Қазақстан Республикасындағы инфляция саясаты

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І бөлім Инфляцияның теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Инфляция түсінігі және оның пайда болу себептері ... ... ... ... ... .5
1.2. Сұраныс және ұсыныс инфляциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.3. Инфляцияның дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
ІІ бөлім Қазақстан Республикасындағы инфляцияға қарсы жүргізілетін
саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.1. Қазақстан Республикасындағы инфляцияның мәні және әлеуметтік зардаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.2. Инфляцияның Қазақстан Республикасындағы ерекшелігі ... ... ..24

ІІІ бөлім Қазақстан Республикасындағы инфляцияға қарсы саясаты мен инфляцияға қарсы күресте қолданылатын әдістер ... ... ... ... ... ... .25

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Инфляцияның мазмұнын әр автор әр түрлі жазып жүр. Мысалы, “Ақша, несие, банктер” деген, 2003 жылы, Мәскеуден шыққан көлемді уқулықта (орыс тілінде),: “инфляция, бағаның жоғарлағанын, тауардың жетіспеушілігінен және тауар мен көрсетілген қызметтің сапасыздығынан шыққан ақшаның құнсыздануы, оның сатып алу мүмкіншілігінің төмендеуі болып көрінеді” делінген.
Бұл анықтаманың басты кемшілігі, айналымдағы ақша белгілерінің аса көбейіп кетуінің инфляцияға тигізетін әсері көрінбейді.
2004 жылы, Алматыда шыққан “Толық экономикалық орысша-қазақша сөздікте” инфляция былай сипатталады: “Ақшалай табыстың тауарлар мен көрсетілетін қызметтерден асып түсуі” (223 бет).
Мұндай анықтамадан байқайтынымыз, ең басты мәселе табыстың өсуінде сияқты. Соның салдарынан айналымда ақша көбейіп кетеді деген ой туады. Бірақ, бұл да теріс түсінік. Әңгіме табыста емес. Ол өскен жоқ, ал тауар мен қызмет жетпегендіктен, олардың сапалары төмен болғандықтан, ұсыным азайып, сұраным көбейгеннен кейін, айналымда ақша көбейген сияқты болып көрінеді.
Осының бәрін еске алып, инфляция дегенді былай анықтаған жөн дейміз:
“Айналым арналарының, артық ақша белгілерімен аса толып кетуінің, тауар мен қызметтердің жетіспеушілігінің және олардың сапасыздығының салдарынан, ақшаның құнсыздануы, тауар мен көрсетілетін қызметтердің бағасының өсуі, сөйтіп халықтың нақты табысының төмендетілуі”.
Инфляция тек қағаз ақшағаға ғана тән және ол экономиканың кез келген үлгісінде де орын алады. Көбінесе, инфляция айналымдағы ақшаның көбейюімен бейнеленеді. Бірақ, кейде, инфляциялық ахуал, айналымдағы ақшаның саны бірқалыпта қалған күнде де туады. Мысалы, егер елде тауар өнімінің көлемі азайып кетсе, онымен тікелей байланысты тауар айналымының да көлемі азайяды. Сөйтіп, дәл осы кезде айналымда жүрген ақшаның кейбір бөлігі артық болып шығуы мүмкін. Тап осындай жағдай ақша айналымы жеделдетілсе де туады. Ақша айналымын жеделдету, басқа жағдайлары бірдей болғанда, айналымға қосымша ақша шығарғанмен бірдей.
Сонымен, инфляциялық ахуал көптеген себептердің әсерінен тууы мүмкін. Осы себептерді екі топқа бөлуге болады:
1) Ақша айналымымен тікелей байланысты себептер:
- айналымға, бюджеттің тапшылығын жабу үшін, тауарлық ресурстармен қамтамассыз етілмеген тым көп қолма-қол ақша шығару;
- айналымға қолма-қол ақша шығарумен байланысты, шаруашылыққа шамадан тыс көп несие беру;
1. Әубәкіров Я.Ә., «Экономикалық теория» - оқу құралы, Алматы: Қазақ университеті – 2004 жыл, (32) 14-17 беттер
2. Әубәкіров С., Баймұхаметова А., Жанайдаров А., «Экономикалық теория» - Оқу құралы., Ал., 2006 жыл, 32-48 беттер
3. Булатов А.С., «Экономическая теория» - Москва: «Юристь» , 2007 жыл 6-13 беттер
4. Кашаева В.Д., «Экономическая теория» оқу құралы, Москва; 2007 жыл 13-16 беттер
5. Чепдрин Л.Н., Касенова Е.А., «Курс экономической теорий», оқу құралы 2006 жыл
6. «Инфляцияға жеміс-жидектері кінәлі» Жас алаш, 2008., 21-қазан
7. Жусупбеков Б., «Банки казахстана» 2007 жыл №10 41-44 беттер
8. Щербик Е., «Транзит экономики» 2008 №1 57-62 беттер
9. Жоламанова Д., «Статистика учеты и аудит» 2009 жыл №1 44-64 беттер
10. Абсалямова Н., «Казахстанская правда» 2008., 12-апреля
11. Мухаметжанова А., «Саясат» 2008 №4 57 бет
        
        Жоспар
Кіріспе................................................................
...........................................3
І бөлім Инфляцияның теориялық
негіздері........................................................5
1. Инфляция түсінігі және оның пайда болу
себептері.....................5
2. Сұраныс және ұсыныс
инфляциясы...............................................13
3. ... ... ... ... ... қарсы жүргізілетін
саясат......................................................................
................................................23
1. Қазақстан Республикасындағы инфляцияның мәні және әлеуметтік
зардаптары.....................................................
...............23
2. ... ... ... ... ... бөлім Қазақстан Республикасындағы инфляцияға қарсы саясаты мен
инфляцияға ... ... ... ... ... ... ... әр автор әр түрлі жазып жүр. Мысалы, “Ақша, ... ... 2003 ... ... ... ... ... (орыс
тілінде),: “инфляция, бағаның жоғарлағанын, тауардың жетіспеушілігінен және
тауар мен көрсетілген қызметтің сапасыздығынан шыққан ақшаның құнсыздануы,
оның ... алу ... ... ... ... делінген.
Бұл анықтаманың басты кемшілігі, айналымдағы ақша белгілерінің аса
көбейіп кетуінің ... ... ... көрінбейді.
2004 жылы, Алматыда шыққан “Толық экономикалық орысша-қазақша сөздікте”
инфляция былай сипатталады: “Ақшалай ... ... мен ... асып ... (223 ... ... ... ең басты мәселе табыстың ... ... ... ... ақша көбейіп кетеді деген ой ... бұл да ... ... ... ... емес. Ол өскен жоқ, ал тауар
мен қызмет ... ... ... төмен болғандықтан, ұсыным
азайып, сұраным көбейгеннен кейін, ... ақша ... ... ... ... еске алып, инфляция дегенді былай анықтаған жөн дейміз:
“Айналым арналарының, артық ақша белгілерімен аса ... ... ... ... жетіспеушілігінің және олардың сапасыздығының салдарынан,
ақшаның құнсыздануы, тауар мен ... ... ... ... ... ... ... төмендетілуі”.
Инфляция тек қағаз ақшағаға ғана тән және ол экономиканың кез келген
үлгісінде де орын ... ... ... ... ... ... Бірақ, кейде, инфляциялық ахуал, айналымдағы ақшаның саны
бірқалыпта қалған ... де ... ... егер елде тауар өнімінің көлемі
азайып кетсе, онымен тікелей байланысты ... ... да ... ... дәл осы ... ... жүрген ақшаның кейбір бөлігі артық
болып шығуы мүмкін. Тап осындай жағдай ақша айналымы ... де ... ... ... ... ... ... болғанда, айналымға
қосымша ақша шығарғанмен бірдей.
Сонымен, инфляциялық ахуал көптеген себептердің әсерінен тууы ... ... екі ... ... болады:
1) Ақша айналымымен тікелей байланысты себептер:
- айналымға, бюджеттің ... жабу ... ... ... етілмеген тым көп қолма-қол ақша
шығару;
- айналымға қолма-қол ақша шығарумен байланысты, ... тыс көп ... ... ... ... ... бір деңгейде ұстау үшін Ұлттық
Банктің, басқа елдердің, еркін ... ... ... ... сатуын (валюта басқыншылығы).
2) Ақша айналымы мен жанама байланысты себептер:
- шаруашылықтың үйлесімді өркендеуінің бұзылуы;
- ... ... ... ... ... бағалы саясат;
- мемлекеттің сыртқы экономикалық қызметі.
Шаруашылықтың шығынды тетігі бюджеттің тапшылығына әкеліп соғады, ал
бұл тапшылық, айлымға ... ... ... ... ... ... ... жалпы саны көбейеді. Сөйтіп ақша құнсыздана
бастайды.
Шектен тыс салық та ... пен ... ... ... керісінше, инвестициялық белсенділік төмендейді, соның
салдарынан, өндіріс ... де, ... ... да азайып, айналымда артық
ақша пайда болады.
Баға саясатын жүргізудің екі жолы бар: біріншісі – бағаның өсуіне ... бір ... ... ... ... ... ... жүйесінде
ұсталынған саясат), екіншіден – бағаны қоя беріп, оның өсуіне кедергі
жасамау(Қазіргі ... ... ... ... ... ... Сондықтан, шама келгенше, инфляциялық ахуалдың бақылаудан шығып
кетпеуін, оның ... өсіп ... ... ... ... еліміздегі инфляция жағдайы өзекті мәселенің бірі болып
отыр. Өйткені, инфляция егер қарқынды ... ... ... ... ... ... КCРО ... шаруашылығындағы инфляцияның барлығын
көптеген жылдар бойы мойындамай ... ... бұл тек ... ... социолизм жағдайында, жалпы экономика тұсында, бұл болуға тиіс ... ... оған ... ... ... ... ... жұмысымның тақырыбы “Қазақстан
Республикасының инфляцияға қарсы саясаты” ... ... ... кіріспе,
үш бөлім және қорынтындыдан ... І ... ... ... қарастырылады, оның ішінде инфляция түсінігі және оның ... ... ... және ... ... және инфляцияның дамуы жайында
талқыланады. ІІ ... ... ... ... қарсы
жүргізілетін саясаты, оның ішінде инфляцияның Қазақстан Республикасындағы
ерекшелігі, ... ... ... мәні және ... ... ... бірге, ІІІ бөлімде ... ... ... ... пен инфляцияға қарсы күресте
қолданылатын әдістер.
І бөлім Инфляцияның ... ... ... ... және оның ... болу себептері
Экономикалық баланс сияқты инфляция да өте ұзақ уқыт бойы ... Оны ... ... ... ... ... ... дейді.
Инфляция термині латын сөзінің inflation – қампию дегенді білдіреді. Ол
алғаш рет Америкада 1861 –1865 ... ... ... ... бастап
қолданыла бастады және қағаз ақша қатынасының көбею процесін белгіледі. ... бұл ... тағы да Ұлы ... және ... ... ... ХХ
ғасырдың І дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... ... ал ... ... оқулықтарында 20-шы жылдардың ортасынан
бастап ... ... ...... ... ... ... массасының көбеюі. Ол ақша бірлігінің құнсыздануына, яғни ақша
бірлігінің санын көтеруге алып ... ... ... ақша ... каналдарды құнсыз
қағаз ақшалармен толды деп айтуға болмайды.
Инфляция тауар ... ... таза ақша ... ... күрделі әлеуметтік болмыс. Ол әртүлі шаруашылық нарықтық сфераларды
өндірудегі диспропорционалдымен жояды. Көптеген ... ... даму ... ... ... ... проблема болып отыр.
Инфляция нәтижесінде мемлекет, үкімет, қаржы нарығы, әсіресе халық зиян
шегеді. Инфляция кезінде:
1. Алтынға ... ... ... Тауарға қатысты ақшаның құнсыздануы;
3. Шетел валютасына қатысты ақшаның құнсыздануы болады.
Инфляция – бұл ... ... ... ... Ол сұранысқа
байланысты көпшілік нарықтағы ұзақ теңсіздік нәтижесінде пайда ... ... ... – бұл ... ... пен ұсыныстың арасындағы
дисбаланс.
Ақша саласы жағдайына байланыссыз тауар бағасының көтерілуі өндірістік
динамиканың ... ... ... өндіріс сұлбасындағы
(схеиасындағы) құрылымдық қозғалыс ... ... ... ... реттеуінің, жаңа салық
мөлшерлемелерінің енгізілуінен, ақша бірлігінің ... ... ... коньюнктураның өзгеруінен, сыртқы экономикалық
байланыс әсері, төтенше жағдайлардың болуы әсерінен және тағы да сол ... ... ... ... ... ... көтерілуі, көптеген
себептерден болады.
Инфляциялық бағаның көтерілуіне:
1. Диспропорционалдық немесе мемлекеттік шығындар мен кірістердің
балансталғандығы, яғни ... ... ... ... ... көтерілуі мынадай болады: егер, анологиялық
әдіспен инвестицияны қаржыландырса, ... ... ... ... өте ... болып
табылады.
3. Жалпы баға қарқынының көтерілуі әртүрлі ... ХХ ... ... өзгеруімен байланыстырылады. Нарықта көп
өндірушілер қызмет етсе өнім бір ... ... ... ... ... және бұл ... жаңа бәсеке
көрінісін жояды. Ал, ... ... ... ... ... ... етеді, оны басқарады.
4. Осы және басқа да мемлекеттік экономика ... ... ... ... ұлғаяды. Валюталық курстың
өзгеріссізгі шарттарынан, мемлекет әрқашан әкелінген ... ... ... ... ... ... ... өте күрделі.
5. Инфляциялық күту нәтижесінде, инфляция өзін-өзі ұстау мінезін
(қабілетін) қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... жұмысы өндірудің
инфляциялық күтімдерден өткізуін ... ... ... ... көп мөлшерде шығару нәтижесінде айналым салаларындағы
қағаз ақша мөлшері көбейіп, нәтижесінде инфляцияны шақырады.
7. ... ... тағы ... ... жоғары көрсеткіші
алып келеді, өйткені тауарды өндіру ... ... ... ақша ... ... ... жүргізудің екі жолы бар: біріншісі – бағаның өсуіне жол
бермей, бір деңгейде ... ... ... тарату жүйесінде
ұсталынған саясат), екіншіден – бағаны қоя ... оның ... ... нарықтық саясат). Өйткені, инфляцияны толығымен жоюға
болмайды. Сондықтан, шама ... ... ... ... ... оның шексіз өсіп кетпеуін қадағалау керек.
Баға саясатының инфляция процессіне ... ... ... ... ... баға ... бұрыңғы деңгейде |
|ұстау ... ... және ... ... ... ... әл-аухатын бір |
|деңгейде ұстау ... ... ... ... ... | ... ... |
|тоқтауы, ... | ... ... ... ... | ... ... |
| | ... ... жеткіліксіздігінің| ... ... ... ... | | ... қымбатқа | ... ... ... ... | | ... ... ... | ... ... әл-ахуалының | ... ... ... | ... ... |
| | ... ... ... ... ... экономикалық қызметінің инфляциямен байланысына
келсек, ол мынадай. Егер, ... ... ... ... шикі ... ... жабдықтарды жоғары бағамен сатып алса, өндірістің шығыны
көбейеді, тауардың өзіндік құны өседі. ... ... ... өндірушілер
пайданың көлемін азайту үшін өнімнің бағасын өсіруге тырысады. Сөйтіп баға
өседі. Инфляция күшейе түседі.
Елдің ішкі ... ... ... да ... ахуал
туғызады. Өйткені, кез келген митингілер, ... ... да ... ... ... барлық зардаптарымен өнімнің көлемін
азайтады.
Елдің ішінде, ұлттық ақшамен қатар басқа да ел ақшасының (валютасының)
қолданылуы да ... ... күші ... ... Басқа елдің ақшасы
(мысалы, доллар) еркін айырбасталатын болған соң, ... ... ... оны ... ... ... әсеріне байланысты инфляция – сұраным инфляциясы
және шығын инфляциясы болып ... ... ... ... өсуіне байланысты инфляцияны былайша
бөлу қажет:
• Сырғыма – егер, ... ... ... өсімі 5-10%-дан аспаса.
• Үшкір инфляция – егер, бағаның орташа ... ... ... ... 100% ... Гиперинфляция – орташа жылдық ... 100% - дан ... ... ... ... 50% -дан ... қалайды.
Дамыған елдер сырғыма инфляциямен сипатталады, яғни, жылдан жылға
аз мөлшердегі құнсыздану.
Инфляция – бұл ... де ... ... ол ... ... ... экономикаға тән және ұдайы өндіріс процесінің
бұзылуымен сипатталады.
Инфляция ең ... ... ... өсуі және ... ... ... көрінеді
Алтын немесе күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, ... ақша ол ... ... ... емес ... құндылықтың өзі
болған; қажетті ақша көлемі алтын – күміс қорымен реттелген. Қағаз ... ... ... қалыптасады. Мұнда қағаз ақша байлықтың ... ... ... ақша ... ... ... ... атқара алмайды.
Қор сақтау үшін адамдар ... ... ... ... ... ... ... ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың ... ... ... ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі.
Артық ақша сұранымды ... ... ... өз ... ... ... жасап, оларды көтеріп жібереді.
Батыс ... 10 %-ке ... баяу ... ... ... ... ... бір жағдайда баяу инфляция экономиканың
дамуын ... ... ... түсіндіріледі. Баға өскенде тұрғындар
тауарды көбірек сатып алады, себебі кейін ол одан да ... ... Бұл, өз ... ... ұсынысты ... ... ... тез ... Инфляция жағдайында әртүрлі
салаларда баға бір ... ... ... ... ... ... ... және нарық шаруашылығын
сауықтыруға мүмкіндік ... Баяу ... ... ... ... өседі. Бұл жағдайда өндіріс шығындары ... ... 10 %-тен ... инфляция қауіпті. Экономика ... ... тез ... Гиперинфляция жағдайында бағалар
деңгейі бірнеше ... ... ... ... өседі, ақша ... ... ... жасау тиімсіз болады. Сондықтан қаржы
ресурстары айналым мерзімі қысқа сауда сферасына ... ... ... ... зияны көптеу, алып – сату (спекуляция) түрі
тез қамтиды. /2, 287б./
Спекулятивті ... ... ... ... ... ... өндіріс тоқырауға ұшырайды. Тоқырау мен инфляция ... ... оңды ... ... ... нарық механизмі ... ... әсер ... ... ... ... шығу үшін
мемлекет тарапынан инфляцияға қарсы жедел және ... іс – ... ... іске ... қажет болады.
Инфляция – бағалардың жалпы өсуі, ... ... ... рыноктарының көбінде тепе – тендік бұзылса, бағалар тоқтаусыз ... – бұл ... ... пен ... ... артық болса, бұл тауарға
баға деңгейі өседі. ... ... ... ... ... ... Инфляция – бұл рыноктардың көбінде сұранымның ... ... ... ... пайда болған елдегі ... ... ... ... тыс ... ... ... өнімділігіне, нарықтың
монополизациялануына, жаңа салық ставкаларына, сыртқы экономикалық
жағдайға, ... ... және ... да ... байланысты өзгеруі
мүмкін. Яғни бағаның өсуін көптеген себептер қалыптастырады. Бірақ бағаның
кез ... өсуі де ... ... ... ... ... арасынан инфляцияны қалыптастыратынын анықтап алу қажет.
Инфляцияның негізгі себептері: ақша тауарларды сатып алу ... ... ... құнсызданады. Инфляцияны былай түсіндіру,
яғни ақшаның ... ... ... ... ... ... ... эквивалент деп қарастыруда жатыр. Ең алдымен, бағаның
өсуі – тауарға сұраныстың оның ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың сәйкестігінің бұзылуы, әлі
инфляция ... ...... баға деңгейінің өсуі. Бағаның
көтерілуіне нақтылы экономикалық ... да әсер ... ... ... ... ... нені ... экономиканың конъюнктуралық ауытқуына байланысты бағалардың
өсуін инфляцияға жатқызуға болмайды. Еңбек өнімділігі өскенде баға ... ... егер ... ... ... ... ... еңбек
өнімділігінен тез өскен болса, онда ұлттық шаруашылықта ... ... ... ... ... ... жалпы деңгейі өседі. /2, 288б./
Инфляция негізінен шаруашылықта ... ... ... ... ескере отырып, оның негізгі себептерін ... ... болу ... бұл ... ... мен ... ... қалыптасқан
диспропорция немесе тепе – теңдіктің бұзылуы. Бұл мемлекет бюджетінің
тапшылығы түрінде көрінеді. Егер ... ... ... несиесі, яғни
айналымға қосымша ақша шығару арқылы қаржыланған болса, онда ... ақша ... ... ... инфляцияны қалыптастыруы
мүмкін.
Екіншіден, егер инвистицияларды қаржыландыру, ... ... яғни ... банктің несие беруімен жүргізілетін болса, онда бұл
да инфляцияның себебіне айналуы мүмкін.
Үшіншіден, осы күнгі экономикалық ... ... ... ... ХХ
ғасырда нарық құрылымының өсуімен түсіндіреді. Бүгінгі ...... ... ... Осы күнгі ірі фирмалар (тауар өндірушілер,
ұсынушылар) белгілі бір деңгейде нарық бағасына ... ... өз ... өзі ... ... Фирма – олигополия бағаның өсуін қолдамаса да
оның деңгейін түсірмеуге ұмтылады, ... ... баға ... ... ... ... өндіріс түріне жаңа фирмалардың
келуіне шек қою арқылы олигополиялық фирмалар жалпы сұраным мен ... ... ... ... ұзақ ... ... ... ұлттық экономикалардың «ашыла» ... ... ... ... ... тартылуына байланысты
инфляцияның бір ... ... елге ... ... артады. «Импортталған
инфляциямен» күресу мүмкіншіліктері де шектеулі келеді. Әрине, ұлттық
валютаның бағасын ... ... ... ... ... бұл ... қымбаттап, ұлттық өнімнің әлем нарығындағы өтімділігі кемиді.
Бесіншіден, «инфляцияны тосу» деген жағдайда ... ... ... ... жалғаса береді. Батыс елдерінде, көптеген
экономистердің ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты деп анықталады. /10,110б./
«Инфляцияны тосу» механизмі экономикаға қалай әсер етеді? ... ... ... уақыт бағалардың өсуін көріп, олардың болашақта
төмендеуінен күдер үзеді де, жаппай тауар сатып алуға ... ... ... ... ... көтеру туралы үкіметке талап қояды. Еңбекақының өсуі
тұтынушылық сұранымын одан әрі арттыра түседі.
Қорыта ... ... ... сан қилы, бірақ әр кезде олардың
белгілі бір комбинациясы (құрамасы) ... ... ... соғыстан кейін Батыс Европа елдерінде тапшылыққа байланысты
өте күшті ... ... ... ... ... ... ... себебі мемлекет шығындарының өсуі, «баға - еңбеқақы», «инфляциялық
тосу», «инфляцияның бір елден ... елге ... және ... ... ... ... ... негізгі себебі ретінде әкімшілік
жоспарлау жүйесінде қалыптасқан экономикалық диспропорцияларды ... ... ... инфляция төтенше жағдайда ғана қалыптасатын.
Мысалы, соғыс кезінде мемлекет өзінің әскери шығындарын қаржыландыру үшін
өте көп мөлшерде ... ақша ... ... екі-үш онжылдықта көптеген
елдерде инфляция ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... жеке ... осы ... Кейнсті жақтаушы экономистер
инфляцияның баяу түрін өндірістің дамуына қосымша онды әсер ететін ... ... Баяу ... саясаты өндіріс пен нарық (сұраным)
жағдайларының өзгеруіне сәйкес бағаларды реттеп отыруға мүмкіндік береді.
Қарқынды инфляция ... ... 20% - ... ... өсу ... ... үшін едәуір қиын жағдай, ... ... ... ... ... ... ала ескеріп, оған икемделе береді.
Гиперинфляцияда бағалардың жалпы деңгейі мыңдаған процентке ... ... ... ... ... өсу қарқыны
айналымға шығарылған ақша ... ... көп есе ... кетеді.
Гиперинфляцияда бағалардың өсу қарқыны соншалық, тіпті ақша шығаратын
фабрикалар аптасына тоқтаусыз жұмыс ... де ... ... ... ... ... ... қалады екен.
Инфляция теңгермелі түрде болуы мүмкін, яғни ... бір ... ... өседі. Бұл жағдайда бағалардың бір жылдық өсуіне сәйкес процент кесімі
(ставкасы) да өседі. Нарықта тепе-теңдік ... ... ... ... ... жеке ... топтарына баға бірқалыпты емес, әртүрлі
қарқынмен өседі. /14, 105б./
Сонымен, тосылған ... ... ... ... ... жөн.
Тосылған инфляцияны алдын ала болжауға болады, немесе оны үкімет арнайы
мақсатпен ... ... ... ... кенеттен және тез
өсуінен көрінеді. Мұндай жағдай ақша айналымын және салық жүйесін ... ... ... сескеніп, қолындағы қаражатын сақтап қалу
мақсатында тауарларды жаппай сатып ала ... ... ... тосын түрде өсуі тұрғындарының «инфляциялық тосу психологиясын»
туғызады. Егер тосын инфляция (бағаның кенеттен өсуі) экономикасы ... ... ... ол ... жағдайына қатты әсер етпейді. Экономикасы
тұрақты да қуатты елде ... ... ... ... ... бағаның өсуі қаншама тез болса, соншама оның құлдырап түсіп кетуі
әбден мүмкін болатынына ... ... олар ... түсуін күтіп табысын
үнемдеу мақсатында сатып алуды күрт ... ... ... баға ... әсер ... ... өсуі ... олардың
деңгейі құлдырап, бастапқы қалпына келеді.
Бұл жерде қалыпты қызмет ... ... ... жағдайында пайда
болатын белгілі Италия экономисі есімімен аталатын «Пигу әсері», ... ... ... ... деп ... ... суреттедік. Айта
кететін тағы бір ескертпе, «Пигу әсері» икемді бағалар мен ... ... және ... тосу ... ғана ... екен. Біраз
батыс экономистерінің пікірінше, «Пигу әсері» экономикада нақты болатын
жағдайды емес, тек ... ... ... /14, ... ... ...... мен тиімсіз кәсіпорындардың
банкроттығы жеткіліксіз қалыптасқанда, ол ... жеке ... ... ... ... ... ... бәсеке жағдайында, мемлекет шығыстарын
немесе кредиттерді қысқарту жөніндегі шаралармен туындайтын ... ... ... не ... ... ... не ... төмендетуге мәжбүр болады. Макроэкономикалық деңгейде мұнымен
қатар не іскерлік ... ... не ... ... ... фирмалар, компаниялар жағдайдың жақсаруына үміттене отырып, нарықта
тұра алуға тырысады және бағалар мен ... ... ... мәжбүр
болады. Процестің жаппай ауқымдағы әрекеті инфляцияның ... ... ... бұл ... әрекет етпейді, өйткені
өндіруші-кәсіпорынның шикізатты, материалдарды, шала фабрикаттарды,
жинақтау ... ... ... ... ... ... ... тарапынан белгіленген бағалармен келісуге мәжбүр болады
және жоғарылатылған ... ... ... ... ... ары ... технологиялық өзгертіп жасау бойынша түпкі тұтынушыға ... ... ... ... ... ... ... мен кредиттерді
шектеу жөніндегі шаралар өндірістің құлдырауына жеткізеді. ... ... ... ... альтернативті (балама) консепция ретінде
«сұраным инфляциясы» және «шығын инфляциясы» анықталады. Бұл консепцияларда
инфляцияның қалыптасу себептері (механиз-моделі) қарастырылады.
«Сұраным ... ... ... мен ... ... тепе-теңдіктің
сұраным жағынан бұзылуын білдіреді. Бұл жерде мемлекет шығындарының артуы,
өндіріс және еңбек ресурстарын ... іске ... ... ... ... ... қалыптасуы және тұрғындардың тұтынушылық
мүмкіншіліктерінің артуы ... ... ... ... Осы жағдайларға
байланысты айналымға артық ақша массасы шығып, жалпы баға ... ... ... ... ... ... жағдайда айналымдағы артық төлем
ақша массасы шектеулі тауар ұсынымына тап ... ... ... ... ... ... ... түрінде 1 – суретте
көрсетілген. /2, 98б./
Жоғарыда келтірілген ... ... ақша ... өсуі ... сызығын солдан оңға қарай жылжытады (AD1 – AD2) және, экономика
жалпы ... ... ... (2) ... ... (3) ... болса,
бұл баға деңгейін арттырады (Р1 – Р2), яғни инфляция қалыптасады.
2. Сұраныс және ... ... ... ... ... сұраныстың тапшылығымен түсіндіріледі.
Экономика өз өндірісіне қарамастан, көп мөлшерде жаратуы мүмкін. Нақты өнім
көлемінің өсуі, сұраныс тапшылық, өндіруші секторлаға ... бере ... ... қолдағы ресурстар тапшылығымен қолданылған. Жалпы сұраныс
инфляциясының негізін бір ... ... ... ... аз ... өте көп мөлшердегі ақшаның ағылуы, яғни, сұраныс инфляциясы – бұл
сұраныстың ... өте көп ... ... ”. ... ... ... факторлармен шақырылады:
1. Экономикалық милитаризацияның және әскеришығындардың көбеюі.
2. Мемлекеттік бюджеттің ... және ішкі ... ... жабу мемлекеттің ақша нарығынан қарыз алу арқылы немесе
Орталық Банктің айырбасталмайтын ... ... ... ... ... ... ақшаның эмиссиясы тауар айналымының
сұранысында шетел ... ... ... ... инфляциясы: Инфляцияның бұл түрі айналымдағы ақшаның жиыны
шексіз көбейіп кеткенде шығады. Өйткені, айналымдағы артық ... ... ... ... көбейтеді, ал бұл, өз кезегінде, бағаның
өсуіне апарады.
Шығын инфляциясы: Өндіріс шығынының ... ... ... ... ... байланысты бағаның өсуі. Бұл жағдай келесі кестеде
көрсетілген.
Дегенмен ... осы екі түрі ... ... ... ... жүйеліктен байқауға болады:
|Айналымдағы артық | ... мен ... | ... өсуі ... | ... өсуі | | ... ... | |Өндіріс шығынының | ... ... ... | ... | | |
| | | | ... |
Бағаның орташа өрлеу ... ... ... ... болып
бөлінеді:
• Бағаның жылдық орташа өрлеуі 10%-ға дейін болса сырғымалы
инфляция болады;
... ... ... ... ... 50-% дейін болса -
өршімелі инфляция деп ... ... ... ... ... ... жоғары болса шектен тыс
инфляция болып есептеледі;
• Егер, бағаның өрлеу қарқыны бір ... ... ... ... ... шектен тыс инфляция болады.
Инфляция елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайына көп зардабын тигізеді.
Олар:
* ... ... ... ... ... жүгізуші
сбъектілердің және мемлекеттің барлық қор жинақтары құнсызданады;
* ... ... ... ... Ел, қолда бар ақшасын
тауарға немесе еркін айырбасталатын валютаға ауыстыруға тырысады. Ал, ондай
жағдай, ... ... ... ... ... бұзады,
тауардың жетіспеушілігі пайда болады.
* Инвестициялық ... ... ... ... өндірісті
дамытуға салғысы келмейді. Өндірістің ... ... ... ... ... ... салық салудан жасыратын бұқпантайшы экономика дамиды;
* Халықтың арсында, бұрын соңды ... ... ... ... ... ... пайда болады, ал бұл, өз кезегінде әлеуметтік
қайшылықтар ... ... ... ... инфляцияға қарсы тиісті шаралар қолдануы
тиісті шаралар қолдануы керек. Оның ішінде, ... ... ... оның ішінде жоғары және орташа табыскерліктің, ... ету, ... ... ... сапасын жоғарлатып, бәсекеге
жарамдылығын арттыру болып табылады. Әсіресе қолда бар заттай, не ... ... оның ... арттыру қажет.
Ұсыныс инфляцмясы – бағаны реттеу процесіндегі ақшалай емес ... ... ... ... ... ... Ол 1960 жылдан 1973 жылға дейін байқалған.
Ірі компаниялар соммалары бағаның өзгеруі мен қалыптасуы кезінде
ірі ... ... баға ... ... ... нарықтың шегінен, яғни сол кездегі ірі компаниялар
бағаны қоюда ірі өндірістерден бағалар ... ... ... ... Бұл ... 70-і жылдардың екінші
жартысында болған. ... ... ... ... ... ... ... жылдары 23%-ы құраса, 1974-
1980 жылдары оған байланысты өндірісте 3,5 және 0,1 % . ... ... ... үшін ... ... ... Қызмет көрсету соммасының ұлғаюы. Ол бір жағынан, ... баяу ... ... ... ... өндіріс шығынының
арасындағы мемлекеттік салмақтың көбеюімен ... ... ... ... ... сұраныстың ұлғаюы 1960 жылдың ортасы
мен 1970 жылдың басында бағаның көтерілуіне әкеп соқты: кәсіби
дамыған ... ... ... ... ... ... баға 1,5 есе ... класының экономикалық күйіне қарағанда, өндіріс шығындарының
қарқынды өсімі, әсіресе жалақының ... ... ... ірі
компанияларға жалақыны төмендетуге мүмкіндік береді. Сол уақытта ... ... ... ... ... шығындар өтелді. Яғни,
“жалақы – ... ... ... ... құлдырау 1970 жылдарда мұнай және энерго ресурстар
бағасының өте күрделі көтерілуіне әкелді. ... егер 1960 ... ... ... ... бағасының өсімі кәсіби дамыған елдерде 1,5%
болса, ал 1970 жылдары 12%-дан асты.
1 сурет. Инфляцияның сипаттамасы және оның ... ... ... ... ... ... ... бұл -
импортталатын жөне экспортталатын инфляция. Бірінші жағдайда ол шетелдік
валютаның шамадан тыс түсімінен және ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер орталық ... ... ... ... ... сома ... банк ... мұның өзі оларға несие операцияларын және ... ... ... ... ... ... ... ақша ауқымының
көбейіп кетуіне қозғау салады.
Экспортталатын инфляция тауарлар мен қызметтер көрсетуге экспорттық
бағаның көтерілуінен туады, бұл ... ... ... ... келе
жатқан елдерде бағаның өсуіне соқтырады. Инфляциялар халықаралық
корпорациялардың ... ... ... ... ... ... ... Корпорациялардың валюталық
операциялары олар ... ... ... ... ... ... ... шетелдік валютаның қосымша ауқымы айналысқа ... ... және ... ... ... ұлттық ақша айналысқа шығарылады.
Инфляцияныц көріну нысаны — ақшаның құнсыздануы мен өнімге, тауарларға
және қызметтерге ... ... ... оның ... ... ... төмендеуі.
Инфляцияның табиғаты ақшаның онымен салыстырмалы тұлғаланатын ... ... ... жүзеге асыратын қабілетсіздігінде.
Ақшаның жұмыс істеу негізі болып табылатын оның бұл ... оған ...... ... айналымына қызмет көрсете отырып, ... ... мен ... сақтаудың құралы болуға мүмкіндік ... ... бұл ... ... белгілеген өлшемге сәйкес оның саны мен
оған қарсы ... ... ... ... ... көрінеді. Жалпы алғанда мұндай тәуелділік айырбас тендеуі ... х Q = М х ... сол жақ ... ... өнім құнын, ал оң жағы ақша айналысының
жылдамдығын ескере отырып ақшаның санын (М — ақша ... V — ... ... ... артуы жағдайында ұдайы ... ... ... ... ... көрсету үшін ақшаның саны үйлесімді
өсуі тиіс, өндіріс төмендеген ... ... ... ... ... ... ... практикада соңғы шарт бірқатар ... ... ... ... бұл себептер тиісінше инфляцияның өмір ... де ... ... /15, ... мемлекет қаржы-қаражатының, бірақ өзінің негізгі ... ... ... емес ... ... керек ететін сан алуан
функциялар орындайды. Бұл халықтың аз қамсыздандырылған топтарын әлеуметтік
қолдау шығыстары, денсаулыққа, ... - ... ... ... ... жүмсалатын шығыстар. Кінәратсыз экономика жағдайында
мұндай шығыстардың ... оның ... ... ... ... ... көбеюін және ұлттық өндірістің өсуін ынталандыра
отырып, тиісті өнімге, қызметтер ... ... ... ... бар ... ... экономикада мұндай шараларды қаржыландыру үшін ... ... мен ... ... алу ... ... мүмкін
бос ақшалары сияқты салықтық түсімдердің жетіспеушілігі сезіліп тұрады.
Мұндай ... бұл ... ... ... көзі қосымша ақша шығару
(эмиссия) болып табылады.
Өндірістік емес сфераны қаржыландыру міндетіліктермен қатар ... ... ... қолды тауарларға салыстармалы төмен бағаларды
қолдау қажеттігінен залалды болып табылатын өндірістік сфераның ... ... ... ... ... Бұл ... не ... турақаржылар бөлуде, не зияндарды өтеуге ... не ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелерін өтеуде көрінеді; сондай-ақ бұл
шаруашылық ... ... ... ... ... берілуі
мүмкін. Барлық жағдайда, әдеттігідей, баламалы қаржы ресурстарының алынған
көлемі түрінде экономикаға қажетті ... ... ... ... ... ... ... қорытатын болсақ, экономистер инфляцияны екі типке бөледі:
сұраныс инфляциясы және ... ... ... ... ... деп. Ұсыныс инфляциясынан туындайтын екі түрлі инфляция бар: 1)
еңбек ақының өсуімен байланысты болатын; 2) ... ... ... ... Инфляцияның дамуы
Инфляцияның құрылымдық функциялары тек бағаның өсуін тездетіп қана
емес, сонымен қатар ... ...... дамуына өте үлкен әсер
етеді. Өндірістің дамуы мен ішкі нарық арасындағы қайшылықты бұл ... ... ... ... арқасында, ал екінші жағынан ұлғая
түсетін көлеміндегі шетелдік зайымдарды тарту ... ... ... ... (Аргентина, Бразилия) күрделі, үлкен ішкі және сыртқы
қарыздар туды.
Сол уақытта сыртқы ... өсуі ... ... долларизация
факторының пайда болуына әкелді.
Бұл процесс ұлттық валютаға қарағанда доллар әлде басқа күшті валютаның
құзырлығымен байланысты. Бұл жағдай елге шетелдік ... ... ... капиталының қалуына әкеп соқты.
10% инфляция батыстың әдебиеттерінде әлеуметтік зиян әкелмейтін
инфляция деп ... ... ол ... бір мөлшерде
экономиканы ынталандырады. Оған керекті диномизмді береді.
Шынында да баға өскен сайын халық затты көп ... ... ... ... одан көп ... алады. Әр салада баға инфляция кезінде әр ... ... есте ... жөн. Әр ... әр ... ... Сондықтан капитал мен жұмыс күшінің қайтарылу механизмі де
сақталады. Ол экономикалық теңсіздіктерді ... және ... ... ... ... ... ... деңгейі 10%-дан асса ол өте
қауіпті, әсіресе экономика гиперинфляцияда қатаң құлдырайды. Ол ... ... ... ғана өсіп қоймай, бірнеше көп пайызға өсді. Бұл
жағдайда ақша күрт ... ... ... ... жоғалта бастайды және
салынған капиталы құнсызданады. Сондықтан өндіріске инвестицияны салу өз
ынтасын жояды. Бұл ... тек ... ... ... ал ол ... көлемін ұлғайтады. Егер ұсынсыс ұзақ уақыт бойы өспесе, онда елге
стагноциямен кездесу өауіпі ... ... ... ... ... тиімді өсу жолына әкеледі; не дегенмен, бұл
жағдайда ... ... ... өзінің жалпы сатыпалушылық құрал ретәндегі функциясын жоғалтады.
Халық және өндірушілер ... ... ... ... ... ... тауардың қалыптасуы мүмкін. Мәселен: бір жәшік арақ, ақшалай төлемнен
нарықтық төлемге өту қалыптасады. Бұл кезде купондар мен ... ... ... ... ... ... бас ... экономикалық өсуді
қиындатады. Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... түрі болуы мүмкін емес. Сондықтан
келісім-шарт ... ... ... ... өзгереді, бұл
өндірістің төмендеуіне әкеледі.
ұсыныс көлеміне төмендегідей, яғни ... ... баға ... ... Бұл ... кәсіпкерлік қызметті нығайтады.
Иифляция экономикалық дамуға өте ... Ол ... ... ... ... Бұл ... ... жағдайлардың әсерінен
туады. Оның ішінде екеуін айта кететін болсақ:
- бейімделген инфляциялық күту
- аса жоғары шығындарды тауардың бағасына өткізу
Халық ... ... ... күте отыра ақшалай жиынтық жасамастан
бар тауарларды сатып алады.
Тек өзінің құлдырату қабілетімен инфляция нарықтық экономиканың қауіпті
ауруы болып саналады.
Инфляцияның ішкі және ... ... ... айыра білу қажет.
Ішкі факторлардың арасында ақшаға жатпайтын және ақшалай — ... ... ... ... ... — бұл шаруашылық
сәйкестігінің бұзылуы, ... ... ... ... ... ... ... - саяси
сипаттағы ерекше жағдайлар және басқалары. Ақшалай ... ... ... ү ... тапшылығы, мемлекеттік борыштың өсуі, ақша
эмиссиясы, сондай - ақ несие жүйесінің кеңеюі, ақша айналысы ... ... ... ... өсуі және басқалары жатады.
Дүниежүзілік құрылымдық дағдарыстар (шикізат, энергетика, ... ... ... ... ... ... бағытталған
мемлекеттік валюта саясаты, алтынды, валютаны жасырын экспортқа шығару
инфляцияның сыртқы факторлары болып табылады.
Сөйтіп, көпфакторлы ... ... ... - бұл ақша айналысы
заңының бұзылуымен байланысты болатын қоғамдық ұдайы ... ... ... іс - ... ... ... байланыстырып отыру
қажет, өйткені инфляция ... ... ... ... ... ... ... бір салық нысандары мен әдістерін қолдану; ... ... ... ... арқылы қаржыландырудың ауқымы;
- мемлекеттік бюджеттің ... ... ... мемлекеттік
берешектің көлемі.
Нарықтық экономика кезінде қаржы инфляциялық ... ... ... ... әсер етеді ( инфляциялық тенденцияларды
күшейте түседі).
Бірінші фактор — мемлекет шығыстарының өсуі, бұл ... ... ... ... ... ... баға белгілеуге әсер етеді.
Тауарлар мен қызметке бағаның ... ... ... ... ... көбеюіне соқтырады, ал оның кірістері, ең алдымен,
салық түсімдері ... ... ... ... Бұл сөзсіз болатын ұзақ
уақытқа созылған тапшылыққа ұрындырады.
Екінші фактор — ... ... ... ... ... ... ... баға механизмі арқылы тұтынушыға ... және ... ... ... ... ... фактор — бюджеттердің ұзақ уақытты тапшылықтары (өндірістік емес
шығындардың неғүрлым өсуімен байланысты).
Инфляция қаржы қатынастарын да өзгерістерге ... ... ... мен ... бағаның өсуі салдарынан ... ... ... ... ... ... ... және салық
түсімдерін арттырудың қажеттігін тудырады.
Үшіншіден, инфляциялық ... ... ... ... /15, 219б./
Сөйтіп, қаржы мен инфляция өзара тәуелді болып келеді (4 ... ... ... процестердің тездеткіші бола алатыны сияқты,
инфляция да ... ... әсер ... ... ... және
бағаның көтерілуі мемлекеттің шынайы кірістерін төмендетуге, бюджеттің
шығыстарын көбейтудің қажеттігіне, ... ... ... бюджет тапшылығынан болатын мемлекеттік борыштың ... ... ... қарқыны мемлекеттің қаржы ресурстарын
құнсыздандырады, өйткені салықтық кірістер мен қарыздар оларды ... ... ... бір ... ... ... ... алу сәтінде олар құнсызданады. ... ... ... ... ... өйткені қарыздарды тарту үшін мемлекет
өзінің бағалы қағаздарының табыстылығын несиелік ... ... ... мәжбүр болады, бұл мемлекеттік борыштың атаулы өсуін тудырады.
/16, 504б./
Қаржы қатынастары мен инфляциялық процестердің бір ... ... ... өзара толықтыра отырып, экономикалық жүйедегі келеңсіз
нәтижелерге апарады. Мәселен, инфляция ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді
инвестицияларға деген экономикалық ынтаның түсуі, ... ... ... ... төмендеуі, экономикалық байланыстардың
бұзылуы және ... ... ... оның ... ... шаруашылықтың түрлі
деңгейлерінің қаржылық көрсеткіштерін жақсартатыны секілді үқсас ... ... оң ... инфляция деңгейін төмендетеді.
Инфляцияны бағалау және өлшеу үшін бағалар индексінің көрсеткіші — 16
пайдаланылады . Бағалар индексі ... ... мен ... ("нарық
себеті") белгілі бір жиынтығының сатып алу бағасы мен базалық кезеңнің
бағасы арасындағы арақатынасты ... ... ... ... ... ... Ағымдағы жылдың бағалары индексінен өткен жылдың
бағалары индексі шегеріліп, өткен ... ... ... ... соң ... көбейтіледі.
Қазақстанда тұтыну тауарларының бағасы мен қызметтер ... ... ... ... ... өсіп отырды (есе):
1995 - 1; 1997- 2,5; 1998- 30,6; 1999- 22,7; ... ... ... 2003- 1,07; 2004- 1,18; 2005- 1,13. /16, ... ... егер ... қарқыны жарты жыл ішінде және
одан басқа жағдайда көбірек айына 50 пайыз ... ... 11,5 ... онда ... ... әсіре инфляцияға сәйкес келеді. Сөйтіп,
Қазақстанда бұл деңгей 1997 -2000 жж. ішінде айтарлықтай асып ... ... ... бағалауды және инфляцияның түрлерін
мынандай критерийлер бойынша ... ... ... ... — баға ... 10 пайыз өскенде; бұл кезде ақшаның номиналдық ... ... ... болмайды;
өршімелі — баға 100 пайыз шегінде өскенде; ақшаның затталынуы өседі;
әсіреинфляция — баға жүздеген пайызға ескенде; баға мен ... ... ... ... ... теңгерімділік дәрежесі бойынша:
теңдестірілген және теңдестірілмеген инфляция; теңдестірілген инфляция
кезінде әртүрлі тауарлардың бағасы бір-біріне қатысты ... ... ... ... - олардың бір-біріне ара қатысы өнбойы
өзгеріп отырады, оның ... ... ... ( ... айтушылық ) дәрежесіне қарай:
- күтілген, болжалды және күтілмеген;
- шығу ... ... болу ... ... ... жене ... ... дамудың әркелкілігімен сипатталатын сатылы, баға ... ... ... ... ... ... тапшылығы күшейген кездегі
тұқыртылған инфляцияны ажыратады.
Қаржы мен инфляцияның ... ... ... екі типі ... ... ... сұраным инфляциясы (тұтынушылар инфляциясы) және
шығындар инфляциясы (өндірушілер ... ... ол ... және жеке ... ақша ... ... ... тауарларға және қызметтерге сұранымның өсуінің ... ... ... кәсіпорындардың еңбекке ақы төлеуге, кредиттер бойынша
пайыздық мөлшермелердің көбеюіне, тұтынатын ... ... ... көрсетуге (тасымалдауға, электр қуатына, ақпаратқа және
т.т.) тарифтердің өсуіне жұмсалатын ... ... ... тудырады.
Нақты экономикалық өмірде инфляцияның бұл түрлері және ... ... ... ... өзін ... ... бұл ... деп аталынатынды тудырады, бұл кезде өндірістің ... баға мен ... ақы ... өсуі нәтижесінде шығындардың
көбеюі шығарылатын өнім құнының ... ... ... ... ... және ... ... секторларында материалдық шығындардың
қосымша өсуін талап етеді және осылайша шексіздікке кете береді (5 суретті
қараңыз). /16, ... ... ... ... ... жігінің материалдық
жағдайына, инвистициялық қызметке қауіпті әсер етеді.
Инфляцияның классикалық көзі — ... ... ... Қазақстан
үшін де сипатты. Бюджет тапшылығы инфляцияның қайталама факторы болып
табылады, өйткені ол ... ... және ... ... ... ... туады. Бюджет тапшылығы Қазақстанның
егемендігі жағдайында да ... ... ол 1996ж. ... ... ... ... ... 2000-17,4%, 2001-15,4%, 2002-
17,7%, 2003-18%, 2004-14,3%, 2005-9,8%,20066,4% ... 2007 ... ... ... 4,7 ... теңгені (ЖІӨ-ге 0,12%)
құраса , 2008 жылы ол 53,4 миллиард теңгені ... ... 1,2% ...... мөлшерлемесі 28% қосылған құнға салынатын салықты,
акциздерді, ... және ... ... ... ... ... ... қосылатын қаражаттар аударымдарын экономиканы жаңғырту
қорына (бұрын — ... қор), ... ... ... жәрдемдесудің
мемлекеттік қорына аудару, әлеуметтік сақтандыруға аударылатын ... ... ... ... және ... шараларды асығыс жүргізу
мүмкіндігін туғызды.
Инфляцияның дамуының ... ... ... ... бойынша
пайыздарды жатқызудың тәртібі болып табылады; кредит үшін ... ... бұл ... өзіндік құнының, оның ізін шала бағаның да өсуіне
соқтырады.
Айтылған факторлар ... ...... ... факторларға жатады.
Бағалардың артуы жағдайында халықтың, әсіресе жеке ... ... ... ... дөмегөйліктерінің өсуін инфляцияның даму
факторы деп есептеуге болады. /16, 506б./
Сонымен түйіндей келе, кенеттен болған инфляция алдын ала ... ақы ... ... және ... ... ... ... Алдын ала болжамды инфляцияда адамдар ақшалары ... үшін ... ... ... ... ... ... шара
қолдану, бағаның өсуін ескеріп номиналды индексация жасау.
Егер баға жайлап өсе ... ол ... ... кәсіпорындар оған
дайындалады. Ақша жоғалмау үшін тұрғындар тұтыну тауарларын сатып алады, ал
кәсіпорындар инвестициялық тауарларды алады. ... ... ... ... ... ... өрши ... Кәсіпорындар шикізат және
даяр өнім алуға тырысады, ювилирлік ... ... ... ... ... ... ... өсуі жағдайында экономикалық қарым-
қатынастар күйрейді. Ақша өзінің функциясын орындай ... ... ... орын ... ... пен айырбас тоқтауға бағытталады.
Қорытындысында экономикалық, әлеуметтік, ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы инфляцияға қарсы саясат
2.1 Қазақстан Республикасындағы инфляцияның мәні және әлеуметтік
зардаптары.
Инфляция қарқынының жай, ... ... ... бағаның өсуі 10%-дан
аспайды. Экономикалық теория, мысалы, ... ... ... даму үшін оңды ... деп, ал ал ... ... саясат жүргізуші субъект деп есептейді. Мұндай инфляция
өндіріс пен ұсыныстың және ... ... ... ... ... отыруға мүмкіндік береді.
Жоғарғы қарқынды инфляция тұсында бағаның өсуі 20% - дан 200% ... Ал бұл ... ... үшін өте ... ... зор ... инфляция деңгейі (гиперинфляция) айналымдағы ақша
мөлшерімен тауар бағасы деңгейінің тым ... ... тыс ... ... ... ... соғысы жылдарында бағаның жылдық
өсуі 3300 %-ға дейін жетті. Мұндай жағдайда ... зиян ... ... шаруашылық бүлінеді. Осы гиперинфляцияны басынан өткерген ... ... өсу ... ... ақша ... өсу ... ... жоғары болады.
Инфляция балансталған, тепе-теңдікті болуы әбден мүмкін, яғни ол ... ... баяу өсуі және ол ... ... мен ... ... өседі.
Болжамды күткен инфляцияны кенеттен өршитін инфляциядан ажырата білу
керек. Осы ... ... ... ... болады, үкімет оны алдын-
ала «жоспарлайды», мысал ... ... 1996 жылы ... ... ... бағаны жоғарлату қарқынының ... ... ... инфляция бағаның күтнеген кезде өсуімен сипатталады, ал
ақша айналымына салық салу ... ... әсер ... Егер де ... ... ... Халық өз табысының құнсыздануынан қауіптеніп артық
тауарларды сатып алуға ұмтылады.
Инфляцияны сұраныс инфляциясы және ұсыныс инфляциясы деп екі ... ... ... пен ... тепе – ... сұраныс жаңынан
бұзылады. Мұндай жаңдайда толық жұмыспен қамтылуда, жалақының өсуіне пайда
болып, Бұдан жинаөталған сұраныс аз ... Ал бұл өз ... ... ... ... ... шығыс инфляциясы деп те атайды, демек ол
өндіріс шығынының өсуіне ... ... ... ... ... жалақының
өсуіне және энергия мен шикі затқа бағаның ... ... ... өте күрделі және көп түрлі болып келеді.
Инфляцияның жоғарғы ... баға мен ... ... ... ... ... Процестің шығуы барысында инфляция ұдайы
өндіріске ... ... ... экономикалық және әлеуметтік
шиеліністерді тереңдетеді. Бағаның әр ... өсуі ... ... ... ... айтарлықтай зиан келтіріп, (экономикалық
саясатты жүргізуге жол бермейді) тұтынушылар сұранысын ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылардың
ақшадан тауарға ауысуын күшейтеді.
Инфляцияның әлеуметтік зардаптары да бар, ол ... ... ... ... ... ... ... қосылып, номиналды және нақты жалақының
өсуі қарқынын қызметтер мен ... ... күрт ... ... ... зардабын барлық жалдамалы жұмысшылар, еркін кәсіп
иелері, зейнеткерлер т.бт басынан өткізеді.
2.2. Инфляцияның Қазақстан Республикасындағы ... ... ... теорияларда инфляцияның қайнар көзі сұраныс
инфляциясы мен шығындар инфляциясын көрсетеді.
Инфляцияның артық сұраныс тұсында ... өз ... ... ... ... Нәтижесінде сұраныс қысқарады, инфляцияның
қарқынды өсуі ... ... ... бір ... ... ... ... пен тоқырау белгілері байқалады, жұмыссыздың
саны өседі.
Қазақстандағы және басқа да ТМД ... ... ... ... басталған өндіріс құралдары мен тұтыну заттары,
өндірістің дамуындағы ... орын ... ... ... кететін
үлкен шығындар; Қазақстандағы өнеркәсіптің ... ... мен ... ... ... ... жұмсалымдарының тиімділігі; баға
бегілеудегі қателіктер және бағаның өзіндік құнынан өте көп ... ... ... ... нарықтық қатынасқа өту мүмкін еместігінің
салдарынан, бағаның бірден өсуіне байланысты ... жол ... ... ... сипаттайтынбасты көрсеткішке тұтыну
бағаларының индексі (Т.Б.И) жатады. Ол үй шаруашылығының «тұтыну қоржынына»
жататын жекелеген тауарлар қызметтеріне оның үлес ... ... ... өсу ... ... ... процесінің Қазақстандағы дамуы да осы көзқарасты куәләндырады.
Айналымдағы ақша массасының өсу қарқыны бағаның үнемі өсуін ынталандырады.
Осылайша 2005 ... ... 2006 жылы 6,4 % ... ... агенствоның анықтауы бойынша өндіріс тауарлары былтырғы, яғни
2005 жылмен салыстырғанда 8,8 % - ға ... ... ... ... 4,5% - ... бөлім Қазақстан Республикасындағы инфляцияға қарсы саясаты мен
инфляцияға қарсы күресте қолданылатын әдістер
КСРО халық шаруашылығындағы инфляцияның бар ... ... ... ... ... Инфляция бұл тек қана ... тән, ... ... ... ... тұсында, ол болуы мүмкін емес,
деген факторлар оған негізгі ... ... ... баға ... ... ... қажеттілігіндегі тұтыну заттарының бағаларын
тұрақты деңгейде ұстап отыруға мүмкіндік береді. ... ... ... бір өзі ғана ... ... ... болып табылмайды. Инфляция
сондай-ақ өнеркәсіптегі және ауылшаруашылыындағы көтерме сауда ... ЖІ¤ ... де ... ... ¤німнің көтерме бағасы,
оларды дайындауға кететін шығындардың өсуімен байланысты өсіп отырады.
Қазақстандағы және басқа да ТМД ... ... ... 30-шы жылдардан басталған өндіріс өқралдарымен тұтыну заттар
өндірісінің дамуындағы аяқ асты алған орын сәйкессіздік; қорғанысқа кететін
үлкен ... ... ... ... салалары мен ауыл
шаруашылығының дамуына ... ... ... тиімділігі және
т.б. Экономикадағы инфляцияның деңгейін ... ... ... бағаларының индексі» жатады. Ол үй шаруашылығының «тұтыну
қоржынына» ... ... ... қызметтерге оның үлес салмағын
ескере отырып, бағаның өсу индексі негізінде анықталады.
Тұтыну бағасының индексі (ТБИ) Қазақстан Республикасында 1996 ... ... ... ... ... ... ... болады деп
саналады. Инфляция процесінің Қазақстан ... ... осы ... ... ... ақша ... өсу ... бағаның үнемі
өсіп отыруын ынталандырады. Міне дәл осылайша 1998 жылы ақша массасы 6,3
есе, ал баға 21,7 есе ... 1999 жылы баға ... , ал ақша ... ... 2000 жылы ақша массасы 216%-ға және баға деңгейі ... ... ... ... ... ... ... тек
қана фескалды ақша саясаты көмегімен ғана жүзеге асырылатынын ... ... ... ... оның ... екі ... қарастырған
жөн.
Бірінші бағыт (қазіргі кейнсшілер қолданатын шаралар) белсенді
бюджеттік саясатты қолдайды, ... ... мен ... икемді
пайдаланып, төлеу қабілеті бар сұранысқа ықпал жасайды.
Инфляциялық артық сұраныс тұсында мемлекет өз ... ... ... ... ... ... қысқарады, инфляцияның
қарқыны төмендейді.
Алайда салалармен бірге өндіріс те қықарады, экономикада дағдарыс ... ... ... ... саны өседі. Бұл инфляцияны
төмендетудің қоғамдық бағасы.
Екінші бағыты – пайда болған кемшіліктерді ақша несие ... ... ... ... бұл түрі үкіметтің тікелей бағытталуынан тыс,
дербес орталық банк арқылы жүргізіледі. Ол ... ақша ... ... ... ... ... - ... саясаты экономикадағы қысқа мерзімді ықпал жасау құралы
ретінде қолданылады, басқаша айтқанда экономистердің ... ... ... бар ... ... үшін инфляциялық шаралар қолданалды. Қоғамдық
мүдде тұрғысынан инфляциямен күрес халық ... ... ... яғни ол ... өсіріп, өндірісті құлдыратады.
Сонымен жинақтай келгенде қазіргі инфляция сан қилы, күрделі процесс,
ол белгілі бір дәрежеде барлық ... ... ... ... қарқыны
едің, халықтың экономикалық дамуына көптеген зиян тигізеді.
Қосымша
Инфляцияның мөлшерлемесі
1996 және 2002 жылдар аралығындағы инфляцияның ... ... ... ... ... жыл |147,1 ... жыл |2960,8 ... жыл |2158,3 ... жыл |1158,3 ... жыл |60,3 ... жыл |28,7 ... жыл |11,2 ... жылдың наурызында бағамдардың өзгеруі
|Қазақстан Республикасында |2,5% ... ... |2,8% ... |2,3% ... облысы |2,1% ... |2,1% ... ... |2,6% ... |0,5% ... Қазақстан |3,3% ... |3,6% ... |2,4% ... |2,8% ... |2,2% ... |2,1% ... Қазақстан |3,2% ... ... |1,7% ... ... |2,4% ... ... |2,6% ... ... ... ... ... кері әсер ... белгілі
деп айтуға болады. Бірақ, инфляция анықтамасын немесе инфляция түсінігін
ақша айналымындағы каналдарды ... ... ... ... деп ... ... ... бір жағынан батыс әдебиеттерінде 10 % ... ... ... ... ол ... бір ... ... Батыс мемлекеттерінің ғалымдары антиинфляциялық ... ... ... өндірістік инфляциялық күтімдерден өткізуін
негізгі Факторлар ретінде қарастырады.
Инфляцияның құрылымдық функциялары тек ... ... ... ... және ... бірге ол сұраныс инфляциясының дамуына әкеледі.
Шынында да баға өскен ... ... көп ... ... не ... ол ... оданда көп есеге қымбат алады.
«Инфляция және оған қарсы саясат» ... ... ... ... инфляцияның түсінігі және оның ... болу ... ... мен ... және Қазақстандағы инфляция мәні мен оған ... ... ... және ... инфляция мөлшерлемесі
қарастырылды.
Сонымен, инфляция барлық елдерде ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір шектен асып кетуін
қадағалау, оны реттеп ... ... ... ... да ... ... салдары:
1. халықтың өмір сүру деңгейін төмендетеді;
2. тамақтандырылудың күрт нашарлауы;
3. жинақтардың құнсыздануы;
4. ... ... әлде ... өсуі;
5. жүйке ауруына шалдығушылардың көбейюі.
Қорытындылай келе инфляцияға анықтама беретін болсақ – айналымдағы ақша
массасының қажеттіліктен тыс артып кетуі ... ... ... ... ... Я.Ә., ... ... - оқу құралы, Алматы: Қазақ
университеті – 2004 жыл, (32) 14-17 беттер
2. Әубәкіров С., Баймұхаметова А., ... А., ... ... ... ... Ал., 2006 жыл, 32-48 беттер
3. Булатов А.С., «Экономическая теория» - Москва: «Юристь» , 2007 жыл ... ... ... В.Д., ... теория» оқу құралы, Москва; 2007 жыл 13-
16 беттер
5. ... Л.Н., ... Е.А., ... ... ... оқу құралы
2006 жыл
6. «Инфляцияға жеміс-жидектері кінәлі» Жас алаш, 2008., 21-қазан
7. Жусупбеков Б., «Банки казахстана» 2007 жыл №10 41-44 ... ... Е., ... ... 2008 №1 57-62 беттер
9. Жоламанова Д., «Статистика учеты и аудит» 2009 жыл №1 44-64 беттер
10. ... Н., ... ... 2008., 12-апреля
11. Мухаметжанова А., «Саясат» 2008 №4 57 бет

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы инфляцияға қарсы жүргізілетін саясат27 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
Ақша және инфляция31 бет
Ақша теориялары және инфляция27 бет
Бағаның инфляциядағы рөлі37 бет
Бюджет тапшылығы мен инфляция3 бет
Жұмыссыздық пен инфляция экономикалық тұрақсыздықтың көрінісі ретінде3 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы, Филипс қисығы24 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы. Филлипс қисығы25 бет
Жұмыссыздық, инфляция18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь