Текелі қаласындағы қорғасын -мырыш кен орны

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ


1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Тау кен байыту өнеркәсібі және оның қоршаған ортаға әсері ... ... ... ... 4
1.2 Ауыр металдардың қоршаған ортаға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.3 Қорғасынды өндіру және оның экологиялық салдары ... ... ... ... ... ... ... 7
1.4 Мырышты өндіру және оның экологиялық эффектілері ... ... ... ... ... ... 9
1.4.1 Зерттеу аймағының сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.4.2 Аймақтың ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.4.3 Текелі тау кен байыту комбинатының қалдықтары ... ... ... ... ... ... ... . 14
1.4.4 Қалдықтарды сақтайтын орын және оның қоршаған ортаға әсері ... . 15


2 ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ МЕН НЫСАНАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.1 Зерттеу объектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2 Зерттеу аймағының қысқаша сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 23
2.4 Биохимиялық анализге үлгілерді даярлау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.5 Атомды. абсорбциондық спектрометрия әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.6 Ауыр металдар мөлшерін есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.7 Мәліметтерді статистикалық өңдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 27


3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... 29
3.1 Hordeum spontaneum C. (арпа) құрамындағы ауыр металдар мөлшері. 29
3.2 Топырақ құрамындағы ауыр металдар мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 30
3.3 Су құрамындағы ауыр металдар мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
3.4 Алынған нәтижелерді талқылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
33


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 34
Қорғасын -мырыш саласы 12 кәсіпорыннан тұрады, оның 3-уі металлургиялық, ал 9-ы кен байыту. Солардың бірі Текелі қаласындағы қорғасын- мырыш комбинаттары. Республикамыздың қорғасын-мырыш өндірістерінің руда қоры едәуір көп. Қорғасын мен мырыш өндіруде біз дүниежүзі бойынша бесінші орынға иеміз. Бірақ өндірістің бұл түрі биосфераның барлық бөлігін әртүрлі улы заттармен ластап, биологиялық ресурстарға зиянын тигізіп отыр. Қорғасын зауыттары ауаны қорғасынмен, мышьякпен, басқа да ауыр металдармен, күкіртпен, көміртек оксидтерімен көп мөлшерде ластайды.
Текелі қаласындағы қорғасын -мырыш кен орнында 1936 жылдан бастап өндіру жұмыстары жүргізіліп келеді. Қорғасын мырыш кендерін байыту барысында ауданы 3 км2 болатын қала өңірінің солтүстік шығысында бір көпжылдық өндірістік қалдықтар сақталатын орын жұмыс істеп өтелді. Бүгінгі күнге дейін Текелі қаласы өңірінің солтүстігінде тағы да бір қалдықтар сақтайтын орын толып қалып отыр. Шығарған кенді байыту кезінде оны көп мөлшерде сумен жуады. Одан шыққан шайынды суллары төгінді тоған арқылы тазартатын биоқоймаларға ағып, одан шығып, Қаратал өзеніне құйды. Шайынды ақаба суларының құрамында қоғасын, мырыш, мыс және басқа да ауыр металдардың жоғарғы концентрациясы болады. Ауыл шаруашылықтың егістік жерлері, саяжайлы учаскелер, алаңдар және Текелі қаласының территориясы осы қалдықтар сақталатын орынмен көршілес орналасқан. Аталған жерлер туралы ғылыми әдебиет көздерінің аз екенін атап кету керек.
Ауыр металдарды тазарту шараларына қарамастан өндірістік ағын суларда ауыр металдар қосындыларының мөлшері жоғары болады. Топырақта, табиғи суларда, ауда және тағам өнімдерінде ауыр металдардың жоғары мөлшері адамдардың денсаулығына қауіп төндіреді. Қалдықтар сақтайтын орынның әсер ету аймағының экологиялық жағдайы туралы нақты мәліметтердің жоқ болуы бізге осы зерттеулерді жүргізуге негіз болды.
Бітіру жұмыстың мақсаты- қалдықтар сақтайтын орынға жақын жатқан топырақтың, судың, сонымен бірге сол жердің әсер ету аймағында өсірілген өсімдіктердің ауыр металдармен ластану деңгейін анықтау.

Курстық жұмыстың міндеттері:
1. зерттеу аймағының топырақ пен суда ауыр металдардың жинақталуын анықтау.
2. зерттелетін тест- объектіде ауыр металдардың жинақталуын анықтау.
3. зерттелетін аймақтағы абиотикалық және биотикалық факторлар компоненттерінде ауыр металдардың жинақталуына салыстырмалы талдау жасау.
1. Будницкий И.М. Горная промышленность http://bse.sci-lib.com
2. Сейдалы А. С., Лазарева Е. А., Семилетова И, А, Современное состояние угольной горнодобывающей и металлургической промышленности Казахстана: Аналит. Обзор. Алматы: КазгосИНТИ, 2000.-56с.
3. Студенцов В.В., Клец А.Н. Горно-металлургический коиплекс Республикики Казахстан: анализ, запасы, технологии, Алматы, 1997.-355с.
4. Адырышев А.К., Липовский А. Б., Липовский В. Б. О проблемах комплексного использования промышленных отходов Восточно- Казахстанского региона // Вестн. ВКПУ им. Д. Серикбаева. 2002.-№2.-С.81-84
5. Омаров С. С. Количественная оценка влияния накопителей отходов производства на окружающую среду// Вестн. ВКПУим. Д. Серикбаева. 2002.-№2.-С.95-100.
6. Омаров С. С. Нормирование годовых объемов отходов производства// Вестн. ВКПУим. Д. Серикбаева. 2002.-№2.-С.100-104.
7. Певзнер М. Е., Костовецкий В.П., «Экология горного производства»,- Москва, «Недра», 1990.-396с.
8. Хвостохранилище http://ru.wikipedia.org
9. Усубалиева С. Экологический риск хвостохранилищ (на примере Актюзских хвостохранилищ Кыргызстана) //Научный журнал Министрества Образования и науки РК. 2008.- №2.- С.133-137.
10. Тяжелые металлы http:www.ecoguild.ru/
11. Цветная металлургия Республики Казахстан: Металлугический портал, 2007-2009 http://www.nomad.su/?a=4-200803270432 (02.04.2010).
12. Свинц http://chem100.ru/elem.php?n=82 (21.04.2010)
13. Свинец: плюсы и минусы http://www.know-house.ru/avtor/kbe11.html (2011 май)
14. Цинк http://chem100.ru/elem.php?n=30 (21.04.2010)
15. Польза и вред цинка http://mnogoedi.ru/polza-i-vred-cinka/ (2011 май)
16. Город Текели (Комитет Индустрии)
http://visitkazakhstan.kz/ru/guide/information/2/0/310/ (26.04.2010)
17. Люция Лисогор. Старая беда накроет с двойной силой// ОКО от 29 сентября 2006 года.
18. Г.К.Будников. Характеристика тяжелых металлов. Казанский Государственный Университет
19. Дарибаев Ж., Серманизов Н., Серманизова А. Эколого- экономическая оценка экологического состояния окружающей среды Туркестанского региона ( на примере Баяндырского хвостохранилища) //Научный журнал Министерство образования и наук РК. 2006.-№1.-С. 27-29.
20. ГОССТАНДАРТ РОССИИ. Серия «Международные стандарты народному хозяйству России». ВНИИ стандарт.- М: 2001.- С.19-20.
21. Оценка риска воздействия на здоровье населения химических факторов окружающей среды // Методические рекомендации.-Алматы, 2004.-С.31.
22. Отчет о результатах выполненных работ по ведению постоянного мониторинга за состоянием подземных и поверхностных вод в зоне влияния хвостохранилища обогатитель-ной фабрики Текелийского ГОК ОАО "Казцинк". ТОО "ЭКОМОНИТОРИНГ".Алматы, 2001.-51 с.
23. Попов Ю.Н., Богачёв В.П. Техногенное загрязнение ландшафтов долины реки Каратал. // Алматы:Гидрометеорология и экология, 1995-№2.
24. Хвостохранилище http://ru.wikipedia.org
25. Усубалиева С. Экологический риск хвостохранилищ (на примере Актюзских хвостохранилищ Кыргызстана) //Научный журнал Министрества Образования и науки РК. 2008.- №2.- С.133-137.
26. Аппарат Акима Алматинской области. Управление здравохранения Акима Алматинкой области// Oбъекты здравоохранения http://tekeli.forever.kz (26.04.2010)
27. Яковлева Н.А., Мартынова В.И., Унербекова У.М., Семенюк А.Н., Герасименко В.И. Особенности формирования здоровья населения в районе Балхаш-Алакольского водного бассейна (на примере г. Текели и Алакольского района Алматинской области) http://webcache.googleusercontent.com
28. Онищенко Г.Г, Новиков С.М, Рахманин Ю.А, Авалиани С.Л, Буштуева К.А. Основы оценки риска для здоровья населения при воздействии химических веществ. Загрязняющих окружающую среду. М.: НИИ ЭЧ и ГОС, 2002.- С.403.
29. Бигалиев А.Б., кенжебеков А.К., Канагатов Ж.Ж. Экологическая оценка влияния промышленных предприятий на водные ресурсы Талдыкорганского района Алматинской области// Материалы научно-практической конференций, посвещенной 10-летию МКВК, 20-22 февраля 2002года.-Алматы-С. 401-403.
30. Алексеев Ю.А. Тяжелые металы в почвах и растениях. Л.: Агропромиздат.- 1987.- 115 с.
31. Жунусова К.Х. Методы оценки загрязнения окружающей среды.-Алматы: 1984- 704 с.
32. Доклад. Состояние природной среды в Республике Казахстана// Министрерство экологии и биоресурсов РК.- Алматы:1994. -С. 87-90.
33. Иванов Д.Н. Спектральный анализ почвы.-М.: Колос.- 1974.- 352 с.
34. Атомно-абсорбционный спектрометр http://ru.wikipedia.org/wiki/Атомно-абсорбционный_спектрометр.
35. Атомно-абсорбционный анализ
http://www.chemport.ru/chemical_encyclopedia_article_325.html
36. Удольская Н.Л.Введение в биометрию. Алма-Ата: «Наука» КазССР, 1976., 17-20, 28-32 с.
        
        Мазмұны
| | |
|Кіріспе | |
| | |
|1 ... шолу | ... Тау кен ... ... және оның ... ... |4 ... | ... Ауыр ... ... ... |6 ... | ... Қорғасынды өндіру және оның экологиялық |7 ... | ... ... ... және оның ... |9 ... | ... ... ... |11 ... ... ... |12 ... |
|................... | ... ... тау кен ... комбинатының |14 ... | ... ... сақтайтын орын және оның қоршаған ортаға әсері.....|15 |
| | |
|2 ... ... мен |22 ... | ... ... |22 ... ... | ... ... ... ... |23 ... | |
|2.4 Биохимиялық анализге ... |24 ... | ... Атомды- абсорбциондық спектрометрия |25 ... | ... Ауыр ... ... |26 ... | ... ... ... |27 ... | |
| | |
|3 ... ... және ... ... |29 |
|3.1 Hordeum spontaneum C. (арпа) құрамындағы ауыр ... ... |29 ... ... құрамындағы ауыр металдар |30 ... | ... Су ... ауыр металдар |31 ... | ... ... ... |32 ... |
|.. | |
| | ... ... | |
| | ... ... |34 ... | ... ... саласы 12 кәсіпорыннан ... оның ... ал 9-ы кен ... ... бірі ... ... ... комбинаттары. Республикамыздың ... руда қоры ... көп. ... мен ... ... ... ... бесінші орынға иеміз. Бірақ өндірістің бұл түрі
биосфераның ... ... ... улы заттармен ластап, биологиялық
ресурстарға зиянын тигізіп ... ... ... ауаны қорғасынмен,
мышьякпен, басқа да ауыр металдармен, күкіртпен, көміртек оксидтерімен ... ... ... ... ... кен орнында 1936 жылдан бастап
өндіру жұмыстары жүргізіліп келеді. Қорғасын ... ... ... ... 3 км2 ... қала ... солтүстік шығысында бір
көпжылдық өндірістік қалдықтар сақталатын орын жұмыс істеп ... ... ... ... ... өңірінің солтүстігінде тағы да бір қалдықтар
сақтайтын орын ... ... ... ... ... байыту кезінде оны көп
мөлшерде сумен жуады. Одан ... ... ... ... тоған арқылы
тазартатын биоқоймаларға ағып, одан шығып, Қаратал өзеніне құйды. ... ... ... ... мырыш, мыс және басқа да ауыр
металдардың жоғарғы ... ... Ауыл ... егістік
жерлері, саяжайлы учаскелер, алаңдар және Текелі қаласының территориясы осы
қалдықтар сақталатын орынмен көршілес ... ... ... ... әдебиет көздерінің аз екенін атап кету керек.
Ауыр металдарды тазарту шараларына қарамастан өндірістік ағын
суларда ауыр ... ... ... ... ... ... ... ауда және тағам өнімдерінде ауыр металдардың жоғары мөлшері
адамдардың денсаулығына қауіп ... ... ... орынның әсер
ету аймағының экологиялық жағдайы туралы нақты мәліметтердің жоқ ... осы ... ... ... ... жұмыстың мақсаты- қалдықтар сақтайтын орынға жақын ... ... ... ... сол жердің әсер ету аймағында өсірілген
өсімдіктердің ауыр металдармен ластану деңгейін анықтау.
Курстық жұмыстың ... ... ... топырақ пен суда ауыр металдардың жинақталуын
анықтау.
2. зерттелетін ... ... ауыр ... ... ... зерттелетін аймақтағы абиотикалық және биотикалық факторлар
компоненттерінде ауыр ... ... ... ... Әдебиетке шолу
1. Тау- кен байыту өнеркәсібі және оның қоршаған ортаға әсері
Тау өнеркәсібі- ... ... ... ... оларды жер
бедерінен өндіру және біріншілік өңдеу ... ... ... ... Тау ... ... ... топтарға бөлінеді: 1)
отын өндіруші ... ... ... өндіру, көмірлі, тақта тасты,
шымтезекті); 2) кен өндіруші (темір ... ... ... түсті, асыл
және сирек металдарды, ... ... ... 3) ... және ... ... өнеркәсібі (мәрмәр, гранит,
таскендір, бор, доломит, кварцит, әктер мен дала шпатын ... 4) ... ... калий тұздарын , селитра, сұр колчеданын, бор кендірін,
фосфат шикізатын ... 5) ... ( ... ... ... ... етуге қажетті сулар және т.б мақсаттарға).
Пайдалы қазбаларды ... мына ... ... ... ... ашық ... ... шахталар, ал сұйық және газтәрізді
пайдалы қазбалар үшін ұңғымалар ... ... ... ... тау металлургиялық кешенінің негізгі бағыты, бұл минерал
шикізатты ресурстарды кешенді түрде қолдануы және ... ... ... ... қайта өңдеу, ол өз кезегінде ішкі және сыртқы нарықта сұраныстың
жоғары болуын қамтамасыз ... [2]. ... ... ... мәліметтері бойынша, елдегі 55 қара металлургиялық өнеркәсіп
және 98 түсті металлургиялық өнеркәсіптердің 70-і ... ... ... және минералдық шикізатты қайта өңдейтін өнеркәсіптер, ал
олар мемлекетке тиесілі жарна қағаз пакетінің белгілі бір бқлігін ... ... ... ... ... ... тау ... қазіргі жағдайы минералдық шикізат негізінің ... ... ... ... бөлумен артта қалуы, кен шығатын жерлерді дамытудың
тау геологиялық және тау ... ... ... ... ... ... және ... көлемін арттыру тек пайдалы қазбалы
кендердің жаңа ... ... ... ... ... ... ... өңдеуге қатыстыру және екіншілік өңдеу кезінде
ғана жүзеге ... ... ... ... 20 ... ... ... қалдықтар жинақталған, солардың ішінде түсті ... ... ... ... ... ... кендер)
10,1 млрд.т, ал қара металлургияда -8,7 ... ... ... ... ... жұмыстан шығу кезеңіндегі аралықта қазіргі кезде 360 млн ... ... ... ... ... ... мыс, қорғасын, мырыштың 2 млн т және алтынның шамамен 120-130 т
бар. Республикамызда қатты қалдықтарды ... ... ... ... ... ... қалдықтардың көптеген түрлерін өңдейтін немесе басқа бағыттағы
өнеркәсіптерде өңдеу үшін оларды дайындайтын ... ... ... сай қалдықтарды өңдеудің эффективтілігінің
экономикаға негізделген есеп ... ... ... ... ... ... қасиеттері
мен қолдану әдістері туралы оперативтік ақпараттар [3-5].
Тау кен ... қара және ... ... ... ... ... ... негізінің
дамуына қаржы бөлінуінің болмауы, дайын қорларының таусылуы (Текелі, Зырян
және ... ... ), ... ... ... және ... проблемаларының бірі – өндірудің технологиялық деңгейінің
төмендігі, бұл өз ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Шетел фабрикаларымен салыстырғанда,
біздің еліміздің өнеркәсіптік кешендері ... 8-10% ... ... ... ... 1,5-1,8 есе ... ал өнім
шығару еңбегі барлық шегі бойынша 1,5-2 есе төмен. Ал ... ... ... ... 70% -жетеді [2,6].
Тау өнімдерімен, жыныстардың құлауымен және ... ... ... ... тез ... ... ... ластайды.
Пайдалы қазынды кендердің орындарының құрғауы, дренажды және ағынды суларды
(пайдалы қазбаларды өңдеу кезіндегі ... ... су ... мен ... ... ... сол жердің гидрологиялық және гидрологиялық
жағдайларын тез өзгертіп, ... және ... ... ... Әр ... көздерден шығатын, соның ішінде цех және фабрикалар
қайта өңдейтін тау өнімдері мен ... ... шаң ... Нәтижесінде, биосфераның элементтеріне кегшенді әсер ете отырып,
өсімдіктерінің өсу жағдайын, жануарлардың мекен ... және ... ... ... Тау ... негізгі объектісі мен
операциялық негізі ... ... жер ... де ... ... ... ... табиғи жолмен қалпына келе алмайтын биосфераның элементіне
жатады. Тау ... ... ... халық шаруашылығының әр түрлі
саласына әсер етеді және үлкен әлеуметтік ... ... ие. ... ... ... сулар режимінің өзгеруі, шығарындылардың
атмосфераға шаң мен химиялық қосындылардың шығуы, ... –ақ су мен ... ... тау өндірісінің әсер ету зонасындағы жерлердің
сапасының ... алып ... Бұл ... ... ... ... ... мен сандарының азюы, ауыл, орман , балық және мал
шаруашылықтар өнімдерінің төмендеуінен көрініс табады.
Қазіргі ... ... ... болмауынан тау
өнеркәсібінің қоршаған ортаға әсерлеріне салыстырмалы баға беріп, әр түрлі
жеке критерийлерді қолдану, ... ... алу ... болмай отыр [7].
Қалдықтарды сақтайтын орын - радиоактивті, ... және ... ... ... қалдықтарды көму немесе сақтауға арналған
арнайы құрылыс және жабдықтар кешені. Өндірілген ... тау кен ... ... ... ал қайта өңдеудің қалдықтарын қалдықтарды
сақтайтын орынға орныластырады.
Негізінен, қалдықтарды ... ... тау кен ... ... ... жер ... төменденген жерлерде (қазаншұңқырларда,
шатқалдарда, ыдырау жерлерде) салады. Қалдықтардан ... ... ... ... ... кезде қалдықтардың шөгінді қатты
фазасына және суға бөлінуі жүреді. Су тау кен ... ... ... ... ... тазартылып ағынды суларға төгіледі. Фазаның бөліну
процестерін жақсарту үшін ... ... ... ... ... ірі ... ... болып табылады.
Уақыт өте келе, қалдықтардың компоненттерін жақсы бөліп алуын ... ... ... ... ... жаңа талаптар
қояды, ал белгілі минерал көздері кедейленіп азаяды. Ал бұл өз ... ... ... мен сирек кездесетін элементтерді алу мақсатымен
«екіншілік пайдалы қазба кен ... ... алып ... ... ... қалдықтарды сақтайтын орынның қауіпті факторларына
мыналарды жатқызуға болады: бөгеннің тұрақсыздығы, дренажды және ... ... ... және ... ... сілтісіздену мен
ластануы, иондық радиация, шаңмен ұшуы, газдық эманация.
Қалдықтарды сақтайтын орын ... ... әсер ете ... ... ... ... ... алу мен жүйке жүйесінің,
сондай-ақ тірек-қимыл және бөлу жүйелерінің ауруларының жоғарғы ... ... ... ... өлу ... қатерлі жаңатүзілімдер
орын алады [21].
1.2 Ауыр металдардың қоршаған ортаға
әсері
Ауыр металдар — бұл периодтық жүйедегі салыстырмалы атомдық массасы 5-
тен ... ... ... Олар ... ... ... мырыш, мыс,
мышьяк) кең таралған және өте токсикалық ластаушы ... ... Бұл ... ... ... ... да ... жинақталады. Ауыр металдардың мутагенді және канцерогенді ... ... Ауыр ... әртүрлі өндірістерде кең ... ... ... ... ... ... ағын
суларда ауыр металдар қосындыларының мөлшері жоғары. Бұл қосылыстардың көп
массасы атмосфера арқылы мұхиттарға түседі. ... ... ... және ... өте қауіпті (қауіптіліктің 1-класы). Сынап ... ... және ... ... тасымалданады. Өндірістік іс-
әрекеттерде кеңінен қолданылатын және сыртқы ортада жинақталу нәтижесінде
қауіп тудыратын ... ... ... ... ... ... кадмий, мырыш, висмут, кобальт, никель, мыс, олово, сурьма, ванадий,
марганец, хром, молибден және мышьяк ... Ауыр ... ... ... және ... емес қосылыстар, шаңдар мен
аэрозольдар, сонымен бірге газтәрізді элементтер ... ... ... ауыр металдардың түсуі екі жолмен жүреді: 1) табиғи; 2)
антропогенді. ... ... ауыр ... ... ... антропогенді
көздері: ЖЭО және қазандықтар, байытушы фабрикалар, металлургиялық, цемент,
магнезиттік зауыттар және жеңіл көлік. Бұл ... ... ... ... ... байланысты үлкен айырмашылыққа ие. Ірі
қалаларда ... ... ауыр ... ластану көзі жеңіл көліктер,
бұл біздің оңтүстік астанамызға да қатысты. Жеңіл ... ... ... тек шығарындылардың абсолютті массасына ғана емес,
сонымен бірге жел жылдамдығы өте ... ... ... ... ... ... да байланысты. Түтіннің сапалық және сандық құрамы
көліктердің двигатель түрлері мен олардың қозғалу жылдамдығына байланысты
екені бекітілген. Бензинге ... ... ... ... ... ... майлаушы материалдың қызметін атқарады. Мұндай бензин мотор
қызметін жақсартады және бензинді ... ... ... жағынан ауаны
қорғасын қосылыстарымен ластайды. Қорғасынның жоғары концентарциясы
автомагистралдарға жақын жердегі топырақтарда ... ... ... метр ... ... пен өсімдіктерде қорғасыннан басқа Mn, Zn,
Cd, Co, Ni, Sr сияқты ауыр ... ... ... кездесетінін
көптеген зерттеулер көрсетті.
1.3 Қорғасынды өндіру және оның экологиялық салдары
Қазақтанда қорғасынның қоры 11,7 млн т (немесе әлемдік қорының ... бұл ... ... ... ... Ресей, Австралия,
Канада, АҚШ және Қытай елдерінен кейінгі 6-шы орында тұр.
Қазақстанда қорғасынның қорлары 50 ... ... кен ... ... ... ... құрамында қорғасыны бар кендер 15
пайдалы қазбалы кен орындарда өндіріледі. ... ... ... ... концентратындағы жалпы көлемі мыс және мырыш
деңгейінен төмен- шамамен 25-50 мың т. Қазақстанда шығарылатын қорғасынның
қорғасын концентратындағы ... ... ... ... ... (2007 жылы 58% -дан ... Бүкіл әлем өндірісінің жалпы көлемінде
Қазақстанның қорғасынның үлесі 2006 жылы 2%-ды ... ... (лат. ... ... ... IV ... ... атомдық саны 82, атомдық массасы 207,2. Қорғасын ... ... ауыр ... өте ... ... (пышақпен кесіледі,
тырнақпен тырналады).
PbS-ті күйдіру арқылы ... ... соң шикі Pb ... ... РbО-
ні тотықсыздандырады, Pb тазартылуы арқылы металдық қорғасынды ... ... ... ... үздіксіз жұмыс істейтін агломерациялық
ленталық машиналарда жүреді. PbS-ті ... ... ... ... + ЗО2 = 2РbО + 2SO2 ... бірге, PbSO4 аз болса да алынады, оны PbSiO3 ... ол үшін ... ... құм қосады. Қоспа ретінде кездесетін
басқа металдардың (Cu, Zn, Fe) сульфидтері де ... ... ... тәріздес сульфидтердің қоспасының РbО, CuO, ZnO, Fe2O3
оксидтерден тұратын ... ... ... ... ... алады.
Агломераттың бөліктерін кокспен және ... ... ... пешке қояды, онда құбырлар арқылы қысыммен ауа жіберіледі.
Кокс және көміртек оксидін (II) ... ... (500 ... ... Pb-ға ... ... ... кезінде мынандай
реакциялар жүреді:
СаСО3 = СаО + СО2 ... + 2СаО + С = 2Рb + 2CaSiO3+ CO2 ... және Fe ... ... ZnSiO3 және FeSiO3 ... ... ... күйінді түзеді. Қорғасынның оксидтері металға ... Шикі ... ... 92-98% Pb, ... - Cu, ... Au), Zn, Sn, As, Sb, Bi, Fe ... Cu және Fe қосындыларын
зейгерлеу әдісімен алып тастайды. Sn, As, Sb алып ... үшін ... ... ... ... ... (және Au) бөлінуі үшін Zn қосады, ол "мырыш
көбігін" түзеді, оның құрамында Zn-ың Ag-мен (және Au) қосындылары бар ... ... 600-700 °C ... ... ... ... ... Zn еріген
Рb-нан ауаны, су буын немесе хлорды жіберу арқылы алып тастайды. ... үшін ... Рb-ға Са ... Mg ... қиын еритін Ca3Bi2 және
Mg3Bi2 қосылыстарын түзеді. ... ... ... ... ... Рb ... ... 10 жыл ішінде табиғатта қорғасынның концентрациясы өсуде. Адам
ағзасына түсудің негізгі көзі ... ... қоса ... ... Жұтылатын шаңның шамамен 30-50 %-ы өкпеде жинақталып, ал
қалғаны қанға ... ... ... сіңірілетін қорғасын шамамен 5-
10 %, ал балаларда – 50 %. Ішек-қарын жолында сіңірілген ... ... Д ... ... ... ... Бір күн ішінде адам орташа 26-
42 мкг ... ... ... ... ... адам сүйектерінде
шамамен 90 % жинақталады, ал балаларда– 60-70 %. Сүйектерде ... ... ...... 10 жыл. Осы ... жинақталған
қорғасын мөлшері жылдан жылға көбейе береді, нәтижесінде қорғасынмен
байланысты емес ... ... ... 30-40 ... ... ... ... 80-200 мг болады.
Қазіргі таңда қоршаған ортаның қорғасынмен ... ... ... мен ... тағамдары да осы элементпен ... ... ... ... ... аталған метал көп мөлшерде
жинақталады. ... ... ... топырақта жинақталу процесін
зерттеушілер ... ... ... қорғасын атмосфералық ауадан
топыраққа оксидтер түрінде түседі, ал осы оксидтер ... ... ... катиондардың түрлі формаларына өтеді.
Егер топырақ қорғасынмен ... ... одан ... ... ауыз ... жән ... ... өтетін болса, онда топырақтың
өзі бірте-бірте осы элементпен уланып, топырақтағы органикалық ... алып ... ... ... ... ауыл ... ... 1 га жердегі 1 метрлік топырақта жинақталатын қорғасынның
жалпы мөлшері 500-600 т жетуі ... ... ... ... ... ластануға тұрақты болып келеді; олай болса, олар қорғасынмен аз
байланысқа түсіп, оны өсімдіктерге немесе суларға оңай бере алады ... ... ... және оның ... ... ... қоры 25,7 млн т ( ... қордың 9,5 %)
бағаланады,бұл көрсеткіш бойынша Қазақстан Республикасы Австралия, АҚШ
және Ресей ... ... 4-ші ... ... Республикасының Агенттілігінің мәліметтері бойынша мырыштың
максималды мөлшері 2006 жылы ... 407 мың т. ... ... бір ... ... ... 2006 және 2007 ... шығару жұмыстары 165 және 238 мың т ... Бұл, ... ... ... ... жүзеге асырылды. Металдық мырышты шығару
3 мырыш заводтарында, соның ішіндегі 2-уі «Қазцинк» (Өскемен және Риддер),
1-уі ...... ... ... кіреді. АҚҚ «Қазцинк»
үлесіне Қазақстандағы металдық мырыш өндірісінің 87%-ы (2007 ж.) ... ... ... ... ... ... 30 мың т ЗАҚ
«Южполиметалл» (Шымкент) шығарады. Жылына 100 мың т ... ... ... ... тау ... ... ... асыруды
ойластыруда. Әлем өндірісінің жалпы көлемінде Қазақстанның мырышының үлесі
2006 жылы 5,5% құрады. Қазақстанда ... ... ... ... шығарады ( соңғы жылдары ... ... ... ... Италия, Украина және Қытай. Өндірілген мырыштың ... ... ... ең ... АҚ ... Стил ... ... металлургиялық комбинат) мырыштанған прокатты шығару
үшін қолданылады [1].
Мырыш (лат. Zincum)- Менделеев периодты жүйесінің II ... ... ... саны 30, ... массасы 65,38, көгілдір-ақ түсті металл.
Мырышты полиметалдық кендерден өндіреді, онда 1-4% Zn сульфид, сондай-
ақ Cu, Pb, Ag, Аu, Cd, Bi ... ... ... ... ... ... ... концентратын (50-60% Zn) және қорғасын, ... ... ... тіпті пирит концентрациясын да алады. Мырыш
концентрацияларын ... ... бұл ... ... ... ZnO ... ... газ SO2 түзіліп, күкірт қышқылын түзуге жұмсалады. ZnO-ден
Zn-қа 2 жолмен жүреді. ... ... ... ... бері қолданылады. Күйдірілген концентраттың газөткізгіштігін және
түйіршіктілігін келтіру үшін қақтайды, содан соң ... ... ... °С ... ... ... + С = Zn + CO ... кезде түзілген металдың буларын конденсациялап, құймақалыпқа құяды.
Алғашқыда тотықсыздандыруды ... ... ... реторттарда
жүргізген, кейінірек карборундалардан жасалған тік механикалық реторттарды
қолдана бастады, содан соң–шахталық және доға ... ... ... ... ... ... концентрациялардан үрлеу арқылы
шахталық пештер ... ... ... ... ... ... мырыштың құрамында 3%-ға дейін түрлі қосылыстар болды. Айдалған
мырышты ликвациялаумен (яғни, 500 °С-да темірден және ... ... ... ... 98,7% ... ... отырып жүзеге асырады.
Кейде қолданылатын ректификациялау арқылы (тазарту) қиын және ... ... таза ... ... және ... ... алу
мүмкіндігі бар.
Мырышты алудың негізгі жолы-электролиттік ... ... ... ... ... алынатын сульфат
ерітіндісін қосылыстардан тазартады және ішінде тығыздалып ұзақ ... ... ... бар ... ... ... Мырыш
алюминийлік катодтарда шөгеді, оны тәулік сайын алып тастап (қырып) отырады
және индукциялық пештерде ерітеді. ... ... ... 99,95%, оны ... ... ... ... қосқанда)
толық бөліп алынуы 93-94%. Өндіріс қалдықтарынан мырыш купоросын, Pb, ... Au, Ag ... ... ... In, Ga, Ge, Tl ... ... ағзаға әсері оның нормадан жоғары болған кезде ... ... ... 150-600 мг у болса, ал 6 г өлімге ұшыратады. Осы
металмен ... ... ... ... айну және т.б. белгілер көріне
бастайды. Әрине, металды ... ... ... кездестірміз, бірақ жанамалы
түрде мырышпен байланысқа түскен кезде кері жағы ... ... ... ... ... суды ... ... себебі мырыштың еріген
қосылыстары ішек-қарын жолдарына әсерін тигізеді. Металдық шаң ... ... ... ... ... үшін ... ... адам үшін өте қауіпті.
Мырыштың әсері негізінен ... ... ... ... ... ... ... Мырыш теңіз
планктондарының өсуіне қажетті элемент, ... ... ... ... суларда мырыш концентрациясы өскен. Қалыпты жағдайларда ... бұл ... ... ... аз болу ... Егер суда мырыштың
мөлшері өте жоғары болса, барлық планктонды өсімді ... ... ... ... ... ... тізбектің бастапқы буыны,
көптеген балықтар үшін жем болып келеді [5].
1.4.1 Зерттеу аймағының сипаттамасы
Текелі қаласының көлемі 6133 га ... 70 ... ... ауданы 0,1 мың
км2, Талдықорған қаласының оңтүстік-шығысына 46 км ... ... 285 км ... ... орналасқан, бұл қалалармен темір және
автомобиль жолдары арқылы қатынайды. Қала Жоңғар Алатауының солтүстік-батыс
жотасының етегінде ... ... ... Қарой, Қаратал өзендері сайдан
төмен құлай өтіп қаланы ... ... ... 32 км –ге ... ирек ... ... келеді. Текелі, Қарой және Чажа өзендері қосылып, Жетісудағы
мөлшері жағынан екінші болып келетін, Балқаш көлі ... ең ... ... өзеніне бастама береді. Бұл өзен таудан шығып,
құмдар арасында жазық ... ... ... ... Іле ... сияқты атырау
құрай отырып, Балқаш көліне бірнеше саға болып құяды. Текелі ... ... Чажа ... ... ... ... өзенінің аңғары-Жоңғар Алатауындағы ең көркем ... ... ... 90 ... ... ... аймағындағы ең биік
нүктесі теңіз бетінен 4100 м. Бұл жер ... мен ... бай ... Жетісудағы ең үлкен сарқырамалардың бірі-Бұрхан-Бұлақ (биіктігі 90
м) бар. Ол Текелі қаласынан 55 км қашықтықта орналасқан. Ойсаз ... ... атты ... бұлақ Текелі қаласыннан 25 км ... Ол ... ... қасиеттерімен әйгілі [10].
Сурет 1. Текелі қаласы
Сурет 2. ... ... ... ... ... ... ауыр ... ластайтын 3 басты
ластау көздері бар: қорғасын-мырыш комбинатының жұмыстан шыққан қалдықтарды
сақтайтын орын, қазіргі уақытта ол мемлекеттің ... және ... ... бойы ... процестеріне ұшырап, бақылаусыз қалған жер; келесісі жұмыс
істеп тұрған ... ... ... ААҚ ... ... ... ... ұшыраған жағажай мен бөктер, ... ... ... ... ... ... ... істеп тұрған
қалдықтарды сақтайтын орындағы-клинкерлер, олардың эксплуатациясы жұмыстан
шыққан құбырлар мен сол ... ... ... ... ... ... ... жанында қараусыз қалған ААҚ «Қазцинктің»
өндіріс орны. ... ... ... ... ... ... ... асырылады, олар өз кезегінде өзенге және қойыртпақ
сымдардың ... ... ... ... ... 1993 жылдан бастап жүргізілген Алматы
қаласының ... ... ... ... Талдықорған
және Текелі қалаларының жерлерінің жартысына жуығы қорғасынның ... ... ... ... ластанған (150 мл/кг астам) [14]. Ал Оңтүстік
Қазақстаның қоршаған ... ... ... ... бойынша топырақта қорғасынның мөлшері 5-тен 80 км-ге дейінгі
арақашықтықта 240-1260мг/кг ... ... ол ... ... ... ... ... арақашықтығына байланысты 7-38 рет (Түркістан
және Кентау қалалары). ... ... адам ... ... ... жүргізілген көптеген зерттеулер байыту қалдықтардың
аз ғана концентрациясының өзі организмнің оған қарсы ... ... ... әсерлердің әрекетіне сезгіш екенін көрсетті [15]. Ауыр ... ... ... ... ... ... қабаттарында
байқалады. Ауыр металдардың топырақтан жартылай аластау периоды (сілтілеу,
эроция, өсімдіктермен қолдануы, ... ... ... байланысты
қорғасын-70-510 жыл; кадмий-13-110 жыл; мыс-310-1500 жыл; ... ... ... қалдықтардың шаң түрінде атмосфераға көтерілуі жел жылдамдығын
қоса есептегенде мына формуламен анықталады:
П= S*Wc*γ, ... S ... ... ... ... м2; Wc – ... ... түсуі, кг/(м2*с). Шаңның салыстырмалы ... ... ... ... ... ... жылдық жел жылдамдығын 3м/с
(аймақ үшін сипатталады) қоса есептегенде 5 мг/(м2*с) тең; γ- ... ... ... ... ... ( ... ... қалдықтары тек
бөлшекті түрде болады) [15].
Ауыз су ... ... ... ... ... ... ... бойынша 2003 жылдан 2008 жыл аралығында
гигиеналық нормативтерден тек ... жеке ... ... ... ... ... зерттеулерде ауадағы
қорғасынның нәтижелері назар аударуды қажет етеді. Алынған өлшемдер бойынша
2007 жылы ... ... ... 12 ... ... қорғасынның мөлшері ШРК-
дан асады (5-8 ШРК). Сол жылдың сәуірінде ауа сынақтарының 9-ның 6-ында
қорғасын ... ... ... (2-5 ШРК). Оған ... 2007 жылы (24 сынақ)
өткізген атмосфералық ауадығы ... ... ... зерттеулердің
нәтижелері концентрациядан жоғарлауы анықталмаған. 2008 жылы ... орта ... ... ... лабораториялық
зерттеулердің нәтижелерінде ... ... ... ... ... ... жамылғысының ластануының негізгі көзі қорғасын мен мышьяк
екені анықталды. Топырақта қорғасынның мөлшері 22 ... (0,69 ... ... (161,47 ШРК) ... ... ... қорғасын зауыты
аймағында қорғасын мөлшері нормативтік көрсеткіштерден әлдеқайда жоғары.
    Ауыз су ... ... ... нормативтерден ауытқуы
анықталмаған. Суқоймалардағы сулар да гигиеналық ... ... ... ... және ... ... үй- ... аймағынан алынған
сынақтарда қорғасынның мөлшері нормативтен 2 есе жоғары болған.
  Атмосфералық ауа сынақтарының ... азот ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік берді. Анықталған
нәтижелер бойынша азот диоксидінің мөлшері №3 орта мектебінде ШРК-сы 1,64-
тен Қаділбеков ... ... ... 7,08-ге дейін жоғары. Атмосфералық
ауадағы азот диоксидінің мөлшерінің ... ... ... түсіндіріледі.
Текелі қаласының әр түрлі жерінен алынған жеміс-жидектеріндегі ауыр
металдардың мөлшерінің ... ... ... мөлшері картоп
сынақтарда нормадан асқаны анықталды. Береговой көшесінің аймағында алынған
картоп сынақтарының ... ... ... ... 10,3 ШРК, Қонаев
көшесінде - 4,0 ШРК, ал ... ... 2,1 ШРК ... ... ... ... қаласының қоршаған ортасы әлі де күрделі
проблемаларының бірі болып қалуда.
Қала ... ... ... ... ... бағалау да
ерекше орын алады.     
Радон ағынының тығыздығын ... ... ... ... топырақ бетінен алынған сынақтың нәтижесі көрсеткендей, топырақ
бетінен радон эксхаляциясы шекті көрсеткіштен біршама төмен.
Бақылау нүктесіндегі өндірістік ... (50 Гц) ... ... ... ... ... электр өрісінің кернеулігі және
тым жоғарғы жиілікті диапазонның электромагнитті ... ... ... ... ... ... нормативтерден
аспайды.     
Өндірістік жиіліктің электромагнитті өрісін құрайтын магнит тұрғын
үйлерге жақын ... ... ... ... үшін ... ... Асу деңгейі 1,15-тен 2,73 рет [17].
1.4.3 Текелі тау кен ... ... ... ... ... ... байыту кешені аймақтың су және табиғи
ортаның ластануына өз ... ... ... ... ... ... ... әдісімен
жүргізіледі. Кендерді қайта өңдеудің ... ... ... ... ... ... флотация, қойылту және фильтрлеу.
Қалдықтарды сақтайтын орында орналастырылған байыту қалдықтары ... ... ... ... тау кен байыту комбинатының тазартқыш
құрылысы қалдықтарды ... ... және ... ... тұрады. Байыту фабриканың жұмыс істеп тұрған қалдықтарды сақтайтын
орны байыту фабрикасының орнынан солтүстік-батысқа қарай 5 ... ... ... ... орнына шығыстан және оңтүстіктен
таулы массив, ал ... ... ... ... ... ... ... эксплутациясы 1965 жылы басталған. Құрылысты
эксплуатациялаудың бірінші мерзімі 25 ... ... ... ... аяқталуы кезінде эксплуатациялау мерзімін қайта ұзарту жоспарына
сәйкес қайта ... ... ... ... ... ... ... 23,47 млн м3 көлемге дейін жалғастыруға мүмкін болды.
Қалдықтарды сақтайтын орын ... ... ... құрылыс болып
табылады. Оның периметрі 15 км, бөгеннің толысу биіктігі- 44 км. ... ... ... 500 мм, ... 4,5 км ... ... ... қойыртпақ сымы арқылы қалдық ... ... №1 ... ... ... отырған. Содан соң, сорғыштармен №2 аралық ... ... сымы ... қойыртпақ бөлгіш қойыртпақсымына өтіп, шығарынды
келте құбырлар арқылы қалдықтарды сақтайтын орынға тасталып отырған. ... ... ... ... ... ... 19 га құрды. Алтыбунақты
биологиялық тоған қалдықтарды сақтайтын орнының батысында 150-200 м ... ... ... ... фазасын ауыр металдардан, цианидтер
мен роданидтерден тазартуға ... ... ... ... ... ... тазартуы микрофлораның көмегімен жүзеге асырылады. Біршама
тазартылған су тоғанға ұзындығы 1600 м ... ... ... ... каналға су сужинайтын құдық арқылы келеді. Биотоғанда тазартылған
су Қаратал өзеніне ... [19]. ... ... сақтайтын орын және оның қоршаған ортаға әсері
Қалдықтарды сақтайтын орын - радиоактивті, токсикалық және ... ... ... ... көму ... ... арналған
арнайы құрылыс және жабдықтар кешені. Өндірілген кендерден тау кен байыту
комбинаттарда концентрат алынады, ал ... ... ... қалдықтарды
сақтайтын орынға орныластырады.
Негізінен, қалдықтарды сақтайтын орындарды тау кен байыту фабрикасынан
бірнеше километрде жер бедерінің төменденген ... ... ... ... ... Қалдықтардан қалдықтарды сақтайтын
орынды қоршайтын бөген ... ... ... ... ... және суға бөлінуі жүреді. Су тау кен байыту ... ... ... ... тазартылып ағынды суларға төгіледі. Фазаның бөліну
процестерін жақсарту үшін ... ... ... ... ... ірі тонналы шикізат болып табылады.
Уақыт өте келе, қалдықтардың ... ... ... ... ... ... ... Өнеркәсіптер шикізатқа жаңа талаптар
қояды, ал белгілі минерал көздері ... ... Ал бұл өз ... ... ... мен ... кездесетін элементтерді алу мақсатымен
«екіншілік ... ... кен ... ... алып ... ... сақтайтын орындар экологиялық қауіптіліктің көзі, сондай-
ақ атмосфера мен ... ... ... ... ... ... болып табылады [20].
Қазіргі уақытта қалдықтарды сақтайтын ... ... ... ... ... ... ... дренажды және қорғау
жүйесінің дегредациясы, жерасты және жерүсті суларының ... ... ... ... ... ұшуы, газдық эманация.
Қалдықтарды сақтайтын орын тұрғындарының денсаулығына әсер ете отырып,
асқорыту мүшелерінің, жүрек ... ... алу мен ... ... тірек-қимыл және бөлу жүйелерінің ауруларының жоғарғы деңгейде
болуына негіз ... ... өлу ... қатерлі жаңатүзілімдер
орын алады [21].
1.4.5 Қалдықтарды сақтайтын орынның аймағындағы экологиялық мониторинг
Текелі қаласында 27800 адам тұрады, оған қоса 5400 ... ... ... қыз 6600, ... ... 4 ЕПМ-да алады,
сонымен қатар:
-  Текелі қаласының орталық ... ... 150 ... ... ... ауылдық емханасында 20 орын;
-  СЭС-тің 2 мекемесі;
  -  15 дәріханалық ұйым жұмыс ... ... ас үйі ... ... ... ... қалыптасу ерекшеліктерін түсіну үшін
тұрғындардың жыныстық-жастық құрылымын білген ... 1 ... ... тұрғындарының жыныстық-жастық құрылымының орташа ... ... ең ... бірі- тұрғындардың ауыру
деңгейі болып табылады. Соңғы 10 жылдардағы салыстырмалы ауыру ... 2 ... ... 10 ... кезеңдердегі Текелі қаласының ересек
тұрғындарының біріншілік ауыру көрсеткіштерінің мәліметтері көрсетілген.
Жасөспірімдерде ... ... ... ... ... мүшелерінің
аурулары, жарақат алу және улану бүкіл территория бойынша жоғары. Аталған
аурулар бойынша ... көп ... ... ... мен ... сапасының қолайсыз болуымен түсіндіріледі. Табиғи ортаның ластану
деңгейі, соның ... ... ... ... ... ... кері әсер етеді, ал әлеуметтік жағдайының шығыны- жасөспірім
арасында жарақаттанушылықтарды тіркеу ... ... ... ... ...  1998-2007 жылдарда Текелі қаласында балалар арасында
аурулардың біріншілік деңгейі жоғары. ... ... ... ... және
жарақаттану бойынша медициналық жәрдемді алу тіркеулерінің ... ... ... кесте
Текелі қаласының тұрғындарының жастық топтарының құрылымы (орта
шамамен 2005-2007жылдары) *
|Жастық топтар |%, екі ... ... |5,86 ... |5,95 ... |7,66 ... |23,95 ... |6,45 ... |6,36 ... |6,84 ... |7,72 ... |6,90 ... |5,24 ... |2,80 ... |4,93 ... |3,75 ... |3,38 ... |1,51 ... және > |0,70 ... ... Н.А., ... В.И., ... У.М., Семенюк А.Н.,
Герасименко В.И. Особенности формирования здоровья ... в ... ... бассейна (на примере г. Текели и Алакольского
района Алматинской области) http://webcache.googleusercontent.com
Текеліде аймақтық ... ... ... ... ... ... мен улану бойынша біріншілік аурулардың
деңгейі жоғары. Осындай тіркеулердің жоғары деңгейінің қалыптасуы ... ... мен ... жағдайының әсерінен туындайтынын айтуға
болады. Табиғи ортаның ластану деңгейі, ... ... ... ... тыныс мүше ауруларына әсер етеді, ал әлеуметтік жағдайының
шығындары-жасөспірімнің жарақаттанушылық тіркеуінің жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... мен улануы бойынша
ауру көрсеткіштерін төмендетуге ... ... ... бұл осы ... ... ... жетуге мүмкіндік береді. Текелі қаласында
аймақтық ерекшелігі болып бүкіл ... ... ... ... ... ... ... болып табылады [23].
2 кесте
1998-2007 жылдар аралығындағы Текелі қаласының ересек тұрғындарының
біріншілік ауыру деңгейлері*
|ХАК 10 бойынша аурулар кластары ... ... |
| ... |
| |(1000 ... ... |266,03 ... және паразиттік аурулар |11,16 ... |5,90 ... ... ... ... |5,14 ... аурулар |5,45 ... ... |1,37 ... ... аурулары |12,54 ... ... |10,28 ... ... |7,55 ... ... ... аурулары |11,31 ... алу ... ... |73,50 ... ... аурулары |9,33 ... және тері асты ... |26,92 ... жүйесінің аурулары |12,73 ... ... ... |21,09 ... пен туу ... |5,09 ... біткен ауытқулар (даму кемістіктері) |0,13 ... мен ... |37,32 ... ... Н.А., ... В.И., ... У.М., Семенюк А.Н.,
Герасименко В.И. Особенности формирования ... ... в ... ... ... (на ... г. Текели и Алакольского
района Алматинской области) http://webcache.googleusercontent.com
    Қорғасын комбинатына жақын орналасқан ... ең ... ... ... ... ... ... топырақта өсірілген
картопты қабылдау ең жоғары әсер ... 3 ... ... ... ... әсер ету қауіп дәрежесінің есеп нәтижелері көрсетілген.
3 кесте
Организге картоппен бірге түсетін қорғасынның әсер ету кезіндегі
канцерогенді емес қауіптің есеп нәтижелері*
|Сынама ... орын ... ... ... |
| |
| ... ... |
| ... көш. ... ... |
| ... көш. ... ... |
| ... көш. ... ... |
| ... көш. ... ... |
| ... көш. ... ... |
| ... мәні ... ... |
| ... Оценка риска воздействия на здоровье населения химических
факторов окружающей среды // ... ... ... ... ... ... ... өсірілген картоппен
улану қаупі балаларда ең ... ... ... тұр. ... ... ... ... 34,9 құрайды, ал бұл көрсеткіш
қабылданған методикалық шараларда қауіптің өте ... ... тең ... қан құрамындағы қорғасын мөлшерін болжау биокинетикалық модель
IEUBK көмегімен жүргізіледі. Қала бойынша орташа мөлшері 5,7 мкг/дл болды,
ол қабылданған нормативтік мөлшерден (10 ... ... ... топырақта
қорғасынның концентрациясы жоғары болып келетін жеке ... ... ... мөлшері нормативтен жоғары, ... ... 28,9 ... ... Қала ... орта ... ... балалардың
қан құрамында қорғасын мөлшері нормативтен жоғары екені анықталды.   
 7 жасқа дейінгі балалардың қан құрамында қорғасынның мөлшері 1 мкг/дл-
ге жоғарласа,   IQ ... 0,25 ... ... ... Ал ... 1 ... ... орта шамамен бүкіл оқу уақытының 0,131
жылына ... ... ... [24]. ... ... зерттеудің
нәтижесі бойынша 7 жасқа дейінгі ... IQ ... ... ... дейін жетеді.
Олай болса, қауіпті зоналарда тұратын балалар қан құрамындағы қорғасын
концентрациясына мониторингін ұйымдастыруды қажет етеді [17].
Қатерлі жаңатүзілімдердің таралу проблемасы ... ... ең ... ... ... Әсіресе, экологиялық қолайсыз аймақтар ерекше
назар аударуды қажет етеді, бұл жерлердің қоршаған ортасына көп ... ... ... ... ... ... ... алып келеді. Осындай
аймақтарға Текелі қаласын жатқызуға болады. Бұған қоса, бұл ... ... ... ... ... жылдары зерттеулер
жүргізілмеген. 
 Берілген мәліметтерге сай, ... ... ең ... ... қаласында тіркелген. Онкоаурулардың жоғарғы деңгейі тек 1993
жылы ғана тіркелді. 
    Онкоаурулардың көрсеткіштері Текелі ... ... ... тіркелді. Сөйтіп, 2003 жылы ... ... 100 ... тең ... Олай ... берілген көрсеткіштер тұрғындардың
жастық құрылымының Текелі қаласында онкологиялық патологиялардың ... әсер ... ... ... нәтижелері негізінде қоршаған ... ... ... әсер ету қаупін азайту ... (4 ... ... ... ... ... әсер ... қоршаған орта
факторларының әсерлеріне қарсы негізгі шаралар*
|Шаралар ... ... ... ... вольтті электр беру |Жалпы ауру-сырқаулар дең-гейінің ... ... ... ... ... ... жүрек-қолқа |
|көшіру немесе осы ... ... ... ... ... төмендеуі. |
|орналасқан үйлерден тұрғындарды | ... ... ... ... | ... Қоршаған орта объектілерінде |Тұрғандардың денсаулықтарына ... ... ... ... ... аурулары, жүйке |
|аймақты аудандастырудың ГАЖ жүйесін |жүйесінің аурулары, қан ... ... ... зерттеу |жалпы ауру-сырқаулар) қорғасынның |
|нәтижелерімен ... ... ... ету ... төмендеуі. |
|3. Топырақта қорғасынның жоғарғы |Тұрғандардың денсаулықтарына ... бар ... ... ... аурулары, жүйке |
|өсімдік өнімдерін (ең алдымен ... ... қан ... ... тұрғандармен тұтынуын |жалпы ауру-сырқаулар) қорғасынның |
|шектеу. ... ету ... ... ... Атмосфералық ауаның қор-ғасынмен,|Тұрғындардың ауру-сырқау қаупінің |
|SO2, NO2, CO, ... ... ... ... ұйымдастыру. | ... ... ... ... ... мен ... қаупінің |
|ұйымдастыру, қиратылған ғимараттарды|төмендеуі. ... ... ... ... | ... келтіру. | ... ... ... ... на ... населения химических
факторов окружающей среды // Методические рекомендации.-Алматы, 2004.-
С.31.
  
Текелі қаласының тұрғындарының денсаулығы мен қоршаған орта ... ... ... қажеттілігін ескере отырып,
электрондық мәліметтердің негізі ... ... ... ... бойынша
мәліметтер Балқаш-Алакөл су бассейнінің бөлігі ретінде ... ... ... ... ауыз ... өсімдік өнімдері
мен физикалық факторлардың ластану деңгейлері туралы ... бар ... ... әдістері мен нысаналары
2.1 Зерттеу объектілері
Зерттеудің мақсаты мен міндеттеріне сүйене отырып, ауыр ... үшін су, ... және ... үлгілері алынып, үлгілерге талдау
жасалды. Судың үлгісі қалдықтарды сақтайтын орыннан, ал топырақтың үлгісі
қалдықтарды сақтайтын ... әсер ету ... ... Арпа (Hordeum
Spontaneum C.) қоршаған ортаға әсерді бағалау үшін тест-объекті ретінде
алынған.
2.2 ... ... ... ... ... ... ... сақтайтын орын және оған жақын
орналасқан территориялар зерттеу ... ... ... ... ... қоршаған ортаға әсер ететін ... ... ... және ауыл ... ... ... бұрынғы Текелі
қорғасын-мырыш комбинаты-қазіргі Текелі тау кен байыту комбинаты ... ... ... Аталған өнеркәсіптің соңғы 60 жылдағы әрекетінің ... ... ... ... ... орын болып табылады [
25].
Територияның ауыр металдармен ... ... ... ... ... ... ... 10 жылдың ішінде 1989-2001 жылдар
аралығында Халықаралық Ғылыми-Техникалық Орталығы (ХҒТО) зерттеу ... ... ... ... денсаулық жағдайларына талдау
жүргізілді. Негізінен, ... ... ... ... екі рет ... қысымға ұшырайды: тікелей атмосфералық ауа
мен су арқылы және екіншілік айналым-өсімдіктер өнімдері арқылы. ... ... ... ... ... өмір ұзақтығының
тұрақты тенденциясының төмендеуі байқалды. Бұл ТТБК ААҚ ... ... ... экологиялық кейінгі әрекетіне бағалау
жүргізуге негіз болды [14].
Сурет 3. Егістік аймағы
Сурет 4. ... ... ... ... алу
Конверт әдісі бойынша (ортасынан және төрт шеттерінен) керекті учаскеде
1 кг өсімдіктерді жер бетіне жақын ... ... ... да, оларды
араластырып орташа үлгісін алады [6сурет]. Алған үлгіні алдымен ағынды
сумен, ал содан соң ... ... ... ... ... Кептіргіш
шкафқа 105°C температурада құрғақ күйіне дейін кептіріп, күл ... ... ... Аналитикалық таразыда салмағы 1 г болатын
ұнтақталған үлгінің қатарынан ... ... ... ... ... қағаздан жасалған қалташаға салып, оған үлгінің қай жерден
алынғанын және өсімдік түрін жазып қояды ... ... ... ... ... ... 1 кг ... үлгілері де
алынады. Топырақты бөгде қоқыстардан толық тазартып (тас, шыны, тамыр
т.б.), соңынан ... оны ... бөлу ... арқылы үлгінің орташа
қалпын талдауға алады. Қалыпты ... ... ... ... ... күл ... ... дейін ұнтақтайды.
Одан да 1 грамнан 3 үлгіні алып, қалған ... ... ... ... ... ... ... алған жерін және уақытын жазып
қояды [26].
Су үлгілері таза ... және өзен ... ... рет ... бір ... шөлмектерге алынады. Суды өзен жағалауынан 1-1,5 ... алу ... ... ... дәл болуы үшін әр пункттен 3 үлгіден алу
қажет. ... ... ... судың үлгісін алу үшін оны 10-15 минуттай
ағызып қою керек [27].
Сурет 5. Hordeum spontaneum C. (арпа) ... ... ... ... анализге үлгілерді даярлау
Өсімдік үлгілерін дайындау: Өсімдік үлгілері (өсімдік дәндерін ... ... ... 5 ... ... ... 1 ... өлшеп алады, өлшеп алғаннан кейін шыны табақшаны ... ... 250°C ... қояды. Үлгілердің минерализациясы біртіндеп
температураны t°C 30 ... ... 50°C ... отырып, 460°C-қа дейін жеткізу
арқылы жүргізіледі. Күл ... ... осы ... ... Күлі бар шыны ... электрпештен алады, бөлме
температурасына дейін суытады және ... ... 0,5-1,0 см азот ... ... ... ... ... электртақтада құрғақ күйіне
дейін кептіреді, кейін шыны табақшаны қайтадан ... ... t°C ... ... ... ... 1 ... ұстайды. Күл
ақ түске немесе сәл болған түске боялған кезде ғана ... ... ... ... ... ... салмағы 1 г ұнтақталған топырақ үлгісін
ыстыққа төзімді, сыйымдылығы 100 мл конус тәріздес ... ... ... сумен дымқылдайды да, соңынан 15 мл қойытылған тұз және азот
қоспасын ... ... 1 ... ... қояды да, бір тәулік өткен соң
беті толық ашылғанша қыздырады. Одан әрі ... ... 2,5 ... ... ... 5-10 мл ... су ... ондағы тұздар еріп
кеткенше қыздырады да, қолбаның ... ... ... қоса, 10
мл-лік пробиркаға таңбаға дейін дистилденген сумен келтіреді [26].
Су үлгілерін дайындау: 500 мл су үлгісін ыстыққа ... шыны ... ... қайнатады. Құрғақ қалдықты қойытылған тұз және азот ... ... ... 100-110°C температурада қыздырады, соңынан
ылғалды тұзға дейін буландырады да, оны ... ... 10 мл ... суды құйып ауыстырады. Осылайша дайындалған ерітінді анализ
жүргізуге даяр ... ... ... ... ... ... ... энергияның әр түрлі формалармен әсерлесуі бір-бірімен тығыз
байланысты үш спектроскопиялық ... ... ... ... ... ... ... бақылауды 1802 жылы Волластон жүргізді. Ол
күн спектрінен қарақошқыл ... ... бұл ... ... ... атқа ие болған. Кейіннен Киргофф және Бунзен 1860 жылы
эмиссия немесе сіңіру ... ... ... спектрлер жоғары
селективті талдау әдісінің жаңа ... ... ... ... ... ... – атом спектрлармен жұтылу бойынша
сандық элементті анализ жүргізу үшін ... ... ... тұз
ерітінділерінде металдардың мөлшерін анықтайды: табиғи және ағынды суларда,
ерітінде-минерализаттарда, технологиялық және т.б. ерітінділерде.
Атомды-абсорбциондық спектрометрлерді қолдану ... ... ... ... (су, топырақ, ауа), тағам өнімдері мен ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
зерттеулер [30].
Атомды-абсорбциондық спектрометрия әдісімен өлшеу үшін ... ... ... элементті атомдық күйіне келетіндей
етіп орналастыру қажет. Сосын элементтің ... ... ... ғана ... ал детекторда тіркелген басқа жарық сәулелерінің
үлгісі төмендейді, сөйтіп ... ... ... ... ... бір ... ... спектрін шығарып тұрған
жарық көзін жалын арқылы ... оған ... ... ... жіңішкелеп бүркейді. Спектр аймағына сәйкес орналасқан
өлшенетін резонанстық ... ... ... ... ... ... ... детекторға бағытталады, көбінесе
фотокөбейткішке, сосын шығатын сызықтық белгі күшейтілгеннен гальвометрде
сандық сызықтық белгі ... ... ... ... ... ... жалынға бүркінге дейін, содан кейін бүркілген сәтінде.
Бұл аралықта екі өлшемнің айырмашылығы абсорбция өлшемі болып табылады
және анықталатын ... де ... ... ... ... ... ... айқындалатын белгіні аластау үшін алғашқы
жарық көзін 50 немесе 100 Гц жиілікке ... Ал ... ... ... ... осының арқасында тұрақты құраушы белгіні
алынның өзіне тән ... ... ... алуға мүмкіндік туады.
Анықталатын элементтің ... мен ... ... ... ... калибрлеу процесі кезінде қалыптасады. Теория жағынан
алып қарағанда сәуле шоғыры ... ... заңы ... ... ... ... ... тек белгілі бір
шектеулер аясында мүмкіндік бар.
Калибрлік қисықтың сызықтық бағыты жуық шамада концентрациясы ... ... Егер Т ... ... ... ал 10 және 1 ... ... жалыны арқылы өткен қарқындылығы болса, онда анықтаулы төмендегідей:
А=(1/Т) =(10 /1) ... ... ... оған ... Е-ға ... яғни Т-ға
пропорционалды. Демек, Т-дан А-ға өту қажет, есептеу арқылы немесе ... ... емес ... электронды құралдардың көмегімен аспаптардың
сіңіру қабілетінің өлшенуіне байланысты оның ... ... ... атомдық-абсорбциялық спектрометрия аппаратурасы әртүрлі қызметі ... екі ... ... Біріншісі- талданатын үлгіні негізгі пішінінде
тұрған атомдарды атомды буға айналдыру үшін, ол ... ... ... ... ... тұрады [28].
Атомды-абсорбциондық анализдің артықшылығы - оңайлығы, жоғарғы
селективтілігі және ... ... ... ... әсер ... ... – бір уақытта бірнеше элементті анықтай алмауы
және үлгілерді ... ... ... қажеттілігі.
Атомды-абсорбциондық анализ шамамен 70 элементті анықтауға қолданады
(негізінен металдарға). Газды және кейбір бейметалдарды анықтамайды ... ... ... ... ... ... ... толқын
ұзындығы 190 нм-ден аз). ... ... ... ... сағатына 500 сынаққа дейін анықтай алады [31].
2.6 Ауыр ... ... ... ... спектроскопия әдісімен анализден өтеді.
Элементтің буға айналу газ ... ... іске ... Аспап
горелкасына ауа ағынымен тозаңға ... және ... ... ... үлгі ... Осы ... ... жаңған кезде
зерттелетін атомдар газ ... ... ... ... ... ... осы атомдар сіңіріп алады. Одан әрі сәуле талшығы монохроматорға
түсіп ... ... ... ... ... ... элементке тән
аналитикалық линия салынған. Осы ... ... ... келіп түседі, ал одан шыққан ток өздігінен жазушы аспаптың
көмегімен тіркеледі. ... ... ... ... ... ... бұл да ... жазушы аспапта тіркеледі. Содан ... ... ... тұрғызылады.
Графиктің абцисса осінің бойымен белгілі ерітінділердің концентрациясы
салынады, ал ордината осінің бойымен спектрограмма шоқыларының биіктігі
миллиметр ... ... ... концентрациясы төменгі формула бойынша анықталады:
C%=jvk/p ( ... ... ... ... ... зерттелетін заттың
концентрациясы (суда-мг/мл, өсімдік пен топырақта-мг/кг);
v- пробирканың көлемі (10 мл);
k-сұйылту коэффициенті;
p- үлгінің ... ... ...... ... Мәліметтерді статистикалық өңдеу
Материалдың статистикалық өңдеуінің негізгі ... ... ... ... ... және бір-бірімен
салуыстыруға мүмкіндік беретін көрсеткіштерді табу.
Статистикада орташа арифметикалық, орташа өлшенген, орташа үйлесімдік,
орташа геометриялық ... ... және ауыл ... көбіне орташа арифметикалық қолданылады.
Орташа арифметикалық шаманы табу үшін барлық варианттарды өзара қосып,
зерттеу санына бөлу қажет.
Орташа арифметикалық шама ... ... М ... ... икс деп ... болып белгіленеді. Орташа арифметикалық шаманы
анықтаудың формуласы:
, немесе (екеуі бірдей) (8)
Еркімен ... ... ... а немесе деп белгіленеді.
Еркімен алынған орташасы ретінде вариациялық қатардың ортасында ... оған ... ... ... бір ... ... вариациялық қатарды анықтаудың формуласы төмендегідей:
M=W+b*L ... ... b-ның ... не оң ... мән ... ... орташа ретінде алынған кластың орталық мәні;
b- түзеу, ол өз ... ... ... ... ... классарлықтың өлшемі.
Квадраттық (негізгі) ауытқу (сигма) ең маңызды ... ... ... ... қолданылады.
Орташа арифметикалық туралы айтқанда, осы орташа шаманың ауытқуын
көрсеткен жөн. Ол ... ... ... ... ... жұзеге асады,
ол m деп белгіленеді және мына формула арқылы анықталады:
(11)
Орташа арифметикалықты ... ... оның ... де көрсетеді:
Mm=145 5 (12)
Орташа ... қате екі ... ... ... ... ... ... деңгейіне және талғау мөлшеріне, талғау көп болса,
қате аз болады. Сондықтан қатені ... ... ... ... зерттеу
сандарының квадрат түбіріне бөлінеді [32].
3 Зерттеу нәтижелері және оларды талдау
3.1 Hordeum spontaneum C. (арпа) ... ауыр ... ... ... ... ... орынның әсер ету зонасында
өсірілген арпаның дәндері мен жасыл массасынан 4 ауыр ... (Cu, ... Zn) ... ... ... Әр ... 5 ... атомды-
адсорбциялық спектрометриялық әдіспен анықталды. Жасыл массаны алу үшін
өсімдіктің сабағы мен ... ... ... ... ... (5 кесте).
5 кесте
Текелі қ. ТТБК-ның қалдықтарды сақтайтын орынның аймағынан 2009 жыл мен
2010 жылдары алынған Hordeum spontaneum C. ... дәні мен ... ауыр ... ... фондық көрсеткішімен салыстырылуы
|Үлгілерді |Ауыр металдың |Ауыр металдардың |Тағамдағы ... ... ... ... ... ... ... түсу |
|жыл | ... ... ... |
| | | ... | |
| | |дән ... | |Дән ... |
|2 |Cd-кадмий |0.30 |0.30 |0.03 |8.80 |8.80 |
|0 | | | | | | |
|0 | | | | | | |
|9 | | | | | | ... | | | | | | |
| ... |0.24 |0.40 |2.40 |0.10 |0.17 |
| ... |44.83 |28.05 |16.70 |2.70 |1.80 |
| ... |0.56 |3.50 |0.31 |1.70 |11.30 |
|2 ... |0.30 |0.08 |0.03 |8.80 |2.20 |
|0 | | | | | | |
|1 | | | | | | |
|0 | | | | | | ... | | | | | | |
| ... |0.64 |0.68 |2.40 |0.27 |0.28 |
| ... |41.25 |33.55 |16.70 |2.50 |2.0 |
| ... |1.82 |0.56 |0.31 |5.90 |1.80 |
7 ... ... қ. ТТБК ... ... орынның аймағыннан 2009 ж.
алынғын Hordeum spontaneum C. (арпа) дәндері мен биомассаларындағы ауыр
металдар мөлшерін фондық көрсеткішпен салыстырылуы
8 сурет- Текелі қ. ТТБК ... ... ... ... 2010 ж.
алынғын Hordeum spontaneum C. (арпа) дәндері мен биомассаларындағы ауыр
металдар мөлшерін фондық көрсеткішпен салыстырылуы
3.2 Топырақ құрамындағы ауыр ... ... ауыр ... ... ... ... өтеді,
осыған байланысты талданатын өсімдіктің тамырынан топырақ ... ... 4 ауыр ... (Cu, Cd, Pb, Zn) ... анықталды (6 кесте).
6 кесте
ТТБК қалдықтарды сақтайтын орынның зонасындағы топырақтағы ауыр металдардың
мөлшері
| ... ... ... |
| |Cd |Cu |Zn |Pb ... | | | | ... | | | | ... |0.93±0.15 |7.36±0.29 |22.0±9.36 ... ... | | | | ... | | | | ... (жалпы мөлшер |2.0 |33.0 |23.0 |32.0 ... | | | | ... ... асу |0.47 |0.22 |0.95 |2.5 ... | | | | |
9 ... ... қ. ТТБК қалдықтарды сақтайтын орыннан 2009 ж. алынған
топырақ үлгілерінің жалпы мөлшер үшін ШРК-мен салыстырылуы
3.3 Су құрамындағы ауыр ... ... ... бір бөлігі қалдықтарды сақтайтын орыннан суға түсуі
мүмкін, ол арпа ... ... 100-200 м ... ... Сол
себептерден біз 4 ауыр металдарды қалдықтарды сақтайтын ... ... ... (7 ... ... су ... ... Үлгілер қамыш өсетін жерлердегі
(яғни, суғаруға пайдалануға жарамды жерлер) таяз сулардан алынды.
7 кесте
Текелі қ. ТТБК қалдықтарды ... ... ... су ... ... ... ... ... мг/л |
| |Cd |Cu |Zn |Pb ... |0,016 |0,004 |9,0 |0,003 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... |0,005 |1,0 |5,0 |0,05 ... су үшін БДС | | | | ... | | | | ... ... асу |3,2 |0,004 |1,8 |0,06 ... | | | | |
10 ... - ... қ. ТТБК қалдықтарды сақтайтын орыннан 2009 ж.
алынған су үлгілерінің (ауыз су үшін БДС бойынша) ШРК салыстырылуы
3.4 Алынған нәтижелерді ... тау кен ... ... ... ... ... ... қалдықтарды сақтайтын орынның маңайынан 2009 жылы топырақ, су және
2009 жыл мен 2010 ... ... (Hordeum ... C.) үлгілері алынды.
Осы жиналған үлгілерден 4 ауыр металдардың (Cu, Cd, Pb, Zn) ... ... ... ШРК ... ... ... деңгейінен
2,5 есе жоғары екені анықталды. Ал ... 3 ауыр ... (Cu, Cd, ... ШРК ... ... бойынша) деңгейінен аспаған.
Қалдықтарды сақтайтын орынның суларында мырыштың мөлшері ШРК (ауыз су
үшін БДС бойынша) деңгейін 2 есе асып ... ал ... ... ... көп, оның судағы ШРК (ауыз су үшін БДС бойынша) деңгейі 3 есе ... суда ... ... ... болмауының негізгі себебі
осы шығар.
2009 жылы және 2010 жылдары ... ... ... ... және дәндеріне жүргізілген биоиндикация ... ... 3-уі (Zn, Cd, Pb) ... ... үшін ... деңгейден асып
түскен, тек мыс Cu ғана нормадан аспаған.
Қорытынды
Бұл зерттеу жұмысының ... ... ... мен ... ... ... жасауға болады:
1. Қалдықтарды сақтайтын орыннан ... ... ... ... ШРК деңгейінен асқаны анықталды.
2. Қалдықтарды сақтайтайтын ... ... ауыз су үшін ... ... ... және мырыштың концентрациялары табылды.
3. Тест -объект – арпаның ( Hordeum spantaneum C.) жасыл массасында және
дәндерінде ауыр металдардың ... ... үшін ... деңгейден
жоғары екені анықталды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Будницкий И.М. ... ... ... ... А. С., ... Е. А., ... И, А, ... состояние
угольной горнодобывающей и металлургической промышленности Казахстана:
Аналит. Обзор. Алматы: КазгосИНТИ, 2000.-56с.
3. Студенцов В.В., Клец А.Н. ... ... ... анализ, запасы, технологии, Алматы, 1997.-355с.
4. Адырышев А.К., ... А. Б., ... В. Б. О ... ... ... ... ... Казахстанского
региона // Вестн. ВКПУ им. Д. Серикбаева. 2002.-№2.-С.81-84
5. Омаров С. С. ... ... ... ... ... на окружающую среду// Вестн. ВКПУим. Д. Серикбаева. 2002.-
№2.-С.95-100.
6. Омаров С. С. Нормирование годовых объемов отходов ... ... Д. ... ... ... М. Е., ... В.П., ... горного производства»,-
Москва, «Недра», 1990.-396с.
8. Хвостохранилище http://ru.wikipedia.org
9. Усубалиева С. Экологический риск хвостохранилищ (на примере ... ... ... ... ... ... и
науки РК. 2008.- №2.- С.133-137.
10. Тяжелые металлы http:www.ecoguild.ru/
11. Цветная металлургия Республики Казахстан: ... ... ... ... ... ... (21.04.2010)
13. Свинец: плюсы и минусы http://www.know-house.ru/avtor/kbe11.html
(2011 ... Цинк ... ... Польза и вред цинка http://mnogoedi.ru/polza-i-vred-cinka/ (2011 май)
16. Город Текели (Комитет Индустрии)
http://visitkazakhstan.kz/ru/guide/information/2/0/310/ ... ... ... ... беда ... с ... силой// ОКО от 29
сентября 2006 года.
18. Г.К.Будников. ... ... ... ... ... ... Ж., Серманизов Н., Серманизова А. Эколого- экономическая
оценка ... ... ... среды Туркестанского региона (
на примере Баяндырского хвостохранилища) //Научный ... ... и наук РК. ... ... ... РОССИИ. Серия «Международные стандарты народному хозяйству
России». ВНИИ стандарт.- М: 2001.- С.19-20.
21. Оценка ... ... на ... ... ... факторов
окружающей среды // Методические рекомендации.-Алматы, 2004.-С.31.
22. ... о ... ... ... по ... ... за ... подземных и поверхностных вод в зоне влияния
хвостохранилища обогатитель-ной фабрики Текелийского ГОК ОАО "Казцинк".
ТОО "ЭКОМОНИТОРИНГ".Алматы, 2001.-51 ... ... Ю.Н., ... В.П. ... ... ... ... Каратал. // Алматы:Гидрометеорология и экология, 1995-№2.
24. Хвостохранилище http://ru.wikipedia.org
25. Усубалиева С. Экологический риск хвостохранилищ (на ... ... ... ... ... Министрества Образования и
науки РК. 2008.- №2.- С.133-137.
26. Аппарат Акима Алматинской ... ... ... ... ... Oбъекты здравоохранения http://tekeli.forever.kz
(26.04.2010)
27. ... Н.А., ... В.И., ... У.М., ... А.Н.,
Герасименко В.И. Особенности формирования здоровья населения в районе
Балхаш-Алакольского водного бассейна (на ... г. ... и ... ... ... http://webcache.googleusercontent.com
28. Онищенко Г.Г, Новиков С.М, Рахманин Ю.А, Авалиани С.Л, Буштуева ... ... ... для ... ... при воздействии химических
веществ. Загрязняющих окружающую среду. М.: НИИ ЭЧ и ГОС, 2002.- ... ... А.Б., ... А.К., ... Ж.Ж. ... ... промышленных предприятий на водные ресурсы Талдыкорганского
района Алматинской области// Материалы ... ... ... ... 20-22 февраля 2002года.-Алматы-С. 401-403.
30. Алексеев Ю.А. Тяжелые металы в почвах и ... Л.: ... 115 ... ... К.Х. Методы оценки загрязнения окружающей среды.-Алматы: 1984-
704 с.
32. Доклад. ... ... ... в ... Казахстана//
Министрерство экологии и биоресурсов РК.- Алматы:1994. -С. 87-90.
33. Иванов Д.Н. Спектральный анализ почвы.-М.: Колос.- 1974.- 352 с.
34. ... ... ... ... ... ... ... в биометрию. Алма-Ата: «Наука» КазССР, 1976.,
17-20, 28-32 с.

Пән: Тау-кен ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Kazzinc» АҚ Өскемен МК базасында «Special high grade» маркалы катодтық мырыш өндіру цехын жобалау54 бет
«Алматы қаласындағы жер беті озонының статистикалық сипаттамалары»40 бет
Алматы қаласындағы "Алтын Кредит Банк" АҚ53 бет
Алматы қаласындағы ірі сейсмикалық қауіптер10 бет
Алматы қаласындағы аудандық орталық аурухана33 бет
Алматы қаласындағы көлік ұралдарының кідірісін азайту шараларын жасау102 бет
Алматы қаласындағы мейрамхана менеджменті («Brasserie» мейрамханасы мысалында)62 бет
Алматы қаласындағы метро құрылысы30 бет
Алматы қаласындағы экономиканы мемлекеттік реттеу24 бет
Алматы қаласындағы экономиканы мемлекеттік реттеу ерекшеліктері56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь