Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу

КІРІСПЕ
1 АГРАРЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕТТЕУДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Аграрлық құқықтық қатынастың түсінігі, түрлері, реттеу қағидалары
1.2 Аграрлық құқықтық қатынастың қағидалары
1.3 Аграрлық қатынасты экономикалық реттеудің қайнар көздері.
2 АГРАРЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫ РЕТТЕУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕТІГІ
2.1 Аграрлық қатынастардың экономикалық әдісінің құқықтық негіздері
2.2 Ауыл шаруашылығы және ауыл аймақтарын дамыту саласындағы шараларды қаржыландыру мен жоспарлау
2.3 Ауыл шаруашылығы саласын несиелендіруді құқықтық реттеу
2.4 Ауыл шаруашылығы саласын субсидиялау мен дотациялауды құқықтық реттеу
2.5 Ауыл шаруашылығы саласына инвестицияны құқықтық реттеу
2.6 Ауыл шаруашылығы саласындағы сақтандыру
2.4 Ауыл шаруашылығы саласындағы салық саясаты
3 АГРАРЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ САЛАСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ
3.1 Шетел аграрлық саясатының құқықтық тәжірибесі
3.2 Халықаралық аграрлық ынтымақтастықтың құқықтық негіздері
3.3 Аграрлық заңнамаларды жетілдіру мәселелері
ПАЙДАЛАНҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕР ТІЗІМІ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Аграрлық сектор кейінгі жылдары ауа-райының қолайлы болуына қарамастан экономиканың тәуекелі жоғары және табыстылығы төмен саланың бірі болып қала беруде. Дегенмен, «Агроөнеркәсіп кешені экономиканың негізгі салаларының бірі болып табылады және оның даму дәрежесіне елдің азық-түлік қауіпсіздігінің деңгейі ғана емес, мемлекеттің қоғамдық-саяси тұрақтылығының деңгейі де тәуелді болып келеді. Кейінгі уақытта әлемдік азық-түлік нарықтарында туындаған дағдарыстық жағдай және оның жағымсыз салдары азық-түлік мәселесінің өзектілігін ол бұрын-соңды жетіп көрмеген деңгейге көтеріп және оны әлемдік экономикалық саясатта алғашқы орынға қойды» [1,3–5б. ], ал бұл өз кезегінде Қазақстанға да әсерін тигізді.
Мәселе мынада, ауыл шаруашылығын дамытудың экономикалық әдістерін жетілдірмей көп салалы экономика мен нарықтық қатынастарға көшу агроөнеркәсіп кешен жүйесінің ұдайы өндіріс салалары мен сфераларындағы бұрыннан бері келе жатқан қатынастарды қиратты. Ауыл шаруашылығының кәсіпорындары агроөнеркәсіп кешен жүйесіндегі өзге ұдайы өндіріс салалары әрі сфераларымен байламсыз және ұйымдастырушылық өзара байланыссыз қызмет етумен мемлекеттің реттеуші және қолдаушы рөлінен айырылып қалды. Бағалардың тепе-теңсіздігі, банкілік несиеге жоғары пайыздық мөлшерлемелер, несиелік-қаржылық және салықтық жүйенің жетілдірілмегені және т.б. ауыл шаруашылығын дағдарыстық күйге әкелді, мұнысы ауыл шаруашылығы өндірісінің терең құлдырауынан, кәсіпорындардың қаржылық қабілетсіздігінен, ауыл тұрғындары тіршілігінің әлеуметтік жағдайларының нашарлауынан байқалады. Ауыл шаруашылығын тұрақтандыру және тұрақты түрде дамыту мәселесі соңғы кезде барған сайын өзекті болуда. Негізгі мәселе мынада: азық-түлік нарығындағы тұрақты бәсекелестік күрес жағдайында АҚШ пен Батыс Еуропа елдеріндегі ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілер азық-түлікті өндірудің барынша үнемді әдістерін іздестіруге мәжбүр болуда. Әдетте, бір мезгілде өндіріс көлемдерін арттырумен үнемдеуге ауыл шаруашылық өнімдерін алуды химияландыру ісін тереңдету мен кеңейту арқылы және өзге де табиғи емес әдістерін дамыту арқылы қол жеткізіледі. Кейбіреулері, мысалы, селекция мен генетика адам ағзасына қауіп төндірмейді, бұл жай ғана табиғи процестерді жасанды түрде тездету десе, өзгелері, яғни өсімдік өсіру мен мал өсіруде гормондарды, антибиотиктерді, пестицидтер мен өзге химикаттарды қолданумен байланысты әдістер тұтынушылар үшін ықтимал және нақты қауіпті тудырады. «Оның үстіне ауыл шаруашылығында сол не өзге түрдегі препараттарды пайдалануға қатысты жүйелі түрдегі тыйым салулар экологиялық қауіпсіз өндіріс мәселесін шешпейді» [2, 136- 137].
Осыған балама ретінде жаңа технологиялық негіздегі отандық ауыл шаруашылығын дамыту қажет. Әңгіме батыстың тәжірибесін көшірмелеу жайлы болып отырған жоқ, себебі ол көп жағдайда технологиялық тығырыққа әкеп тіреп отырады.
1 Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2009 - 2011 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 23 желтоқсандағы N 1215 Қаулысы //Егемен Қазақстан, 2009 жыл, 30 қаңтар, N 34-37 (25434)
2 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы «дағдарыстан жаңару мен дамуға»// Егемен Қазақстан, 2009 жыл, 6 наурыз
3 Комплекс мер по устойчивому развитию агропромышленного комплекса на 2009–2011 годы
4 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Халыққа
Жолдауы «Жаңа онжылдық жаңа экономикалық өрлеу қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» (Астана қ., 2010 жылғы 29 қаңтар)
5 Laligant M. Op.cit.,p.45
6 Павлова Э.И. Тенденции развития аграрного права Франции // Правоведение.-1983.-№1.-С.82-86.
7 Еркинбаева Л.К. Аграрное правоотношение Республики Казахстан. Дисс.докт.юрид.наук – Алматы,2008.
8 Веденин Н.Н. Аграрное право. – М.:Юриспруденция,2000.-368с.
9 Культелеев С.Т. Аграрное право Республики Казахстан (Общая часть).- Учебник для вузов.Алматы.Изд.HAS. – 2005.-320с.
10 Аграрное право./Ответ.ред.Быстров Г.Е., Козырь М.И.:Юриспруденция,2000.30-31беттер.
11 Яковлев В.Н. Сельскохозяйственное право Молдавской ССР.-Кишинев,1985.-388с.
12 Гревцов Ю.И., Хохлов Е.Б. О юридико-догматических химерах в современном российском правоведении // Правоведение.-2006.-№5.-С.4-12.
13 Бутакова Н.А. Правоотношения в структуре правовой действительности: дисс.канд.юрид.наук.-С-Пб,2006.-233с.
14 Общая теория государства и права. Академический курс в 2-х томах / под ред.М.Н.Марченко. Том 2. Теория права. – М.:Зерцало,2000.-656с.
15 Леонов Ю.В. Обсуждение монографии Ю.И.Гревцова// Правоведение.-1989.-№3.-С.115-117.
16 Аграрное право/Под ред. Г.Е.Быстрова и М.И.Козыря. – М.:Юристъ,1996.-640с.
17 Жетписбаев Б.А. Аграрное право РК.Алматы:Дәнекер,2000.
18 Жусупбекова М.К. Правовые основы государственного регулирования аграрного сектора Республики Казахстан в условиях рынка: дисс.канд.юрид.наук: 12.00.06 – Алматы,2002.-129с.
19 Қазақстан Республикасы. Жер кодексі: 2003 жыл 20 маусым.-Алматы:Жеты Жаргы.-2009.
20 Қазақстан Республикасы.Азаматтық кодекс: Жалпы бөлім 27 желтоқсан 1994 жыл.-Алматы:Жеты Жаргы.-1999.
21 Қазақстан Республикасы. «Агроөнеркәсіптік кешен мен ауылдық аймақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» ҚР Заңы 2005жылы 8 шілде.-Алматы: Параграф-2005.
22 Петровский Ф.А., Стрельникова И.П., Гаспаров М.Л. Цицерон Марк Туллий. Три трактата об ораторском искусстве // Под ред.М.Л.Гаспарова.М.,1994.-472с.
23 Шебанов А.Ф. Форма советского права.М.:Юрид.лит.,1968.-216с.
24 Ливий Тит.История Рима от основания города. / Редакторы переводов М.Л.Гаспаров и Г.С.Кнабе. Ред.комментариев В.М.Смирин. Отв.ред. Е.С.Голубцова. В 3-хт. Т.1.-М.,1989.-305с.
25 Шершеневич Г.Ф. Общая теория права. –М.,1910.-596с.
26 Алексеев С.С. Государство и право начальный курс.М.1994.83-бет.
27 Қазақстан Республикасы «Нормативтік құқықтық акт туралы» ҚР заңы: 1998ж 24 наурыз.-Алматы:Юрист.-2003.
28 Баймаханов М.Т.,Аюпова З.К., Ибраева А.С. и др. Становление правового государства и конституционный процесс в Республике Казахстан:Монография. – Алматы:КазГЮА,2001-287с.
29 Қазақстан Республикасы.Экологиялық кодекс: 2007жыл 9 қаңтар / Егемен Қазақстан – 2007.
30 Қазақстан Республикасының Су Кодексі 2003 ж. 9 шілде № 481-ІІ / Параграф – 2010.
31 Қазақстан Республикасының Орман кодексі 2003 ж. 8 шілде № 477-ІІ / Параграф – 2010.
32 Қазақстан Республикасы. «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы» заң: 1998 жыл 9 шілде / Егемен Қазақстан – 1998.
33 Қазақстан Республикасы. «Өсімдіктерді қорғау туралы» ҚР заңы: 2002ж 3 шілде / Егемен Қазақстан – 2002.
34 Қазақстан Республикасы. «Ветеринарлық туралы» Заңы: 2002 жыл 10 шілде / Егемен Қазақстан – 2002.
35 Қазақстан Республикасы.«Тұқым шаруашылығы туралы» ҚР заңы: 2003жыл 8 ақпан / Параграф анықтамалық жүйе – 2010.
36 Марченко М.Н. Теория государства и права:Учебник. М.:Юридическая литература,1996.-305с.
37 Аграрное право (лекции от преподавателя И.П.Кузмич, БГУ) «Белорусская цифровая библиотека
38 Природоресурсовое право и правовая охрана окружающей среды. Учебное пособие./Под ред. В.В.Петрова.-М.,1988.-512с.
39 Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан. Положение и структуры территориальных управлений Министерства сельского хозяйства.: Приказ от 13 марта 2001 года / Параграф -2008.
40 Верховный Суд Республики Казахстан. Обобщение о практике рассмотрения судами гражданских дел с участием предприятий агропромышленного комплекса, крестьянских хозяйств и кооперативов, приватизацией в аграрном секторе за 1995-2000 г.г. // Бюллетень Верховного суда Республики Казахстан.-2001.-№3
41 Верховный суд Республики Казахстан. Постановление Коллегии по гражданским делам от 11 марта 2003 года №3н-35-03/ Параграф -2008
42 Общая теория государства и права. Академический курс: в двух томах. Т. I – М.: Зеркало, 1998
43 Торан И. В. Теоретические основы формирования производственного потенциала в системе рыночных отношений // Сборник научных трудов СевКавГТУ. Серия «Экономика» 2007 №6 с. 40-47
44 Нурпеисов Д. К. Теоретико-правовые проблемы обеспечения национальной безопасности Республики Казахстан. Автореферат на соискание ученой степени доктора юридических наук – Алматы, 2009, с. 42.
45 Тимохин П. К. К формированию концепции безопасности России // Информационный сборник фонда национальной и международной безопасности – М, 1993 №6, с. 28-34
46 Байкежеев А. С. Конституционно – правовые основы обеспечения национальной безопасности в Республике Казахстан. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук – Алматы, 2009 – 27 с.
47 Дуйсенов Э. Э. Правовые проблемы реформирования государственного управления (Республика Казахстан и Кыргызская Республика) – Автореферат на соискание ученой степени доктора юридических наук – Алматы, 2003, с. 56
48 Ибраева С. А. Теория государства и права – Алматы: Жеті Жарғы, 2006
49 Крассов О.И. Земельное право. – М.:Юристъ,2004.-671с.
50 Архипов И.Г. Земельное право Республики Казахстан. – Алматы: Издательство «Борки», 1997.-295с.
51 Айгаринова Г.Т. Қазақстан Республикасында жерді пайдалану мен қорғау үшін ақы төлеуді құқықтық реттеу мәселелері: дисс. Заң ғыл. Канд. – Алматы,2006.-140б.
52 Тілешова Г.Ж. Нарықтық қатынастар жағдайында Қазақстан Республикасында орман қорын қорғаудың құқықтық негіздері. Дисс. Заң ғыл.канд.-Алматы,2001.-146б.
53 Сулейменова С.Ж. Теоретические проблемы механизма реализации норм водного права Республики Казахстан. Дисс. Канд.юрид.наук – Алматы,2009.-261с.
54 Философский словарь/Под ред.И.Т.Фролова.-М.,1991.-С.258.
55 Алексеев С.С. Общее теоретические проблемы системы советского права.-М.:Госюриздат,1961. – 187с.; Теория государства и права / Под ред. Н.Г. Александрова.-М.,1974.-516с.;
56 Теория государства и права / Под ред. А.И.Королева и Л.С.Явича.Л.,1987.-494с.; Комаров С.А., Малько А.В. Теория государства и права. – М.,1999.-326с.
57 Теория государства и права. Курс лекций/ Под ред.Н.И.Матузова,А.В.Малько.-2 изд.перераб. и доп.-М.:Юристъ,2001.-776с.
58 Бибатырова И.А. Государственное регулирование национальной экономики. – Астана:Данекер,2006.-110с.
59 Кабушкин Н.И. Основы менеджмента: учебник / Н.И.Кабушкин. – Мн.:БГЭУ, 2004.-336с.
60 Веснин В.Р. Основы менеджмента: Учебник.-М.:Издат.Проспект Велби, 2007.-512с.
61 Мороз С.П. Теоретические проблемы инвестиционного права:гражданско-правовой аспект.-Алматы:Юрист,2003.-344с.
62 Государственное регулирование экономики / Под ред. А.Н.Петрова, М.И. Кныша. –С-Пб,1999.-264с.
63 Экологическое право России / Под ред. В.Д.Ермакова, А.Я.Сухарева.-М.,1997.-480с.
64 Корсаков Е.А. Государственно-правовое регулирование экономических отношений: проблемы, методы. Автореф. дис. канд. юр. Наук.12.00.02-Саратов,2000.-24с.
65 Аграрная политика. Учебники и учеб. пособия для студентов высш.учеб.заведений / Под ред. А.П.Зинченко. – М.:Колос, 2004.-304с.
66 Абильдина Л.И., Бельгибаев К.М. Экономика сельского хозяйства. – Алматы:Кайнар,1996.-608с.
67 Словарь иностранных слов. – М.:Руский язык, 1989.-624с.
68 Попов Н.А. Экономика сельского хозяйства. – М.:ЭКМОС, 1999.-352с.
69 Қазақстан Республикасы «Қазақстан Республикасында агроөнеркәсіптік кешенді және ауылды басымырақ дамыту туралы» 1991 жылғы 13 ақпандағы ҚР Заңы (күшін жойған): Параграф-2010.
70 2009-2011 жж. Республикалық бюджет туралы» ҚР заң – Алматы: Параграф, 2010
71 «2010-2012 жж. Республикалық бюджет туралы» ҚР заң – Алматы: Параграф, 2010
72 Ащеулов А.Т. Кредитные правоотношения колхозов. – М.:Юрид.лит.-1970-256с.
73 Сейітқасымов Ғ.С. Ақша,кредит,банктер А.: «Экономика», 2006. – 106-108б.
74 Демесинова А. Некоторые вопросы кредитования аграрного сектора РК //Транзитная экономика 2004 №6 С.109-113.
75 Есиркепов Т.,Зиябеков Б. Государственное регулирование аграрного сектора в условиях перехода к рынку.Алматы:Гылым,1999.
76 Қазақстан Республикасы. Бюджеттік кодексі: 2008 жыл 4 желтоқсан // Параграф – 2010.
77 www.akorda.kz
78 www.parlam.kz
79 «Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге 2009 жылғы көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарын жүргізуге қажетті жанар-жағар май материалдары мен басқа да тауарлық-материалдық құндылықтардың құнын арзандатуға субсидиялар төлеу ережесін бекіту туралы». Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қаңтардағы N 87 Қаулысы – Алматы: Параграф, 2009
80 Облыстық бюджеттердің, Астана және Алматы қалалары бюджеттерінің 2009 жылдың республикалық бюджетінен жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көпжылдық екпелерін отырғызуды және өсіруді қамтамасыз етуге арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану ережесін бекіту туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 2 ақпандағы N 98 Қаулысы// Казахстанская правда от 13 февраля 2009 года № 35-37 (25779-25781)
81 Облыстық бюджеттердің 2009 жылғы республикалық бюджеттен тұқым шаруашылығын қолдауға арналған ағымдағы нысаналы трансферттерді пайдалану ережесін бекіту туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 2 ақпандағы N 99 Қаулысы // Казахстанская правда от 13 февраля 2009 года N 35-37 (25779-25781)
82 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 10 ақпандағы № 130 Қаулысы «Оңтүстік Қазақстан облысы облыстық бюджетінің 2009 жылғы республикалық бюджеттен берілетін ағымдағы нысаналы трансферттерді қазақстандық мақта талшығының сапасына сараптама жасауға пайдалану ережесін бекіту туралы»// Казахстанская правда от 21 февраля 2009 года № 46-47 (25790-25791)
83 Об утверждении Правил использования целевых текущих трансфертов из республиканского бюджета 2009 года областными бюджетами на поддержку племенного животноводства. Постановление Правительства Республики Казахстан от 17 февраля 2009 года № 167// Казахстанская правда от 24 февраля 2009 года № 48-49 (25792-25793)
84 «Селекциялық жетістіктерді қорғау туралы» 1999 жылғы 13 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заң – Алматы: Параграф, 2009
85 Инновационное развитие экономики России. Национальные задачи и мировые тенденции / Междунар.конф.:сб.ст.:в 2-х т.,23-25 апр. 2008г. МГУ им.М.В.Ломоносова.-М.:МАКС-Пресс.
86 Отчет Doing Business от 06.09.2007. Общий рейтинг 175 стран /Веб.страница «Онлайн Медиа Брифинг Центра»,2007.
87 Успанова М.У. Методология регулирования инвестиционных процессов в АПК/ Саясат Policy №2 2010 С.7-9
88 Қазақстан Республикасы. Инвестициялар туралы: 2003 жыл 8 қаңтар N 373 Заңы / Егемен Қазақстан – 2003.
89 Смирнова М.Б. Страховое право. – М.:Юстицинформ.-320с.
90 Гвозденко А.А. Основы страхования. – М.:Издат. «Финансы и статистика»,2007.-319с.
91 Садиков В.Н. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права: Учеб.пособие / Под ред.проф. З.М.Черниловского. – М.:Издат. ВЮЗИ,1973. – 495с.
92 Фогельсон Ю. Введение в страховое право. – 2 изд.,перераб. и доп.-М.:Юристъ,2001.-224с.
93 Шахов В.В. Основы страхового дела. М.,1998.-295с.
94 Райхер В.К. Государственное страхование в СССР. – М.-Л.:Госфиниздат, 1938.-130с.
95 Серебровский В.И. Избранные труды по наследственному и страховому праву. М.:Статут,1999.-434с.
96 Брагинский М.И. Договор страхования. – М.:Статут,2000.-174с.
97 Рахмилович В.А. Различные виды договора страхования в гражданском законодательстве // Законодательство и экономика. – 1997.-№11/12.-С.12-15
98 Қазақстан Республикасы. «Сақтандыру қызметі туралы» ҚР Заңы: 2000 жыл 18 желтоқсан №126-ІІ // Егемен Қазақстан – 2000.
99 Қазақстан Республикасы. «Мақта саласын дамыту туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21 шiлдедегi N 298 Заңы // Егемен Қазақстан – 2007.
100 Правительство Республики Казахстан. Об утверждении Программы первоочередных мер на 2006-2008 годы по реализации Концепции устойчивого развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан на 2006-2010 годы: от 6 марта 2006 года №149// Параграф -2008.
101 Жаналиева А.Ж. Салықтық құқықтық қатынастар: теория және тәжірибелік мәселелері. Дисс... заң ғыл.канд.-Алматы,2007.-126б.
102 Юткина Т.Ф. Налоги и налогообложение.-М.:ИНФРА,2002.-576с.
103 Ялбулганов А.А. Развитие законодательства о налогообложении в дореволюционной России // Государство и право. – 1999.-№12.-С.95-98
104 Казанцев Н.Д. Новый закон о сельскохозяйственном налоге. – М.:Знание, 1954.-24с.
105 Қазақстан Республикасының кодексі Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)(2010.02.04. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен
106 «Мiндеттi әлеуметтiк сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заң – Алматы: Параграф - 2009.
107 Федеральный закон «О государ¬ственном регулировании агропромышленного производства» - М.: Юристъ, 2009.
108 Альбатыров И.Ш. Международное сотрудничество в аграрной сфере. Автореф. дисс. канд. экон. наук. – Санкт-Перербург, 2005 – 181 с.
109 Кулжабаева Ж.О. Научный комментарий к Закону Республики Казахстан «О международных договорах Республики Казахстан». - Астана. -2007. - 105 с
110 Республика Казахстан. О международных договорах: Закон от 30 мая 2005 года № 54-III ЗРК// Параграф – 2008.
111 Шаталин В. «Россия, Белорусь и Казахстан образовали Таможенный союз» 27.11.2009г www.dw-world.ru
112 Генеральное Соглашение по тарифам и торговле 1994г («ГАТТ 1994»)
113 Кеден одағын қалыптастыру мен бірыңғай кеден аумағын құру туралы шарты 06.10.2007ж
114 Косов А. «Унификация мер таможенного и налогового регулирования в государствах-участниках СНГ» 29 сентября 2009 года.
115 Скабеева О. «Россию, Белоруссию и Казахстан объединит Таможенный союз» 2.02.2010г вести.ru

116 Назарбаев Н.А. Об основных направлениях внутренней и внешней политики на 2003 год. Послание Президента народу Казахстана // Казахстанская правда. – 2002.-30 апреля.
117 Абдраимов Б.Ж. Правовое обеспечение земельных отношений: обзор мировой практики. Земельное законодательство и судебная практика. Учебно-практическое пособие. – Алматы:Lem,2002. – 175c.
118 Быстров Г.Е. Общая характеристика законодательства о земельных реформах в зарубежных странах // Государство и право. – 1996.-№7.С.92-98
119 Серова Е.В. Аграрная экономика. – М.,1999. – 478с.
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Аграрлық сектор кейінгі жылдары ауа-
райының қолайлы болуына қарамастан экономиканың ... ... ... төмен саланың бірі болып қала беруде. Дегенмен, «Агроөнеркәсіп
кешені экономиканың негізгі салаларының бірі болып табылады және оның ... ... ... ... деңгейі ғана емес, мемлекеттің
қоғамдық-саяси тұрақтылығының деңгейі де ... ... ... ... ... ... нарықтарында туындаған дағдарыстық жағдай және
оның жағымсыз салдары ... ... ... ол ... көрмеген деңгейге көтеріп және оны әлемдік экономикалық саясатта
алғашқы орынға қойды» ... ], ал бұл өз ... ... да
әсерін тигізді.
Мәселе мынада, ауыл шаруашылығын дамытудың ... ... көп ... ... мен ... ... ... кешен жүйесінің ұдайы өндіріс салалары мен сфераларындағы
бұрыннан бері келе жатқан ... ... Ауыл ... ... ... ... өзге ұдайы өндіріс салалары
әрі сфераларымен байламсыз және ұйымдастырушылық өзара байланыссыз қызмет
етумен мемлекеттің ... және ... ... ... қалды.
Бағалардың тепе-теңсіздігі, банкілік несиеге жоғары пайыздық мөлшерлемелер,
несиелік-қаржылық және салықтық ... ... және т.б. ... ... ... әкелді, мұнысы ауыл шаруашылығы өндірісінің
терең құлдырауынан, кәсіпорындардың қаржылық ... ... ... ... ... ... байқалады.
Ауыл шаруашылығын тұрақтандыру және тұрақты түрде дамыту мәселесі соңғы
кезде барған сайын ... ... ... мәселе мынада: азық-түлік
нарығындағы ... ... ... ... АҚШ пен ... ... ауыл ... өнімдерін өндірушілер азық-түлікті өндірудің
барынша үнемді ... ... ... ... ... бір ... ... арттырумен үнемдеуге ауыл шаруашылық өнімдерін ... ісін ... мен ... ... және өзге де ... ... ... арқылы қол жеткізіледі. Кейбіреулері, мысалы, селекция мен
генетика адам ағзасына ... ... бұл жай ғана ... ... ... ... ... өзгелері, яғни өсімдік өсіру мен мал ... ... ... мен өзге ... ... ... ... үшін ықтимал және нақты қауіпті тудырады.
«Оның үстіне ауыл ... сол не өзге ... ... ... ... түрдегі тыйым салулар экологиялық қауіпсіз
өндіріс мәселесін шешпейді» [2, 136- 137].
Осыған ... ... жаңа ... ... ... ... дамыту қажет. Әңгіме батыстың тәжірибесін көшірмелеу жайлы
болып отырған жоқ, ... ол көп ... ... тығырыққа әкеп
тіреп отырады.
Замануи технологиялар азық-түлік өндірушілерін өзіндік қақпанға әкеп
айдайды. ... ... бас ... ... қаржылық құлдырау қаупін
тудырады. Ауыл шаруашылық өнімдерін жоғары қарқындылықпен ... ... ... ... өзге ... ... ... қажет етеді.
Егер технологиялық тізбектен химиялық қосылыстардың бір ғана буынын алып
тастасақ, өсіріліп ... ... ... немесе асырап отырған
малдың өнімділігінің жоғары көрсеткіштерін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... негізде одан әрі арттыру өнім ... ... ... ... көмегімен алынған тамақ өнімдері
көбінеки табиғи өнімнің тек сыртқы баламалары ғана болып ... [3, ... ... ... ... ... ... ашаршылықты жоюда үлкен рөл атқаруы мүмкін.
Сонымен ... ... ... ... ... жасанды түрде көбейту
оларды ықтимал патогендер мен өзге де ... ... ... мәселе Қазақстан үшін негізгі мәселе болып ... ... ... ... ауыл ... ... негізгі импорттаушысы болып
табылады. «Жағдай тағы да ... ... ... және оның
қауіпті әлемдік беталыстардың алдындағы жоғары ... ... ... деп санайды ҚР Ауыл шаруашылығының министрі А. Күрішбаев.
Осыны ... ... ... ҚР ... өзінің Қазақстан халқына
арналған осы жылдың ақпан айындағы жолдауында ... ... одан әрі ... ... ерекше назар аудартып және
еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін ... ету ... ... қойды [4].
Еліміздің азық-түлік қауіпсіздігі азық-түлік нарығында орын алып
отырған ішкі, сондай-ақ сыртқы қауіп-қатерлерден ... ... ... ... ... мемлекеттің
заң жүзінде бекіткен агроөнеркәсіп кешеннің дамуына жағдай жасау тетігіне
арнап жүзеге асырып отырған ... ... ... болады.
Агроөнеркәсіп кешен дамуына жағдай жасау ... бірі ... ... ... негізделуде.
Сонымен қатар ҚР-да аграрлық саланы дамытудың заң жүзінде бекітілген
тетігі жоқ. Агроөнеркәсіп ... ... ... ... ... бөлінбеген, жүйеге келтірілмеген және кодталмаған,
мұнысы оларды қолдануды қиындатады.
Екінші себебіне агроөнеркәсіп ... ... ... нормативтік
тұрғыда бекітілген жүйеленген тетіктің жоқтығы ... ... ... ... дамыту саласындағы жариялаған саясаты заң жүзінде
бекітілмеген, мұнысы осы ... ... ... ҚР ... агроөнеркәсіптік кешенді дамытуды жария етуі және
осындай дамуға ықпал ететін нормативтік құқықтық актілердің ... ... ... ... ... қолданыстағы нормативтік
құқықтық актілер мен ... ... ... ынталандырудың
жоқтығының арасындағы кереғарлық.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға ... ... ... ... ... ... ... кереғарлықтарды шешу үшін
жекелеген резервтер бар. Мысалы, бүкіл агроөнеркәсіп кешеннің ... ... ... ... ... субъектілерінің қызметіне және
шаруашылық байланыстардың сенімділігі мен орнықтылығына, сондай-ақ ұдайы
өндіріс процесінің ... ... ... ... ... байланысты. Ауыл шаруашылығын тұрақтандыру және тұрақты дамыту
үшін шаруашылық етудің барлық деңгейлерінде өндірістік ... ... ... ... ... жетілдірумен баламалы салааралық және
салалық пропорцияларын қамтамасыз ету қажет. Бұл мәселені мемлекеттік
органдармен, ... одан ... ... ... етуші құрылымдар мен
ауыл ... ... ... ... ... буын ... табылатын әкімшіліктік аудан деңгейінде шешу
маңызды. Сондықтан агроөнеркәсіп кешеннің аграрлық секторын тұрақтандыру
және ... ... ... бағыттарына негіздеме беру ғылыми, сондай-ақ
тәжірибелік тұрғыда өзекті болып ... ... ... ... егемендік алғалы бері жиырма
жылға жуықтап қалды, осы жылдардың ішінде ... және өзге де ... ... ... ... ... ... жинағаны анық.
Қазақстанның аграрлық-құқықтық мектебін фундаменталды зерттеуге кіріскен
өзінің ғылыми еңбектері құрайды. Айта кетсек, ... ... ... құқықтардың даму тенденциясына қатысты (А.Е.Бектұрғанов, ... ... жер ... ... ... асыру
аспектілеріне (Б.Ж.Абдраимов); аграрлық кәсіпорынның құқықтық қамтамасыз
ету ... ... ... ... мен ... үшін ... ... реттеу мәселелері (Г.Т.Айгаринова); су қатынастарына
қатысты С.Ж.Сүлейменоваға тиесілі еңбектер ... бар. ... ... ... ... ... Республикасындағы аграрлық
құқықтық қатынастарға қатысты ... ... ... қалыптасуы мен дамуы барысында аграрлық секторды мемлекеттік
реттеудің құқықтық аспектілеріне байланысты еңбегі алады.
Аграрлық ... ... ... ең ... ... ТМД елдерінің заңгер
ғалымдары қосты, әсіресе, Г.Е.Быстров, ... ... ... ... Ж.Т.Холмуминов, Б.М.Усманов,
Ф.Р.Муратшин, Б.А.Воронин т.б. зерттеулері ерекше қызығушылықты тудырады.
Аграрлық ... ... ... және ... ... ... аграршылардың, экономисттердің, сондай-ақ
заңгерлердің көптеген еңбектері ... ... ... ... ... ... ал ... одан ұзақ кезеңдерге арнап тұрақтандыру мен
дамытудың концепциялары мен ... ... ... олардың
барлығы өндірістің нақты жағдайларымен байланыстырылмаған және жеткілікті
мөлшердегі қаржылық ... ... ... ... еді, және ... нормативтік құқықтық тұрғыдан бекіткен жағдайда ғана мүмкін болады.
Зерттеліп отырған проблеманың жекелеген мәселелері ... ... ... ... ... ... Г.И.Макин, В.В.Милосердов, П.М. Першукевич,
А.Ф.Серков, И.М.Сурков, И.Г.Ушачев, В.И.Фролов, ... ... ... A.M. Югай және т.б. ... ... ... объектісі мен пәні. Зерттеу объектісі ретінде Қазақстан
егеменді ел болып ... бері ... ... ... ... қамсыздандыру аясындағы қоғамдық қатынастар танылады.
Зерттеу пәніне Қазақстан Республикасында ... ... ... құқықтық реттелуін қамтамасыз ететін заңдардың
даму жағдайы және осы саладағы ... ... ... ... мәселелері танылады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеті. Зерттеудің мақсаты ауыл ... ... ... ... байланысты туындайтын
құқықтық қатынастарының теориялық негіздерін ... және осы ... заң ... ісін ... ... ... ... және теориялық
ұсыныстар жасау.
Бұл мақсат келесі міндеттерді негіздемелеу мен ... ... ... ... Агроөнеркәсіп кешенді дамыту кезіндегі экономикалық ынталандыруға
баса назар аударумен осы ... ... ... базаны
жетілдірудің концептуалдық бағыттарын негіздемелеу;
- аграрлық қатынастардың құқықтық табиғатын анықтау;
- аграрлық ... ... ... ... ... ... агроөнеркәсіп кешеннің нормативтік-құқықтық базасына кешенді
мониторинг ... ... ... негізінде ауыл шаруашылығы өндірісін
экономикалық ынталандырудың жекелеген әдістерін зерттеу;
- ... ... ... ... ... ... ... түрде талдау.
Зерттеудің әдістемелік негіздері. Зерттеудің теориялық және әдістемелік
негізі ретінде ғалымдардың құқық, экономика, ауыл ... ... ... ... ... ... процесстерін ұйымдастыру мен
басқару саласындағы еңбектері қолданылды.
Алға ... ... ... шешу барысында автор келесі ... ... ... ... ... ... сондай-
ақ экономикалық болжамдау, мақсаттық бағдарламаларды ... және ... ... ... ... өзге ... ... дамыту жобаларының техника-экономикалық негіздемелері.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... анализдеу арқылы оның түсінігі,
құқықтық табиғаты мен бағыттары ... ... ... ... ... ... мониторинг жасау арқылы агроөнеркәсіп кешеннің ... және оның даму ... ... Агроөнеркәсіптік кешен
жүйесіндегі нормативтік-құқықтық базаны жетілдірудің негізгі бағыттары
әзірленді. Аграрлық қатынастарды ... ... ... авторлық
анықтама берілді.
Аграрлық қатынастарды экономикалық ынталандырудың жекелеген әдістерін
жүйелі түрде ... ... ... ... ... ... табылады.
Қорғауға ұсынылып отырған тұжырымдар:
1. Аграрлық қатынасты құқықтық реттеудің экономикалық тетігі дегеніміз
- ауыл ... ... ... процестің қалыпты ... ету және ... ... қолдау көрсету мақсатында
бірыңғай әдіснамалық негізде әсер етіп ... ... ... ... ... ... және ... реттеушілердің жүйесі. Бұл
болашақта қабылданатын Аграрлық кодекске енуі ұсынылды. Аграрлық қатынасты
құқықтық реттеудің ... ... ... мақсаты ретінде ауыл
шаруашылық тауар өндірушілерді ынталандыру, мысалы жерді ұтымды пайдалануын
экономикалық амал-тәсілдермен қамтамасыз ету, жеңілдетілген салық ... ... ... несие беру, субсидия бөлу т.с.с.
2.Аграрлық қатынастарды мемлекеттік реттеудің ... ... ... әдістермен негізделді:
-Ауыл шаруашылығы өнідірісін қаржыландыру және жоспарлау;
-Ауыл шаруашылығы өндірісінің жекелеген ... ... үшін ақы ... ... ... қоршаған ортаның ластауынан келтірілген
эмиссия үшін ақы төлеу;
-Ауыл шаруашылығы өндірісін экономикалық ынталандыру;
-Ауыл шаруашылық өндірісін сақтандыру.
Ауыл шаруашылығы өндірісін ... ... ... институтын
дамыту, тауарлы несие беру жүйесін қарастыру, аграрлық банкті қалыптастыру
қажет. Ауыл шаруашылығы өндірісін мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... ... керек. Ауыл шаруашылығы
өндірісін ... ... ... ... ... ауыл ... өндірісін сақтандыру» Заңы қабылдануы ... ... ... ауыл ... ... ... тек өсімдік
шаруашылығын сақтандыруды көздеген. Ал қоғам ауыл ... ... ... да ... ... ... Ауыл шаруашылық тауар
өндірушілерге салықтық жеңілдіктерге арнайы бөлім ... ... ... Салық кодексіне өзгертулер енгізу тиіс.
3.Аграрлық қатынасты реттеудің экономикалық тетігі бойынша шет
мемлекеттерінің және осы ... ... ... ... отырып,
Қазақстан Республикасының аграрлық ... ... ... ... ... мақсатында нақты ұсыныстар берген.
4.ТМД елдерінің Кеден одағын құру жағдайында аграрлық ынтымақтастықтың
мүмкіндіктерін нығайту қажеттілігі бар. Оны ... ... ең ... ... ... ... ... Республикасының азық-түлік
қауіпсіздігін қамтамасыз ету; агроөнеркәсіптік кешен мен ауыл ... ... ауыл ... ... экологиялық қауіпсіздігі,
аграрлық өндірістің тұрақты дамуы, ауыл шаруашылық алқапты ерекше қорғау
және аграрлық өндірісте жер мен ... ... ... пайдалану
тұрақтылығы, Қазақстан Республикасының аграрлық заңнамаларының ... ... және ... үйлесімділік, ұлттық және жаһандық
мәселелерді шешу барысында халықаралық аграрлық ... Осы ... ... ... ... тиіс.
Диссертациялық зерттеудің теориялық және тәжірибелік маңыздылығы оның
теориялық және әдістемелік ережелерін ауыл ... ... ... ... ... жаңа ... актілерді әзірлеу үшін қолдануға
негізделген, мұнысы АӨК жүйесіндегі аграрлық ... ... ... дамытуға арнап жағдай жасауға мүмкіндік береді.
Зерттеудің құрылымы. Магистрлік диссертация кіріспе, үш ... , ... ... ... ... ... ҚАТЫНАСТАРДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕТТЕУДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Аграрлық құқықтық қатынастың ... ... ... ... қатынастарды реттейді, оның нәтижесінде ол құқықтық
нысанға ие ... ... ... айналады. Аграрлық құқықтық
қатынастар ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру, ... ... ... ... ... ... немесе басқа құқық салаларының
нормаларымен реттелетін қатынастар.
Қазіргі таңдағы ... ... іске ... үшін ... ... ... институттар, аграрлық қатынастарды регламенттеуге
көмектесушілер постулаттар болып табылады. XX ғ. 60-70 ж.ж ... ... ... заң ... ... ... ... қатынастарға көшу аграрлық құқық ғылымда жаңа ... ... ... пайда болуына үлкен талқылауға әкеп соқтырды. Казіргі
таңда аграрлық құқықтар істен шығып, ол тек ... ғана ... ... ... көп ... Теориялық сұрақтардың мәнін ашып, түсіну
үшін қазіргі таңдағы аграрлық құқықтың мәні мен рөлі ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығымен байланысты
жиынтық қатынас жатады. Жер қатынастарынан басқа, бұл жерде экономиканың
аграрлық секторындағы ... ... ... ... реттеу,
айтатын болсақ отарлы мал шаруашылығы, селекциялық қызмет, бал ... ... ... Қазақстан Республикасының аграрлық-құқықтық
доктринасы отандық аграрлық ... ... ... ... ... ... және бұл осы ... бірден қалыптасқан жоқ. Осы шарада
құқықтық нормалар, ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ... бұл аграрлық құқықтық реттеудің ашықтылылығын
көрсетеді. Мысалы осыған мемлекеттік ... ... ... ... мал ... қызметті жүзеге асырудың құқықтық нормаларын
жатқызуға болады.
Аграрлық-құқықтық реттеудің ... ... ... ... ... ... нені білдіретінін біліп алу керек.
Заманауи зерттеуші М.Лалиганның ойы бойынша осы салада бірегей құқық
құруға ... ... ... ... ауыл шаруашылық секторының бірдей
емес сипаты, ауыл шаруашылық қызметі ұғымының нақты анықталмауы, ... ... ... және ... ... ... ... қосуы [5].
Мысалға: Француздық аграрлық кодекс мынадай ... ... ... және ... ... ... ... мына обьектілерге қатысты: 1) жер құрылысы, ... ... ... пен балық аулау, 4)ауыл шаруашылығындағы маманданған
ұйымдар, 5)ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қайта даярлауды ұйымдастыру[6,
82б].
Л.Қ. Еркінбаеваның пікірінше, аграрлық қатынастардың құқықтық реттеу
обьектісі болып аграрлық өндіріс ... ... ... ... ... ... ойы бойынша аграрлық қатынастардың құқықтық
реттеу пәні болып, ауыл ... ... ... ... қатынастарды
жатқызады, яғни кең мағынада қарастырады.
Сонымен Н.Н.Веденин мынаны атап өтеді: ең ... ауыл ... ... оны қайта өңдеу және сатудың негізінде пайда болатын
қатынастар. Осы қатынастардың негізі ... ауыл ... ... қоғамдық қатынас,аграрлық өндіріске материалды-техникалық базаны
жасау,оның өндірістік-техникалық қызмет ... ... ... ... табылады [8].
С.Т.Культелеев «Аграрлық құқық пәнінің негізі болып ... ... деп ... ... ... ... ... реттеу саласы аграрлық өндіріс
сферасындағы ауыл ... ... ... ... ... ... басқада қатынастарды реттейді.
Г.Е.Быстров, М.И.Козырь және басқалар аграрлық құқықпен реттелетін
басқада қатынастарға, «ауыл ... ... ... ... ... өнімді өндірумен айналысатын өзіндік ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының пәніне аграрлық қызмет
көрсетуді жатқызады [11].
Ал Л.Қ.Еркінбаеваның пікірінше, ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болмайды. Мысал келтіретін
болсақ,аграрлық ... ... ауыл ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өнімін қайта
өңдеу қатынасы жатады ... ... атап ... ... пәнінің маңызды
құраушы элементі болып ауылдың әлеуметтік сферадағы қатынасы [9].
Біздің ойымызша аграрлық ... ... ... ... ... түрде аграрлық құқықтың пәнін құрайтын,негізінде төрт топ
қатынасын ... ... және ... қатар,қазіргі кезде келесі топ қатынастарын бөліп көрсету
керек - қаржылық, ауыл ... ... ... ... мен
қажеттіліктерін қорғау қатынастары, ауыл шаруашылығында қоршаған ортаны
қорғау қатынасы.
Сонымен,аграрлық қатынастарға:
• ауыл шаруашылық өнімдерін өндіретін,оны ... ... және ... ауыл ... ... ... ... және олармен
ауыл шаруашылығы үдерісінде (жер, ... ішкі ... ... ... ... ... ... аграрлық өндірісті реттеудің ... ... ... ... өндірушілердің құқығы мен
қажеттіліктерін қорғау қатынастары) [7].
Аграрлық қатынастың не ... ... ... ... ... ... ұғымына нақты мағына берелік.Ол үшін аграрлық қатынас пен аграрлық
құқықтық ... бір- ... ... ... алу ... ... олар бір-біріне бөлік және толық қатынасы
негізінде қатысты, бұл жерде толық болып аграрлық қатынас табылады [7].
Бұндай ... ... ... ... ... ... мен ... анықталды.
Ю.И.Гревцов және Е.Б.Хохловтың ойлары бойынша құқықтық қатынас ұғымы
конвенционалды қабылдануы үшін, оған ... ... ... ... ... қажет, сонымен бірге құқықтық қоғамдық қатынастың қоғамдық
қатынастың бір түрі екендігі фактісін ашық, ... ... ... [12].
Аталғаннан түсінетініміз құқықтық қоғамдық қатынастың қоғамдық қатынастың
негізгі түсінік және ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынасты кейде қоғамдық қатынастың құқық нормаларымен
реттелген түрі ретінде ... ... ... ... теоретиктері қоғамдық қатынастың белгілі даму сатылары
болатынын және оның құқықтық қатынасқа айналуын атап ... ... ... құрылу жолында, ең алдымен, қоғамдық қатынастан
фактілік қатынасқа ауысады, соңғысы қоғамдық қатынасқа ... ол ... ... саты ... ... ... мақсаты болып әр түрлі
субьектілерді белгілі бір ... ... және қоса ... ... ... а) ... әрекет, ә) екінші мүмкіншілік, қоғамның
байланысының тығыздығынан шығады, қоғамдық байланыста болуы сол ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қоғамдық байланыстың негізгі
сипаттамасы: а)бірінші ... ... ... бір тұлға, екінші байланыс
жағында сансыз байланыс; ә)әрекеттермен алмасу қоғамдық байланыс ... ... ... ... бір тұлға жасауы мүмкін осыны ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың нақты
формасы.Фактілік ... ... ... бойынша айқындауға
болады.Біріншіден,фактілік қатынастар екі жақ арасында ... ... ... ... ... ... жүру
тәртібі, құрамы (жақтардың іс-қимылы,қарым-қатынасы) формалды емес,қатты
айқындалмаған.Үшіншіден, фактілік ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.Осының барлығы қоғамды
қанағаттандырмайтыны белгілі, себебі қоғамдық мақсаттар мен ... ... ... ... осы ... ... ... осыдан қоғам мен мемлекет фактілік қатынасты қоғамдыққа аударғысы
келеді.
Қоғамдық қатынас генетикалық негізінде фактілік қатынастың дамуынан
пайда болады.Мынаны ... жөн, ... ... қоғамдық қатынасқа
қарай дамытатын, ақыр ... ... ... ... ... дамуында маңызды орынды нормалар,стандартты іс-әрекеттер,олар
әлеуметтік практика негізінде ... ... және ... ... басқада
әлеуметтік нормаларда қалып қалады.Қоғам мен мемлекет қоғамдық қатынастарды
стимуляциялауға әрекеттенеді,ең алдымен ... ... ... ... олар ... ... қалыптастырады.
Сонымен бірге дамыған қоғамдық қатынастың,құқықтық қоғамдық қатынастың
бір түрі ... ... ... атап ... ... а) екі нақты
персоналанған жақтың болуы,әр жақта бірнеше,бірақ нақты субьектілер; ... ... ... ... ... пен ... қатынастан
онша кең емес,қоғамдық қатынастың бір жағы болып қоғамда белгілі бір орын
алатын,белгілі бір ... ... бір ... ... ... мүмкін,мысалы заңды тұлға болу үшін белгілі бір заңдық тұрғыда
қызмет жасау керек; б)қоғамдық қатынас тұрақты қатып қалған ... ... ... ... ... бірегей әрекетін айтуға болады
[7].
Аграрлық қатынаста өзінің дамуында осындай сатылардан өтті. Қоғамдық
байланыстың болуы фактілік аграрлық қатынастың ... ... осы ... жер мен ... ... ... келе жатыр. Фактілік қатынасты
қоғамға керек шекте орналастыру үшін ... ... ... ... ... ... нормалардың көмегімен асырды, олардың құрамында алғашқы
құқықтық әдеттер,келісім шарттар содан ... ... ... ... ... қатынас,қоғамдық аграрлық қатынасқа
трансформацияланды.
Аграрлық құқық қатынасы ұғымын,құқықтық қатынастың ... ... ... ... ойы ... қатынас ұғымы,қоғамдық қатынастың
құқықтық бір нысаны ретінде ... ... оның ... ... нормалармен реттелетін құқықтар мен міндеттерге бөлінеді.
Осы деңгейде құқықтық қатынастың абстрактілік ұғымы мынаны білдіру ... ... ... ... ... оны іске ... ... болып келеді; ә)реттелетін ... ... ... ... ... ... ол толық ашылмаған модель;
б)обьективтік құқықтықтың қоғамдық өмір сферасына әсері мен оны ... ... ... ... ... ... ... және Е.Б.Хохловтың ойлары бойынша құқықтық қатынастың
негізгі сипаттамасы болып: біріншіден, бұл әлеуметтік қарым-қатынастағы ... ... ... бір ... ... ... қатынас екі
жақтың қарым-қатынасы негізінде ғана нақта пайда ... ... ... сол сияқты моральдық, саяси қатынастар адамдардың, жақтардың
әрекетінен пайда болады. Осы ... ... ... ... ... ... соңғысы заңдық қатынастың сапасы мен
нәтижелігін айқындайды. Аталған жағдайлар ... ... ... ... ... қаруға болады, олар болмаса құқықтық қатынас болмайды. Осыдан
құқықтық ... ... ... ... және ... ... келмейтін құқықтық субьектілердің ... ... ... ... және нәтижеге жетуде жасайтын әрекеті деуге
болады [12].
Басқа да теоретиктер құқықтық қатынастың ... ... ... құқықтық қоғамдық қатынастың негізгі сипатына мыналарды да
қосуға болады: ... ... ... ... ... мен іске асу ... әлеуметтік қатынастардың негізіндегі
заңдылықтар арқылы ... ... ... ... ... ... тек,
құқық субьектілік сипаты барлар; б)құқықтық қатынастың құрамы ... ... ... ... ... ... ... алға қойғанды және заңдық нәтижелікке қол
жеткізу; в)тек осы қоғамдық ... ... ... құқық пен
бостандықты пайдалану мен қорғау, заңдық міндеттерді орындау; ... ... ... заңдық тұрғыда мақсаттарын,өзінің
қызығушылығы мен ойларын іске асыру шеңберінде ... ... пен ... жасау;е)әлеуметтік қатынастардың басқа ... ... ... ... заңдық нормативтермен қатынасында,осы
қатынас тек заңдық қарым-қатынастың(басқаша айтқанда құқықтық қатынастар)
құрылымының жалпы моделін ғана ... ... осы ... ... ... мен тәсілін көрсетеді [14].
Ц.И.Козюбра мынаны атап өтеді: «құқықтың нормалар мен қатынастардың
қарым-қатынасы негізі мен құбылысы, құрамы мен ... ғана ... ... ... ... терең негіз деп, оның ішіндегі іс-әрекет тәртібі,
іс-әрекетінің ішінде, басқаша айтқанда құқық қатынас біртұтас болып ... ... ... ... ... ... деген не
екенін көрсетуге болады-құқықтық нормаларымен реттелетін қоғамдық қатынас,
субьектілері аграрлық сферадағы құқықтар мен ... ... ... ... бір ... да ... құқықтық
қатынасқа осындай анықтама береді.
Н.Н.Ведениннің айтуы бойынша: «Аграрлық, ... ... ... мен ... ... құқықтық салалармен реттелетін қатынастар,ең
алдымен, ауыл ... ... ... ... және ... ... ... болатын қатынас.Аграрлық нормалар мен соған
ұқсайтын құқықтық салалармен ... ... ... ... ... ... және коммерциялық емес ауыл
шаруашылық ұйымдарын, ... ауыл ... ... ... ... ... ... мен әлеуметтік
қамтамасыз ететін,қоғамдық қатынаста жатады» [8].
Г.Е.Быстров,М.И.Козырьдың ойлары бойынша ауыл шаруашылық ... және көп ... ... ... ... және ... ... өнімдерін өндіретін,оны алғашқы қайта өңдеумен және
сатумен,өзінің ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық негізбен және құқықтық қатынастың заңи ... ... ... ... ... ... ... алдында ол
құқықтық форманы көрсетеді,аграрлық қоғамдық қатынасты білдіретін ... ... ... ... ... шаруашылық өндірісі үдерісінде қалыптасады және дамиды [16].
Б.А.Жетписбаевтың ойынша,аграрлық құқықтық ... ... ... ... ... ... ... оның іске асуы мемлекетпен кепілдендіреледі және заңмен қорғалады
[17].
Осы ойға С.Т.Культелеев та қосылады және осы ... тек ... ғана ... бірге құқықтық саланың аралас
нормаларыменде реттеледі [9].
Аграрлық қатынастың негізгі сипаты болып:
• аграрлық ... ... ... және өзгереді тек ... ... және осы ... ... ... ... ... белгілі бір түрін реттейтін норманың болмауы, осы
сферада құқықтық қатынастың болмауы көрсетеді,яғни норма жоқ болса-
құқықтық қатынас та ... ... ... ашық ... болады және қандайда бір байланыстың
арасында болады, яғни қазіргі ... ... ... ... ... ... осы ... аграрлық қатынас осы
қатынастардың қатысушылары мен олардың мықты бағытын көрсетеді,оларсыз
құқықтық қатынас болмайды.
• Аграрлық қатынастың өзіндік нақты субьектілері бар,басқаша ... ... ... бір ... мен ... ... ... құқықтық қатынас-құқықтық нормалармен реттелетін
қоғамдық қатынас және олардың субьектілері аграрлық ... ... және ... жүктеледі.
Аграрлық құқықтық қатынастың негізгі көрсеткіштері болып:
1. аграрлық құқықтық қатынас-ол қоғамдағы әлеуметтік қатынастың ... ... ... және ... ... заңдылығымен тұрақтанады;
2. обьект болып ... ... ... ... ... ... үшін қызмет ететін;
3. аграрлық құқықтың сипаты мен түрі бар субьектілердің болуы;
4. аграрлық құқықтық қатынастың құрлымы олардың ... ... ... ... реттелетін-аграрлық
құқық,яғни аграрлық сфераның өзгешелігі болып табылатын құқықтар мен
міндеттемелер;
5. мақсат ... ... ... қарастырылған нәтижелерге қол
жеткізу,ол аграрлық өндіріс сферасындағы ... бір ... ... ... тек осы ... қатынас шеңберінде субьективті құқықтар мен
бостандықтар және заңи аграрлық міндеттердің орындалуы жүреді;
7. ... ... дара және ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес [7].
Аграрлық қатынас обьект,субьект және құрылым арқылы сипатталады.
Обьект ... ... ... ... ... ... сферасын
дамыту жолындағы іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... ... және реттеу сферасында ... ... мен ... ие заңды және жеке тұлғалар ... ... ... міндеттері мен құқықтарынан тұрады және олардың
құрылымы аграрлық сфераның өзгешелігімен бөленген. ... ... ... ... және оның ауыл ... рөлі үнемі өзгеріп отырды. Олар аграрлық құқықпен реттелетін
қоғамдық қатынастар өзгерген сайын өзгеріп отырады. Әміршілдік-әкімшілік
жүйенің ... ... ... рөлі ... ... 50-60 ... тың
жерлерді игеру кезінде ауыл шаруашылық өндірісін ұйымдастырудың жаңа нысаны
совхоздар пайда болды. Олар тек өздері өндірген ... ғана ... ... ... өндірістік-шаруашылық қызметтері үшін қажетті (өздеріне
бекітіліп берілген мемлекеттік мүлікке ... ... ... иесі ... 70 ... АӨК, бірлестіктер, фирмалар, ауыл ... және ... ауыл ... және ... ... ... субъектілері ретінде пайда бола бастады.
Аграрлық құқықтық қатынастың субъектілері тек қана заңды тұлғалар
емес, сонымен ... ауыл ... ... ... ... ... да, ... жоқтар да, шетел азаматтары да
бола алады. Осыған орай ... ... ... өзіндік қосалқы
шаруашылықпен, бағбандықпен, мал шаруашылығымен айналысатындар да болады.
Аграрлық қатынастар тек субъектілерінің өзгешелігімен ғана ... ... ... ... де ерекшеленеді. Аграрлық құқықтық
қатынастардың объектілері ... ... ... ... ... Аграрлық құқықта құқықтық реттеудің жалпы объектісі
ауыл шаруашылық қызметі барысында туындайтын ... ... ... ... болатын құқықтық қатынастардың сипаты мен түріне байланысты
объектілер мынадай болады:
• материалдық игіліктер (жер, табиғи ресурстар, мүлік, ... ... ... ... ... ... әр түрлі қызметтер және оның
нәтижелері;
• рухани шығармашылық өнімдері;
... ... ... ... құқықтық қатынастардың объектісі – пайдалануға және қорғауға
аграрлық құқықтық қатынастардың қатысушыларының субъективтік құқықтары мен
заңды міндеттері ... ... ... ... ... ... ... материалдық құндылықтар болады: ғимараттар,
инвентарь, техника және т.б.
Аграрлық ... ... ... объектілеріне астық
шаруашылығын, омарташылықты және мал ... ... ... ... ... ... қатынастардың аталған
объектілері осы қатынастардың ерекшелігін, қайталанбастығын көрсетеді. Бұл
объектілер, сонымен ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
2. Аграрлық құқықтық қатынастың қағидалары
Аграрлық құқықтың қағидалары ретінде аграрлық қатынастардың құқықтық
реттелу сипатын және бағытын анықтайтын, ... ... ... ... Олар ... ... ... болмайды. Белгілі бір тарихи кезеңінде
агроөнеркәсіптік кешенінде шешілетін міндеттер мен негізгі бағыттардың
өзгеруіне сәйкес құқықтық ... ... да ... ... ... алғанда барлық қазақстандық құқық жүйесіне тән қағидаларға
сүйенеді.
Аграрлық ... ... ... қатарына Н.Н.Веденин мына
қағидаларды жатқызады:
• Аграрлық кәсіпкерлік еркіндігі және шаруашылық ... ... ... ... ... және шаруашылық нысанының көптігі;
• Аграрлық кәсіпкерлік субъектілерінің теңдігі және агроөнеркәсіптік
кешеніндегі әр түрлі ... ... тең ... ... Агроөнеркәсіптік кешен дамуының артықшылығы;
• Агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік қолдау;
• Азаматтардың ... ... ... Ауыл ... ... ... өндірістік-шаруашылық қызметіне
мемлекеттік органдардың араласпауы [8].
Е.Л.Минина арнайы ... ауыл ... ... ... алу қағидасын жатқызу керектігін айтады. Ерекшелік жердің ... ... ... ... болып қолданылатындығында ол
өсімдіктердің, жануарлардың, тірі ағзалардың өсімін молайтумен байланысты
және маусымдық сипатқа ие.
М.К.Жусупбекова ... ... ... ... ... ... ... қағидаларды атап көрсетеді: ... әр ... ... ... ... ... мен ... қадағалау бойынша реттеу, ауыл шаруашылық өндірістің
даму басымдығы, экономикалық ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық кәсіпорындардың қызметіне мемлекет немесе
өзге де шаруашылық құрылымның тікелей араласуына жол ... ... ... ... ... барлық құқық салаларына тиесілі
қағидалар жатыр. Ауыл шаруашылық өндірістің негізгі ... ... ... ... ... ... ... жер құқығының
қағидалары сұранысқа ие. Бұл қағидалар ҚР Жер кодексінің 4 бабында ... ... ... ... ... қағидалары: меншік және шаруашылық
нысаны теңдігі, шарт ... жеке ... ... ... құқықтарды кедергісіз жүзеге асыру, бұзылған құқықтарды ... ... ету, ... ... ... ... қатынасты
реттеуде негізгі орын алады (ҚР АК 2бап) [20].
Аграрлық заңнамаларда көптеген қағидалар ... Аса ... ... ... ... қағидалары 2005жылы 8 шілдеде
қабылданған «Агроөнеркәсіптік кешен мен ... ... ... ... ... ҚР ... бекітілген [21].
Агроөнеркәсiптiк кешендi және ауылдық аумақтарды ... ... ... өсу ... бар ... ... мен ... дамытудың басымдығы;
2) ауыл шаруашылығы жөнiндегi халықаралық келiсiмдердiң талаптарына,
санитариялық және фитосанитариялық нормаларға сәйкестiк;
3) мемлекет ... ... ... ашықтығы;
4) мемлекеттiк қолдау шараларын көрсетудiң атаулылығы;
5) отандық агроөнеркәсiптiк өндiрiстiң бәсекелестiк артықшылықтарын
дамыту;
6) iшкi нарықтың ... ... ... ... ... ... арасында өкiлеттiктердiң аражiгiн
ажырату;
8) агроөнеркәсiптiк кешен қызметiнiң және ... ... ... ... экологиялық қауiпсiздiгi;
9) кәсіпкерлердің қоғамдық бiрлестiктерiмен, ... ... ... ... ... ... тиімділігі;
11) агроөнеркәсiптiк кешендi және ауылдық аумақтарды дамытуды
мемлекеттік қолдаудың жыл ... ... ... ... ету;
12) агроөнеркәсiптiк кешен субъектiлерiнiң өзара iс-қимылының оңтайлы
нысандарын дамыту принциптерiне сәйкес жүзеге асырылады.
 Аграрлық қатынас қағидаларын ... ... оны ... және ... бөлуге негіз болды. Жалпыға,яғни бүкіл құқық саласына ... ... Атап ... ... заңдылық, ізгілік, ғылыми сипат т.б. ал
салалық түрлеріне тек осы аграрлық қатынасты ... ... ... қағидалар жүйесі жатады. Осыған Л.Қ.Еркінбаева келесі қағидаларды
заңи бекітілуін өз жұмысында айтқан: азық-түлік ... ... ... ... мен ауыл аймақтарын дамытудың басымдығы, ауыл
шаруащылық қызметтің экологиялық қауіпсіздігі, аграрлық өндірістің тұрақты
дамуы, ауыл шаруашылық ... ... ... және ... ... жер
мен басқа табиғат ресурстарын ... ... ... аграрлық заңнамаларының халықаралық құқық қағидалары және
нормаларымен үйлесімділік, ұлттық және жаһандық мәселелерді шешу барысында
халықаралық ... ... Осы ... ... ... ... бекітілуін ұсынылып отырған ҚР Аграрлық кодексінде бекітілуін ұсынған
[7].
1.3 Аграрлық қатынасты экономикалық реттеудің ... ... ... көзі» ұғымы құқықтық нормалардың қайнар көзі ретінде
жиі ... яғни ... ... ... алғанда. Бұл мағынада берілген
ұғым қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтың мазмұнын анықтайтын қоғамның
материалдық даму жағдайын білдіреді.
«Құқық ... ... ... заң ... ... көп ... Ғылыми тұрғыда ең алғаш рет Рим заңгерлері енгізген болатын. Атақты
Рим заңгері, оратор және ... ... Марк ... ... ... – 43 жж) ... ... туралы» жұмысында Крассаның жауапты сөзі
ретінде келесілерді атап көрсетті: «құқық негізінің қайнар көзі ... ... бір ... XII ... ... ол бүкіл философтардың
кітапханасынан да асып түседі». [22,113б].
Ал Римдік тарихшы Тит Ливий (б.з.д. 59 – 17жж) ... «Рим ... ... XII ... ... «жалпылық және жекелік заңының
бастамасы» деп аталады [23, 32б]. Осы ... ... ... ... былай сипатталады: « ол бүкіл мемлекеттік және азаматтық құқық
негіздері болып қала ... [24]. Оның ... ... бұл ... ... ... негізгі әрекет етуші заңдар» болып қана береді [25,145б].
«Құқық қайнар көзі» ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар бұл терминге нақты түсінік беретін
«құқық нысаны» деген сөз дейді. Осы ғасырдың басында ... ... ... ... ... ертеден-ақ құқықтың қайнар көзі ... ие» - ... ... де ол ... ... аясы тар деп
есептейді.
Осы ойды дамыта отыра, «құқықтың қайнар көзі» терминінің ... ... ... ... Мысалы қайнар көз сөзі «құдай еркіндігі, халық
еркіндігі, ... ... ... билік».
2) Осы және өзге де заңнамалыққа тиісті материалдар. Бұл құқық қайнар
көзі түсінігі ретінде, мысалы Римдік ... ... ... ... ... ... ... ескерткіштер, «орындалып отырған құқықтардың өткен уақыттағы
маңызы», мысалы, осындай ... ... ... corpus ... орыс ... секілді және т.б. жатады.
Ағымдағы құқықты тану әдістері. Бұл құқықтың түсінігі ретінде заңды
тануға болатын сәтті айтуға ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын
анықтайтын әдістер мен нысандар ретінде ... ... ... ... нысан. Құқық теориясында заңдық қайнар көздер немесе
құқықтың нысандары деп әрекет етуші құқық ... ... ... және ... сонымен қатар тиісінше өзгертілуі мен күшін ... ... ... анықтамасы: «Құқықтың қайнар көзі»
дегеніміз мемлекетпен шығарылған ... ... ... ... ... құжаттық анықтау нысаны және ... ... ... және
жалпыға міндетті мән беру [26].
Аграрлық құқықтың қайнар көздері ... ... ... реттеу
саласындағы заңдық институттарының қалыптасуы мен ... әсер ... ... ... ... аграрлық саясатын анықтаудың және
бекітудің нысаны болып табылады. ... ... ... ... отырып,
ауыл шаруашылығы өндірісін ұтымды көтеруге және аграрлық реформаны таратуға
бағытталған шаралар жүргізе ... ... ... ... ... ... ... аграрлық заңдарға да үлкен мән беріп отыр.
Аграрлық қатынастарды реттейтін нормалардың көпшілігі ауыл ... ... ауыл ... ... мен азаматтардың
қызметін анықтайтын нормативтік актілерден тұрады. Осы нормалардың жиынтығы
аграрлық заңдарды құрайды. Сонымен қатар аграрлық ... ... ... ... құқық салаларының заңдарында кездеседі, мысалы
конституциялық, азаматтық, еңбек, жер, ... ... ... ... ... Осы нормалар аграрлық құқықтың
нормаларымен ... ... ... ... ... ... құрайды.
Аграрлық құқықтың қайнар көзінің ұғымы аграрлық заң ұғымынан кеңірек.
Кешенді құқық саласының қайнар ... ... ... құқықтың
қайнар көздері өзінің нормаларымен қоса басқа құқық саласының нормаларында
осы саланың қайнар көзі ретінде ... Бұл ... ... ... ... ... ... қайнар көзі ретіндегі өз мәнін жоғалтады деген
сөз емес. Бұдан ... ... әр ... ... қатынастарды
реттей беретінін көруге болады. Егер әдеттегі құқық салаларына нормативтік
актілер олардың қандай ... ... ... ... болса, ал кешенді салаларда, соның ішінде аграрлық құқыққа да, осы
қатынастың ерекшелігіне қаншалықты қатысты болатындығына байланысты. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... болатын меншікке, тауар ақша ... ... ... ... байланысты қызметтерді реттейтін нормалар.
Аграрлық құқықтың қайнар көздері дегеніміз – агроөнеркәсіптік кешен
саласындағы ... яғни ... ... ... ... актілер. Мұндай нормативтік құқықтық актілерге мынадай белгілер
тән болу керек. Біріншіден, ... ... ... болу ... олар арнайы өкілетті органмен немесе ... ... ... ... ... ... яғни көп рет ... болуы керек. Төртіншіден, саны анықталмаған субъектілерге
бағытталған болуы керек. Бесіншіден, ... ... ... ... Н.Н.Ведениннің ойынша, құқықтың қайнар көзі дегеніміз заңдық
мағынада оларды ... ... ... ... ережелерін көрсетудің ерекше
нысаны болып табылады [8].
Б.А.Жетпісбаевтың ... ... ... ... көзі ... қатынастарды құқықтық реттеу саласындағы мемлекеттің аграрлық
саясатын бекітетін және заңдық институттардың дамуына ... ... ... ... ... ... мемлекеттің еркін білдіру әдісі
[17].
Сонымен қатар осы еңбегінде Б.Жетпісбаев аграрлық құқықтың ... ... да ... ... ... ... өкілетті орган
қабылдаған, белгіленген аумақта, белгіленген уақытта және белгіленген
тұлғаларға қолданылатын ... ... ... өзіне енгізетін,
аграрлық заңдардың жүйесінің элементі болып табылатын құжат».
Г.Е.Быстровтың ойынша, аграрлық ... ... көзі ... мемлекеттік органдардың, ауыл шаруашылық коммерциялық
ұйымдарының, шаруалардың ... ... ... ... ... ... және ... арналған, ауыл шаруашылық қызметі
саласында пайда болатын бірыңғай және ... ... ... ... ... халықтың мемлекеттік еркін білдірудің
сыртқы нысаны [10].
Біздің жағдайымызда аграрлық құқықтың қайнар көзі ... ... ... ... ... деп ... керек. Ол мемлекетпен
қабылданатын, белгілі бір тәртіппен белгіленген және ол ұйым ... ... ... ... ...... ... жайт.
Теоретиктер құқықтың қайнар көзінің көп түрін ажыратып көрсетеді.
«Барлық болған құқық нысанын ажырату өте ... ... ... ... ... көп ... ... болып табылады. Олар – құқықтық
салттар, нормативтік – ... ... ... ... құқықтық
келісімдер, нормативтік құқықтық актілер, прецеденттер. Әлемдік құқықтың
маңызды ... көзі ... ... ... ... ... ... болатын. Романо – Германдық құқықтық жүйеге ұзақ уақыт ... ... тән деп ... ... 277б].
Әрбір мемлекетте осы немесе өзге уақыт аралығында әртүрлі құқықтың
қайнар көздері жүзеге асады. Уақыт ... ... ... ... ... – да ... таңда құқықтық дәстүрлер, нормативтік құқықтық ... ... ... ... асып отыр. Мұндай құқықтың қайнар көзі
нормативтік ... ... ... сотта «Нормативтік құқықтық акт туралы»
ҚР заңы 1998ж 24 ... ... ... Ол өз ... нормативтік
құқықтық акт қатарына жатады.
Нормативтік құқықтық актіні заңға сәйкес ... ... ... референдумда қабылдаған орган немесе мемлекеттік тұлғалар, құқықтық
нормаларды ... ... ... ... ... актілер туралы» ҚР Заңына сәйкес нормативтік
құқықтық актілер ... және ... ... ... ... ... ... Конституциясы атқарады. Осы құжаттың пайда болуымен дамуына біршама
Қазақстанның ... ... ... сіңді. С.С.Сартаев айтқандай,
Конституция қазіргі таңда құқықтық – саяси шынайылықтың белгісі және ... ... ... ... ... Тар ... Конституция – ол мемлекеттің қазіргі заңы, жоғары заң
күші бар, әлеуметтік – саяси моделі бар, ... ... ... ... ... Кең ... ... – құқықтық нысанның ... ... ... ... мен ... нормалар бірінен халықтың
теңдігі мен еркіндігінің ... [27]. ... ... ... ... ... орын алатын, ... ... ... ... болып табылады.
Конституция негізгі адам мәселесі, қоғам, мемлекет және ... ... ... ... орын ... ... ... Конституциясы аграрлық қатынастарды реттеу
үшін құқық негіздерін жасайды. Онда негізгі төрт салаға қатысты ... ... ... ... мен азаматтар еркіндігі;
2) Иелік және мүлікке иелік ету құқығы;
3) Еңбек қатынастарын ... ... ... ... ... бекітуі, мемлекет тағайындаған лауазым
бойынша іске араласу, ... ... ... және ауылшаруашылық
іскерлігін ұйымдастыру.
Кодекс – бірегейлі қатынастарды реттейтін маңызды ... ... ... ... заң. ... ... отырған салада елеулі орын алатын Жер кодексі, әсіресе
ауыл шаруашылық пайдалануды реттеу [19]. Регламентацияда ерекше орын алатын
ҚР ... ... [29]. Ауыл ... су ... ... заң ҚР ... орын ... [30] Орман қорларын ауыл шаруашылық пайдалану туралы
регламентация ҚР Орман кодексінен орын тапқан. [31].
Содан соң ҚР заңы, содан соң ҚР ... заң күші бар ... ...... құқықтық акт, ол қоғамдық маңызды қатынастарды
реттейді, негізгі ... мен ... ... ауылшаруашылық саласында көптеген заңдар бар. 1998 ж 9 ... ҚР ... ... мал ... туралы» заңында құқықтың,
ұйымшылдық және экономикалық негізгі жүзеге асырушы, асыл тұқымды ... мен ... ... іс – ... ... ... заң ауыл шаруашылық мал және құстарға ... ... ... ... ... белгіленген.
2002ж 3 шілдеде бекітілген «Өсімдіктерді ... ... ҚР ... құқықтың келесі бастамасы болып ... Ол ... ... сол өсімдік өнімін азық – түлік ... мал ... ... ретінде, өндірісте шикізат ретінде қолданылады. [33].
Ауыл шаруашылық малдарын қорғау туралы заң 2002 ж 10 ... ... ... ... ... бұл заң ... ... экономикалық құқықты іске асыруға ветеринария ... ... ... облысы) – мұнда ... ... ... іс ... ... ... мен ... ұштастыру іскерлігін айтамыз.
2003ж 8 ақпанда шыққан «Тұқым шаруашылығы туралы» ҚР ... және ... ... іске ... саласын айтамыз. Мұндағы тұқым
шаруашылығы іскерлігі мен ... ... ... арқылы
жүргізіліп, қайта өңдеу, сақтау, тасымалдау, пайдалану іс – ... ... ... ... орын алатын 2003 ж 8 шілдеде
шыққан «Агроөндірістік ... және ауыл ... ... ... ... ҚР заңы бар. ... ҚР ... кешенді дамытудың ... ... және ... ... ... ... ... актілерден басқа аграрлық қатынастар бүкіл танымдық
нормативтік акт ... ... ... да жүзеге асады.
Заңды нормативтік құқықтық актілер – заңдалмаған, ... ... ... ... ... ... ... емес. [27]. Оларға
жататындар:
1) ҚР Парламентінің нормативтік қаулысы;
2) ҚР Презилентінің норматитік жарлығы;
3) ҚР ... ... ... ҚР министрлері мен өзге де мемлекеттік орталықтардың құқықтық
бұйрықтары;
5) ... ... ... ... ... ... қаулылары, әкімдердің нормативтік құқықтық шешімдері.
Аграрлық заңдылық соңғы 15 жыл ... ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық өнімдері
байытылып, өзгерістерге ұшырап отырады: құқықтық реттеудің жаңа ... ... ... көтерме сауда базарлары, ... ... ... ... ... ... ... аграрлық заңнамалақтың құрылымы өзгереді: мемлекеттік
және ... ... ... ... (мысалы, ұжымдар мен
кеңшарлар) интенсивті түрде ауыл шаруашылық ұйымдары, жеке ұйымдар құрыла
бастады.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... оның ... тек қана ... емес, жалпы құқықтық бастамалар
да қолдау алады.
Төртіншіден, ... ... ... қатынасы да өзгерді
[17,27-28б].
ҚР Заңнамаларының ерекшеліктеріне мыналар жатады:
1. Құқықтық нормативтік ... ... ... ... актінің бірде бір түрі жоқ, бірақ оны жасау
мүмкіндігі бар.
Аграрлық құқықтың тағы бір ... көзі ... ауыл ... ... ... Ол ... ... өзгеруі немесе
тоқтатылуы жайында мәселе болып табылады.
Біз барлық келісім шарт түрлерінің аралық салада жасасқанымен ... сала ... ... алады дегенге келіспейміз. Құқықтық
келісім,мазмұнында ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қайнар көз негізіне тән қасиеттері:
• құқықтық ... бар – ... ... мінездеме ережесі;
• жеке – құқықтық нормалардан ерекшелігі жеке ... ... қана ... ғана ... ... ... да ... құқық шығармашылығы болып табылады;
• жалпыхалықтық мінезі басым.
Өзіндік нақты көрінісі табылатыны:
1) келісуші жақтар ретінде көбінесе жалпы институттар қатысады ... оның жеке ... ... ... ... ... ... ұйымда, ереже бойынша әрқашан жеке емес көпшілік
еркі бекітіледі –келісімшарттың субъектілері;
3) келісімшартқа отырудың негізгі ... ... ... ... ... ... қатысушы екі жақтың да қызығушылығын қанағаттандыру
[36,299б].
Құқықтық келісімшарттар ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүреді. Кіммен келісімшартқа отыратынына
қарамастан мұнда екі ... да ... ... ... даудың күші бар
бекітілген шарттар болады.
ҚР мойындаған халықаралық құқық нормалары, халықаралық келісімдердің
қатысушысы ретінде ҚР ... және ... ... ... ... Егер келісімде қарама – қайшылық туындаса, бұл ... ... ... ... келісім нормасы ретінде
танылады.
ҚР көптеген халықаралық конвенсияларының екіжақты келісімі аграрлық
салада бесінші бөлімде бейнеленеді.
Құқықтық дәстүр мемлекетпен ... ... ... тәртіп,
оның көп мөлшерде және ұзақ пайдаланғандықтан туындайтын жайт.
Қазіргі таңдағы аграрлық ... ... ... ... құқықтың дамуына кедергі болатын мәселе – берілген салаға
қатысты ... ... ... ... кодексті қабылдау үлкен мәселе болып отыр және оны КСРО
кезінде талқылаған болатын. Осы тұста 2 ... ... ... осы ... өзге де құқық саласына жарамды болса,
аграрлық заңнамалыққа жарамсыз. Ауыл шаруашылық – ауыл ... ... кез ... ... ... ... ... бір кодификацияланған актта бірнеше нормалар біріккен болуы мүмкін,
егер олар жалпы объектке бағытталса, объектке жан ... ... ... ... көзқарасты көптеген ғалымдар қолдайды. Олар Аграрлық кодексті
қабылдау дұрыс ... «ол ... ... ... акт болып, онда маңызды бүгінгі таңдағы заңдар мен өзге де
құқықтық ... ... деп ... ... ... ... отырып,аграрлық
құқықтың қайнар көзі ретінде қарастырылады ма?
Аграрлық құқықты сыртқы нысаны жазбаша немесе ауызша ... ... ... ... Нормативтік құқықтық акт және ... ... ... ... ... бөлу тек ... құқықтарға тән. Сонымен қоса олар
нормативтік құқықтық акт, нормативтік келісімшарт және құқықтық салт ... ... ... ... ... ... Жоғарыда айтып
өткендей, бұрын құқықтарды бөлу ... акт ... ... ... ... ...... құқықтық
шығармашылық мемлекет бойынша белгіленген, ауылшаруашылық іскерлігінде
рұқсат етілген және мақұлданған.
1998ж 24 ... ... ... ... акт туралы» ҚР
Заңының сараптамасынан шығатын болсақ, ... ... ... ... ... бір ... ғана ... оларды басқа тәсілдермен
қарастыруға болмайды, ... тек ... ... және ... ... ретінсіз қарауға құқылы.
Локальді нормативтік актіні бөліп қарастыру да қазіргі таңда ескірген
әдіс ... ... Осы ... ... ... крестьяндық
шаруашылықта ішкі еңбек теңдігі бар Жарғылар қандай нормаларға жататындығы
жайында ... ... Бір ... ... ... ... жатқызуға
болмайды. Себебі, 1998ж 24 наурызда шыққан «Нормативтік ... ... ҚР ... ... құқықтық акт құқықтық ... ... және ... ... ... ал ... нормасы
(құқықтық норма) – жалпы міндетті тәртіп ережесі, бүкіл ... ... ... көп ... ... және таралады. Сонда
нормативтік құқықтық акт бүкіл тұлғаларға абсолютті түрде қолданыла береді.
1) Заңи күші бойынша – ... және ... ... ... ... акт ... орган бойынша.
3) Аграрлық құқық қатынастарының субъектісі бойынша.
4) Құқықтық реттеу пәні бойынша және т.б. [19,33б].
Нормативтік құқықтық акт ауыл ... ... заңи ... акті және заң ... ... ... болады. Бұл классификация
аграрлық нормативтік актілердің иерархиялық ... ... ... ... ... өзінен жоғары тұрған мемлекеттік органға ... тура ... болу ... [39].
Нормативтік құқықтық актілерді жасауы бойынша органдарды нормативтік
құқықтық актілердің ... ... ... ҚР ... ҚР ... ... ҚР Президенті
5) ҚР Басқармасы
6) ҚР Министрлігі
7) ҚР Маслихаты
8) Әкімдер, әкімшіліктер
9) ҚР ... ... ҚР ... ... ... ... ... құқық қатынасы бойынша
критерийлер қатынасқан, олардың құқықтық жағдайын ... ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық аграрлық салада ... ... ... ... ... акты бір ... субъектілерге заңи принциптерді белгілейді, олардың ... ... мен ... реттеу іскерлігі жатыр. Олай ... ... ... ... кешен және ... ... ... ... ... ҚР Заңында айтуға болады. Ал
унификация мен кодификацияның жоғарғы дәрежесін ҚР Аграрлық кодексі арқылы
сипаттайды.
Дифференциалдық нормативтік сектор ... ... ... ... мен ... құқық субъектілерінің іскерлігін
құқықтық реттеу арқылы сипаттауға болады. ... ҚР ... ... ... ... ... ... заңдарды жатқызуға болады.
Нормативтік құқықтық актілердің реттеу пәні ... ... және ... ... болады. Жалпы аграрлық және қоғамдық қатынастарды кеңінен реттеу
арқылы сипаттауға болады. ... ... ҚР ... ... ... ... ... құқықтық акті, ауыл
шаруашылығында жерді пайдалану туралы, ауыл ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады.
Нормативтік құқықтық актінің материалды сипаты – материалдық құқық
нормасын ... акті түрі , ...... ... норма қарым
қатынасқа қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін ... ... ... өсімдік шаруашылығында, өсімдік карантині, астық және
т.б заңдарда кездеседі.
Материалдық аграрлық құқықтың ... ... ... ... ... асуы және ... реттеу жүргізілгенде ғана іске
асады. Агралық құқықтың ... ... ... процесуалдық реттеу
арқылы сипатталады.
Мазмұны бойынша ... ... ... ... ... ... кешенді дамытудың мемлекеттік реттеу туралы» Заңында салалық
та, реттеушілік те карым қатынас арқылы жүзеге асырып отырамыз. ... ... ... шығу ... негізгі және кешенді нормативтік
акті деп бөлуге болады.[19,43б].
Негізгі нормативтік құқықтық актілер ... ... ... ғана
тиесілі ережелерді бекітеді. Мысалы жер заңдылығымен белгіленген ... жер иесі ... ... ... ... керек.
Осы тұста ҚР 1995ж қабылданған Конституцияға дейін ҚР Заң ... Сот ... ... ... ... ... ... қаулысы –
бұл нормативтік акт. Егер бұл рас болса, онда ... Сот ... ... жоқ, ... ... ... ... шығу тегі, өзгеруі және
тоқтатылуы белгіленді. Неліктен жоғарғы соттың нормативтік қаулысы ... ... ... ... ... ... кіреді?
Сөз пайдаланылып отырған құқық туралы айтар болсақ, онда мемлекетте
пайдаланылатын құқық туралы ... ... ... актісі оның
барлық мақсаттарының жүзеге асуымен сипатталады. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... мүмкін емес, оны әлемдік құқық
тарихы көрсетіп ... ... ... ... ... ... кемшіліктер
табылды, салдарына мүлдем қарсы болуы мүмкін. ... ... ... ... нәтижесі субъектілердің әрекетімен сәйкес жағдайы бойынша
орналасуы тиіс.
Қазақстанда жоғарғы соттың ... ... ... ... ... ... ескерткіміз келеді. Осы сапада соттың даулары
көп, себептері аз. ... ... ... ... ... ... ... Осы практиканың көмегімен мәселенің қарама қайшылылығы ауыл
шаруашылығы ұйымының ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ұйымдардың іскерлігі, тиімділігі, осының
барлығы құқық қолданудың жоғарғы дәрежесінің сипаты.
2000ж ең алғаш ... сот ... ... азаматтық іске қатысты
практика жүргізілген болатын, онда ... ... ... кешен,
крестияндық шаруашылық және кооперативтік, аграрлық секторларың 1995 – 2000
жж аралығында жекешелендіру жатады. [40].
Осы жалпыламада мынадай келесі мәліметтер келтірілген. «1995 -1998 ... ... ... ... 5656 іс ... ... ең көп ... облыстық соттармен: Ақтөбеде -2916, Қостанайда - 950,
Батыс Қазақстанда - 616, ... ... - 605, ... – 558 және
т.б. Осы мәліметтер ... осы ... ... сату – ... ... ... ... деп танылады». Берілген уақыт мезетіндегі
заң бұзушының көбінесе, ауылшаруашылық өндірісінде ... ... ... ... ж ... ... бері қарай көбінесе, азаматтық сот қараған
істері ... ... ... ... ... Жер заңдылығының
тұрақсыздығы аграрлық салада тәртіатің ... мен ... ... ... ... Ол ... 11 ... 2003 жылы №34 – 35 – ... ... ... ҚР ... іс ... сараптамасы дәлел болып
отыр. [41].
Қазіргі таңда аграрлық өндіріс ... ... және ... қайта қайтару сұрақтары көп туындап отыр. Сақтандыру компаниялары
көпшілік жағдайда сақтандыру саласын қайтармайды. ... ... бұл ... ... ... қайтармаудың амалы болып
табылады. Табиғат жағдайлардың қолайсыздығын дәлелдеу өте қиын, шаруаларға
агрометеоақпараттар ... ... ... қоса бұл ... ... ... шақыру өте қымбатқа түседі, сондықтан сот зат нормасына сүйеніп
сақтандыру ... ... етіп ... қабылдауға тура келеді.
Біздің ойымызша соттық практикаларды аграрлық заңнама бойынша жоғарғы
сот деңгейі арқылы зерттеу мәселесі ... ... ... ... ... ... тигізеді.
2 АГРАРЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫ РЕТТЕУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕТІГІ
2.1 Аграрлық қатынастардың экономикалық әдісінің құқықтық негіздері
Мемлекеттің атқаратын аса маңызды ... бірі – ... ол ... ... ... ... саласына басқарушы әсер
етуді жүзеге асыруынан айқындалады [42].
Айта кету ... ... ... ... ... А. ... ... қызметін жоққа шығарумен, «көзге көрінбейтін қол»
экономикалық қатынастарды мемлекеттің араласуынсыз реттеп отыруы тиіс деп
санайтын. Артынша А. ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың дамуы барысында қолданылған болатын.
Алайда, мемлекет өздеріне әсер ету ... ... орай ... алмаған экономикалық дағдарыстар және экономикадағы қателіктер жаңа
теорияны әзірлеп шығарудың қажеттігін тудырды. Мұндай теорияны Дж. М. ... ... Дж.М. ... ретсіз нарықтық механизмді сынды түрде
бағалаған, оның пікірінше А. Смиттің «көрінбейтін қол» туралы ... ... ... Нарықтық механизм өзін жеке алғанда толық жұмыс бастылық
деңгейіндегі тепе-теңдікті орнатуға қабілетсіз. Ол өздігінен реттеуді ... ... оны тек ... үшін ғана ... ал ... болса — бұл макродеңгей үшін қажетті болатын нәрсе.
Осылайша, Дж. М. ... ... ... ... ... ... ... айналуы тиіс деген қағидаға негізделетін,
аталмыш қызметі қоғамдағы экономикалық ... ... және оның ... ... мен ... болуы тиіс болатын [43].
Қазіргі кезде мемлекеттер өзінің мақсаттарының бірі ... ... ... ... және ... ... ... дамытуды белгілейді.
Осыған орай экономикалық қызметі дәстүрлі түрде мемлекеттік қызметтің ... ... бірі ... саналады. Оның үстіне осы басқару
қызметінің нысандарына экономиканың мемлекеттік, сондай-ақ мемлекеттік ... ... ... ... экономикалық саясаты экономиканың даму деңгейіне қарай, сол
не өзге бір ... даму ... ... ... ... ... және
ақыры, басым болып отырған идеологиялық көзқарастарға, ... ... ... ... ие ... ... ... экономиканы сол не өзге дәрежеде ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
кепілгер болып шығуда. Экономиканы мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... өзгертілуін
қамтамасыз ететін мақсатқа лайықты процестерді білдіреді.
Айта кету ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып үлгермеген. ... ... ... ұлттық
қауіпсіздікке қатысты сол не өзге ... ... ... ... ... әкеп соқтырады. Ұлттық ... ... ... ... және ... ... қалаушы қағидаттарын қабылдаған жағдайда ұлттық қауіпсіздік ... ... ... отырады.
Тұтастай алып қарағанда, олардың айырмашылығы мемлекеттің, қоғам мен
тұлғаның ұлттық қауіпсіздік жүйесінде ... рөлі мен ... ... болып келеді.
Біздің пікірімізше, бұл көзқарастардың ... ... ... мемлекеттің, қоғам мен тұлғаның сол не өзге ... ... ... ... ... да түрлі
объективтік (әлеуметтік, экономикалық, саяси, құқықтық, діни, ... ... ... ... ... ... дәл ... байқалады.
Д.К.Нұрпейісовтың пікірінше: «Ұлттық қауіпсіздік дегеніміз – бұл елдің
ұлттық мүддесінің ... ... сәті мен ... ... іс-жүзіндегі
және потенциалды ішкі және сыртқы қатерлерден қорғалғандығының күйі [44].
П.К. Тимохин ұлттық қауіпсіздікті қарастыра отырып былай деп ... ... ... – бұл қоғамның, тұлғаның, мемлекеттің
қорғалғандық күйі ғана ... бұл ... ... жоқ ... деп ... қатар жүйені түрлі кеңістіктерде нақты және
потенциалды қарсы ... мен ... ... ... ... ... қатар қауіпсіздік сыртқы және ішкі қатерлерден қорғалғандық
дәрежесімен емес, жүйенің (қоғамның, ... ... ... ... ... мен оның ... ... арналған жағдайлардың
деңгейімен сипатталады» [45].
Бұл тұрғыда А.С. ... ... ... қауіпсіздік пен тұрақтылық
өзара байланысты болып келеді және ... ... ... деп ... күйі оның ... ... ... ... ұстап отыруға қабілетіне
байланысты болып келеді. Егер оның мұндай ... ... ... ... сөз ... да мәні болмайды» [46].
Жоғарыда айтылғандардан елдің ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі – сыртқы және
ішкі нарықтарда елдің ... ... сай ... ... және ішкі ... ... ... жағдайына қол жеткізу.
Экономикалық ... қол ... ... ... критерийге,
біздің ойымызша, экономиканы мемлекеттік реттеу деңгейі жатады.
Реттеу – халық шаруашылығын соның барлық ... ... аса ... ... ... ... даму заңдарының әсерімен негізделген ... ... ... ... қатынастарына, баға
құрылымына, ... ... мен ... ... ... сүйенеді. Экономиканы мемлекеттік реттеу заң шығару, орындау және
бақылау сипатындағы шаралар жүйесі болып табылады, оларды ел ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
мекемелер жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процестеріне тікелей әсерін тигізуде. Ол
түрлі ... ... ... ... өсуге ықпал ету, жұмыс
бастылықты реттеу, және аймақтық құрылымдағы ... ... ... ... ... ... ... және т.б. Тұтастай
алғанда, мемлекеттік реттеу мақсаттары негізгі үш бағыттан құралады.
Біріншісі: экономикалық өсуді қамтамасыз ету, мұнысы мемлекеттің ... ... ... ... ... соңғысы экономиканың жалпы
жағдайындағы өзгерістерден байқалады. Сол ... ол ... ... ... ... артуын көздейді.
Екіншісі: экономикалық өсуді тек экономикалық тұрақтылық жағдайында
ғана қамтамасыз етуге болады, мұнысы төмендегілерді қажет етеді:
- ... ... ... ... жол ... және ... ... жұмыс бастылықтың тұрақтылығын сақтау;
- жұмыссыздыққа жол бермеу;
- бюджет пен сыртқы саудадағы табыс пен шығынның ... ... - ... ... ... сыртқы борыштың немесе сыртқы сауда
бойынша пассивтік сальдоның алдын ... ... ... пен жалпы сұраныстың арасындағы теңгерімді қамтамасыз
ету.
Үшінші бағытын да көздеуге ... ... ... ол ... ... ... әділ ... таратуды, нарықта тең мүмкіндіктерді
ұсынуды, нарықтық бәсекелестіктің әділдігін және т.б. білдіреді.
Жоғарыда айтылып кеткендей, ... ... ... ... ... ... сүйеніп отырады, дегенмен де ... ... ... бар ... қолдау жасау мемлекеттік
реттеудің басымдылық бағыты болып табылатын. Осындай салаға әлемнің ... ... ... жатады.
Агроөнеркәсіптік кешеніне қолдау жасау және қорғау нарықтың ... ... ... ... ... ... ... аса бейім келетіндігімен түсіндіріледі. Бұл ереже экономикалық
теорияда бекіген және практикада сан рет дәлелденген. Мәселе ... ... ... ... ... ... ... негізделген
өзіндік ерекшеліктерге ие. Солардың негізгілерін қарастырып кетейік:
1. Табиғи-климаттық жағдайлардың әсер етуі (жер телімдерінің құнарлығы
және ... ... ... жер ... мен конфигурациясы, атмосфералық
жауын-шашындардың мөлшері, орташа жылдық температуралардың жиынтығы және
т.б.).
Ауыл шаруашылығындағы ұдайы ... ... ... ... ... факторға ауа-райы жағдайлары, және ең алдымен жылу және ... ... ... Олар оң ... ... орташа жылдық
жиынтығымен сипатталады, вегетациялық кезеңнің ... мен ... ... ... ... мен ... ... демек,
ауылшаруашылығы өндірісінің тиімділігіне тікелей әсерін тигізеді.
Ауыл шаруашылығы ... ... және ... жағдайларының түрлі
үйлесімдері орын алатын ауқымды аймақта ... ... ... ... ... процесін жүргізуге тигізетін әсері
қуаңшылдықтың, су ... өзге де ... ... мен аномалиялардың
белгілі түрдегі тәуекеліне негіз болады.
2. Ұдайы өндіріс процесіне биологиялық фактор ерекше әсерін тигізеді.
Ауылшаруашылық өндірісі тірі ... - ... мен ... ... ... онда бір мезгілде еңбек заттары мен
құралдарының ... ... ... ... ауылшаруашылық өнімдерін
алудың белгіленген уақыттық шеңберлерінің қалыптасуына ықпал етумен соларды
өндіру процесінің барысына әсерін ... ... ... ... ... және биологиялық
ерекшеліктері соның маусымдылығының себебі болып ... ... ... кезеңі мен ауылшаруашылық өнімдерін өндіру уақытының сәйкес
келмейтіндігінен, алынып отырған өнімді өндіру көлемдері мен оның ... ... ... ... ... ... мен өңдеу өнеркәсібінің өндірістік-
экономикалық қатынастарының ... ... ... ауыл ... ... ... ... шаруашылығының осы салаларына тәуелділігін
белгілейді.
Өздігінен реттеліп отыратын нарықтық экономика табысты үлестіру кезінде
сыртқы, адамдарға тәуелді ... ... ... ... түскіш
келетін салалар үшін «ойынның» шарттарын ... ... ... ... ... ... ... түрде пайдаланады. Алайда
келтірілген дәйектер егер ауыл шаруашылығы елдің халқын өзінсіз адам өмір
сүре алмайтын тағам ... ... етіп ... ... ... ... болмағанда, сондай бір маңызды болмаған болар еді.
Осылайша, шаруашылық жүргізудің нарықтық жүйесінде мемлекеттік реттеу
кезеңдік аграрлық дағдарыстарды ... ... ... ... қолдау көрсетуе бағытталған. Ауыл шаруашылығын мемлекет
тарапынан реттеудің арқасында ... ... ... оның дамуында
ілгері серпіліс жасап, саладағы ғылыми-техникалық прогреске ықпал етіп,
капиталдың жиналуына және ... ... ... қажетті бастапқы
жағдайларды тудырды, сондай-ақ ауылдағы әлеуметтік саланың нығаюына ықпал
етті. Мемлекеттің аграрлық саясатының ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін, ауылшаруашылық өнімдері мен ... ... ... ... арттыратын тиімді бәсекеге
қабілетті агроөнеркәсіптік өндірісті қалыптастыру ... ... ... ДСҰ-ның тауарларды саудаға салу
саласындағы Келісімінде де ескерілген болатын. ГАТТ – 47 ... ... ... халықаралық саудасын реттеу нарыққа қатынауды
қамтамасыз ету, экспорттық демеуқаржылар және ішкі ... ... ... ... өндіріс тауарларына қарағанда анағұрлым
«жұмсақ» болатын.
ДСҰ шеңберіндегі ауыл шаруашылық өнімдерін саудалау жөніндегі ережелері
артынан біршама ... ... және Ауыл ... жөніндегі
келісімде (Agreement of Agriculture (AG)) көрінісін тапты. ... ... ... ... ... салу саланың бұзылуына және оның
объективті реалийлерге сай ... ... ... ... ... ... ... ету принциптеріне негізделумен күшейтілген
болатын.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ауылшаруашылық өнімдерін
өндірушілерге көрсетіліп отырған мемлекеттік қолдауды кезең-кезең ... ... ... шаралар ескерілген. Мысалы, Келісімде
ауылшаруашылық ... ... ... жыл ... ... ... толық жиынтық мөлшерін есептеу ісі ескерілген [total Aggregate
Measurement of Support (total AMS)]. Осы ... AMS ... ... ... міндеттемелерінің кестелеріне толық AMS-ның негізгі
мәні ретінде ... ... Ауыл ... ... келісімде
дамыған елдерде толық AMS-ны сала бойынша орташа есеппен 20%-ға кезең-кезең
бойынша, алты ай бойы ... ... ... ...... ... 13%-
ға 10 жыл бойы біркелкі түрде азайтып отыру көзделген. Аз ... ... ... ... ... міндеттемелерімен байланбаған.
Біздің ойымызша, мұндай көзқарас дұрыс, алайда ол күшті экономика мен
дамыған ауыл шаруашылығына ... ... ел мен ... ... ... ету ... ... саяси, әкімшіліктік билікті, нарықтық (экономикалық)
және ... ... ... асыруды көздейді. Оған билік механизмдері,
рәсімдері мен институттары кіреді, осыларды пайдаланумен ... ... ... өзінің заңды құқықтарын жүзеге асырып, ... және ... ... кереғарлықтарды жүзеге асырып отыра алады
[47].
Мемлекет ... ... ... тән ... мен ... ... Құқықтық әдебиеттерде мемлекеттің қызметтерін жүзеге
асыру формалары деп «мемлекет органдарының біртекті ... сол ... ... ... ... ... ... қызметтері
деп «өздері арқылы мемлекет өзінің қызметін ... ... ... ... ... ... ... түрдегі нысандар арқылы жүзеге
асырылады:
- заң шығару: өздерін барлық мемлекет органдары, ... ... ... мен ... ... ... орындауы тиіс болатын
заңдарды шығару;
- орындау: мемлекет органдарының экономиканы дамыту ... ... ... ... мемлекеттік бақылау органдарының
заңдарды орындауы және ... ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылады;
- бақылау-қадағалау: барлық мемлекеттік қадағалау және ... ... ... қызметі арқылы жүзеге асырылады.
Қазіргі кезде мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... рөлі ... келеді. Мұнысы нарықтық экономиканың
дамуымен және мемлекеттік басқарудың орталықсыздандырылуымен негізделген.
Бүгінде мемлекет органдарының мемлекеттік-биліктік ... ... ... қоғам мен азаматтардың құрылымымен барған сайын көбірек
үйлесіп келеді.
Сондай-ақ құқықтық емес ... ... олар ... ... ... ... ... ұйымдастыру-әзірлеу жұмысының
үлкен көлемін қамтып отырады. Мұндай қызмет қажетті және ... ... ... ол ... зардаптарды тудыратын заң тұрғысынан маңызды
болып келетін әрекеттермен байланысты емес ... ... ... ... ... ... әдістерін бөліп
көрсетуде:
- болжамдау;
- жоспарлау;
- жеңілдіктік несиелендіру және инвестицияландыру;
- мемлекеттік демеуқаржылар;
- тұтынушыларды қорғау және ... ... ... ... ... реттеудің
экономикалық тетігін мынадай жинақталған нысанда көруге ... Ауыл ... ... ... және ... ... ... объектілерін пайдаланғаны үшін ақы төлеу;
- Ауыл шаруащылығы өндірісінің қоршаған ортаға эмиссия үшін ақы төлеу;
- Ауыл ... ... ... ... әдістері;
- Ауыл шаруашылық өндірісін сақтандыру.
Ауыл шаруашылығы өндірісін қаржыландыру және жоспарлау, сонымен қатар
сақтандыру келесі бөлімшелерде қарастырылатын болады. Ал ... ... ... үшін ақы төлеу деп, бұл жер, орман, ... ... үшін ақы ... білдіреді.
Жерді пайдаланғаны үшін ақы төлеу туралы ... ... ... ресурстары үшін төлем жеке меншікке берілетін жер учаскелері ... ... ... үшін ... төлемақылардан тұрады және жер
учаскесінің меншік иелерінен және жер пайдаланушылардан жер пайдаланудың
жекелеген түрлері ... ... ... ... ... төлемақылар
және салықтар түрінде алынады. Ресей ғалымы О.И.Крассов: жерге ақы ... ғана ... бар ... ... ... яғни жер салығы мен жалдау ақысы
[49], ал отандық заңгер И.Г.Архипов жерге ақы ... ... ... ... ... ... ... мемлекетпен жер пайдалануға берілген жерлер
үшін ақы ставкалары түріндегі жердің нормативтік құны; ә) жерді немесе жер
пайдалану ... ... алу ... және ... ... ... өзге
мәмілелерді жасау барысындағы шартты құны; б)жер салығы және жалдау ақысын
айтқан [50]. Ал ... ... жер ... ... тұрақты жер пайдаланудағы немесе бастапқы
уақытша өтеулі жер пайдаланудағы жер учаскелеріне ... ... ... ... жер ... алынады.
Ә) жалдау ақысы. Мемлекет уақытша өтеулі пайдалануға (жалға) берген
кезде жер ... үшін жер ... ... ... алынады. Жер
учаскелерін пайдалану төлемақысын есептеу және ... ... ... ... ... ... ... заңдарына сәйкес
анықталады. Егер жалға алушы тұлға шетел мемлекеттері ... ... ... ... ... мөлшері Қазақстан Республикасы бекіткен
халықаралық шарттарда айқындалады.
Б) жер учаскесінің кадастрлық (бағалау) құны немесе жердің нормативтік
құны. Бұл жағдайда жер ... ... ... ... жер
ресурстарын басқару жөніндегі аумақтық орган мемлекеттің жеке ... ... ... жер ... үшін төлемақының базалық ставкаларына
сәйкес, оған түзету коэффициенттерін ... ... ... жер ... ... ... Меншік иесі жер учаскесін сатқан
немесе жалға берген ... ... емес жер ... ... ... пайдалану құқығын басқа тұлғаларға сатқан кезде, ... ол ... ... жер ... ... ... кезде жер учаскелері
үшін төлемақының мөлшері Қазақстан Республикасының азаматтық заңдарына
сәйкес сату-сатып алу ... ... ... ... ... ... ... кодексінің 385, 438, 546- баптарына
сәйкес, шарттың орындалуы тараптардың келісімімен белгіленген баға ... ... ... қоры ... ... қорғау және ұлғайта өсіруге төленетін
төлемдер, орман алымдары және жалдау ақы – ... ... ... ... ақы ... ... ... орман пайдаланушылар дайындалған сүректің
құнынан белгіленген пайыз көлемінде төлейді. Орман төлемдерінің мөлшері
орман ... үшін ... ... ... ... ... ... үшін төленетін ақының мөлшері және оны төлеу мерзімдері
орман пайдалануға берілетін ... ағаш кесу ... ... ... ... ... Жалға беру тәртібі орман кодесінің 34 бабына
сай орман қорының мал жаю мен пішен ... ... ... ... ... ... беру ... түрінде жүргізіледі. Орман қоры
учаскелерін жалға беруді лицензия негізінде ... ... ... ... жүргізеді [31]. Орман қоры ... ... ... ... ... ... ... заңдарын бұзғаны және қоршаған ортаны
ластағаны үшін төмендегідей төлемдер алынады:
- Ластайтын ... ... ... ... ... және ... ... шегінде тұтынғаны үшін
(нормативтік ақы);
- Ластайтын заттарды ... ... ... қалдықтарын
орналастырғаны және белгіленген лимиттердің шегінен тыс тұтынғаны
үшін (нормативтен тыс ақы);
- Табиғат қорғау заңдарының ... ... ... ... ... ... ... өндіріліп алынатын айыппұлдар
қаражатын;
- Табиғат қорғау заңдары бұзылуының нәтижесінде қоршаған орта мен
табиғи ... ... ... өтеу ... ... ... ... қатысты қарастыратын болсақ, С.Ж.Сүлейменова өз
еңбегінде төлемақының объектісі ретінде жер бетіндегі су ... ... ... ... Суға ... барлық су тұтынушылардан, су
пайдаланушылардан алынады. Бұдан басқа су ... ... мен ... ... су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақылар қарастырылған
[53].
Ал енді экономикалық ынталандыру әдісіне тоқталатын ... ... ... ... ... ... ... құралы, табиғат және
қоғам өмірінің құбылыстарын зерттеу, әрекеттің құралы немесе бейнесі,
мақсатқа ... ... ... ... білдіреді [54].
Құқықтық реттеу әдістеріне заңгер ғалымдардың жұмыстары өте ... әдіс ... ... ... ... мен тәсілдері, құралы
түсініледі[55,56]. Сонымен ... ... ... жету ... ... ... қажетті әсер ете алатын заңи инструмент[57].
Мемлекет қоғамдық қатынастарды реттеу ... тек ... ғана ... сонымен қатар өзге де әдістерді қолданылуы мүмкін,
мысалы ... әсер ету ... ... ... ... – алға ... мақсатқа жету үшін
мемлекеттің қоғамдық қатынастарғы әсер етудің амалдары мен ... Ал бұл ... ... мен ... ... және ... емес
болуы мүмкін.
И.А.Бибатырованың пікірінше, «әдіс жалпы мағынасында таңдалған
мақсатты ... ... ... ... ... ... яғни
мақсатқа жетудің құралы»[58]. Ал ... өз ... ... ... ... ... ал ... ойымен келіспейтінін көрсетеді [7].
Көптеген экономисттердің өздері ... ... ... ... және
фискалды саясатты, ақша ... ... ... ... ... ... ... бұл аталғандардың барлығы қызмет ... ... ... да ... ... түсінігіне келгенде дұрыс
түсінік бере алмайды. Олар бұған – ... ... ... ... ... ... ... мақсатты әдіс [10].
Сондықтан әдіс категориясын дұрыс түсіну үшін Л.Қ.Еркінбаева «әдіс»
және ... ... ара ... анықтау қажеттігін түсіндіреді.
Әдіс мақсатты соңғы нәтижемен байланыстырады. Оның белгілеріне:
1) Тұрақты сипатта, яғни бұл әдіс бір емес бірнеше рет ... ... ... ... бұл ... ... мен міндеттер,
жеңілдіктер, тыйым салулар, жазалар т.б. мәліметтер құқықта бекітілген
ережені ... ... ... бұл ... ету не іс-әрекет емес, өйткені әдістер
автоматты түрде қызмет етпейді, оларды «қолға алып» пайдалану қажет.
Ал қызметтің ... Ол ... ... ... ... ... сипатта, яғни субъектілердің әрекетінсіз осы қызметті
жүзеге асыру, әлеуметтік маңызды мақсатқа жету, қажетті нәтижені ... ... Ол ... ... ... асу ... ... көрінеді[7].
Экономикалық реттеу әдістерінің түсінігі әр ... ... оның ... да әр ... ... келеді. Осы
классификацияның кең өріс алған түрі болып: 1) әкімшілік; 2) экономикалық;
3) әлеуметтік-психологиялық [59,60].
Алайда ... ... ... ... ... тиімсіз болып келеді. Бұл ... ... өз ... атап ... С.П.Мороз: «экономика ғылымының
жетістіктеріне күмән келтірмей, алайда онда ... ... ... ... ... заң ... ... болып
келеді. Өйткені, ең алдымен, оның ... ... ... ... ... ... қатынастар құқықтық қатынастарға қарағанда
басымырақ болады, себебі бірінішісі екіншінің мазмұнын құрайды. ... ... ... ... ... табылады, ал бұл экономикалық
мағынасын жоғалтпайды. Өз кезегінде экономикалық және ... ... ... ... ... әсер ... ... мен тәсілдерге айналады» [61].
Экономикалық және әкімшілік әдістерінің байланысын ... де ... ... ... ... ... экономикалық реттеуді
қамтиды [62].
Кейбір авторлар бір классификацияда әр түрлі негіз бойынша әдістердің
бірнеше ... ... ... ... ... ... ... бөлуді құқықтық, әкімшілік, экономикалық, ... ... деп ... ... ... А.Я.Сухарев пікірінше, мемлекеттік басқару әдістері
ретінде ... ... мен ... әсер ... білдіреді.
Олар: әкімшілік – тікелей басқару, яғни мемлекеттік ... ... ... тікелей бұйрық; экономикалық – басқарма шешімдерін
азаматтар мен заңды ... ... ... ... ... ... – экологиялық, экологиялық-құқықтық
білімді оқытудың, тәрбиелеудің, ... әр ... ... ... ... ... сұрақтарды шешудің, қызметтің құралын білдіреді
[63].
Е.А.Корсаков та реттеудің әкімшілік және экономикалық әдістерін ... ... ... ... ... өте көп, ... әдістермен қатар құқықтық және әкімшілік әдістер айтылған, ал
олардың бәрі өмір сүру үшін құқықтық тұрғыдан бекітілуі ... ... ... ... бірге бөлек тұра алмайды.
А.П.Зинченко мемлекеттік реттеу әдістерін келесідей баяндайды:
«экономикалық әдістер экономикалық тетік ... ... ... ... қаржы-
несиелік, салық т.б.), ұйымдастырушылық – ... ... ... ... компаниялар т.б.) құру арқылы; әкімшілік –
квоталар, мемлекеттік тапсырыстар, қызметтің жекелеген ... ... ... ... ... әдісті түсіну өте қиынға әкеп соғады. Экономисттердің
өздері көп ... бұл ... ... бере ... тек әсер ету ... әдісі ретінде нені санайтынын көрсетіп қана қоя береді.
Мысалы, Л.И.Абильдина және ... ... ... ... әсер ететін экономикалық рычагты түсіндіреді [66].
Ал заңгер ғалымдар ... ... ... ... береді.
Мәселен, М.К.Жусупбекованың ... ... ... ... ... ... ... түрде, өйткені олардың басқару әсері
материалды ынталандыру ... ... Ауыл ... экономикалық
реттеу әдісінің негізгі қызметі болып, тиімді өндірістің ... ... ... ... құру ... ... бар ... толық деңгейде
пайдалануға мүмкіндік беретін өндірушілердің экономикалық ... ... ету ... ... ... қатар, бұл автор экономикалық әдістерге баға, табыс,
премия,несие, экономикалық санкция дегендерді жатқызады.
Экономикалық әдістердің толық ... ... ... ... ... экономикаға қатысты. Экономика ретінде өндірістік
қатынастардың жиынтығы, яғни ... ... мен ... ... мен айырбастау, бөлу, өндіру процесінде ... ... ... ... ... экономикалық әдістері ... ... ... және ... ... ... ... құру мен
пайдалану қажеттігін білдіреді. Экономикалық әдістер ынталандыру арқылы тек
мемлекеттің мүддесіне ғана емес, сонымен ... ... ... ... болу арқылы көрінеді. Олар ұжым мен жеке ... ... ... ... әдістер республикалық және өзге де ... ... алып ... ... ... ... Олардың бағыты басқаратын
субъектілердің шешімді қабылдау және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Экономикалық әдістер шығармашылық белсенділікті, ... ... ... ... ... барлық материалды ынталандыруды – табысты,
жалақыны, премия, несиені, бағаны т.б. қолдануды көздейтін әдістердің ... ауыл ... ... экономикалық әдістері өз
негізінде аграрлық қызметті ... ... ... экономикалық
қызығушылықтың элементтерін қамтиды. Бәрімізге белгілі ауыл ... ... ... ... ... ... жүргізіп жатқан
шаруашылық қызметінен барынша табыс табу, ал бұған өз ... ... ... ... ... ... «Мемлекеттік реттеудің тиімділігі
белгілі бір саладан ... ... ... ... ақша сомасына тәуелді емес.
Ол келесімен анықталады: ... ... ... алымдарын азайтуға
көмектесе ма әлде жоқ па. [68]
Экономикалық реттеудің әдістері өндірістік шаруашылық ... ... ... ... ... ... бекітуге және
жүргізуге мүмкіндік береді, ауыл шаруашылық кәсіпорында ... ... жаңа ... ... ... [18] ... қатынастың мемлекеттік реттеу әдістерінің классификациясын
тізе отырып, келесіні анықтауға болады. Бұл салада бірнеше ... ... атап ... ... ... ... ... Л.Қ.Еркінбаева мемлекеттік реттеу әдістерін үш топқа ... ... ... мотивациясының әдістері (басқарудың әкімшілік әдістері);
2) Экономикалық мотивация әдістері (экономикалық ... ... ... ... жету ... ... ... әдістері. Бұл әдістің негізгі мәні болып мемлекет
басқарылатын ... ... ... ... қызмет жағдайына, сыртқы
жағдайға әсер ету арқылы танылады [7].
Билік мотивациясы әдістерін қарастырмасақ та болады, ... ... ... ... ... ал ... мотивация әдістері әлі
құқықтық тұрғыдан толық зерттелмеген сала ... ... Бұл ... ... ... ауыл ... тауар өндірушілерге меншік нысанын, шаруашылық және өз
еңбегінің нәтижесін билеуге ерікті түрде таңдау теңдей ... ... ... ... Дәл осы әдіс ... ... экономиканы құруға ықпалын тигізді;
- өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы арасында эквивалентті ... ... ... ... ... Қатайған бағамен бірге жұмысты орындау және жеткізуге контракт
тапсырмаларды ... ... ... шаруашылық және өндірістік өнімге баға паритетін ұстап тұру үшін:
- ... ... ... бекіту;
- Азық-түлік нарығында баға тұрақтылығы шарасы ретінде мемлекеттік сатып
алулардың көлемін ұлғайту қажет.
Сатып алу ... ауыл ... өнім мен ... бағасы минималды деңгейден төмен болған кезде жүзеге асады;
ал ... ... баға ... ... ... дефициті болған кезде).
Демек ауыл шаруашылық өнімнің және ... ... ... түрлерінің бағасын мемлекеттік реттеу қажеттілігі туындайды
[7].
- өндірісті ... ... ... ... ... ... көмектер) бекіту әдісі;
- зиян және ауыр жағдайлы ... ... ... өтемақы төлеу әдісі;
- артықшалақты бекіту әдісі:
- жеңілдетілген салық салуды бекіту;
- жеңілдетілген қаржыландыруды бекіту;
- ... ... ... ... ... ... ... премияны бекіту;
- банкроттықтың жеңілдетілген процедурасын бекіту.
Экономикалық мотивация әдісінің ... ... ... ... ... ... және ... басымырақ дамыту
туралы» 1991 жылғы 13 ақпандағы ҚР Заңы болатын. Осындай ... ... ... беру және ... ... ... ... бекіту;
- ауыл шаруашылық техникасына лизинг бойынша сыйақы ставкасын бюджет
есебінен субсидияны бекіту;
- ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... лизинг арқылы сыйақы ставкасын бекіту;
- ауыл шаруашылық өнімнің айналым ... ... ... ... бойынша кәсіпорындарға және егін жинау мен ауыл ... ... ... ... ... ... арқылы сыйақы
ставкасын бекіту;
- әлеуметтік инфраструктураның дамуы мен бүкәл тараптың ... ... ... ... ... пайдалана отырып, өндірістік техникалық бағыттағы
өніммен тұрақты қамтамасыз ету мен капитал салымын ... ... ... ... ... ... мен әдістердің жиынтығын мемлекеттің экономикалық
қызметін жүзеге асырудың тетігі деп ... ... ... ... анықтамасы мынадай болмақ: ... ... ... ... ... ... ету ... бірыңғай
әдіснамалық негізде жұмыс істеп отыратын ... ... және ... ... және ... ... ... отырған анықтамаға негізделсек, ауыл ... ... ... мынадай болады: ауыл шаруашылығындағы ұдайы өндірістік
процестің қалыпты барысын қамтамасыз ету және ауылшаруашылық өндірушілеріне
қолдау ... ... ... ... ... әсер етіп отыратын
өзара байланысқан және ... ... ... және ... ... тетіктің қызмет етуінің негізіне өндірісті заңнамалық-
құқықтық реттеу, ауыл шаруашылығын ... ... және ... Ауыл ... ... ... ... алғанда, жоғарыда аталған
әдістер мен нысандар арқылы жүзеге асырылады, ... ... ... нақты
формалары мен әдістерін анағұрлым толығырақ көрсетудің мүмкіндігі бар ... Ауыл ... ... ... ... әрқайсысының әсер ету ерекшелігін қарастырып
кетейік.
Мемлекеттік ... ...... ... оның ... ... болашағы туралы, мүмкін болатын жағдайлар туралы, сонымен
қатар, сол ... ... ... ең ... ... және ... туралы ғылыми негізделген пікір. Мемлекеттік
болжам жасау әдетте жағдайға талдау жасаумен және экономикалық, ... ... ... ... ... баға ... іс-әрекет. Мемлекеттік болжам жасау мен жоспарлаудың, ... ... ... ... ... ... ... және әдістер қалыптастыру болжамының ең көп
тараған түрлерінің бірі болып табылады.
АӨК-ны мемлекеттік реттеудің тағы бір ... ... ... ... әдісіне бағаларды мемлекеттік реттеу әдісі жатады. ... ...... ... ... ... ... (қатысуы). Мұндай араласудың мақсаты — әр ... ... ... ... ... ... ... қайта құрылуға жағдай
туғызу және экономика екпінділігін арттыру, әлеуметтік ... ... ... ... ... бәсекелік қабілеттілігін арттыру.
Қазіргі кезде мемлекеттің нарықтық экономикаға араласуының кең ... ... ... ... ... — бұл ... ауылшаруашылық өнімдерінің жеке
бір түрінің, мысалы, астықтың нарығына ... ... ... пен ... сондай-ақ ұдайы өндірістің қалыпты ... мен ... ... қамтамасыз ететін бағаларды қалыптастыру мен ұстау
мақсатында араласуы.
Мемлекеттік интервенцияның негізгі үш нысаны қолданылады:
-ауылшаруашылық өнімдерінің нарықтағы ... ... және ... ... ... ... ... оның артық мөлшерін сатып алу;
- резервтік қордағы ауылшаруашылық өнімдерін олардың ұсынысын арттыру,
нарықтық ... ... ... ... ... сату.
- баға интервенциясы - астықты қоспағанда, мемлекеттiң iшкi ... ... ... ... ... ... бойынша
азық-түлiк тауарларын өткiзуi жөнiндегi әлеуметтiк-экономикалық дамудың
орташа мерзiмдiк жоспарында айқындалған инфляция ... ... ... ... бойынша өткiзiлетiн iс-шара, ол осы өнiмге нарықтық
бағалар ... ... жыл ... ... жылдық орташа нарықтық
баға деңгейiнен ... ... ... iшкi ... ... мақсатында
жүзеге асырылады.
АӨК нарығын қорғаудың аса кең тараған әдістерінің біріне дотациялар,
өтемақылар мен субсидиялар жатады.
Дотация – ұйымдарға, көсіпорындарға ... жабу ұшін ... ... ... ... ... үстеме төлеу, материалдық көмек.
Субвенция жекелген шаруашылық саласына берілетін мемлекеттік ... ... ... бір ... ... ... – сай ... бір нәрсенің орнын толтыру.
Субсидия – жергілікті үкімет органдарының мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бар адамға формадағы заңдық құқығы
бар адамға және қоғамдық құқықты мүшесіне, мемлекеттерге ... ... Бұл ... ... ... демеуқаржыландыру түрі бөлінеді. Атаулы
субсидиялау - бюджет қаражаты есебiнен жүзеге асырылатын ... ... ... және ... ... ... ... нарықты реттеудің барынша либеральді әдісіне
несиелендіру жатады. ...... ... борышқорға (заемшыға) ақшаны
не тауарды қайтарып беру ... ... ... бір ақы ... ... (несиені қолданғаны үшін төлейтін үстемесі) беру барысында
туындайтын экономикалық ... ... әдіс ... ие әдіс ... ... ... ол ... араласуды көздемейді, ол оған қолдау көрсетуді меңзейді, оның
үстіне мұндай қолдау ... ... ... ... есебінен
«жұмсақ» болып келеді.
Нарықты, соның ішінде ... ... ... ... ... салық салу жатады. Жеңілдіктік салық салудың мәнін
анықтау үшін салық ұғымын қарастырып кетейік.
Салықтар ... ... ... ... жеке және заңды
тұлғалардан алатын және олардың арасындағы мемлекеттік өкіметпен ... ... ... ... және ... әлеуметтік бағдарламаларды шешу, мемлекеттің мойнына алған басқа да
міндеттері орындауы жөніндегі экономикалық өзара қатынастарды бюджет ... ... яғни ... ... мен ... ... табылады.
Оларды салық төлеушілерден белгіленген мерзімде өндіріп алудың нақ
міндетті(мәжбүрлеу) сипатымен және ... бір ... ... ... ... сол бюджет арқылы орталықтан қайта ... ... ... ... ... ... ... демеушілік
жарналардан және бюджеттен тыс қорлардан ... ... ... ... ... салу объектілерінің атауы бойынша аталады.
Осылайша, салық жеңілдіктерін беру - салықтар мен басқа да міндетті
төлемдерді ... ... ... көзделген толық немесе ішінара босату,
оған жалпы қабылданған салық ставкаларымен салыстырғанда салық ставкаларын
азайту жолымен, салық ... ... ... салынбайтын шегерістерді
көбейту не қолданылып жүрген салық жүйесі шеңберінде нақ сол мақсатпен өзге
де нормалар мен ... ... ... қол жеткізіледі. Жеңілдіктер
беру, егер ол салық төлеушілердің жекелеген санаттарына, қызмет турлеріне
және меншік нысандарына қатысты ... ... яғни ... ... ... оны кез-келген салық төлеуші пайдалана алатын болса,
«ауқымды», яғни жан-жақты қамтылған жеңілдік беру ... ... осы ... ... ... келесідей қорытындыларға
әкелді:
- аграрлық қатынасты мемлекеттік реттеудің экономикалық тетігін: а)
қаржыландыру және жоспарлау; ә) ... ... ... үшін
ақы төлеу; б) экономикалық ынталандыру әдістері; в) ауыл ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын реттеудің экономикалық тетігі: ... ... ... процестің қалыпты барысын қамтамасыз ету
және ауылшаруашылық өндірушілеріне қолдау көрсету ... ... ... әсер етіп ... ... байланысқан және өзара
негізделген құқықтық және ... ... ... ауыл ... реттеудің экономикалық әдістерінің арасынан
мыналарды бөліп айта кетуге болады: мемлекеттік ... ... ... ... ... ... дотация; өтемақы; субсидия;
несие; салық жеңілдіктерін беру.
2. Ауыл шаруашылығы және ауыл аймақтарын ... ... ... мен ... шаруашылығы мен ауыл аймақтарын дамыту саласындағы ... ... ... мемлекеттің саясаты болып, ... ... ... ... ... ... ауыл ... дамуының әлемдік тәжірибесі ауыл
шаруашылығын ... ... ... тек қажеттілік емес, сонымен бірге
заңдылық екенін көрсетті.
Агроөнеркәсіптік өндірісті дамытуды ... ... ... ауыл ... ... өндіру, өңдеу және ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық ... ... ... шығару жолымен әсер ету, мемлекеттік
билік органдарының ұйымдасқан қызметін жүзеге асыру және ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық органдардың жалпы құзыретін
басқару.
Ауыл шаруашылығын мемлекеттік ... бір ... ауыл ... басқару. Ауыл шаруашылығы өндірісін ... ... ... ... ... және ... ауыл ... қол жеткізу үшін мемлекеттің аграрлық саясатын жүзеге асыруға
бағытталған және мемлекетпен жүргізілетін ... ... ... мен ... ... ... ... актіге «Мемлекеттік бюджет туралы» заңы жатады. ҚР «2009-2011
жж. Республикалық бюджет туралы»[70] және ... жж. ... ... ... ... облыстық бюджеттерге ауыл шаруашылығын
дамытуға арнап мынадай мақсаттық ағымдағы трансферттер ескерілген.
1- кесте. 2008 және 2010 жылдарға қатысты ... ... ... ... ... ... ағымдағы трансферттер (млн. теңге)
|Көрсеткіштер |2008 |2009 |2010 ... қою% |
| | | | |2008 к|2009 к |
| | | | |2009 |2010 ... ... |1134,4 |1911,1 |2087,0 |68,47 |9,20 ... тұқымды мал шаруашылығы |1879,5 |2497,4 |2497,4 |32,88 |0,00 ... ... |10040,0 |16262,8 |16593,6 |61,98 |2,03 ... ... | | | | | ... ... |2765,0 |2928,6 |5004,0 |5,92 |70,87 ... дақылдарының | | | | | ... мен ... | | | | | ... қолдау | | | | | ... ... ... |775,0 |1358,1 |1063,3 |75,24 |-21,71 ... ... | | | | | ... дақылдары мен |1185,8 |2480,4 |2059,0 |109,18|-16,99 |
|жүзімнің көп жылдық екпе | | | | | ... ... және ... | | | | ... ... ... |3739,7 |11666,7 |13130,0 |211,97|12,54 ... мен ... | | | | | ... | | | | | ... ... |178,6 |153,7 |153,7 ... ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... |21698,0 |39258,8 |42587,7 |80,93 |8,48 ... ... ... отырғанымыздай, демеуқаржылардың басым
бөлігі ауылшаруашылығы қызметінің жанар-жағармай ... ... және мал ... ... өнімділігі мен сапасын арттыру
сияқты түрлеріне арналған. Оның үстіне мал ... ... мен ... ... ... ... сомалары 2009
жылдан бері ғана көбейтіліп келеді.
Айта кету керек, «2010-2012 жж. Республикалық бюджет туралы» заңының 19-
бабына сәйкес ... ... ... мен ... ... мақсаттық ағымдағы трансферттердің аталмыш сомаларын үлестіру
мен пайдалану ... ... ... ... ... ... жж. Республикалық бюджет туралы» заңында сондай-ақ келесі
сомаларды демеуқаржыландыру ескерілген (20-бап):
- Қазақстан ... ... ... ... сәйкес -
облыстық бюджеттерге, Астана мен Алматы қалаларының бюджеттеріне ауылдық
елдімекендердің әлеуметтік сала ... ... ... көрсету
шараларын жүзеге асыруға арналған мақсаттық ағымдағы трансферттердің сомасы
502 463 мың ... ... ... ... мен ... ... бюджеттеріне
ауылдық елдімекендердің әлеуметтік сала ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік несиелер 3 560 760 мың
теңгені құрайды.
ҚР «2009-2011жж. ... ... ... және ... ... ... заңдарына сәйкес 2004-2010 жж. Қазақстан
Республикасының ауылдық аумақтарын ... ... ... асыру шеңберінде ауылдың әлеуметтік инфрақұрылымын дамыту мен
нығайтуға арнап келесі мөлшердегі ... ... ... 2008 және 2010 жж. ... ... ... ... күшейтуге арналған сомалар (млн. теңге).
|Көрсеткіштер |2008 |2009 ... қою |
| | | |% ... ... ... ... ұтқыр |629,3 |1583,0 |151,5 |
|және ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... ... ауыз ... ... |16266,6|18903,5|16,2 |
|нысандарын салу және қайта жөндеуге; | | | ... ... ... беру ... ... ... қайта жөдеуге; | | | ... ... ... ... ... ... салу мен қайта жөндеуге | | | ... ... ... ... ... мен ... ... қаржылық
институттардың ауылшаруашылық өнімдерін ... ... ... лизингілеу жөніндегі негізгі және айналымдағы ... ... ... ... несиелерінің сыйақы ... ... да ... ... жылы ... жж. ... бюджет туралы» Заңына сәйкес
осы бап бойынша 2300000 мың теңгенің сомасы демеуқаржыға жұмсалды ... жылы ... жж. ... ... ... ... ... 5000000
мың теңге демеуқаржы жұмсау көзделуде (28-бап).
Сондай-ақ ҚР «2009-2011 жж. Республикалық бюджет туралы» және ... жж. ... ... ... ... ... ... дамытуды мемлекеттік қолдау мақсатында қаржылық ... ... ... кәсіпорындарына солардың негізгі және
айналымдағы құралдарын толықтыруға ... ... ... ... ... бойынша сыйақы (мүдде) ... өтеу ... 2009 жылы осы бап ... 2300000 мың теңгенің
сомасы ескерілсе ... жж. ... ... ... заңның 25-
бабы), 2010 жылы 5000000 мың теңгенің сомасын демеуқаржыландыру көзделуде
(«2010-2012 жж. Республикалық бюджет туралы» заңның ... ... ... ... республикалық бюджеттің есебінен
ауылшаруашылық өнімдерінің өндірісін басқару жүйесіне арнап бюджеттік
демеуқаржы ... ... бөлу ... 2009 жылы осы бап ... мың теңге, ал 2010 жылы 60000 мың теңге ... ... ... ... ... ... заңдарында
мемлекеттік қолдаудың формалары ғана ... ... ... ... де ... ... арасында демеуқаржыландыру, несиелендіру
және салықтық жеңілдіктерді ерекше бөліп атап кетуге болады.
Қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... Ал енді ... қатысты қарастырайық.
Жоспарлау – басқарудың негізі болып табылады, өйткені бұл процесс тек
болашақтағы жағдайды бағалауға мүмкіндік беріп қана ... ... ... ... ... жетудің жолдары, олардың жетістіктері мен кемшіліктер,
кемшіліктері болған кезде қандай қателіктер ... және осы ... ... ... табуға мүмкіндік береді. Қандай да проект
болмасын , алдымен, жоспарлап алу ... ... ... ... ... ... болжамдау өте қиынға соғады. ... ... ... өте ... ... келесі түсініктерді
шатастырып алуға болмайды:
Болжамдау – қазіргі жағдаймен ... ... оны ... ... ... процесі.
Жоспарлау – болжанылатын нарықтық ортаға бейімдеу шартын құру арқылы
басқару шеңберіндегі барлық әрекеттерді анықтау процесін ұйымдастыру.
Реттеу – қабылданған жоспарлы ... ... ... ... ... ... ... процесі.
Осы аталғандардың барлығы нарықта тұрақты орналасуға, бәсеке
қабілеттіліктің жоғары деңгейіне ... ... ... шаруашылығы саласындағы жоспарлау республикалық, жергілікті деңгейде
жүргізіліп отырады. Мысал ретінде республикалық ... ... ... аумақтарын дамытудың 2004 - 2010 жылдарға арналған
мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру жөнiндегi 2010 жылға ... ... ... , Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы ... - 2014 ... ... ... ... т.б. айтуға болады.
2.3 Ауыл шаруашылығы саласын несиелендіруді ... ... ... секторының дамуына маңызды рөлді несие беру мен
субсидия бөлу ... ... ... ... ... ... тек оның ... сипаттарын атап қоймай, сонымен қатар, оның
құқықтық категория ретіндегі ерекшелігі көрсетілуі тиіс [72,7б].
2005 жылдың 8 шілдесінде қабылданған «Агроөнеркәсіптік ... мен ... ... ... реттеу туралы» ҚР Заңының 10 бабына сәйкес,
агроөнеркәсіптік кешен мен ауыл аймақтарында ... ... ... ... заңнамаларға сәйкес бюджеттік кредит беру
арқылы немесе мамандандырылған ұйымдардың жарғылық капиталын ұлғайту немесе
құруына қатысу ... ... ... – ақша ... ... ... ... болып табылады.
«Кредит» деген сөз «kredo» - сенемін ... ... ... ... деген сөзден шығады. Ол экономикалық категория ретінде әр түрлі
экономикалық ... ... ... Алғашқы кредит табиғи түрде (астық,
мал, еңбек құралдары және т.б.) ... ... ... ... мен ... ... мұқтаждығы мен қарыздарды өтеу үшін
ұсынылған. ... ... ... ... ақша ... көшті.
Кредит объективті қажеттіліктен туындаған және ол қоғамдық өндіріс
процесінде маңызды рөл ... ... ... ... ... ... ... және кредит берушілер мен ... ... ... ... Оның көмегімен
мемлекеттің, халықтың, ұйымдардың және кәсіпорындардың табыстары мен ... ... ... ... ... төлеміне аударылатын
кредит капиталына айналады [73].
Ауыл шаруашылығы Қазақстан экономикасының ең ... ... ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігі оның даму деңгейіне
байланысты болады. Ауыл шаруашылық өндірістің ... ... және одан ... ... оның мерзімдік сипатына қарай ресурстар қажет [74].
Сондықтан да ауыл ... ... ... ... объективті
факторларға негізделеді:
Біріншіден, өзіндік өндіріс ұйымдастыру үшін алғашқы қаражат қоры
жеткіліксіз ауыл ... ... әр ... ... ... ... ... ауылда ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... және Қазақстанда жердің табиғат климаттық
факторларға тәуелді болуы [75].
«Кредит» термині ... ... ... Ол ... ... атап ... ҚР АК 715 ... сәйкес заем шарты бойынша бiр тарап (заем
берушi) басқа тараптың (заемшының) меншiгiне ... ... ... ақша немесе тектiк белгiлерiмен айқындалған заттарды
бередi, ал осы Кодексте ... ... ... ... ... беруге
мiндеттенедi, ал заемшы заем берушiге дәл осындай ақша сомасын немесе осы
тектегi және сападағы ... тең ... ... ... ... беру ауыл шаруашылығында маңызды рөл атқарады.
Біріншіден, ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің кіріс деңгейіне
табиғат климаттық әртүрлілік ... ... ... экономика саласының мәнді ерекшелігі болып оның өзін ... ... ауыл ... ... ... құрал айналымына
биоллогиялық факторларды қолдану арқылы әсерін тигізбей қоймайды.
Төртіншіден, мерзімдік сипатта болуы.
Ауыл шаруашылығында ... ... ең ... ... ... табылады. Бұл жерде ҚР 2008 жылдың 4 желтоқсанында қабылдаған ... ... ... ... кодекстің 11 бөлімі бюджеттік
кредиттеуге арналған. 171 бабына сәйкес бюджеттiк ... ... ... ... оған ... ... және оны өтеу ... шешiм
қабылдау рәсiмдерiн қамтитын процестi ... ... ... және қарыз алушы арасындағы бюджеттiк кредиттi беру,
пайдалану, оған қызмет көрсету және оны өтеу ... ... ... ... ... ... шарт болып табылады. Бюджеттiк
кредиттер заңды тұлғалардың жарғылық капиталдарына қатысу мақсаттарына,
қарыз ... ... ... ... ... ... өкiлдердiң (агенттердiң) көрсетiлетiн қызметтерiне ақы төлеуге
берiлмейдi [76].Бюджеттiк кредиттер ... ... ... ... салық берешегiнiң болмауы;
2) қарыз алушының бюджеттiк кредит бойынша мiндеттемелердi орындауды
қамтамасыз ететiн ... ... ... ... ... ... бюджеттiк кредиттер ... ... ... беру ... бюджеттiк кредиттi кредит шартына ... өтеу ... ... ... ... ... Республикасының заңнамасында
белгiленген тәсiлдермен қамтамасыз ететiн жағдайының болуын ... ... ... ... ... үшiн қарыз алушының сыйақы төлеуiн
көздейтiн ақылылық
4) бюджеттiк кредиттi беру мерзiмiн белгiлеудi көздейтiн мерзiмдiлiк
принциптерiне сәйкес жүзеге ... ... ... Қазақстан Республикасының бюджеттiк және азаматтық
заңнамасына сәйкес бюджеттiк кредит беретiн кредит шартының тарабы кредитор
болып ... ... ... ... ... Республикасының Үкiметi кредитор болып табылады.
      Бюджеттiк ... ... ... ... ... орталық
уәкiлеттi орган Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң атынан кредитор ретiнде
әрекет ... ... ... ... кредиттеу кезiнде тиiстi
жергiлiктi атқарушы орган кредитор болып табылады.
Кредиттiк ... ... ... ... ... ... ... болуға тиiс:
1) берудiң мақсаты;
2) мөлшерi;
3) валютасы;
4) мерзiмi;
5) игеру кезеңi;
6) сыйақы ставкасы.
Бюджеттiк кредиттiң негiзгi талаптары және қарыз алушылардың ... ... ... Кредиттiк шартқа қосымша талаптар, оның
iшiнде бюджеттiк ... беру ... ... ... бюджеттiк
кредиттi өтеу және оған қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ету ... енгiзiледi. Қарыз
алушы бюджеттiк кредит алатын, пайдаланатын, оған қызмет көрсететiн және
оны ... ... ... ... кредиттiң мерзiмi болып табылады.
Бюджеттiк кредиттiң мерзiмi бюджеттiк кредиттiң қаражатын кредитордың
шотынан аударған кезден бастап есептеледi.Бюджеттiк ... ... ... ... ... бөлiнедi:
1) қысқа мерзiмдi - 1 жылға дейiн;
2) орта мерзiмдi - 1 жылдан 5 ... ... ұзақ ... - 5 ... 30 ... ... ... «2010-2012 жж. Республикалық бюджет туралы» заңында ... ... ... ... ... ... ... белгілеген шарттарға сәйкес -
облыстық бюджеттерге, ... мен ... ... ... ... ... сала мамандарына әлеуметтік қолдау ... ... ... ... ... ... ... сомасы
502 463 мың теңге;
- облыстық бюджеттерге, Астана мен Алматы ... ... ... ... сала ... ... қолдау
көрсету шараларын жүзеге асыруға арналған бюджеттік несиелер 3 560 760 мың
теңгені құрайды [70,71].
ҚР ... ... ... ... және ... ... туралы» заңдарына сәйкес 2004-2010 жж. Қазақстан
Республикасының ауылдық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік инфрақұрылымын дамыту мен
нығайтуға арнап келесі мөлшердегі сомалар ескерілген.
3- ... 2008 және 2010 жж. ... ... ... ... күшейтуге арналған сомалар (млн. теңге).
|Көрсеткіштер |2008 |2009 ... |
| | | |% ... ... ... ... ... |629,3 |1583,0 |151,5 ... телемедицинаны дамыту | | | ... ... ... ... | | | ... ... ауыз ... ... ... ... салу және ... ... | | | ... ... ... беру ... ... |
|мен қайта жөдеуге; | | | ... ... ... ... ... ... салу мен ... жөндеуге | | | ... ... ... ... ... мен ... ... қаржылық
институттардың ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу кәсіпорындарына солардың
жабдықты лизингілеу жөніндегі ... және ... ... ... беріп отырған несиелерінің сыйақы мөлшерлемесін
демеуқаржыландыру арқылы да жүзеге ... ... жылы ... жж. Республикалық бюджет туралы» Заңына сәйкес
осы бап бойынша 2300000 мың теңгенің сомасы демеуқаржыға жұмсалды ... жылы ... жж. ... ... ... Заңына сәйкес 5000000
мың теңге демеуқаржы жұмсау ... ... ҚР ... жж. ... ... ... және ... жж. Республикалық бюджет туралы» заңдары бойынша агроөнеркәсіптік
кешенді ... ... ... ... ... институттардың
ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу кәсіпорындарына ... ... ... құралдарын толықтыруға арнап беріп отырған несиелері, жабдықты
лизингілеу бойынша сыйақы (мүдде) ... өтеу ... 2009 жылы осы бап ... 2300000 мың ... ескерілсе («2009-2011 жж. Республикалық бюджет туралы» заңның 25-
бабы), 2010 жылы 5000000 мың ... ... ... ... жж. Республикалық бюджет туралы» заңның 28-бабы).
Жоғарыда аталған сомалармен қатар республикалық бюджеттің есебінен
ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... түріндегі сомаларды бөлу көзделуде. 2009 жылы осы бап ... мың ... ал 2010 жылы 60000 мың ... ... ... ... банкілік несие беру де көзделген.
Алайда, ... ... ... өте жоғары, тәуекелдің деңгейі де
көтеріңкі. ҚР ... ... ... болып табылады. Ал
коммерциялық банктердің негізгі саясаты болып кірістер шексіздікке ... ... мен ... ... ... ... ... шаруашылығын дамытудың негізгі мәселелерінің арасынан шаруа және
фермерлік қожалықтардың айналымдағы қаражатының ... ... ... ұйымдарының ауыл шаруашылығына кредит беру жасаған талдауы
ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын қаржыландыруда тәуекелдің дәрежесі жоғары
болатынын көрсетті. қаржыландыру ... ... ... ... алу үшін ... ... ... болып табылды. Осы факторды ескере
отырып, кредит ұйымдары көп жағдайда ... ... ... ... немесе сомасы кредит сомасынан біршама жоғары
болатын өтімді кепілдікті қамтамасыз етуді талап ... ... ... ... ... ... ... дамыту шаралары ретінде жеңіл
мемлекеттік несие беру жүйесі ... ... ... ол ... ... ... мамандандырылған ұйымдармен жүзеге
асырылып отыр. ... ... ... ... ресурстарымен қамтамасыз
ету үшін «Аграрлық кредит корпорациясы» АҚ қатысуымен 153 ... ... ... ... оның ... 2007 жылы - 7. ... қамту 86%-ды құрады, олардың жарғылық капиталының жалпы сомасы -
5 млрд. теңге. АКС құрамына 7,3 млн. ... егіс ... және ... 1,2
млн. мал басы бар 6 мың ауыл шаруашылығы ... ... ... Қайтарылым пайызы 99,7 % құрады.
2008 жылы қосымша 8 АКС құрылды, соларды құрудан кейін АКС-тар желісін
құру ісі аяқталды және ... ... саны 161 ... ... ... ... Корпорация ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізу, сақтау және қайта
өңдеу бойынша инфрақұрылымға кредит беру жөніндегі бағдарламаны іске ... ... ... ... және жеміс-көкөніс саласын дамытуға
бағытталған.
2007 жылдың қорытындысы бойынша 74 Бірлестік қызмет етуде, оларға 2,1
млрд. теңге ... ... ... ... ... 635 ... ... өндірушілер мен 2665 жеке қосалқы шаруашылықтар кірген.
2007-2009 жылдан бастап ауылдық жерлердегі ауыл шаруашылығына жатпайтын
кәсіпкерлікке ... беру ... жаңа ... іске ... Кредит
беру мақсаты:
- қонақ үй және туристік бизнес, жол бойындағы сервис объектілерін
қайта құру және салу;
- қоғамдық ... ... мен ... ... орындарын
жаңғырту;
- азық-түлік өнімдерінің өндірісі бойынша ... ... ... өнімдерін молайту және қайта өңдеу.
Ауыл тұрғындарына шағын кредит беру жүйесін ұйымдастыру үшін 2009 ... ... ... ... семинарлар өткізілді және
1109,6 млн. теңге сомасында 5914 ... ... ... ... ішінде ең
төменгі күнкөріс деңгейінде табысы бар үй шаруашылықтарына 386,2 млн. теңге
сомасында 3022 шағын кредит және табысы ... ... 723,4 ... ... 2892 ... кредит берілген. 2009 жылы Ауыл шаруашылығын
қаржылай қолдау қорының ... ... ... капиталда 50 шағын
несие ұйымдары құрылды (ШНҰ), ШНҰ кредит беруге 900 млн. теңге бөлінген.
Біздің пікірімізше, ... ... ... ... арқылы жеңіл несие беру механизмдері тиімсіз, себебі олар негізінен
бюджеттік қаражаттарға ... ... ... осы жүйе бойынша
несиелендіру бірқатар ... ... ие, атап ... ... ... ... ... мемлекеттің артықшылыққа ие деп белгілеген бағыттарды несиелендіру;
- қаражаттардың шектелуі.
Осы мәселелерді шешу үшін аграрлық банкті құру ... ... ... ... бір даму кезеңдерінде бар болатын, және ... ... Дәл осы ... банк ... ... ... ... коммерциялық несиелендірудің механизмін ауылшаруашылық
ұйымына қажет болып отырғандай деңгейде, және өндірушінің өзі басымдылыққа
ие деп санап отырған ... іске қоса ... ... ... ... ... ... ақшаны
шоғырландырып және оларды несие түрінде жайғастырып отырады, Қазақстандағы
ауыл шаруашылығын несиелендіру ісін ... ... ... ... ... құру тәжірибесі әлемдік тәжірибеде бар. Германияда
ауылшаруашылық ренталық ... (АРБ) ... ... ... ... ... ... мамыр айында қабылданған заңға негізделумен құрылған болатын.
АРБ-ның капиталы 264 млн нем. ... ... ... бұл ... оны
қалыпастыру үшін ... ... ... пайдаланылмаған.
Институтқа көпшілік-құқықтық мәртебесі берілген болатын, бұл бір жағынан
оның ... өзге ... ... салыстырғандағы елеулі
шектеулердің қойылғанын білдірсе, екінші жағынан ... ... мен ... ұсынды. Заң шығарушының дәл осындай
көзқарасы соның қызметіндегі ... ... және ... ... ... ... қол ... ықпалын тигізіп
және соның одан арғы жұмысына арнап жақсы ... ... ... міндетіне ауыл шаруашылығы мен таға өнеркәсібіне,
соның ішінде орман шаруашылығы мен балық аулауға ... ... ... ... беру ісі айналды.
Бұл ретте АРБ-ға филиалдар мен ... ашып ... ... Ол ... ... ... ... банктер арқылы жұмыс
істеп отыруға тиіс болатын. Айта кету керек, мұндай сұлба тек ... ... өзге ... де тән және оның ... ... ... ... арасында АРБ жоқ;
- мамандандырылған институтқа өзінің несиелік ... ... ... және ... ... заңдарға қайшы келмейтін
шарттармен жүзеге асырып отыруына мүмкіндік береді;
- мекемені ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдердің операцияларға қатысушыларға ... ... ... ... ... қатынас жасаған жағдайда
өзін толығымен арқалап отыруға тиіс ... ... ... көрсетуші
банкпен арада бөлістіріледі).
АРБ-ның операциялық қызметтің нәтижесінде алып отырған таза ... ... ол ... ... ... жиналысы мен
ұсынысы бойынша аударымдар жүргізуден кейін «...ауыл шаруашылығына қоғамның
мүддесіне арнап ... ... үшін ... ... Бұл ... ... тең ... кем болмайтын бөлігі
АРБ-ның арнайы мақсаттық қорына аударылып ... ... Бұл ... АРБ
мүлік, табыс салығының баррлық түрлері мен ... ... ... ... ... соның операцияларынан да байқалып отырады.
Өзекті операциялардың арасында — ауыл ... ... және ... үшін ауыл ... қарыздық ресурстармен
қамтамасыз ету жалпы мағынаға ие ... ... ... пайызбен
ссуда беру. Ссудалар ... ... ... орта- және ұзақмерзімді
несиелердің мақсаттарына арнап беріледі.
Кооперативтік ұйымдарға қысқа- және ... ... ... ... ... ... ... Кассасы арқылы жіберіліп
отырады. АРБ өзінің қызметі ауылшаруашылық өндірісі үшін, ауыл шаруашылығы
өнімдерінің қорын жасау және ... үшін ... ... ие ... ... ... шарттарға сай келетін борышкер-
кәсіпорындардың құрамы, сондай-ақ оларды несиелендірудің шекті ... ... ... өз ... үштен екі дауыс санымен белгіленеді.
Өздерін АРБ қайта ... ... ... ... ... компанияларға ссудалар сол банктердің келісім беруімен ғана
ұсынылуы ... Банк тек ... ... ғана ... ... ... және өздері соның несиелік ресурстарын
алушы болып табылатын ... ... ... Әрбір
инвестициялық операция бойынша сондай-ақ азық-түлік, ауыл және ... ... мен ... ... ... ... ... рұқсат етілмеген операция түрлерінің арасынан банк үшін мыналар
белгіленген: депозиттерді тарту және өзге ... ... ... ... ... ... Алайда депозиттер ... күші АРБ ... ... ... ... органдары
мен арнайы мемлекеттік қорлардың ... ауыл және ... ... ... ... ... салымдарына, сондай-ақ
АРБ қызмет көрсететін несиелік ұйымдардың салымдарына тарамайды.
Банктің ... қоры ... ... ... ... нарығында қамсыздандырылған құнды қағаздарды шығару ... ... ... қамсыздандыру заты ... ... ... ... ... ... қайта кепілге
салынған жылжымайтын мүлкі шығады. Мемлекет АРБ-ның қызметіне келесі түрде
қатысып ... ... ... ... ... оның ... өзінің алты өкілін тағайындау (федеральдік жердің ауыл
шаруашылық министрлерін);
- банктің операциялар бойынша кепілдіктер мен ... ... АРБ ... ... ... несиелерді жайғастыру;
- АРБ несиелері бойынша пайыздық мөлшерлемелерді демеуқаржыландыру.
50 жылдан астам уақыт ішінде АРБ-ның қызметінде елеулі өзгерістер ... Егер ... ... ... ол ... мемлекеттің қаражатына
тәуелді болып отырған болса, ал несиелендіру ... ... ... ... және ... шашыраңқы объектілерге арнап ұсынылып
отырған болса, банк капитал нарығында меншікті облигацияларын ... ... ... 1973 ... бері ... ... ретінде
тұтастай ауылдық аумақ шыға бастады. Банк белсенді операцияларды үйлестіру
бастады.
Одан арғы ... ... өз ... ... ... ... «аймақтық құрылымдық ілгері жылжулар», «ауылды жаңарту», «ауыл
шаруашылығы» және т.б. [77]
Германия ... ... сол, ол ... ... ... ... ... және қамсыздандырылған құнды
қағаздарды шығару арқылы қалыптастырудың мүмкіндіктерін ашады. Оған қоса,
банктің ... ... ... ... ... өзге несиелік ұйымдар
арқылы әрекет етуі бірқатар артықшылықтарды ұсынады.
Міне, осыдан үлгі алып, аграрлық банкті құруға да болады. Бұл ... ауыл ... ... ... қолдауды қамтамасыз
ететін жаңа мамандандырылған институттарды құру моделін ұсынған.
Заем шартының бір түрі ретінде тауарлы ... ... ... ал ... ... ауыл ... ... тиімді ықпалын тигізеді. Тауарлы
кредит – болашақтағы өнімге контракт ... ... ... аванс
ретінде ресурстарды беру. Бұл шарттың пәні ретінде тектік беліглерімен
анықталған ... ... ... ... кез келген тұлғалар бола
алады. Бұл шарт ... ... ... ... түрде болады. Тауарлы
кредитті сәтті қолданғандардың бірі ретінде Ресей Федерациясын ... 1995 жылы РФ ... ... аграрлық секторға егін жұмыстары
үшін несиені беру мүмкіндік бермеді. Сол кезде РФ ... ... ... беру ... схеманы ұйымдастырды, ол бойынша мұнай компанияларына
федералдық бюджеттегі қарыздарын жабу ... ауыл ... ... ... ... ... ... Осымен, ауыл
шаруашылығы мерзім соңында қайтару туралы міндет алады. Ал бұл ... ... ... ... ... алға ... ... уақытта нарықтық экономика құрылып, Қазақстанның жаңа ...... ... өту ... – банктер мен ауыл ... ... ... ... ... ... Несиелендірудің қазіргі
механизмі шарт еркіндігі қағидасымен ... ... ... осы ... ... ... экономикаға толығымен сәйкес келе бермейді:
барлық ауыл аймақтарында бюджет және өз ... ... ... жүзеге асыратын коммерциялық ... ... орын ... ... тауар өндірушілерге пайыз ставкасының жоғары болуынан
кредиттік ресурстар қол жетімсіз;
көптеген тауар өндірушілердің шығынмен қызмет еткендіктен ... ... ... ... Бұл, ... ... емес,
объективті факторларға тәуелді деп айтуға да болады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ұсынылады:
1)Ауыл шаруашылық өнімге мемлекеттік кепіл институтын дамыту. Мемлекетке
кепіл операциясының қызықты болуының ... оның ... ... Ауыл шаруашылық өнімді кепілге қою арқылы несие беру ақшалай
немесе тауарлы ... ... ... Ал ... пәні ... ... ... өндірілетін өнім болып табылады.
2)Кредит кооперациясын дамыту. Кредит негізінен барлық тіпті банктен алыс
қашықтықта орналасқан ауыл шаруашылық ... ... де қол ... ... Бұл ... ... ... жолы кредиттік-қаржылық
кооперативті ұйымдастыру ... ... ... аграрлық саясаты
кредиттік серіктестікті ұйымдастыру және кредиттеуге бағытталған. ... ... 28 ... 2003 жылы ... ... ... ҚР ... реттелінеді.
3)тауарлы кредит беру жүйесін дамыту. Осы «Кредиттік серіктестік ... тек ... ... болу ... ... сонымен қатар
тауарлы кредит беру мүмкіндігі ... ... ... ... өз банкілік жүйесін
ұйымдастыру. Ол аграрлық өндіріс пен өнеркәсіптің қайта ... ... ... болады.
Баламалы кредиттік жүйенің қызмет етуі банкілік қызмет ... ... ... ... алыс ... ... ... бөлімшені қорытындылай келе, ауыл шаруашылығында несие беру
саясаты қалыпқа ... ... Осы ... алу үшін оның нысандары
тек ақшалай емес, сонымен қатар тауарлы несие, ... ... қоя ... ... ... ұсыныстар болды. Сонымен бірге ауыл шаруашылығында несие
кооперациясын дамыту қажет. Осыған қоса, ... ... ... ететін
арнайы банк жүйесі қалыптастыруына қазіргі нарық мұқтаж.
2.4 Ауыл шаруашылығы саласын субсидиялау мен ... ... ... мен ауылдық аймақтарын дамытуды мемлекеттік қолдау
туралы ҚР Заңына сәйкес субсидиялаудың бағыттары көзделген. Аталмыш заңның
11-бабына ... ... ... ... ... ... ... дамытуға бағытталған субсидиялаудың
экономикалық тиiмдiлігі;
2) өндiрiлген өнiмнiң сапасын және бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... ретiнде жүзеге асырылады.
Агроөнеркәсiптiк кешендi субсидиялау:
1) агроөнеркәсіптiк кешен субъектілерiне кредит беру және ... ... және ... ... ету кезiндегi
проценттік ставкаларды арзандату;
2) өсiмдiктердің жоғары бағалы сорттары мен ауыл шаруашылығы ... және ... ... бағалы тұқымдарының тектік қорларын
сақтау және дамыту;
3) тұқым шаруашылығын ... ;
4) мал ... ... ... мен ... ... ... дақылдар өндіруді Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын
тәртіппен субсидиялау арқылы өсімдік шаруашылығы өнімінің шығымдылығы мен
сапасын арттыру, жанар-жағармай материалдарының және ... егіс пен ... ... жүргізуге қажетті басқа да ... ... ... ... ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге тыңайтқыштардың
(органикалық тыңайтқыштарды қоспағанда) құнын ... ауыл ... ... ... ауыл ... дақылдарын
отандық өндірушілер өндірген (жиынтықтаған) ... ... ... ... ... ауыл ... өнiмi өндiрiсiн және нарығын басқару жүйесiн дамыту;
7) асыл ... мал ... ... ... ... және жүзiмнің көп жылдық көшеттерiн отырғызу
және өсіру (оның ішінде ... ... ... ... бар азық-түлік тауарларын ... алу ... ... аз ... ... ауыл ... ... қорғалған топырақта өсіру;
8-3) отандық ауыл шаруашылығы өнімін қайта өңдеу ... ... ауыл ... ... ... ... ... көлік
шығыстарына, оның ішінде ұлттық ... мен ... ... ... ... шығыстарына жұмсалатын шығындардың құнын арзандату;
9) агроөнеркәсiптiк кешендi субсидиялаудың ... ... ... ... өзге де ... ... ... асырылады
[21].
Субсидиялаудың басым бағыттары Қазақстан Республикасының заңнамалық
актiлерiне, мемлекеттiк, салалық (секторлық), ... ... ... ... фискальды саясатпен айқындалады.
Атаулы субсидиялау:
1) субсидия алушы мемлекеттік статистика ... ... ... ... және оның ай ... ... ... дәйекті мемлекеттік
статистикалық есептілікті беру ... ... ... ... және ауылдық аумақтарды дамыту саласындағы уәкілетті ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік астық ресурстарын қалыптастыру жөніндегі
міндетті орындаған жағдайда атаулы субсидиялау ережелеріне сәйкес жүзеге
асырылады.
Бұл жердегі атаулы ... ...... ... есебінен
жүзеге асырылатын субсидияларды нақты алушыларды өтеусіз және қайтарымсыз
негізде қаржыландыру [21].
Жоғарыда айтылып кеткендей, ҚР «2010 – 2012жж. ... ... ... ... ... қызметінің келесі бағыттарына арнап
бюджеттік демеуқаржы түріндегі төлемдер ... ... ... мал шаруашылығы
жанар-жағармай материалдары бағасының арзандауы
өндіріліп отырған ауылшаруашылық дақылдарының өнідімділігі мен ... ... ... ... ... демеуқаржыландыру
жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көп жылдық екпе ағаштарын ... ... ... ... ... мен ... ... талшықты мақтаның сапасына сараптама жасау
Жанар-жағармай материалдары мен өзге тауар-материалдық ... ... ... демеуқаржы отандық тауар өндірушілерге
көктемгі-егістік және жинау ... ... үшін ... ... ... ... ... залалсыздандыруға арналған құралдар
мен гербицидтерді сатып алумен байланысты шығынды жартылай өтеуге ... ... ... ... субсидиялар төлеу әр облыс үшін
ауыл шаруашылығының ... ... ... ... 1 ... субсидиялар мөлшеріне сәйкес жылына бір рет жүзеге ... ... ауыл ... ... ... ... ... 1
гектарға арналған субсидиялар мөлшері барлық облыстар және ... ... ... ... табылады. Дәнді дақылдарды (күріш пен дәндік жүгеріден
басқа) өндіру кезінде 1 ... ... ... ... қолданылатын
технологияға (дәстүрлі және/немесе ... ... бар ... ылғал ресурс үнемдеуші) байланысты болады[79].
Көктемгі егіс жұмыстарын жүргізудің ... ... ... ... басым дақылдарының түрлері бойынша Министрліктің ғылыми-
өндірістік орталықтарының ұсынымдары негізінде ауданның (Астана ... ... ... ... Сонымен бірге, оңтайлы мерзімдерді
бұзып ... ... ... ... ... ... дақылдары мен жүзімнің көп жылдық екпе ағаштарын ... ... ... ... ... ... да өзіндік бірқатар
ерекшеліктері бар. Бюджеттік субсидия ... ... мен ... ... отырғызу мен өсірудің 1 гектарға арналған ... ... ... 40 %-ына ... мөлшерде белгіленеді. Жеміс-
жидек дақылдары мен жүзімнің көпжылдық көшеттерін отырғызуды  және өсіруді
қамтамасыз етуге ... ... ... ауыл ... ... ... жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көп жылдық екпе ағаштарын
отырғызу және ... ... ... қарқынды түрі). Бұл ретте
көпжылдық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тізіліміне немесе ауыл ... ... ... тізбесіне енгізілген сорттармен;
2009 жылғы 1 шілдеден бастап - тиісті лицензиясы (жерге орналастырумен,
топографиялық-геодезиялық және картографиялық жұмыспен айналысуға) бар ... ... ... ... ... асырылатын жер учаскесімен
байланысқан тұлға әзірлеген бақтарды, жидектіктерді және ... үшін ... үлгі ... (бақ ... үшін жарамдылығына
топырақтық-мелиоративтік зерттеулердің жүргізілгенін растайтын) ... ... ... ... және екінші сұрыптағы жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көп
жылдық екпе ағаштарын өсіру (күту), отырғызу жұмыстары республикалық ... ... ... болатын.
Жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көпжылдық көшеттерін отырғызуға және
өсіруге ... ... ... ... осы ... тиісті қаржы
жылына арналған республикалық бюджеттен ... бөлу ... ... ... төрт ... ... уақытқа жеміс беру сәті туындағанға
дейін оларды өсіруге арналған бюджеттік субсидиялар беріледі.
Егер жеміс-жидек дақылдары мен ... көп ... екпе ... мен ... ... демеуқаржы алу өтінімінің сомасы бюджеттік
қаражаттардың сомасынан асып кетсе, онда ... ... ... ... ... ұсынған аудандардың көлеміне қарай
пропорционал түрде бөлінеді.
Бұл жағдайда:
- АШТӨ-лер артықшылық тәртіппен демеуқаржыландырылады:
«Апорт» алма ... ... ... алма ... ... ... Жамбыл және Оңтүстік-
Қазақстан облыстарында);
- бір АШТӨ-нің жеміс-жидек дақылдары мен ... көп ... ... ... мен ... арнап бюджеттен бөлініп ... ең кіші ... ... түрде үлестіруден кейін
бір гектардан кем болмауы тиіс.
Тұқым шаруашылығын демеуқаржыландырудың ерекшеліктерін қарастырайық.
Аталмыш бюджеттік ... ... ... ... ауыл ... өсімдіктерінің бірегей тұқымдарын өндіруге
жіберілген шығындарды ішінара өтеуге. Бюджеттік ... ... ... ... ... тұқымдарды өндірушілер)
Қазақстан Республикасында пайдалануға жол ... және ... деп ... ауыл ... ... сорттарының
бірегей тұқымының нақты өндірілген көлемі үшін төленеді. Ауыл ... ... ... ... ... ... ... субсидиялау Министрлік элиталық тұқымдар мен көшеттер алу үшін
оларды өндірудің ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... түріне әрбір оригинатор үшін белгілеген квоталар
шеңберінде жүзеге ... ... ... мен ... көп ... екпелері аналықтарын
салуға және салынған жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көп ... ... ... өндірісіне қызмет көрсетуге жіберілген шығындарды
толық өтеуге. ... ... ... ... ... оригинаторларға жеміс-жидек дақылдары мен ... ... ... ... салу және ... ... ... мен
жүзімнің көп жылдық екпелері аналықтарының аяқталмаған өндірісіне қызмет
көрсету жөніндегі ... ... ... үшін ... отандық ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге ... ... ... ... тұқымының және жеміс дақылдары ... ... ... тұқым мен көшеттер) құнын ... ... ... ... ... ... тәртіппен
аттестатталған элиттұқымшарларға (асыл тұқымдар шаруашылықтары) Қазақстан
Республикасында пайдалануға жол берілген сорттардың ... ... ... ... құны ... ... ауыл шаруашылығы тауарын
өндірушілерге Министрлік тұқымның және ... ... түрі ... ... үшін ... ... шегінде нақты сатылған көлемі үшін төленеді.
Қазақстандық талшықты мақтаның сараптамасын ... сол, ... бұл түрі ... ... ... облысының бюджетіне ғана арнап трансферт түрінде бөлініп
отыр. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... отырады.
Қазақстандық мақта талшығының сапасына сараптама жасауға арналған
қаражат мақта ... ... ... ... 2008 ... ... № 1215 ... бекітілген Министрліктің стратегиялық
жоспарының 3-қосымшасында айқындалған көлемде мақта талшығының сапасына
сараптама жасауға арналған ... ... ... ... арналады. Аталмыш
регламент сондай-ақ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылдың 10
ақпанындағы № 130 ... ... [82]. Оған ... ... ... сараптама жүргізу қызметінің жеткізушісі ... ... ... ... ... Үкіметі белгілейді. Мақта иелері
мақта талшығының ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Мақта талшығының сапасына сараптама ... ... ... 2007 ... 4 ... № 1173 ... ... Мақта
талшығының сапасына сараптама жүргізу және мақта ... ... беру ... сәйкес қызметтер көрсетуші жүзеге асырады.
Өндірілетін ауыл шаруашылығы ... ... және ... ... арналған қаражат ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіруге
арналған жер ... бар ... АШТӨ ... тыңайтқыш өндіруші
зауыттардан немесе олардың ресми өкілдерінен алдыңғы жылғы IV тоқсанда және
ағымдағы жылы сатып алған ... ... ... құнын
ішінара арзандатуға арналады. Зауыттардың тізбесін Министрліктің ... ... ... ... береді. Субсидиялар сатылған тыңайтқыштардың
1 тоннасына арналған ... ... ... АШТӨ іс ... тыңайтқыштар үшін зауыттарға төленеді. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... шығыстарды ескере
отырып) субсидиялар сомасының ... ... ... алып тастай
отырып төлейді.
Асыл тұқымды мал ... ... ... бюджеттік демеуқаржы
келесі мақсаттарға арналған (ҮҚ 167-б. 2-т.) [83]:
- тауар өндірушілерге өткізілген асыл ... жас ... ... мен асыл ... ... ... тауар өндірушілер сатып
алған тұқымдық еркек ... ... ... ... ... (50 ... ... технологиялық, зертханалық жабдықтың, сондай-ақ республикалық
мал шаруашылығындағы мал ... ... ... мен қостанайлық жылқы
тұқымын өсіретін мал тұқымын ... ... мал ... ... сатып алған арнайы ауылшаруашылық ... ... ... ... толығымен өтеу;
- асыл тұқымды бұқалар мен еркек қойларды, шетелдік селекцияның
ұрықтары мен эмбриондарын сатып алу, ... асыл ... ... ... ... ... ұстау, олардың ұрығы мен ... алу, ... ... мал ... ... орталығының шығынын
толығымен өтеу;
- етті құс ... ... құс ... асылдандыру
шаруашылығындағы асыл тұқымды құсты сатып алу мен ұстауға жұмсалған ... ... ... ... тұқымын өсіретін мал тұқымын асылдандыру зауытының
жылқыларды көбейту, ұстау және тренингілеу, еркек жылқылардың ұрығын алу
мен сақтау ... ... ... ... ... мал ... ... қолдау көрсетуге арнап бөлініп
отырған демеуқаржы келесі тұлғаларға ұсынылады (3-т.):
- мал тұқымын асылдандыру саласының субъектілеріне тауар өндірушілерге
сатылған бекітілген ... ... ... өз ... өсірілген асыл
тұқымды малдың төлі үшін;
- асыл ... мал ... ... ... ... ... асыл ... жұмыртқа мен тәуліктік балапандар үшін
– текті және (немесе) аналық желілер. Құс ... ... ... асыл тұқымды жұмыртқа, ... ... ... асыл ... мал ... ... ... алып пайдаланған
еркек малдың ұрығы үшін тауар өндірушілерге.
Бюджеттік демеуқаржылар асыл тұқымды мал шаруашылығы ... ... ... асыл ... ... ... ал тауар
өндірушілерге асыл тұқымды мал шаруашылығы субъектілеріне сатып алып және
пайдаланған асыл тұқымды ... үшін ... ... ... бекіткен квоталар шегінде төленеді (5-т.). Бұл ... ... ... ... асыл ... жұмыртқа, тәуліктік балапандар, сондай-ақ
тауар өндірушілерге тегін берілген, бартер бойынша, ... ... ... ... үлестес тұлғаларға өткізілген бұқалардың
ұрығы (арғы ... ... асыл ... жұмыртқасын санамағанда),
демеуқаржыландыруға жатпайды (4-т.).
Асыл тұқымды мал ... ... асыл ... өнімдерді
тауар өндірушілерге Қазақстан Республикасының Ауыл ... ... ... жоғары болмайтындай бағамен, ал асыл
тұқымды материалды нарықтық бағамен (асыл тұқымды материалды мал ... ... ... ... сату ... өткізілуін
санамағанда) өз бетінше өткізеді. (7-т.). Бұл ретте облыстардың қимасындағы
қаражаттарды үлестіру сметасы, сату-сатып алу келісімшарттарының, ... ... асыл ... ... ... тұқымды материалды) сату туралы
жиынтық актілердің, ұрғашысын ұрықтандыру ... ... ... сондай-ақ қаражаттардың Министрлікке қарайтын мал ... ... ... ... тұқымы бойынша асыл тұқымды
зауытқа үлестірудің жылдық сметасы Министрлікпен бекітіледі (8-т.).
Асыл тұқымды мал ... ... ... ... ... ... ... (ҮҚ 167-б. 2-т.):
- тауар өндірушілерге сатылған асыл тұқымды мал ... ... мен асыл ... ... ... ... өндірушілер сатып
алған бұқалардың ұрығының бағасын жартылай (50 %-ға дейін) арзандату;
- республикалық мал ... ... ... ... мал ... асылдандыру ісі бойынша және қостанайлық жылқы
тұқымын өсіретін мал тұқымын асылдандыру зауытының мал ... ... ... арнап сатып алып отырған арнайы технологиялық, зертханалық
жабдықтардың, сондай-ақ ... ... ... мен ... бағасын толығымен өтеу;
- мал тұқымын асылдандыру орталығының асыл ... ... ... ... шетелдік селекцияның ұрығы мен эмбриондарын сатып алу, сондай-
ақ асыл тұқымды бұқалар мен еркек ... ... оның ... мен ... ... пайдалануға жұмсаған шығынын толығымен өтеу; - мал тұқымын
асылдандыру шаруашылығының етті құс шаруашылығы бойынша асыл ... ... алу және ... ... ... ... ... қостанайлық жылқы тұқымын өсіретін мал тұқымын асылдандыру зауытының
асыл тұқымды жылқыларды көбейту, ұстау және ... ... ... ... алу мен ... жұмсаған шығынын толығымен өтеу.
Бұл ретте, асыл тұқымды мал шаруашылығын қолдауға арналған ... ... ... ... ... асыл ... мал шаруашылығы саласының ... ... ... ... тәртіппен бағаланған өз төлінен
өсірілген асыл тұқымды малдың төлі үшін;
- асыл ... мал ... ... ...... сатылған асыл тұқымды жұмыртқа мен тәуліктік балапандар – ата
текті және (немесе) аналық ... ... Құс ... сондай-ақ
тұрғындарға сатылмаған асыл тұқымды жұмыртқа, тәуліктік ... ... асыл ... мал ... ... сатып алып пайдаланған
еркек малдың ұрығы үшін ... ... ... асыл тұқымды мал шаруашылығы саласындағы
субъектілерге іс-жүзінде сатылған асыл тұқымды өнімдер ... ал ... асыл ... мал ... ... ... алып ... асыл тұқымды материал үшін облыстардың ... ... ... ... шегінде төленеді (5-т.). Бұл ретте, асыл
тұқымды малдың төлі, асыл тұқымды ... ... ... ... өндірушілерге тегін берілген, бартер бойынша, өзара ... ... ... үлестес тұлғаларға өткізілген бұқалардың
ұрығы (арғы текті желілердің асыл тұқымды жұмыртқасын ... ... ... тұқымды мал шаруашылығының субъектілері асыл тұқымды өнімдерді
тауар өндірушілерге Қазақстан ... Ауыл ... ... бағалардан жоғары болмайтындай бағамен, ал асыл
тұқымды материалды нарықтық бағамен (асыл тұқымды материалды мал ... ... ... ... сату ... ... өз бетінше өткізеді (7-т.). Бұл ретте облыстардың қимасындағы
қаражаттарды үлестіру сметасы, сату-сатып алу ... ... ... асыл ... өнімдерді (асыл тұқымды материалды) сату туралы
жиынтық актілердің, ұрғашысын ұрықтандыру актісінің ... ... ... қаражаттардың Министрлікке қарайтын мал ... ... ... ... ... ... асыл тұқымды
зауытқа үлестірудің жылдық сметасы Министрлікпен ... ... ... ... мен өнімдерінің сапасын арттыруды
демеуқаржыландыру ... ... ... ерекшелігі сол,
демеуқаржылардың бұл түрі ... ... ... ... ... ірі қара ... ... мен құсты бордақылау ... ... ... және ... ... жемдердің бағасын жартылай
арзандатуға (45 %-ға дейін);
- сүт пен ... ... ... ... ... ... ... өтеуге.
Мал шаруашылығының өнімділігі мен өнімдерінің сапасын ... ... сиыр ... ... ... ... жіңішке
талшықты жүннің, бройлерлік құстың етін, сондай-ақ жұмыртқалық кросстардың
тауық жұмыртқасын ... мен ... ... ... жасау мақсатында
жүргізіледі. Демеуқаржы сиыр етін, ... ... сүт ... айналысатын
тауар өндірушілерге олар сәйкестендірілген мал сою орындарын немесе ... ... ... ... ... деген шартпен өңдеу
кәсіпорындарына немесе еркін нарықта, ал құс етін, тағамдық ...... ... облыстардың жергілікті атқару органдары бекіткен
квоталар ... ... ... ... ... үшін ... ретте келесі өнімдер демеуқаржыландыруға жатпайды:
- тауар өндірушілердің өзге жеке және ... ... ... ... үшін ... алған сиыр еті, шошқа еті, жүн, құс еті, тағамдық жұмыртқа
мен ... ... ... ... тұлғаларға өңдеу үшін тапсырған немесе
сатқан өнімдерін санамағанда, бартер бойынша, өзара есеп ... ... ... ... өнімдері;
- тауар өндірушілердің малды мәжбүрлі түрде союдың нәтижесінде, сондай-
ақ шұғыл жұқпалы аурулар бойынша карантиндік және шектеу ... ... ... алған өнімдері.
Сондай-ақ қазіргі кезде қаржылық институттардың ... ... ... ... ... және айналымдағы
қаражаттарын толықтыруға арнап ұсынылып отырған несиелер ... ... ... алу ... ... ... ... де
мемлекеттік бюджеттің есебінен демеуқаржыландырылады.
Демеуқаржыландырудың осы түрінің тәртібі мен ... ... бар. ... ... шарттармен жүргізіледі:
- борышкер (лизинг алушы) есептелген ... ... ... ... ... ... алу ... келісімшартына, қаржылық
лизинг келісімшартына) сәйкес уақытында төлеген жағдайда;
- несиені (қарызды, ... ... ... ... ... ... өтеген жағдайда.
Осылайша, мерзімі кешіктірілген несиелік берешек бойынша есептеліп және
төленген пайыздарды ... ... ... орнын толтыруға арнап
демеуқаржы берілмейді.
Бұл ... ... ... ... ... демеуқаржылар
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... келісімшартты) жасасу күні, сондай-ақ тиісті
қаржылық жылы қаржылық ... ... ... берілген жабдықты
тапсыру күні қолданыста жүрген ... ... ... ... ... институттардың меншікті және/немесе қатыстырылған
қаражаттардың ... ... ... ... ... ... лизингінің)
сомасы 500 000 000 (бес жүз миллион) теңгеден аспауы тиіс.
Ауылшаруашылық өнімдерін ... ... ... ... мөлшерлемесі республикалық бюджеттің ... ... ... өңдеу мен өндіру, атап айтқанда, ... ... ... ... былғары шикізаты мен жүнді, дәнді
дақылдарды өңдеу мен өндіруге, нан, нан-тоқаш және кондитер бұйымдарын, ... ... ... ... ... ... сатып алуға
арналған несиелер (қарыз ақшалар) бойынша;
- ауылшаруашылық өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... кету керек, демеуқаржыландыру процесі Ведомствоаралық комиссияның
(ВАК) қатысуымен жүріп отырады. ВАК әр ауданда аудан әкімінің ... ... бар ... ал ... ... ... қала әкімінің
шешімімен құрылады. ВАК аудан әкімдігінің, ... ауыл ... ... ... ... ... салық комитеті, статистика
басқармасының, Министрліктің аймақтық инспекциясының, аграрлық ... ... ... ... бірлестіктерінің
қызметкерлерінен құрылуы тиіс. Бұл ретте ... мен ... ... ВАК-тың жұмысын «жалғыз терезе» қағидаты бойынша қамтамасыз етеді.
Аудан ... ауыл ... ... ал ... ... ... ауыл ... бөлімі ВАК-тың жұмыс органы болып ... ... ... ... ... құжаттар қабылдау
мерзімін және басқа да қажетті мәліметтерді көрсете отырып, ВАК-тың ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Сондай-ақ демеуқаржыландыру процесіне аудандарды, облыстардың және
Астана қаласының әкімдіктері ... ... ... бағдарламалардың әкімгерлері ретінде Ауыл шаруашылығының
министрлігі мен ... ... ... ... ... қатар ауданның,
аудандық маңызы бар қаланың, кенттің, ауылдың, ауылдық аймақтың бюджеттік
бағдарламаларының әкімгерлері ... ... ... әкімдерінің аппараттары шығады (ҚР БК 31-б. 8-т.).
Демеуқаржыландыруға арналған құжаттардың ... ... ... ... мен өзге тауарлық-материалдық
құндылықтардың ... ... ... ... ие болу үшін ... ... органы бекіткен мерзім ішінде ВАК-ға демеуқаржы ... ... ... ұсынады:
- заңды тұлғаны тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің көшірмесі (жеке
тұлғалар үшін тұлғаның жеке басын куәландыратын құжаттың ... ... ... ... ... жер ... құқық
белгілейтін құжаттың көшірмесі;
- салық органы берген клиентті салық есебіне қойғандығын куәландыратын
құжаттың көшірмесі;
- ... ... ... ... ... көрсетілген банктік шоттың бар екендігі туралы
анықтамасы.
Дәнді дақылдар ... пен ... ... ... ... ауылшартауарын өндірушілер құрамында глифосат бар ... ... ... ... ... алу үшін
қосымша:
- құрамында глифосат бар ... ... ... ... (құрамында глифосат бар гербицидті ... ... ... ... ... ... ауыл ... құрылымы басшысының қолы қойылған құрамында глифосат
бар гербицидті себу есебін ... ... ... мен жүзімнің көп жылдық екпе ағаштарын
отырғызу және өсіруге арнап бюджеттік субсидия алу үшін ... ... ... келесі құжаттардан тұратын өтінімін ұсынады:
- арыз;
- жер теліміне арналған ... ... ... жеке ... тіркеу (қайта тіркеу) немесе жеке кәсіпкер ретінде
мемлекеттік тіркеу туралы куәліктердің ... екпе ... ... ... ... ... ... және отырғызу қасиеттерін куәландыратын құжаттың көшірмелері;
- екпе ағаштарын отырғызуға арнап пайдаланған отырғызу материалын сату-
сатып алу ... ... ... ... ... АШТӨ-лердің бюджеттік демеуқаржыны артықшылық тәртіппен алу құқығын
растайтын құжаттардың көшірмелері.
Алдындағы ... ... ... алған АШТӨ-лер ағымдағы жылда
бюджеттік демеуқаржылар алу үшін ВАК-ға ... ... ... ... ... ... толтырылған өтініш;
- жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көп ... екпе ... ... ... жылы ... ... ... жылдарда бюджеттік демеуқаржыны алғанын куәландыратын
құжаттардың көшірмелері.
Ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің бірегей тұқымдарын өндіруге жіберілген
шығындарды ... ... ... ... алу үшін ... ... 10 қарашасынан кешіктірмейтін мерзімде облыстың ... ... ... ... ауыл ... өсімдіктерінің бірегей тұқымдарының оригинатор нақты
өндірген көлемдері жөніндегі тізілімді;
- ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің бірегей тұқымдарын ... ... ауыл ... ... ... тұқымдарының егістігін сынақтан
өткізу актілерін;
- егістіктерді сынақтан өткізу туралы екі данадағы есепті;
- тұқым ... ... ... ... ... жүзеге асыруға
құқылы зертхананың тексерілген ... саны мен ... ... талаптарына сәйкестігі туралы анықтамасын ұсынады.
Жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көп жылдық ... ... және ... жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көп жылдық екпелері
аналықтарының аяқталмаған өндірісіне қызмет көрсетуге ... ... өтеу үшін ... жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің көп жылдық
екпелері аналықтарын салу және салынған жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің
көп ... ... ... ... ... ... ... келтірілген шығындар нәтижелері ... ... ... ... жасалған шарттардың және жұмсалған шығындар бойынша төлеу
фактісін растайтын барлық құжаттардың, сондай-ақ ... алу ... ... құн ... ... ... тұқым мен көшеттерге
бюджеттік субсидиялар алу ... ... ... ... ... сорттарының мемлекеттік
тізіліміне енгізілген ауыл шаруашылығы өсімдіктері сорттарының тұқымдары
белгіленген ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы саласындағы ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) ... ... ... ... ... ... лицензиялық шартты
береді, бұл бойынша патент иесі (лицензиар) элиталық тұқым шаруашылығына
(лицензиатқа) ... ... ... ... 1999 ... ... ... Республикасының Заңына сәйкес селекциялық жетістікті
уақытша пайдалану құқығын береді[84];
- элиттұқымшарлар ай сайын 1-күнге қарай ауданның жергілікті ... ... ... ... сатылған элиталық тұқымның ... саны мен ... ... ақпарат береді;
- элиттұқымшарлар элиталық тұқымдар мен көшеттерді сату фактісін растау
үшін мынадай мерзімде: жаздық ... мен ... ... - ... жылдың
20 маусымына дейін, ал күздік дақылдар бойынша - ... ... ... дейін ауданның жергілікті атқарушы органына:
элиттұқымшар нақты сатқан элиталық тұқымдар мен көшеттердің көлемі
жөніндегі жиынтық тізілімді;
элиталық ... ... ... бастапқы материалдың шығу тегін
растайтын құжаттарды (көбейту питомниктері, ... және ... ... ... актілері мен сынақтан өткізу туралы есепті, ал көбейту
питомниктерінің тұқымы мен суперэлитаны ... ... ... - тұқымға
арналған аттестаттың көшірмесін);
тексерілген тұқымның ... ... саны мен ... ... ... ... туралы тұқым сапасына
сараптама жасау жөніндегі зертхананың анықтамасын;
сатылған элиталық тұқымның және ... ... ... ... ... және көшеттерді тиеп жөнелтуге арналған
жүкқұжаттың және шот-фактуралардың көшірмелерін;
элиттұқымшар мен сатып алушының арасындағы сатылған және ... ... ... және көшеттердің саны туралы элиталық тұқымды және
көшеттерді сатып алу-сату шартын ұсынады.
Қазақстандық ... ... ... ... ... ... үшін қызметтерді жеткізуші есептік айдан ... ... ... ... Ауыл ... ... келесі құжаттарды ұсынады:
- мақта талшығының сапасына ... ... ... ... жиынтық актісі;
- мақта талшығының сапасы паспорттарының көшірмелері.
Арзандатылған құн бойынша сатылған тыңайтқыштар үшін ... алу ... ай ... есептіден кейінгі айдың 1-күніне ... ... ... АШТӨ ... ... ... саны мен сапасы туралы
ақпаратты;
- ... іс ... ... көлемі жөніндегі тізілімді;
- сатылған тыңайтқыштарға бастапқы төлем құжаттарының, ... тиеп ... ... жүк ... және ... ... ... және сатып алынған тыңайтқыштардың саны туралы зауыт пен
АШТӨ арасындағы тыңайтқыштарды сатып ... ... ... асыл ... өнімдер үшін, сондай-ақ сатып алған ... асыл ... ... үшін ... ... алу үшін асыл
тұқымды мал ... ... ... ... ... аудан әкімдігінің ауыл шаруашылығы бөліміне асыл ... ... ... отырған көлемі бойынша, сондай-ақ сатып алып
отырған асыл тұқымды ... саны ... ... ... ... ... асыл тұқымды мал шаруашылығының субъектілері,
сондай-ақ тауар өндірушілер бөлімге келесі құжаттарды ұсынады:
- асыл тұқымды өнімдерді (асыл ... ... ... алу
келісімшарты;
- тұқымдық бұқалардың ... ... ... ... ... асыл тұқымды өнімдердің (асыл тұқымды материалдың) сатылғанын (сатып
алынғанын) растайтын төлемдік құжаттардың көшірмелері (кірістік-кассалық
ордер, банктің төлемдік ... мен ... ... ... асыл ... ... ... мен эмбриондарды,
жабдықтар мен техниканы сатып алу мен ұстауға жұмсалған шығынды толығымен
өтеу үшін мәмілелерді жасасу ... мал ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы министрлігімен келісілген тізім бойынша асыл тұқымды
бұқаларды, тұқымдық бұқаларды, асыл тұқымды құсты, отандық және ... ... мен ... ... мен ... ... ... келісімшарттардың бір-бір данасын;
- асыл тұқымды бұқаларды, тұқымдық бұқаларды, олардың ұрығы ... алу, ... ... жөніндегі есептеулердің бір данасын,
сондай-ақ асыл тұқымды бұқаларды, ... ... асыл ... ... ... іс-жүзіндегі шығындарды растайтын, сондай-ақ солардың
ұрығы мен эмбриондарын алу, ... ... ... ... растайтын құжаттар.
Мал шаруашылығы өнімдерінің өнімділігі мен сапасын арттыруға арнап
демеуқаржы алушылардың тізіміне ... ... ... ... ... ай сайын келесі құжаттарды ұсынады:
- сатылған өнімдерге қатысты төлемдік құжаттың көшірмесін (ақшасыз есеп
айырысқан ... ... ... тапсырмасын және (немесе) ақшамен есеп
айырысқан жағдайда кірістік-кассалық ордер және ... ... ... ... ... ... ... туралы анықтаманы, ал
еркін нарықта сатқан жағдайда қосымша түрде сиыр етін, ... ... ... кездегі малды сою немесе сүтті өңдеу қызметтерін ұсыну жөніндегі
төлемдік құжаттың көшірмесін.
Қаржылық институттардың ауылшаруашылық өнімдерін ... ... ... және ... ... толықтыруға арнап беріп
отырған несиелер бойынша, жабдықты лизингіге ... алу ... ... ... ... арнап демеуқаржы алу үшін борышкер (лизинг
алушы) келесі түрдегі құжаттарды қосарлаумен демеуқаржы ұсыну туралы арызын
тапсырады:
- заңды ... жеке ... ... тіркелуі немесе қайта
тіркелуі туралы куәліктің нотариустың қолы қойылған көшірмесі;
- ... ... ... ... ... ... қолы қойылған
көшірмесі;
- тиісті салық органының салықтық берешегінің және ... ... ... ... ... ... мен әлеуметтік
аударымдар бойынша салықтық берешегінің жоқ (бар) ... ... ... ... ... ... нотариустың қолы
қойылған көшірмесі, анықтама арызды тіркеу ... ары ... үш ай ... ... ... қаржылық институт растаған несиелік (қарыз туралы, қаржылық лизинг
жөніндегі) келісімшарттың көшірмесі, ... ... ... ... туралы несиелік шотының қысқаша көшірмесі немесе қарыз ақшаны,
лизинг затын ... ... ... ... ... ... ... және сол бойынша пайыздарды төлеу кестесі;
- банктің демеуқаржыларды аударуға арнап борышкердің (лизинг ... мен ... ... ... ... егер ... несиені (қарыз ақшаны) айналымдағы қаражаттарды
толықтыруға арнап алып ... ... ... өнімдерін сатып
алғандығын растайтын келісімшарттардың көшірмелері (бұл жағдайда ... ... ... ие ... ... ... ... (лизинг алушы) демеуқаржы алу үшін тоқсан
сайын мынадай құжаттарды ұсынады:
- несиелік келісімшарттар ... ... атап ... ... ... ... ... және несиені (қарыз ақшаны,
лизингіні) ... үшін ... өтеу ... ... ... борышкердің (лизинг алушының) қаржылық-экономикалық қызметі ... ... ... ... ... арқылы жүргізуді
көздейді. Халықаралық тәжірибеге сүйенсек, олар субсидиядан гөрі дотацияны
қолданғанды жөн көреді. Субсидия деп заңды тұлғалардың тауар және ... ... ... ... ... ... ... берілетін
қаражатын түсінеді. Ал дотация ретінде қайтарымсыз негізде жеке немесе
заңды тұлғаларға бюджет ... ... ... ... ауыл ... экономиканың ең әлсіз саласы болғандықтан,
мемлекет әрқашан да көмек, қолдау көрсетіп отыруы тиіс. Және бұл қолдау бір
жылға ... ... ... ... әр жыл сайын қайтарымсыз негізде
берілетін дотация түрінде болуы тиіс. Ал осындай ... ... ... ... ... қолдауынсыз ауыл шаруашылығындағы өнімге баға диспаритеті
болады. Ауыл шаруашылық өнім нарығында мыңдаған, тіпті, жүз ... ... ... ... ... Олар ... ... түседі және
келісімінсіз қызмет етеді. Бұл массамен келісімді шешім қабылдау өте қиынға
соғады, әрине, бағалар жарысында осы өндірушілер ... ... ... ауыл ... ... мүдделерін қорғау үшін бүкіл әлемде ауыл
шаруашылығына мемлекеттік дотация жүйесі қолданылады.
Оның мәні болып ауыл шаруашылық ... ... өз ... ... мәлім, ал жетпеген бөлігін ауыл ... ... ... ... ... дотация ретінде алады. Осы дотацияның
арқасында нақты бағаның паритеті, яғни ... ... және ... ... ... қалыпқа келеді. Осымен мемлекет ауыл шаруашылығы тауар
өндірушілер мен ауыл ... ... ... өндірушілер арасындағы
баға бәсекелестігіндегі барлық ауыл ... ... ... ... ... ... көзін қайдан алады деген сұрақ
туындайды. Бұл ... ... ... ... ... ... алады.
Басқаша айтқанда, ауыл шаруашылығындағы дұрыс нарық ... ... ... ... ... нарықта өнімдерін төмендетілген құнмен
сатылады, ал ... ... ... ... алады, бұл салық өз
кезегінде шаруаларға дотация ретінде қайтарылады, осыдан баға паритеті орын
алатында ... ... ... ... ... экономика осылай
жұмыс істейді.
Бұрын КСРО кезінде осындай саясат болды, ... ... ... ... бұл жоспарлы саясаттан бас тартқан болатын. Кейбір кездерде
жоспарлы саясат тек ... ғана тән ... деп ... ... бұл
дұрыс емес. Өйткені қаншалықты нарықтық ... ... ... да мемлекет өз саясатын жоспарлы түрде жүргізуі тиіс. Болжамсыз,
жоспарсыз ел экономикасы ... ... да, ... әкеп ... ... ауыл шаруашылығы саласы мемлекетпен жоспарлы түрде
басқарылуы ... ... ... ... халық демократиялық социалистік
мемлекетін алып ... ... онда ... ауыл ... ... өнімдерін толығымен сатып алады да, ары ... өз ... ... ... ... өндірушілердің өндірген өнімдерін ... ... ... ... ... ... бас қатырмайды.
Сондықтан да, біздің ойымызша, ауыл шаруашылық өндіріске дотациялық
жүйені ... ... ... тек ауыл шаруашылығында дотациялық жүйені
құру арқылы ғана, оны көтеруге болады. Дотациялық ауыл шаруашылығын ... ... ... арзан өніммен қамтамасыз ету мәселесін шешуге
мүмкіндік ... ... ауыл ... бәсеке қабілеттігін ел
ішінде, сонымен қатар әлемдік ... ... ... ... ... ... ашық ... АҚШ және кейбір Батыс ... ... ... ауыл ... ... ... ... алды.
Бұл бөлімшені қорытындылай келе, агроөнеркәсiптiк кешен салаларын
дамытуға бағытталған субсидиялаудың экономикалық тиiмдiлігі және ... ... және ... ... ... ... кешен салаларының дамуын экономикалық ынталандыру ретiнде
жүзеге асырылатыны белгілі ... ... ... және ... ... ... реттеу туралы ҚР Заңында субсидиялаудың
бағыттары көзделген. Осы бағыттарды іс ... ... үшін ... көрініс тапқан. Алайда біздің заңнамамыз көздеп отырған
субсидияның орнына, ... ... ... ауыл шаруашылығындағы
мемлекеттік қолдау жоғары деңгейде болар еді және ... ауыл ... ... бағамен сатып алуына мүмкіншілігі туындар еді.
2.5 Ауыл шаруашылығы саласына инвестицияны құқықтық реттеу
Инвестиция немістің investion, ал латынның investo ... ... - ел ... немесе шетелде экономика саласына ұзақ мерзімге ақша
қаражатын салу. Ол қаржылай (бағалы ... ... алу) және ... (ауыл
шаруашылығына, өндіріске т.б. салу) болады.
Бәрімізге белгілі Қазақстан өз тәуелсіздігін алғаннан ... ... ... рөл ... шетел инвестицияларын
тартуда сәттілікке жетіп ... ... ТМД ... арасында инвестициялық
тартымдылық деңгейі бойынша алғашқы орындарда келеді. Бұл туралы ... & Poor’s және Fitch Ratings Ltd ... ... ... ... ... рейтингісі куәландырады
[85].
Алайда өмір бір орында тұра бермейді, уақыт өз ... ... ... ... ... ... мақсатында,
әсіресе, ауыл шаруашылығында инвестицияны тартуды ... ... ... қажет.
Анализ көрсетіп отырғанындай, Қазақстанда инвестициялық ... кері ... ... салық төлеу, сонымен қатар жемқорлық,
рейдерлік, ... ... ... жетіспеуі, инфраструктура жағдайының
қанағатсыздандырылуы ... ... отыр ... ... ... тиімділікке кері әсерін тигізетін
факторларды анықтау мақсатында отыз ауыл шаруашылық ... ... ... Алматы облыстық ауыл шаруашылық Департаментінің
жүргізген облыстың агроөнеркәсіптік кешен кәсіпорындарының ... ... ... ... Зерттеу нәтижелерін
талдау барысында инвестициялық белсенділікті ынталандыратын және ... ... ... ... ... ең кері ... ... ретінде:
өзінің қаржы қаражатының жетіспеуі;
инвестициялық тәуекелдің ауқымдылығы;
техникалық базаның қанағатсыздандыратындай жағдайы;
коммерциялық несиенің жоғары пайызы.
Ал инвестициялық ... ... ... ... ... зерттеулердің болуы;
Инвестицияның негізгі қаражатқа тұрақты түсуі;
өнімге жоғары сұраныс;
материалды- техникалық базаның болуы [87].
Инвестициялар туралы Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 8 қаңтардағы
N 373 ... ... ... ... ... ... кезден бастап
қаржы лизингi заттарын, сондай-ақ ... ... қоса ... ... ... ... инвестор салатын мүлiктiң барлық түрлерi (жеке
тұтынуға арналған ... ... ... ... ... ... тiркелген активтердi ұлғайту, сондай-ақ концессионердiң
(құқық мирасқорының) концессия ... ... ... және алған
тiркелген активтерi танылады ... ... ... ... - ... Республикасының
инвестициялық жобаның немесе инвестициялық стратегиялық жобаның ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
заңдарына сәйкес берiлетiн атаулы сипаттағы артықшылықтар.
Аталмыш Заңның 11 бабына ... ... ... ... ... дамуы үшiн қолайлы инвестициялық ахуал жасау
және осы ... ... ... ... жаңа ... ... iстеп тұрғандарын кеңейту мен ... ... ... ... ... ... ... қорғауға инвестицияларды
ынталандыру болып табылады. Инвестицияларды ... ... ... беру ... ... 13 бабына сәйкес инвестициялық преференциялардың түрлеріне: кеден
баждарына босату және ... ... ... беру ... ... ... қызметтiң басым түрлерiне берiледi, олардың
тiзбесiн экономикалық қызмет ... ... ... сыныптары
деңгейiнде Қазақстан Республикасының Үкiметi бекiтедi. ... ... ... әрбiр басым түрi бойынша инвестициялардың
ең жоғары ... ...   ... ... инвестициялық
жобаның атқарылуын жүзеге асыратын ... ... ... ... жасасу арқылы берiледi.
      Инвестициялық преференциялар: заңды тұлғаны ... ... ... нотариаттық куәландырылған көшiрмесi; заңды тұлға
жарғысының нотариаттық куәландырылған ... ... ... ... белгiлейтiн талаптарға сәйкес жасалған бизнес-жоспары;
жобаны iске ... ... ... ... ... ... және тiркелген активтердi сатып алуға арналған шығындарды
негiздейтiн ... ... ... ... ... ... көздерi мен кепiлдiктерiн белгiлейтiн,
құжаттардың нотариаттық куәландырылған көшiрмелерi. Инвестициялық жобаны өз
қаражаты ... ... ... ... бар ... ... ... қағазы қоса берiледi; ... ... ... ... тұлғасы сұрау салған мемлекеттiк заттай гранттың
мөлшерiн ... және оны беру ... ала ... ... ... жағдайда қабылдайды және тiркейдi; өтiнiм берiлген тоқсанның алғашқы
күнiне арналған ... ... ... ... ... зейнетақы
жарналары және әлеуметтiк аударымдар бойынша берешегiнiң жоқ екендiгi
туралы тiркеу орны ... ... ... ... тiзiп ... ... iске ... үшiн тапсырыс берген Қазақстан
Республикасының заңды тұлғасының қаржылық, техникалық және ұйымдастырушылық
мүмкiндiктерiнiң болуын ... ... ... ... етiлген жағдайда
берiледi.
Кеден баждарын салудан босату инвестициялық жобаны iске асыру ... ... мен ... ... бұйымдарының импорты кезiнде
ұсынылады. Кеден ... ... ... ... ... ... ... тiркелген кезден бастап 5 жылдан аспайтын
мерзiмге ұсынылады. Осы ... ... ... ... ... бес ... күнi iшiнде кеден iсi мәселелерi жөнiндегi уәкiлеттi
мемлекеттiк органға жiбередi.
Мемлекеттiк ... ... осы ... белгiленген тәртiппен
уәкiлеттi орган мемлекеттiк мүлiктi және (немесе) жер ресурстарын ... ... ... ... ... ... атқарушы
органдармен келiсiм бойынша инвестициялық мiндеттемелер ... ... ... ... ... не жер ... ... отырып, уақытша өтеусiз пайдалануға не уақытша өтеусiз жер пайдалану
құқығымен бередi.
Ұсынылған мемлекеттiк заттай ... ... ... жер ... беру үшiн уәкiлеттi органның шешiмi ... ... ... ... ... ретiнде: жер учаскелерi, ғимараттар,
құрылыстар, машиналар мен жабдықтар, ... ... ... ... ... мен ... ... құралдары (жеңiл автокөлiктi
қоспағанда), өндiрiстiк және ... ... ... ... гранттарды бағалау Қазақстан Республикасының
заңдарында ... ... ... ... құны ... жүзеге
асырылады. Мемлекеттiк заттай ... ең ... ... Қазақстан
Республикасы заңды тұлғасының тiркелген активтерiне салынатын инвестициялар
көлемiнiң отыз процентiнен аспайды.
      Егер сұрау ... ... ... гранттың бағаланған құны
аталған ең жоғарғы мөлшерден асып ... ... ... ... ... ... мүлiктi оның бағаланған құны мен мемлекеттiк
заттай ... ең ... ... ... айырманы төлеп алуға құқығы
бар. Аталмыш заңның 21 бабына сәйкес ... ... ... беру туралы шешiм қабылданған күннен бастап он жұмыс күнi
iшiнде модельдiк келiсiм-шарттың ережелерiн ескере ... ... ... ... ... қол ... күнiнен бастап бес жұмыс
күнi iшiнде уәкiлеттi орган тiркейдi және ол тiркелген ... ... ... ... ... ... инвестициялық преференциялардың
қолданыс мерзiмiмен айқындалады. Жұмыс ... ... ... мерзiмi келiсiм-шарттың қолданыс мерзiмi аяқталғанға дейiн кемiнде
үш ай бұрын ... тиiс ... Ауыл ... саласындағы сақтандыру
Сақтандыру – қоғамдық-экономикалық қатынастың категориясы. Көбіне,
сақтандыру ұғымы бір нәрседе ... ... ... ... Еуропа
тілдерінің бәрінде сақтандыру «қамтамасыз ету» дегенді ... ... ... ... бойы ... жүйе ... әр ... тәуекелден
халықтың мүліктік мүддесін қорғауды қамтамасыз ету ... ... ... ... тәуекел превенциясы бойынша негізгі институт болып
табылады [89, 8б.].
Қазіргі ... бұл ... жеке және ... ... ... ... құралы ретінде қолданылып келеді.
Сақтандырудың алғашқы нысандары сонау ежелгі заманда көрініс тапқан.
Біздің уақытқа жеткен қайнар ... ... құл ... ... ... ... ... ерекшеліктерімен келісімдер болған. Бұл
келісімдер жылжымайтын мүлікке, сауда, несие келісімдеріне, сонымен қатар
теңіз ... ... ... Бұл келісімдердің негізгі мағынасы ретінде
осы мәмілеге мүдделі тұлғалар арасында теңіз тасымалы кезінде ... ... ... ... ... ... бөлу ... ең ежелгі ережелері Талмуд кітаптарының бірінде
баяндалған. Егер де есек қуушылардың ... мал ... ... ... қуғыншылар оған есек беруін бұйырады, бірақ ешқандай да ... ... сол ... ... ... ... ... сақтандыру бұл баюдың көзі емес, ол тек қана ... ... ... ең ... ... ұжымдық көмек көрсету арқылы
өзара міндеттермен қамсыздандырылған [90].
Ауыл шаруашылығында бірінші рет ... ... ... 1792-1750жж) көрініс тапқан. 48 параграф бойынша тасқын
су немесе су ... ... заим ... сол ... ... ... пайыз, стихиялық апатқа ұшыраған учаскесінен нан алмауы тиіс. Өзге
баптар қатары найзағай жіне ... ... ... ... Адад ... туындаған қолайсыз жағдайлардың салдарынан жеңілдетілген
[91,14б.]. ХІІ ғғ. ... ... ... өрт және мал қырылуынан
зияндардың орнын толықтыру үшін ... күш ... ... Бұл ... шаруалардан тұрды, қолайсыз жағдай туындаған кезде жәбірленушіге
жартылай ақшамен, материалдармен немесе жұмыс күшімен ... ... одақ ... ... өз жалғасын тапқан жоқ [92, 186б.].
XVIII ғ. ортасында ауыл шаруашылығында ... ... мен ... ... мүліктік сақтандыруға қажеттілік
туындайды. ... ... ... ауыл ... ... барысында өсімдіктердің бұршақпен көмілуі, малдардың қырылуы мәнді
болғандығы соншалықты ауыл кәсіпкерлерінің ... ... ... [90, ... ... тек ауылшаруашылық өсімдіктерін бұршақтан қорғау
ғана емес, сонымен кең өріс малды сақтандыру алды [90, ... ... ... ... мүмкіншілігі КСРО кезінде
кеңестік биліктің қалыптасу барысында дереу қалыптасқан емес.
1940 ... ... ауыл ... ... , ... мен совхоздардың құрылуы ауыл шаруашылық өндірістің тауарлығын
көрнекті түрде өсуін қамтамасыз етті. ... бұл ... ... Кеңесімен 1940ж. 4 сәуірде қабылдаған «Міндетті окладты сақтандыру»
Заңында көрінісі тапты [93, 295б.].
1946 жылы мал ... ... ... ... көтеру
үшін шаралар қабылданды. 1968-1969жж. сақтандырушылық қорғау аясына
колхоздардың барлық ... ... егін ... ауыл ... ... көлік, құралдар т.б. бәрі ... [93]. ... ... реформасы 1979-1984жж жүргізді. Бұл кезеңдерде барлық колхоздар
мен совхоздар мемлекеттік міндетті сақтандырумен қамтылған. Осы ... ... ауыл ... әдеттегі құбылыс болып кетті.
Сақтандырудың мәні құқық теориясында бірнеше рет ... ... ... ... екі құралына көңіл бөледі: олардың біреуі
стихиялық апаттың алдын алуға, оның ... жол ... ... 5-6б.]. Бұл ... ... ... ... алушылық шара ретінде
түсініледі. Егер стихиялық апат туындайтын ... онда тез ... ... жою ... жүргізу керек, ал бұл регресстік ... ... және ... қатар шаруашылық жоғалтудың орнын толтыруға
қажеттілік туындайды. Ал ол үшін тиісті ресурстар көзі болуы ... ... ... ... сақтандырудың қоғам үшін маңызын көрсетеді.
Сақтандырудың тағы бір жағын В.И.Серебровский: «сақтандыру моральдық
маңызға да ие, ... ол ... ... ... ... ... Ю.Фогельсон бағалады: «сақтандыру – ақша
сомасын төлеу арқылы ... ... ... ... ... ... ... қорғай нысаны» [92, 2б.].
Сақтандырудың мәнін М.И.Брагинский «жауапкершілікті ... ... ... ... [96, ... мәні ... ... айналымның ... ... ... ... сол ... ... ... тұлғаларға өтемақы төлеу мақсатында ақша ресурстарын ... ... ... ... 803 ... ... ... шарты бойынша бiр
тарап (сақтанушы) сақтандыру сыйлықақысын төлеуге мiндеттенедi, ал екiншi
тарап (сақтандырушы) сақтандыру жағдайы басталған кезде сақтанушыға ... ... сома ... ... ... өзiнiң пайдасына шарт
жасалған өзге тұлғаға (пайда алушыға) сақтандыру ... ... ... сақтандыру шарты негiзiнде жүзеге асырылады.
Ал осы кодекстің 807 бабына сәйкес ... және ... ... ... ... ... бiр ... дейiн немесе сақтандыру шартында
белгiленген мерзiмге дейiн өмiр ... ... ... ... бiр ... басталуына;
2) жазатайым жағдайлардың және өзге де оқиғалардың, ... ... өмiрi мен ... зиян ... ... ... пайдалануына және оған билiк етуiне;
4) басқа тұлғаларға, соның iшiнде ... ... ... ... ... өтеу ... байланысты кез келген мүлiктiк
мүдделерi мүлiктiк және жеке сақтандыру ... бола ... ... ... 2000 ... 18 ... №126-ІІ «Сақтандыру қызметі
туралы» ҚР Заңында қарастырылған.
Аграрлық өндірісті ... ... ... заң бар, ол ... 10 ... ... «Өсімдік шаруашылығын міндетті сақтандыру
туралы» ҚР ... Бұл ... ... шаруашылығын міндетті сақтандыру
саласында ... ... ... ... оның ... қаржылық және ұйымдастырушылық негіздерді бекітеді. Аталмыш заң
аграрлық құқық ғылымының үлкен жетістігі болады.
Бұл заңның ... ... ... ұғымдар көрініс тапқан. Осы
заңның 1 бабының 8 тармағына сәйкес ... ...... ... ... шұғылданатын ауыл шаруашылығы ... – жеке және ... ... ... ауыл ... ... ... [98].
Өсiмдiк шаруашылығының өнiмдерi – ауыл шаруашылығы дақылдарын (дәндi,
майлы дақылдар, қант қызылшасы, мақта) ... ... ... өнiм.
егiстiң толық жойылуы (егiске қолайсыз табиғат құбылыстары ... ... одан әрi ... және ... ... шығындар өнiм
алудан түсетiн болжамды кiрiстен асып түсетiн жағдай)
 немесе егiстiң iшiнара жойылуы (егiске ... ... ... салдары, бiр гектардан өсiмдiк шаруашылығы өнiмiнiң ... ... ... ... iс жүзiндегi кiрiс мiндеттi сақтандыру
шартын жасасу кезiнде белгiленген бiр ... ... ... ... ... өндiру шығындары нормативiнiң мөлшерiнен ... ... ... ... ... ... табиғат құбылысы
ретінде нәтижесiнде өсiмдiк шаруашылығының өнiмi жойылған немесе бүлiнген
табиғат құбылысы (ұзақ ...... үсiп ... ... ... шамадан артық ылғалдануы, ауаның ... ... су ... су ... аңызақ қысқа мерзiмдi – бұршақ соғу,
нөсер жаңбыр, үсiк ... ... ... ... ... сақтандыру жағдайы басталған кезде
сақтандырушы сақтанушыға ... ... ... ... ... ... ... танылады.
Заңға сәйкес сақтандыру шарты бойынша тараптар ретінде сақтандырушы
(Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру құқығына лицензия
алған, сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... белгiленген сома (сақтандыру сомасы) шегiнде шарт жасалған
өзге тұлғаға (пайда алушыға) ... ... ... ... ... және ... (өсiмдiк шаруашылығы өнiмiн өндiру жөнiндегi қызметтi
жүзеге асыратын және сақтандырушымен мiндеттi сақтандыру шартын ... ... ... ... ... ... заңның 3 бабына сәйкес сақтандыру жағдайы басталған кездегi
сақтанушының мөлшерi осы ... ... ... ... ... ... ... байланысты сақтанушының мүлiктiк мүдделерi өсiмдiк
шаруашылығындағы мiндеттi сақтандыру объeктici болып ... ... ... сақтандырудың мақсаттары: 
      1) өсiмдiк шаруашылығы өнiмдерiн өндiрушiнiң мүлiктiк мүдделерiн осы
Заңда көзделген жағдайларда, ... және ... ... ... асыру арқылы қолайсыз табиғат құбылыстарының зардаптарынан ... ... ... ... ... ... сақтандырылған егiстi
кепiлге қою арқылы кредит беру үшiн жағдай жасау;
      3) өсiмдiк шаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... Аграрлық өндірістегі сақтандырудың тәртібі мен шарттары бекіте
отырып, жаңа бап,яғни 5-2-бабында ... ... ... ... ... ... ... Осыған сәйкес
келесілер атап көрсетілген:
Сақтанушының Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде және ... ... ... өзге де ... мен ... ... ... заңда сақтанушының құқықтары мен ... ... ... ... ... ... мен ... жай сақтандырушының құқықтары
мен міндеттеріне сай, алайда бір ... осы ... 14 ... ... ... ауыл ... дақылдарын өңдеу агротехнологиясын
сақтау жөнiнде талаптар қоюға құқылы емес.
Үшіншіден, сақтандыру сыйлықақы, сақтандыру төлемі және ... ... ... ... ... ... осы Заңның 7 бабында айқындалған
мiндеттi сақтандыру ерекшелiктерi ескерiле ... ... ... ... шаруашылығы өнiмiнiң осы түрiн өсiру жөнiнде ... ... ... ... бiр ... ... шығындар
нормативiне сәйкес өсiмдiк шаруашылығы өнiмiнiң әрбiр түрi бойынша ... ... ...... шаруашылығының өнiм түрi өндiрiсiнiң бiр
гектарына шаққанда жекелеген технологиялық процестер, жұмыс ... ... ... ... теңгемен көрсетiлген шығындар.
Сақтандыру сомасын есептеп шығару шығындар нормативiнiң мынадай
түрлерiнiң бiрi ... ... ... ... ... ... шығындардың үш түрi бойынша:
жанар-жағар май материалдары;
тұқым;
жалақы арқылы жүзеге асырылады.
Сақтандыру төлемi франшизаны қолданбай-ақ, сақтандыру сомасы шегiнде
сақтанушы залалының мөлшерiнде ... ... ... ... сақтандыру кезiнде сақтандырушының
франшизаны (шартты немесе шартсыз) ... жол ... ал ... ... жарамсыз деп есептеледi.
Залал көлемi мiндеттi сақтандыру шартын жасасу кезiнде белгiленген
өсiмдiк шаруашылығы өнiмiнiң ... ... бiр ... жұмсалған
шығындар нормативiнiң мөлшерi мен қолайсыз табиғат құбылыстарының әсерiне
ұшыраған ... ... ... ... ... өндiрудiң бiр
гектарынан алынған, қолайсыз табиғат ... әсер ... ... ... ... ... көбейтiлген кiрiс арасындағы оң айырмашылық ретiнде
белгiленедi.
Қолайсыз табиғат құбылыстарының әсерiне ұшыраған алқаптардың мөлшерiн
сақтанушының өтiнiшi бойынша ... ... ... бар ... ... органы құруға мiндеттi комиссия сақтанушының ... ... ... бес ... күнi iшiнде белгiлейдi.
Комиссияның құрамына ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергiлiктi
атқарушы органының, өсiмдiк шаруашылығы саласындағы ... ... ... сақтандырушының немесе қоғамның және сақтанушының
өкiлдерi кiредi.
Комиссия сақтандырушы мәлiмдеген егiс ... ... ... ... ... ... ... апатқа ұшыраған егiс
алаңын анықтау әдiсi бойынша зерттейдi және зерттеу ... ... ... өнiмнiң апатқа ұшырау деңгейiн анықтайды: толық
немесе iшiнара.
Комиссия зерттеудiң ... ... ... ... ... табиғат құбылысының әрбiр фактiсi немесе олардың жиынтығы және
өсiмдiк ... ... түрi ... ... зерттеу актiсiн үш дана
етiп жасайды. Зерттеу актiсiне барлық комиссия мүшелерi қол ... ... ол ... ... ... ... және сақтанушының
өкiлдерiне берiледi. Егер комиссия мүшелерiнiң бiрi қабылданған шешiммен
келiспесе және зерттеу ... қол ... ол ... ... ... ... ... түрде ұсынуға және оларды зерттеу актiсiне
қоса тiркеуге мiндеттi. Комиссия мүшелерiнiң үштен екi ... ... ... зерттеу актiсi қабылданған болып есептеледi.
Егiстер iшiнара жойылған жағдайда, қолайсыз табиғат ... ... ... ... ... ... ... жинау кезiнде
мiндеттi түрде бағалануға тиiс. ... ... ... ... ... ... ... әсер еткен өнiмнiң осы ... ... ... ... ... ... ... шартын жасасу
кезiнде белгiленген өсiмдiк шаруашылығы өнiмiнiң түрiн өндiрудiң ... ... ... нормативiнiң мөлшерi ретiнде белгiленедi.
Зерттеудiң нәтижелерi бойынша комиссия қолайсыз табиғат құбылысының
әрбiр фактiсi және өсiмдiк ... ... түрi ... ... ... ... ... әрi - зерттеу актiсi) ресiмдейдi.
Қолайсыз табиғат құбылыстарының әсерiне ұшыраған алқаптардан жиналған
өнiмнiң көлемi өнiмдi жинау кезiнде ... ... ... ... ... яғни оны алуға қолайсыз табиғат құбылыстары әсер
еткен, өсiмдiк шаруашылығы өнiмi түрiнiң барлық ... ... ... шығарылатындай болуы мүмкiн.
Кiрiс бағаланатындай, яғни оны алуға қолайсыз табиғат құбылыстары әсер
еткен, өнiм ... ... және ... ... өнiмi ... ... сатылғанға дейiн есептелiп шығарылатындай болуы мүмкiн.
Бағалау кiрiсiн сақтандырушының немесе оның ... ... ... ... ... ... жағдайда бағалау кiрiсiн бағалаушы
(тәуелсiз сарапшы) айқындайды. Тараптар ... ... ... ... ... ... толық жойылған жағдайда сақтандырушы бағалау кiрiсiн
айқындауды жүргiзбейдi.
Өсiмдiк ... өнiмi ... ... ... ... ... өнiм жинау аяқталған күннен бастап кемiнде бiр айдан соң, бiрақ ... ... ... ... толық жойылған жағдайда, сақтандырушы қажетті құжаттарды
сақтандырушы алған кезден ... он ... күнi ... ... толық
көлемде сақтандыру төлемдерiн жүзеге асыруға мiндеттi.
Өсiмдiк ... ... ... түрi ... ... мөлшерi мiндеттi сақтандыру шартымен белгiленедi, бiрақ ол
осы Заңмен белгiленген сақтандыру тарифiнiң мөлшерiнен кем болмауға тиiс.
Сақтандыру төлемдерiн ... ... ... отырып,
мiндеттi сақтандыру шартында белгiленген өсiмдiк шаруашылығы өнiмiнiң түрi
бойынша сақтандыру сомасынан процентпен есептелген ең төмен және ең ... ... ... ... ... төлемі үшін қажетті құжаттар ... ... ... ... ... ... құжаттар:
мiндеттi сақтандыру шартының көшiрмесi;
егiстiк жерлердi орналастыру картасының (схемасының) көшiрмесi;
гидрометеорологиялық қызмет органы және (немесе) ... ... ... төтенше жағдайлар саласындағы уәкiлеттi мемлекеттiк
органның қолайсыз табиғат құбылысы фактiсiн ... ... ... ... бар ... ... атқарушы органына қолайсыз табиғат
құбылысының әсерiне ұшыраған ... ... ... ... ... ... ... туралы белгiсi бар, ... ... ... сақтандыру шартында белгiленетiн, нақты кiрiстiң
алынғанын растайтын құжаттар, ал олар болмаған ... ... ... егiстер iшiнара жойылған кезде кiрiстi бағалау
жөнiндегi есебi қоса тiркеледi.
Сақтандырушының сақтанушыдан басқа да ... ... ... ... ... ... ... міндетті сақтандыру кезінде
сақтандыру ... ... ... Олар ... ... 6 ... ... актiсiнде тiркелген қолайсыз табиғат құбылыстарының
немесе олардың жиынтығының ... ... ... ... соққан өсiмдiк шаруашылығы өнiмдерiнiң жойылуы немесе бүлiнуi жатады.
Алтыншыдан, бұл салада өзінің ерекше мемлекеттік қадағалау органы бар.
Заңның 5 ... ... ... ... ... мiндеттi
сақтандыру шартын жасасу жөнiндегi мiндетiнiң ... ... ... ... ... ... ... орган мен
оның аумақтық органдары жүзеге асырады.
Жетіншіден, осы салада сақтандыру шартын ... ... ... ... ... 17 ... сәйкес мiндеттi сақтандыру шарты
кемiнде бес ай және он екi ... ... ... екi дана етiп ... ... Өсiмдiк шаруашылығы өнiмдерiнiң барлық түрлерi бойынша
мiндеттi сақтандыру ... ... ... егiс ... ... осы
Заңның 5-бабы 3-тармағының 3) тармақшасына сәйкес ауданның (облыстық маңызы
бар қаланың) ... ... ... ... егiс ... ... күнтiзбелiк он бес күннен кешiктiрiлмейдi [7].
Бұл заңның оң моменттерімен қатар, кері әсерін тигізетін жайттар да аз
емес. Атап айтатын ... ... ... өзі тек ... сақтандыру
туралы және тек өсімдік шаруашылығында ғана. Сонымен қатар, заңда кейбір
әрекеттер үшін ... ... ... ... ... міндетті:
- сақтану жағдайының туындауына әкеп соғатын қолайсыз ... ... ... ... ... қол ... ... тез арада, бірақ бес жұмыс күнінен кешіктірмей
хабарлау тиіс. Ауызша нысандағы (жетпіс екі ... ... ... ... ... ... Егер сақтанушы адал себептермен аталған
әрекеттерді ... ... онда оны ... түрінде дәлелдеуі тиіс;
- Районның жергілікті атқарушы органына қолайсыз табиғат ... ... ... ... бойынша комиссия құру туралы арыз беру;
- Қысқа мерзімді кезінде оның ... үш ... күн ... Ұзақ ... он ... күн ... (15бап)
Бұл аталған мерзімдер ақылға қонымсыз қысқартылған, ... ... ... ... ... көбісі байланыс құралдары
бар жерлерде тұра бермейді. Ал егер топан су, боран ... ... ... бес ... хабарлама беру мүмкін.
Аталған кемшіліктерге қарамастан, аталмыш заң ... ... ... ... ... ... ... осындай нормативтік актілер
жоқ деп айтуға болады.
«Мақта саласын дамыту туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21
шiлдедегi N 298 ... 5 ... тек бір ... ... яғни ... ... шаруашылығындағы мiндеттi сақтандыру туралы
заңнамасына сәйкес ... ... ... [99].
Сонымен, қазіргі уақытта ауыл шаруашылық сақтандырудың мәселелері
ретінде келесілер танылады:
ауыл шаруашылық ... ... жеке ... ... ... ... ... сақтандырудың төмен мәдениеті;
сақтандыру нарығының қатысушыларымен міндетті сақтандыру туралы
заңнаманың талаптарын сақтамауы;
ауыл ... ... ... ... ... орналасуы;
гидрометеостанция жүйесінің жетіспеуі;
қолданыстағы заңнамада міндетті сақтандыру механизмінің жекелеген
ережелерінің реттелмеуі ... ... шешу үшін ... ұсыныстар келтіруге болады. Негізінде
біздің заңнамамыз тек қана ... ... және ол да тек ... ғана ... қарастырған. Сондықтан да, біздің
пікірімізше, арнайы ауыл шаруашылық сақтандыру туралы заңды ... ... бұл ... ... ... ... жүргізілуі тиіс.
«Мемлекеттік қаржылық қолдаумен жүргізілетін ауыл ... деп ... ... ... қаржылық қолдаумен
жүргізілетін ауыл шаруашылық ... ... осы ... ... жүзеге
асырылатын ауыл шаруашылық ... ... ... ... түсінуге болады. Ал мемлекеттік қаржылық қолдау дегеніміз ... ... ... шығыстың бөлігін өтеу мақсатында субсидия
түрінде бюджеттен бөлінетін ақша қаражаты.
Сонда аталмыш заңның ... ... ауыл ... ... ... ... мүліктік мүдделері танылады. Ал ... 1) ауыл ... ... ... ... ... ... бақша дақылдары, картоп, көкөністер); 2) көп жылдық егістерінің
уражайы (жүзім, жемісті, жидекті, ... ... ... 3) көп жылдық егістердің көшеттері (жүзім, жемісті,
жидекті, ... ... ... ... шай плантациялары); 4) ауыл
шаруашылық жануарлар – ірі тұмсықты мал, қой және ешкі, жылқы, ... ... құс, ... т.б.; 5) тауарлық балықтар, яғни ішкі тұщы суларда,
өзенде, бассейнде ... ... ... ... ауыл шаруашылық дақылдар уражайын, көп жылдық
егістер уражайы мен көп жылдық егістер көшеттерін әр ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл жердегі табиғат
құбылысына: ... ... жел, аяз ... ... ... ... жауу, шаң,
құмды боран, жер сілкінісі, су тасқыны, қар көшкіні, ... ... ... жел, ... және осы ауданға тән емес табиғат құбылысы
жатады. Ал ауыл ... ... ... ... ... не мәжбүрлі
түрде өлтіру инфекциялық аурулардан, жануар паразиттерінен туындайтын
инвазионды аурулар, ішкі органның зақымдануынан не ... әкеп ... емес ... ... апаттар: найзағай ұруы, жер сілкінісі,
құйын, боран, қатты жел, су тасқыны, қар көшкіні, сел және осы ... ... ... ... кездейсоқ жағдайлардан: жарылыстан, электр тогынан,
күн немесе жарық өтіп кетуі, улы өсімдіктер және заттармен улануы, ... улы ... ... ... жабайы жануарлар мен иттердің
жабылуы, транспорттың астына түсуі; өрт және ... бір ... ... ... болу жағдайынан сақтандырылады. Балықтарды сақтандыру да
жануарларға туатын жағдайынан сақтандыру жатады.
Мемлекеттік қолдаумен жасалынатын ауыл ... ... ... ... ... ... осы аталмыш заңды қабылдайтын болсақ, Қызылағашта болған
жағдайдан ауыл шаруашылық ... ... мен ... ... шешу оңай ... еді. Ешқандай мал иелеріне өзінің мал өліктерін
іздеп, ... ... соны ... тиесілі екенін дәлелдеуден көрі әлдеқайда
жеңіл болар еді.
Бұл бөлімшені қорытындылай келе, ауыл шаруашылығында ... ... ... заңи ... ... Оның өзі де ... түрде
жүзеге асырылуы тиіс. өсімдік шаруашылығын ... ... ... ... де ... бар ... талданды. Ауыл шаруашылығындағы
сақтандыру мәселесін шешу мақсатында «Мемлекеттік ... ... ... ... туралы» арнайы Заңды қабылдау қажеттігі
ұсынылды.
2.4 Ауыл шаруашылығы саласындағы салық саясаты
Қандай ... ... ... әр ... ... бағдары –
бағытына ішкі және сыртқы саясаты ... ... ... ... ... мәдени, қорғаныс, табиғатты қорғау, құқық қорғау,
сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... саясаты ішінен
орталық буын ретінде аса маңызды жеке-дара көрініс ... ... ... ... ... ... ... саясаттар ұстанымдарының іске асырылуы
әрі дамытылуы тек қаржы ... ... ... ... Республикасының салық саясаты фискалдық және ақша кредиттік
саясатпен қосыла отырып мемлекеттің қаржы саясатының ажырамас ... ... ... ... ... салықтардың мән-жайы мен функциясына
байланысты жиынтық қоғамдық өнімнің белгілі бөлігін ... ... ... үшін мемлекет пайдасына алып қоюдан және
жұмылдырудан, сондай-ақ ... және ... ... ... қайта
бөлуден тұрады. Салық саясатының ережелері Қазақстан ... ... ... ... және ... ... ... Салық саясатының негіздері әр ... ... ... ... кезінде құрылады, сондай-ақ тиісті заңнамалық және өзге
нормативтік ... ... ... ... бекітіледі. Мемлекеттің
салық саясаты ... ... және ... ... ... стратегия салық салу саласындағы мемлекеттің ұзақ мерзімді ... ... және ... ... ауқымды міндет мәселелерді
көздейді. Салықтық тактика салық жүйесі мен салық тетігіне өзгерістер және
толықтырулар ... ... ... даму ... ... шешуді көздейді [101].
Т.Ф.Юткина салық саясаты жөніндегі пікірін «Мемлекеттің салық саясаты
салықтық ... ... және ... ... елдің жоғары басшылығы
қабылдайтын басқару шешімдерінің жиынтығы ретінде айқындалады. Мемлекеттің
салық саясаты ... ... салу ... ұйымдастырудың жоғары мақсаты,
көздеулері – нысаналары, мақсатты ұстанымдары, ... және ... ... құрайды. Салықтық құқықтық ... ... ... ... ... ... және салықтық құқыққа
тәуелді болады» деп тұжырымдаған [102].
Салық салудың эволюциясы таза табысқа салық салу және жер ... ...... иесі мен жер ... шектеу бағытында
жүрді [103].
Кеңес уақытында ауыл ... ... ... ... ... өзге азаматтардың ауыл шаруашылығы дақылдарын
өсіретін егістіктері, бақшалары, ... ... ... ... ... ... бал ара ... шыт шаруашылығы, өзге де табыс көздері де
салық объектісі ретінде қаралды. Алайда 1953жылы 8 ... ... ... ... ... ... сәйкес салық салу саясаты ... ... ... ... ... жеке ... жер
учаскесінің әрбір гектарына бекітілген ставка бойынша төленетін болды
[104].
Ауыл шаруашылығындағы ... салу ҚР ... ... ... ... Айта кету керек, ауыл шаруашылық саласындағы кәсіпорындар үшін
салықтық жеңілдіктер ескерілген, ол ҚР СК 62 және ... ... ... ауыл ... өнiмдерiн өндiруші заңды тұлғалар мен
селолық тұтыну кооперативтері және шаруа немесе ... ... ... ... ... салық режимін немесе жалпыға бірдей
белгіленген тәртіпті дербес таңдауға құқылы (ҚР СК 439- бап, 1-т; ... ... ... ... ... ... және заңды
тұлғаларға – ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілер мен ауылдық тұтынушылар
кооперативтеріне арналған арнайы салықтық режим ... ... ... ... ... немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы
салық режимi бiрыңғай жер салығын төлеу негiзiнде бюджетпен есеп ... ... ... және ... ... ... қайта өңдеу
және өткізу жөнiндегi ... ... ауыл ... ... өзi өндiрген ауыл шаруашылығы өнiмдерiн қайта өңдеу және оны ... ... ... фермер қожалықтарының қызметiне қолданылады (439 –
бап, 2-т). Ауыл шаруашылығы өнiмдерiн өндiрушi заңды ... мен ... ... үшін ... салық режимi (бұдан әрі – арнаулы
салық режимі) корпорациялық табыс салығын, қосылған құн ... ... жер ... жер учаскелерiн пайдаланғаны үшiн төлемдерді, ... ... ... салығын есептеудің ерекше тәртiбiн көздейдi(448-
бап, 1-т). Арнаулы салық режимi салық төлеушiлердiң ... ... ... ... және ... ... қызметiне қолданылмайды.  (448-
бап, 4-т).
Ауылдық тұтынушылар кооперативтеріне ауылдық ... ... ... ... ... (пайшылары) тек шаруа немесе фермер қожалықтары ... ... ... ... кем дегенде 90 пайызын ... бойынша қызметін
жүзеге асыру нәтижесінде алуға ... ... ... ... ... ... қожалықтары - осы кооперативтердің ... ... ауыл ... ... ... ... ... қожалықтары - осы кооперативтердің мүшелері
(пайшылары) ... ауыл ... ... ... ... және ... ... өңдеу нәтижесінде алынған өнімдерді өткізу.
Жоғарыда келтірілген нормалардан көріп отырғанымыздай, арнайы салықтық
режимдер ауылшаруашылық ұйымдарының мемлекеттік ... ... ... ... Бұл ретте СК-да арнайы салықтық режимді қолдану
құқығына қатысты ерекше шарттар бөлек көрсетілген.
Мысалы, жеке ... ... және ... жер ... ... жер ... құқығын қоса алғанда) жер учаскелерi болған кезде,
шаруа немесе фермер қожалықтарына ... ... ... ... құқығы
беріледі. (439-бап, 3-т ҚР СК).
Бұл жағдайда заңды тұлғаларға - ауылшаруашылық өнімдерін ... ... ... ... арналған арнайы салықтық режимнің
күші келесі тұлғаларға тарайды (448-бап, 1-т.):
- ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруші ... ... ... ... ауыл ... ... ... өзi өндiрген
осы өнiмдi қайта өңдеу және өткiзу; 
толық кезеңдi (төлдi өсiруден бастап) мал ... мен ... ... ... асыл тұқымды), ара шаруашылығының өнiмдерiн
өндiру, сондай-ақ өзi өндiрген осы ... ... ... және ... ... ... тұтыну кооперативтерінің:
шаруа немесе фермер қожалықтары - осы ... ... ... ауыл ... ... ... немесе фермер қожалықтары - осы ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу және ... ... ... ... алынған өнімдерді өткізу жөніндегі
қызметіне қолданылады.
Заңды тұлғаларға - ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілер мен ... ... ... ... ... ... келесі
тұлғалардың қолдануға құқы жоқ (448-баб. 3-т.):
- еншiлес ұйымдары, құрылымдық бөлімшелері бар заңды тұлғаның; 
- арнаулы ... ... ... ... да ... тұлғалардың
аффилиирленген тұлғасы болып табылатын заңды тұлғаның;
- басқа заңды тұлғалардың қатысу ... 25 ... ... ... ... бір уақытта арнаулы салық режимін қолданатын басқа заңды
тұлғаның құрылтайшысы ... ... ... тұлғаның;
- мүшелері (пайшылары) басқа селолық тұтыну кооперативтердің мүшелері
(пайшылары) болып табылатын селолық тұтыну кооперативтерінің арнаулы.
Салық ... осы ... ... ... ... қызмет
түрлерiн жүзеге асырған кезде, кiрiстер мен ... ... ... ... ... және ... Кодексте белгіленген тәртіппен аталған
қызмет түрлерi бойынша тиiстi салық және бюджетке ... ... ... төлемдердi есептеудi және төлеудi жүргiзуге мiндеттi (448-бап, 4-
т).
Көрсетілген арнайы салықтық ... ... ... ... ... ... бар. ... тұлғаларға - ауылшаруашылық
өнімдерін өндірушілер мен ауылдық ... ... ... ... ... қолдану үшін салық төлеуші (450-бап):
- ағымдағы күнтізбелік жылдың 20 ақпанынан кешіктірмей жергілікті салық
органына салықтық өтінішін ұсынуы ... ауыл ... ... ... заңды тұлғалар салықтық өтiнiшпен
бiр мерзгілде нотариат ... ... ... ... ... ... жер учаскелеріне сәйкестендіру құжаттарының
көшірмелерін табыс ... ... ... ... арналған арнайы салықтық режимді
қолдану үшін ... ... ... аталмыш режимді қолданған алғашқы жылдың 20 ақпанынан кешіктірмей жер
телімі ... ... ... ... ... ... ... тиіс
(441-бап, 1-т.);
- салықтың өтiнiшпен бiр мезгілде мынадай құжаттардың табыс етіледi: 
нотариат ... ... ... ... ... ... жер ... құжаттарының;
жер ресурстарын басқару жөнiндегi уәкiлеттi мемлекеттік орган берген,
нотариат куәландырған ... ... ... жер учаскелерін бағалау құнын айқындайтын актiлердiң
көшiрмелерi. Акт болмаған жағдайда, жер ... ... құны ... ... жөнiндегi уәкiлеттi мемлекеттік орган берген ... 1 ... ... ... ... ... бағалау құны негiзге алына
отырып айқындалады.
Салық ... ... ... режимін қолдану туралы және арнаулы салық
режимін ... бас ... ... шешімді салық төлеуші ... ... ... күннен бастап үш жұмыс күні ішінде шығарады.
Сонымен қатар, аталған мерзiмде ... ... ... ... ... ... есеп ... жалпыға бiрдей белгiленген
тәртiппен жүзеге асыруға келiсімі болып есептеледi. Таңдап алынған ... ... ... ... ... ... ... салық режимiн қолдануға мүмкiндiк бермейтiн жағдайлар туындаған
кезде, салық төлеушi талаптарға сәйкессіздік ... ... ... ... күн ... ... ... салықтық өтінішті табыс етеді ... ... ... ... ... ... ... бірдей
белгіленген тәртіпке өтеді.
Арнаулы салық режимiн қолдану ерікті түрде тоқтатылған кезде ... ... ... ... ... ... кейінгі айдан бастап
салық кезеңінің осы ... ... ... ... 31 ... ұсынылатын салық төлеушінің салықтық өтінішінің негізінде
жүргізіледі.
Салық органы салық ... осы ... ... ... фактісін анықтаған кезде, қабылданған ... ... ... ... ... кейінгі айдан бастап жалпыға ... ... ... ... ... төлеушіні хабардар етеді.
Қарастырылып отырған екі арнайы салықтық режимдердің негізгі өзара
өзгешеліктері салықты есептеу нысандарында, арнайы ... ... ... есептеу тәртібінде байқалады.
Масалы, жер учаскесiн бағалау құны бiрыңғай жер ... ... ... салу объектici болып табылады (443 бап ҚР СК).
Бiрыңғай жер ... ... ... және ... ... ... да
мiндеттi төлемдердiң мынадай түрлерiн төлеушiлер болып табылмайды (442 ... 1 - т ҚР ... осы ... ... режимi қолданылатын шаруа немесе фермер
қожалықтарының қызметінен түскен табыстан алынатын жеке ... ... осы ... ... ... ... қызметтi жүзеге асырудан түскен
айналым бойынша қосылған құн салығын; 
- осы арнаулы ... ... ... ... ... жер
учаскелерi бойынша жер салығын және (немесе) жер учаскелерiн ... ... ... құралдары салығын; 
- мүлiк салығын. 
Қалған алықтар мен өзге де бюджетке төленетін ... ... ... ісі көпшілікке арнап белгіленген тәртіп бойынша жүргізіледі.
Сонымен бірге, бiрыңғай жер салығын төлеушiлер қосылған құн ... ... қою ... ... ... салықтық өтiнiшті ерікті түрде беруге
құқылы.
Келтірілген ... ... ... бірыңғай салықты төлеушілер
әлеуметтік салықты төлеуден босатылмайды. Алайда ҚР ... ... ... ... ... ескерілген.
Бiрыңғай жер салығын төлеушiлер әрбiр қызметкер, сондай-ақ шаруа немесе
фермер қожалығының басшысы мен кәмелетке ... ... үшiн ... ... ... ... ... туралы заңда белгіленген айлық есептiк
көрсеткiштiң 20 пайыз ставкасы ... ... ... ... ай ... ... ... немесе фермер қожалығының ... ... ... ... ... мен ... жөнiндегi мiндеттемелерi
олар кәмелетке толған жылдан кейiнгi күнтiзбелiк ... ... ... (ҚР СК ... ... бірге, әлеуметтiк салықтың есептелген
сомасы «Мiндеттi әлеуметтiк сақтандыру туралы»  Қазақстан ... ... ... ... ... азайтылуға
жатады[106].  Әлеуметтiк аударымдар сомасы әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... сомасы нөлге тең болады.
Бірыңғай жер салығын есептеудің мөлшерлемелері ҚР ... ... ол жер ... ауданына байланысты. Мөлшерлемелер межелігі
прогрессивтік сипатқа ие болып келеді, яғни жер ... ... ... ... ... ... де ... жоғары болмақ. Бұл ретте
жайылымдар, табиғи шабындықтар мен өзге жер телімдері бойынша жер ... ... ... ... ... және арнаулы
салық режимі қолданылатын қызметте пайдаланылатын басқа да жер ... ... жер ... ... жер ... ... бағалау
құнының 0,1% ставкасын қолдану арқылы жүргізіледі (444- бап, ... ... - ... өнімдерін өндірушілер мен ауылдық
тұтынушылар ... ... ... ... ... ... ... салық режим бойынша, жалпыға бірдей
белгіленген тәртіппен есептелген корпорациялық табыс салығының, ... ... ... ... жер ... жер ... үшiн ... мүлiк салығының, көлiк құралдары салығының
сомалары 70 процентке ... ... (451 ... ... ауыл ... ... ... заңды тұлғалар және
селолық тұтыну кооперативтері үшін арнаулы салық режимін қолданатын салық
төлеуші ... ... ... ... ... ... (137 ... 7- т).
Салық Кодексінде сондай-ақ ауылшаруашылық шикізатты өңдейтін ұйымдарға
арнап жекелеген салықтық жеңілдіктер ескерілген. Атап айтқанда, ... ... мен ... ... ... ... ... сәйкес
ауылшаруашылық шикізатты өңдейтін ұйымдарға ... ... ... тәртіппен есептелген қосылған құн салығының сомасы 70 пайызға
азайтылады.
Осылайша, ауылшаруашылық ... ... ... мен ... салық
салу режимін пайдаланатын салық төлеушілерге ... ... ... ... ... өндірушілер мен ... ... ... ... ... ... ... ескерілген.
ҚР СК мақсатына орай ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеуді ... ... бір ... ... шарттарға сай келетін ұйымдар
жатады (267-бап, 1-т):
- қоғамдық тамақтандыру ... ... ... ... ... ... 90 ... мына қызмет түрлерін:
ет және ет өнімін өндіруді;
жемістер мен көкөністерді ... ... және ... мен ... ... ... ... өңдеу мен ірімшік өндіруді;
ұн-жарма өнеркәсібі өнімін өндіруді;
жануарлар үшін дайын жемшөп өндіруді;
нан өндіруді;
балалар тағамын және емдәмдік тағам өнімін өндіруді;
крахмал-cірне ... ... ... ... ... ... ... (алынған) табыстар құрайтын;
- шағын бизнес субъектілері үшін арнаулы салық режимін қоспағанда,
арнаулы ... ... ... ... ... ... ... өңдеу және өткізу бойынша қызметті
жүзеге асырмайтын ұйымдар жатады.
Сонымен қатар көліктік ... ... ... ... ... ... ҚР СК-ның 365-баб. 3-т. сәйкес келесі тұлғалар
көліктік ... ... ... ... ... ... жалпы меншік құқығында, меншік құқығында өзінің мүшелеріне тиесілі
және өзінің ауыл шаруашылығы ... ... ... және ... ... тікелей пайдаланылатын мынадай көлік құралдары бойынша бірыңғай
жер салығын төлеушілер:
двигателінің көлемі 2500 текше см. дейінгіні қоса ... бір ... ... ... 1000 га егістікке 1000 кВт мөлшеріндегі жүк
автомобильдері;
- өзінің ауыл шаруашылығы өнімін өндіруде ... ... ауыл ... ... ... бірыңғай жер салығын
төлеушілерді қоса алғанда, ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер:
сүт немесе ауыл шаруашылығы ... су ... ... ... автомобильдері;
автозообиологиялық зертханалар;
автожемтасығыштар;
автотиеуіштер;
дән сепкiштерге автоқұйғыштар;
тыңайтқыш енгiзуге арналған автомашиналар;
ұшақтарға ... ... және улы ... ... ... машиналар;
а/ш АН-2 әуе кемесi;
өздiгінен жүретiн дестелегiштер;
астық жинағыш комбайндар;
доңғалақты тракторлар, өздігінен ... ... және ... ... ... ... комбайндар;
ауыл шаруашылығы машиналарын жөндеу және техникалық ... ... ... ішкі ... ... зерттеу ҚР Салық кодексінде
ауылшаруашылық сала ... ... ... ... ... ... болып келетін механизмі ескерілген деген
қорытындыға әкелді. Бұл жағдайда арнайы салықтық ... ... ... ... ... ... өзіне арнап салықтық жеңілдіктер
қолданылатын қызмет пен жалпыға арнап ... ... ... ... ... ... екі ... жүргізіп отыру мүмкіндігі ескерілген.
Қазақстан Республикасының Салық кодексі ауыл ... ... тек ... (фермер) қожалықтары, ауыл шаруашылығы өнімдерін
өндіруші заңды тұлғалар мен селолық ... ... ғана ... ... Бұл ... ... ... жерді пайдалана
отырып, ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, өзі өндірген осы өнімді ... және ... ... ... мал шаруашылығы мен құс шаруашылығының
(оның ішінде асыл тұқымды), ара ... ... ... ... ... осы ... ... өңдеу және өткізу жөніндегі қызметімен
айналысқандар жатады. Сондықтан да, ... ... ... ... ... тауар өндірушілер салығы ретінде арнайы бөлім арнап,
жеңілдетілген салық режимін ... ... ... ауыл ... ... ... ... АГРАРЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ... ... ... ... ... ... құқықтық тәжірибесі
АӨК-ны мемлекеттік-нарықтық реттеу оны жүзеге асыру әдістері тұрғысынан
да, сондай-ақ ол ... ... ... ... тұрғысынан да көп
аспектілі сипатқа ие болып келеді. ... ... үшін ... ... ең ... ЕО және АҚШ ... ауылшуарышылық өндірісін
мемлекеттік реттеу жүйесін ұйымдастыруда оңтайлы элементтерді қолдану
тәжірибесі қызықты және пайдалы ... ... ауыл ... ... реттеудің барлық жүйесінде
бағаларды реттеу негізгі рөлін атқарады, соңғысы өндірушілердің ... ... ... және ауыл ... ... ... ... бағалық теңгерімін және ... ... ... етіп ... ... ... ... мемлекеттік
реттеу аспабына жылдам бұзылмайтын өнімді ... ... ... ... деңгейін ұстап отыру мақсатында сатып алу немесе сату
жатады.
 Тікелей ... ауыл ... ... ... ... ... типтегі төлемдердің кең спектрінен құралады:
- өтемақылық төлемдер;
- аудан бірлігі мен мал басына шаққандағы демеуқаржылар;
- сақтандыру және ... ... ... экспорттауға және т.б. арнап ресурстарды қаржыландыру
түріндегі төлемдер.
Тұтастай алғанда нарықтық экономикасы дамыған ... ... ... ... 2/3 ... ... ... мен мал басына
шаққандағы төлемдер құрайды. Төлемдердің мөлшері мен ... ... ... ... және ... ... аграрлық саясатын
ескерумен өзгешеленіп отырады.
Ауыл шаруашылығына қолдау көрсетуге жұмсалатын шығындардың құрылымында
тікелей ... ең ... ... ... ... ... болып
келетін елдер де байқалуда ... ... ... ... ... ... ... мақсаты: мысалы таулы және солтүстік аудандарда
өндірістің шығындарын ... ... ... жер ... ... ... деп жіктемеленетін фермалардың саны мен жалпы ауданы
үнемі өсіп отырған, сөйтіп ... ... ... ... ... ... барлық ауылшаруашылық мекендерінің тең ... ... ... ... ... демеуқаржы алып отырады, ал
ендіктің 62 градус ... ... ... ... мен ... ... Тура ... жеңілдіктік үстемелер Швецияның солтүстігінде де
қолданылады. Осыған ұқсас жүйе Норвегияда да ... ... және ... ... ... ... бері ... жүйесі немесе мал басына шаққандағы жүйесі қолданылады.
Мемлекеттік реттеу жүйесінде фермерлік шаруашылықтардың қаржылық
ресурстарын қолдауға көп ... ... ... ... ... банкілерді құру, пайдаға емес, қызмет көрсетуге бағытталған
ауылдық несиелік кооперацияны дамыту, ... ... ... ... ... арнап жеңіл салықтық режимін орнату арқылы жүзеге
асырылуда. 
Нарықтық экономикасы ... ... ... ... ... инфрақұрылымын қалыптастыруға тигізетін әсері ... ... ... су ... ... жүзеге асыру;
- жол көліктік желісін құру;
- жерлердің құнарлылығын қалпына келтіру шараларын жүзеге асыру;
- фермалар мен құс ... ... ... ... ... өндірістік желілерді, мал дәрігерлік зертханалар,
гараждар, техникалық қызмет көрсету станцияларын және өзге де ... ... ... кейінгі кезде баламалы егін ... ... ... ... ... ... мен АҚШ елдеріндегі баламалы
егін шаруашылығы ресми атауға ие болған және заңды ... ... ... ... жер ... ... ... бірігіп және солардан тиісті куәліктер алып отырады. Бұл
бірлестіктердің көбінеки өз ... ... ... ... ауылшаруашылық өнімдерін «денсаулыққа зиянсыз негізде» (яғни
химиялау заттарын қолданусыз) өңдеу ... ... ... ... ... ... ... бақылау жүргізіп отырады [43].
Өнімді сату үшін жер иеленушілер өздерінің өткізу ұйымдарын ... ... ... ... ... ... ... кеңес
берушілер штаты ашылып отырады, олар шаруаларға ағымдағы қызметте, ... өзге ... ... ... ... мәселелер бойынша көмек
көрсетіп отырады. Алғашқы ... ... ... ... ағымды
мойындайтын фермерлер ғана бірігіп отыратын. Қазіргі кезде баламалы егін
егудің түрлі ... ... ... ... ... ... 1972
жылы «органикалық ауыл шаруашылығы үшін қозғалысы» халықаралық ... IFOAM ... оның ... ... бөлімшелері - Ұлыбританияда,
Дания, Португалия, АҚШ, Германия, ... ... ... ... ... 4 ... бюллетеньді жариялап отырады. 1983 жылы федерацияға 80
астам топ мүшесі кіретін, олар 35 ... 80 мың ... ... ауыл ... халықаралық институты қызмет етеді.
Осылайша, Батыс Еуропа мен АҚШ елдеріндегі баламалы егін егушілік ... ... ... беру және өткізу ... ие, ... ... ... егін ... бірнеше жүйесі бар. Олардың арасында ең ескілеріне
биодинамикалық жүйе жатқызылған. 1930-шы жылдары оны Австрияның және Батыс
Еуропаның өзге елдерінің жекелеген ... ... ... ... жүйелердің туындауы, биодинамикалық жүйенің дамуы тәрізді 60-шы
жылдардың басына, яғни ауыл шаруашылығын кең ауқымды ... ... ... ... ... Оның ... Р. ... ол 1924 жылы
биодинамикалық егін егушілік концепциясын ... ... ... ... ... бірегей болып келеді, баламалы егін егушіліктің
өзге жүйелері үшін ... ... ... ... ... ... бірқатар
ерекше ережелер көрсетілген:
- егін егушілікті тек қана табиғи ырғақтарды ... жер ... ғана ... сондай-ақ ғарыштық ырғақтарды ескерумен құрып отыру
қажет, ... жер ... ... нәрсенің барлығы – бұл жақсы
теңгерімделген ... ... және ол ... ... байланысты болып
келеді;
Зиянкестер мен аурулармен ... үшін ... ... ... ...... және от құралдарын пайдаланумен.
«Уытты емес» препараттарды қолдануға ... ... ... ... ... мен жартастық жыныстардың ұнтақтары, ... ... ... ... қырықбуын немесе ащы жусанның
қайнатындысы). Жеміс өсіру мен ... ... ... және мыс
препараттарды және кейбір органикалық ... ... ... ... ... ... ... уыттылығы аз. Өсімдікті
инсектицидтер (пиретрум, ротенон, никотин) ұсынылған (Bonny, Le ...... ... Жүйенің негізін топырақтың микрофлорасының
қызметін қолдау мен жандандырудың арқасында «нәрлі және сау ... ... ... ... ... Бірқатар елдерде осы жүйенің шағын ізбасаларлар тобы
құрылған. Оның ... ... ... ... қалыптастыру қиын. Оның
негізіне пестицидтерді қолдануды қатаң шектеу және минералды тыңайтқыштар
туралы ... ... ... ... Тіпті суға ерігіш формаларын
қолдануға рұқсат етілген, ... олар ... ... ... мен
өзге шарттарды ескерумен қолданылуы тиіс.
АҚШ-та ауылшаруашылық өнімдерінің, әсіресе астық нарықтарын мемлекеттік
реттеу ісіне үлкен мән беріледі.
Ұлттық экономиканың аграрлық секторының ... мен ... ... оларды жүзеге асырудың механизмі арнайы заңға енгізіліп отырады, ол АҚШ
конгресімен әр 6 жыл сайын ... ... ... заңнамалық акті
елдің ауыл шаруашылығындағы еркін нарықтық қатынастарды мемлекеттік реттеу
мен дамытудың арасындағы негізгі пропорцияларды белгілеп отырады.
АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... ... түрінде қалып отырады. Олардың ішіндегі негізгілері:
- америкалық өндірушінің ... ... ... ... нарығындағы мүдделерін қорғау;
- ауыл шаруашылығындағы экономикалық және ... ... ... әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету.
Тұңғыш рет ... ... ... мақсаттары мен
міндеттері 1929 - 1932 жж. «Ұлы ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын еркін нарықтық қатынастарды қолдану арқылы ғана
тұрақты және ... ... ... ... ... емес ... іс-
жүзінде анықталған болатын. Сол себептен ауылшаруашылық өнімдерін, және ең
алдымен астық өндірудің потенциалдық көлемдерін ... ... ... ... ... ... ... жағдаймен негізделген: бағалық жағдай дәл осы
өнімнің нарықтағы ... ... ... болып келеді, себебі оған
деген сұраныс салыстырмалы түрде тұрақты болып табылады.
Әлемдегі ауылшаруашылық өнімдерін, және ең ... ... ... ... қызметі АҚШ-та АҚШ-тың Ауыл шаруашылық Министрлігі
(АШМ) мен соның — Foreign Agricultural Service (АҚШ АШМ ... ... ... АШМ Шетелдік қызметінің ... ... ... баға беру және ... өндірісінің және өнімділігінің көлемін
болжамдау жөніндегі бөлімшесі Production Estimates and Crop ... (PECAD) — ... ... өсу ... баға ... ... және ... май дақылдары мен мақта бойынша егістік және
орып-жию аудандарын, өнімділігі мен жалпы ... ... ... ... алғашқы кезектегі міндетіне жоғарыда ... ... ... ... ... мен өндірілуінің
әлемдік жағдайлары туралы объективті, пайдалы және ... ... ... ... ... талдау және уақытында тарату жатады.
80-ші жылдардың басынан бері PECAD-тың объективті ... ... ... ... ... ... иеленіп отыруға көмектесуде, себебі олар өндірістің ... ... ... ... ... мен ... деңгейі
туралы мәліметтерге сүйенумен экспортталып ... ... ... бағаларды ғылыми тұрғыдан негізделген ... ... ... береді.
Астыққа қатысты потенциалды сұраныс жайлы ... ... ... құжатқа АҚШ АШМ Экспорт жөніндегі инспекциясының есеп беруі жатады.
Онда астықты шетелге ... ... ... ... ... ... АҚШ АШМ әр ... сайын жариялап отырады. Фьючерстік нарықтардағы
бағалардың қалыптасуы үшін сынды маңызды деңгейге жылдың соңына ... ... ... ... ... қордың деңгейін көрсететін
нақты көрсеткішке қор мен тұтынудың өзара қатысы жатады. Бұл ... ... ... ... қоры ... аз ... ... көп
екендігін көрсетеді.
АҚШ-та ауылшаруашылық өнімдерінің нарығын реттеу ... ... ... Credit ... (CCC) — ... корпорация
атқарады, ол АҚШ Үкіметінің меншігі болып табылады және АҚШ АШМ шеңберінде
жұмыс істейді.
Тауар-несиелік корпорацияның мақсаты — ... ... ... ... өтемақылық операцияларды (loan deficiency payments) және
өзге операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру. Корпорация алға
қойылған бағдарламаларды орындаумен байланысты ... ... ... табылады.
Қазіргі кезде американдық фермерлердің табысын қалыптастыру ісінде
үкіметтік төлемдер ме демеуқаржылар маңызды рөл ... ... . ... АҚШ ... ... тікелей төтенше төлемдері 2007 жылы ... ... ... 2000 жылы бұл ... 2,8 ... долл. құраған, ал
2001 жылы мұндай төлемдер ... ... ... ... ... ... жүйесі саланы мемлекет тарапынан реттеу ісін ... ... ... ауыл ... ... ... мәні мынада: АҚШ-та
мемлекеттік реттеу мен ... ... ... қолдануды қисынды
үйлесімдеуге, сондай-ақ ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде
тиімді болып келетін жүйесі құрылған.
«Агроөнеркәсіптік өндірісті мемлекеттік реттеу туралы» федеральдық
заңына сәйкес агроөнеркәсіптік өндірісті мемлекеттік ... деп ... ... шикізат пен азық-түлікті, соның ішінде балық пен
теңіз өнімдерін өндіру, өңдеу және ... ... ... ... ... көрсету және материалдық-техникалық
қамтамасыз етуге экономикалық әсер етуі ... ... ... ... реттеу міндеттері — АӨК-ны
тұрақтандыру мен дамыту, ... ... ... ... ету, ауыл шаруашылығы мен экономиканың өзге ... ... ... сақтау, ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп
қызметкерлерінің табысын жақындату, отандық тауар ... ... ... мемлекеттік реттеу ісі келесі негізгі
бағыттар бойынша жүзеге асырылып отырады:
- ... ... ... пен ... ... және оның қызмет етуі;
- қаржыландыру, несиелендіру, сақтандыру, жеңілдік салық салу;
- сыртқы экономикалық ... ... ... кезінде отандық тауар
өндірушілерінің мүддесін қорғау;
- агроөнеркәсіптік өндіріс саласындағы ғылымды ... және ... ... ... ... әлеуметтік саласын дамыту.
2008 жылы ауыл шаруашылығына арнап жалпы сомасы 19,3 млрд руб. құрайтын
демеуқаржы бөлінген болатын, бұл ... ... 66,5 %-ы ... бюджеттеріне тиесілі болатын. Демеуқаржының басым бөлігі
мал шаруашылығын қолдауға ... ... жылы ... ... ... ... ... рөл ойнады,
себебі 2007 - 2008 жылдары Ресейдегі ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының арқасында елеулі түрде артты.
Астық нарығындағы мемлекеттік интервенциялар ... ... ... ... Ауыл ... ... мен ... нарығын реттеу жөніндегі
федеральдік агенттігімен РФ Үкіметінің 11.10.2007ж. Қаулысына сәйкес жүзеге
асырылған болатын.
3.2 ... ... ... құқықтық негіздері
Әлемдік экономикада аграрлық сала өте маңызды салаларының бірі болып
келеді. Ол ... ... ... ... тұратын халық шаруашылығы
кешенінің бірі ... ... Оның мәні тек ... азық ... ғана емес, сонымен қатар ұлттық өндірістің тиімділігіне
зор әсерін тигізіп, әр елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.
Ұлттық ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті халықаралық аграрлық секторды құру
әлемдік шаруашылықта ... бір ... ... ... ... ... одақ ... аграрлық салада бір бірімен тығыз байланыста әрекет
етеді. Осы Еуропалық одақтың аграрлық саладағы ... ТМД ... ... ... құру ... аграрлық саясатына қатысты
есепке алыну тиіс [108].
Халықаралық аграрлық ынтымақтастықтың негізгі құқықтық нысаны болып
халықаралық келісім шарттар ... ... ... анықтайтын, бейбітшілік ... ... ету ... ... ... ... мемлекеттің
тұрақты дамуын қамтамасыз етуінде халықаралық ... ... ... құралы ретінде халықаралық келісім шарт танылады.
Халықаралық келісім шарт мемлекет арасындағы ... ... ... шешудің
жалғыз құралы болып табылады. ... ... ... отырғандай, бұл келісім шарттар көп және әр ... ... ... ... ... ... жүйесінде ерекше орынды
халықаралық міндеттемелерді адал орындау қағидасы ... ... pacta sunt servanda – ... ... ... тиіс ... бар ... Ұлттар Ұйымының шеңберінде халықаралық құқық ... жылы ... ... ... ... туралы Вена конвенциясы
қабылданған болатын. Қазақстан Республикасы халықаралық келісім шарт құқығы
туралы Вена ... ... 31 ... ратификациялайды.
Халықаралық аграрлық шарттардың ... ... ... және тоқтату
тәртібі «Халықаралық ... шарт ... ... Республикасының
Заңымен реттеледі[110].
Аталмыш Заңның 1 бабына сәйкес, Қазақстан Республикасының халықаралық
келісім шарты деп Қазақстан ... мен өзге ... ... ұйым ... ... ... танылады.
Халықаралық аграрлық ынтымақтастықтың негізгі қайнар көзі болып
универсалды халықаралық экономикалық келісім шарттар жатады. ... ... ... ... ... ... ... Конвенция (Гаага, 15
маусым 1955ж), өсімдікті қорғау бойынша Халықаралық конвенция (Рим, ... 1951ж), ... ... ... бойынша Конвенция (Лондон,
13сәуір 1999ж), өсімдікті қорғау және карантині бойынша ... ... ... ... ... ... ерекше мәнін
халықаралық келісім шарттың ерекше түрі құрайды. Олардың қатарына келесіні
жатқызуға болады:
Сауда келісім шарттары.
Сауда ... ... ... ... ... ... ... мен төлемдердің тауар айналымы туралы келісім
Клирингтік келісім
Сауда конвенциялары.
Мемлекеттер арасындағы немесе өзге халықаралық ... ... ... ... маңызды құқықтық нысаны ретінде
халықаралық ұйымдар жатады.
Осыған қатысты ФАО қызметін қарастыруға ... яғни БҰҰ 1945 ... ... және ауыл ... ... оның ... бағыттары
болып:
• тамақтану, азық-түлік және ауыл шаруашылығына қатысты ... ... және ... ... ... ... ... және ауыл шаруашылығы саласында басқару және
білім ... ... және ... дұрыс тамақтану мен ауыл
шаруашылық қызметі теориясы мен тәжірибесін таныстыру;
... ... ... ауыл ... өнімін және азық-түлікті сақтау, қайта ... ... ... ұлттық, халықаралық ауыл шаруашылық кредиттеуді қамтамасыз ету бойынша
стратегияны қалыптастыру;
• ауыл шаруашылығы өнімі ... ... ... ... ... аграрлық ынтымақтастықтың ... ... ... ... ... ... Концепцияда айтылған қағидалар
жатады:
• өзара қызметте координациялауды жүзеге асыру мен ... ... әр ... ... кешен ерекшелігін есепте болуы;
• аграрлық саясат ... ... ... әр ... ... ... ... саясат механизмін қалыптастырудағы эволоюциялық сипат;
• аграрлық саясатты жүзеге асыру барысында нарықтық экономикалық әдістер
мен тетіктерін қолдануға басымшылық.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... - тауарлардың, қаражаттың, қызмет көрсетулер мен ... ... ... ... ... ... экономикалық кеңістікті
құруға алғашқы қадамы.
Экономикалық теория - бірыңғай кеден аумағын құру; одаққа қатысушы
елдердің ... ... ... бас ... және ... ... тарифі мен
үшінші елдерге қатысты сауданы ... ... ... емес ... ... ... ... типі [111].
Тарифтер мен сауда туралы Бас келісім бойынша(XXIVбаптың 8 тармағы)
Кеден одағы ретінде екі ... ... ... ... бір ... ... ... негіздерге сәйкес түсіндіріледі:
i) баждар мен тауарды реттейтін өзге де шектейтін шаралардың бәрі
одақ аумағын құрастыратындардың арасындағы барлық ... бас ... ... осы аумақтардан шығатын сауда
тауарларының бәріне ... ... ... ... «і» жол ... сақтаумен қатар, сол бір баждар мен сауданы
реттеуге байланысты өзге шаралар одақтың әрбір мүшелері одаққа
кірмейтін аумақтармен саудаға қатысты ... ... ... ... 6 қазандағы Кеден одағын қалыптастыру мен бірыңғай кеден
аумағын құру туралы шарттың 1 бабына сәйкес, ... ...... ... бірге шығатын, сонымен қатар үшінші мемлекеттен шығатын және осы
кеден аумағына еркін ... ... ... тауар саудасы шегінде
арнайы қорғаушылық, антидемпингтік және өтемақылық ... ... ... мен ... ... ... ... кеден аумағын қарастыратын ... ... ... ... тараптар бірыңғай кеден тарифі мен үшінші
мемлекеттермен сауданы реттеуге ... өзге ... ... қолданылады
[113]. АК «Пепеляев, Гольцблат и партнеры» кеден және ... ... ... бастығы, з.ғ.к. Александр Косов өзінің баяндамасында Кеден
одағының ... ... ... ... ... элементтері:
• Бірыңғай кеден аумағы;
• Үшінші мемлекеттермен ... ... ... ... ... кеден аумағына тауарлардың түсу ережесі
- реттеудің кедендік-тарифтік шаралары ... ... ... ... ... емес ... (экономикалық сипаттағы: лицензиялау,
квоталау, эмбарго, қорғайтын баждар; экономикалық емес ... ... ... ... сертификаты т.б.; валюталық реттеу; кедендік әкімшілік;
қосалқы салық салу)
- кедендік режимдер
• Бірыңғай кеден тарифі
Бұл ... ... ... ... ... ... қажет, өйткені
бірыңғай кеден тарифімен бірыңғай орган басқарады, ал өзге ... ... ... ... келе алады.
• Бірыңғай кеден кодексі
Бірыңғай кеден әкімшілігі экономикалық көзқарас бойынша ... ... ... ... төлемдерін төлеу мерзімдері, кеден
режимдері, бөліп төлеу мен кейінге қалдыру т.б.). ... ... ... үшін ... ... соның ішінде құжаттар
мен мәліметтерді үйлестіру. Еуропалық Одақ ... ... ... кодексінде емес, ол жалпы транзит пен ... ... ... ... Бәсекелестіктің жалпы ережелері
Ішкі кеден шекараларынан бас тарту бас ... ... ... ... ... ... ... Кеден одағына
кіретін елдің бір өндірушілеріне кеден одағы ... ... ... ... ... ... беруге жол берілмеуі керек,
егер мұндай артықшылықтар өзге елдің өндірушілеріне зиян келтірсе (
мысалы, субсидия қызметі нәтижесінде төмен ... ... ... ... ... ... курсын бекіту кезінде нарықтық
емес қағиданы ұстану немесе бір елдің нарығында тауарларды еркін ... ... ... әкімшілік кедергілерді құру).
• Ұлттық органның үстінен басқару: Комиссия, Парламент, Сот [114].
Достастықтың үш мемлекеті – Ресей, ... және ... ... ... ... одақ ... ... мемлекет ДСҰ-ға кіру үшін
өзіне тиімді шарттар қоя алады.
2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап Белорусия, Қазақстан және ... ... ... ... ... енді. Бірыңғай кеден Одағын құру туралы
хаттама құжаттарына өткен жылдың 27 ... күні ... ... ... ... қол ... [115].
Бұл өз кезегінде ауыл шаруашылық техникасы өндірісі мен саудасына
игілікті түрде әсерін тигізеді. Үш мемлекеттің ... ... кіру ... ... ауыл шаруашылық техникасына 15% мөлшерде бекіту машина
құрылысшыларына дағдарыс салдарынан арылуға және ел ... ішкі ... ... ... ... ... Кеден одағы ішінде машина
өндірісін қолдау үшін, өзі жүретін және ... ауыл ... ... ... ... ... 15%-ға дейін теңестіру қажет. Бұдан басқа
ауыл шаруашылық техникасын өндірушілерге ... ... ... ... ... ... үшін, Ресей, Қазақстан және Белорусиядағы ауыл
шаруашылық және ... ... ... ... ... ... теңестіру
қажет. Бұл шаралар тек тең негіздегі бәсекелестік үшін ғана емес, сонымен
қатар ... ... ... ішіндегі кооперациялық байланыстарды
жоғарылатуға маңызды түрде ықпалын тигізеді.
Кедендік одақтың қазақстандық ... анық ... ... кейбір жайттар бар. Жалпы бұл Кеден одағына
кірудің өзі көптеген қиыншылықтарға әкеп ... ... ... орташа 30-35%-ға көтеріледі, сонымен қатар ... ... ... тауар позициясына баждардың орташа 5-10%-ға төмендеуі
күтіліп отыр. Кеден ... өсуі ... ... өсуіне құтыла алмайтындай әкеп ... ... ... ірі
қазақстандық сүт өндірушілер шикізатты көрші Қырғызстаннан сатып алады. Ал
бұл өз ... өнім ... ... ... ... бөлшек бағада өз
көрінісін табады. Егер тұтыну ... ... ... көз ... қазақстандық пен ресей сүт өнімдері бірдей бағада тұр. Қазақстандық
өнімге ... өсуі оның ... ... мен ... төмендетуі
мүмкін. Ең соңында,тұтынушылар қазақстандық өндірушілер ... ... өз ... ... ... сүт ... ... мүмкін.
Сондықтан да тек мемлекеттік қолдауды күшейту арқылы ғана ... ... оңай ... ... әкеледі.
Тағы бір жағдайды көңілден бос қалдырмау керек. Әзірден бар ... ... ... ... ... түрде белорус сүт
өндірушілері де кіреді. Белорустардың сүтті қайта өңдеу мен одан ... ... ... деңгейде игергені бәріне мәлім. Олар тіпті сол ... ... ... ... ... ... тастайды. Сондықтан
қазақстандық сүт өндірушілері цех бойынша ресей және белорус ... ... ... тез ... ... ал ... қазақстандық
компаниялардың шыдайтыны айғақ емес.
Сондықтан да бұл кеден одағына кіруіміздің өзі көп мәселеге алып келіп
отыр. ... ... ... ... ең ... жағы болып
табылады. Бұған мысал ретінде, 2009 ... ... ... ... ... А.Күрішбаев «аграрлық сектор бәсекеге белсенді ... ... ... ... ... ... өндірістің 2.7%-ға
төмендегенін айтады». Біздің ойымызша, осы ... ... ауыл ... ... ... ... ... тұрғыдан өз қолдауын табуы қажет.
Мысалы үшін, уәде беріп ... ... ... ... ... өндірушілерде (керек-жарақтары жаңа кеден баждары
күшіне енгеннен кейін орташа 20%- ға ... ... ... ... қасапшы мен сүт сатушыларына ұруы мүмкін. Ал бұл тек көзге анық
көрінетін қиыншылықтар.
Тіпті қазақстандық кәсіпорындар бәсекелестік ... ... ... ... ... ... тез арада өшпейді. Астық, мал шаруашылығы және
өсімдік шаруашылығын ынталандырып, субсидия бөліп ... ... ... ... ретінде қала береді. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... Біз щұғылдануымыз
керек тек оңай берілетінмен ғана, ал бұл - өзіміздің агрария беретін ... ... ... астықты терең түрде қайта өңдеумен айналысу. Астықтан
макарон, лапша, яғни барлық қамыр өнімдерінің ... ... ... ... Қазақстанда бар, сондықтан оларды қолдаудың маңызы да
бар. Ал бұл ... кез ... ... қолы жете ... ... қажет құжаттардың тізбесіне тек ірі компаниялар ғана қатыса
алады. Сондықтан еліміздің азық-түлік ... ... ... бір ... ... келтірмей, агробизнеспен айналысқысы келетін
тұлғалардың бәріне заңи қолдаулар, ... ... ... ... ... бір түрі ретінде аграрлық банкті құру ... ... ... беру ... ... ... болады. Бұл аграрлық банк біздің
тарихымызда ... ... яғни ... одағы кезеңінде де болған. Көрші
Ресейден де үлгі ... ... де банк ... болады.
Бүгінгі таңда Қазақстанда 34 мың тоннадан астам жүнді өндіреді, оның
үштен бірі биязы жүндер құрайды. Демек, ... ... ... ... өнім
шығаруға қабілетті тоқыма өнеркәсібін дамыту қажет.
Төрт түлік малдың басын көбейту қажет, оны лизинг ... ... ... арқылы қол жеткізуге болады. Мысалы, мемлекеттік лизинг
компаниялары арқылы асыл тұқымды ірі және ұсақ ... ... ... ... климат жағдайына шыдайтындай ... ұзақ ... ауыл ... ... мен фермерлерге беруі қажет.
Жеміс жидектер мен дәнді дақылдарды ... ... ... ... Ұзақ
уақыт бойы айналысып келе жатқан ірі компаниялар бар, олар импорт шикізатын
алмауы үшін көмек ... тиіс – ... ... ауыл ... өнімін
орталықтандырылған сатып алу желісін орнықтыру керек.
Міне, осы аталған ... ... заңи ... көрініс алса, Кеден
одағында Қазақстанның аграрлық жағдайы бәсекелестік жағдайында алға ... ... ... ... ... ... ... процесінде мемлекет пен құқық рөлдерін,
қарастырылып отырған салаға ... ... ... зерттеудің
көрсеткеніндей, жеке алынған мемлекетте, ... ... ... ... ... ... ... болады. Қазақстанда, егемендік және ... ... елді ... ... ... мен ... Олар туралы ел Президенті Н.А.Назарбаев былай дейді: ... ... ... елді ... ... шығарылып алынса, ауыр дағдарыс
жылдарында және көп ұлтты ел жағдайында біз мемлекетімізді жоғалтып алуымыз
мүмкін ... Оған ... ... бар. Біз ... қол жеткізгенімізді
анықтадық. Енді экономикада және мемлекеттік құрылыста қол ... ... одан әрі ... ... терең көңіл бөлуге мүмкіндік
береді. Бұл біздің нақтылығымызды ескере отырып, азаматтық ... ... ... ... [116]
Аграрлық реформаны жүзеге асыру және нарықтық экономика талаптарына
сәйкестендіру – бұл ... ... ... ... ... әлемдік даму
тәжірибелерін есепке алып, кешенді түрде мүмкін болатын ... ... және ... ... ... аграрлық реформалауды
жүргізуді көздейтін үш модель қалыптасқан: Шығыс еуропалық, оңтүстік-
шығыстық және латин-американдық ... ... ... ... ... ... ол ауыл шаруащылық
саласында түрлі жеке кәсіпкерлік құрылыстарды, жерге жеке меншік құқықтарын
қалпына ... және ... ... ... жер ... ... түбегейлі өзгерту деп жерге жеке меншіктің жеке және ... ... ... жаңа ... ... ... ... табылатын түрлі
кооперативтерді көтермелеуді түсінуге негізделген.
Аграрлық қатынастарды реформалаудың ... ... ... ... жалға беруді заңдастырған Қытай ... ... ... Оңтүстік Шығыс Азияның өзге де елдері қабылдаған құқықтық
тәжірибенің ерекше құндылығы мынада: ... ... және ... болуына қарамастан ол аграрлық қатынастарды жария құқықтық реттеу
мәселелері бойынша керекті нормалардан тұрады.
Үшінші модель Латын ... ... ... ... Олар
жерге ұжымдық (қауымдық) меншіктен бас ... ... оған ... ... және аграрлық салада аясында жеке кәсіпкерлік құрылымдарын
құруды көздейді [118].
Бұрынғы КСРО, ... және ... ... ... ... ... жер реформаларының бағдарламаларын жүзеге асырды және ауыл
шаруашылықты реформалауды осы ... ... үшін тың ... 50-жылдардың басынан басым болған социалистік ауыл ... ... ... ... қызметін атқарған ортақ мұра
негізінде 90-жылдардың басында басталды. Сонымен қатар, осы ортақ ... ... ... жер және ... ... әр ... жолдарын
таңдады. Мұның жиынтық нәтижесі болып бір ... ... және ... ... ... ТМД елдерінің арасында айқын ... ... ... болғандығы табылады [119].
Аграрлық заңнамаларды жетілдіру мәселелеріне ... ... өз ... ... ... реттеу мақсатында
Аграрлық кодексті қабылдауды ұсынады. Ал менің ойымша, осы ... ... ... ... ... ... ... тетігі орын
алуы тиіс.
Несие беру саясатына келсек: 1)Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... кепіл операциясының қызықты болуының
себебі оның қайтарымдылығына кепілдік беріледі. Ауыл ... ... қою ... ... беру ... ... тауарлы нысанда жүргізілуі
мүмкін. Ал кепілдің пәні ретінде өндірілген немесе болашақта ... ... ... ... дамыту. Кредит негізінен барлық тіпті банктен алыс
қашықтықта орналасқан ауыл ... ... ... де қол ... ... Бұл ... ... бірден-бір жолы кредиттік-қаржылық
кооперативті ұйымдастыру болып ... ... ... саясаты
кредиттік серіктестікті ұйымдастыру және кредиттеуге ... ... ... 28 ... 2003 жылы ... «Кредиттік серіктестік
туралы» ҚР Заңымен реттелінеді.
3)тауарлы кредит беру ... ... Осы ... ... ... тек ... нысанда болу қажеттігі көрсетілмеген, сонымен қатар
тауарлы кредит беру ... ... ... да ... тауарлы кредит жүйесі тиімді болатындықтан, осы салаға аса
көңіл бөлінуі тиіс.
4)Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешеннің өз ... ... Ол ... өндіріс пен өнеркәсіптің қайта өңдеу саласында
жұмыс атқаратын болады.
Баламалы кредиттік ... ... етуі ... қызмет көрсету
саласында бәсекелік ортаны, әсіресе, алыс қашықтықтағы аумақтарда, құруды
жеңілдетеді.
Біздің заңнамамыз экономикалық ынталандыруды субсидия арқылы жүргізуді
көздейді. ... ... ... олар ... гөрі ... жөн ... ... деп заңды тұлғалардың тауар және ... ... ... ... ... ... бюджеттен берілетін
қаражатын түсінеді. Ал дотация ретінде қайтарымсыз негізде жеке ... ... ... ... ... ... қаражат.
Негізінде ауыл шаруашылығы экономиканың ең әлсіз саласы болғандықтан,
мемлекет әрқашан да көмек, қолдау көрсетіп отыруы тиіс. Және бұл қолдау ... ... ... ретінде емес, әр жыл сайын қайтарымсыз ... ... ... ... ... Ал ... ... қазіргі кезде
заңгерлер, экономисттер келіседі.
Мемлекеттік қолдауынсыз ауыл шаруашылығындағы өнімге баға диспаритеті
болады. Ауыл шаруашылық өнім ... ... ... жүз ... жеке
ұсақ өндірушілер қызмет етеді. Олар бір-бірімен бәсекелестікке түседі және
келісімінсіз қызмет етеді. Бұл массамен ... ... ... өте ... ... ... жарысында осы өндірушілер жағында болады. Сондықтан
да ауыл шаруашылық өндірушілердің мүдделерін қорғау үшін ... ... ... мемлекеттік дотация жүйесі қолданылады.
Оның мәні болып ауыл шаруашылық тауарлары ... өз ... ... ... ал жетпеген бөлігін ауыл шаруашылық тауар өндіруші
қажетті қаражатты ... ... ... ... Осы ... нақты бағаның паритеті, яғни нарықтан түскен және дотация ... ... ... ... ... мемлекет ауыл шаруашылығы тауар
өндірушілер мен ауыл шаруашылық бағытындағы өнімді өндірушілер ... ... ... ауыл шаруашылық өндірушілердің мүдделерін
көздейді.
Алайда, мемлекет дотацияға қаражат көзін қайдан алады деген ... Бұл ... ... ... ... ... халықтан алады.
Басқаша айтқанда, ауыл шаруашылығындағы дұрыс нарық механизмі ... ... ... ... ... ... ... құнмен
сатылады, ал мемлекет барлық тұрғындардан салық алады, бұл ... ... ... ... ... ... осыдан баға паритеті орын
алатында болады. Барлық дамыған мемлекеттердегі нарықтық ... ... ... КСРО ... ... ... болды, алайда нарықтық экономикаға
өткеннен кейін бұл жоспарлы саясаттан бас тартқан болатын. Кейбір ... ... тек ... ғана тән ... деп ... ... бұл
дұрыс емес. Өйткені қаншалықты нарықтық ... ... ... да ... өз ... ... түрде жүргізуі тиіс. Болжамсыз,
жоспарсыз ел ... ... ... да, ... әкеп соғады.
Әсіресе, экономиканың ауыл шаруашылығы саласы мемлекетпен жоспарлы түрде
басқарылуы ... ... ... Қытай халық демократиялық ... алып ... ... онда ... ауыл ... ... ... толығымен сатып алады да, ары қарай өз саясаты
бойынша ... ... ... ... ... өнімдерін кімге
сатамын, қалай сақтаймын деген сияқты сауалдарға бас қатырмайды.
Сондықтан да, біздің ойымызша, ауыл шаруашылық ... ... ... ... өйткені тек ауыл шаруашылығында дотациялық жүйені
құру арқылы ... оны ... ... Дотациялық ауыл шаруашылығын құру
тұрғындардың кедей қабатын арзан өніммен қамтамасыз ету ... ... ... ... ауыл шаруашылығындағы бәсеке қабілеттігін ел
ішінде, сонымен қатар әлемдік ... ... ... береді. Тіпті,
еркін экономиканың ашық қолдаушылары АҚШ және кейбір ... ... ... ... ауыл ... ... қолдаумен
жүргізуге құқығын алды.
Қазіргі уақытта ауыл ... ... ... ... ... ... тауар өндірушілердің жеке сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... нарығының қатысушыларымен міндетті сақтандыру туралы
заңнаманың талаптарын сақтамауы;
ауыл шаруашылық тауар ... ... ... ... ... жетіспеуі;
қолданыстағы заңнамада міндетті сақтандыру ... ... ... ... ... шешу үшін ... ... келтіруге болады. Негізінде
біздің заңнамамыз тек қана міндетті сақтандыру және ол да тек ... ғана ... ... ... да, ... ... ауыл ... сақтандыру туралы заңды қабылдау керек,
әрине, бұл мемлекеттік қаржылық қолдау арқылы жүргізілуі тиіс.
«Мемлекеттік қаржылық ... ... ауыл ... деп ... заңдағы мемлекеттік ... ... ауыл ... ... ретінде осы Заңға сәйкес жүзеге
асырылатын ауыл шаруашылық өндірістік ... ... ... түсінуге болады. Ал мемлекеттік қаржылық қолдау дегеніміз ауыл
шаруашылық сақтандыру бойынша ... ... өтеу ... ... ... ... ақша ... аталмыш заңның объектісі болып ауыл шаруашылық өндірістік
тәуекелмен байланысты сақтанушының ... ... ... Ал ... 1) ауыл ... ... ... (астық, техникалық, мал
азықтық, бақша дақылдары, картоп, көкөністер); 2) көп ... ... ... ... ... жаңғақжемісті егістер, құлмақ,шай
плантациялары); 3) көп жылдық егістердің ... ... ... ... ... ... ... шай плантациялары); 4) ... ... – ірі ... мал, қой және ешкі, жылқы, түйе, ... құс, ... т.б.; 5) ... балықтар, яғни ішкі тұщы ... ... ... ... жатады.
Сақтандыру тәуекелі ауыл шаруашылық дақылдар ... көп ... ... мен көп ... ... ... әр түрлі қолайсыз табиғат
құбылысының ... ... ... ... Бұл ... табиғат
құбылысына: қуаңшылық, аңызақ жел, аяз суық, қатып қалу, бұршақ ... ... ... жер ... су ... қар ... ... тым
ылғалдануы, қатты жел, жаңбыр және осы ауданға тән емес табиғат ... Ал ауыл ... ... сақтандыру олардың өлімі не мәжбүрлі
түрде өлтіру инфекциялық аурулардан, жануар паразиттерінен ... ... ішкі ... ... не ... әкеп ... емес аурулар, стихиялық апаттар: найзағай соғуы, жер сілкінісі,
құйын, боран, қатты жел, су ... қар ... сел және осы ... ... ... ... кездейсоқ жағдайлардан: жарылыстан, электр тогынан,
күн немесе ... өтіп ... улы ... және заттармен улануы, жылан
немесе улы шыбын-шіркейдің ... ... ... ... мен ... ... ... түсуі; өрт және үшінші бір тұлғалардың құқыққа
қайшы ... болу ... ... ... ... да
жануарларға туатын жағдайынан сақтандыру жатады.
Мемлекеттік қолдаумен жасалынатын ауыл ... ... ... ... ... ... ... келетін болсақ, Қазақстан Республикасының Салық
кодексі ауыл шаруашылық ... ... тек ... ... ауыл ... ... өндіруші заңды тұлғалар мен селолық
тұтыну кооперативтеріне ғана ... ... ... Бұл жердегі
заңды тұлғаларға жерді пайдалана отырып, ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру,
өзі өндірген осы ... ... ... және ... ... ... мал
шаруашылығы мен құс шаруашылығының (оның ... асыл ... ... ... ... сондай-ақ өзі өндірген осы өнімді қайта
өңдеу және өткізу жөніндегі қызметімен айналысқандар жатады. Сондықтан ... ... ... ... ауыл ... ... өндірушілер
салығы ретінде арнайы бөлім ... ... ... ... ... ... ауыл ... тауар өндірушілерге арналуы тиіс.
Ауыл шаруашылығы өндірісіне инвестиция институты төмен ... ... ... ауыл шаруашылығы саласына заттай гранттарды
бөлу арқылы инвестициялық тартымдылыққа қол жеткізуге болады.
Шетелдік ... көз ... ... ... да ауыл ... ... да ... қолдауды жоғарғы деңгейде жүргізіп отыруы
тиіс.
ҚОРЫТЫНДЫ
Диссертациялық ... ... ... жасауға мүмкіндік берді:
- Аграрлық құқықтық қатынас-құқықтық нормалармен ... ... және ... ... аграрлық сферадағы аграрлық
құқықпен және міндетпен жүктеледі. ... ... ... тек қана ... тұлғалар емес, сонымен қатар ауыл ... ... ... ... ... да, азаматтығы
жоқтар да, шетел азаматтары да бола алады. Аграрлық ... ... ... ғана ерекшеленбейді, сонымен қатар арнайы
объектілерімен де ерекшеленеді. ... ... ... объектілері
аграрлық қатынастардың қатысушыларының әрекеті бағытталған игіліктер.
Аграрлық құқықта құқықтық реттеудің жалпы объектісі ауыл ... ... ... қоғамдық қатынастар.
- Аграрлық қатынас қағидаларын зерттеу барысында оны жалпы және
салалық деп бөлуге ... ... ... ... ... саласына тиесілі
қағидалар жатады. Атап айтсақ, демократизм, заңдылық, ... ... ... ал ... ... тек осы ... қатынасты реттеу барысында
басшылыққа алатын қағидалар жүйесі жатады. Осыған Л.Қ.Еркінбаева ... заңи ... өз ... ... ... ... ету, ... кешен мен ауыл аймақтарын дамытудың
басымдығы, ауыл шаруащылық қызметтің экологиялық қауіпсіздігі, ... ... ... ауыл ... ... ерекше қорғау және
аграрлық өндірісте жер мен басқа табиғат ресурстарын пайдалану тұрақтылығы,
Қазақстан ... ... ... ... құқық
қағидалары және нормаларымен үйлесімділік, ұлттық және ... ... ... ... ... ... Осы қағидаларды ұсына
келе, олардың заңи ... ... ... ҚР ... ... ұсынған.
- Аграрлық құқықтың қайнар көздері дегеніміз – ... ... ... яғни аграрлық қатынастарды ... ... ... ... ... ... актілерге мынадай
белгілер тән болу керек. Біріншіден, мемлекеттік-билік күшін тасушы болу
керек. ... олар ... ... ... ... лауазымды тұлғамен
қабылдануы керек. Үшіншіден, нормативтік сипатта, яғни көп рет қолдануға
арналған ... ... ... саны ... субъектілерге
бағытталған болуы керек. Бесіншіден, барлық субъектілерге міндетті болуы
керек.
- Ғалымдар экономикалық қызметті ... ... ... ... ... болжамдау; жоспарлау; жеңілдіктік ... ... ... ... ... қорғау және
т.б.
Біздің пікірімізше, ... ... ... ... ... ... әдістері бар:
- Ауыл шаруашылығы өндірісін қаржыландыру және жоспарлау;
- Ауыл шаруашылығы өндірісінің жекелеген ... ... үшін ақы ... Ауыл ... ... ... ... ластануынан келтірілген
эмиссия үшін ақы төлеу;
- Ауыл шаруашылығы өндірісін экономикалық ынталандыру;
- Ауыл шаруашылық өндірісін сақтандыру.
Зерттеу барысында ... ... ... ... ... анықтамасы қалыптасты. Сонымен аграрлық ... ... ... ... ... - ауыл шаруашылығындағы ұдайы
өндірістік процестің қалыпты барысын ... ету және ... ... ... мақсатында бірыңғай әдіснамалық негізде әсер
етіп ... ... ... және өзара негізделген құқықтық және
экономикалық реттеушілердің ... ... ... ... ... ... тиіс.
- Несие беру саясатына келсек: 1)Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қызықты болуының
себебі оның қайтарымдылығына кепілдік беріледі. Ауыл шаруашылық өнімді
кепілге қою арқылы ... беру ... ... ... ... ... Ал ... пәні ретінде өндірілген немесе болашақта ... ... ... ... ... Кредит негізінен барлық тіпті банктен алыс
қашықтықта орналасқан ауыл шаруашылық тауар өндірушілеріне де қол ... ... Бұл ... ... ... жолы ... ... болып табылады. Мемлекеттің аграрлық саясаты
кредиттік серіктестікті ұйымдастыру және кредиттеуге бағытталған. ... ... 28 ... 2003 жылы ... «Кредиттік серіктестік
туралы» ҚР Заңымен реттелінеді.
3)тауарлы кредит беру жүйесін дамыту. Осы ... ... ... тек ... ... болу ... көрсетілмеген, сонымен қатар
тауарлы кредит беру ... ... ... да ... тауарлы кредит жүйесі тиімді болатындықтан, осы салаға аса
көңіл бөлінуі тиіс.
4)Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешеннің өз ... ... Ол ... ... пен ... ... ... саласында
жұмыс атқаратын болады. Баламалы кредиттік жүйенің қызмет етуі банкілік
қызмет көрсету ... ... ... ... алыс қашықтықтағы
аумақтарда, құруды жеңілдетеді.
- Біздің заңнамамыз экономикалық ынталандыруды субсидия ... ... ... ... сүйенсек, олар субсидиядан гөрі
дотацияны қолданғанды жөн көреді. Субсидия деп заңды ... ... ... ... ... ... шығындарын азайту мақсатында бюджеттен
берілетін қаражатын түсінеді. Ал дотация ретінде қайтарымсыз негізде жеке
немесе заңды ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы экономиканың ең әлсіз саласы болғандықтан,
мемлекет әрқашан да ... ... ... ... ... Және бұл қолдау бір
жылға арналған субсидия ретінде ... әр жыл ... ... негізде
берілетін дотация түрінде болуы тиіс.
- Ауыл шаруашылығы өндірісін сақтандыру бойынша ... ... ... ауыл ... сақтандыру» заңын қабылдау
қажеттігі туындап отыр. Өйткені қолданыстағы ... тек ... ... сақтандыруды көздейді. Ал өзге ауыл шаруашылығы
өндірісі саласын сақтандыру заңи түрде бекітілмеген.
- Салық заңнамасына келетін ... ... ... ... ауыл ... ... өндірушілерінің тек шаруа ... ауыл ... ... ... ... тұлғалар мен селолық
тұтыну кооперативтеріне ғана салық жеңілдіктерін көздеген. Бұл ... ... ... ... ... ауыл ... ... өндіру,
өзі өндірген осы өнімді қайта өңдеу және ... ... ... мал
шаруашылығы мен құс шаруашылығының (оның ішінде асыл ... ... ... ... ... өзі ... осы өнімді қайта
өңдеу және өткізу жөніндегі қызметімен айналысқандар жатады. Сондықтан да,
біздің ... ... ... ауыл ... ... ... ретінде арнайы бөлім арнап, жеңілдетілген салық режимін ... ... ауыл ... ... өндірушілерге арналуы тиіс.
- Аграрлық қатынастарда халықаралық ынтымақтастықты дамыту үшін ең
алдымен ТМД ... ... ... құру ... ... мүмкіндіктерін нығайту қажет.
ПАЙДАЛАНҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2009 - 2011
жылдарға арналған ... ... ... ... ... 2008 ... 23 ... N 1215 Қаулысы //Егемен
Қазақстан, 2009 жыл, 30 қаңтар, N 34-37 (25434)
2. ... ... ... ... халыққа жолдауы
«дағдарыстан жаңару мен дамуға»// Егемен Қазақстан, 2009 жыл, 6 наурыз
3. Комплекс мер по устойчивому ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Халыққа
Жолдауы «Жаңа онжылдық жаңа ... ... ... мүмкіндіктері» (Астана қ., 2010 жылғы 29 қаңтар)
5. Laligant M. ... ... Э.И. ... ... ... ... ... //
Правоведение.-1983.-№1.-С.82-86.
7. Еркинбаева Л.К. Аграрное правоотношение Республики Казахстан.
Дисс.докт.юрид.наук – ... ... Н.Н. ... ...... Культелеев С.Т. Аграрное право Республики Казахстан (Общая часть).-
Учебник для ...... ... ... Г.Е., ... Яковлев В.Н. Сельскохозяйственное право Молдавской ССР.-Кишинев,1985.-
388с.
12. Гревцов Ю.И., ... Е.Б. О ... ... в современном
российском правоведении // Правоведение.-2006.-№5.-С.4-12.
13. Бутакова Н.А. Правоотношения в ... ... ... ... ... ... и ... Академический курс в 2-х томах / под
ред.М.Н.Марченко. Том 2. Теория права. – М.:Зерцало,2000.-656с.
15. Леонов Ю.В. Обсуждение ... ... ... ... ... ред. ... и М.И.Козыря. – М.:Юристъ,1996.-
640с.
17. Жетписбаев Б.А. Аграрное право ... ... М.К. ... ... ... регулирования
аграрного сектора ... ... в ... ... 12.00.06 – ... Қазақстан Республикасы. Жер кодексі: 2003 жыл 20 маусым.-Алматы:Жеты
Жаргы.-2009.
20. Қазақстан Республикасы.Азаматтық кодекс: Жалпы бөлім 27 желтоқсан ... ... ... ... ... ... мен ... аймақтарды
дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» ҚР Заңы 2005жылы 8 ... ... Ф.А., ... И.П., ... М.Л. Цицерон Марк Туллий.
Три трактата об ... ... // Под ... ... А.Ф. ... ... ... Ливий Тит.История Рима от основания города. / Редакторы переводов
М.Л.Гаспаров и ... ... ... ... В 3-хт. ... ... Г.Ф. ... теория права. –М.,1910.-596с.
26. Алексеев С.С. Государство и ... ... ... Қазақстан Республикасы «Нормативтік құқықтық акт туралы» ҚР заңы:
1998ж 24 ... ... ... З.К., ... А.С. и др. ... правового
государства и ... ... в ...... ... ... кодекс: 2007жыл 9 қаңтар / ...... ... ... Су ... 2003 ж. 9 шілде № 481-ІІ ...... ... ... Орман кодексі 2003 ж. 8 шілде № 477-ІІ ...... ... ... ... ... мал шаруашылығы туралы» заң: 1998
жыл 9 шілде / Егемен Қазақстан – 1998.
33. Қазақстан ... ... ... ... ҚР ... 2002ж 3
шілде / Егемен Қазақстан – 2002.
34. Қазақстан Республикасы. «Ветеринарлық туралы» ... 2002 жыл 10 ... ... ... – 2002.
35. Қазақстан Республикасы.«Тұқым шаруашылығы туралы» ҚР заңы: ... ... / ... ... жүйе – ... Марченко М.Н. Теория государства и права:Учебник. М.:Юридическая
литература,1996.-305с.
37. Аграрное право ... от ... ... БГУ) ... ... Природоресурсовое право и правовая охрана окружающей среды. Учебное
пособие./Под ред. ... ... ... ... ... Казахстан. Положение и
структуры территориальных управлений Министерства сельского хозяйства.:
Приказ от 13 марта 2001 года / Параграф ... ... Суд ... ... ... о ... рассмотрения
судами гражданских дел с участием ... ... ... ... и кооперативов, приватизацией в
аграрном секторе за 1995-2000 г.г. // ... ... ... ... ... суд ... Казахстан. Постановление Коллегии по
гражданским делам от 11 ... 2003 года ... ... -2008
42. Общая теория государства и права. Академический курс: в двух томах. Т.
I – М.: Зеркало, 1998
43. ... И. В. ... ... ... ... в ... рыночных отношений // Сборник ... ... ... ... 2007 №6 с. ... ... Д. К. ... проблемы обеспечения национальной
безопасности Республики Казахстан. Автореферат на соискание ученой
степени доктора юридических наук – Алматы, 2009, с. ... ... П. К. К ... ... ... ... //
Информационный сборник фонда национальной и международной безопасности
– М, 1993 №6, с. 28-34
46. Байкежеев А. С. ...... ... ... ... в ... Казахстан. Автореферат
диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук ... 2009 – 27 ... ... Э. Э. ... ... реформирования государственного
управления (Республика Казахстан и Кыргызская ...... ... ... ... ... юридических наук – Алматы, 2003, с.
56
48. Ибраева С. А. Теория государства и права – ... Жеті ... ... ... О.И. ... право. – М.:Юристъ,2004.-671с.
50. Архипов И.Г. Земельное право Республики ...... ... ... ... Г.Т. ... ... жерді пайдалану мен қорғау
үшін ақы төлеуді құқықтық реттеу мәселелері: дисс. Заң ғыл. ... ... ... Г.Ж. ... ... ... ... Республикасында
орман қорын қорғаудың құқықтық негіздері. ... Заң ... ... С.Ж. ... ... механизма реализации норм
водного права Республики Казахстан. Дисс. Канд.юрид.наук – Алматы,2009.-
261с.
54. ... ... ... Алексеев С.С. Общее теоретические проблемы системы советского права.-
М.:Госюриздат,1961. – 187с.; Теория государства и ... / Под ред. ... ... ... и ... / Под ред. ... и Л.С.Явича.Л.,1987.-
494с.; Комаров С.А., Малько А.В. Теория государства и права. – ... ... ... и ... Курс ... ... ... и ... Бибатырова И.А. Государственное регулирование национальной экономики. –
Астана:Данекер,2006.-110с.
59. Кабушкин Н.И. ... ... ... / Н.И.Кабушкин. – Мн.:БГЭУ,
2004.-336с.
60. Веснин В.Р. Основы менеджмента: Учебник.-М.:Издат.Проспект Велби,
2007.-512с.
61. Мороз С.П. ... ... ... права:гражданско-
правовой аспект.-Алматы:Юрист,2003.-344с.
62. Государственное регулирование экономики / Под ред. А.Н.Петрова, ... ... ... ... России / Под ред. В.Д.Ермакова, А.Я.Сухарева.-
М.,1997.-480с.
64. ... Е.А. ... ... ... ... ... ... дис. канд. юр. Наук.12.00.02-
Саратов,2000.-24с.
65. Аграрная политика. Учебники и учеб. ... для ... / Под ред. ...... 2004.-304с.
66. Абильдина Л.И., Бельгибаев К.М. Экономика сельского хозяйства. –
Алматы:Кайнар,1996.-608с.
67. Словарь иностранных ...... ... 1989.-624с.
68. Попов Н.А. Экономика сельского хозяйства. – М.:ЭКМОС, 1999.-352с.
69. Қазақстан ... ... ... ... және ауылды басымырақ дамыту туралы» 1991 жылғы 13 ақпандағы ҚР
Заңы (күшін жойған): Параграф-2010.
70. 2009-2011 жж. ... ... ... ҚР заң – ... ... «2010-2012 жж. Республикалық бюджет туралы» ҚР заң – Алматы: Параграф,
2010
72. ... А.Т. ... ... ...... Сейітқасымов Ғ.С. Ақша,кредит,банктер А.: «Экономика», 2006. – 106-
108б.
74. Демесинова А. ... ... ... аграрного сектора РК
//Транзитная экономика 2004 №6 С.109-113.
75. Есиркепов Т.,Зиябеков Б. Государственное регулирование ... в ... ... к ... ... Республикасы. Бюджеттік кодексі: 2008 жыл 4 ... ...... ... www.parlam.kz
79. «Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге 2009 жылғы көктемгі егіс ... ... ... ... қажетті жанар-жағар май материалдары
мен басқа да тауарлық-материалдық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... ... Республикасы
Үкіметінің 2009 жылғы 30 қаңтардағы N 87 Қаулысы – Алматы: Параграф,
2009
80. ... ... ... және ... қалалары бюджеттерінің 2009
жылдың республикалық бюджетінен жеміс-жидек дақылдары мен жүзімнің
көпжылдық екпелерін отырғызуды және өсіруді ... ... ... ... трансферттерді пайдалану ережесін бекіту ... ... ... 2009 ... 2 ақпандағы N 98 Қаулысы//
Казахстанская правда от 13 февраля 2009 года № 35-37 (25779-25781)
81. Облыстық бюджеттердің 2009 ... ... ... ... ... ... ағымдағы нысаналы трансферттерді
пайдалану ережесін бекіту туралы. Қазақстан Республикасы ... ... 2 ... N 99 ... // ... ... от ... 2009 года N 35-37 (25779-25781)
82. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 10 ...... ... ... облысы облыстық бюджетінің 2009 жылғы
республикалық бюджеттен берілетін ағымдағы нысаналы ... ... ... сапасына сараптама жасауға пайдалану
ережесін бекіту туралы»// Казахстанская правда от 21 ... 2009 ... 46-47 ... Об утверждении Правил использования целевых текущих трансфертов из
республиканского бюджета 2009 года областными бюджетами на ... ... ... ... Республики
Казахстан от 17 февраля 2009 года № 167// Казахстанская правда от ... 2009 года № 48-49 ... ... ... қорғау туралы» 1999 жылғы 13 шілдедегі
Қазақстан Республикасының Заң – Алматы: Параграф, 2009
85. Инновационное развитие экономики ... ... ... и ... / ... 2-х ... апр. 2008г. МГУ
им.М.В.Ломоносова.-М.:МАКС-Пресс.
86. ... Doing Business от ... ... ... 175 ... ... ... Брифинг Центра»,2007.
87. Успанова М.У. Методология регулирования инвестиционных процессов в АПК/
Саясат Policy №2 2010 С.7-9
88. Қазақстан Республикасы. Инвестициялар туралы: 2003 жыл 8 ... N ... / ... ... – 2003.
89. Смирнова М.Б. Страховое право. – М.:Юстицинформ.-320с.
90. Гвозденко А.А. Основы страхования. – ... ... ... ... В.Н. ... по ... ... государства и права:
Учеб.пособие / Под ред.проф. З.М.Черниловского. – ... ... ... ... Ю. ... в страховое право. – 2 изд.,перераб. и доп.-
М.:Юристъ,2001.-224с.
93. Шахов В.В. ... ... ... ... ... В.К. ... страхование в СССР. – М.-Л.:Госфиниздат,
1938.-130с.
95. Серебровский В.И. ... ... по ... и ... ... ... М.И. Договор страхования. – М.:Статут,2000.-174с.
97. Рахмилович В.А. Различные виды договора страхования в ... // ... и ...... Қазақстан Республикасы. «Сақтандыру қызметі туралы» ҚР Заңы: 2000 жыл
18 желтоқсан №126-ІІ // Егемен Қазақстан – ... ... ... ... ... дамыту туралы» Қазақстан
Республикасының 2007 жылғы 21 шiлдедегi N 298 Заңы // Егемен ... ... ... ... ... Об ... Программы
первоочередных мер на 2006-2008 годы по ... ... ... ... ... Республики Казахстан
на 2006-2010 годы: от 6 марта 2006 года №149// Параграф ... ... А.Ж. ... ... ... ... және ... Дисс... заң ғыл.канд.-Алматы,2007.-126б.
102. Юткина Т.Ф. Налоги и ... ... А.А. ... ... о ... ... ... // Государство и право. – 1999.-№12.-С.95-98
104. Казанцев Н.Д. Новый закон о сельскохозяйственном ...... ... ... ... Салық және бюджетке төленетін басқа
да міндетті ... ... ... кодексі)(2010.02.04. берілген
өзгерістер мен толықтыруларымен
106. «Мiндеттi әлеуметтiк сақтандыру туралы»  Қазақстан Республикасының ... ... ... - 2009.
107. Федеральный закон «О государственном ... ... - М.: ... ... ... И.Ш. ... сотрудничество в аграрной сфере.
Автореф. дисс. канд. экон. наук. – Санкт-Перербург, 2005 – 181 с.
109. ... Ж.О. ... ... к ... Республики Казахстан «О
международных договорах Республики Казахстан». - ... -2007. - 105 ... ... ... О международных договорах: Закон от 30 мая 2005
года № 54-III ЗРК// Параграф – 2008.
111. Шаталин В. «Россия, ... и ... ... Таможенный союз»
27.11.2009г www.dw-world.ru
112. Генеральное Соглашение по тарифам и торговле 1994г («ГАТТ 1994»)
113. Кеден одағын қалыптастыру мен ... ... ... құру ... ... ... А. «Унификация мер таможенного и налогового регулирования в
государствах-участниках СНГ» 29 ... 2009 ... ... О. ... Белоруссию и Казахстан объединит Таможенный союз»
2.02.2010г вести.ru
116. Назарбаев Н.А. Об ... ... ... и внешней политики
на 2003 год. Послание Президента народу Казахстана // ... – 2002.-30 ... ... Б.Ж. ... ... земельных отношений: обзор мировой
практики. Земельное ... и ... ... ... ... – Алматы:Lem,2002. – 175c.
118. Быстров Г.Е. Общая характеристика законодательства о ... в ... ... // ... и ... – 1996.-№7.С.92-
98
119. Серова Е.В. Аграрная экономика. – М.,1999. – ... ... ... мен ... мен ведомстволардың бұйрықтары
Нұсқаулықтар, нормативтер
Құқықтық емес нысандар
Ақпараттық қамсыздандыру
Түсіндіру жұмысы
Нысандары
Әдістер
Мемлекеттік экономикалық болжамдау, ... және ... ... ... ... және инвестицияландыру
Мемлекеттік несие
Жеңілдіктік салық
Сақтандыру
Дотациялар
Өтемақылар
Субсидиялар

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 146 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Аграрлық өнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеу90 бет
Қазақстан Республикасының экономикасының аграрлық саласын реттеу104 бет
XX ғ басындағы өлкенің әлеуметтік-экономикалық жағдайы21 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Аграрлық саладағы инновациялық қызмет73 бет
Аграрлық оқу орындарының ашылуы мен даму тарихы186 бет
Аграрлық саясат9 бет
Аграрлық саясат жайлы100 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь