ... ... ... ... әрине бәрімізге мәлім. Оларға ақша қаражаттары, машиналар
мен басқа да мүліктер, сонымен қатар мүліктік ... ... ... ... ... ... өте ... байланысты,
яғни актив әдетте есеп регистрлеріне оны сатып алған ... яғни ... ... алады. Бұл құн – активти ары қарай ... ... құны ... ... Ол ... есепте бастапқы құн деп
аталады. Құн қағидасы есеп регистрлерінде және есептіліктерде ... ... ... ол ... сол ... ... болғанға дейін
сол құнын сақтап қалады деген мағынаны білдірмейді. ... ... құны ... өте келе тозу ... ... ... құнын
жоғалтады және инфляция кезінде негізгі құралдар индексация механизмі
қызметіне байланысты өзінің құнын жоғарлатады. Дегенімен кәсіпорынның
негізгі құралдарын қайта бағалау ... ... ... ... және ... ... ... құны,
сонымен қатар басқа да активтер олардың нарықтық ... ... сату ... ... ... ... бухгалтерлік
есепте негізге негізгі құралдардың бастапқы құны ... ... ... ... өте ... ... ... Есептілік кезең қағидасы. Бұл қағиданың ерекшелігі бухгалтерліе сеп
қызмет істеуді белгілі бір уақыт аралығында өлшейді және ол ... деп ... ... ... сәйкес қызмет істеуші
шаруашылық жүргізуші субъектінің қызметі уақытпен ... ... ... және де ... да қызығушылық білдіруші
тұлғаларға белгілі бір кезең ішінде кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... алып отыруы қажет.
Әрбір кәсіпорын үшін есептілік жыл 1 ... 31 ... ... ... ... ... Ал ... құрылған
кәсіпорындар үшін бірінші есептілік жылы оның ... ... ... ... сәйкес жылдың 31 аралығы болып ... ал ... ... құрылған кәсіпорындар үшін, яғни 1 ... ... 31 ... ... ... жыл ... ... Айлық және
кварталдық есептіліктер аралық есептіліктер болып табылады және ол
өспелі қорытындылармен есептіліктің басынан ... ... ... ... ... ... календарлық жыдың орнына табиғи
шаруашылық жылды пайдаланады.
7. Сақтық қағидасы. Бұл ... ... ... жағдайында әр түрлі
бағалау жұмыстарын жүргізген кезде ... мен ... ... ... кетпеуі немесе міндеттемелер мен шығындардың
дұрыс есем ... үшін ... ... қолдануды білдіреді.
Бухгалтер активтерді бағалаған кезде белгілі бір ... ... ... ол ... ... ... гөрі, керісінше оны төмендететін көрсеткіштерді
таңдайды. Басқаша айтқанда олар ең ... ... ... ... Егер бір ... ... бағасы өзіндік құнынын жоғары
болса, онда актив есептілікте өзіндік құны ... ... ... ... ... ... өзіндік құнынан төмен болса, ... ол ... құны ... ... Осындай шаралар
арқылы бухгалтерлер бағалау кезінде сақтық шараларын қолданады. Бұл
қағиданың екі жағы ... ... тек оған ... ... ... ... ғана ... Шығындар оған тек сенімді мүмкіндік пайда болған ... да ... Сату ... Бұл ... өнімдерді сату кезінде табыстарды анықтау
тәсілдерінен тұрады, яғни ... әдіс пен ... ... Кассалық әдіс бойынша табыс ақша қаражаттары ... ... ... ... ал есептеу әдісінде сатудан түскен табыс
олардың ... ... ... ... ... ... болу кезінде
танылады. Кассалық әдіс кезінде табыстар мен ... ... ... өте ... ... Батыс елдерінің көптеген
кәсіпорындарында сатудан түскен табысты ... үшін осы әдіс ... ... ... карамастан да, бұл елдерде ... де ... ... жеткілікті болып келеді. Есептеу
әдісі бухгалтерлік есепте табыстар мен шығындардың есептік ... ... ... ... таза табыстың мөлшерін, яғни
олардың айырмашылығын анықтауға мүмкіндік береді. ... бұл ... ... қарағанда әлдеқайда күрделі болып келеді. Бірақ оның
бір ерекшелігі, егер ... әдіс тек ... ... ... ... ... ... ал есептеу әдісі сонымен қатар
капиталдың қозғалысы туралы да ақпараттарды алуға да ... ... ... ... Бұл ... ... кәсіпорынның табыстары мен
шығындары қай есептілік кезеңінде пайда болды, яғни олар қай есептілік
кезеңінде көрсетілуі ... ... ... ... ... ... шаруашылық операцияларынан түсетін табыстарды қандай
есептілік кезеңге жатқызатындығын былай анықтауға ... ... ... ... ... ... ... түскен табыстар;
Мысалы, желтоқсан айында сатып алушыға ... ... ... ол үшін ... алушы қолма – қол есеп айырысқан. Бұл жағдайда
табысты сол айда, яғни желтоқсан ... ... алу ... ... бұл
жағдайда табыстың артуы уақыт бойынша ақша қаражаттарының түсуімен сәйкес
келеді.
б) Өнімдер ... ... ... ... ... ... ақша
қаражаттары әлі түспегеннен пайда болатын есепті кезеңнің табыстары;
Мысалы, ... ұйым ... ... жасалған келісімге сәйкес шілде
айында бір кәсіпорынның ғимаратына сырлау жұмыстарын жүргізген, ал ... ... ұйым тек ақша ... тек ... айында
ғана алады деп болжайық. Бұл жағдайда мердігерлік ұйым сырлау жұмыстарынан
алынатын табысты шілде айында есепке алуы қажет. Бұл ... ... өсуі ... ... ақша ... ... ... сәйкес
келмейді.
в) Болашақ кезең табыстары, табыс алу үшін әлі жұмыстар жасалған жоқ немесе
қызметтер көрсетілген жоқ, ... ... ала ақша ... кәсіпорынның
шотына аударылған; Мысалы, тұрғын үйді жалға беруден ... ... ... ... алушы 12000 сомма көлеминде есепті жылдың қазан, қараша,
желтоқсан айларына ... ала ... ... ... ... ... ... 4000 есепке алынады.
Енді шығындарды қарастырайық. Сәйкестілік қағидасы бойынша шығындар,
табыстар алынған есепті ... ... ... бұл ... ... ... ... Р.Н. Антонидің айтуы бойынша: «сәйкестік
қағидасы бойынша табыстарды алудың өзіндік құны есепті жылда осы ... ... ... ... мыналар жатады:
1. Осы кезең ішінде клиентке жеткізілген өнімнің өзіндік құны;
2. Осы кезең ішінде шаруашылық ... ... ... ... ... Осы кезең ішінде пайда болған міндеттемелер мен қарыздар.
Кәсіпорынның шаруашылық операцияларының нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... ... ақшалай төлемдерді өндіруге кеткен есепті кезең шығындары;
б) есепті кезең шығындары, бұл ... әлі ... ... ... ... бұл шығындар осы кезең шығындарына жатқызылуы тиіс. Мысалы, егер
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... оған байланысты шығындарды кезеңнің басқа да ... әр ай ... ... отыру арқылы біркелкі ... ... ... кезең шығындары. Кәсіпорынға 2008 жылдың қарашасында 2009 ... айы үшін ... ... деп ... Бұл ... бұл төлемге
байланысты шығындар есепті кезең шығындарына жатқзылмауы тиіс, себебі ... ... ... ... ... ... ... Бұл қағида бойынша ақпараттар маңзды және маңызды
емес болып ... ... ... ... ... егер – ... ... есептілікті қолданушылардың экономикалық шешімдеріне
елеулі әсер ететін болса. Бұл ... ... ... ... ... ... анықтау үрдісі кезінде елеулі маңызды болып келеді. ... ... ... ... ... ... келеді. Шынында да осындай
шығындарды нақты телефондық сөйлесулер болған кезеңге жатқызуға болар еді,
дегенімен ... ... ... ... дәлдіктердің қажеті
жоқ болып келеді, ал қаражатты ... ... ... ... әр ... төлеуге арналған шоттарды алғаннан кейін жасалады. Бұл қағида ең
маңызды ... ... ... анық ... керектігін білдіреді.
11. Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептіліктің ең ... ... ... ... ... ... ... есептіліктің мәліметтері
кәсіпорынның ақша қаражаттарын бақылау, олардың құрылымы мен ... ... ... үшін қаражаттарды орналастыру, негізгі құралдардың ... ... ... оның ... ... ... ... ақпараттармен қамтамасыз ету үшін қажет болып табылады. Әрине
барлық ақпараттар есептілікте ... ... ... ... бірге көрсетілген қосымшаларда, аналитикалық хаттарда,
схема, график түрінде беруге болады, қосымша ... ... ... ... ... экономикасы өте жақсы дамыған мемлекеттерде кеңінен
қолданылады.
12. Тиімділік ... Бұл ... ... ... ... негізінде болып келеді. Барлық кәсіпорындардың қызметі осы
қағидаға негізделуі ... ал ... ... ... ... ... мен оған жету үшін кеткен еңбек, материалдық және
қаржылық ресурстардың қатынасында ... ... ... ... ... ... ... өндіріске кеткен ағымдағы шығындардың
қатынасы ретінде анықталады. Сәйкесінше, ... ... ... таза ... оның таза ... құнына қатынасы ретінде
анықталады, осы мақсаттар үшін ... ... ... ... де қолданылады, ал бұл көрсеткіш табыстың өнімді
өндіруге ... ... ... ... ... Өндірістің
тиімділігін талдау үшін сонымен қатар кәсіпорынның жеке көрсеткіштері де
қолданылады, мысалы, еңбек ... ... ... ... және тағы да ... ... заманғы талаптарға сай қазіргі
кезде өндіріс тиімділігінің маңыздылығы артуда, оның мәні өндірілген әр ... ... ... ... ... экономикалық нәтижелерді
жоғарлату болып табылады. Тек өндірістің ... ... ... ... мәселелерді, ұлттың әл-ауқатын мәнді ... ... ... ... ... ... қатар қаржылық есептілікті құруға да ... ... ... Оған ... негізгі талаптар мынандай болып
келеді:
Міндеттілік, оны ... ... және ... «Бухгалтерлік
есептілік туралы» заңға сәйкес Қазақстан Республикасының территориясында
қызмет жасайтын ... ... өз ... ... қаржылық есептілік
құрастыруға және есептілікті өз басшыларына, ... орны ... ... ... ... ... және қадағалау
органдарына 30 сәуірге дейін міндетті түрде есептіліктерін тапсырып ... Осы ... ... ... иелік етушісі есептілікті
ұсынудың уақытын өзі анықтауға және ... ... ... ... ... ... бір рет ... органдарға тапсырылып отырылуы
тиіс. Есептіліктің белгіленген уақытта ұсынылып ... ... ... кәсіпорынның қызметін болашақта тиімдірек
жүргізу үшін тиісті шараларды дер ... ... ... ... ... өткізілген есептілік қана кәсіпорынның қызметіне байланысты жедел
басқарушылық шешімдер қабылдауға, кәсіпорынның жұмыстары кезінде жіберілген
қателіктерді ... ... және оның ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ал белгіленген мерзімнен ... ... ... мен бақылауға жарамсыз жедел мұрағаттық
мәліметтерге айналады. Қаржылық есептіліктің ең негізгі талабы міндеттілік,
оны ... және ... ... ... ... ... маркетингтік, өндірістік және коммерциялық қызметтермен
байланысты әмбебап болып келеді. Осыған байланысты қазіргі ... ... ... формалары, оны толтырудың бірдей тәртіптері және
ұйымдастырушылық құқықтық формалары бекітілген. Тек ... ... есеп пен ... ... ... ғана банктік
заңдылықтар арқылы ... ... ... ... бекітілген есептілік қағидалары мен бақылау ... Ал оның өзі ... ... ... бөлімшелерінде
бухгалтерлік есеп шоттарының бірыңғай наменклатурасын қолдануды, ... және ... ... мазмұндылығы деген мағынаны
білдіреді. Есептілікті жүргізу және оны құрастыру әдістерінің унификациясы
әр түрлі бөлек ... ... ... ... ... және
есептілік көрсеткіштерінің жинағы үшін қажет болып келеді. Басқаша айтқанда
бұл талаптың орындалуы экономикалақ негізделген құрама есептілік ... ... ... ... экономикалық көрсеткіштерінің
бірегейлілігін қамтамасыз етеді, ал бұл көрсеткіштер өз ... ... ... ... және бақылауға мүмкіндік ... яғни ол да ... ... ... талаптардың бірі
болып табылады. Бұл талаптың маңыздылығы есептілік ... ... ... салыстырылуының міндеттілігінде. Бұл есептілікті
қолданушыларға шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... және ... анықтауға мүмкіндік
береді. Ал бұл үшін көрсеткіштер ... ... ... ... және ... ... ... керек, ал есептіліктің өзі бірдей
календарлық күнге құрастырылуы тиіс. Осы ... ... ... ... жүргізуші субъектінің кәсіпкерлік ... ... ... айқындауға, келесі кезеңге бизнес-
жоспарды құруға, болашаққа қаржылық ... ... ... ... ... әр ... ... нақты, және объективті ... ... ... ... ... негізінде жасалған
есептілік қана шынайы болып табылады. Есептіліктің шынайылық ...... ... ... ... жазуларға, бухгалтерлік
есептеулерге және инвентаризацияға негізделуі.
Есептілік бухгалтерлік шоттар ... ... ... ... ... өз ... ... негізінде жасалады. Сәйкесінше,
есептіліктің ақпараттық базасы кәсіпорында болған шаруашылық ... ... ... ... ... ... оның толықтылығымен және сапасымен
анықталады. Есептілік кезең ішінде шаруашылық ... ... ... ... онда ... кәсіпорын қызметінің
шынайылық нәтижелерін көрсетпейді. ... ... ... ... және ... толтырмау, жиынтық табыс сомасы мен өнімнің өзіндік
құны туралы ... ... алып ... ... ... қызметкерлеріне шаруашылық фактілердің барлығын тиісті құжаттармен дәл
уақытылы рәсімделуін және бухгалтерлерге ... ... етуі ... ... өз ... құжаттарды уақытылы тексеруге және өңдеуге, яғни
шаруашылық фактілерді сәйкес ... ... ... ... кезең аяқталғаннан кейін әр шот бойынша әр кезеңге бастапқы және
соңғы қалдық айналымдары есептелінеді. Осы қалдықтар ... ... ... және ... ... ... салыстыру – қаржылық
есептіліктің шынайы болуының міндетті талабы болып табылады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... сальдоларды
есептеп, айналым ведомстволарын жасап, оларды сәйкес синтетикалық шоттардың
соңғы жазуларымен салыстыру қажет.
Есептілік шынайырақ болып келеді, егер ... ... ... және ... инвентаризациясы дұрыс жасалған жағдайда (мысалы,
материалдық емес активтер мен ... ... ... ... ... қалыптасуы және арнайы қорлардың бағытталуы).
Қаржылық есептілік шынайы ғана емес, нақты, яғни сенімді, сонымен
қатар объективті ... ... ...... белгілі бір кезеңге
кәсіпорын қызметінің нәтижелері және кәсіпорынның қаржылық ... тиіс ... ... ...... шынайы ұсынылуы тиіс деген мағынаны білдіреді,
оны тексеру өте ... бұл ... ... ... жоқ және ... оған сенім арта алады.
Есептіліктің әр бір саны есеп мәліметтеріне сәйкес келуі тиіс. Басқаша
айтқанда ... ... ... ... ал ол өз кезегінде капитал нарығының
тиімді функциялануын, ... ... ... қаржылық, өндірістік
шешімдерді бағалауға, серіктестіктер арасындағы сенімділікті арттыруға
мүмкіндік береді.
Қарапайымдылық, ... және ... ... ... әр ... ... ... болып келеді. Бұның өзі ... ... ... ... ... және ... керекті
шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Толықтылық, аяқталғандылық және қысқалылық есепті кезеңде барлық
жасалған ... ... ... ... ... ... Жіберілген қателіктер ақпараттардың бұрмалануына алып
келеді, ал бұрмаланған ақпараттар негізінде құылған есептілік шынайы емес
және объективті емес ... ... ... ... ... ... ... да қолданушыларға көрсетуі тиіс ... ... ... ... ... оны ... кететін шығындарды
көбейтеді және де ол ... пен ... ... ... ...... ... кететін шығындар мнималды болуы
тиіс деген мағынаны ... ... ... ... арқылы, дегенімен бұл есептіліктің сапасына әсер етпеуі тиіс,
сонымен ... оны ... ... унификация, есептілік формаларын
стандарттау және механизациялауды қолдану арқылы жүзеге асыруға мүмкіндік
береді.
Рационалдылық – ... ... ... ... ұйымдастырудың оптималдылығын, оның ... ... ... ... ... ... дейін қаржылық есепетілікті
қысқартумен және бухгалтерлік есептілікті оңайлатумен байланысты ... ... ... ... ... негізінен бухгалтерлік
баланс ие болғандығын айтқанымыз жеткілікті. Яғни бір ... ... ... сол ... көмекші және қоймалық цехтардағы және
шаруашылықтағы аяқталмаған ... ... бір ... ... ... көрсетіле бастады. Дегенімен, бұл есептілікті ары ... ... ... ... ... мағынаны білдірмейді.
Сабақтастылық талабы – осы ... ... ... кезең
есептілігімен сабақтастылығын, яғни байланыстылығын білдіреді. Мысалы өткен
жылдың қорытынды балансы, осы жылдың ... ... ... ... – талабының ерекшелігі, ... ... ... ... ... шешімдерді қабылдауда
қанағаттандыруы ... ... ... ... ... ... ... жағдайларын бағалауға көмектесуі тиістігінде.
Жүйелілік талабы бойынша шаруашылық жүргізуші субъект қабылданған есеп
саясатын ұстануы ... ... Яғни ... ... ... , ... оны ауыстыруға деген маңызды себептер пайда болмайынша
қолданылуы тиіс. Егер есепті ... есеп ... ... ... ... бұл ... ... хаттарда міндетті түрде
көрсетуге және себептерін түсіндіруге міндетті. Ал қаржылық есептілікті
қолданушыларды бұл ... ... ... ала ... ... ... ... Бұл өзгерістер сонымен қатар қаржылық есептілікте де
ескеріле кетілуі қажет. Ескертулерде не ... жаңа ... ... жаңа
саясат қолоданылғандығы туралы ақпараттар берілуі тиіс.
Сонымен қаржылық есептілікке қойылатын маңызда талаптар осындай, ал
олардың ... ... ... орындалуы есептілікиің сапасын және
тиімділігін жоғарлатуға ... ... ХҚЕС ... ... ... ... және оны ұйымдастырудың
әдістемелік негізі
Дамыған қоғамда бухгалтерлік есеп мәліметтері негізінде құрастырылатын
қаржылық есептіліктің мазмұнын ... ... ... ... ... кезде алдына қойылған ең негізгі мақсаттарының бірі
болып табылады. Қаржылық есептіліктердің мәліметтері ... және ... ... бір кәсіпорында экономикалық шешімдер қабылдау үшін,
ал макроэкономикалық деңгейде экономикалық өзара байланыстардың ... ... ... баға ... қалыптастыруға, қоғамдағы
әлеуметтік бағыттардың өзгеруі және тағы басқа жағдайларға ... ... ... ... есептің құқықтық және әдістемелік дамуын
қамтамасыз ететін тенденциялардың бірі ол халықаралық тәжірибелерді қолдану
болып табылады.
Қазіргі кезде елімізде ... ... ... ... үшін «Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есепке алу және аудит
жуйсін дамыту тұжырымдамасының ... ... ... аралығына
бағытталған, ал бұл жоба Қазақстан Республикасының Примьер-Минимстірінің
2007 жылғы 9 тамызда №233-ө өкімімен бекітілген ... ... ... стандарттарына жедел енгізу жөніндегі 2007 жылға арналған іс-шаралар
жоспарына сәйкес дайындалған.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары әр ... ... ... ... үшін ... ... есеп
әдістемелері мен қағидаларының унификациясы үшін жасалған. Есептілік сыртқы
қолданушыларға да құрастырылып ұсынылғандықтан, әр ... ... ... ... және ... нәтижелерін сипаттайтын
көрсеткіштерді ұсынуда көптеген ... бар. ... әр ... ... және бірдей қабылдануы үшін қаржылық есептіліктің
халықаралық стандарттары қабылданған және әлі күнге дейін ... Ол қай ... ... ... ... ақпараттарды ұсынуды,
дайындау процедуралары мен оны құрастыру ережелерін ... ... ... ... ... №1 ХҚЕС «Қаржылық есептілікті
ұсынылуымен» анықталған.Бұл жалпылама белгіленген стандартта кәсіпорынның
есептілігін құрудың базалық ... ... бұл оның ... ... мен ... ... есептілік мәліметтерінің
саластырмалылығына байланысты біршама жетістіктерге жетуге ... ... ... ... ... ... құрылымына
байланысты кеңестер және оның мазмұнына ... ... ... ... ... мен ... ... жасалған жалпылама қаржылық
есептілік нақты ақпараттық сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшін
қолданылады. ХҚЕС сәйкес жасалған қаржылық ... ... ... ішінде жасалған операциялары мен қаржылық жағдайын құрылымдық түрде
ұсынуға мүмкіндік береді. ... ... ... Экономикалық шешеімдер қабылдау үшін қоолданушылардың ... ... ... ақша ... ... туралы мәліметтерді
ұсыну.
2. Кәсіпорын басқарушылары ... ... ... ... ... мәліметтерді ұсыну.
ХҚЕС сәйкес кәсіпорынның қаржылық есептілігіне мыналар кіреді:
1. Бухгалтерлік ... ... мен ... ... ... Капиталдағы барлық өзгерістерді көрсететін есептілік.
4. Ақша қозғаласы туралы есептілік.
5. Есеп саясаты және түсіндірме хат.
Кәсіпорынның қаржылық есептілігінен басқа сонымен қатар ... ... ... шолу да ... ... бұл ... кәсіпорын
қызметінің нәтижелері, кәсіпорынның қаржылық жағдайы, кәсіпорын қызметі
кезінде кездесетін негізіг қиындықтар ... ... ... ... ... қызметтің қаржылық нәтижелерін ... ... ... ... ... ... және
қызметті жақсарту мақсаттарында жасалған іс-шаралар, ... ... ... ... саясат туралы мәліметтер
көрсетілуі мүмкін. Құжаттағы мәліметтердің ішінде ең ... ... ... ... ... қаражаттарға қатысты саясатқа,
тәуеклдерді басқаруға арналған іс-шараларға аударылады. Аталған құжаттардан
басқа ... ... ... ... қоршаған ортаны ... ... ... құнға байланысты есептіліктер және
экономикалық шешімдер қабылдау үшін қолданушылардың ... ... ... тағы да басқа есептіліктер көрсетілуі мүмкін.
Қаржылық есептіліктің мзмұнына және ... ... ... немесе олармен қоса берілген қосымшаларға қарамастан, ХҚЕС бойынша
қаржылық есептілікке қойылатын негізгі талап – қаржылық есептілік ... оның әр ... ... ... ... ... әрбiр компонентi міндетті түрде дәлме-дәл
анықталуға тиiс. ... ... ... ... ... ... көрсетiлуге
және, егер бұл ... ... ... ... үшiн ... болса,
қайталануға тиiс:
а) есеп беретiн ұйымның атауы немесе өзге де сәйкестік белгілері, сондай-ақ
алдыңғы есепті ... ... осы ... кез ... өзгерістер;
б) қаржы есептiлiгi жеке ұйымды немесе ұйымдар тобын қамти ... ... ... ... ... үшiн ... ... жарайтынына
қарай, есепті күн немесе қаржы есептiлiгiн қамтитын ... ... ... ... ... ІAS ... ... ұсыну валютасы;
д) қаржы есептiлiгiнде соманы ұсынған кезде пайдаланылған дәлдiк деңгейi.
Қаржы есептiлiгi міндетті түрде кем ... жыл ... ... тиiс. Ұйымның есепті күні өзгерген және кезең ішіндегі ... ... бiр ... ... ұзағырақ немесе қысқарақ ұсынылған
кезде, ұйым қаржы есептiлiгiнде қамтылған кезеңге қосымша ... ... ... ... ... немесе неғұрлым ... ... ... ... мен ... туралы есептегі, меншiктi капиталдағы өзгерiстер
туралы ... ... ... ... ... ... ... ескертулердегi салыстырма сомалардың толық дәрежеде салыстырмалы
емес екендігінің фактiсi.
Әдетте қаржы есептілігі бір жыл ... ... үшін ... ... кейбiр ұйымдар практикалық тұрғыдан алғанда ... ... 52 ... кезең үшін ұсынуды ... Осы ... ... тиым ... ... ... қаржы есептiлiгiнде бiр жылдық
кезең үшін жасалатын қаржы есептiлiгінен елеулi айырмашылығы бола ... ... ... ... ең негізгі формаларының
бірі, оның ... ... ... ... ... ... ... құрастыру жұмыстары кезінде оның ұзақ мерзімді және
қысқа мерзімді ... ... ... активтері мен міндеттемелері және олар
жеке классификация түрінде болу қажеттілігі негізінде жасалуы тиіс. Егер
басшылықпен ... ... ... ... ... шешім қабылданса,
онда бухгалтерлік баланста активтер мен міндеттемелер өтімділік тәртібі
бойынша ұсынылуы тиіс. ... ... егер ... ... ... жеке ... ... болса, онда кәсіпорын міндетті түрде
есептілік кезеңінен кейін 12 ай ... және осы 12 ай ... ... ... ... төленуі күтілетін активтер мен міндеттемелердің
сомалары ашуы тиіс. ХҚЕС ... ... ... ... ... қолданушыларға айналым капиталының құрамындағы таза ... ... ... ... ... ... ... қатар бұндай
ақпараттар қолданушыларға есепті кезеңде сатылуы тиіс активтер мен ... ... мен ... ... ... және ... талдауға мүмкіндік береді.
ХҚЕС активтердің ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді болып бөлінуіне
ерекше назар ... №1 ХҚЕС ... ... ұсынылуы»
стандартында осы активтер жауап беруі тиіс талаптар анықталған. Актив, егер
мынадай өлшемдердің кез ... ... ... ... ... ... ... сыныпталуға тиіс:
а) оны өткiзу көзделсе, не ол кәсiпорынның әдеттегі операциялық кезеңiнiң
барысында сатуға ... ... ... ол ... сауда мақсаттарына арналса;
в) оны есепті күннен кейін он екі айдың ... сату ... ... ... ... немесе ақшалай қаражаттардың баламалары нысанында
болса (7-«Ақша қаражаттарының қозғалысы ... ... ІAS ... ... ... есепті күннен кейін, ең болмағанда, он
екі айдың ішінде қандай да болсын ... ... ... үшін ... ... пайдалануға тиым салынған реттер кірмейді. Бұндай
активтерге ... ... ... мен ... алушылардың
мінднттнмелері, нарықтық бағалы қағаздар және т.б. жатады. ХҚЕС ... ... ... міндетті түрде ұзақ мерзiмдi активтер ретiнде
сыныпталуға тиiс.
Міндеттемелер бухгалтерлік баланста қысқа мерзімді болып келеді, егер
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... 12 ай
ішінде олардың өтелуі жоспарлагған кезде. ... ... ... ... мен ... деген міндеттемелер, пайыздарды
төлеу бойынша міндеттемелер, ... ... ... ... табысқа деген салықтарға және т.б. міндеттемелер ... Ал ... ... ұзақ ... міндеттемелер ретінже
жіктеледі.
Ұзақ мерзімді міндеттемелер ішінде пайыздарды ... ... ... егер олар ... ... кейін он екі ай ішінде
төленуге міндетті болса және олардың бастапқы бөлігін төлеу ... он ... ұзақ ... жағдайда, сонымен қатар кәсіпорын қаржылық ... ... ... ... ... ... ... төлеу графиги өзгертілген жағдайда оларды ұзақ мерзімді деп
міндеттемелер ... ... ... ... ХҚЕС ... ... ұсынылуы» стандартында бухгалтерлік
баланста көрсетілуі тиіс сызықты баптардың минималды көлемі көрсетілген:
- негізгі құралдар;
- материалдық емес активтер;
- қаржылық активтер ... ... ... ... ... ... мен
дебиторлық борыштардың саудалық және т.б. түрлерін, ақша ... ... ... ... ... әдісі бойынша есепке алынған инвестициялар;
- қорлар;
- дебиторлық ... ... және т.б ... ақша қаражаттары және олардың баламалары;
- сатып алушылар мен тапсырушылардың міндеттемелері және т.б
дебиторлық борыштар;
- №12 ХҚЕС ... ... ... ... ... ... ... резервтер;
- пайыз төлеуді қамтитын ұзақ мерзімді міндеттемелер;
- үлестік қатысу;
- шығарылған капитал мен резервтер.
Негзінен ... ... ... атаулары мен орналасу орындары
ауысып келуі мүмкін, себебі бухгалтерлік ... ... ... ... көрсетуі тиіс. Сонымен қатар баланста жіктелген баптар
ірілендірілген болып келеді. Оларды мынандай ... ... ... ... ... Шығындардан пайда болғандарын қайта өңдеуге, активтердің ... ... ... алып келетін активтердің сипаты мен өтімділігі
және маңыздылығы, ақшалай және ... емес ... ұзақ ... ... ... активтер.
2. Операциялық және қаржылық активтер, қорлар, дебиторлық борыштар, ақша
қаражаттары мен олардың баламалары.
3. Егер ол ... ... ... ... ... уақыт бойынша
жіктелуі немесе бөлінуі және сипаты мен көлемі, ұзақ мерзімді жән
қысқа ... деп ... ... және пайыздық емес
міндеттемелерді жеке-жеке ұсынды.
Сонымен қатар бас компанияның, ... ... ... ... да ... жақтардың балансының әр бір бабы кредиторлық және
дебиторлық ... ... ... ... ... тиіс.
ХҚЕС бойынша олар класстық тармақтарға көлемі, ... ... ... ... тиіс. Баланста немесе баланспен
бірге берілген қосымшаларда класстық ... ... ... ХҚЕС-да біркелкі емес:
- материалдық активтер №16 ХҚЕС «Негізгі құралдар» стандартына
сәйкес жіктеледі;
- ... ... ... ... мен тапсырушылардың және
басқа да топ мүшелерінің міндеттемелері, алдын ала төлем және
басқа да ... ... ... №2 ХҚЕС ... ... сәйкес «тауарлар», «өндірістік
жіктеулер», «материалдар», «аяқталмаған өндіріс», «дайын өнім»
болып жіктеледі;
- алдағы ... ... ... ... ... және ... ... сәйкес осы сияқты
сипаттағы басқа да резервтерге жіктеледі;
- акционерлік және ... ... ... ... эмиссиялық
табысқа, резервтер түрлеріне жіктеледі.
Бухгалтерлік баланста белгіленген мерзімге активтердің болуы мен
міндеттемелерге қатысты ақпараттар ... мен ... ... ұқсас
болмағандықтан оларды әр түрлі бағалауға болады. Мысалы, ... ... тобы ... құны ... ... ... ... бойынша бағалануы мүмкін. Бұл ... ... ... ... жеке ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Кірістер мен шығыстар туралы есеп минималды түрде мынандай сызықтық
баптарды қамтуы тиіс:
а) ... ... ... ... ... ... мен ... кәсіпорындардың пайдалары мен
залалдарында үлес қосып қатысу ... ... ... сәйкес ескерілген
ұйымның үлесі;
г) салық бойынша шығыстар;
д) тоқтатылған қызметтен алынған салық салудан кейінгі жиынтық пайда ... (і), ... ... шегергенде әділ құны ... ... ... ... ... салудан кейінгі пайда немесе залал (іі)
немесе тоқтатылған ... ... ... ... шығу ... шығуынан кейін құрайтын бірегей соманы ;
е) пайда немесе залал;
Кірістер мен ... ... ... ... ... түрде мынадай
баптар кезең ішінде пайданы немесе залалды бөлу ретінде ашып ... ... ... ... ... ... залал;
б) еншілес компанияның меншікті капитал ... ... ... немесе
залал;
Кәсіпорынның қызметі бір-бірінен ... ... ... мен ... ... ... әр түрлі болғандықтан олардың
құрылымдық элементтерін ... ... ... жұмыстарының
нәтижелерін ашуға және ... ... ... ... ... ... кірістер мен шығындар есептілігіне №1 ХҚЕС ... ... ... ... ... ... ... сомалар енуі
мүмкін, ал бұл өз ... ... ... ... кәсіпорын қызметкерлеріне, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... жалпы қоғамға кәсіпорынның жағдайы ... ... ... етеді.
Сонымен қатар кірістер мен шығындар туралы есептілікті ... ... ... ... сәйкес олардың баптарының атауы және
орналасу орындары ауысуы мүмкін, бұның өзі қаржылық нәтижелерді нақтырақ
сипаттауға ... ... ... ... ... банктік мекемелердің
және басқа да қаржылық ұйымдардың қаржылық есептілігін құрастырған жағдайда
жүзеге ... ... ол ... ... №30 ХҚЕС ... ... ... институттардың қаржылық есептілігі» стандартына сәйке
жасалуы тиіс.
Кірістер мен ... ... ... ... ... берілген
қосымшаларда кірістер мен шығындардың ... ... мен ... ... ... ... Есептіліктің құрамында талдаудың болуы
маңызды болып келеді. Оны жүргізу үшін есептілікте шығындар бабы ... ... ол ... ... ... ... келесі
сипаттарды анықтау үшін бөлінеді:
1. Тұрақтылық.
2. Кірістер мен шығындардың потенциалдылығы.
3. ... ... ... екі ... ... ... ... ұсыну тәсілі шығындар сипаты әдісі деп аталады. Бұл ... ... мен ... ... ... элементтеріне)
байланысты мәліметтер келтіріледі: амортизация, материалдарды сатып алу,
транспорттық шығындар, еңбек ақы және ... ... ... ... функционалдық бағытты топтастырылмайды. ... мен ... ... есептілікті шығындар сипаттамасы әдісі арқылы
талдау сатудан түскен пайданы, экономикалық элементтер, қорлардың өзгеруі
мен ... ... ... ... ... ... Осы әдіс сонымен қатар басқа шет елдерде, мысалы, бухгалтерлік
есептің контенентальдық моделі ... ... ... және де Африканың кейбір дамығае мемлекеттерінде ... ... ... және де ... мен шығындар туралы
есептілікте мәліметтерді ұсынудың екінші бір әдісі шығындардың функциялық
әдісі ... ... ... құн» ... деп ... ХҚЕС – на ... әдіс ... мен шығындар есептілігінде сатудан түскен ... ... ... ... ... береді: өзіндік құн және табыс. Бұл
әдістің ... ... ... ... ... сипаты бойынша
жіктеу, сатулардың өзіндік құнының бөлігін бөлу, ... ... ... ... туралы есептілік кәсіпорын қаншалықты өзінің ... және оның ... ... ... ... мәліметтерді
алуға, оларды уақыт бойынша орналастыруға және олардың пайда ... ... ... береді. Сонымен қатар бұл есептілік
кәсірорынның қызметінің тиімділігін арттыруға ... ... ... ... қолданушыларға есептілікті талдаудың жаңа әдістерін анықтауға,
болашақта ақша ағымдарының ... ... ... және ... ... береді.
Әр кәсіпорын өзінің қызметіне қарамастан ақша қаражаттарын өз
міндеттіліктерін функционалдық түрде ... ... ... ... етіп ... үшін қажет етеді. Сондықтан №7 ХҚЕС ... ... ... ... ... ... ... әрбір кәсіпорын есептілік ... ... ... және қаржылық қызметімен байланысты барлық ақша ... ... ... баламалары инвестициялар және ... ... ... ең ... қысқа мерзімді міндеттемелерді өтеуге
арналған. Ақша қаражаттарының баламалары ретінде ... ... ... белгілі бір сомасы оңай айналысқа түсуі және құн өзгерісінің
шамалы тәуекеліне ұшырауы ... ... ... инвестиция ақша
қаражаттарының баламасы ретінде, оның қысқа мерзімі, айталық, үш ай ... алу ... ... одан аз өтеу ... ... ... ғана жіктеледі.
Меншік капиталына ... ... егер ... ... ... ... болып табылмағанда ғана, мысалы, оларды өтеу
күніне ... көп ... ... ... ... ... ... және
сатып алудың нақты күні көрсетілген жағдайда ақша ... ... ... ... ... ... қызметі ретінде қарастырылады. Алайда,
кейбір елдерде талап ету бойынша ... ... ... ... қаражаттарын басқарудың ажырамас бөлігі болып ... ... ... овердрафттар ақша қаражаттары мен баламаларының
құрамдас бөліктері ретінде ... ... шот ... ... ... ... ... жиі ретте өзгеріп тұруы ... ... ... тән ... ... ... ... қозғалысына баптар, ақша қаражаттарының немесе
ақша қаражаттары баламаларының құрамында ... ... ... ... бұл ... ... операциялық, инвестициялық қызмет
пен қаржы қызметінің бөлігі емес, компанияның ақша операцияларын ... ... ... ... ... Ақша операцияларын бақылауға және
реттеуге ақша қаражаттарының баламаларына ... ақша ... ... ... сату ... ... ... таза пайданың немесе
залалдың анықтамасына ... ... ... ... туындауына әкеп
соқтыруы мүмкін. ... ... ... байланысты ақша
қаражаттарының ... ... ... түсетін ақша
қаражаттарының қозғалысы ретінде жіктеледі.
Компания операциялық қызметтен түсетін ақша қаражаттарының ... ... ... тікелей әдісті, бұл әдіс кезінде жалпы ақша түсімдерінің негізгі түрлері
мен төлемдері туралы ақпарат ... ... ... ... пайдалана отырып беруі тиіс, бұл әдіс кезінде таза ... ... ... емес сипаттағы операциялардың, негізгі қызметтен кез
келген кейінге қалдырылған немесе есептелген өткендегі ... ... ... ... ... және инвестициялық немесе қаржы
қызметінен ақша қаражаттарының қозғалысымен байланысты кірістердің немесе
шығыстардың нәтижелері ... ... ... ақша ... ... ... ... тікелей әдісті қолдануы құпталады. Бұл әдіс жанама әдісті ... ... ақша ... ... ағындарын бағалау үшін
қажетті ақпаратты қамтамасыз ... ... ... ... кезде жалпы
ақша түсімдерінің және жалпы ақша төлемдерінің негізгі ... ... ... ... ... ... компанияның есепке алу жазбаларынан;
б) сатуды, сатудың өзіндік құнын ... және осы ... ... ... ... ... шығыстар және қаржы ... үшін ... ... ... кірістер) мыналарды:
-кезең ішіндегі босалқылардағы және операциялық дебиторлық ... ... ... ... ... емес ... ... немесе қаржылық ақша ағындарының туындауына әкеп
соқтыратын басқа да баптарды ескере отырып, ... мен ... ... ... да баптарды түзету арқылы.
Жанама әдісті қолданған кезде ... ... ... ... таза ... ... ... ішіндегі босалқылардағы және ... ... ... ... ... тозу, бағалау міндеттемелері, мерзімі кейінге ... ... ... ... операциялар бойынша іске асырылмаған пайда
мен залал, қауымдасқан компаниялардың бөлінбеген ... мен ... ... ақшалай емес баптарды ескере отырып;
в) нәтижесі инвестициялық немесе қаржы қызметінен ақша ... ... ... ... ... да баптарды ескере отырып, ... ... ... ... ... ... алғанда, операциялық қызметтен түсетін ақша ... ... ... ... ... ... пайда мен залал туралы есепте
ашылатын түсімдер мен шығыстарды және ... ... ... ... ... және ... берешектердегі өзгерістерді көрсету
арқылы жанама әдісті пайдаланумен ұсынылуы мүмкін.
Шетел ... ақша ... ... есептерде 21-
«Валюталық бағам өзгерісінің ... IAS ... ... ... сәйкес беріледі. Бұл валютаның айырбас бағамын нақты бағамға
бірдей жақындатып пайдалануға ... ... ... ... ... алынған айырбас бағамы шетел валютасымен жүргізілетін операцияларды
жазу немесе ... ... ... ақша ... ... ... қайта есептеу үшін пайдаланылуы мүмкін. Алайда 21 IAS шетелдік
еншілес компаниялардың ақша қаражаттарының түсімдері мен ... ... ... ... ... жағдай бойынша айырбас бағамын пайдалануға
рұқсат етпейді.
Кезең ішінде төленген пайыздардың жалпы сомасы, оның пайда мен ... ... ... ... танылғаны не танылмағанына немесе 23 «Қарыздар
бойынша шығындар» IAS сәйкес рұқсат ... ... ... ... не ... қарамастан, ақша
қаражаттарының қозғалысы туралы ... ... ... ... ақша ... ... туғызатын
операциялар бойынша туындайды, бұл қозғалыс ақша қаражаттарының ... ... ... ... инвестициялық немесе қаржы
қызметінен түсетін ақша қаражаттарының қозғалысы ретінде жіктеледі. Ал ... ... ... ... ... ... қызметпен немесе
қаржыландыру жөніндегі қызметпен оңай байланыстырылуы мүмкін, тиісті
салықтың ақша ... мен ... ... ... ... ... іс жүзінде жиі ретте мүмкін болмайды, ... олар ... ... ақша ... қозғалысы болған кезеңде туындамауы
мүмкін. Сондықтан төленген ... ... ... ... ... ... қозғалысы ретінде жіктеледі. Алайда салықтың ақша
түсімдерін ... ... ақша ... ... ... қаржы
қызметінен түскен ақша ... ... ... ... туғызатын бөлек операциямен байланыстыру мүмкіндігі болған
кезде, мұндай түсімдер мен төлемдер тиісінше ... ... ... ... ақша ... ... ... жіктеледі. Салықтық
ақша қаражаттарының түсімдері мен төлемдері қызметтің кемінде бір түріне
қатысты ... ... ... ... жалпы сомасы ашылады.
Есепке алу үлестік қатысу әдісі немесе нақты шығындар ... ... ... ... қауымдасқан немесе еншілес компанияға
инвестицияларды есепке алу кезінде инвестор ақша ... ... ... ... ... және ... ... мысалы,
дивидендтер мен аванстар арасындағы ақша қаражаттарының қозғалысы туралы
туралы ақпаратпен шектеледі.
Тепе-тең шоғырландыру ... ... ... ... ... өзінің үлесі туралы есеп (31-«Бірлескен қызметке қатысу» IAS
қараңыз) беретін компания ... ... ... ... ... ақша түсімдері мен төлемдеріндегі өзінің тепе-тең
үлесін ... ... ... ... көмегімен өзінің үлесі туралы
есеп ... ... ... ақша ... ... туралы есебіне
бірлесіп бақыланатын кәсіпорынға беретін оның инвестициясына ... ... мен ... оның және ... ... кәсіпорын
арасындағы бөлуді және басқа да ақша ... ... ... ... мен ... да ... бөлімшелердің сатып
алулар және сатулар нәтижесінде туындайтын ақша қаражаттарының жиынтық
түсімдері мен төлемдері бөлек ... және ... ... ... ... қозғалысы ретінде жіктелуі тиіс.
Компания тұтастай алғанда кезең ішінде еншілес компаниялардың, басқа
да құрылымдық ... ... ... және сол ... ... ... мына ... сәттердің әрқайсысынан:
а) сатып алу немесе сату кезінде жинақтап қарама-қарсы ... ... алу ... сату ... ... ... ақша ... олардың баламаларымен өтелген бір бөлігін;
в) еншілес компаниядағы немесе құрылымдық ... ақша ... ... ... ... алынған немесе іске асырылған сомасын;
және
г) ақша қаражаттарын немесе олардың баламаларын ... ... ... ... ... сатып алынған немесе іске
асырылған активтер мен ... ... ... ... ... ашуға тиіс.
Сонымен қатар қаржылық есептілікте ұйым меншікті капиталдағы
өзгерістер туралы есеп ... және осы ... ... ... ... ... міндетті:
1. Кезең ішіндегі пайда мен залал.
2. Қалған стандарттар мен Түсіндірмелердің ... ... ... ... ... ... ... кірістер мен шығыстардың
барлық баптарын, сондай-ақ осындай ... ... ... ... ... ... ... иелеріне және азшылық үлесіне
қатысты жиынтық слмаларды бөлек көрсетіп кезең ішіндегі кірістер мен
шығындар сомасын және(( а) және б) ... ... ... ... ... ... әр бір компоненті бойынша №8 ХҚЕС «Есеп саясаты,
есептік бухгалтерлік бағалаулардағы өзгерістер және ... ... ... есеп ... ... ... түзетудің ықпалы.
Ұйым сондай-ақ меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есепте ... ... ... ... ... міндетті:
1. Меншікті капитал иелерінің төлемдерін жеке көрсете отырып, меншікті
капитал иелері ретінде ... ... ... ... ... ... Кезеңнің басындағы және есепті күнгі тікелей пайда сомасы, сондай-ақ
кезең ішіндегі тиісті өзгерістер.
3. ... ... жеке ... отырып, төлеген меншікті капиталдың әрбір
тобының және кезеңнің басындағы және ... ... ... ... ... ... ХҚЕС «Қаржылық есептілікті ұсыну» стандартына сәйкес «капитал өзгерісі
туралы есептілікте» кәсіпорынмен екі ... ... ... ... ... тәсіл бағаналық форматқа ие болып келеді, бұл тәсіл ... ... ... ... ... әр элементінің (акционерлік
капитал, эмиссиялық табыс, мүлікті қайта ... қоы, ... және ... ... ... ... ... біральтернативтік тәсіл есептілікте мыналардың ... ... ... ... ... ... ... қайта бағалаудан өсім/(дефицит).
3. Шетелдердегі бөлімшелердің қаржылық есептіліктерін қайта ... ... ... ... мен ... есептілігінде танылатын таза пайда.
5. Есептілік кезеңіндегі таза пайда.
6. Танылған кірістер мен шығындардың қорытындысы.
7. Есеп саясатының өзгеруіне ... ... ... ... ... ... да мәліметтер қаржылық есептіліктегі
ескертулерде ұсынылуы тиіс.
Кәсіпорын капитал өзгерістері туралы ... ... үшін ... ... ... бұл есептілікте капиталда танылған әрбір
табыстар мен шығындардың, пайда мен зиян баптарының аралық ... ... ... ... ... есептіліктің формаларынан басқа,
есептілікте сонымен қатар кәсіпорынның саясаты көрсетілуі тиіс. №1 ... ... ... ... 21 ... ... қабылдаған
қаржылық есептілікті ... ... ... ... және ... ... есеп ... қабылдаған жағдайда бұл саясат есептілікте
көрсетілетін барлық көрсеткіштер, ... ... және ... әрбір интерпретациясына сәйкес келуі тиіс. Егер ХҚЕС ... ... ... ... ... ... жоқ ... кәсіпорын есеп саясатында қолданушыларға тимді экономикалық
шешімдер қабылдауға мүмкіндік беретін ... және ... ... және ұсынуы тиіс. Қаржылық есептіліктің сенімділігі ұсынылған
оқиғалардың тек ... ... ... ... ғана ... ... ... мазмұндылық пен бейтараптылық, ... және ... ... ... есеп пен ... есептiлiкті нормативтік-құқықтық реттеу
Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік және ... ... заңы 2008 ... 28 ... ... ... №234 заңымен ... ... заң ... бухгалтерлік есептілік пен қаржылық есептілік жүйесін
реттейді, оның қағидаларын, сонымен ... ... ... құрастыру
мен бухгалтерлік есептілікті жүргізудің негізгі сапалы сипаттамалары мен
ережелерін бекітеді. Бұл заң ... және ... ... ... ... ... яғни осы ... мақсаттары үшін пайдаланылатын
негізгі ұғымдар, заңның ... ... ... ... есеп пен ... ... туралы заңнамалары толығымен
ашылып көрсетілген. 2-тарауда Бухгалтерлік есеп пен қаржылық ... яғни ... ... ... құжаттамалар, бухгалтерлік
есепті ұйымдастыру шарттары, бухгалтерлік құжаттарды сақтау ережелері,
бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... есептілік элементтерін есепке алу және бағалау,
қаржылық есептіліктің халықаралық ... ... ... ... кезеңі, қаржылық есептілікті табыс ету мәселелері
қарастырылған. ... ... және ... есептілік жүйесін
реттеу, оның мемлекеттік және мемлекеттік емес реттеу органдары кәсіби
бухгалтерлерді ... ... қай ... ... және оны ішкі ... мәселелері айқындалған. 5-
тарауда қорытынды ережелер, бұл заңды ... үшін ... ... ... ережелер қарастырылған.
Осы заңға сәйкес қаржылық есептілік элементтеріне мыналар жатады:
1. Активтер - дара кәсiпкер ... ұйым ... ... ... бақылап
отырған, болашақта экономикалық пайда алу күтiлетiн ресурстар.
2. Мiндеттеме - дара кәсiпкердiң ... ... ... ... ... ... ... оны реттеу экономикалық пайданы
қамтитын ресурстардың шығып қалуына әкеп соғады.
3. Капитал - дара ... ... ... ... ... ... тасталғаннан кейiнгi үлес.
Кiрiстер мен шығыстар пайда мен зиян ... ... ... ... ... байланысты элементтер болып табылады.
Қаржылық есептiлiк элементтерiн бағалау - аталған элементтер ... пен ... ... ... және ... ақша ... Бағалауды қолдану әдiстерi мен тәртiбi халықаралық стандарттарға
және Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп пен ... ... ... ... ... белгiленедi.
Қаржылық есептiлiк элементтерiн есепке алу әдiстерi және тану ... ... және ... Республикасының бухгалтерлiк есеп
пен қаржылық есептiлiк туралы заңнамасының талаптарына сәйкес белгiленедi.
Қаржылық есептiлiк дара кәсiпкердiң немесе ... ... ... ... және ... ... өзгерiстер туралы
ақпаратты бiлдiредi.
Мемлекеттiк мекемелердiң қаржылық ... ... ... ... ... бухгалтерлiк баланс;
2) пайда мен зияндар туралы есеп;
3) ақша ... ... ... есеп;
4) капиталдағы өзгерiстер туралы есеп;
5) түсiндiрме жазба.
Қаржылық есептiлiктi жасау тәртiбi және оған ... ... ... ... және ... Республикасының
бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк ... ... ... белгiленедi.Егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде
өзгеше көзделмесе, мемлекеттiк мекемелердiң қаржылық есептiлiк көлемiн, оны
жасау нысандары мен тәртiбiн ... ... ... ... ... ... және бас ... дара кәсiпкер қол
қояды.
Бухгалтерлiк есебiн ... ұйым ... ... ... ... ... есептiлiгiне ұйымның басшылығы, сондай-ақ
бухгалтерлiк ұйымның басшысы немесе кәсiби бухгалтер қол ... ... ... ... ... есептiлiктiң халықаралық
стандарттары комитетi Қорының оларды ресми аударуға және (немесе) ... ... ... ... бар ұйым мемлекеттiк тiлде
немесе орыс тiлiнде жариялаған халықаралық стандарттарға ... ... ... бар ... ... ұйымның қызметi жөнiндегi қаржылық
есептiлiктен басқа Қазақстан Республикасының ... есеп пен ... ... ... талаптарына сәйкес шоғырландырылған қаржылық
есептiлiктi жасауға және ұсынуға мiндеттi.
Есептi кезең:
1. Жылдық қаржылық есептiлiк үшiн ... ... 1 ... бастап 31
желтоқсанды қоса күнтiзбелiк жыл болып ... ... ... ұйым үшiн бiрiншi есептi жыл ол мемлекеттiк ... ... ... сол жылдың 31 желтоқсанын қоса қамтиды.
Сонымен қатар осы заңнамаға ... ... ... ... ... ... тиіс:
1) құрылтай құжаттарына сәйкес құрылтайшыларға (қатысушыларға);
2) Қазақстан Республикасының статистика органдарында тiркелу орны
бойынша Қазақстан Республикасының мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... және қадағалау
органдарына олардың құзыреттерiне сәйкес қаржылық есептiлiктi ұсынады.
Қаржылық есептiлiк Қазақстан Республикасының ұлттық валютасымен көрсетiлiп
ұсынылады.
Қаржылық ... ... ... ... ... заңдарында белгiленген тәртiппен жариялайды.
Заңға сәйкес бухгалтерлік пен қаржылық есептiлiк ... ... ... бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк
жүйесiн мемлекеттiк реттеудi уәкiлеттi орган жүзеге асырады.
. ... ... ... ... ... есеп пен
қаржылық есептiлiк жүйесiн мемлекеттiк реттеудi Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... есеп пен қаржылық есептiлiк жүйесiн мемлекеттiк емес ... ... ... консультациялық-кеңесшi орган нысанында
құрылады, оның құрамын ... ... ... ... ... ... орган бекiтедi және ол өзi туралы ереже негiзiнде жұмыс
iстейдi.Консультациялық ... ... ... ... емес ... жеке ... субъектiлерiнiң, мемлекеттiң
қатысу үлесi бар ұйымдардың, мемлекеттiк кәсiпорындардың өкiлдерi кiредi.
Консультациялық орган:
1) уәкiлеттi органға Қазақстан ... ... есеп ... ... ... ... заңнамасын жетiлдiру ... ... ... ... ... ... ... қолдану
жөнiндегi әдiстемелiк ұсынымдарды қайта қарау мен әзiрлеу жөнiнде ұсыныстар
енгiзуге;
3) ... ... және ... әдiстемелiк ұсынымдарын
әзiрлеуге қатысуға;
4) бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк саласындағы халықаралық
ұйымдармен ... ... ... жүзеге асыруға құқылы.
4. Консультациялық орган:
1) Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк
туралы заңнамасында халықаралық стандарттар талаптарына қайшылықтардың ... ... ... және ... ... ... ... енгiзуге;
2) бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк мәселелерi бойынша
Қазақстан Республикасының нормативтiк құқықтық актiлерiн ... ... ... ... бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк
туралы заңнамасының, есеп саясатының сақталуын қамтамасыз ету, бухгалтерлiк
есеп жүргiзу және қаржылық есептiлiктi ... ... ... ... ... ... мен ... болдырмау және анықтау
жөнiндегi шараларды қоса алғанда, операцияларды ... ... үшiн ... ... ... Iшкi ... ұйымдастыруды басшылық
қамтамасыз етедi.
Мемлекеттiк мекемелердi бақылауды Қазақстан Республикасының заңнамасына
сәйкес мемлекеттiк органдар ... ... ... ... ЕСЕПТІЛІГІН ТАЛДАУ
2.1 Баланстың өтімділігін талдау
Баланс өтімділігін талдамас бұрын ең алдымен кәсіпорынның және ... ... не ... ... жөн. ... концепциясы бар. Оның біріншісі бойынша, өтімділік ретінде кәсіпорынның
өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін төлей алу ... ... ... « ... - ... өз ... ... төлей алу мүмкіндігі» деп жазған. Оның айтуы бойынша
өтімділік осы қасиетімен ... ... ... бір ... ... «шаруашылық жүргізуші субъект өтімділгі
– ол оның міндеттемелерін тез ... өтей алу ... деп ... ... деп ... егер ол өз ... мерзімді міндеттемелерін
сәйкесінше ағымдағы активтерін сата отырып, яғни оларды ақша қаражаттарына
айналдыра отырып, оларды өтей алатын болса. Бұл ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Олардың күрделі айырмашылықтары оларды талдау ... ... мен ... анық ... ... басқа концепциясы
бойынша – ол ағымдағы активтердің ақша ... ... алу ... ... ... келеді. И.П.Кондраковтың айтуы бойынша: «өтімділік
ретінде материалдық және басқа да активтердің сатылуы және ... ... ... ... авторлардың «Бухгалтерлік талдау» атты ... ... – ол өз ... ... ... отырып, қажетті
төлемдерді олардың төлем мерзіміне сәйкес төлей алуы» деген мағынаны береді
деп жазылған. В.В.Коволевтың айтуы бойынша: ... бір ... ... оның ... трансформациялануы түсіндіріледі және де өтімділік
дәрежесі осы трансформация жүзеге ... ... ... ... Осы ... ... аз ... сайын, актив өтімділігі соғұрлым
жоғары болып келеді.
Сонымен толық екінші концепцияны қолдай келе өтімділік - ... ... өз ... ... өтей алуы, ал олардың ... ... ... ... өтеу ... сәйкес келеді.
Осы айналымдалықтың тез арада орындалуы, кәсіпорынның төлемқабылеттілгі мен
несие қабылеттілігіне тікелей байланысты ... ... ... ... өтімділігі оның бар қаражаттарын өз міндеттіліктеріне сәйкес
мерзіміне байланысты өтеу үшін, оларды ... ... ... ... ... және оның ... ... ... ... ... ... бойынша
кәсіпорынның өтімділігі – баланс өтімділігі ... ... ... ... бағалау үшін баланс көрсеткіштерін мұқият
түрде ... ... ... ... - ... ... бойынша топтастырылған
активтердің, өтімділік дәрежесі бойынша топтастырылған міндеттемелермен
салыстырылуы болып ьабылады.
Өтімділік жәрежесі бойынша активтер былай жіктеледі:
1. А1 – ең ... ... ... ... ... оларға ақша
қаражаттарының барлық баптары және кәсіпорынның бағалы қағаздары
жатады.
2. А2 – тез ... ... ... ... мерзімді дебиторлық
борыштар, сондай-ақ басқа активтер де жатады
3. А3 – баяу сатылатын активтер. Бұл активтерге ... ... ... және ... ... ... баптары
жатады.
4. А4 – қиын сатылатын активтер – оған ұзақ мерзімді активтер жатады.
Ал өтімділік дәрежесі бойынша баланс ... ... ... П1 – ең жедел төленуі қажет міндеттемелер, оларға кредиторлық
берешектер, мерзімінде төленбей қалған ... ... да ... ... ... ... П2 – қысқа ... ... ... ... ... мен қарыздар, сонымен қатар қызметкерлерге арналған
ссудалар жатады.
3. П3 – ұзақ мерзімді міндеттемелер, оған ұзақ ... ... ... ... П4 – ... ... оған меншікті капитал баптры жатады,
бұл баптың жиынтық сомасы ... ... ... ... ... ... анықтау үшін активтер мен пассивтер бойынша
келтірілген топтардың қорытындыларын ... ... ... ... деп ... егер ... шарт орындалатын болса:
А1 үлкен немесе тең П1;
А2 үлкен немесе тең П2;
А3 үлкен немесе тең П3;
А4 кіші ... тең ... ... жүйедегі алдыңғы үш теңдіктің орындалуы, сәйкесінше
төртінші теңдіктің орындалуын қамтамасыз етеді, ... ... мен ... ... ... үш теңдіктің орындалуы маңызды.
Төртінші теңдік «баланстаушылық» сипатқа ие болып ... ... ... ... экономикалық маңызы бар, себебі оның орындалуы, ... ... ... орындалуын, яғни кәсіпорынның өзіндік
айналымдылық қаражаттарының бар екендігін білдіреді.
Егер осы теңдіктердің біреуі немесе бірнешеуі теріс ... ие ... ... онда ... бұл абсолютті баланстан әлде қайда өзгеше болып
келетіндігін білдіреді. Дегенімен бір топ ... ... ... ... ... негізінде жабылады, бірақ жабылу
деген мағына тек құндылық көлемі кезінде орын ... ... ... ... жағдайларында азырақ өтімді активтер оларға қарағанда ... ... жаба ... ... ... тобы (А1) төлеуге тиісті міндеттемелерді
жыл басында жаппайды, ал ... жылы ... ... ... ... келеді.
I-ші топ бойынша активтер мен пассивтер баптарының салыстырылуы,
жақын арада болатын түсімдер мен төлемдердің (3айға ... ... ... топ ... активтер мен пассивтер баптарының салыстырылуы алдағы
кезеңде (3-6 айға дейін мерзім) ... ... ... ... ... Жалпы алғанда I-ші және
II-ші ... ... ... ... мен пассивтері баптарының
салыстырылуы ағымдағы ... ... Олар ... ... ... кәсіпорынның төлем қабылеттілігін ( немесе төлем
қабылетсіздігін) көрсетеді.
Баяу ... ... мен ұзақ ... ... ... өтімділікті көрсетеді және болашақ кезеңге
кәсіпорынның ... мен ... ... ... ... топ ... баланс активтері мен ... ... ... оның иелері алдындағы міндеттемелерін жабу
мүмкіндігін көрсетеді. Бірақ бұл тек ... ... ... ... ... келеді. Бухгалтерлік және қаржылық есептіліктің «үздіксіздік»
қағидасы ... ... ... ... ... ... ... Ал
бұл үшін жоғарыда келтірілген төртінші теңдік ... ... ... яғни ... ... ... болу көздері иммобилизацияланған
активтерден артық болуы тиіс.
Осы схема бойынша талдау жасауесептеулерді дәл ... ... ... ... қаржылық жағдайын толық сипаттайды. Бірақ ол барлық
жағдайда кәсіпорынның нақты қаржылықжағдайын нақты осы уақытқа ... ... ішкі ... ... бухгалтерлік есеп мәліметтері
негізінде жасалатын ... ... ... ... ... ... Баланс өтімділігін нақтырақ бағалау үшін есептілік
мәліметтерін қолдану негізінде, яғни кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... ... жағдайда басты назарды дебиторлық борыштарға (оның көлеміне,
дебиторлық есеп айырысулардың көздеріне) аударған жөн, ... олар ... өте ... және ... өз ... мерзімді ссудаларын
жабудың бірден бір ең негізгі көзі болып табылады.
Көрсетілген схема бойынша талдау баланс ... ... ... ... ... ... ... негізінен былай есептеледі:
Кз= а1А1+а2А2+а3А3/а1П1+а2П2+а3П3 ... - ... ... ... а2, а3 – ... коэффициенті;
А1 және П2 – актив пен пассив бойынша сәйкес топтардың
қорытындылары ... ... ... ... ... ... өтімді
айналымдық қаражаттарының барлық төлеуге міндетті ... ... Оның ... бір ... ... ... мен
міндеттемелердің әр түрлі топтары белгіленген ... ... ... мен ... ... есептейтін үлестік коэфиициенттермен
енуі тиіс.
Бұл көрсеткіш кәсіпорынның алдағы кезең немесе нақты қазіргі кездегі
міндеттемелері ... ... ... алу ... ... ... ... бойынша ол 0,9-дан кем болмауы тиіс.
Өтімдірек активтер мен міндеттемелер баланс ... аса ... ... ... ... 1-ге тең болып келеді. Бұл жерде а3
- 0,5-ке тең ... ... Ал ... шектеулерді үлестік
коэффициенттердің мынандай жиынтығы қанағаттандырады:
А1=1; а2=0,5; ... ... ... ... мынаған тең:
Кол= А1+0,5А2+0,3А3/П1+0,5П2+0,3П3; (2)
Бұл көрсеткіш арқылы ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының ... ... ... бұл ... ... ... ... серіктестердің ішінен ең тұрақты, ... ... ... ... бұл ... ... қысқа мерзімді ... ... ... жайлы мәлімет бермейді. Сондықтан
осыдан басқа, сонымен қатар төлем қабылеттілігін ... үшін ... ... ... ... да өтімділік көрсеткішінің жүйесі
де қолданылады. Кәсіпорынның аз немесе көп дәрежеде өтімді болуы ... ... ... әр ... ... қаражаттары кіреді, ал олардың
ішінде сәйкесінше қысқа мерзімді қарыздарды жабу үшін ... ... және баяу ... ... ... ... ... жүйесінде ең маңыздылары: абсолютті
өтімділік коэффициенттері, аралық өтеу ... және ... ... ... ... құрамы мен құрылымының динамикасын
талдау. Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының ... ... ... ... ... ... және ... өсуін немесе
азайуын анықтауға мүмкіндік береді. Активтің өсуі кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... активтерді талдау кезінде олардың бар болуы, құрамы, құрылымы ... ... ... Жалпы активтердің құрылымын жіне олардың жеке
топтарын талдау оларды рационалды түрде орналастыруға мүмкіндік ... өсуі ... ... ... ... өйткені ол
кәсіпорынның болашақта ары қарай дамуының бірден бір себебі.
Дегенімен, кәсіпорынның мүлікткрінің ... ... ... ... ... ... ескере кеткен жөн, себебі оның жоғарғы
деңгейі баланстық септіліктің номиналды мәліметтерінің шынайы өмірдегіден
әлдеқайда ауытқып ... әсер ... ... ... ... ... ... мен орналасуын талдау үшін алдымен мынандай кесте
құрылуы тиіс. Активтерді талдау барысында ... алай ... ... ... ең ... ... неге ... кәсіпорынның
өндірістік потенциялдылығы, негізгі ... ... ... екндігін анықтау қажет. Ол үшін ең ... ... ... ... ал оның ... ... ... әр түрлі көзқарастар кездеседі. ... ... ... оның ... ... негізгі құралдардың құны, өндірістік қорлар,
аяқталмаған өндіріс, өсірудегі жануарлар кіреді.
Ал басқа әдебиетте кәсіпорынның өндірістік ... ... ... ... аталғандар, сонымен қатар аяқталмаған капиталдық
салымдар мен орнатылуы тиіс құрал-жабдықтардың құны енеді. Бұл ... ... ... даму ... және оның материалды-техникалық
базасын көрсетеді. Осы көрсеткіштен кейін, ... ... ... ... ағымдағы активтердің бөлігін, яғни ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіш ағымдағы активтер құнының кәсіпорынның барлық
мүліктерінің құнына қатынасы арқылы ... Бұл ... ... үшін қаражаттардың бөлігін сипаттайды. Бұл ... ... ... сайын, кәсіпорын соғұрлым қызметінің үздіксіздігін қамтамасыз
етеді және әр жағдайда өзінің кредиторларымен есеп ... ... ... ... бұл коэффициенттің өсімі жоғары болған сайын кәсіпорынның
мүлігі өзінің мобильділігін арттырады, ал ол өз ... ... ... және ... қолданғаннан пайда болатын
тиімділіктердің артқандығын көрсетеді.
Келесі бір талданатын көрсеткіш мобильді және ... ... ... бұл ... ... активтерінің орналасу
тиімділігін сипаттайды. Ол ағымдағы активтер ... ұзақ ... ... бөлу арқылы анықталады.
Бұл қатынастың оптималды және критикалық ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштің мөлшері 0,5-тен кем болмауы тиіс.
Осыдан кейін енді кәсіпорынның мүлігінің сапалық өзгерістерін анықтау
қажет. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... потенциялының ең маңызды элементтерін
анықтау қажет.
Ең негізгі назар ... ... ... ... негізгі
құралдардың шынайы құнының салыстырмалы салмағының өзгеруіне ... бұл ... ... ... ... масштабтарын
анықтаудың ориентирі ретінде қызмет атқарады. Негізгі ... ... ... ... ... активтерінің жалпы сомасының 50%
-нан төмен болмауы тиіс.
Ең негізгі тәжірибелік қызығушылық ... ... ... ... ... ... (жұмысқа арналған ... ... ... мен ... ... Оның ... қор ... қамтамасыз етеді, ал бұл өз кезегінде негізгі
құралдарды пайдаланудың тиімділігін көрсететін көрсеткіш ... ... ... техникалық жағдайын сипаттайтын негізгі
көрсеткіштердің бірі – тозу ... ... бір ... ... ... тозу ... ... бастапқы құнына қатынасы ... ... ... ... бойынша тозу коэффициенті 50%-
дан асып ... ол ... үшін ... ... ... Осыған байланысты
кәсіпорынның басшыларына метериалды-техникалық базаның жаңартылуына және
тұрақтылығына ... ... ... қажет.
Одан кейін келесідей кесте құра отырып, ағымдағы активтердің құрамы мен
құрылымын талдау қажет.
Баланс активтерінің пайда болу ... ... мен ... талдау. Талдаушының келесі бір мақсаты баланс ... болу ... ... ... ... Бұл ... кәсіпорынның
мүлігін сатып алу немесе құру тек меншікті капитал ... ... ... ... асырылатындығын естен шығармаған жөн, ал олардың қатынасы
сәйкесінше ... ... ... ... қатынастар кезінде кәсіпорынның қызметі және оның дамуы
меншікті ... ... ... жүзеге асырылады. Тек меншікті капитал
жеткіліксіз болған жағдай да ғана қарыздық қаражаттар сырттан тартылады.
Бұл жағдайларда ... ... ... ... тәуелділікке басты
назар аударылады, дегенімен ... ... ... ... ... ... да ... Соныдықтан қаржылық есептілітің ағымдағы
активтерінің пайда болу көздерн бөліп тастау ... ... ... ... бағдарламаны қамтамасыз ету үщін
меншікті капитал негізінде құрылады, ал ... ... ... болған жағдайда
бактердің қысқа мерзімді кредиторлық берешектері мен ... ... яғни ... ... негізінде жабылады.
Бұл талдауды жүзеге ... ... ... ... ... ... капиталдың нақты көлемі бекітіледі, олардың өзгеруіне алып келген
себептер көрсетіліп, сәйкесінше бағалау жұмыстары жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ол меншікті
қаражаттардың қоры – қаржылық тұрақтылықтың да қоры ... ... ... ... капиталдың нақты мөлшерін анықтап қана қойма, оның жалпы
капитал сомасындағы бөлігін де ... ... ... келеді. Бұл
коэффициент арнайы әдебиеттерде әр ... ... ие ... ... ... ... коэффициенті, ... ), ... оның мәні бір, яғни ... ... ... ... екендігін және меншікті капитал қаншалықты дұрыс
қолданылатындығын анықтау болып ... ... ... ... ... авансталған капиталға қатынасы ретінде келесі формула
арқылы ... = ... ... ... ... ... Кн – ... коэффициенті;
Ск – меншікті капитал;
Ак – авансталған капитал.
Оның өсуі кәсіпорынның қаржылық тәуеклділігінің өсуін, болашақ ... ... ... ... экономистерінің айтуы бойынша бұл ... әр ... ... ... ... ... бұл ... көздерінің құрылымының
тұрақтылығын бір қалыпты ұстап отыруға мүмкіндік береді. Осындай құрылымға
барлық ... мен ... ... ... аударады. Кәсіпорынның
өзіндік қаражатттарының неғұрлым көп болуы, оған үздіксіз ... ... ... экономиканың маңызды талаптарына жауап беруге мүмкіндік
береді. Сондықтан да көптеген кәсіпорынның ... ... ... ... және ... пайданы тікелей меншікті капиталға ... ... ... ... ... тырысады.
Кейбір қаржылық талдау оқулықтарының ... ... ... ... ... жағдайында жұмыс жасайтын әр бір кәсіпорын өз
инвесторлары мен ... ... ... ... ... ... мағынасы, меншікті капиталдың 0,6 /8,63/ деңгейінде оның
жалпы сомасына ... ... ... А.Д.Шеремет, О.В.Ефимов,
А.И.Ковалев, В.П.Павлов және тағыда ... ... ... ... ... ... шамасы 0,5-ке тең болуы тиіс, бұл өз кезегінде
кәсіпорынға барлық міндеттемелерін өз ... ... ... ... жақсы дамыған, және жабдықтаушылар мен сатып
алушылар арасындағы келісімдік ... ... ... сақталатын және фирманың
репутациясына ең басты ... ... ... негізінен
тәуелсіздік коэффициентіне онша назар аударылмайды. Ал Жапония ... ... ... ... 0,2-ні ... экономика жағдайында шаруашылық жүргізу ішкі және
сыртқы ақпаратты қолданушылар арқылы жүзеге ... Ішкі ... яғни ... ... ... жасау кезінде қаржылық
тәуекелді назарға ала отырып авансталған капиталдың жалпы ... ... ... ... бағалайды. Егер меншікті капиталдың
бөлігі төмендеген сайын, тәуекел сәйкесінше жоғары ... ... ... ... ... ... арқылы кәсіпорынның қызметінің
кеңейгенін немесе керісінше қысқ арғандығына байланысты қорытынды жасауға
мүмкіндік береді. ... ... ... ... және ... ... ... қызметінің қысқарғандығының белгісі болып
келеді. Бірақ, дегенімен бұндай қорытынды ... ... ... ... ... ... бір факторлар, яғни дивиденттер және несие
үшін пайыздық ... ... ... ... Егер ... қойылым несие
үшін дивидетттік қойылымнан төмен ... онда бұл ... ең ... ... ... көлемін жоғарлату болып келеді. Ал ... ... ... онда ... меншікті капиталды қолданған жөн.
Әрине авансталған капиталдың құрылымы әрқашанда қаралып ... ... ... ... ... ... ... пайда болу
көздерін талдау үшін ... ... ... ... ... ... ... үлестік бөлігіде, яғни тәуелсіздік
коэффициентіне қарама-қарсы ... ... ... те ... куә ... Оны ... ... деп атауға болады. Ол мына формула
арқылы анықталады:
Кз= ... ... Кз – ... ...... ... к – авансталған капитал.
Бұл коэффициенті авансталған капитал сомасындағы ... ... Оның ... ... ... ... ... соғұрлым
қаржыландырудың сыртқы көздеріне тәуелді болып ... ... ... ... бір көрсеткіш қаржыландыру коэффициенті
болып табылады, ол меншікті капиталдың тартылған ... ... ... Ск ... Кф – қаржыландыру коэффициенті;
Ск – ... ...... ... ... жоғары болған сайын банктер мен инвесторлар үшін
қаржыландыру тәуелділігі соғұрлым төмен болып келеді.
Коэффициент кәсіпорынның қызметінің қайсысы меншікті ... ... ... тартылған қаражаттар арқылы жүзеге асырылатындығын көрсетеді.
Қаржыландару коэффициенті 1-ден төмен болып келген жағдайда, ... ... ... ... пайда болады. Сонымен қатар Батыстың
көптеген фирмаларында қарыздық және ... ... ... ... ... бұл ... ... капиталдағы
тартылған қаражаттар қатынасын анықтайды:
Кз/с= Пк /Ск (6)
Мұндағы: Кз/с – ... және ... ... ...... ... ... қаражаттар);
Ск – меншікті капитал.
Бұл коэффициент кәсіпорынның өзіндік қаражаттардың активтерге салынған
1теңгеге қанша қарыздық қаражат тартылғандығын көрсетеді.
Арнайы ... бұл ... ... Кз/с, 1-ден ... болып
табылады. Егер ол 1-ден жоғары ... ... ... ... және ... ... ... тұрғанын білдіреді, дегенімен
бұл жауап әрдайым тұрақты ... ... ... және меншікті қаражаттар
қатынасы әрине кәсіпорынның салалық ... ... ... және ... ... ... ... Материалдық айналымдылық қаражаттар мен дебиторлық қарыздардың
жоғарғы айналымдылқ ... бұл ... ... ... болып келуі мүмкін,
ал бұл оз кезегінде кәсіпорынның автономдылығына еш әсер етпеуі де мүмкін.
Кәсіпорынның тәуелсіздігінің ... ... ең ... бірі ... ... ... немессе
инвестицияларды жабу коэффициенті. Ол жалпы капиталдағы меншікті және ... ... ... бөлігін сипаттайды және мына формула арқылы
анықталады:
Кф.у =авансталған капитал / ұзақ мерзімді міндеттемелер
(7)
Мұндағы: Кф.у – ... ... ... – ұзақ ... ... - ... ... деңгейі 0,9, ал аз дегенде 0,75-ті құрауы тиіс.
Кәсіпорынның капитал құрылымын сипаттау барысында жоғары да ... ... ... ... пайда болу көздері мен оның жеке
топтарының өзгеру тенденцияларын сипаттайтын жеке ... ... жөн. ... коэффициенттерге ең алдымен қарыздық қаражаттарды
ұзақ мерзімді тарту коэффициентін жатқызуға болады. Ол ұзақ ... ... ... мен ұзақ мерзімді міндеттемелердің
қатынасы ретінде анықталады, ол мына формула арқылы жүзеге асырылады:
Кд/о =ұзақ ... ... ... ... Кд/о – ... ... ұзақ ... тарту коэффициенті;
Ск - меншікті капитал;
До – ұзақ мерзімді міндеттемелер.
Бұл коэффициент қаржылық ... ... ... ... ... ... тартылған ұзақ мерзімді
несиелер мен қарыздардың меншікті капиталдағы үлесін анықтайды, сонымен бұл
көрсеткіш кәсіпорын ... ... ... ұлғайту үшін
қаншалықты қолдана алатындығын көрсетеді.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... де қолданылады, бұл коэффициент меншікті капиталдың
негізгі құралдарға қатынасы арқылы анықталады.
Меншікті капитал ... ... ... мен ... ... ... бұл ... қалыптастырудың ең тиімді баламасы болып
табылады. ... бұл ... егер оның ... ... ... алған жағдайда да, қызметін жүзеге асыра алады. Сонымен қатар
кәсіпорынның ... ... ... ... да ... меншікті капиталды
тек негізгі құралдарды ... алу ... ал ... қаражаттарды
мынандай жолмен қалыптастыруы тиіс: ¼ бөлігін – ұзақ мерзімді міндеттемелер
арқылы, ал ¾ ...... ... ... ... ... жақсы жұмыс
атқарады, егер капиталы аз болып, ал керісінше айналымдалық ... көп ... Бұл ... ... ... қатынастар
қалыптасады, яғни кішірек өзіндік капиталды иелену арқылы ... ... ... үлкен пайдаға қол жеткізуге болады.
Меншікті, тартылған және жалпы ... әр ... ... ... ... ... енді ... және
тартылған капиталдың құрылымын және оның есепті кезең ішінде өзгерісін
анықтауды ... ... ... талдау. Меншікті капиталды зерттеу ... ... ... ... ... ... капиталдық салымдарды қаржыландыру және негізгі құралдарды
қалыптастыру үщін ұзақ ... ... мен ... ... ал олар
сәйкесінше меншікті капиталға келіп қосылып, теңестіріледі. Қаржыландырудың
осы ... ... ... көрсеткіш анықталады. Бұл көрсеткіш өз
кезегінде абсолютті болып ... оның ... - ... қызметі үшін
жағымды, ал азаюы – оның қызметінің кері тенденциясы ретінде қарастырылады.
Талдау ... тек ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар оның жалпы меншікті ... ... жөн. Бұл ... ... ... ... сипаттайтын
негізгі көрсеткіштердің бірі болып табылады. ... және ... оны ... ... деп ... Бұл көрсеткіш
кәсіпорынның өзіндік қаражаттарының қай бөлігі мобильді формады ... және ол мна ... ... ... = ... ... / ... айналымдылық коэффициент (9)
Мұндағы: Км –моневерлік коэффициент;
Сок – ... ... ... – меншікті капитал.
Қаржылық тұрғыдан қарағанда бұл көрсеткіштің жоғары деңгейде
болуы кәсіпорынның ... ... ... сипаттайды және бұл
жағдайда өзіндік қаражаттар мобильді, оның коп бөлігі негізгі құралдарға
және басқа да ... ... ... және ... ... ... Егер коэффициент негізгі құралдардың
құнының төмендеуі негізінде емес, өзіндік қаражаттардың өзіне байланысты
жоғары болатын ... онда осы ... бұл ... ... ... тиімділігін дұрыс сипаттайды деген мағынаны білдіреді. Бұл
коэффициенттің оптималды деңгейі ... ... ... ... дегенімен
тәжірибеде осы коэффициенттің нақты ... ... ... ... ... оның ... кәсіпорын қызметінің сипатына байланысты
болып келеді. Келесі бір негізгі ... ... жабу ... Ол ... ... ... ... =тауарлы-материалдық құндылықтар /меншікті айналымдылық
коэффициент (10)
Мұндағы: Ко/з – тауарлы-материалдық құндылықтарды қамтамасыз ету
коэффициенті;
Сок – ... ... ...... ... құндылықтарды жабу коэффициенті – тауарлы-
материалдық ... ... ... ... жабылатындығын
көрсетеді. Оның көп бөлігі сәйкесінше кәсіпорынның өзіндік қаражаттарымен,
ал қалған бөлігі тартылған ... ... ... Бұл жағдайда
құндылықтардың көлемі сәйкесінше сол кезеңдегі оның ... ... ... ... ... ... Егер оның көлемі кәсіпорын
қажеттіліктерінен жоғары болып келетін болса, онда ... ... тек ... ғана ... ... яғни көрсеткіш 1-ден төмен болып
келеді. Ал керісінше оның көлемі қажетті көлемнен төмен ... ... 1-ден ... ... ... ие ... келеді, дегенімен бұл
кәсіпорынның қаржылық тиімділігінің ... ... ... ... ... өзіндік қаражаттармен қамтамасыз етілуін
материалдық қорлардың жағдайына байланысты талдау қажет.
Кәсіпорынның ... ... тек ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар олардың ... ... ... де ... ... ... ... қоса тартылған қаражаттарды да талдаған маңызды.
Тартылған капиталды талдау. Талдауды жүргізу үшін ең алдымен қарыздық
қаражаттарды жеке ... ... ... топтық
қорытындылармен сәйкестендіру, олардың базистік жағдайлардан ауытқуын
көрсетіп, ... ... ... ... ... дебиторлық және кредиторлық ... ... ... болуы қажет. Егер кредиторлық борыштар дебиторлық борыштармен
қамтамасыз етілмеген жағдайда, бұл кәсіпорын үшін ... ... ... бұл ... ... ... тез арада ақша қаражаттарына
айналымдылығын қиындатады. Егер кәсіпорында коммерциялық несиелер жоғарғы
дәрежеде дамыған болса, онда ... ... ... ... ... келесі бір негізгі жұмысы ол ... ... ... ... Бұл ... ... ... қаржылық
тұрақтылық деңгейінде классификациялауға мүмкіндік береді.
Қаржылық тұрақтылықтың абсолютті көрсеткіштері тауарлы-материалдық
құндылықтардың ... ... ... ... көрсеткіштер:
1. Өзіндік айналымдылық капиталдың болуы (Со.к). Бұл көрсеткіш меншікті
капитал мен ұзақ мерзімді активтердің арасындағы айырмашылық ретінде
анықталады. Ол ... ... ... сипаттайды. Оның
өткен кезеңдегімен салыстырғандағы үлкен болуы болашақта кәсіпорынның
қызметінің тиімділігін ... ... ... ... қалыптасқан түрін былай жазуға болады: Формула.
2. Мұндағы Ip A – ... ... ... бөлімі; Ip П – ... ... ... ... ең ... ... ... кезінде қолданылады, яғни кәсіпорынның
ағымдағы активтерінің құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... айналымдылық
қаражаттардың бөлігін анықтау және тағы да ... үшін ... ... ... ... 0,6-дан кем болмауы тиіс.
3. Меншікті және ұзақ мерзімді қарыздық ... ... ... үшін ... ... Бұл көрсеткіш алдындағы
көрсеткішті, яғни меншікті капиталды ұзақ ... ... ... яғни мына ... ... ... = Со.к +Д = Со.к + Пр.П ... Д – ұзақ мерзімді міндеттемелер;
Пр.П – Баланс пассивінің екінші ... ... ... ... көзінің негізгі бөлігі,
ол алдағы көрсеткішті қысқа мерзімді ... мен ... ... яғни ... ... ... +Кк; ... Кк – қысқа мерзімді несиелер мен қарыздар.
Үш коэффициенті коэффициентке де тауарлы-материалдық құндылықтарды
қалыптастыру көздерін қамтамасыз ... үш ... ... келеді:
1. Өзіндік айналымдылық ... ... (+) ... ( - ): (Со.к): +/- Со.к - З; Мұндағы З – ... ... ... және ұзақ ... тауарлы-материалдық құндылықтардың
көздерінің артықшылығы (+) ... ... ( - ): ... - ... ... ... ... көзінің жалпы
негізгі бөлігінің артықшылығы (+) немесе жетіспеушілігі ( - ):
(ОИ): +/-ОИ=ОИ – ... ... ... ... ... ... анықтау кәсіпорынның қаржылық жағдайын оны тұрақтылық ... ... ... жіктеуге мүмкіндік береді:
1. Қаржылық тұрақтылықтың абсолютті тұрақтылығы.
2. Қаржылық тұрақтылықтық қалыпты тұрақтылығы.
3. Тұрақты емес ... ... ... ... жағдай.
Бұл теңдік тауарлы-материалдық құндылықтар өзіндік айналымдылық
капитал арқылы жабылатындығын және кәсіпорынның сыртқы несие берушілерден
тәуелсіз екендігін ... ... ... ... ... ... өте сирек
кездеседі. Дағдарыстық қаржылық жағдай, егер кәсіпорын алдыңғы теңдікпен
қатар жабылмаған несиелер мен қарыздарға, сонымен ... ... ие ... ... ... Бұл жағдай кәсіпорынның өз несие
берушілерімен уақытылы есеп ... ... жоқ ... ... оның банкроттық жағдайын сипаттайды, басқаша айтқанда онық ... ... ... ... ... және ... борыштары,
мерзімі өтіп кеткен ссудалары мен ... ... ... көрсетеді.
1кесте
«ҚазТауҚұрылыс» ЖШС-ның бухгалтерлік баланстың көлденең талдауы
(Қазақстандық мың теңге есебінде)
|Баланс бөлімдері мен баптары |2009 |2008 ... |Өсу ... | | |(+/-) |% ... | | | | ... МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР: | | | | ... ... ... |3 599 674 |3 169 312|430 362 |13,58 ... емес ... ... 167 |30 860 |-4 693 |-15,21 ... ... ... үшін |58 980 |146 242 |-87 262 |-59,67 ... ... | | | | |
|1 ... жалғасы ... да ұзақ ... ... |151 992 |26 240 |17,26 ... |3 863 053 |3 498 406|364 647 |10,42 ... ... | | | | ... ... |976 686 |1 599 663|-622 977 |-38,94 ... | | | | ... ... ... ... 818 |31 026 |249 792 |805,11 ... аванстар және басқа да|466 896 |1 248 840|-781 944 |-62,61 ... ... ... | | | | ... ... және ... |351 161 |80 871 |270 290 |334,22 ... | | | | ... |2 075 561 |2 960 400|-884 839 |-29,89 ... ... |5 938 614 |6 458 806|-520 192 |-8,05 ... ... ЖӘНЕ | | | | ... | | | | ... КАПИТАЛ: | | | | ... ... |300 800 |300 800 |0 |0 ... ... ... |5 256 995 |293 986 |4 963 ... ... дефицит |(5 417 |(5 770 |353 742 |-6,13 |
| |068) |810) | | ... |140 727 |(5 |5 316 ... |
| | ... | | ... ... МІНДЕТТЕМЕЛЕР: | | | | ... ... ... |- |19 035 |-19 035 |-100 ... | | | | ... ... ... |1 531 139 |5 168 ... |-70,37 |
| | | |297 | ... ... ... |- |367 815 |-367 815 |-100 ... | | | | ... |1 531 139 |5 555 ... |-72,44 |
| | | |147 | ... ... | | | | ... ... ... және |3 110 337 |578 286 |2 532 ... |
|ұзақ мерзімді қарыздың ағымдағы| | | | ... | | | | ... ... ... аванс | |110 857 |-110 857 |-100 ... ... ... |679 963 |2 848 ... |-76,13 |
| | | |458 | ... да ... ... 455 |2 518 ... |-84,46 ... ... шығындар | | |427 | ... ... ... және |84 993 |22 520 |62 473 |277,41 ... тыс ... | | | | ... ... | | | | ... |4 266 748 |6 079 ... |-29,82 |
| | | |796 | ... ... ЖӘНЕ |5 938 614 |6 458 806|-520 192 |-8,05 ... ... | | | | ... ... ... ... ... болады: 2007 жылдың соңында
2005 жылмен салыстырғанда баланс валютасы 520 192 мың ... ... ... ... Мұндай өзгеріс ұйымның мүліктік потенциалының төмендегенін
көрсетеді. Өзгеріс негізгі құралдардың 430 362 мың теңгеге ... ... ... емес ... 4 693 ... 15%) азаюынан,
берілген аванстардың 87 262 мың теңгеге (немесе 60%) азаюынан және ағымдағы
активтердің 884 839 мың ... ... 29,89% ... туындады. Ал
пассивтегі өзгеріске қарағанда, меншік капитал 5 316 751 мың теңгеге немесе
102,72%-ға көбейді, ал қарыздық капитал ... ... ұзақ ...... мың ... ал ... ...
1 812 796 мың теңгеге.
2Кесте
«ҚазТауҚұрылыс» ЖШС-ның бухгалтерлік баланстың тігінен талдауы
(мың теңге есебінде)
|Баланс бөлімдері мен баптары |2007 |2005 ... |
| | | ... |
| | | | |
| |Мың |% |Мың |% | |
| ... | ... | | ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... |3 599 |60,61 |3 169 |49,07 |11,55 |
| |674 | |312 | | ... емес ... |26 167 |0,44 |30 860 |0,48 |-0,04 ... | | | | | ... ... ... үшін |58 980 |0,99 |146 242 |2,26 |-1,27 ... ... | | | | | ... да ұзақ ... |178 232 |3,00 |151 992 |2,35 |0,65 ... | | | | | |
| |3 863 |65,05 |3 498 |54,16 |10,88 |
| |053 | |406 | | ... ... | | | | |  ... |976 686 |16,45 |1 599 |24,77 |-8,32 ... | | |663 | | ... дебиторлық берешек, |280 818 |4,73 |31 026 |0,48 |4,25 ... | | | | | ... ... және ... |466 896 |7,86 |1 248 |19,34 |-11,47 ... ... ... нетто | | |840 | | ... ... және ... |351 161 |5,91 |80 871 |1,25 |4,66 ... | | | | | |
| |2 075 |34,95 |2 960 |45,84 |-10,88 |
| |561 | |400 | | ... ... |5 938 ... 458 ... |
| |614 | |806 | | ... КАПИТАЛ ЖӘНЕ | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... капитал |300 800 |5,07 |300 800 |4,66 |0,41 ... ... ... |5 256 |88,52 |293 986 |4,55 |83,97 |
| |995 | | | | ... ... |-5 417 ... 770 ... |
| |068 | |810 | | |
| |140 727 |2,37 |-5 176 ... |
| | | |024 | | ... ... ... | | | | | ... ... салықтық |- | |19 035 |0,29 |  ... | | | | | ... ... ... |1 531 |25,78 |5 168 |80,02 |-54,24 |
| |139 | |436 | | ... жақтан алынған |- | |367 815 |5,69 |  ... | | | | | |
| |1 531 |25,78 |5 555 |86,01 |-60,23 |
| |139 | |286 | | ... ... | |  | |  |  ... ... ... және |3 110 |52,37 |578 864 |8,96 |43,41 ... ... ... |337 | | | | ... ... | | | | | ... ... ... ... | |  |110 857 |1,72 |-1,72 ... ... ... |679 963 |11,45 |2 848 |44,10 | |
| | | |421 | | |
| | | | | |-32,65 |
|2 ... ... ... да ... |391 455 |6,59 |2 518 |39,00 |-32,41 ... және ... | | |882 | | ... | | | | | ... ... салықтар және |84 993 |1,43 |22 520 |0,35 |1,08 ... тыс ... | | | | | ... ... | | | | | |
| |4 266 |71,85 |6 079 |94,13 |-22,28 |
| |748 | |544 | | ... ... ЖӘНЕ |5 938 |100,00|6 458 |100,00| ... ... |614 | |806 | | ... ЖШС-ның баланс активінің құрылымында 2009 жылдың
соңында ең көп ... 60,61% ... ... алды және ... кезеңмен
салыстырғанда 11,55% -ға жоғары. Ағымдағы активтердің ... 34,95%, ... ... ... 16,45% ... ... ... 2008
жылмен салыстырғанда 10,88%-ға азайды. Мұндай өзгеріске тауарлы-материалдық
қорлардың 8,32%-ға төмендеуі, сауда дебиторлық ... 4,25 %-ға ... ақша ... ... өсуі әсер ... құрылымы компания қаражатының қаржыландыру көзінің жағдайын
көрсетеді. ... ... ... ... 2,37% ... және ... ... 82,51%-ға жоғары. Ұзақ мерзімді міндеттемелердің
үлесі 25,78%-ды құрайды және 2005 ... ... ... ... ... ... ... 71,85% құрайды, яғни пассивтер құлымында ең
көп үлесін ... ... ... Нарықтық экономика жағдайындағы табыстар мен шығындар есептілігінің
мағынасы және оны талдау
Әр бір бизнестің дамуының қорытында мақсаты табыс табу болып ... ... ... ... барлық шаруашылық
қызметтерін, яғни ... ... ... және ... ... ... тиімділігін сипаттайды. Табыстың жеткілікті деңгейі
бұл:
- бизнес пен капиталдың өсуіне мүмкіндік беретін кәсіпорынның
ағымдағы және ұзақ ... ... ... ішкі ... ... ... құнының өсуінің негізгі көзі;
- кәсіпорынның несие қабылеттілігінің индекаторы;
- кәсіпорынның мемлекет алдындағы міндеттемелерін орындаудың
кепілі, қоғамның ... ... ... ... - кәсіпорын қызметінің қаржылық қорытындыларын сипаттайтын
негізгі көрсеткіш. Табыс шаруашылық ... ... ... ал бұл ... өзі табыстың өндірістік
құнының деңгейіне, еңбек өнімділігіне, өндірісткк қорларды
пайдалану сатысына, ... ... ... ... ... ... ең
негізгісі – қаншалықты кәсіпорын өндіретін өнімнің тұтынушы
қажеттіліктерін қанағаттандыратындығына, яғни ... ... ... ... ... ... бюджеттің барлық деңгейін
кең көлемде өндіру мен қалыптастыр ... ... ... ... ... өсуіне өндіріске қатысушылардың
барлығы қызығушылық білдіреді, себебі табыстың тиімді деңгейінің
болуы кәсіпорынның потнециалды мүмкіндіктерін анықтайды, ... ... ... арттырады. Табыстың көп болуы
арқылы қатысушылар пайдасының бөлігі, дивиденттер мен басқа да
түсімдердің көлемі, ... және ... ... ... ... және ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Табыс - ... ... ... ... ... көрсеткіш.
Табысқа кәсіпорынның қаржылық жағдайы, жұмысшылардың жеке және
жалпы қажеттіліктерін қанағаттандыру деңгейі ... ... ... ... ең ... деңгейін алу меншік иесінің ең
негізгі мақсаты, ... ол ... ... мен ... ... ... Арнайы әдебиеттерде табысты анықтаудың бірнеше
жолдары бар бар екендігі белгілі. Оның біреуі – экономикалық, ... ...... ... ... ... ... анықтау: табыс – есептілік кезеңінде орын
алатын меншікті иелерінің капиталының өсуі. Бұл алгоритіммен
есептелген ... ... деп ... ... ... ... анықтау бойынша: табыс – ... ... ... ... оның активтерінің жиынтық-
құндық бағалануы болып келеді. Меншікті капиталды ұлғайту
операциялары ретінде меншік иелерінің ... ... ... ... ... ... ... меншік
иелерінің алуы, мемлекеттегі инфляция әсерінен кәсіпорынның
экономикалық потенциялының төмендеуіне ... тұру ... ... ... ... Екі ... ... дегенімен екінші тұжырым нарықтық экономикаға жақын
болып келеді. 1-кестеде ... әр ... ... ... көрсетілген.
Табыстар мен шығындар есептілігі жай қызмет ... ... мен ... ... ... да табыстар мен шығындардан,
салық салуға дейінгі табыстардан (шығынынан), жыл басынан есептілік күніне
дейінгі есептілік ... ... таза ... ... ... табыстары ретінде экономикалық тиімділіктің өсуіне
алып келетін активтердің келіп ... ... ... басқа да мүліктер)
және меншікті капиталдың өсуіне алып келетін міндеттемелерді ... ... ... ... қоспағандағы табыстар
түсіндіріледі.Кәсіпорынның табыстары сипатына байланысты, оларды ... ... және ... қызметінің бағытына байланысты былай
жіктеледі:
- жай қызметтен түсетін табыстар;
- операциялық қызметтен түсетін табыстар;
- сатудан тыс алынатын ... ... да ...... ... ... ... табыстарға мына табыстар жатады:
- тауарларды және өнімдерді сатудан түсетін табыстар;
- қызмет көрсетулерден, жұмыстарды атқарумен байланысты түсімдер;
Операциялық ... ... ... ... ... ... уақытша қолданғаны үшін басқа жақтардың
ақы төлеуімен байланысты төлемдер;
- патенттер, өндірістік үлгілер және ... ... ... ... басқа кәсіпорынның жарғылық капиталдарына үлестік қатысумен
байланысты түсімдер (пайыздарды және бағалы ... ... да ... ... ... ... бірігіп жасалған қызметтерден түсетін
табыстар(серіктестік келісім бойынша);
- (ақша қаражаттарынан жеке) негізгі ... және ... ... ... ... ... ... тауарларды,
қызметтерді сатудан түсетін табыстар;
- кәсіпорынның ақша қаражаттарын қолданумен байланысты пайыздық
үстемелер, сонымен қатар банк осы ... ... ... ... бір өз қызметтеріне қолдануымен байланысты
банктік осы кәсіпорынға төлейтін ... ... ... ... табыстар жатады:
- келісім шарттың талаптарын ... ... ... ... өсім ... ... алынған активтер, сонымен қатар беру келісімі бойынша
алынған активтер;
- кәсіпорынға келтірілген ... ... ... ... ... ... ... кезең табыстары;
- мерзімі өтіп кеткен кредиторлық және депоненттік мідеттемелер
сомалары;
- активтерді бағалауға дейінгі сомалар;
- басқа да ... тыс ... ... ... ... қызметтің кездейсоқ жағдайларынан
туындайтын, мысалы өрт, авария және басқа жағдайлардан туындайтын ... ... ... және ... ... мүмкін емес және
активтерді қолданудан сызып тастауға жататын материалдық құндылықтар құны.
Кәсіпорынның шығындары ретінде ... ... ... ... ... ... (ақша қаражаттары, басқа да мүліктер) және
осы ... ... ... алып ... ... қатысушылардың шешімдері бойынша салымдарды азайтудан ... ... ... ... ... ... және кәсіпорын қызметінің
бағыттарына байланысты былай жіктеледі:
- жай қызметпен байланысты шығындар;
- операциялық қызметпен байланысты шығындар;
- сатудан тыс ... ... ... ... ... шығындарға - өнімді жасап шығару ... ... ... ... осы өнімді сатумен байланысты барлық
шығындар ... ... ... ... ... мынандай
шығындар жатады:
- уақытша мүлікті және ... ... ... ... тиіс төлемдермен байланысты шығындар;
- патенттерді, өндірістік үлгілерді, интеллектуалды меншікті
қолданумен байланысты ... ... ... ... ... ... ... байланысты
шығындар;
- (ақша қаражаттарынан жеке) негізгі құралдарды және басқа да
активтерді, өнімдерді, ... ... ... ... басқа кәсіпорынның ақша қаражаттарын қолданумен байланысты
пайыздық шығындар;
- ... ... мен ... да ... ... ... байланысты шығындар;
- басқа да операциялық шығындар.
Сатудан тыс ... ... ... ... шарт талаптарын бұзумен байланысты шығындар;
- басқ кәсіпорынға келтіілген шығындарға байланысты шығыстар;
- осы есептілік кезеңінде танылған өткен жыл шығындаы;
- мерзімі өтіп ... ... және ... да қарыздар бойынша
шығындар;
- бағамдық айырмашылықтар;
- (айналымсыз активтерді қоспағандағы) активтерді ... ... да ... тыс ... ... ЖШСнің табыстары мен шығындарының құрамы, 2008 – ... | ... ... |Өзгерістер |
| ... ... |(+,-) ... |мың ... |% | |
| |2008 ж.|2009 ... ... |% ... | | | | ... |2008ж |к |
| | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |52 958 |205,0 |164,8 |10 090 |123,5 |-40,2 ... | | | | | | | ... және |3 767 |-1 181 |-18,0 |-3,68 |2 586 |31,35 |14,34 ... | | | | | | | ... ... |- |0,1 |- |-23 |- |-0,1 |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |-37,3 |2 678 |81,74 |32,8 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |-3 550 |-7 659 |-17,0 |-23,8 |-4 109 |215,7 |-6,8 ... | | | | | | | ... да |20 907 |32 129 |100 |100 |11 222 |153,1 |- ... | | | | | | | ... мен | | | | | | | ... ... | | | | | | |
| | | | | | | | ... тыс | | | | | | | ... мен | | | | | | | ... ... | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... ... отырғанымыздай серіктестіктің 2009 жылы
салық салуға дейінгі табысы 2008 жылға қарағанда 11222 мың ... ... ... ... ... сатудан түскен табыстар 10090 мың ... ... ... басқа да операциялық қызмттен түскен табыстарға
байланысты шығындар 2678 мың тенгеге ... ... және ... қалдығы өтен 2008 және 2009 жылдары да - теріс, ол 68,65 %- ... Бұл ... үшін оң ... қорытынды болып табылады.
Маңызды үлестік салмақты басқа да операциялық табыстар мен ... ... ол екі ... ... (-14665 және -11978) ... ... темпі 18,26 % - құрайды. Сонымен қатар сатудан тыс табыстар мен
шығындарға да назар аударсақ, егер ... ... ... 3550 мың тенгеге
қысқартса, ал 2009 жылы ол табысты 7659 мың теңгеге қысқартқан. Осыған
байланысты ... ... тыс ... мен ... ... мен
құрылымын ұқыпты түрде теріс жағдайларды келесі кезеңдерде болдырмау ... ... мен ... ... әсер ... ... шаруашылық қаржылық қызметі көптеген экономикалық
көрсеткіштермен өлшенеді. Ал әр бір ... ... бір ... әсер ... Факторлар – бұл нақты бір көрсеткішке немесе бірнеше
көрсеткіштергет әсер ... ... ... талдауда
факторлардың өзі де сипаты бойынша ... ... ... ... ... ... әсер етеьін, немесе жеке, яғни тек бір ... әсер ... ... ... ... ... ... жеке көрсеткіштер арасында орын алатын байланыстармен және
негізділігімен түсіндіріледі. ... ... ... ішкі ... ... ... өз кезегінде негізгі және негізгі ... ... және ... аз ... және ... бақыланбайтын болып
жіктелуі мүмкін. Ішкі негізгі факторлар ретінде теориялық негізде кәсіпорын
жұмыстарының қорытындыларын анықтайтын ... ... ... емес факторлар жалпылама көрсеткіштерге әсер ететіндігімен, ... ... ... ... ... мағынасымен байланысты емес
факторлар, мысалы шаруашылық және техникалық тәртіптің бұзылуы және басқа
да ... ... ... ... кәсіпорынның қызметіне байланысты
емес, дегенімен кәсіпорынның өндірістік және ... ... ... ... ... ... жіктеу және талдау
методикасын жетілдіру ең ... ... ... яғни ... ішкі және кері факторлардан тазартуға мүмкіндік ... ... ... өзі ... таңдалған көрсеткіштердің кәсіпорын қызметінің
тиімділігін нақты және объективті көрсетуге мүмкіндік береді. Шаруашылық
қызметтің ... ... ... ... ... ... сапалық және сандық көрсеткіштер әсері негізінде қалыптасады.
Ресурстарды интенсивті және ... ... ... олардың бір
бірін ауыстыра алу мүмкіндіктерінде болып табылады. Экстенсивті және
интенсивті ... ... ... ... қаржылық және
өндірістік ресурстардың қолданылуын көрсетеді. ... ... ... ... сандық көрсеткіштері болып келеді:
жұмысшылардың саны, ... ... ... ... ... негізгі өндірістік қорлар мен ... ... ... ... даму ... ... қолданудың
сапалық көрсеткіштері: еңбек өнімділігі (еңбек сыйымдылығы), материал
қайтарымдылығы ... ... ... ... ... саны ... айналамдылық қаражаттарды бекіту коэффициенті).
Ресурстарды экстенсивті қолдану өндіріске қосымша ресурстардың тартылуына
алып ... Ал ... ... ... аз ресурстар негізінде
үлкен тиімді қорытындыларды алуға бағытталған. Өндірістік ... ... ( ... ... ... ... кәсіпорынның
қаржылық жағдайын жақсартуға және табыстың ... алып ... ... ... ... ... ... қызметінің
диверсификациясы, қызмет көрсетуде бәсекеге ... жаңа ... ... ... тиімді жарнаманы
ұйымдастыру, сыртқы экономикалық байланыстардың даму сатысы,
инфляция нәтижесінде жеткізілуі тиіс тауарлардың ... ... ... ... ... және әкімшілік факторлар (салық салу,
нормативтік-құқықтық актілер, кәсіпорынның ... ... ... ... ... мен бағаларды
реттеуі);
Ішкі факторлардың жиынтығына мына ... ... ... ... және экономикалық еңбек ... ... ... ... ... ... ... реконструкция мен модернизация жұмыстарын
жүргізу);
- ұйымдастырушы-басқарушылық (қызметтер мен өнімдердің жаңа түрлерін игеру,
кәсіпорынның дамуы мен қызметінің ... мен ... ... ... ... ... ... тиімді және шынайы ақпараттармен қамтамасыз
ету);
- экономикалық (кәсіпорынның қызметін қаржылық жоспарлау, табыстың ... ... ішкі ... іздестіру және оларды ... ... ... ... ... ... (жұмысшылардың кәсіби деңгейі жоғарлату, еңбек талаптарын
жақсарту, жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... ... факторлық талдануы. Табыстың салық ... ең ... ...... түскен табыс. Сатудан түскен табыстың
факторлы талдануы - ... ... ... ... өндірістік факторларды қолдануда басқарушылық шешімдерді
қалыптастыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... қалыптасады: нетто түсім, сатылған тауарлардың өзіндік
құны (өнімдер, жұмыстар, қызметтер), ... және ... ... ...... ... ... түсімдер, түсіп келу,
жұмыстарды атқару, қосылған ... ... ... акциздерді және
басқада міндетті ... алып ... ... ... ... құны (өнімдер, жұмыстар, қызметтер)
есептілік кезеңінде сатылған ... ... ... ... және
өнімдердің өндіруге кеткен есептілік шығындар. ... ... ... сату ... ... ... ... Өндірістік
кәсіпорындарда бұл шығындарға өнімді ... ... ... ... ... ... ... өнімді орау, жіберу станциясына тауарларды
жеткізу шығындары, транспорттық қаражаттар, комиссиялық ... ... ... шығындар. Есеп саясатында коммерциялық шығындарды ... ... ... ... ... ... ... шығындар – бұл есеп саясаты негізінде сатылған тауарлардың
өзіндік құнына қосылмаған жалпы ... ... Бұл ... шығындардан, жалпы шаруашылық персоналды қамтамасыз
ететін шығындардан, өндірістік үрдіспен байланысты емес ... ... ... ету ... тұрады. Сонымен қатар басқарушылық
шығындарына амортизациялық аударымдар, ... ... ... ... және ... ... ... бағыттылған мекемені жалдау
шығындары, ақпараттық, аудиторлық және консультациялық ... ... ... ... ... ... мына ... арқылы анықталады:
Пр=V-C-КР-УР (13)
Мұндағы: Пр – ... ... ...... ... түскен түсім;
C – сатылған тауарлардың өзіндік құны;
КР – коммерциялық шығындар;
УР – ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымы, 2008-2009жж, мың
теңге.
| | ... ... ... |Өзгерістер |
| ... |% |(+,-) ... |мың ... | | |
| |2008 ж.|2009 ... |2009 ... |% ... |
| | | | | ... |2008ж ... | | | | | | |н ... ... |131 020|158 719|100 |100 |27699 |121,14| ... ... | | | | | | | ... |55 194 |67 452 |43,13 |42,5 |12 258 |122,2 |0,37 ... | | | | | | | ... |75 826 |91267 |57,87 |57,5 |15 441 ... ... құны |2 179 |537 |1,66 |0,34 |-1 642 |6 |1,32 ... табыс | | | | | |24,6 | ... |30 781 |37 774 |23,49 |23,8 |6 993 | |0,31 ... |42 866 |52 956 |32,72 |33,4 |10 090 ... ... | | | | | |123,54| ... |94 |106 |0,07 |0,07 |12 | |- ... ... |1 287 |2,95 | |-2 574 ... ... ... |23 |- | |0,81 |-23 |33,33 |-0,02 ... тиісті| | | | | |- | ... | | |0,02 | | | | ... | | | |- |8 439 | |3,32 ... ... |14 992 |23 431 | | | | | ... | | | | | | |-0,33 ... | | | | | |156,29| ... | | |11,44 | |5 761 | | ... |29 657 |35 418 | |14,76 | | |-0,69 ... | | | | | | | ... | | | | | |119,43| ... да | | |22,64 | |670 | |1,43 ... |8 330 |9 000 | |22,31 | | | ... | | | | | | | ... да | | | | |4 479 ... ... |11 880 |16 659 |6,36 | | | | ... | | | |5,67 | | | ... ... тыс | | | | |11 222 ... ... | | |9,07 | | | | ... ... тыс |20 907 |31 129 | |10, 5 | | | ... | | | | | |153,68| ... ... ... | | |20,24 |343 | | ... ... |- |343 |15,96 | | |- | ... | | | | | | |2,31 ... ... | | | | | | | ... | | |- | | | | ... | | | |0,22 | | | ... |- |668 | | |668 | |1,72 ... | | | | | |- | ... | | | | | | | ... | | |- | | | | ... | | | | | | |0,34 ... деген| | | |2,31 |771 | | ... ... |4 911 |8 682 | | | |176,79| ... ... | | | | | | | ... | | | | |539 | | ... да |27 |566 |3,75 | | |096,3 | ... | | | |5,47 | | | ... | | | | | | | ... таза | | |0,02 | | | | ... (залал) | | | |0,36 | | | |
| | | | | |3 587 | | |
| |15 969 |19556 | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | |122,46| |
| | | |12,9 | | | | |
| | | | |12,32 | | | ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді,
ал оның төмендеуі сәйкесінше табыс мөлшерін де төмендетеді.
Ал сатудан түскен табыстың ... ... ... ... ... төмендеуі сатудан түскен табыс сомасына тиімді
әсер етеді. Мәліметтердің ... ... ету үшін ... ... ... ... саналады. Кесте мәліметтері
бойынша 2009 жылы сатудан түскен табыс 10 090 мың теңгеге немесе 23, 54 ... ... ... ... ... қатар тауарларды сатудан түскен
табыс 2008 жылға қарағанда 2009 жылы 27 699 мың ... ... ... ... теңгеге өскендігін көруімізге болады
Таза (бөлінбеген) табысты қолдануды талдау. ... ... ... таза ... ... ... ... Бұл көрсеткіш
кәсіпорынның қызметінің соңғы қорытындыларын анықтайды және ... ... ... ... ... ... ... көлемі бойынша,
кейінге қалдырылған салықтық міндеттемелер мен табысқа салынатын салық
бойынша ерекшеленеді. Тігінен ... ... ... ... динамикасы
анықталады. Көлденең талдау таза табыс үлесндегі жеке құрамдас ... ... ... ... ... қалдырылған салықтық
міндеттемелер мен таза табысқа салынатын салық таза табыстың ... ал ... ... ... ... ... оның көлемін
біршама ұлғайтады.
Таза табысты меншік иелерінің ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Таза
табыс келесідей ... ... ... ... ... ... ... төлеуге;
3. Кәсіпорындардың активтерін ұлғайтуға.
Табысты қолдануды ... және ... ... кезінде әр
көрсеткішдің динамикасы мен сатысы, абсолютті ауытқулары мен өсу қарқыны
анықталады. ... ... ... ... ... қабылданады, яғни
табыстың қай бөлігін дивиденттер ретінде ... ал қай ... ... ұлғайтуға қолданылатындығы анықталады. Егер оның
көп бөлігі кәсіпорынның активтерін қаржыландыруға жұмсалатын болса, онда
бұл ... ... ары ... ... бірден бір себебі болып келеді.
2.3 Капитал өзгерісі туралы есептілікті талдау
Капитал ... ... ... ... мен ... ... ... үрдісінде кәсіпорынның меншікті капиталының құрамы мен
құрылымын талдаған тиімді болып ... ... ... ... және
табыстар мен шығындар туралы есептілік тек ... ... тек ... ... ... ... ... мен қалыптасуын нақтырақ
зерттеу үшін бухгалтерлік балансқа және табыстар мен шығындар туралы
есептілікке ... ... және ... ... ... ... ... ескертулер беріледі. Бұл есептілік формалары, олардың
бірі яғни «Капитал өзгерістері туралы есептілік» формалары ... ... ... ... ашып ... тиіс. Бұл формалар
сонымен қатар қолданушыларды кәсіпорынның қаржылық жағдайы ... ... оның ... ... ... ... ақпараттарды,
балансқа және табыстар мен ... ... ... ... ... жағдайының өзгерісі туралы маңызды ... етуі ... ... ... есептілік» капиталдың құрамының өзгерісі
туралы қосымша ақпараттарды, өткен кезең мен ағымдағы ... ... ... ... ... ... мен ... ашып
көрсетеді, сонымен қатар оның қалыптасу көздерінің резервтеріндегі ... ... және ... жұмсалған капиталдың мөлшерінің
кәсіпорынның активтерін ... ... ... ... ... әсер ... ... мүмкіндік береді. Көптеген қолданушылар
үшін ... ... ... ... ... жеке ... ... маңызды болып келеді, себебі бұл арқылы ақпаратты
қолданушылардың ... ... ... ... ... бір ... ... туралы есептілік үш бөлімнен тұрады:
1. «Капитал өзгерісі»;
2. «Резервтер»;
3. «Анықтамалар».
Бірінші, яғни «Капитал ... ... ... барлық
құрамдас бөліктерінің жыл басына жыл аяғына қалдықтары көрсетіледі;
меншікті, ... және ... ... ... пйда (жабылмаған
шығын), сонымен қатар олардың өсу немесе төмендеу сомалары, әрине өзгеру
себептерімен. Бұндай ... ... ... ... ... ... ... номиналды құнының өсуі немесе азаюы, заңды
тұлғаның қайта ... есеп ... ... ... ... ... жұмыстарының нәтижелері, дивиденттердің төленуі және т.б. себептер.
Бұл фрпмада капитал өзгерісінің барлық себептері ... ... ... ... алып ... ... табыс, меншікті
капиталдың өсуіне немесе қаржыландырылуына бағытталған қосымша капиттал
және т.б.). ... әр ... өз ... ... ... байланысты бұл есептілікті қосымша көрсеткіштермен толықтырып
отыруы тиіс.
«Резервтер» бөлімінде болашақтағы және ағымдағы ... ... ... ... және жыл аяғына деген қалдықтары көрсетіледі, сонымен қатар
кәсіпорынмен жүзеге асырылатын әр резерв түріне ... ... ... ... көрсеиіледі. Резервтер мынандай топтарға топтастырылған:
- заңнамаға сәйкес қалыптасқан резервиер;
- ... ... ... ... ... ... бағалаулық резервтер;
- алдынғы кезең шығындар резервтері.
«Анықтамалар» бөлімінде кәсіпорын активтерінің жыл ... және ... ... көрсетіледі. Сонымен қатар бұл жерде ... ... және ... және ... немесе бюджеттен
тыс қорлардан алынған және әр ... ... ... ... және
ағымдағы есептілік кезеңіндегі түсіп көрулер көрсетіледі (капиталдық
салымдарды қаржыландыру, жай ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын сипаттайтын маңызды
көрсеткіштер, олар қаржылық тұрақтылықты көрсете отырып, ... ... өзін ... алу деңгейін сипаттайды. Бұл ақпараттар
ішкі және ... ... ... ... ... жұмыстарын
жүзеге асыруға, іскерлік және басқарушылық шешімдер қабылдауға қажет болып
табылады.
Меншікті капиталдың қозғалысы мен ... ... ... орналасиыру
және қалыптасу көздерін талдау кәсіпорынның функционалды талаптарын
зерттеуде және оның ... ... ... ... орын ... капиталды талдау мына мақасаттар негізінде жүзеге асырылады:
- меншікті капиталдың қалыптасуының ... ... ... ... ... ... оның ... нәтижесінің
әсерін анықтау;
- ағымдағы және бөлінбеген пайданы орналастыру кезінде құқықтық,
құжаттық және қаржылық шектеулерді анықтау;
- ... алу ... ... ... ... ... ... меншік иелерінің
құқықтарының басымдылығын ашып көрсету.
Меншікті капитал құрамының элементтерін талдау оның төрт ... ... ... береді:
1. Қызметтің үздіксіздігін қамтамасыз ету.
2. Несиелер мен шығындарды жабу, капиталды сақтандыру кепілі.
3. Алынған пайданы бөлуге қатысу.
4. Кәсіпорынды басқаруға ... ... ... ... құрамын мен құрылымын талдап, ... ... ... ... Одан ... капитал өзгерістерін талдаудан
өткізу керек. Бұндай талдау арқылы меншікті капиталдың жалпы өзгерістерін
және оның жеке ... ... ... анықтауға мүмкіндік
береді. Бұндай бағалауға қол жеткізу үшін тігінен және көлдненң талдаулар
қолданылуы ... ... ... ... ... капиталы 2009
жылдың соңына таман 8,55% - ға өскен, яғни 248175 мың ... ... ... көп ... ... пайда құрайды. Бөлігбеген
пайданың меншікті капиталдың құрамында 16,20% құрайды, ал ол бір жыл ішінде
59,31% өскен.
5 кесте
«ҚазТауҚұрылыс» ... ... ... ... ... ... ... | | | | ... ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | |% |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| |Мың ... |Мың ... |Мың ... | |
| ... ... ... ... ... |
| | |% | |% | |% | |
|5 ... ... ... |228619|100,0 |24817 5|100,0 |19 5 56|- |108, ... | | | | | | |55 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |10801 |14,72 |10801 |4,3 5 |- |-0,37 | ... | | | | | | ... |89550 |39,17 |88567 |35,69 |-983 |-3,48 | ... | | | | | | |98,90 ... |1620 |0,71 |1620 |0,65 |- |-0,06 | ... | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |147187 |59,31 |20539 |3,91 | |
| | | | | | | ... кесте
«ҚазТауҚұрылыс» ЖШС-нің меншікті капиталынының қозғалысы, 2008-2009жж., мың
тенге
| | | | | ... ... ... |Жыл соңындағы |
... | | ... |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | |
| |2008ж. |2009ж. |2008ж. |
| ... | | ... ... | | | | ... Ақша қаражаттарының |139225|177643 |38418 | ... ... |18396 |127,6 ... ... | | | | ... ... |-6004 |14018 |20022 |112,7 ... ... | | | | ... ақша |23597 |18158 |-5439 | ... ... |7053 |26994 |19941 | ... қызмет | | | |-233, 5 ... Ақша ... |16544 |-8836 |-25380 | ... |84098 |57534 |-26564 | ... ... | | | | ... ... |97766 |60367 |-37399 |76,9 ... ... | | | | ... ақша | | | |382,7 ... барлығы |-13668|-2833 |10835 | ... ... | | | | ... Ақша ... | | | | ... | | | |-53,4 ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... |-3128 |2349 |5477 | ... ақша | | | |68,4 ... барлығы | | | | ... ... | | | |61,7 ... ... ақша | | | | ... барлығы | | | | |
| | | | |20,7 |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | |-175,1 ... ... ... ... қорытындысы ретінде
«ҚазТауҚұрылыс» ЖШС 2009 жылы 5477 мың теңге көлемінде ақша қаражаттарын
алған. 2008 жылы бұл ... ... ... және ол –3128 мың ... Ағымдағы қызметтен 2008 жылға қарағанда көбірек ақша қаражаттары
20022 мың теңгеге алынған болатын, ал ... ... бұл ... мың ... ... ақша ... ... кетуі орын алған
болатын.
Қаржылық қызмет бойынша оң нәтиже 10935 мың теңге ... орын ... ... ... 2009 жылы ақша ... ... ... 2008
жылға қарағанда 38418 мың теңгеге немесе 27,6% -өскен. ... ... ... 2009 жылы 2008 ... ... едәуір өскен,
табыстардың өсім ... ... өсім ... 14,9% ... ... ... 2009 жылы 2008 жылға қарағанда ақша қаражаттарының ағымы көп
болып келген. Бұл ... ... ЖШС 2009 ... ... ... қызметті алып қарастыратын болсақ, ақша қаражаттарының
келіп түсуі 2008 ... ... 2009 жылы 5439 мың ... ... ... ... байланысты шығындар 2009 жылы 26994 мың теңгеге
өскен, ал бұл 2008 жылмен ... 282,7% көп ... ... ... таза ақша қаражаттарының кліп түсуі 2009 жылы теріс
болып келген және ол -8836 мың ... ... ал бұл 2008 ... 25380 мың ... ... 46,6% көп ... келеді. 2008 жылы
және 2009 жылдраы ... ... ақша ... ... ... ... және олар ... 13668 және 2833 мың теңгені құраған.
Дегенімен, 2009 жылы «ҚазТауҚұрылыс» ЖШС оны 10835 теңгеге немесе ... 2008 ... ... ... алған. Бұл талданып ... ... 2009 жылы ... ... ... оған
қарамастан да қаржылық қызметтен алынатын таза ақша қаражаттарының ... ... ... қала ... ... ЖШС ... қызметке байланысты ақша
қаражаттарының 2008 және 2009 ... ... мен ... ... ... ЖШС ақша қаражаттарының түсімінің құрамы мен құрылымы,
2008 – 2009жж.
|Көрсеткіштер ... мың ... ... ... | |
| | |% ... | | |рі (+, ... |2008ж. |2009ж. |2008ж. |2009ж. | ... |246920 |253335 |100 |100 |- ... ақша | | | | | ... ... |139225 | | | |+17,37 ... - барлығы | |177643 |56,38 |70,13 | ... ... |11994 | | | |-3,73 ... оның ... | | | | | ... сатудан | |2859 |4,86 |1,13 | ... ... |742 | | | |+0,1 ... | | | | | ... ... |23597 |1001 |0,30 |0,40 |-2,4 ... | | | | | ... ... | |18158 |9,56 |7,16 | ... оның ... |16559 | | | |-6,25 ... ... | | | | | ... және басқа| |1173 |6,71 |0,46 | ... тыс | | | | | ... ... | | | | | ... ... |5270 | | | |+4,45 ... ... | | | | | ... ... | |16672 |2,13 |6,58 | ... |7 | | | |+0,077 ... ... | | | | | ... ... |94 |194 |0,003 |0,08 |- ... қарыздарды | | | | |-0,675 ... ... |1667 |106 |0,04 |0,04 | ... | | | | | ... қызмет | |13 |0,68 |0,005 | ... оның ... | | | | |-11,35 ... ... |84098 | | | | ... ... | | | | | ... ... | |57534 |34,6 |22,71 | |
| |84098 | | | |-11,35 |
| | | | | | |
| | |53534 |34,6 |22,71 | |
3 ... ЕСЕПТІЛІКТІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есепті реформалаудың
объективті қажеттігі
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... және қаржылық есептілікті белсенді түрде реформалау
жұмыстары жүзеге асырылуда. Бұл біріншіден, жаңа ... ... ... ... ... байланысты, ал екіншіден, Қазақстан
Республикасының әлемдік экономикалық кеңістікке кіруімен тікелей ... ... Бұл ... ... ... ... ... яғни
экономиканы басқару тетіктерінің, сонымен қатар бухгалтерлік және қаржылық
есептіліктердің сапалық және халықаралық ... ... ... талап етеді.
Экономикалық позициядан қарағанда ... және ... әр бір ... ... ... ... үрдісі ретінде
қарастырылады, ал бұл ақпараттардың өзі қолда бар ресурстарды ... және ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғалар қолда бар ресурстарын белгілі
бір бизнес түріне сала ... өз ... ... ... ең алдымен
қаржылық есептілікке сүйене отырып анықтай ... ... ... ... ... ... мақсаттарын жүзеге асыру арқылы,
яғни ... ... ... оны ... ... ... сүреді, ал бұл ақпараттар бухгалтерлік есеп қағидаларына ... ... ... ... ... тиіс.
Бухгалтерлік және қаржылық есептіліктіліктер халықаралық қатынастардың
ең негізгі ... ... ... қатар ол әр бизнестің әр түрлі
қызметтерін біріктіретін ең негізгі ... ... ... ... оны
әдетте бизнес тілі деп те атайды.
Бухгалтерлік және қаржылық есептіліктерді реформалаудың ... ... ... ... тек ... сипаттағы себептеріне ғана
емес, сонымен қатар бухгалтерлік қызметтің іс ... ... ... ... ... ... көптеген кәсіпорындары
шаруашылық дербестікке қол ... ... ... көбісі қазіргі таңда
халықаралық бизнес қатысушылары болып келеді. Бұл ... ең ... және ... ... бірі ... болып
келгендіктен, Қазақстан Республикасындағы бухгалтерлік және ... ... ... ... ... ... немесе
оларға мүлдем қайшы келуі еліміздің экономикасының нарық талаптарына ... ... ... ... ... ... ... халықаралық экономикаға ... ... бірі – ... есеп жүйесін халықаралық стандарттарға
көшіру болып табылады. Ал бұл үшін ең алдымен есептіліктің шет ... мен ... ... ал одан ... ... ең тиімдісін
және тәжірибеде кең қолданылатын түрлерін еліміздің есеп ... ... ... ... секторында бухгалтерлік есепті
реформалау бойынша жұмыс Қазақстан Республикасы Президентінің «Бухгалтерлік
есеп туралы» 1995 ... 26 ... № 2732 Заң күші бар ... ... Осы Жарлық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... барлық ұйымдардың сақтауы
үшін қажетті есеп берудің негізгі ... мен ... ... ... ... ... жасалатын операциялардың бухгалтерлік
есебін кірісті және шығысты ... ... алу ... ... жүзеге
асырылды, соған сәйкес ақша қаражаты алынған немесе төленген кезде емес,
табыс кіргізгенде кіріс, зиян ... ... ... ... Осы ... ... ... стандарттарының (бұдан әрі - ХҚЕС) басты
принциптерінің бірі болып табылады.
Бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... негізгі
нормативтік құқықтық актілер базасында ... ... ... ... әрі – Ұлттық Банк) банк секторындағы бухгалтерлік ... ... ... басталды. Бастапқы кезеңде Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі
банктердің (бұдан әрі - ... ... есеп ... баса ... атап өту ... ... ... секторында бухгалтерлік есеп реформасын
шартты түрде мынадай кезеңдерге бөлуге болады:
1) ... ...... ... жүзеге асырған реформаларды зерделеу және
солардың негізінде банк жүйесі бухгалтерлік ... ... ... ... ... әзірлеу;
2) негізгі кезең – есептің нормативтік және әдіснамалық базасын жасау,
ХҚЕС талаптарына және банк ... ... ... ... ... ... іс ... енгізуді жүзеге асырудың басталуы;
3) халықаралық талаптарға сәйкес қолданыстағы нормативтік және ... ... және жаңа ... ... ... ... ... бухгалтер қызметкерлерін бухгалтерлік есепті және
халықаралық стандарттар бойынша қаржылық есептілік жасауға оқыту.
Бастапқы кезеңде 1994 жылы Ұлттық Банк ... ... ... ... және ... ... банктерде Бухгалтерлік есептің жаңа
есепшоттар жоспарын әзірлеу бойынша жұмыс жүргізді. Ұлттық Банктің және ХВҚ
өкілдерінің бірлескен жұмыс ... 1995 жылы ... ... ... Жаңа есепшоттар жоспарының ең бірінші жобасы ... және ... ... ХҚЕС-на көшуі және бухгалтерлік есептің жаңа
есепшоттар жоспарын әзірлеу қаржы ... ... ... ... алына отырып жүзеге асырылды.
Банк есебін реформалау саласындағы жетістіктер 1997 ... ... № 21 ... ... ... және
№ 22 «Банктердің кірістері және шығыстары» бухгалтерлік ... ... ... 1997 ... ... Ұлттық Банкте
және екінші деңгейдегі банктерде ... ... ... ... қолданылғандығын тиісінше атап өту керек.
1997 жылдан бастап бухгалтерлік есептің жеке есепшоттар жоспарын есепке ала
отырып, Ұлттық Банктің ... есеп ... ... құрылды және оның
негізіне бас және ... ... ... ету принциптері
қаланды. Сондай-ақ банктерде жаңа есепшоттар жоспарын ... ала ... ... ... ... жүргізілген жұмыс нәтижелерінің негізінде
бухгалтерлік есеп ... ... ... есеп пен ... ... ... бұдан әрі жетілдіру
мақсатында Халықаралық валюта қорының әдістемелік ұсыныстарына сәйкес
Екінші деңгейдегі ... Бас ... ... ... ... ... есепшоттары толық көрсетілген жоспары әзірленді, ... ... ... ... арттыруға, есептілік санын қысқартуға
(шамамен 79-дан 43-ке дейін) мүмкіндік берді, ... ... ... ... ... – экономика секторы, валюта түрлері, қаржы
секторында ақша-кредит статистикасын жасау үшін ... ... ... және ... ... ... алуға мүмкіндік берді, сондай-
ақ банктердің талдамалық есебін және қаржылық ... ... ... берді.
ХҚЕС-на көшу жөніндегі жұмыста ең үлкен және ... ... ... ... министрлігінің Ұлттық Банктің белсенді қатысуымен 2002
жылдың бірінші жартыжылдығында «Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... мен ... ... ... соған
сәйкес қаржылық есеп беруді ... ... ... барлық
ұйымдары мемлекеттік және орыс тілдеріне ресми аударылған, тек қана ХҚЕС-на
сәйкес жүзеге асырулары тиіс.
Қаржы ұйымдарынң ХҚЕС-на көшуі жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... сәйкес қызметтерін
реттеуді және қадағалауды заңнамаға сай Ұлттық Банк жүзеге асыратын ... ... ... есептілікті 2003 жылғы 1 қаңтардан бастап жасайды.
Экономиканың нақты ... ... 2005 ... 1 ... ... қоғамдар) және 2007 жылғы 1 қаңтардан бастап ... ... ... ... ... 2002 жылғы 24 маусымдағы № 329-II Заңында
көрсетілгенмен бір мезгілде, қаржы ... ... есеп ... ... ... реттеу құқығы Ұлттық Банкке заңды ... ... Бұл ... Банкке уәкілетті орган ретінде қаржы
жүйесіне қатысушыларға арналған нормативтік құқықтық актілерді және ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктер, сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымдары, банк ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорлары және халықаралық
стандарттарға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... есептілік нысандары; банктерден, кредиттік серіктестіктерден
және ипотекалық компаниялардан ... ... ... ... ... ... жекелеген субъектілері үшін бухгалтерлік есепке алу
шоттарының үлгі жоспары; ХҚЕС-на сәйкес ... ... ... ... ... ... ... есепке алу бойынша ұсынымдар;
зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорының Есеп
саясатын жасауы бойынша ұсынымдар; жинақтаушы ... ... ... ... ... алуы және ... қаржы
құралдарына орналастыру және басқалар бойынша ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есептіліктің дұрыстығына
қол жеткізу және оны уақтылы беру ... ... ... ... ... ... бар екендігін және есептілік 2-3 күн кідіріспен
түсетіндігін ... ... ... ... есепке алуды
орталықтандыру қажеттігі ... ... ... бас ... ... ... ... беретін бірыңғай автоматтандырылған
жүйелер болғанда, сондай-ақ жоғары жылдамдықтағы ... ... ... ... мүмкін болады.
Осыған байланысты адам факторы ... ... ... ... ... ету мақсатында банктерде Бас ... және ... ... ... ... ... ... банктік ақпараттық жүйелерді (бұдан әрі - АБАЖ) ... ... ... ... іске ... үшін ... Банк 2000 ... банкті автоматтандыру бөлігінде, соған сәйкес банктердің ... ... ... және ... ... айырбастауды жүзеге асыруы
қажет болған бухгалтерлік есептің ... ... көшу ... ... ... ... іс-шараларын (бұдан әрі - ЖТБІ) бекітті.
Банктерде АБАЖ-ға қойылатын талаптарға ұқсас Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... және қаржы
нарығының жекелеген ... ... ... Бас бухгалтерлік кітапты және қосалқы бухгалтерлік есепті
жүргізу талаптарының тізбесін ... ... ... ... ... және одан ... ... есептілікте жасалған,
талданатын ақпараттардың шынайылығын, дұрыстығын және толықтығын қамтамасыз
етуге мүмкіндік береді.
Сонымен бір мезгілде, Ұлттық Банк ... ... ХҚЕС ... тәжірибесін, сондай-ақ қаржы ұйымдары үшін бухгалтерлік есеп пен
қаржылық есептілік ... ... ... ... ... ... ... әлемнің түрлі елдеріндегі бухгалтерлік
есептің өзге стандарттарын ... ... ... ... ... күні қаржы жүйесінде бухгалтерлік есепті реформалау
қаржылық есептілікте жасалған, талданатын ... ... және ... ... ... ... ... Бұдан
басқа, бухгалтерлік есептегі жаңалық экономиканың айқындығына ... ... ... ... ... талабына айналды. Экономиканың
ашықтығы туралы жалпы ішкі өнімдегі экспорттың ... ... ... ... бойынша сөз етіп қана қоймайды, сол ... ... ... ... ... қолжетімді, оны кімдердің
қажетсінетіндері және осы деректердің сапасының соншалықты жоғары екендігі
бойынша да сөз етеді. ... ... көп ... Қазақстан банктеріне
халықаралық аренада шетелдік банктермен бәсекеге түсуге мүмкіндік береді.
Осының бәрі ... ... ... Қазақстанның тәуелсіз
рейтингінің ... және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуіне
және әл-ауқатының артуына жағдай жасайды.
3.2 ХҚЕС №1 «Қаржылық есептілікті ұсыну» стандартына енгізілген
өзгертулер
Қаржылық ақпараттардың ... ... әр ... өз ... ... табылады (акционерлер) , сондықтан жалпы олардың
қызығушылықтары ... ... ... ... иелерін
(акционерлерді) міндеттемелер, сонымен қатар капиталға қатысты барлық
ақпараттар қызықтырады, ... ... ... құны ... ... ... ... капиталдың нарықтық бағалануын
қосқанға тең болып келеді.
Меншікті капитал кәсіпорынның жиынтық ... мен ... ... есептелінеді, сәйкесінше есептілік методологиясы, оны
ұсыну, қаржылық жағдайы туралы ... ХҚЕС ... ... және оны ... тұру ... ... анықталынады.
Меншік объектілерінің нарықтық құнға бекітілуі есептілік
концепциясында ... және ... ... алып ... ... ... – келісілген келісімдер
бойынша алынған немесе болашақта алынуы тиіс ... ал ... – тек ... ... ... ... ... байланысты меншік иелерінің немесе акционерлердің ... ... ... ... ... кәсіпорын капиталын келесі
қосымшаларға орналастыра отырып, капитал өзгерістері туралы ақпараттарды
ашуы тиіс:
- өз ... ... ... ... ... ... ... табыстар мен шығындар әсеріне байланысты ... ... ... ... өсімін көрсететін
реализацияланған және реализацияланбаған табыстарды қосқанда;
Қолданушыларға талдау мен бизнес пен ... ... ... ... ақпараттарды сәйкестендіру үшін, ХҚЕС №1 «Қаржылық есептілікті
ұсыну» ... ... ... ... Бұл өзгерістер 2010
жылдың 1 қаңтарынан бастап ... ... ... ... тиіс.
№1 «Қаржылық есептілікт ұсыну» стандартындағы жаңа өзгертулер:
- қаржылық есептілік формаларының жаңа атаулары;
- есеп ... ... ... қателерді ретроспективтік
қайта есептеу және құрамдас баптардың ... ... ... ... ... ... ... аяғындағы «Қаржылық жағдай
туралы есептілікті» салыстыру ақпараттарының ... ... ... табыстары мен меншік иелерімен ... ... ... ... ашылып көрсетілуі;
- сәйкес салықтық тиімділіктер мен ... ... ... ... жеке ... ... «қаржылық есептілік ескертулерінде» немесе «Меншікті капитал өзгерістері
туралы ... ... ... ақпараттардың ашылуы;
Стандарттың жаңа өзгертілген түрінде «Қаржылық жағдай туралы
есептілік» ... ... жаңа ұғым ... ... ... ... ... кезінде осы стандарттардың жаңа өзгерістеріне байланысты
есептілікте «Жиынтық табыс туралы есептілік» те ... ... келе ... ... ... ... кіреді:
- қаржылық жағдай туралы есептілік;
- жиынтық табыс туралы есептілік;
- ақша ... ... ... ... ... ... есептілік;
- қаржылық есептілік ескертулері.
Қазір қаржылық есептілік құрамына «Жиынтық табыс туралы есептілік»
қосылған. ... ...... ... ... ... капиталдың (таза
активтердің) транзакция немесе басқа жағдайлар ... ... ... ... ... ... иелерімен жасалған
инвестициялар мен аударымдар басқа меншікті капиталдың барлық өзгерістері
жатады. ... ... ... ... мен ... есептіліктерінде
танылмағандығына байланысты кірмеген таза табыс пен басқа да ... ... Бұл ... ... ... ... сипаттарымен
агрегирацияланған және баптардың әр түрлі сипаттылығына қарай бөлінгеніне
байланысты.
Бұл ретте кәсіпорындар есептілік туралы ... ... ... ... ... ... ... байланысты «Табыстар мен
шығындар туралы есептілікте» және ... ... ... ... ... ... ... туралы есептілікке қосылған сызықты баптардың минималды
тізімі мынандай болып келеді:
- түсім;
- қаржыландырумен байланысты шығындар;
- ... ... ... ... ... ... біріккен және ассоцацияланған
кәсіпорындардың (салықты қоспағандағы) табыстар мен шығындар ... ... ... ... (салықтың орнын толтырумен байланысты табыстар);
- тоқтатылған қызметпен байланысты (салықты қоспағандағы) табыстар мен
шығындардың ... ... және ... ... ... ... немесе істен шығатын активтер немесе шығуы тиіс ... ... ... ... ... мен ... есептілік кезең ішіндегі табыстар мен шығындар;
Тек меншікті ... ғана ... және ... ... байланысты
операциялардың нәтижелері болып ... ... мен ... ... ... мен ... ... бойынша қайта бағалау
резервтеріндегі өзгерістері;
- үлестік ... ... ... ... ... біріккен және
ассоцацияланған кәсіпорындардың жиынтық табыстағы бөлігі;
- шетел кәсіпорындарының қаржылық ... ... ... ... мен шығындар;
- қолда бар және ... ... ... ... ... ... ақша ... хеджерлеу құралдары бойынша табыстардың (шығындардың)
тиімді бөлігі;
- зейнетақы төлемдері бойынша жоспарлардың белгіленген ... ... ... ... ... ... да жиынтық табыс құрамын тиісті
салықтық тиімділіктерін шегеру ... ... ... алмас бұрын ұсынуы
тиіс, бұл ретте белгіленген компоненттерге қатысты ... ... ... бір сома ... көрсетіледі.
Сонымен қатар кәсіпорындар жиынтық табыс туралы есептілікте есептілік
кезең ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... баптарды ашып көрсетуі тиіс:
- меншікті капиталдың бақыланбайиын иелері мен ... ... ... кезеңнің табыстары мен шығындарының жалпы сомасы;
- меншікті капиталдың ... ... мен ... ... жиынтық табыстың жалпы сомасы;
Бұл жерде жиынтық табыстағы ... ... ... ескертулерінде
еш бір табыс немесе ... ... ... мен шығындар ретінде
ұсынылмауы тиіс екендігін айта ... жөн. ... ... ... ... ... қаржылық септілік ескертулерінде табыстар мен
шығындардың ... ... аша ... ... ... сатулардың таза құнының көлеміне дейінгі сызып тастау
немесе негізгі құралдарды өтеу сомасына дейін, ... ... ... ... ... ... ... құрылуға байланысты шығындардың резервтерін қалпына келтіру және
кәсіпорынның қызметін қайта құру;
- негізгі құралдар объектілерінің істен шығу ... ... ... шығу нәтижелері;
- тоқтатылған қызмет;
- соттық дауларды бақылау;
- резервтерді қалпына келтіруге байланысты басқа да жағдайлар.
Қайта қаралған стандартта есептілік кезеңде ... ... ... ... ... ... сонымен қатар акцияға деген
табыстың есептелуі ... ... ... ... ... ... ... ескертулерде» ашылуы тиіс, яғни бұл ақпараттарды
«Жиынтық табыс туралы ... ... ... ... А кәсіпорыны 1000 000 АҚШ доллары ... ... ... ... пайданы – 300 000 АҚШ доллары көлемінде иелік етеді.
Кәсіпорын ... ХҚЕС №1 ... ... ... стандартының
өзгертілген түрін жедел түрде қолдануға шешім қабылдаған, ал ... ... ... 31 ... ... кезең ішінде кәсіпорын қызметі туралы мынандай ақпараттар
бар:
- тауарларды сатудан түскен түсім – ... АҚШ ... ... ... ... құны – ... АҚШ
долларын, игеруге байланысты шығындар 40 000 АҚШ ... ... 22 000 ... ... ... ... ... – 250 000 долларды құрайды:
- кәсіпорын есептілік жылында биржадан қаржылық активтерді ... ... ... құны – 100 000 ... 2009 ... желтоқсанына инвестициялардың әділ құны 130 000 ... ... ... салығы – 30%;
- 2009 жылы жай акциялар бойынша ... 50 000 ... ... ... А ... ... ... туралы және кәсіпорынның меншікті
капиталының өзгерістері туралы есептілік құру қажет.
9 кесте
А кәсіпорынының жиынтық табыс туралы есептілігі, аяқталған ... ... ... |
| ... |
|Түсім |2 000 000 ... ... ... құны |(1 500 000) ... ... |500 000 ... ... шығындар |(40 000) ... ... |(22 000) ... ... ... ... арналған шығындар |(25 000) ... ... ... табыс |413 000 ... ... ... ... |(123 900) ... 000 000 - 1 500 000 - 40 000 - 22 000 - 25 000) х | ... = 123 900 ... США | ... кезең ішіндегі табыс |289 100 ... да ... ... | ... құралдарды қайда бағалаудан тиімділіктер |10 000 ... ... ... ... ... | 30 000 ... ... ... компонеттері бойынша табысқа |(12 000) |
|салынатын салық | ... ... ... ... табыс |28 000 ... ... ... ... ... |317 000 |
10 ... ... ... байланысты есептілік форматын қолдана отырып
есептілік құрастырған жағдайда ол мынандай түрге иее болар еді
|Атауы ... |
| ... ... |2 000 000 ... өнімнің өзіндік құны |(1 500 000) ... ... |500 000 ... ... ... |(40 000) ... ... |(22 000) ... ... ... ... ... ... |(25 000) ... салуға дейінгі табыс |413 000 ... ... ... ... ... ... ... |(123 900) ... 000 000 - 1 500 000 - 40 000 - 22 000 - 25 000) х | ... = 123 900 ... США | ... ... ... табыс |289 100 |
11 ... ... ... ... ... ... ... 31.12.2009 жылға
арналған
|Атауы ... |
| ... ... да ... ... | ... ... ... ... ... |10 000 ... ... ... бағалы қағаздар | 30 000 ... ... ... компонеттері бойынша табысқа |(12 000) ... ... | ... ... ... ... ... |28 000 ... ... ... ... ... |317 000 |
12 ... ... табысты құрайтын жеке құрылымдарға қатысты табысқа салынатын
салық сомалары
|Атауы ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... | | ... ... құралдарды қайда |10 000 |(3000) |7000 ... ... | | | ... барсатылуға |30 000 |(9000) |21 000 ... ... ... | | | ... ... |40 000 ... |28 000 ... ... да | | | ... ... | | | |
13 ... ... ... ... ... ... есептілік
|Атауы ... ... ... |
| |к ... ... ... |
| ... ... ... |
| | |і, ... | | ... жыл |1 000 000 | |300 000 |1 300 000 ... ... | | | | ... жыл ішіндегі | | | | ... ... | | | | ... ... | |28 000 |289 100 |317 100 ... ... табыс| | | | ... ... ... ... | | ... |(50 000) |
|31.12.2009 жылға қалдық |1 000 000 |28 000 |539 000 | 1 567 100 ... №1 ... ... ... ... ... түрін
бірінші рет қолданған жағдайда ... ... жаңа ... ... ... кезең мен есептілік кезең салыстырмалы ақпараттарын ұсыну
қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен қорыта келе қаржылық есептілік – есептілік ... ... ... мен ... ... ... жүйесі; қызметтің
қорытындылары немесе нәтижелері және ... ... ... ... ... ... негізгі түрі болып табылады.
Қаржылық есептілік ағымдағы барлық есептіліктердің ... ... яғни ... салықтық, статистикалық, оперативті-
техникалық, ал бұл жағдайдың өзі ... ... ... ... ... ... ... Есптіліктің құрамына сапалық және
сандық сиапттамалар, сонымен ... ... және ... ... ... ... ... пен қаржылық есептілік арасындағы
органикалық ... ... ... ... ... сәйкес
есептілік формаларына синтетикалық көрсеткіштер негізінде ... ... ғана ... болады.
Қаржылық есептіліктің мақсаты – кәсіпорынның қаржылық нәтижелелері,
жағдайы туралы мәліметтерді және кәсіпорынның ... ... ақша ... ... ... шынайы ақпараттарды
қолданушыларға экономикалық шешімдер қабылдау үшін ... ... ... ... ... есептілік басқарушылық жұмыстрдың тиімділігін
бағалауға және тапсырылған жұмыстарының ... ... ... жауапкершілігін бақылау және бағалуда маңызды орын алады.
Сонымен қатар қазіргі кездегі бүкіл әлемдегі және сәйкесінше біздің
елемізде болып ... ... ... атап кетпеуге болмайды. Дағдарыс
экономиканың көптеген проблемалық жақтарын ашып ... ... ... және оның ... ... ... таңда көптеген мамандармен
зерттелуде, сондықтан бұған қосар ... ... жоқ. ... дағдарыс
сонымен қатар ешкім әдетте маңызда көңіл бөлмейтін экономиканың бөлшектерін
көрсетті – яғни ол ... және ... ... ... ... сөз ... емес ... мағынаны білдіру мүмкін дегенімен,
басқа жағынан қарайтын болсақ, ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілік
көрсеткіштерінің негізінде құрылатын жалпылама статистикалық ... ... ... ... ... жіне ... есептілік
жағдайлары бүкіл әлемдік дағдарыс себебі болып табылмайды. Бірақ биржалар
қор нарықтарының ... ... ... ... өз ... Ал ... көрсеткіштер, коэффициенттер бухгалтерлік
есептілік мәліметтерінен алынады. Әрине олар егер шынай ... ... ... ... мәліметтерді сонымен қатар аудиторлар дұрыстығын мәлімдесе, онда
нарықтық қатынастар нәтижелері теріс ... ... ... ... ... ... байланысты сонымен қатар бүкіл әлемде қаржылық есептілік
дағдарысы да ... ... ... көптеген мысалдар келтіруге болады, жұмыстарын тоқтатуға мәжбүр
болған барлық ... ... ... ... ... шынайы емес
қаржылық есептілік мәліметтеріне ие болған.
Дағдарыс жағдайы сонымен қатар ... ... да ... қаржылық құралдардың әділ құнына жедел түрде түзету жұмыстары
жүргізіле бастады.
Дағдарыс кезинде ... ... ... ... мен ... бойынша
американдық Комиссия (SEC) өзінің он жылдық зерттеу жұмыстарын нарықтағы ең
ірі ойнаушыларға, яғни «Fitch Ratings Ltd.», ... Investor ... и ... & Poor's» ... агенттіктеріне аударғандығы
мәлімделді. Осы зерттеулер ... осы ең ірі ... ... ... ... ... ... болмағандығы
анықталған болатын. Осыған қатысты Комиссияның басқарушылар ... ... ... ... ХҚЕС-ның жедел енгізілулерінің салдарына
назар аударуларына шақырды. Бұл оның ... ... ... ... ... салыстырмалылығының жоғалуына,
сонымен қатар аудиторлардың өз клиенттерімен қарым-қатынастарында көптеген
қиындықтарға акеліп соқтыруы мүмкін.
Жаңа қаржылық есептілік стандарттарын ... ... ... ... ... Д.Медведев те «Ресей және ЕО-тың өндірушілерімен
бірлесип өткізілген Оның айтуы ... ... және ... ... ... мен ... ... әлемдік
қаржылық жүйені реформалау мен оның сенімділігі мен тиімділігін арттырудың
ең негізгі талабы ... ... ... ... ... ... ... арқылы бухгалтерлік және ... ... 20 топ» ... ... экперттер мен министрлерге ғаламдық
бухгалтерлік есеп стандарттарын қайтақарастыру және ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың
бухгалтерлік есеп және аудит мәселелеріне ... ... ... Бұл әр ... ... бұл ... ... екендігін көрсетеді.
Әлбетте Қазақстанның әлемдік экономикаға интеграциялануы қайтымсыз
үрдіс болып табылады. Сондықтан болашақта ... ... ... ... одан да ... ... туғызуы мүмкін. Осыған
байланысты бізге бухгалтерлік есепке қатысты жаңа ... ... ... ... қаржылық есептіліктің Халықаралық стандарттарын
қолдану бекітілген болатын, бірақ олар 2007 жылдың үлгілері болып табылады.
Ал екі жыл ... ... ... ... ... және ... ... көптеген өзгерістер болған болатын. Сонымен қатар
дағдарыстық белгілергердің нәтижелерін ... ... ... ... Ал ... ... ... болған емес,
себебі бұл ұзақ уақытты және бірталай жұмыстарды қажет етеді. Сонымен қатар
Қазақстанда әлі ... ... ... ... ... ... айта ... жайт әлемдік ең ірі державалар Ресей, Қытай, АҚШ
әлі ... ... ... ... ... Қытайлықтардың бұл
стандарттарды қабылдамауларының бірден бір себебі, олардың ... ... ... ... кері әсер етуі ... Осы жерде
сонымен қатар АҚШ-та да өзінің ұлттық стандарттары бар екендігін және олар
еш уақытта да осы ... бас ... айта кету ... талдаулардың нәтижелеріне назар аударатын болсақ, ... ... ... GAAP) стандарттарна икемделе ... Ал ... ХҚЕС ... өздерінің ұлттық стандарттары бар.
Экономиканың циклділігн ескере отырып менің ойымша біздің елге де еліміздің
экономикасына тән ресейлік немесе ... ... ... ұлттық
стандарттар қажет деп ойлаймын. Дегенімен бұл жұмысты ... ... ... нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттердің тәжірибелеріне
назар аудару қажет. Бұл болашақта экономикада болып жататын теріс жағдайлар
кезінде экономикалық ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қорыта келе осындай жұмыстар нәтижесінде бұл ... ... ... ие ... сонымен қатар негізделген экономикалық шешімдер
қабылдауға мүмкіндік береді. Әрине қазіргі заманға сай ... ... ... тек бір жылдық жұмыс емес, дегенімен ХҚЕС ... ... де ... кету ... ... ... және ... өзгерістерді
жүзеге асыру үшін нормативтік база, кадолар, мемлекеттік және ... ... ... ... қажет. Жоғарыда аталып кеткендей
«20 топ» елдерге кіретин мемлекеттердің эксперттері мен ... ... ... тапсырмалар берілгендігі жайлы айтып кеткен
болатынбыз, менің ойымша нарықтық ... ... ... ... ... ... ... жасауы Қазақстанға да үлгі болуы тиіс.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Абленов Д.О. Аудит негіздері.- Алматы.: Экономика, 2005. – 225б.
2. ... Қ.Қ. ... есеп ... ... ... - 177б.
3. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп негіздері.- Алматы.: Экономика, 2005.
- 366б.
4. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой ... ... ... 1998. – ... ... Қ.Қ., ... З.М. ... есеп.- Алматы.: Экономика, 2001.
– 323б.
6. Елемесов Р.Е. Экономика зарубежных стран:Учебное ... ... ... ... В.Л. ... ... бухгалтерлік есебі.- Алматы.:
Қазақ Университеті, 2005. – 212б.
8. Палий В.Ф. Международные ... ... ... ... 2005. – ... Радостовец В.В., Габдуллин Т.Ғ., Шмидт О.И.,и Радостовец В.К.
Кәсіпорындағы ... ... - ... Қазақстан – орталық аудиті
тәуелсіз аудиторлық компаниясы, 2003. – 427б.
10. Рахимбекова Р.М. Финансовый учет на предприятии. ...... 2005. – ... ... Ғ.С. ... ... банктер.- Алматы.: Экономика, 2007.-
480б.
12. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности.- Минск, 2004. - ... Т.А. ... ... ... ... 1998. – 236б.
14.Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік.- Алматы,1999.
15. Нидлз Б., Андерсон Х. К. ... ... ... 2002. – ... ... ... ... Кодексі.- Алматы.: Юрист, 2008. -
308б.
17.Қазақстан Республикасы Президентінің 2008 ... 28 ... Заң, № 243 – ІІІ ҚРЗ. ... есеп және ... ... жөнінде. - Алматы
18. Қазақстан Республикасының салықтық кодексі, 2009 жыл 10 ... ... ... тиісті салықтар мен ... да ... ... (2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген).
19. Қазақстан Республикасының 1995 ж. 31 ... ... заң, № 2444 ... ҚРЗ. ... ... ... ... 1995.(өзгерістер мен толықтыруларды
ескере отырып).
20. Қазақстан Республикасы. 2000 ж. 2 маусымында қабылданған заң, № 266 ... ҚРЗ. ... ... ... ... ... ... және жабу тәртібі жөніндегі нұсқауы.- Алматы.: Ұлттық банк
басқармасы, 2000.
21. Есеп айырысу формалары Қазақстан Республикасының 1998 ж. 29 ... ... мен ақша ... ... ... сәйкес
қолданылады. (29.05.2000 ж. өзгерістер мен толықтыруларды ... ... ... 2000 ж. 25 сәуірде қабылданған заң, № 179 ... ҚРЗ. ... ... есеп ... және Қазақстан
республикасы аумағында ақша ... ... ... ... ... банк ... 2000. (2004 ж. 24.01. №13 ... толықтыруларды ескере отырып).
23. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары, 2007.
24. ... ... ... ... Алматы, 2008.
25. Бухгалтерлік есептің Типтік шоттар жоспары, 23 мамыр 2008..
26. Қазақстан Республикасы өкіметінің 18.04.2002ж. № 449 ... ... ... бар ... - ... ... ... ережесі.
27. «Google.ru» - «Учет и аудит в ... - ... ... Қазақстан Республикасының салықтық кодексі, 2009 жыл 10 желтоқсанда
қабылданған «Бюджетке төленуге тиісті ... мен ... да ... ... (2010 ... 1 ... ... күшіне енген).
29. Қазақстан Республикасының 1995 ж. 31 тамызда қабылданған заң, № 2444 –
І ҚРЗ. Ұлттық ... ... ... ... мен толықтыруларды
ескере отырып).
30. “Қаржылық есеп” (2001ж) Авторлары: Қ.К. Кеулімжаев, З.М. Әжібаева, Н.А.
Құдайбергенов, А.Ә. ... есеп ... ... ... Әбдіғали Әбдіманапов.
32.“Кәсіпорындардың бухгалтерлік есебі” Авторы: Көкенов У.Ж., Көкенова Ф.У.
33. Есеп айырысу формалары Қазақстан Республикасының 1998 ж. 29 ... ... мен ақша ... ... ... сәйкес
қолданылады. (29.05.2000 ж. өзгерістер мен толықтыруларды ескере
отырып).
34. Қазақстан Республикасы. 2000 ж. 25 ... ... заң, № 179 ... ҚРЗ. ... ақшалай есеп айырысудың және Қазақстан
республикасы аумағында ақша ... ... ... ... ... банк ... 2000. (2004 ж. 24.01. №13 өзгерістер
мен толықтыруларды ескере ... ... ... ... ... 2008.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 90 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұйымның шоғырландырылған қаржылық есебі және оны талдау54 бет
«Оралоблгаз» Ақ-да есеп-қаржы жұмыстарының ұйымдастырушылық - экономикалық сипаттамасы және ұйымдастырылуы37 бет
Қазіргі таңдағы қаржылық жәнe салықтық eсeптіліктің экономикалық мәні мeн маңызы77 бет
"қабылданған шешімді орындаудағы ұйымның функциясы"6 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
21 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты18 бет
8 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты16 бет
IFRS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты40 бет
Акционерлік қоғам формасындағы ұйымның ресуртарын қолдануын бағалау87 бет
Банк қарыздарының есебі және ұйымның несие қабілетін талдау83 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь