Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиясында тұлғааралық қарым-қатынастың қалыптасуы

КІРІСПЕ
І бөлім. ОТБАСЫ.АДАМ ӨМІРІНДЕГІ ЖЕТІСТІКТІҢ ПСИХОЛОГИЯСЫНДА ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАРЫМ.ҚАТЫНАСТЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ

1.1 Отбасы.адам өміріндегі жетістіктің мәселесінің психологиялық негіздері
1.2 Отбасы.адам өміріндегі жетістіктің тұлғааралық қарым.қатынастың қалыптасу ерекшеліктері
1.3 Отбасы.адам өміріндегі жетістіктің қарым.қатынасындағы психотерапияның негізгі бағыттары


2 бөлім. ОТБАСЫ.АДАМ ӨМІРІНДЕГІ ЖЕТІСТІКТІҢ ПСИХОЛОГИЯСЫНДА ҚАРЫМ.ҚАТЫНАСТЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫН ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬДІ СЫНАҚТАН ӨТКІЗУ

2.1 Отбасы.адам өміріндегі жетістіктің тұлғааралық қарым.қатынастың қалыптасуын анықтау
2.2 Отбасы.адам өміріндегі жетістіктің тұлғааралық қарым.қатынасты түзету жаттығуларын жүйелеу және қолдану
2.3 Отбасы.адам өміріндегі жетістіктің тұлғааралық қарым.қатынасты зерттеу нәтижесін жинақтау

ҚОРЫТЫНДЫ

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Тақырыптың өзектілігі: Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің баланың ең жақын әлеуметтендіру ортасы. Осы ортада баланың өмірдің мақсаты, оның құндылықтары, не біліп, өзін қалай ұстау керектігі туралы алғашқы мағлұматтар меңгеріледі және онда басқалармен қарым-қатынас орнатуға дағдыланады. Сөйтіп, өзінің «кім» және «қандай» екенін, басқалардың «кім» және «қандай» екенін тәжірбиеде сынап байқап көреді. Балар отбасы-адам өміріндегі жетістіктің әртүрлі жағдаяттар мен төтенше ахуалдарда өзін ұстаудың нормаларын, мінез-құлқын реттеудің өлшемдерін меңгереді. Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиясын зерттеушілер А.Г.Харчев, А.Н.Антонов, З.И.Файнбург, Д.Горборинко оның функцияларын ата-ананың үгіт-насихаты, түсіндіруі, олардың үлгі-өнегесі, үйдегі ахуал, отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиялық тынысы арқылы балалардың әдеті, мінез-құлқы, жақсы-жаманды бағалау уәзіндері (критерий) қалыптасуымен бірге қандай қылықтары үшін сөгіс алып, не үшін жазаланатынын, әділдік пен адалдық үғымдарын меңгереді деген тұжырымдар жасады.
Қазақстан Республикасының Конститутциясында «балаларына қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу – ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы» деп, отбасы-адам өміріндегі жетістіктің міндеті нақты көрсетілген.
«Қазақстан-2030» бағдарламасында балаларымызды алыс болашақта қандай сапада көруіміз керектігі айтылған. Сонымен бірге, отбасы-адам өміріндегі жетістіктің туралы заң жоғары және орта білім тұжырымдамасында әрбір отбасы-адам өміріндегі жетістігіне өзінің ұрпағын тәрбиелеп, қатарға қосу міндеті жүктелген.
Қазіргі заманда отбасы-адам өміріндегі жетістіктің құрылымы өзгеріп, оның мүшелер саны азайып, бала саны да кеми түсті. Қоғамдағы әлеуметтік, мәдени экономикалық жаңғырулар, әр түрлі сипаттағы әлемдік деңгейдегі ақпарат алмасу, отбасы-адам өміріндегі жетістіктің мүшелерінің арасындағы қарым-қатынас сипатына да өз әсерін тигізіп отыр. Қазіргі аналардың көпшілігі жұмыс жасайтын болғандықтан бала уақытының көбін пассивті тәрбиешілермен өткізеді. Бала тәрбиесі қалалық отбасы-адам өміріндегі жетістігіне тән болып отырған келесі ерекшеліктерімен шартталған: балалардың көбісі күннен күнге ұлғайып отырған айырылысулардың нәтижесінде әкесіз немесе анасыз өседі; теледидар, жеке бөлме т.с.с. өркениеттің жетістіктері балалар мен олардың ата-аналарының арасындағы қарым-қатынас процесін қиындатады.
Қарым-қатынастың адамзат өмірінде аса маңызды роль атқарады. Қарым-қатынас нәтижесінде тұлғааралық байланыс орнығып, өзара мәміле қалыптасып дамитындығы әр жеке тұлғаның қалыптасуында жетекші факторлардың бірі болады.
1. Абдракова А.Б. Роль общения в воспитании трудных подростков. Автореф.дис. канд. Алматы, 2011.
2. Айдарбеков Қ.А. Развитие диалогическии сруктуры самосознания у подростков в системе внутрисемейных взаимодействии Автореф.дис. канд. Алматы, 2003.
3. Атоян А.Д Конфликтология М.: Смысл, 2006
4. Әбдумүтәліп К.Д. Тәртібі қиын жасөспірімдерді арнайы мектеп жағдайында тәрбиелеудің және қайта тәрбиелеудің педагогикалық жолдары Автореф. канд.дис. Алматы, 2011.
5. Вестник НАПК 2005, № 2
6. Вестник НАПК 2005, № 4
1. Валеология дене тәрбиесі спорт 2003, № 3
2. Елубаева С.Б Психологические особенности этнической и идентичности и самооценки современных казахских подростков. Автореф. канд.дис. Алматы, 2011.
3. Жақыпов С.М, Бизақова Ф.Ә Білім беру жүйесінде қолданылатын психокоррекциялық жаттығулар Тараз.: Қорғау, 2007
4. Жақыпов С.М, Бизақова Ф.Ә Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиогностикалық жаттығулар. Тараз.: Сенім, 2006
5. Күнсләмова Т.К Жеткіншектердегі өзіндік бағалау, өзіндік реттелу және эго күйдің белсендірілуі мен агрессиялықтан өзара байланысын психологиялық-педагогикалық тренинг негізінде зерттеу . Автореф. канд. дис. Алматы, 2002.
6. Мұқанов М.М Жас және педагогикалық психология А.:Білім, 2002
7. Торыбаева М.З Жасөспірім оқушылардың салауатты өмір салтын қалыптастырудағы мектеп, отбасы-адам өміріндегі жетістіктін және қоғамдық қауымның бірлескен жұмысы Автореф.канд.дис. Алматы, 2011.
8. Познай себя №2 , 2011
9. Познай себя №2, 2006
10. Прикладная психология Журнал № 5, 1999
11. Прикладная психология Журнал № 4, 2006
12. Петровскии А.В Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы А.: мектеп, 1998
13. Шалгинбаев Т.М Особенности личностных свойств и межличностных отношений подростков с дезадаптивным поведением и их учет в реабилитационной работе Автореф.дис. ...канд. психол. Наук. А, 2011.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І бөлім. ОТБАСЫ-АДАМ ӨМІРІНДЕГІ ЖЕТІСТІКТІҢ ПСИХОЛОГИЯСЫНДА ТҰЛҒААРАЛЫҚ
ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1 Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
1.3 Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің қарым-қатынасындағы
психотерапияның негізгі ... ... ... ... ... ... ... ҚАЛЫПТАСУЫН ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬДІ СЫНАҚТАН ӨТКІЗУ
2.1 Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің тұлғааралық қарым-қатынастың
қалыптасуын анықтау
2.2 ... ... ... ... ... жаттығуларын жүйелеу және қолдану
2.3 Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің тұлғааралық қарым-қатынасты
зерттеу нәтижесін жинақтау
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... әлеуметтендіру ортасы. Осы ортада баланың өмірдің ... ... не ... өзін қалай ұстау керектігі ... ... ... және онда ... ... ... ... өзінің «кім» және «қандай» екенін, басқалардың «кім»
және «қандай» екенін тәжірбиеде сынап байқап көреді. ... ... ... ... ... мен ... ... өзін
ұстаудың нормаларын, мінез-құлқын реттеудің өлшемдерін меңгереді. Отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... З.И.Файнбург, Д.Горборинко оның функцияларын ата-ананың үгіт-
насихаты, ... ... ... ... ... ... ... психологиялық тынысы арқылы балалардың әдеті, мінез-
құлқы, жақсы-жаманды бағалау уәзіндері (критерий) қалыптасуымен ... ... үшін ... ... не үшін ... ... пен
адалдық үғымдарын меңгереді деген тұжырымдар жасады.
Қазақстан Республикасының Конститутциясында «балаларына қамқорлық
жасау және оларды тәрбиелеу – ... ... ... әрі ... ... ... ... міндеті нақты көрсетілген.
«Қазақстан-2030» бағдарламасында балаларымызды алыс болашақта қандай
сапада көруіміз ... ... ... ... ... өміріндегі
жетістіктің туралы заң жоғары және орта білім тұжырымдамасында ... ... ... ... ... ... тәрбиелеп, қатарға қосу міндеті
жүктелген.
Қазіргі заманда отбасы-адам өміріндегі жетістіктің құрылымы ... ... саны ... бала саны да кеми ... Қоғамдағы әлеуметтік,
мәдени экономикалық жаңғырулар, әр ... ... ... ... алмасу, отбасы-адам өміріндегі жетістіктің мүшелерінің арасындағы
қарым-қатынас сипатына да өз әсерін тигізіп ... ... ... ... ... болғандықтан бала уақытының көбін ... ... Бала ... ... ... өміріндегі
жетістігіне тән болып отырған келесі ... ... ... ... ... ... ... айырылысулардың нәтижесінде
әкесіз немесе анасыз өседі; теледидар, жеке ... ... ... ... мен олардың ата-аналарының арасындағы қарым-қатынас
процесін қиындатады.
Қарым-қатынастың адамзат өмірінде аса маңызды роль атқарады. ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып
дамитындығы әр жеке тұлғаның қалыптасуында жетекші ... ... ... барысында өзара пікір алмасу, сезім әлеміне бірлесіп
ләззат алу, қайғы, қуанышта ортақтас болу арқылы ... ... ... ... ... ... екі немесе бірнеше психологиялық жүйе не
бірнеше рухани әлем және ой-пікір, ... ... ... ... ... түсіністік, не болмаса қақтығыс, талас-тартыс,
қарама-қайшылық тұрғысындағы мәміле ... іске ... (А.В. ... ... Қ. Жарықбаев, Ж.Ы.Намазбаева, С.М. Жақыпов, М. Мұқанов ) [1, 8-
9]
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ұғымына анықтама беру, оның атқаратын
қызметтерін ... ... ... ... қарым-қатынас
мәселерін талдау көптеген зерттеулерде орын ... ... ... ... ... ... немесе жіктемесі де ... ... ... ... және ... (1958) ... жетістіктің маңызды қызметтерін ұрпақ жалғастыру, ... және ... ... ... ... ... Ата-ананың отбасы-
адам өміріндегі ... ... ... өз еңбектерінде А.Ю.Гавит,
Э.А.Тийт қарастырды, сонымен қоса некедегі сәйкестікке қатысты мәселелер де
талданған [5,64-65].
Д.Горборино ... ... ... ... ... ... ретінде сипаттады [6,17]. А.Н.Антоновтың
айтуынша, отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ата-ана бала ... ал неке ... ер ... пен әйел ... ... қарым-
қатынасты растайтын мойындау болып табылады. Ол ... ... ... ... үй, пәтер көңіл аударады, және де отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің ... иен ... ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістігінің іс-әрекетін болжайды
[3,65].
Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің анықтамаларының ішінде ... ... ... – «отбасы-адам өміріндегі жетістіктің - бұл жұбайлар
арасындағы ... мен ... ... қарым-қатынастардың жүйесі,
оның мүшелері бір-бірімен некелік және туыстық ... ... ... пен ... ... ... қоғамның
қажеттіліктеріне шартталынған әлеуметтік тәуелділікпен сипатталады» [1,63].
«Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің денелік өмір мен ... ... ... ... ... - деп берген А.Б.Харчевтың отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің ... ... мен бала ... ... ... жиі орын ... кешіріммен қарау процесі кешеуілдеп, психологиялық ... ... ... ... Сондықтан отбасы-адам өміріндегі
жетістігінде орын алған қиындықтарды шешуге ... ... ... ... ... ... болып отыр. Осы мәселені шешу жолдарын іздеу мақсатында
зерттеу тақырыбын «Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... психологиялық аспектілері» деп анықтадық.
Зерттеу мақсаты: отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... ... ... жағынан
негіздеп және қарым-қатынаста орын алатын қақтығыс жағдайлардың ... ... ... ... обьектісі: отбасы-адам өміріндегі жетістігіне психологиялық
қызмет көрсету.
Зерттеу пәні: отбасы-адам өміріндегі жетістіктің тұлғааралық ... ... ... ... ... ... ғылыми болжамы: егер де, отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... ... дұрыс
бағытта қолданылса, қарым-қатынастың әлеуметтік-моральдық деңгейінің ерекше
түрі - құрбы-құрдастық және достық қатынас маңызды роль ... оған ... ... онда ... ... жетістіктің
тұлғааралық қатынасты дұрыс қабылдау орын алады.
Зерттеу міндеттері
1. Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... ... туралы ғылыми - ... ... ... ... жетістіктің тұлғааралық қарым-қатынас
ерекшеліктерін зерттеу әдістемелерін жинақтау.
3. Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... ... жүргізу.
4. Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... ... коррекциялау жаттығуларын
пайдалану.
5. ... ... ... ... қарым-қатынасты
қабылдаудың психологиялық аспектілері ... ... ... ... ... жасау.
Зерттеу әдістері: 1. Теориялық, әдістемелік әдебиеттерді және құжаттарды
талдау ... 2. ... және ... құру эксперименті. 3.
Психодиагностикалық ... ... ... ... анықтау» сұрақна масы. “Ата-ана мен бала өзара қатынасы”, “Рене
Жиль” әдістемесі, ... ... ... «Отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің эмоционалды ... ... ПЭА ... және ... ... теориялық және әдіснамалық негіздері - отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің ... ... ... ... ... мен ... (А.Г. ... Б.Г. Ананьев, В.В. Драгунова, И.С.
Кон, Э.Берн және т.б.), ... ... ... мен тұлғааралық
қатынас қалыптасуы жайлы Л.С.Выготский, ... С.Л. ... ... Д.Б. ... т.б. ғалымдардың еңбектерінде қалыптасқан психикалық
даму теориялары, жеткіншек жасының ерекшеліктерін зерттеген В.В ... Кон, В.В. ... ... Э.Берннің трансактілік талдауы,
С.М.Жақыповтың, Қ.Б.Жарықбаевтың бірлескен ... ... ... ... ... даму ... қатысты
Қазақстандық зерттеулердің теориялық негізі мен ... (С.М. ... ... ... ... ... ... зерттеуде отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің құндылығы және сапалары ... ... және ... ... ... ... ... мәліметтер: отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің тұлғааралық
қарым-қатынас процесіне психокоррекциялық жұмыстар жүргізу ... ... ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің
тұлғааралық қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... қазақ тіліне аударылып, осы
ортаға бейімделіп қолданылды, ... ... ... ... ... әкеледі. Зерттеу көрсеткіштері мен қолданылған
психокоррекциялық әдістемелер ... ... ... ... ... ... әкеледі.
Зерттеу кезеңдері.
Зерттеу үш кезеңде жүргізілді. Бірінші кезеңде тақырып анықталып, ғылыми-
әдістемелік әдебиеттер талданды, библиография тізілді, зерттеу ... ... мен пәні ... ... ... ... теориялық тұрғыдан талдау жасалынып, курстық жұмыс жазщылды,
зерттеу базасында ... ... ... және отбасы-адам
өміріндегі жетістігіне кеңес беру жұмыстары ұйымдастырылды. Үшінші кезеңде
зерттеу ... ... ... ... ... ... ... жаттығулары, тренинг ... ... беру ... ... ... жасалынады.
Зерттеу базасы Оңтүстік Қазақстан Облысының «Қазақстан ... ... , 15 ... өміріндегі жетістіктің
(бақылау тобы) мен 16 ... ... ... ... ... ... ... құрылымы. Курстық жұмыс кіріспе, екі бөлім, қорытынды,
пайдаланған әдебиеттер тізімі және қосымшалардан ... ... ... ... ЖЕТІСТІКТІҢ ПСИХОЛОГИЯСЫНДА
ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... жетістіктің - адамның эмоциясы, ... мен ... ... ... ол - ... ... Отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің феноменінің бір жолы оның құрылымын, тарихи
уақыт ... сай ... және бір ... ... ... ... ... түсіндірілуі. С.И.Голод (1998) пікірінше отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің феноменінде құрылымдық өріс ... ата – ана мен бала ... деп ... Отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің –неке негізінде немесе қан жағынан туыстас шағын топ, олар
өзара көмек ... ... алу және ... жалпылылықта
байланысады (Эйдемиллер, Э.Г.Юстицкий В.В., 1990). Отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің балаға ықпал ... оны ... ... ... ... ... тәрбие институтты ретінде маңызы онда бала өз
өмірінің маңызды бөліктерін өткізеді және де ... ... ... ету ұзақтығы жағынан басқа тәрбие институттарына бой ... ... ... А.И өз зерттеу жұмысында [2,21].
Терең тұлға аралық қатынастарды реттеу ... ... ... ... ... ... және ... ғалым М.И Лисина
ол өзіміздің қазақстандық ірі ғалымдардың бірі ... ... ... ... ... ... Біріншіден, отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің жағдайында бірлескен ... ... ... ... ... қалыптасу жағдайларын
нақтылауға мүмкіндік берілді.
Екіншіден, жеткіншектердің тұлғалық дамуында ... ... ... өміріндегі жетістіктің ішіндегі ... ... ... ... ... ... қарай
жеткіншектерге отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ішілік құндылықтарды
беру процесі, ... ... ... ... ... ... пен ... өзара байланыстардың үйлесімділік
механизмдерін қолдануға ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым жалпылама болып табылады: «Отбасы-адам ... ... өмір мен ... ағза ... ... ... ... табылады.
Қазіргі таңда отбасы-адам өміріндегі жетістіктің қызметінің ортақ
топтамасы немесе жіктемесі жетік ... ... ... Мысалға,
Г.М.Свердлов және В.Л.Ресенцев (1958) отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
маңызды қызметтеріне ұрпақ жалғастыру, тәрбиелеу, шаруашылық және ... ... ... ... (1981) өз ... ... ... қызметінің үш тобын қарастырады:шаруашылық-экономикалық,
генеративті тәрбиелік, мәдени, репродукциялық. С.Д.Лаптеноктың пікірінше,
(1967) ... ... ... маңызды қызметтеріне шаруашылық
–тұрмыстық, халықтың көбеюі, өз мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің қарым-
қатынас пен оның тұлға қалыптасу процесінде ... орны ... ... Ол әйел адамның кәсіби іс-әрекетімен отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің жағдайындағы міндеттерін үйлестіре білу сипаты және
де отбасы-адам өміріндегі жетістіктің өміріне ... ... ... ... ... ... т.б. зерттеді.
З.И.Файнбург «отбасы-адам өміріндегі жетістіктің эмоциялық жағдайлар,
олардың отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ішілік қатынастың тұрақтылығына
ықпалы,отбасы-адам ... ... ... ... ... ... ... жетістіктің мүшелері арасында қысымның
бөлу себептерін және А.М.Уматинов және т.б. ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің мен
неке ... неке ... ... үрдістерді
зерттеп, анықтаған Ю.Е.Алешина, «қалалық отбасы-адам өміріндегі
жетістігінде некелік ... ... ... ... және ... ... өміріндегі жетістіктің ішіндегі қарым-қатынастың
даму заңдылықтарын саналы түрде түсіну талпыныстары жасалды,зерттегендер
мысалға А.А.Бодалев, Н.Н.Обозов және ... ... ... ... бала. Бала қай жас ерекшелік
кезеңінде болмасын, ол әрдайым отбасы-адам өміріндегі жетістіктің яғни ата-
ананың қамқорлығын қажет етеді.Сол кезеңнің бірі яғни бала ... ... ... ... ... ... зерттеулер
оның әртүрлі аспектілерін қамтиды: тұлға дамуының негізгі ... ... ... ... ғалымдар Фельдштейн Д.Л,Кондратьев және т.б.
тұлғалық жаңа құрылымдардың ерекшеліктері туралы шетелдік ... ... ... зерттеді,ол жас ерекшелік дағдарысының құрылымын
зерттегендер Гаврилова Г.П., ... Т.В. және т.б, ал ... ... және ... ерекшеліктерін
Кучинский,жеткіншектегі өзіндік ... ... мен ... ... ... анамальды даму механизмдері туралы Дозорцева Е.Г
сияқты ғалымдар ... ... ... ... ... ... ... мен
концепциялар негізге алынады. Психиканың онтогенезде дамуы мен ... ... Л.С ... мен А.Н. ... ғылыми мектебінде
қалыптасқан психикалық даму теориялары жеткіншек ... ... ... жұмыстар және жеткіншектердегі тұлғаның дамудағы өзіндік
сана сезімдерді зерттеген концепциялары Э.Берннің транактілік талдауы,
С.М. Жақыповтың ... ... ... ... ... ... негізін құрады.
Жеткіншектердің агрессиялық мінез-құлқын зерттеген жұмыстар зерттеудің
теориялық мәнділігін ... ... ... ... және ... ... даму ... қатысты Қазақстандық
жұмыстар зерттеудің теориялық негізі мен мәнділігін құрады. ... ... мына ... ... ... ... ... да қазақстандық ғалымдардың зерттеулеріне үңілсек, Елубаева
С.Б. ... ... ... ... бағалаулары мен этностық
сәйкестік пен өзіндік ... ... ... Бұл ... ... қазіргі замандағы жеткіншектердің
өзіндік бағалау құрылымын ересек алдыңғы толқын жеткіншектердің өзіндік
бағалауымен салыстырғанда ... ... ... ... түрде
азаяатыны анықталды,өзіндік бағалаудың жалпы құрылымында түсінуі «өзін
білу» және «ұйымдасқандық» сияқты ... ... ... ... Т.К. өз зерттеу жұмысында жеткіншектердегі агрессиялық
мінез-құлықты өзіндік сана ... ... ... ... ... және өзіндік реттелу мен өзара байланыста қарастырған.
Педагогикалық-психологиялық көп қолданылатын психокорекциялық жұмыстарға
негізделген ... ... ... психологиялық-педагогикалық тренингтер
арқылы жеткіншектердегі агрессиялық мінез-құлықты азайту мен оның өзіндік
бағалау мен өзара байланыс ерекшеліктері жан-жақты зерттелген. ... ... ... ... ... ... концепциясы арқылы
жеткіншектердегі эго күйлердің белсендірудің ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктері
қарастырылады.Жұмыста экспериментік топтың сыналушылары «полигон балалары»
деп аталатын әлеуметтік статусы бар жеткіншектер ... ... ... ... ... мінез-құлық ерекшеліктері
теориялық-эксперименттік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... эго күйдің
белсендендірілуі мен агрессиялықтың өзара байланысын ... ... ... зерттеу және агрессиялықты азайту ... ... ... ... ... ... Қ.А. (Развитие диалогической структуры самосознания у
подростков во внутрисемейных взаймодествиях) ... ... ... ... жекелік-вариациялық даму механизмдерін ... Осы ... ... ... ... неғұрлым
байланыстырып отыратын жаңа тұлғалық құрылымдардың ... ... ... Осы ... ... ... ... жастағы
тұлғалық жаңа құрылымдардың психологиялық мазмұнының іздестіру мен үлгісін
жасау болып табылады,ал ... жаңа ... ... ... ... ... ... Олардың пікірінше жеткіншектерде осы
тұлғалық жаңа құрылымдардың даму ... мен ... ... ... енген отбасы-адам өміріндегі жетістігінің жүйенің қызмет
атқару ерекшеліктері назарға алынып ... ... ... ... [11,3] ... Т.М. «мінез –құлқы дезадаптивтік жасөспірімдердің кісілік
қасиеттері мен кісіаралық қатынастар ерекшеліктері мен оларды келтіру
атты ... ... ... ... ... даму ерекшеліктерін және олардың кісіаралық қатынастар
жүйесінде ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын жасау болып табылды.Зерттелу
барысында тәрбиеленуі қиын жас өспірімдердің кісілік ... ... ... «Тұлғалық алаңдаушылықтың көріну механизмдері өзгеруіне
әр түрлі фактордың әсері» атты ... ... ... обьектісі адамның тұлғалық алаңдаушылық ... ... ... Зерттеу пәні реттінде тұлғалық алаңдаудың
эмоциялық күйі ретіндегі көріну ерекшелігі жас ... ... ... ... дейін оның көріну механизмдерінің өзгеруі алынды. Жұмыстың ... ... рет ... ... ... ... жұмыста тұлғалық алаңдаушылық бағдарлаушы іс-әрекеттің
эмоциялық құраушы екендігі көрсетілді [12,107] ... ... ... «жас ... ... балауса жас кезіндегі өзін-өзі бағалаудың ерекшеліктері» атты
кандидаттық диссертациясы қорғалды. ... ... ... мектептегі
оқыту жағдайындағы әр түрлі факторлардың жас өспірімдік және ерте ... ... ... әсер ету ерекшеліктерін анықтау. ... ... ... деңгейлері мен құрылымдық бөліктерінің
ерекшеліктері айқындалды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы мынадан тұрады:өзін-
өзі бағалаудың құрылымдық ... оның жас ... ... ... кезге дейінгі оқушыларда қызмет етуі зерттелінді,жас өспірімдер мен
ерте жастық шақтағылардың қала мен ауылдағы ... даму ... ... ... ... және ... бөліктерін
зерттеу, қала мен ауылдық оқушылардың осы жас аралықтарындағы өзін-өзі
бағалауының даму ерекшеліктеріне жыныстық ... ... ... Зерттеуде келесі тұжырымдар делелденді:қала мен ауылдың жас
өспірімдер мен ... жас ... ... ... ... өзін-өзі бағалаудың ... ... ... деп ... ... .
Қарым-қатынас стилі шет елдерде және Т.М.Д. елдерінде жоғары дәрежеде
талданған, соның шінде әлеуметтік психологияда. Ұстаздың оқушылармен ... ... ... ... ... жұмысын жүргізген Ю.П.Ахзаров,
А.А.Бодалев. Н.Г.Михайлов, А.В.Петровский. А.А.Леонтьев және т.б. Олардың
тұжырымдары ... ... тек қана ... мен оқу-тәрбие жұмысын
жүргізу жеткіліксіз, сонымен қатар тікелей және жанама түрде қарым-қатынас
жасау қажет екендігі белгілі. Ұстаздың ... ... ... ... оқу-тәрбие үрдісінде ұйымдастыру жөнінде көптеген маңызды
зерттеулер бар. Кейінгі жылдарда ... мен ... ... ... және оны ... ... ... ғалымдары да
зерттей бастады. Олар: ... ... ... және ... Ата-ана мен жеткіншек ... ... ... ... ... ... ... сатысы, мұнда
пікірлер, көзқарастар, құндылықтар мен мінез-құлықарды меңгере ... ... ... жетістігінде сияқты кеңейтілген отбасы-адам
өміріндегі жетістігінде да әлеуметтік жүйе болып табылады, онда ... ... ... ... ... мүшелеріне тікелкй және
жанама түрде ықпал ете алады. Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... ... ... құрай алатын
болса, балалар неғүрлым жақсы тұрады.
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің сонымен қатар дамушы әлеуметтік жүйе
болып табылады. Қоғамдық және ... ... ... барлық болып
жатқан жағдайлар отбасы-адам өміріндегі жетістіктің қызмет атқаруына ықпал
етіп отырады. Отбасы-адам өміріндегі жетістігіне әсер ... ... ... ... көпшілігі, неғұрлым кеш некеге тұру;
туылудың азаюы; әйел ... ... ... толымсыз отбасы-адам
өміріндегі жетістігінде және аралас ... ... ... де ... ... өмір ... ... отбасы-адам өміріндегі
жетістігінде баршылық. [23,17]
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің-нақты өмірлік ... ... ... қатынаста бағыттар бірлігін білдіретін адамдар
бірлестігі, мәдени бірлестік. Дәл осы қызметтердің сипаты бірлестігі,мәдени
бірлестік. Дәл осы қызметтердің ... ... ... ... ... критерийлерін болжайды. Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
психологиялық ерекшеліктерден ... ... топ ... ... ... нысаны болып табылады.
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің әлеуметтенудің алғашқы сатысы, ... ... ... мен ... ... ... ... өміріндегі жетістігінде сияқты кеңейтілген отбасы-адам
өміріндегі жетістігінде да әлеуметтік жүйе ... ... онда ... өміріндегі жетістіктің мүшесі басқа ... ... ... ... ... ете алады. Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің жағымды
ата-аналар бірлестігін, бір-бірін қолдаушы ... ... ... алатын
болса, балалар неғүрлым жақсы тұрады.
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің сонымен қатар ... ... ... ... Қоғамдық және мәдени ортаға енетіндіктен, барлық болып
жатқан ... ... ... ... қызмет атқаруына ықпал
етіп отырады. Отбасы-адам өміріндегі жетістігіне әсер ... ... ... ... көпшілігі, неғұрлым кеш некеге тұру;
туылудың азаюы; әйел адамдардың жұмысқа ... ... ... ... және аралас отбасы-адам өміріндегі жетістігінде
және де ... ... өмір ... жатқан отбасы-адам өміріндегі
жетістігінде баршылық. [23,17]
Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... ... ... бірлігін білдіретін адамдар
бірлестігі, мәдени бірлестік. Дәл осы қызметтердің сипаты бірлестігі,мәдени
бірлестік. Дәл осы ... ... ... ... ... және
тұрақтылық критерийлерін болжайды. Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
психологиялық ерекшеліктерден тұратын ... топ ... ... ... ... ... ... бейнелннуінің әлеуметтік психологиялық заңдылықтары адам мінез-
құлқына ғылыми негізделген түрде етудің жаңа мүмкіндіктеріне қоғам ... ... ... өміріндегі жетістіктін әлеуметтік-психологиялық
зерттеу тұлғаның әлеуметтену процесінің негізінде ... дәне де ... ... ... ... мүшелеріне күшті әсер ететін
заңдылықтарды ... ... ... ... ... ... ең басты іс-әрекет ол ата-ана мен
бала арасындағы қарым-қатынас.
Қарым-қатынас – адамзат өмірінің аса ... және ... ... болып,
соның нәтижесіде тұлға аралық байланыс ... ... ... ... ... дегеніміз өзара пікір алмасу, сезім әлемінде бірлесіп
ләззат алу, ... ... ... болу ... кең ... ... ... Қарым-қатынас барысында екі не бірнеше психологиялық
жүйе, рухани әлем және ой-пікір, сана-сезім, ... ... ... не ... ... ... не ... қақтығыс,
талас-тартыс, қарама-қайшылық тұрғысындағы мәміле үрдіс іске асады.
Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... түсінстік, бірінің екіншісіне бойсынуы, бірінің екіншісін
құптауы ... ... ... ... ... ... әр
тұлғаның мейлі балалары, ... ... ... байлығы
(информационное богатство)болып, өзара қарым-қатынас осы мағлұмат ... өте ... ... ... Өзара мағлұмат алмасу ... ... ... рухани кемелденуіне алып келсе, мұндай
отбасы-адам өміріндегі ... ... бар. ... ... ... ... арқылы біріктіретін, өзара туысқандық
байланыстарын нығайта ... аса ... ... ... ... жетістіктін материалдық қамсыздандыру мақсатындағы бірлесіп
еңбек ету,нәтижесіне ... ... ... ... алдымен,
отбасы-адам өміріндегі жетістіктің иелері әке мен шеше ... ... ... өзі ... өнеге болатыны өмірден белгілі.
Бұдан басқа әке мен ұл анасы мен ... бір ... ... бір
мақсатта еңбектенуі өзара түсіністікті нығайтатын ас маңызды қарым-қатынас
екені педагог, психолог ғалымдар ... ... ... біреудің екінші бір адамға әсерін, не болмаса
өзара ... ... ... ... ішкі ... психикалық ахуалына, сезімі, ой-санасына, қылық
жорығы, жүріс-тұрысына тікелей, жанама, сөз арқылы әсер ету ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің, бала мен
ата-ана арасындағы қарым-қатынас ... ... Яғни жас ... ... пен ... арасындағы қарым-қатынас.
Жеткіншек жас кезеңі адам тұлғасының қалыптасыуында маңызды кезең болып
табылады. Дәстүрлі түрде бұл кезең тәрбиелік ... ... ... ... ... ... білімдер жүйесінде жеткіншектерді зерттеумен
байланысты ... ... көп ... ... ... ... және мазмұнда болады. Осы жас кезеңдегі даму көздері, жағдайлары
және механизмдерін танып білу ... ... ... ... ... бола ... ... кездегі зерттеулер
жеткіншектік жастың ерекшеліктері мен қасиеттері жайлы үлкен ... ол өз ... осы ... ... ... ... ... жағдайларында зерттеуге қажетті ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлеріне сәйкес
бұл өтпелі кезең әртүрлі ... әрі, ... ... ... ... ... ... жағдайларына сәйкес бұл кезең шамамен 10-11 жастан 14-
15 жасқа дейінгі аралықты ... ... ... ... орта буында
оқуымен сәйкес келеді.
Жеткіншектік жас кезеңнің психологиясы тақырыбы әрдайым ... ... ... ... ... ... осы кезеңді басынан өткізеді
және де қоғам дамуының тарихи жағдайларына сәйкес өз мәселелерін өз ... ... ... ... М. ... баланың дамуындағы ерекше орны бар
«өтпелі», «бетбұрыс», «қиын», «сыналатын» ... ... ... деп ... Бұл ... осы ... болатын,өмірдің бір
дәуірінен екіншісіне өтумен байланысты даму процестерінің күрделілігі ... ... ... ... ... қасиетін жете түсіну үшін оның үлкендермен
қарым-қатынастарына, әсіресе екі ортада ... ... ... ... ... ... мен ... оған бала
деп қарауының келіспеушілігінен болған. Ал қайшылықтың нәтижесінде сол
жағдайдан ... ... ... ... ... ... ... бұл түрі бөбектердің дағдарыс кезеңінен әлдеқайда басым ... ... ... қиын жағдайда тап болған кезді одан қалай шығуын
білмеуді білдіреді.
А.Г.Ковалев дағдарыс кезі ... ... орай ... ... ... ... ... пайда болды дейді. Осылай ... кезі ... ... ... ол ... ұшырамауы мүмкін.
Демек, жеткіншектің үлкендермен қатынасы жақсы болып келсе, онда дағдарыс
кезі кездеспейді. Осы пікірге түгелдей ... ... ... ... ... ... ... өзі. Екіншіден дағдарыс үлкендердің
оған қатынасына риза болмаудан кездессе де, ... өзі тек 11-16 ... ... ... Егер А.Г.Ковалевтың айтқаны дұрыс болса, дағдарысқа
ұшырау 7-10 ... 16-18 ... да ... ... ... еді.
Жеткіншек үлкендерден өзінің есейгенімен,өзбетілігімен санасуын әр сала
бойынша талап етеді. Қыздар киім киюде, не өзін ... ұл бала ... өз ... ... Осыған әуелгі кезде ... ... ... ... ... ... себебі, баласына сенім
білдіргісі келмегенен емес,оны «бала» деп ... істі не ... ... ғой ... ... ... осыған түсінбей «мені бала деп
сенбей отыр»,- ... Егер ... ... көп ... жеткіншек пен үлкен
адамдар арасында түсінбеушілік туып, бала ызаланып, ерегесуге, не негативті
халде болып, ... не ... да соны ... ... Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің қарым-қатынасындағы
психотерапияның негізгі бағыттары
ХХІ ғасырдың соңғы тоқсанында түрлі психикалық бұзылыстардың ... ... ... ... мен “отбасы-адам өміріндегі
жетістігінің емдеу” туралы оқу пайда болды. Ресейдегі әлемде алғаш отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің терапиясын ... ... ... ... ... ол 1882 жылы Санкт-Петербургте психикалық ауру балалар
мен жасөспірімдер үшін дәрігерлік ... ... ... ... психикалық аурулардың отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
өзара қатынасты ... мен есі ... сол ... ... ... ... ... роліне көп көңіл
бөлген. Ауру балалардың ... мен ... ... ... терапиясының бейнесі болып таблатын “отбасы-адам өміріндегі
жетістігінің тәрбиелеу” өткізіледі.
2-ші әлемдік ... ... ... 20 ... 40 жылдарынан бастап,
отбасы-адам өміріндегі жетістігінің ... ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің терапияда бірнеше
бағыттарды бөледі: ... ... және ... ... ... Ганс” оқиғасынан Фрейд талдауынан туындаған
психодинамикалық бағыт тарихи бірінші ... Сол ... ... ... ... әсіресе отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
мүшелерінің тарихи өткенін олардың ұғынбаған (жете түсінбеген) тілектерін,
психологиялық мәселелері мен өзара ... ... ... ... ... ... – инсайтқа жету, яғни өткен
өмірдегі шешілмеген мәселелердің қазіргі уақытта отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің ... ... ... әсер ... мұндай бұзылған қарым-
қатынастың контекстен невротикалық белгілер мен оның ... ... ... ... емес тәсілдері қалай пайда болғандығын
саналы меңгеру. Қазіргі уақытта ... ... да, ... ... ... ... да, ... күш салуды талап
ететін мұндай ыңғай жоғары тиімді болғанымен экономика аз ... ... ... ... ... ... жетістігінің психотерапевтің
жартысынан көбі жүйелік ... ... ... ... жұмыс жұмыс істейді, төрттен бірі психодинамикалық бағытты
ұсынады. Эклетикалық бағыттың ... ... ... ... ... түрлі әдістерді: ... ... ... ... ... бойынша үй тапсырмасы, өзара қатынастың
талдауы мен қорытылуы, топтық дискуссия және т.б. біріктіреді.
Шетелдік отбасы-адам өміріндегі жетістіктің терапиясының мектептері ... ... Аято ... өкілі Джей Хейли “мәселені шешуші терапия” әдісінің
авторы болды. Оның көптеген әдістемелері Милтон ... ... ... ... ... жетістіктің қатынас отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің басқа ... ... ... нәтижесімен
анықталады. Белгі – қоршағандардың қылығын басқару тәсілдерінің бірі. ... ... ... міндеті адамдардың басқа әсер ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің терапиясы емдік
тиімділігі, егер терапиялық сессияда ... ... ... ... ... айталықтай артады. Отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің терапияға ... ... ... өміріндегі жетістіктің
түрлі дерективтер (тапсырмалар) беруі болды. Тапсырмаларды орындау теңдікті
қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... айтуға немесе бір нәрсе істеуге құқылы болды. Психотерапевт ... да, үйге де ... ... Ол тапсырмалардың мақсаты:
- отбасы-адам өміріндегі жетістіктің мүшелерінің қылығын өзгерту;
- ... ... ... жетістіктің мүшелерімен
қатынасты орнықтыру үшін қосымша ынталандыруды табу; тапсырмаларды
орындауда отбасы-адам ... ... ... ... ... ... ... жетістіктің мүшелерінің сүйемелдеуін жүзеге
асыру, яғни, тапсырманы орындау уақытысында психотерапевт көзге
көрінбейтіндей ... Алто ... ... ірі ... Мюрри Бауэн болды. Оны АҚШ-тағы
отбасы-адам өміріндегі ... ... ... қалаушылардың бірі
деп есептейді. Ххғасырдың 60 жылдарында отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
психотерапиясының әдісін жасап шығарған:
Қатынастарды айқындау және ... ... ... ... қақтығыстарға
эмоционалды берілмей, өз зейіннің қатынас процесіне шоғырлануды ұсынған);
ерлі-зайыптыларды тиңмді эмоционалды үйрету. “Мен-қалпы” сабағы.
Отбасы-адам ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің терапиясының мақсаты
психотерапия ... жеке ... ... ... ... емес, қазіргі шындыққа негізделіп бүтіндік ... ... ... ... ... етіп ... болып табылады.
Психоаналитикалық бағытталған терапевтер ... ... ... ... ... бағытта келесі техникалар қолданылады: конфронтация,
кларификация, интерпретация және ... ... ... ... ... ... ... техникасы.
Психоаналитиктер бос талқылауды кенеттен сұрақтар мен ... ... ... ... өміріндегі жетістігінің жүйелік терапия: Бұл бағыттың ірі
өкілдері - Мара Сельвини Палаццай, Клу ... ... ... ... ... ... жүйелілік бағыт ең кең ... ... ... және ... ... ... терапиясының
терапевтикалық тиімді бағыттарының бірі болып есептелінеді. бҰл бағыттың
дамуынша айтарлықтай әсер көрсеткен Илья ... ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... ... байланыстарды сақтау мен эволюциясына
талпынатын бүтіндік жүйе ретінді қарастырылады. Отбасы-адам ... ... ... ... ... ... заңдылығы дағдарыстан
өтеді (некеге тұру, ата-аналық ... ... ... ... ... туылуы, баланың мектепке дейінгі мектеп мекемесіне түсуі,
олардың мектепті бітіруі және өзінің өмір ... ... ... ... ... ... т.б.). ... осы тіршіліктің
бөлігінде отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... мен ... ... ... ... ... бейімделуші
реакцияларын күрделендіру қажеттілігінің алдында тұрады.
Жеке отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... ... өміріндегі жетістігімен біріктіру;
- психотерапевтикалық сұранысты тұжырымдап айту;
- отбасы-адам өміріндегі жетістігінің қатынастарды реконструкциялау;
- ... ... мен ... ... ... түрлі жыныстағы терапевтер бригадасы отбасы-адам
өміріндегі жетістігімен жұмыс істейтін, ал қалғандары олардың жұмыстарын
бақылайтын бір ... ... ... ... жұмыс істейтін принципті
ұстанған. Психотерапияның бірлігі бір үйде тұратын ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Кезсесулердің жиілігі айына бір рет, бар болғаны он ақ сессияға ... ... ... және кенет болатын, ал кенет ... ... ... жетістіктің өзгерістің туғызуы тырысатын. Пародоксальді тапсырма
өте мұқият өңделіп, отбасы-адам өміріндегі жетістіктің регидті ережелер мен
аңыздарға қарсы тұратын оң ... ... ... ... тартатын.
Бағдарламалық отбасы-адам өміріндегі жетістіктің терапиясы: Отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің терапиясының бұл ... ... ... ... ... “қысқа” деп аталады. Бұл бағыттың ең
танымды тұрғалары – Джей Хейли, Гари ... Клу ... Өз ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің мүшелерінің тұлғалық
ерекшеліктерін шоғырлатпайды. Берілген ыңғай белгінің бөліктеріне ... ... ал ... ... ... ... Бұл бағыт әйгілігін 1970 жылы ие болды. Бұл әдістің ... ... ... ... ... ... алып ... тәжірибесіне екі ыңғай тән: әсер етудің жанама ... ... ... ... ... ... ыңғайдың мәні отбасы-адам өміріндегі жетістіктің өзгеріс,
бұзылыстың себебін ... ... ... ... ... өңдеу болып табылады. Бағдарламалық терапевтер мәселенің
тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... Көптеген
бағдарламалық психотерапевтердің пікірінше қалыпты жұмыс ... ... ... ... – бұл ... ... және ... талабына сәйкес жұмыс істей алатын ... ... ... жетістіктің қылықтық психотерапия: Отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің қылықтық психотерапия өзінің ... ... ... ... ... ... ... қылықтың паттерні
жағымды салдар туынданғанға дейінгі барлық жағдайдағы ... ... Бұл ... ... ... жүйелілігінің талдауы
қызықтырады. Некедегі қанағаттанушылық бір-бірне тұғызған қанағаттанудың
көмегімен емес, өзара ... ... ... көп ... ... негізге алынады.
Жиі қолданылатын техникалардың бірі ата-аналардың қылықтық ... ... ... ... ... ... мәселесінің мәні
мен оны шешу жолдары көзқарасын өзгертуден ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктін емес тек
баланы және ата-ананың бірін шақыратын кейбіреулердің ... ... ... ... ... ... ... әсер ету, тану
және модификациялау сұрақтарында олардың іскерлігін ... ... ... ең ... ... ... ... – жүйелні нығайту ... ... ... бөлу арқылы оған жету;
- жетондық жүйе - ... ... үшін ... ... ... ... ұпайды қолдану;
- шарттық жүйе ата-аналардың қылығының өзгеруі ... ... ... ... өзіне қосады;
- мараппатауға өзгерістер мен айырбастау;
- бөлу ... ... ... ... ... ... ... бұл өзінің
қарапайымдылығы мен тиімділігі болғандықтан ең ... ... ... ... Отбасы-адам өміріндегі жетістігінің коммуникативті
терапия Пало Алто бағытынан бөлініп ... Оның ... ... ... және басқалары болып табылады.
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін
үлгілерін өзгеру мақсатымен саналы әрекеттер болып табылады.
Алғашында бұл бағыттың өкілдері, мысалы, Вирджиния Сатир, жәй ... ... ... ... ... мақсат етіп қойды,
содан соң бұл идея блегіні қолдайтын коммуникацияның тәсілдерін өзгертуге
дейін кішірейді. ... ... ... ... негізгі
техникалар тобы келесілері болып табылады, ... ... ... анық ... ... үйрету; отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің коммуникацияны талдау және ... ... мен ... көмегімен отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
коммуникацияны манипулыциялау. Бұл ... ... ... әдіс ... ... алады.
Тәжірибеге негізделген отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психотерапия
бағытының өкілдерінің бірі ең танымалдары Карл ... және ... ... әдіс ... мен ... ... негізделген.
Ерлі-зайыпты психотерапия: Ерлі зайыпты психотерапия отбасы-адам
өміріндегі жетістігінің жұпқа бағытталған ... ... ... ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі
жетістігінің қатығыстар мен дағдарысты жағдайларды ... ... ... үндестікке жетуге, қажеттіліктерді өзара ... ... ... Ол өз ... әдіс ... де, отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің психотераипя кезеңі ретінде де ... ... ... ... ... ... ... келген
серіктестің бірімен өткізіледі. ... ... ... психотерапевтпен күйеуі (әйеләнің) мәселелері емес, оның ерлі-
зайыптылығы жөніндегі ойлары, сезімдері, ... ғана ... ... ... психотерапияда динамикалық, қылықтық және
гуманистік ыңғайлары ең кең тараған.
Динамикалық ыңғайда ерлі-зайыптының ... екі ... ... ... ... қарастырылады. Тұлғалық қатынастардың
динамикасы мен олардың психикалық ... ... ... отырады.
Ерлі-зайыпты психотерапияның қылықтың ыңғайының мақсаты серіктестерінің
қылығының өзгеруі бәрінен бұрын болып табылады. Онда оқыту мен ... ... ол ... ... етеді:
- күйеуі (әйелінің) өзара жағымды қылықтарын басқару;
- қатынас пен туындаған мәселелерді бірігіп шешу аймағында қажетті
әлеуметтік білімдер мен ... ... ... өзінің қылығын өзгерту жайындағы ерлі-зайыптының келісімді
өңдеу мен жүзеге асыру;
отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... ... ... ең кең ... Оның ең ... ... – ерлі-зайыптының шарттарды
жасау, коммуникативті тренинг, конструктивті талас, мәселелерді ... және т.б. ... ... ... ... бәрінен жиі
когнитивті –қылықтық терапия мен жүйелі ... ... ... ... ... қылық терминінде өздерінің талаптары мен өзіне алынған
жағдайларды оның ерлі-зайыптылар анықтайтын келісім шарт жатады. ... ... ... ... ... ... наразылық, оны
нақтылау, одан кейін жағымды сөздер ... ... ... ... ... тізу мен ... ... ерлі-зайыптының қатынасын психологиялық түзетуде
үйлесімді неке ... ... ... ... басқаға
тиімділік пен әрбірінің тұлғалық тәуелсіз дамуы түсінігі ... ... Бұл ... ... ... ретінде дамыған. Ол
зайыптының тарихи өткенінің әсеріне, шектен тыс ... ... ... Мұнда психотерапевт ерлі-зайыпты өздерінің сезімдерін
вербализациялауға және осыдан ... ... ... жасайды.
Серіктестердің жекелік дамуы үшін қолайлы жағдайлар ... ашық ... ... болатын;
Шындық ұстанымы, “қазір және осы жерде”;
Серіктестктің жекелік өмірін ... ... ... ... ... ... сезімдері мен тілектері
жайында ашық айту;
Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... - ... бағасын білу, басқаның түсінігіне сәйкес өмір сүру
құқығын бағалау;
ашық серіктестік - әркім өзінің жеке құқықтары мен әуестілігі бар.
І ... ... ... ... ... ҚАЛЫПТАСУЫН ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬДІ СЫНАҚТАН ӨТКІЗУ
2.1 Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің тұлғааралық қарым-қатынастың
қалыптасуын
анықтау
Тәжірибелік бөлімде ... алаң ... ... ... ... Психологтар Қауымдастығы» ассоциациясында , 15 отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің (бақылау тобы) мен 16 ... ... ... ... балалары алынды Алдымен ата-аналар мен
жеткіншек ... ... ... ... қолдана отырып, ара қатынасын
байқауға сауалнама жүргізілді. ... мен ата ... ... өміріндегі жетістігінің қобалжуды анықтау» сауалнамасы қолданылды.
Әдістеменің ... ... және ... (2000) Әдістеменің
мақсаты: Индивидтің жалпы қобалжуын зерттеу, оның отбасы-адам ... ... ... және ... өміріндегі жетістіктің оны
қалай қабылдайтынын анықтау. «Отбасы-адам өміріндегі жетістігінің қобалжу»
дегенде отбасы-адам өміріндегі ... бір ... ... қалған мүш есі
бейсанада ... ... ... ... тобы ... тобы |
| ... ... |
| ... ... ... шкала В |8- 46% |7 -50% |5-30% |6-40 % ... ... Т |5- 36% |5 -30% |6-40% |5-35 % ... ... Н |2-18% | 3- 20% |5-30% |4- 25 % |
« ... ... ... қобалжуды анықтау» сауалнамасының
нәтиже көрсеткішін 1-суреттен көруге болады.
«Отбасы-адам өміріндегі жетістігінің социограмма» телімелі тесті
Мақсаты : Жағдайды « ... осы ... ... ... ... болатын
жедел диагностика. Субьекті отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... ... оны
тура және жанама түрінде анықтауға, мүмкіндік береді.Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... жауап беру
іс-қағазы берілді, онда шеңбер сызылған диаметрі 110 мм тұрады. Нұсқауды
түсіндіру. Қағазда ... ... ... Сол ... ... өзіңді «
Мен» және отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... Әр ... ... ... қойыңыз. Отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің мүшелері бір-бірімен кеңеспей жеке дара толтыруды өтіну.
Бірінші ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
мүшелерін қатар қойып ... ... ... ... өміріндегі
жетістіктің мүшелерінің бірімен қақтығыста жүрсе ол ... ... ... бір ... ... салады.
Екінші белгі бойынша дөңгелектің көлеміне назар саламыз, егер үлкен
шеңбер жаққа салынса ол адамның өзіндік ... ... ал дәл ... ... ... ... салса дарашыл тұлға бағытында. Ал ... ... ... бағалауы төмен. Үшінші белгіде дөңгелектердің орналасу
тәртібіне көңіл ... Кім ... ... ... ... деген сұрақтарға
жауап аламыз. Шеңбердің ішінде орналасуы басқамен салыстыр ғанда ... ... ... ... ол ... адам ... Төртінші белгіде бір бірінің үстіне салып, жаза ... ... ... жетістіктің дұрыс қатынастың болмауы туралы немесе өзара
шекара жоқтығынан хабар береді. Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... назар салып талдауды қажет етеді.
Кесте-2
|Нәтиже көрсеткіштері ... тобы ... тобы |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... |5- 35% |4 -28% |6-42% |4-26 % ... ... ... |2- 12% |5 -32% |4-24% |5-30 % ... ... |5-35% | 3- 20% |2 -16% |2-18 % ... ... ... | | | ... | | | | ... ... |3-18% |3-20% |3%-18 |4-26% ... бірге | | | | ... жоқ | | | | ... ... ... ... ... қатынасты анықтау»
Әдістеме авторы –Е.Бене және Д.Антони Е.Бене, (1999). Әдістеме отбасы-адам
өміріндегі ... ... ... ... мен ... ... Тест ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
мүшелеріне деген баланың сезімін, қатынаста өзін ... ... ... ... жағынан бағалауға мүмкіндік алады. ... ... ... ... ... ... ... болады.
Әдістеменің екі түрі бар:1) 4- 6 (8) жас кіші балалары үшін.2) 6- (8)
10 жас және ... тер ... ... үшін ... ... ... жақсы сезім өзгеден алынатын жағымды ... .
- ... ... ... ... ... өзгеден шығатын күйзелісті
қайталау түрінде.
-өзгеге тәуелді.
Үлкен ... ... ... ... зерттеуге арналады:
-Екі түрлі жағымды қатынастан тұрады : әлсіз және күшті ; ... ... ... және ... байланысады , ал күшті сезім жыныстық
күйзелістен,ол жекелік жыныстық байланыс және айла ... ... ... ... ... ... және ... достықты
қабылдамау мен мақұлда маудан тұрады; күштілігі кектену мен қастасудан
тұрады.
Ол 20 ... ... ... ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің мүшелерін
арнайы жасауға көмектеседі. Әдістеменің әрбір сұрағы ... жеке ... ... осы ... кімге арналады соны байқап сол фигурамен бірге
жәшікке салыңыз деп өтінеді. ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Бала ыңғайлы дене күйінде
отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... жақын
жерде орналасады.Бала фигураларды таңдайды,ал зерттеуші одан отбасы-адам
өміріндегі ... ... ... көретін сұрайды.Ол
фигураларға қатынас ... ... ... ... ... ... топтар |Жағымды қатынас |Жағымсыз қатынас |Тәуелді қатынас |
|Бақылау тобы |5-35% |6-42% |4-23% ... тобы |7- 40% |4-25% |5- 35% ... ... ... ... да өзалдына бөлек қарастырдық:
«Отбасы-адам өміріндегі жетістігінің серия» телімелі әдісі үш ... ... ... ... ... « ... ... отбасы-
адам өміріндегі жетістігі» және «Менің қажет ... ... ... ... ... (арт ... ... анықтауды негізге алдық.
Анықтауға ыңғайлы және артынша жұмыс жүргізуге мүмкіндігін тигізеді.
Қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... 3
жасқа дейінгі толық дамуда қажеттіліктің қалай қанағаттанғанын анықтауға
мүмкіндік береді.
Сыналушыларға: 4 түрлі сурет салуды ұсындық: өсімдік, қару ... ... ыдыс аяқ ... ... ... ... Өсімдік- тірі болса, өмір сүруге
құлшыныс; ал егер кесілген, томар түрінде ... онда ... ішкі ... ... ... бағдарлама жұмыс жасауда, оны сұрақтар қою арқылы
нақтылау қажет болады.
Қару жарақ –қорғану; егер ол басқаруға ... ... ... ... ) онда ... өзі ... ... ал егер садақ болса, жаны тез
жараланатын, осы ... елді ... ... Ал ... болса-
тек жақындарына ғана әсер ете алады. Қару-жарақ дәу болса- агрессияның
басымдығын білдіреді.
Зергерлік ...... ... ... болса сүйкімді, сүйіктісі
бар, ал егер сирек ... ... ... ... болса, әлі
сүйіктісін таппағанды білдіреді.
Ыдыс-аяқ - күнделікті қолданатын ... ... ... қарапайымдылық
қажеттілігі қанағаттануда, ал хрусталь сирек кездесетін ыдыстар салынса,
қажеттілігін басып жүзеге асырылмауда.
Бақылау тобы ... ... ... ... ... ... |1- ... |2-субтест |3-субтест ... ... саны | | | | |
|1 |+ |+ |+ |+ |
|2 |+ |+ |+ |+ |
|3 |- |+ |- |- |
|4 |- |- |- |+ |
|5 |+ |+ |+ |+ |
|6 |+ |+ |- |+ |
|7 |+ |+ |+ |- |
|8 |+ |- |- |- |
|9 |- |+ |- |+ ... |+ |- |- |+ ... |- |+ |+ |+ ... |- |- |- |- ... |+ |- |- |+ ... |+ |- |+ |- ... тобы ... ... экспериментінің нәтиже көрсеткіші 2-кестеден
көре аламыз:
1.1-кесте.
|Сыналушының |1- субтест |2-субтест ... ... ... саны | | | | |
|1 |+ |- |- |+ |
|2 |- |+ |+ |- |
|3 |+ |+ |- |- |
|4 |+ |- |+ |- |
|5 |- |+ |+ |+ |
|6 |- |+ |+ |+ |
|7 |- |+ |- |+ |
|8 |+ |- |+ |- |
|9 |- |- |+ |+ ... |- |+ |- |+ ... |+ |+ |- |+ ... |+ |- |- |+ ... |- |- |- |- ... |- |- |- |- ... ... екі топта жүргізілуіне байланысты нәтиже көрсеткішіне
тоқталсақ:
Бақылау тобында өмір сүруге деген ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің 30% көрсетсе, ал жарты кеш ... ... ... ... ... ... ... деңгейі мен агрессияның төмен деңгейі толық ... ... 10%, ал ... кеш ... ... 75 % көрсетті. Индивидтерде сүйіспеншілік сезімдерінің бастау
алуы толық отбасы-адам өміріндегі жетістіктің 50%, ал жарты кеш отбасы-адам
өміріндегі ... 75% ... ... ... қанағаттандыру
деңгейі толық отбасы-адам өміріндегі жетістіктің 30%, ал жарты кеш отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің 50% ... ... Ал , ... нәтижелері өмір сүруге деген құлшыныс төмендеуі толық отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің 60 % көрсетсе, ал ... кеш ... ... ... ... ... балалардың мінез-құлқын
қоршаған ортада реттеу деңгейі мен агрессияның төмен деңгейі ... ... ... ... 30 %, ал жарты кеш отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің 60% көрсетті. ... ... ... ... ... ... ... жетістіктің 60%, ал жарты кеш отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің 75% ... ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің 40 %,ал жарты кеш отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің 25% екендігі анықталды. Зерттеу нәтижелері 1 ... ... ... ... ... Жиль ... әдістемесі баланың отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің дағдырысының жүйе ... оның ... ... ... мен шек–араны анықтауына арналып,
баланың әлеуметтік бейімделуін меңгеруін, ... ... оның ... ... ... қатынасын анықтайды. Әдістеме визуалды-
вербалді балалар немесе балалармен ересектер бейнеленген 42 ... ...... ... және ... тұлғааралық қатынаста тиісті әр
түрлі тұрмыстық жағдайларда мінез-құлық ... ... ... ... ... көру ... ... беру керек. Олар суретті көріп,
тыңдап немесе сұрақтарды ... ... ... Бала ... адамдардың
арасынан өзінің орнын тауып алуы керек. Белгіленген адамға жақын немесе
алыс жерді таңдауға да болады. ... ... бар ... сол ... ... ... ... Сонымен, әдістеме баланың
айналасындағы түрлі адамдармен және ... ... ... ... ... ... Қарапайым және схема ... ... ... ... ... Р.Жиль әдістемесінің
ерекшелігі балаға жеңіл берілгендігімен бірге, оның ... ... ... береді. Нәтижелердің бағалауы сапалы түрде
болуымен қатар, баланың тұлғааралық ... ... ... ... ... сандық және өзгермелі түрде болады.
Баланың тұлғалық қатынасы жүйесін көрсететін психологиялық материалды,
шартты түрде 2 ... ... ... ... болады:
1) Өзгермелі, баланың нақты-тұлғалық қатынасын ... ... ... жетістігіндеға қатынасы (әке, шеше, апа, апай және
т.б.), досқа немесе жолдасына қатынасы, ... ... ... ... ... өзін және әр ... ... ... ... мінез-құлықтың әлеуметтік тепе-теңдігі
Әдістемені бейімдеген барлық авторлар 12 белгілерді айқындайды:
- ... ... ... ... ата-анаға қатынасы
- ата-әжеге қатынасы
- аға-әпкеге қатынасы
- ерекше қызығушылық
- ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-адекваттылық қатынасы
Анықталған адамға қатынасын сол адамды таңдаған санына ... ... ... ... таза проективті әдіс деп айтуға болмайды, ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Тұлғаның терең зерттеуге арналған құрал болып табылады, сонымен ... және ... ... жасауға мүмкіндік береді.
Салыстырмалы ... ... ... толық анықтау мақсатында «
әлеуметтік атом» үш ... ... ... ( Я. ... ... Жиль ... бақылау тобындағы нәтиже көрсеткіші:
2-кесте.
|Анықталынар белгілер ... ... ... кеш ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... (%) |
| |(%) | |
| ... ... |16 |38 ... ... |14 |25 |
| ... қатынасы |34 |50 |
| ... ... |16 |31 ... ... |15 |24 ... ... |10 |5 ... |14 |28 ... ... |18 |31 ... ... |43 |59 ... |43 |56 ... |13 |10 ... |23 |43 ... ... | | ... Жиль ... ... ... нәтиже көрсеткіші:
2.1-кесте.
|Анықталынар белгілер |Толық отбасы-адам ... кеш ... |
| ... жетістіктің |өміріндегі жетістіктің |
| ... ... (%) |
| |(%) | |
| ... ... |14 |29 ... ... |13 |23 |
| ... ... |30 |45 |
| ... ... |14 |28 ... қатынасы |12 |20 ... ... |8 |2 ... |12 |24 ... қатынасы |24 |31 ... ... |30 |25 ... |40 |36 ... |25 |35 ... |25 |45 ... ... | | ... Жиль әдістемесі бойынша алынған көрсеткіштер Пирсонның Х квадраттамасы
бойынша өңделді, оның нәтижелерін ... көре ... Жиль ... ... ... нәтижелердің мәнділігін анықтау
кестесі:
3-кесте.
| |Эксперименттік топ ... топ |d |d2 |
|1 |71 |-27 |1 |72 |-26 |1 |1 |
|2 |60 |-6 |2 |55 |-5,5 |0,5 |0,25 |
|3 |61 |-8,5 |3 |60 |-10 |1,5 |2,25 |
|4 |55 |-2,5 |4 |63 |-13 |10,5 |10,25 |
|5 |64 |-17,5 |5 |71 |-24,5 |7 |49 |
|6 |63 |-15 |6 |68 |-21 |6 |36 |
|7 |67 |-22 |7 |68 |-21 |1 |1 |
|8 |68 |-24 |8 |73 |-27 |3 |9 |
|9 |67 |-22 |9 |71 |-24,5 |2,5 |6,25 ... |58 |-4 |10 |57 |-7,5 |3,5 |12,25 ... |67 |-22 |11 |58 |-9 |13 |169 ... |63 |-15 |12 |65 |-16,5 |1,5 |2,25 ... |60 |-6 |13 |51 |-2 |4 |16 ... |62 |-11,5 |14 |70 |-23 |11,5 |132,25 ... |69 |-25 |15 |67 |-29 |6 |36 ... |61 |-8,5 |16 |53 |-4 |4,5 |20,25 ... |55 |-2,5 |17 |50 |-1 |1,5 |2,25 ... |60 |-6 |18 |61 |-11,5 |5,5 |30,25 ... |62 |-11,5 |19 |61 |-11,5 |0 |0 ... |62 |-11,5 |20 |57 |-7,5 |4 |16 ... |66 |-20 |21 |65 |-16,5 |3,5 |12,25 ... |62 |-11,5 |22 |66 |-18 |6,5 |42,25 ... |64 |-17,5 |23 |64 |-14,5 |3 |9 ... |65 |-19 |24 |64 |-14,5 |4,5 |2,25 ... |63 |-15 |25 |52 |-3 |12 |144 ... |28 |-14 |26 |57 |-27 |10 |100 ... |7,5 |-15 |27 |60 |-3 |4,5 |20,25 ... |15 |-16 |28 |65 |-6,5 |8,5 |72,25 |
|E |1750 |-589 |E |1744 |-398 |140 |5804 ... ... = 1 - = 1 - = 1 – 0,28 = ... Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің тұлғааралық қарым-қатынасты
түзету жаттығуларын жүйелеу және қолдану
Анықтау эксперментінің ... ... ... ала отырып,
коррекциялық жұмыс жүргізуді мақсат еттік. Арнайы ұйымдастырылған топтарға
қатысу, ... ... ... ... ... ... көзқарастары мен мінез –
құлқына ықпал етуші факторлар анықталады, топ қатысушысы ұқсас ... ... бар топ ... кері ... пен қолдау алуына
мүмкіндік беріледі.
К. Рудестамның айтуынша,топтық психотерапияның бір ... ... ... ... және ... ... топтан тыс жерлерде
тұлғааралық қақтығыстарды шешуде көмектеседі. Достық және бақлаушы жағдайда
жаңа дағдылар меңгеруге, жаңа мінез – құлық ... ... ... ... ... теңқұқылы серіктестердің қатысуы қолайлы жағдай
орнатады. Өзіне сенімсіз топ мүшелері өздерін алаңсыз ... ... ... біз ... ... техникалары мен жаттығуларын
келтіреміз, оларды ортақ атаумен «Коммуникативті қабілеттер мен мәселені
шешу ... ... ... мен техникалар К. Фогельдің «Команда
құру» және «Топтағы бірлік пен білімділік» атты еңбектерінен алынған.
Қазіргі таңда топта әрекет ете білу ... бұл ... ... ... сезімталдық, көз қарасының кеңдігі, шыдамдылығы және
өзін -өзі сыйлау сыйлау сияқты қасиеттермен ... ... тұр. ... ... қарым – қатынас өзара сыйластық, коммуникация және
қызметтестік негізінде құрауға ұмтылыстардың ... ... ... өмір
бәсекелестікке бағыттала дамиды.
Экономика саласында бәсекелестік прогресстің түрткісі және ... сүру ... ... ... Мектептерде оқушыларды бір –бірімен
жарыстырып жеңуші мен жеңілушілердің болуын болжайтын арнайы ... ... ... ... хобби мен еліктеулер жарысу мен
бәсекелестікті білдіреді. Өкінішке орай, ... ... жеке ... де
еніп кетеді. Ерлі –зайыптылар кім ақшаны көп ... ... ... ... ... сияқты мәселелерде өзара бәсекелеседі. Балалардың мінез
–құлқына ықпал ету үшін ата ... ... ... бір ... Соның барысында барлығы ... ... ... ... аз ... түсінеді. Әрқашанда жеңіліске ұшырау қаупі
бар екені есте тұрады және оны ... ... ... пен ... ... ... ... де жеңілушілерде аса ашуланшақ
болып, басқа адамдармен қарым –қатынасы ... ... ... тұйық болуымызға ықпал етеді, ертелі ме кеш пе өз күшіне ... ... ... ... ... етуге көмектеседі. ... ... ... көру және ... ... ... білу ... Адамдар жетістікті бөліскен кезде, бір –біріне қолдау көрсетуге
бейім болады. Қызметтестік атмосферасында басқаларға достық қатынас ... ... ... ... жоқ дегенді ... ... ... ... өз ... ... әркім өз пікіріне ие
болады.Жағымды қатынастар негізінде шартты түрде «құрылымдық қақтығыс» ... ... ... Әртүрлі қызығушылықтар мен әртүрлі көзқарастар
туралы сөз болғанда барлық қиындықтарды шешу жеңіл болады, егер олар ... ... ... байланысатын болса.
«Менің отбасы-адам өміріндегі жетістігі –қазір және ертең»
Тренинг мақсаты: өзінің отбасы-адам өміріндегі жетістігінің тәжірибесін
түсіну және ... ... ... иденфикация, қарама –қарсы жыныс
өкілімен қатынас ... ... ... ... ... қарым
–қатынас, отбасы-адам өміріндегі жетістіктің болашағы жайлы түсінік
қалыптастыру.
Қойылған мақсатына ... ... 3 ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістігінің тәжірибесін түсіну және
қабылдау. ... ... ... жетістігінің тәжірибесін түсіну мен
қабылдау өмірін одан әрі дұрыс құруға қажет. Өзінің барлық уайымдауларын
анықтай біліп, ата ... ... ... ... ... айыра білу өте
маңызды.
Тренинг барысында қатысушылар келесілерді орындауы қажет:
- отбасы-адам өміріндегі жетістіктің өз бағытын анықтай ... ... ... ... ... сананы арттыру;
- отбасы-адам өміріндегі жетістіктің жүйелік табиғатын түсіну;
- дисфункционалды отбасы-адам ... ... ... ... ... алу;
- өз отбасы-адам өміріндегі жетістігіндеындағы қатынас динамикасы ... ... өз ... өміріндегі жетістіктің бұрын ескермеген қарым –қатынас
ерекшеліктерін ... ... және ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің мүсіні»жаттығуы
Жаттығуды орындау үшін әртүрлі өмірлік жағдайларды ойнау үшін ... ... ... ... қажет.
Әр қатысушы кезекпен мүсіншігіе айналады. Ол өз ... ... ... «жанды мүсін» үлгісінде жасайды. Бұл үшін ол
қатысушылар арасынан ... ... ... ... ... ... ... Идеал ретінде мүсінші өзінің роліндегі басқа
адамды да таңдады. Егер отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ... ... көп ... ... өз ролін өзі ойнайды. Мүсінді
аяқтағаннан кейін мүсінші өзінің жұмысын талдайды. ... ... ... ... ... орналасты. Бұдан кейін жетекші
мүсіншіге отбасы-адам өміріндегі жетістіктін өзі көргісі келетіндей етіп
қайта орналастыру ... ... ... ... ... ... үшін үлкен қағаз парақтары және түрлі –түсті қарындаштар немесе
фломастерлер қажет ... ... ... ... ... де, екі ... өміріндегі
жетістігінің естеліктің суретін салады –бақытты және жағымсыз құбылыстардың
бір ғана отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ішінде ... ... ... ... кейін, әр қатысушы топқа өз суретін көрсетеді де,
салынған ... ... ... ... ... ойнайық»жаттығуы
Топ «отбасы-адам өміріндегі жетістігіндеға» бөлінеді.Ішкі топтар
бөлменің әртүрлі бөліктерінде орналасады.Қатысушылар міндеті –«отбасы-адам
өміріндегі ... ... ... ... ... жас ... ... өміріндегі жетістігінің рольдерді
анықтайды. Әр қатысушы немен айналысатынын, қайда қызмет ... киім ... ... асқа не ... ... ... деген сияқты
мәселелердің барлығын ойластырады. «Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің»
мүшелері жай күн мен демалыс ... ... ... ... ... ... ... қалай бөлетіні жайлы, қарым –қатынастары
қандай, отбасы-адам өміріндегі жетістіктің сұрақтарын коллегиалық түрде
шешеді ма, әлде ... ... ... ... ... бар ма деген
сияқты мәселелерді шешеді. Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің өз тегін
ойлап ... ... ... жетістіктің» өз елтаңбасын жасап,
девиз құрастырады, сонымен қатар қоршаған адамдарға айтпайтын ... ... ... ... ... ... ... жазбалар және суреттер түрінде тіркеледі. Суреттердің саны ... әр ... ... ... жеке ... ... ... топ өзі шешеді.
Егер топта консультанттан басқа тағы да бір ересек ... онда ... ... ... ... тарайды. Олар кіші балалардың
рольдерін алуы қажет.Бұл ... ... өз ... ... етуді және
шығармашылық белсенділікті неғұрлым көп көрсетеді.
Тапсырманы орындағаннан кейін әрбір ішкі топ кезекпен өз ... ... ... содан соң « отбасы-адам ... ... ... ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің
құрамын таңдайтынын анықтау қажет: толық отбасы-адам ... ... әлде ... емес пе, ... ... жетістіктің балалар бар
ма.Жеткіншектер әдетте отбасы-адам ... ... ... ... әкесін таңдайды. Ол көбінесе фирмасы бар және жеткілікті түрде бай.
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің әдетте әжесі мен атасы бар, ... бір- ... ... ... ... ... ... туралы түсініктері аз болғандықтан, жетекші
көмектеседі.Көптеген ұсыныстардан қатысушылар бас ... тек ... ... ... ғана оңай ... ... ғана келіседі. Мысалы,
ұлы жоғары оқу орнына түсе алмады, ... жылы ... Ал ... ... деген сияқты мәселелерден бас тартады.
Жаттығуды орындап болғаннан кейін, бірден келесіні жүргізу қажет.Өйткені
отбасы-адам өміріндегі жетістіктің қандай да бір ... ... ... ... ... жаттығуы.
Әрбір отбасы-адам өміріндегі жетістіктің оның мүшелері бір –бірімен
тығыз байланысады, ... ... ... бір –біріне әсер етеді.
Берілген жаттығу отбасы-адам өміріндегі жетістіктің қатынасты ... ... ... үшін әр ... 1 метр ... ... мен әрбір «отбасы-адам өміріндегі жетістіктің» үшін жіп орамасы
және қайшы даярлап қою ... ... ... ... ... соң « отбасы-адам өміріндегі
жетістігінде» қолдарын ... ... ... ... беліндегі жіпті
тағы да басқа жіппен байланыстырады.Барлық ... ... ... байланады. Ешкім бос қалмауы қажет.
«Бұл сіздердің әрдайым байланыста болатындарыңызды сезіну үшін». Қандай
да бір күнделікті жағдайды елестетіп, әрекет ете ... ... ... ... бір- біріне жақындап, құшақтасқысы келеді немесе ұлы өз
ойыншықтарымен ойнағысы келеді.
Сіздер ... ... ... ... ... ... жетістіктің не істегісі келеді, сонда барлық мүшелер қайда
болды? Қай жерде қысым пайда болды? Оны азайту үшін не ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады: махаббат,
мазасыздық, қобалжу, басқаларға жауапкершілік. Біз әр адам ... ... ... бар деп ... ... болашақ отбасы-адам өміріндегі жетістіктің жайлы түсініктері»
жаттығуы.
«Көздеріңізді ... ... және ... ... ішкі
кеңістігіңізге еніңіз. Сіз ересек адам екендігіңізді көз ... Міне сіз ... келе ... өз ... ... ... келе ... есікті өз кілтіңізбен ашасыз. Сіз не
көріп тұрсыз, не істеп ... ... ... ... ? Сіздің отбасы-адам
өміріндегі жетістіктіңңыз сізді қуана қарсы алып ... ... ... ... ... жатыр ? Сіз бөлмеге өттіңіз. Жақсылап қарап ... ... ... онад кім бар екен ?»
Содан соң әрбір қатысушы не көргені жайлы айтып береді. Бұл жаттығуды
топ қатысушыларының күйін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... өміріндегі жетістігі қазір және болашақта» жаттығуы.
Қатысушыларға осы тақырыпқа екі коллаж жасау ұсынылады. Коллажбен
жұмыс істеу ... ... ... ... ... және әртүрлі қағаз,
түрлі- түсті газеттер, журналдар, ашық ... ... ... ескі
кітаптар. Әдетте жеткіншектерге коллаж жасаған ұнайды, ... ... ... ... ... ... өзін ... сезінуі мүмкін.
Тек өзі ғана отбасы-адам ... ... ... ... Бұл ... жетекші жеткіншекке қолдау көрсетіп, оның назарын
басқа жақын адамдарына ... ... ... ... ... ... қатысушылар өз жұмыстары жайлы әңгімелеп
бере алады.
Немесе тағы бір нұсқаны қолдана алады «Біздің отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің» тақырыбында ... ... ... ... ... ... біріге отырып коллаж жасайды.
«Идеалды отбасы-адам өміріндегі жетістіктің» ... ... ... ... ... қалай
елестетеді? Онда ата- аналар қандай қызмнт ... ... ... ... «жақсы» балалар жайлы түсініктері қандай? Ата-
аналардың ... не ... ... ... Бұл ... ... ғана емес, сурет түрінде бейнелеуге болады.
Кіші жеткіншектер ... ... ... ... ... балаларына деген махаббатымен түсіндіреді. Олардың пікірінше,
махаббат дегеніміз баланың қалағанын сатып әперуде, ... ... ... Ал бала ... ... ата-анасын тыңдайды, айтқан
нәрсенің барлығын істейді. Ата-аналары өз балаларын ешқашан жазаламайды.
«Идеалды отбасы-адам өміріндегі жетістіктің өмірі» жаттығуы.
Топ қатысушылары ... ... ... ... ... ... оқиғаларды таңдап сахнада ойнайды. Қатысушылардың
біреуі (өз еркімен) басқалардың арасынан рольге адамдар ... ... ... ... ... өмірінен үзінді ойнайды. Қалған
қатысушылар –көрермендер. Көрініс ... ... ... көргені
жайлы өз пікірлерімен ... ... соң ... басқа адамдар
ұйымдастырады да, қалғандары көрермен болады. Бұл отбасы-адам ... шын ... не ... қатынастар, мәселелер, отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің дамуы жайлы талқылау жүргізуге мүмкіндік береді.
«Өзіңе қолайлы жағдай жаса» ... ... бір- ... ... емес ... ... етеді, бұл отбасы-адам өміріндегі жетістігінің өмірдің аналогиясы
болып табылады. ... ... ... бір- ... ... дене босаңситындай етіп өзіне ыңғайлы жағдай тауып алу ... ... да ... болу үшін ... түсіру қажет. Содан соң жұптарға
үшінші қатысушы ... ... ... ... ... ... ... салмайды, біреулерге ыңғайлы болады, ал келесілерге қысымды сезінумен
байланысты болуы да мүмкін.
«Нәресте» жаттығуы.
Бұл ... ... ... ... Үш ... таңдайды. Оның екеуі
-әкесі мен анасы, ал үшіншісі-нәресте. Ол әлі ... ... тек ... Ол тек ым- шара және ... ... ғана жауап береді. Ата- аналар
нәрестеге жақындап, ... ... ... ... ... нені қажет ететінін түсінуге тырысады. Бес минуттан соң қатысушылар
рольдерімен ауысады. Ойынның барысында ... ... ... ... ... ... да бір жағдайды ойластыруы мүмкін,
мысалы, ... ... ... қонақ келеді. «Нәресте» бірдеңе қажет еткен
уақытты алуға болады. Жаттығу аяқталған соң, әр ... ... өз ... ... Не ... жайлы, қосалқы жағдай қалай
әсер етті. Содан соң қойылымды басқа қатысушылар ойнайды.
«Дүкен» жаттығуы
Қатысушылар «отбасы-адам ... ... ... ... жұптар бір қатарға отырып, дүкеннен зат сатып алады. Оның сатушысы
ролін жетекші ойнайды. Ойын шарты ... ... ... суға ... ... Бір ... ... алу үшін консультант жасырған сөзді
табу қажет. Консультант суретті алып ... ... ... ... ... ... ... қояды: «Бұл қандай жеміс (көкөніс,
жануар, жихаз) ? Әр жұп ... атап ... ... тапқан жұптар кез-
келген затты сатып алуға ... ... ... ... ... киім-
кешек, кейіннен пәтер, жихаз, көлік алады.
«Ерлі- зайыптылар» ... ... ... ... ... ... санасты ма?Олардың қызығушылықтары ... ... ... ... ... ... байланысты
екндігін талқылайды.
Әдетте жаттығу өте қызықты өтеді; сол себепті де бұл ... ... ... ... да қолдануға болады.
«Отбасы-адам өміріндегі жетістігінің оқиға» жаттығуы.
«Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің» мүшелері ... ... ... ... Олар ... ... ... анықтап алады да, жетекші оларға қандай да бір отбасы-адам
өміріндегі жетістіктің қуанышты немесе ... ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктіңңыз лотореядан үлкен ақша
ұтып алды» немесе «Әкесі ... ... ... ... пікірталас жүргізуді
ұсынады. Жетекші көрермендерге алдын- ала «отбасы-адам өміріндегі
жетістіктің» қаншалықты ... ... ... ... ... нұсқау
береді. Немесе әр көрерменге нақты «отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
мүшесінің» мінез- құлқын бақылауды ұсынуға ... ... ұтыс ... өміріндегі жетістіктің мүшелері неге ақша ... ... бір ... сатып алуға;басқаларды өз ... алды ма; ... ... ... ... кейін, бірнеше қатысушылар орын ауыстырып ортаға отырады
да, басқа тақырыпты талқылайды.
Осылайша әртүрлі жағдайды келтіруге болады. Мысалы, анасының ... ... оның өз үйі және ... бар, ол ауырып қалды, ... ... ... ... өміріндегі жетістіктің не істейтінін
шешуі қажет. Қойылымды ойнағанға дейін әр ... ... ... ... ... алуға болады. Мысалы, анасы ауылға
кеткісі келеді, өз шаруашылығымен айналысқысы келеді, әкесі мұны қаламайды,
өйткені оның қалада жақсы ... бар, ... ... да ... ... ... ... ойы бар, кіші үлы барғысы ... ... ... ... ... ... ... Осы жерде шешім қабылдауға көп ықпал
еткен кімболды, «ата- аналар» қаншалықты «балаларының» пікірін ескере алды,
«отбасы-адам өміріндегі жетістіктің» ... ... келе алды ма, ... алды ма, сол сияқты мәселелерге көңіл бөлу қажет.
«Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің өмірінен жағдай» жаттығуы.
Қатысушылар екі топқа ... де, кез- ... ... жағдайға
қойылым ойнайды. Бұл бұрынғыдан немесе ... ... ... ... ... қолдануға да, қолданбауға да болады. Ең бірінші ым- ишара,
қимыл- әрекетке көңіл бөледі, яғни ... пен ... ... ... ... қатысушылар ойланып табатындай етіп жасырын
сөздермен бере алады. Қойылым ... ... соң ... ... мен
жетекші жағдайды талқылайды. Көрермендер орын ауысып, басқа жағдайды
ойластырады.
2. ... ... ... ... серіктесті табу.
Тренингтің бұл кезеңінің мақсаты- ... ... ... ... ер адам мен әйел ... тән ... бейнесін
қалыптастыра білуге, өз жыныс ерекшелігін қабылдай білуге көмектесу. Мұнда
көбінесе ұл бала мен қыз бала ... ... ... ... ... серігінің бейнесі, серіктесімен махаббат пен өзара қатынас сияқты
тақырыптарға назар ... ... кім және қыз ... ... ... топта екі жыныс өкілі де болса, екі топқа бөлінуге болады.
Қыздар «қыз ... ... ... ... жасайды, ал ұл балалар «ұл деген
кім»? тақырыбында коллаж жасайды. Коллаж жасау- қиялдың дамуына ықпал етуші
қызықты әрекет. Жұмыс орындалғаннан соң, әр топ өз ... ... ... ... қатысушылардың жас ерекшелігіне сай ұл
балалар мен қыз ... ер ... мен әйел ... денелік
айырмашылықтары туралы кітаптар қолданса болады.
«Біздің сұрақтарымыз» жаттығуы.
Жетекші ортаға қорабша ... да, ... ... ... ... ... ... жүрген сұрақтарын қағаз бетіне жазып,
қорабшаға салуға болатындығын ұсынады. Есімін жазудың қажеттігі жоқ ... қою ... ... өзін ... ... ... Егер
сұрақтар көп болса, келесі сабақтарда да қ олданса болады. Егер ... ... ... бір ... қойып, қатысушылардың сұрақтарды басқа
кездесулерде де қоя беруіне мүмкіндігін жасау қажет.
Ер адамдар мен әйел ... ... ... ... көп ... ... байланысты. Әйел адам жұмсақ, нәзік жан болатыны,
қатал әрі ашуланшақ болмауы қажет деген стереотиптер ... Ал ... ... бұл күш және ... ол ... ... немесе нәзік болмауы
керек. Осы стереотиптерге сүйене отырып, ер адамдар әйел ... ... ... ... ал әйел адамдар ер адамдарда қаталдықты көреді. Бірақ
табиғи ерекшеліктеріне, тәрбиесіне, нақты жағдайға сәйкес әйел адамдар да,
ер ... ... және ... ... және ... бола алады. Ер адамда
нәзіктік дамымаса, әйел адамдағы осы қасиетке әсер ете ... ма? Әйел ... ... ... мен шыдамдылығы жайлы түсінігі ... ... ... ... ер адам мен әйел адам ... ... ... болады.
«Сұраңыз- жауап береміз» жаттығуы.
«Бұл жаттығу сіздерге қарама- қарсы жыныс өкілінен қыз бала мен ... ... ... ... ... мен көзқарасын сұрауға болады. Ұл
балалар бұл сұрақты қыздар қалай талқылайтынын және ... ... ... ... ... бір сұрақтан жазады. Сұрақ тақырыптары- ұл
балалар мен қыз балалардың ... және ... ... ... ұнатасың? Біреуге ұнайтыныңды қалай анықтай аласың?Ұл балалардың
(қыз балалардың) киім киісінің қандай стилі ұнайды?»
Ер ... мен қыз ... ... екі ... ... да ... сұрақтар тізімін жасайды. Әр сұрақ жеке параққа жазылып, ... ... ... ... ... ... қыздар бастайды. Біріншіден, қыз ... ... ... ... ... талқылау бірден ... ... ... ... қыз балалар ұл балаларға
қарағанда «ересектеу» болып саналады. Демек қыз ... ұл ... ... ... ... жерге шеңбер қүрып отырады, ал ұл балалар ... ... ... ... бақылап отырады. Қыздар кезекпен сұрақтарды
бір- біреуден шығарып, оны ... ... ... және оған ... ... ... қатысушы оны талқылауды жүзеге асырады. Егер ... ... бір ... ... ... ... ... сөз
берілгенше күтеді. Сұрақтардың барлығы талқыланғаннан ... ұл ... ... қыз ... ... ... ал ... болса
жетекшілер рұқсат бергенше сөйлей алмайды.
«Біреудегі екеу» жаттығуы.
Бұл жаттығу жеткіншектерге «ер адамның» және ... ... ... ... және ... әлем ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік
береді. Жеткіншектер интуициялық түрде өз ... ... ... ... енеді. Ересек кезеңде санадан өткенді өзгерту
қиынға соғады: түсініктер, стереотиптерге ... ... ... ... ... ... ... үшін ер адам және әйел адам әлемімен ... ... ... заттарды даярлап қою қажет. Қыздар үшін ... бар ... ... ... ... төсектер, боянатын заттар,
зергерлік бұйымдар, шарфтар, сөмкелер мен гүлдер ... ... үшін ... машиналар, мотоциклдер, қарулар т.б.Сонымен қатар қағаздар, борлар,
қарындаштар, матаның үлкен қиықтары қажет болады, ... ... ... толықтыруға болады. Қыз балаларға «әйел әлемін», ал ұл балаларға
-«ер ... ... ... Бөлме шартты түрде екіге бөлініп, қатысушылар
басқа әлемнің қалай құрылып жатқанын көре ... Ұл ... да ... қолдана алады, және керісінше.Бұл жеткіштерге өз қиялдарын
стереотиптерге сүйенбестен ... ... ... ... Қыз ... ... бос ... бөтелкелерді, қаруларды жиі қолданады. Ал ұл
балалар болса: қалпақтар киіп, еріндерін ... қыз ... ... сөйлейді.
Жаттығу жүргізу барыснда топтың біріктірілуі өте маңызды. Кейде
жеткіншектер бір ғана «ер (әйел) ... ғана ... ... ішкі ... ... әлем жасайды.
«Құрастырылған кеңістікте кім өзін қалай сезінеді ? Өз әлемі туралы не
айтқысы ... ? ... ... өмір ... өтеді ?»
Әңгімелесуден кейін бір нәрсе қызықты болып көрінсе, жетекші мен
қатысушылар сұрақ қою акрқылы нақтылай ... ... соң қыз ... ... ... ... ... нәрселері туралы өз ойларын ... ... Әр ... ... ... және борлар беріп, қарсы жыныс өкілдерінің
әлемін құрып, түсіндіріп беруіне ұсыныс жасалына алынады.
Содан соң бір –біріне қонаққа келуге, немесе екі ... де ... ... егер ... мұны қаласа.
3. Серіктес таңдау, болашақ таңдау өкілінің қасиеттері.
Серіктесті таңдау мәселесін ... ... ... ... күрделілігіне назар аударуын қамтамасыз ету ... ... ... болса, қарама- қарсы жыныс ... оңды ... ... бұл ... бір жағы ... Адамдар бір –біріне денелік
жағынан ұнауы мүмкін, бірақ бұл олардың рухани жақындығын қамтамасыз ... Ол үшін ... ... көп нәрседе сәйкес келуі қажет.
Махаббат тәртіптерге бағынбайды. Ол беймәлім мезгілде келеді, бірақ ол
өмір сүріп, дамуы үшін оны ... ... ... ... бұл ... ... шыға ... дән секілді, бірақ оған қамқорлық жасалмаса, өліп қалады.
Махаббат отбасы-адам өміріндегі жетістіктің серіктестердің оны ... ... ... ... ғана ... ... Мұны ... істеуді
олар өздері шешеді. Жұп ортақ шешім ... Бұл ... ... ... болады: ақша, тамақ, демалыс, жиһаз, ортақ сезімдер.
Бірдей адамдар болмайды, көп ... олар ... ... оларға
келісімге келуге тура келеді.
Осы тақырыптың аумағында келесі сұрақтар туындайды: Махаббатты қалай
түсінесіңдер ? Сүйікті болу ... ше ? ... ... ... ие ... қажет ? Болашақта неке ге тұруды жоспарлайсыңда ма ... ... ... ... ... ? Жұбайы болу дегенді қалай
түсінесіңдер ?
«Хабарландырулар тақтасы» жаттығуы.
Жаттығуды орындау үшін газеттерден немесе тағы басқа ... ... ... ... Бұл хабарландырулар топпен
талқыланады. ... ... ... ... ?. ... ... ер ... «Екі сүйкімді қарлығашпен екі жігіт танысқысы
келеді.......», немесе т.б. Сендерге серіктестің қандай рухани қасиеттері
маңызды ? Сырт ... ... ... ? Осы ... ... ... қасиетіңізді келтіретін едіңдер ?....».
Жеткіншектер өз қасиеттері және серіктесінен қалайтын қасиеттерді
сипаттай отырып хабарландыру жасайды. Қатысушылардың ... ... ... ... ... ... хабарландырулар жасайды және «Танысу» атты тақтаға
іліп қояды. Егер біреуді қандай да бір хабарландыру қызықтырса, оған белгі
қойып қояды. ... бір ... ... ... ... ... хабарландыру несімен тартымды ? Неліктен
басқаларға аз ... ... ? ... ... не ... ... ... тәжірибесі серіктестің бойындаңы қасиеттердің ... ... ... ... соң ... ... болады:Өз таңдауыңызды қалай
елестетесіз ? Сіз үшін жақсы дос, өмірлік серік деген кім ?
«Өзара әрекеттесу» тренингі.
Бұл ... ... ... ... ... пен баланың өзара
қызметтесу болып табылады, сол себепті де оның ... ... – ата ... мен
баланың серіктестік қарым –қатынасы мен қызметтестігінің қалыптастыру және
дамыту. Бағдарламада Т. Гордонның, К.Роджерстің, Я.Адлердің, Р.Дрейкустің,
Е.В.Сидоренконның, Е.И. Лебедеваның, Г.И. ... ... ... Тренинг марковскаяның (2000) еңбегіне негізделеді.
Бағдарлама міндеттері:
1) өз баласын түсіну ... ... ... ... ... ... түсіну;
3) баламен өзара әрекеттің жаңа дағдыларын меңгеру;
4) отбасы-адам өміріндегі жетістіктің коммуникацияны белсендіру.
Көп жағдайда тренинг бағдалламасы мектепке дейінгі ... мен ... ... ... Осында сипатталған нұсқа ата –ана және балалар
мен 12 сабақты болжайды; аптасына 2 рет 2-3 ... яғни курс ... ... №1. Танысу.
Қатысушылардың бір –бірімен және топтық жұмыс формасымен танысуы. Ата
–аналардың күтулері мен ... ... Ата ... мәселелеріне
толығымен бағдарлану.
1.Психолог қатысушыларды тренинг мақсаттары және ... ... ... және ... ... ... жұмыстың
ережелері ендіріледі. Психолог сабақтар қандай формада жүргізілетіні және
қандай негізгі тақырыптарға негізделінетіні жайлы айтады. Сонымен ... ... ... пен ... ... ерекшеліктерінің құралу
философиясын түсіндіреді: бала тұлғасын қолдау және қызметтестікке ұмтылу.
2.Танысу барысы: қатысушылар өзін таныстырып өтеді және болашақ ... өз ... мен ... ... ... ... үшін бейдж қолдану ыңғайлы, әр қатысушы оған өз ... ... ... ... ... ... жаттығу: орнынан тұрып, қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... немесе бойына қарай.
4.Психолог өз -өзін және баланы түсіне білу өте маңызды екенін ... ... ... ... ... ... ұсынады. Ата –аналар
күнделікке назар аударады, психолог күнделік туралы ерекше айтып өтуі жөн.
Күнделіктердің жүргізілу ... мен үй ... ... жайлы нақтылап айтып өту қажет. Үй тапсырмасына келесі күнгі
сабақтарға талқылау жүргізілетіні жайлы ескертіп қою қажет.
2.3 Отбасы-адам ... ... ... ... ... ... ... коррекциялық жұмыстар нәтижесін байқау
мақсатында келесі экспериментті жүргізуді жөн көрдік.
“Ата-ана мен бала ... ...... жас ... бала
мен ата-аналарға арналған сауалнама екі жақты бағалаудан тұрады. ... (1999) Онда ... ... ... ... ... ... Жеткіншектерде тұлғааралық қатынас
қалыптасуында көрінетін қақтығыс деңгейін анықтауды жөн көрдік.
Жүргізілген әдістеме «Жеке тұлғаның қақтығысын анықтау» тесті. Бұл
әдістемеде индивидтің қақтығысын ... ... ... ... 3 варианты бар сөйлем беріледі. Олардың варианты а, б, г деп
белгіленеді. Өзінің ойындағысына жеткіншектер «+» белгісін (иә) қояды.
Әдістеменің ... ... Егер ... ... 30-дан 44-ке
дейін болса, онда ол индивид ... ... Сын ... Айналасындағыларға жақсы көрінгісі келеді. Бұл төмен қақтығыс.
Егер ұпайдың қосындысы 15-тен 29-ға ... ... сіз өз ... ... адамсыз. Бұл ... жеке ... ... әсер етсе де. Сол үшін де ... сыйлайды. Бұл орташа қақтығыс.
Егер ұпайдың қосындысы 10-нан 14 ... ... ... сіз ... ... Сол ... үшін себеп іздейсіз. Сынды, өз ойыңызды
айтқанды қатты жақсы көресіз. Өте ... ... ... ... ... ... 4-кестеде көрсетілген.
4-кесте
|Сыналушы тобы |Төмен деңгей ... ... ... деңгей |
|Бақылау тобы |5-35% |8 -48% |3-18% ... тобы |6-30% |9-45% |5-25% ... ... ... ... тестінің нәтиже көрсеткіші 5-суретте
көрсетілген.
5-сурет
Анықтау экспериментінде тақырып ... ... ... алған
көрсеткіштеріміз, оған түзету жаттығулар нәтижесі бақылау экспеиментімен
салыстырмалы ... ... ... ... ... ... тұжырымы
Тәжірибелік бөлімде экспериментті үш деңгейде қарастыртырдық. Анықтау
экспериментінде ... мен ... ... ... ... ... әдістемелер негізінде қарастырылды. Нақтылап
өтсек: ... ... ... ... ... сауалнамасы.
«Отбасы-адам өміріндегі жетістігінің социограмма» телімелі тесті. «Отбасы-
адам өміріндегі жетістіктің эмоционалды қатынасты ... ... ... ... серия» осы психодиагностикалық
әдістемелер тақырып көлемінде қарастырылды. Нәтиже көрсеткіштері өңделіп,
гистограмма мен ... ... ... ... тәуелді
топтар мен қобалжуы жоғары сыналушылар алынды. Осы ... ... және ... әрі ... ... қарастырылды. Соңында нәтижелі
дәлелді көрсеткіштер алу ... ... ... ... ... ... де екі тест ала ... ата-анамен
жеткіншек арасындағы қарым-қатынастағы қақтығыс ... ... ... ... қарастырдық. Қорыта келгенде ... жас және дара ... ... ал ... ... ... ... болатынын эксперимент арқылы көз жеткіздік. Осы нәтиже
көрсеткішінен төмендегідей психологиялық ... ... ... пен ... ... қарым-қатынаста тұлғааралық
қатынасты үлкендер достық қатынасты орната отырып жетуге болады.
2. Жеткіншектерге «дос» деген ... ... ... ... дос табуға
мүмкіндік туғыза білу .
3. ... мен ата ... ... ... ... айту процесін
ашық бүрде екі жақ бірге талқылайтын деңгейді меңгерту.
4. Достық қатынасты біртіндеп көлемді тұлғааралық қатынасқа әкелдіру.
ҚОРЫТЫНДЫ
«Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... аспектілері» тақырыбы бойынша жүргізілген курстық
зерттеу нәтижесінде келесі қорытынды жасадық.
1. Отбасы-адам ... ... ... ... көзқарастарға теориялық талдау жасау ... ... ... ... ... отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
қоғамдағы орны, атқарар қызметі, ... және ... ... қарым-қатынас ерекшеліктеріне анықтама ... ... ... ... ... қарым-қатынас пен
оның тұлға қалыптасу процесінде алатын орны туралы Б.П.Парыгин, А.Г.Харчев,
С.Голод, З.Янкова, А.М.Уматинов, Э.К.Васильева т.б. ғалымдар ... ... ... ... ... қысымның болу
себептерін және отбасы-адам өміріндегі ... ... үш ... Олар шаруашылық-экономикалық, генеративті-тәрбиелік, мәдени.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... бар. Отбасы-адам ... ... ... ... ... ... әлі ... жетістіктің қызметінің ортақ топтамасы немесе жіктемесі жетік
түрде толық жасалмаған. ... ... және ... ... ... ... қызметтеріне ұрпақ жалғастыру, тәрбиелеу,
шаруашылық және өзара көмек көрсету қызметтерін ... ... ... ... ... да әлі ... пікір қалыптаспаған.
А.Б.Харчев берген отбасы-адам өміріндегі жетістіктің анықтамасы ... ... ... ... ... ... өмір мен
әлеуметтік ағза өмірінің арасында байланыстырушы звено болып табылады.
2. Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің ең ... ... ол ... ... ... ... ... – адамзат өмірінің аса маңызды
және негізгі сферасы ... ... ... ... ... ... мәміле қалыптасып дамиды. Қарым-қатынас дегеніміз өзара пікір алмасу,
сезім әлемінде бірлесіп ләззат алу, ... ... ... болу ... ... ... ... қамтиды. Қарым-қатынас барысында екі не
бірнеше ... ... ... әлем және ... ... ... келісім, не өзара түсіністік тұрғысында, не болмаса
қақтығыс, талас-тартыс, ... ... ... ... ... Отбасы-адам өміріндегі жетістігінің қарым-қатынаста оның ... ... орын ... Егер ... ... ... болса отбасы-адам өміріндегі жетістіктің балаға дұрыс
тәрбие беру ... ... ... бұзылған отбасы-адам
өміріндегі жетістігіндеына психологиялық және психотерапиялық көмек
көрсетуге ... ... ... ... ... екі тармағы - ерлі-зайыптылар мен ата-ана – бала қатынасы
кеңінен қарастырылып, ... ... ... ... талданып, одан шығару жолдары көрсетілді.
3. Тәжірибелік бөлімде үш деңгейде жүргізілген эксперимент ... ... ... ... мен ... жас ... арасындағы қарым-қатынасынта қақтығыс мәселелері бірнеше әдістемелер
көмегімен зерттелінді: «Отбасы-адам өміріндегі ... ... ... ... ... ... ... тесті, «Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің эмоционалды қатынасты
анықтау» ... ... ... ... ... ... Зерттеу нәтижесі үш көрсеткіш бойынша топтастырғанда
(дағымды, жағымсыз және ... ... ... ... көрсеткіші басым
болды, екінші орында тәуелді қатынас, ал үшінші орында ... ... ... өміріндегі жетістіктің қарым-қатынас көрсеткіштерін
коррекциялау мақсатында қайта құру эксперименті жүргізілді. Кеңес беру және
коррекциялық ... ... 15 ... ... ... мүшелері
қатынасты. Олар тәуелді топтар мен қобалжуы жоғары сыналушылар алынды.
Жүргізілген коррекциялық іс-шаралар ... ... ... ... ... ... ... байқалмады). Сондықтан отбасы-адам
өміріндегі жетістігіне психологиялық қызмет көрсетудің нәтижесі оң ... ... ... ... психологиялық нормалары
бұзылған отбасы-адам өміріндегі жетістігіне психологиялық көмек көрсетуді
ұйымдастыру туралы ... ... ... ... пен ... арасындағы қарым-қатынаста
тұлғааралық қатынасты үлкендер достық қатынасты орната отырып
жетуге болады.
2. Отбасы-адам ... ... ... жағдайын
диагностикалауға арналған әдістемелердің басым көпшілігінің
психокоррекциялық ... мол. ... ... ... ... ... ... кеңес беріліп,
қақтығыстар мен келіспеушіліктердің себептері анықталады.
3. Психокоррекциялық ... ... ... балалары
да қатысуымен жүргізілсе отбасы-адам өміріндегі жетістіктің
орын алған келіспеушілік, шағымдану, ... да ... ... және оны шешу ... ... тіл табысу
мәселерін шешу тиімділігі арта түседі.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Абдракова А.Б. Роль общения в воспитании ... ... ... ... ... Айдарбеков Қ.А. Развитие диалогическии сруктуры самосознания у
подростков в системе ... ... ... ... ... ... А.Д Конфликтология М.: Смысл, 2006
4. Әбдумүтәліп К.Д. ... қиын ... ... ... ... және қайта тәрбиелеудің педагогикалық жолдары Автореф.
канд.дис. Алматы, 2011.
5. ... НАПК 2005, № 2
6. ... НАПК 2005, № 4
1. ... дене тәрбиесі спорт 2003, № 3
2. Елубаева С.Б Психологические особенности этнической и ... ... ... ... ... Автореф. канд.дис. Алматы,
2011.
3. Жақыпов С.М, Бизақова Ф.Ә Білім беру жүйесінде қолданылатын
психокоррекциялық жаттығулар Тараз.: Қорғау, ... ... С.М, ... Ф.Ә ... беру жүйесінде қолданылатын
психодиогностикалық жаттығулар. Тараз.: Сенім, 2006
5. Күнсләмова Т.К Жеткіншектердегі өзіндік бағалау, өзіндік реттелу және
эго күйдің ... мен ... ... ... ... негізінде зерттеу . Автореф. канд.
дис. Алматы, 2002.
6. Мұқанов М.М Жас және педагогикалық психология ... ... ... М.З ... ... ... өмір ... мектеп, отбасы-адам өміріндегі жетістіктін және
қоғамдық қауымның бірлескен жұмысы Автореф.канд.дис. Алматы, ... ... себя №2 , ... ... себя №2, ... ... ... Журнал № 5, 1999
11. Прикладная психология Журнал № 4, 2006
12. Петровскии А.В Педагогикалық және жас ... ... ... ... ... Т.М ... личностных свойств и межличностных
отношений подростков с дезадаптивным поведением и их учет в
реабилитационной работе ... ... ... ... А, 2011.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Адам өміріндегі достықтың мәні4 бет
Адам өміріндегі саясаттың ролі6 бет
Азаматтық – құқықтық қатынастың мазмұны және түрлері6 бет
Азаматтық – құқықтық қатынастың мазмұны және түрлері туралы12 бет
Азаматтық-құқықтық қатынастың түсінігі мазмұны және түрлері72 бет
Антикалық, Шетел және Ресей психологиясындағы ес мәселесі58 бет
Атмосфера туралы түсiнiк жəне биосфера мен адам өмiрiндегi маңызы10 бет
Атмосфера туралы түсінік, онын құрамы және биосфера мен адам өміріндегі маңызы14 бет
Ашық жүйелердің өзара қарым-қатынастың эталондық моделі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь