“Қайта құру” саясаты және Қазақстан

М.Горбачевтің КСРО басшылығына келуімен жарияланған әлеуметтік-экономикалық қайта қамтамастыруларға қарай бағыт өзінің басталу кезеңінен билікке шығар кезде өздерін демократиялық басшылар әрекеттерінікіндей тенденцияға ие болды. Қоғамды реформалауға бағытталған әлеуметтік-экономикалық және саяси акциялар жүйесі тарихқа “қайта құру” деген атпен енді. Осы кезең дамуында бірнеше этаптарға бөлінеді.
Бірінші: 1985ж. көктем – 1987ж. жаз. Осы этап шеңберінде жеделдету деп аталған концепцияны жүзеге асыруға әрекеттер жасалды. Ел басшылығы қоғамды тоңыраудан алып шығуға ішкіштікпен және салғырттықпен күрес көмектеседі деп сенді. Күткендегідей бұл шаралар еңбек өнімділігін арттыруда, сондай-ақ қоғамдық дамуды жеделдетуде тез көрініс беруге тиіс болды.
Алайда жеделдетудің басты факторы ретінде өндірістік аппараты жаңарту идеясы көрінді. Кейбір “қайта құру архитекторлары” есептегендей валюталық ресурстарды тұтыну тауарларын сатып алудан негізінен машина жасау импортын алуға бөлу арқылы 1990 жылға таман әлемдік стандарттарға жауап беретін машина жасаудың азаматтық салаларындағы машиналар, құрал-жабдықтардың үлесін 90%-ке дейін жеткізу болады. Нәтижесінде еңбек өнімділігі мен жеделдетуді арттыру көзделген.
Аграрлық салада жеделдету мүмкіндігі НТР жетістіктерін, жаңа технологияларды және ауылшаруашылық өндірісін интенсификациялаудың басқа факторларын енгізуден көрінді. 1985ж. қыркүйекте Целиноградта сөйлеген сөзінде М.С.Горбачев атап өткендей бұл уақыт келешегі сондай зор делінген, колхоз-совхоз жүйесіне күш беру қажеттілігін атап өтті.
Сондай-ақ рынок пен жеке меншіктің нәтижесінде тұтынушы үшін бәсеке күрестің жоқтығы жағдайында жеделдетудің барлық идеялары елес қана болып қалды. Расында да монопольді өндіруші болып табылатын зауытқа айталық, телевизорлардың, жаңа технологиялық желілердің, егер жалпылама жеттіспеушілік жағдайда тіпті оның ең ескірген және сапасыз өнімін тұтынушылар талап алып жататын болса қажеті қанша. Өйткені тұтынушының таңдауға мүмкіндігі жоқ қой және өзіне монополист-өндіруші
        
        “Қайта құру” саясаты және Қазақстан
 
М.Горбачевтің КСРО басшылығына келуімен жарияланған әлеуметтік-экономикалық
қайта қамтамастыруларға қарай бағыт өзінің басталу ... ... ... ... ... ... әрекеттерінікіндей тенденцияға ие
болды. Қоғамды ... ... ... және ... ... ... ... құру” деген атпен енді. Осы кезең дамуында
бірнеше этаптарға ... 1985ж. ... – 1987ж. жаз. Осы этап ... ... ... концепцияны жүзеге асыруға әрекеттер жасалды. Ел басшылығы қоғамды
тоңыраудан алып шығуға ішкіштікпен және салғырттықпен күрес көмектеседі деп
сенді. ... бұл ... ... ... ... сондай-ақ
қоғамдық дамуды жеделдетуде тез көрініс беруге тиіс болды.
Алайда ... ... ... ... ... ... жаңарту
идеясы көрінді. Кейбір “қайта құру архитекторлары” есептегендей валюталық
ресурстарды тұтыну тауарларын сатып алудан негізінен машина жасау ... бөлу ... 1990 ... таман әлемдік стандарттарға жауап беретін
машина жасаудың азаматтық салаларындағы машиналар, ... 90%-ке ... ... болады. Нәтижесінде еңбек өнімділігі мен
жеделдетуді арттыру көзделген.
Аграрлық ... ... ... НТР ... ... және ... өндірісін интенсификациялаудың басқа
факторларын енгізуден көрінді. 1985ж. ... ... ... ... атап ... бұл ... ... сондай зор делінген,
колхоз-совхоз жүйесіне күш беру ... атап ... ... пен жеке ... нәтижесінде тұтынушы үшін бәсеке
күрестің жоқтығы жағдайында жеделдетудің барлық ... елес қана ... ... да ... ... ... табылатын зауытқа айталық,
телевизорлардың, жаңа ... ... егер ... ... тіпті оның ең ескірген және ... ... ... алып жататын болса қажеті қанша. Өйткені ... ... жоқ қой және ... монополист-өндіруші монопольді түрде
қымбат бағамен ұсынатын ... ... ... болады. Олай болса, жаңа
технологияларда, станоктарда, т.с.с. ... мән бар? ... ... гүлденетін болады. Сондықтан зауыттар мен фабрикалар өздеріне
жеделдетуге партиялық бағыт аясында таңылған ... ... ... Ал бұл іс ... ... соң ... ... ашылған соңғы
заттар желдің, қар мен жауынның өтіндегі артқы қораларға жасырылды.
Жеделдету концепциясының ... ауыл ... кері әсер ... да бәрі жеке ... қатынастарымен түсіндірілді. Мемлекеттік колхоз-
совхоз жүйесі ... ... ... ... ... ең ... мен жер өңдеудің ғылыми жүйелерінің жетістіктерін қабылдауға
қабілетсіз болып шықты. Колхозшылар мен ... ... ... тап, ... ... еңбек нәтижесінен аластатылған күйінде
қала отырып, қоғамдық өндіріске мән бермеді. Мотивацияның осындай үлкен
шеңберінде ... ... айту тым ... ... “бүкіл әлемнің тәртіп үшін күресіне ие артуға келсек, онда осы ... ... ... тек 1%-ке ғана көтеруге қол жетті, ... ... ... ... жылы болды. Ішімдікке қарсы әрекет госбюджет
жетіспеушілігінің өсуі мен тұтынушылар рыногындағы ахуалдың ... ... ... 1987ж. жаз – 1989ж. ... ... ... ... кезеңінің
нәтижелері экономиканы жеңілдетілген жолдармен реформалау әрекеттерінің
қабілетсіздігін көрсетіп берді. Анық ... ... ... ... ... ... бұл істе ... алмайды, өйткені дағдарыс
себептері тіптен ... ... ... ... ... ... динамизациясы мен игілігіне жолды рынок пен жеке ... яғни ... ... ... ... өз ... жүріп
өткен бағыт арқылы табуға болады деген аксиома қоғамның санасын ... ... ел ... ... ... ... және шектен тыс
байқампаздық көрсетті. Жоспар мен нарықтық апатты жалғау, сол ... ... бір ... шығу, жеке меншікті ойдан шығарылған
тәртіптермен ... ... ... ... Осы кезең
кемістіктерінің жарқын мысалы мемлекеттік кәсіпорын туралы және кооперация
туралы ... ... ... Олар қоғамға ілгерілеуді хабарласа да,
бәрібір проблемаларды шешпеді. Радикалды шаралар керек болды.
Үшінші кезең 1989ж. май – 1991 ж. ... Тек ... ... ... ... ... реформатырлыққа бағытталған орғанға
көшуі ғана әлеуметтік жаңарулардың нәтижелі өтуіне үміттенуге ... ... ... 1989 ... ... ... парламенттің сайлауы
нәтижесінде құрылған болатын. Парламент мінбелерінде ... ... ... ... қоғам орнатудың маңызды шарты
ретінде нарық пен жеке меншікке өту үшін қызу талас-тартыс өріс алды.
Сол уақыттарда ... ... ... ... ... ... ... кеңінен насихатталды. Еңбекшілерге бір-екі нашар
партиялық санаторийдің берілуі туралы жар сала ... ... ... өзі ... ... ... жаңа ... басшысының
“қарапайымдылығы мен демокаттығы айтылып жатты.
Өсуін жалғастыра берген ... ... ... бос күш салынды.
Горбачевтік ішімдікке қарсы кампания шеңберінде ... мен ... ... ... ұран ... Кәсіпорындарда саулық
қоғамдары құрылып жатты, әр жерде “құрғақ” тойлар өткізілуде ... ... ... тіке ... ... ... ... жүрді десекте
болады. Алкоголизм бәрібір азаймады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кетті және т.б.
Осылайша республикада байқалған ... өмір ... ... ... бірге өрбіп жатты. “Жариялылық туралы мәлімдеп,
жүйе өзін-өзі құрту инерциясын қолдан ... ... ... ... да жете ... отырған кезеңде Қазақстанда формальді емес қозғалыс қалыптаса
бастайды. 1989ж. қарашадан 1990ж. ... ... ... өзінде 103
қоғамдық қозғалыстар, партиялар, бірлестіктер мен топтар ... ... ... ... ... ... да айта кету ... жеке меншік пен нарықтық қатынастардың жетілген
институтының жоқтығы ... ... ... ... ... ... ... емес еді және ол болған да емес. Сондықтан да
қозғалыстардың әлеуметтік базасы ... ... ... Ал, ... ... олар этникалық немесе барлық бағыттарға ... ... ... Мұны ... ... ... негізгі
принципі этникалық топпен идентификация екенін ... ... ... да ... ... ... құрылымының біркелкілілігі, демократияның құқықтар мен
еркіндіктердің басты жоқтаушысы – орта топтың ... ... ... ... ... ... ... мен партиялардың
неге халықтық қолдауға ие болмағандығынан деп түсіну керек. Егер олардың
құқықтық демократиялық ... ... ... үндеулері халық арасында
біршама құнтталып жатса, ал жеке меншік пен ... ... ... ... ... ... өзін-өзі ақтай алмады.
Осы жылдары коммунистік партия өзінің “қоғамның бірден-бір басқарушы ... ... ... ... қалуға тырысып жатты. Алайда оның беделі түсе
берді. 1990ж. басында КСРО қалаларында, оның ... ... ... ... салулар жауап берушілердің тек 17%-і ғана КОКП-ның қоғамды
қайта құруды басқарып, оның табысын ... ету ... ... Осындай пікірлер партия мүшелерінің өздерінің қатарында ... келе ... ... 1989ж. қазанда Алматыда сайлаушылардың
қалалық “Кеңес” клубы құрылды. Оның ... ... ... Қ.Мезенцов, т.б. болды. Осы клуб отырыстарында КОКП-ға сын
айтылды, оны түбірімен реформалау талаптары қойылды. Алайда мұндай ... ... анық ... 1988 ж. ... ... КОКП Бүкілодақтық
конференциясы, одан кейінгі партия съезі партияның өзін-өзі жаңартуға және
реформалауға ... ... көз ... ... ... ... сын мен ... келу жоғары тенденциямен өсе түсті. Мұның нәтижесі
1991 жылғы тамыз оқиғалары болды. 1991ж. ... ... ... ... дамуының, қоғамдық-саяси өмірінің жаңа кезеңі
басталды.
 
Қоғамның рухани өмірі
 
Алматыдағы желтоқсан оқиғалары тұңғыш рет ... ... ... пен демократияландыру идеяларын өрістету ауданын болмашы ғана
шекте ... ... ... ... Олардың жүзеге асырылуына мәдени
және интеллектуалдық өмір саласында ... ... ... ... мен
оған қарсы келетін нәрсенің бәріне қатаң қадағалау енгізілген еді.
Тіпті сол жағдайдың өзінде шаралар бір-біріне қайшы ... ... ... ... ... ... тиым ... еңбектерін
жариялаған әдеби журналдар, қоғамды таң қалдырған публицистердің мақалалары
миллиондаған тиражбен шығып ... ... ... қолдауымен
“интеллектуалдық шөл” болып қала берді. Оның үстіне ... ... ... ... өріс ... ... ... халықтың тарихи
жадынан ұлттық-либералдық интеллигенциямен, репрессиялы сталиндік режиммен
байланысты нәрселердің бәрін тағы бір рет ... ... ... бәрі ... бен ... ... ... және аймақтық протекционизмді сынауға алып келді.
“Өкіметтің осы келеңсіздіктермен күресуге ... ... іске ... ... ... ... үстерінен қылмыстық істер
қозғалды.
 Халықтың тұрмыстық — әлеуметтік жағдайы
 
60ж. ортасында аз елдің ... ... ... ... ... ... ұстады. Мұның өзі халықтың тұрмыс дәрежесінің ... мен ... ... белгілі дәрежеде оң рөл атқарды. 70ж.
бірінші ... ... ... өндірістік салаларында жаңа
ставкамен жалақы белгіленді, ең ... ... 70 ... ... ... емес ... қызметкерлері үшін жаңа өлшемдер
мен жалақылар белгіленді. Егер 1965ж. халықтың 4% ғана ... ... ... ... 100 сомнан және одан жоғары болса, ол 1977ж. ... 40% ... ... ... ... ... мен қызметкерлерінің
орташа айлық табысы 1971—1989жж. 89%, 123,7 сомнан 233,7 ... ... ... ... осыған сай 93,6% 133,9 сомнан 259,3 сомға
дейін өсті. ... ... ... да ... ...... 247 сомға дейін өсті. Колхозшылардың кепілді еңбек ақысы өсті. (100
сомнан — 210 сомға) ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне көтерілді. Жасына ... ... ... ... 51,1 ... 93,2 ... дейін көтерілді.
Жалақының осындай дәрежеде өсуі жылдар бойы халықтың тұрмыс дәрежесі үнемі
өсіп ... деп ... ал шын ... бұл ... сай емес еді.
Мемлекеттің және монополист кәсіпорындарының ... ... ... ... ... ... жалақы көлемін қолдан төмендету, ақы
төлеудегі теңгермешілік сияқты факторлар ... ... ... ... әкеп ... Өнеркәсіптегі таза өнімде ... ... ... ... 1927ж. ол 58% ... 1985ж. 36% ... ... табысының төмендеуіне ақшаның құнсыздануы да әсер етті, мұны
көп уақыт бойы мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... 4% (ғалымдар есебі бойыншаша) екенін есептегенде ... ... 20% ... 1985ж. 1 сом 60ж-ң ортасындағы 1 соммен
салыстырғанда 54 тиынға тең еді. ОКП ХХV ... ... ... ... жеке өзін алып қарағанда тұрмыс дәрежесінің нақты өсуі емес екенін
мойындауға ... ... ... осы ... ... ... тұтыну қоры есебінен
қамтамасыз ету біраз жақсарды. Оның едәуір бөлігі жәрдем зейнетақы және
степендия ... ... ... ... ... ... ... тұрмыстық
қызмет көрсетуге жұмсалды. 1971ж. ... үшін де ... ... белгіленгендей зейнетақы белгілеу тәртібі енгізілді.
1972—1974жж. соғыс және ... ... ... ... зейнетақы 33%
көбейтілді. 1975ж. Отан соғысы мүгедектеріне қосымша жеңілдіктер ... мен ... ... ... шаралар белгіленді. Отан соғысы на
қатынасқандардың материалдық-тұрмыс жағдайы жақсартылды, бала ... ... ... ... ... бұл ... халықтық
тұрмыс дәрежесін көтеруге ықпалы аз тиді.
Зейнетақылардың, жәрдем ақының ең аз мөлшері мардымсыз өсірілді, себебі ... ... ... ... одан да мардымсыз болатын. Халықтың
едәуір бөлігінің, әсіресе зейнеткерлердің, көп балалы жануялардың ... ... ... ол ... ... минимум да қамтамасыз етпеді.
70—80жж. көпшілік қолды көптеген тауарлар бағасының ... ... ... ... ... көптеген түрлері бағасының ресми
және ол сияқты жасырын түрде жоғарлатылуы халықтың нақты ... ... ... ... ... ... қарттарға арналған арзан тауарлар
жоғалып кетті, көптеген азық-түлік түрлері жетіспеді. Тамақ ... ... ... ... ... бағасы қымбаттады. Сағаттап кезекте
тұру — кеңестік құрлыстың айнымас серігі, үйреншікті әдетке айналды.
70—80жж. адамдардың көпшілігі ... ... ... ... әділетсіз қоғам
деп білді. Бұл ең ... ... ... ... ... ... байланысты еді. Мұндай
артықшылықтар әлеуметтік теңсіздіктің арнаулы ... ... іс ... қарағанда, сомның сатып алу құны ... ... ... ... Бюрократия артықшылықтарды бөлуде шендікпринципті қатаң
сақтады. Олардың көлемі қызмет ... ... ... ... ең өткір мәселелердің бірі тұрғын үй мәселесі ... ... ... оны ... ... алға ... ... 2208,7 мың
пәтер салынып, 13 млн. адам жаңа пәтер алып, өз үйін ... ... ... ... ... үй ... ... халық санының өсуіне байланысты олар тұрғын үймен толық қамтамасыз
етілмеді. Үй ... ... ... ... ... сол ... ... саны да азайды, тұрғын үй ... ... ... Тек он
бірінші бесжылдықта ғана республикада ... ... метр ... үй
пайдалануға берілмеді, мектеп, аурухана, балалар ... салу ... ... ... ... ... ... орталығында
және облыс орталықтарында құны қымбат әкімшілік үйлері салынып жатты.
Республика экономикасының орталық ведомстволарға ... ... ... ... бағаламау, олардың дамуына ресурстарды
қалдық принцип бойынша бөлу мына ... ... ... ... ... ... ... көптеген көрсеткіштер бойынша жалпы
одақтың көрсеткіштерден ... ... ... ... ... даму дәрежесін жеңестіру туралы жарияланған ереже іске
аспады. ... ... ... ең ... Семей ядролық
полигонының зардабы тараған аймақ, Арал ... адам ... ... ... еді. Негізінен қазақтар тұратын алыстағы селолық аудандар ... ... ауыз су мен, ... және ... ... ... бала бақшалар, кітапханалар және т.б. жетіспеді. ... ... мен ... ... ... ... ... болды.
Республика халқының тұрмыс дәрежесінің жағдайын қарастыра отырып, 70—80жж.
соғыстан кейінгі кезеңмен ... ... ... ... ... ... ... Жанұялардың көпшілігінде теледидар,
тоңазытқыш, кір жуатын машина, үй жиһаздары және ... ұзақ ... ... ... ... дейінгі және соғыстан кейінгі тұрмыстық
көріністері — жер ... ... ... кете ... ... ... саны азайды. Түристік сапармен шет елді, елді
аралаушылардың, санаторийлер мен ... ... дем ... ... ... ... ... оларды шешу қарқынынан тез көбейді,
оны қалдық ... ... ... дәрігерлік қызмет, мектепке дейінгі
тәрбие, білім беру ... ... ... ... ... ... ауылдық жерлерде нашарлады. Тұрғын үй, мәдени-тұрмыс объектілерін
салу, ... ... ... дамыту халықтың қажетінен барған сайын артта
қалды, ... ... ... ... ... ... Азық-түліктің,
сапалы өнеркәсіп тауарларының тапшылығы күшейді, ... ... ... ... ... ... ... өндірістегі ұрлық, еңбек
тәртібінің құлдырауы, маскүнемдік, қылмыс жасау ... ... ... ... дамыды. Осының барлығы әлеуметтік саладағы дағдарыстың
көріністері және ... ... ... ... ... ... ... күйреп, нарықтық қатынастардың қалыптаса бастауы
әлеуметтік әділеттікті орнатпады, ... оны ... Осы ... соңына дейін оның ... ... ... қарама-қайшылық
шиеленісті, экономика одан әрі күйреді. Өндіріс ... ... ... ... ... ... ... және тұтыну дәрежесі төмендеуде,
әлеуметтік-әділеттілік балаларды, зейнеткерлерді, мүгедектерді, көп ... ... ... ... ... ... ақы төлеудегі
теңгермешілік жойылды, ... ақы ... ... ... ... ... жаңа түрлері — ... ... ... ... кәсіпорындар, жеке меншік кәсіпорын, коммерциялық
банктер, акционерлік қоғамдар және басқалар осы ұжымдарда жұмыс атқаратын
адамдар үшін орынсыз ... ... ... ... ... шексіз байып жатыр. ... ... ... ... ... ... минимумынан төмен дәрежеде. Ақшаның құнсыздануы,
бастала бастаған жұмыссыздың адамдардың ... ... ... ... ... құлдыратуға әкеліп соқты.
 
КОКП билігін монополиясыздандыру және КСРО-ның құлауы
 
80-жылдардың екінші жартысы — 90-жылдардың басы ... ... ... деп ... бір ... алып державаның құлауымен есте
қалды. Оның ... ... ... Мемлекет Достастық құрылды.
Бір кездері бір үйге ... он бес ... ... ... ... пәтерлер” алды. Бұл уақыт күрделі саяси және ... ... толы ... Бұл ... ұлттық тәуелсіздік пен
мемлекеттік егемендік кезек күттірмейтін мәселеге айналды.
1985ж. ... ... ... ... ретінде түсіндірілетін
“қайта құру”, “жариялылық”, “жеделдету” және ... ... ... Бұл ... бір дәрежеде халықтардың ұлттық сана-сезімнің
оянуына ... ... ... ... билік жылдарында Кеңес Одағы
құрамына кірген халықтардың ... та, ... ... ... ... ... алып күші бар және ... жеткен әкімшіл-әміршіл жүйенің
кең қолданылуымен унитарлы мемлекетке айналды. Мұндай жағдайларда ... ... ... мен ... ... ... жаңа
негіздерін жасау қажеттігі туындады. 1990ж. сәуірде КСРО ... ... ... ... және автономиялық республикалардың экономикалық қарым-
қатынастарының негізі туралы” және ... ... КСРО ... ... ... ... тәртібі туралы” заңдар қабылданды.
Артынша осыған байланысты оқиғалар ... өріс ... ... ... олардың соңын ала Грузия мемлекеттік тәуелсіздік және КСРО
құрамынан шығу ... ... ... ... одан әрі өріс ... ... ... егемендік туралы декларация қабылдауы да үлкен ықпал
етті.
1990ж. 25 қазанда ... ... ... “ҚазКСР-ң мемлекеттік егемендігі
туралы декларациясын қабылдады. Онда былай делінген: “Қазақстан ... ... ... республикалармен егемен республикалар одағына
бірігетін, олармен келісімшарт негізінде қарым-қатынас орнататын және ... өз ... ... ... бар ... ... Бұл ұлтаралық
қатынас саласында кезек күттірмейтін ... ... жаңа ... ... ... қабылдауды талап еткен жаңа ахуал
туғызды.
Көпұлтты мемлекет ... ... ... ... ... мәселелер бойынша екі негізгі бағыт айқындалды.
Алғашқы ұстаным бойынша федерация ... ... мен ... бөлу ... ... ... ал одақтық республика өзінің
егемендік құқықтарының бір бөлігін орталыққа жібереді. Бұл пікір ... ... ... туындаған және бұған себеп қалыптасқан ортақ
халық шаруашылығы комплексін сақтап қалу ... және ... ... ... ... ... ... болды.
Елді жаңарту жолы жөніндегі екінші ұстанымның мәні мынада болды: егемендік
әрбір халықтың ... және ... ... ... ... ретінде
Республика орталыққа ешқандай өкілеттік жібермейді, ал өзі ... ... ... жолдар арқылы тікелей атсалысады. ... ... ... ... болу үшін оның өз ... ... ... Мұндай көзқарас өмірлік маңызы бар жалпы одақтық шаруашылық
құрылымдардың, транспорттық, ... және ... да ... тұтастығын сақтап қалу қажеттілігінен туындаған еді. Бұған ... ... ... ... жауап берді және ұлтаралық
қатынастардағы шиеленіскен тұстарды жоюға жағдай жасай отырып, ... ... ... бола ... ... өн бойында, елде КСРО-ның болашағы жайында мәселе талқыланып
жатқанда Қазақстан жаңарған ... және ... ... ... ... ... ... жақтады. Н.Ә.Назарбаев
конфедеративтік құрылым ... ... ... ... ... ... ұлы ... “тас-талқан” күйреуіне алып келген орталықтан безу
тенденциясы басым болды. 1991ж. 8 ... ... ... ... құру ... ... қол ... КСРО мемлекеттік
құрылым ретінде өмір сүруін тоқтатты. Бұл оқиға ХХ-ғ. соқындағы тағы ... ... ... ... тарихындағы мемлекеттік жүйенің осы тәрізді
моделі жетпіс үш жыл өмір ... ... ... мәңгі сақталу құқығына ие
болды. КСРО тарихы жайында ... ... және әлі де көп ... ... ... ... ... кеңістік үшін маңызды нәрсе КСРО-ның ыдырау
себептерін түсіндіру, бұған болашақ перспективалар мен табыстарды көру ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев мұның
себептерін түсіндіріп өтеді: “КСРО-ның ... ... ... ... ... алсақ та екі айқын ... ... ... ... ... ... ... және ішкі күштердің өздерінің
идеологиялық және ... ... ... ... ... ... ... ол субъективті және объективті себептердің әсерінсіз
дәл осы жылдары өтуі тиіс ... ... орын ... ... ... Әрине бұл ең көрнекті пікірлер, бірақ олар қазіргі күндегі бұрынғы
кеңестік кеңістікке деген көзқарастардың сипатын беретін саяси ойлардың ... ... ... ... ... ыдырауын Кеңес Одағы позицияларының
бәрінен бұрын ақпараттық және мағыналық соғыс ... ... ... ... ... ... пікірлері біршама айқындалған және
шындыққа жанасады.
Мемлекеттік билік жүйесі мен ел ... ... ... ... саяси және экономикалық өмірді тұрақтандыруға жол ашатын
президенттік ... ... ... ... 1990ж. 24-сәуірде
республика Жоғарғы Кеңесі Қазақстан КСР ... ... ... ... ... дауыс берудің нәтижесінде президент болып
Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... ... ... салу ... ұлы Отан соғысы ардагерлері мен ... ... ... ... мен ... ... туралы Жарлықтары
Қазақстандағы демократиялық қайта қалыптастырулардың ... ... ... 17-18 ... Алматыда орын алған оқығаларға ... ... баға беру ... ... ... құрылды.
 Ұлтаралық қатынастар
 
Әлеуметтік-экономикалық саясаттағы деформациялар мен қателіктер ұлтаралық
қатынастарға да әсерін тигізбей қоймады. Интернационализм мәнінің әр ... ... ... ұлттық мүдделерді жоққа шығаруға, ұлттық дәстүрлер
мен ұлттық психологияға немқұрайды қарауға әкеп ... ... ... ... және ... саясатты қадағалап отыруға,
еңбек ресурстарын бөлуге қатысуға мүмкіндігі болмады.
Интернационалдық тәрбие ... ... ... ... ... ол ұлттық саясаттың орнын алмастырып отырды. Шовинизмде
интернационализм деп, ал ... ... ... ... ... мәселелерін алға тартудың — ұлтшылдық ретінде бағалануы жиі орын
алды. Мұндай келеңсіз жағдай ... тіл ... ... орыс тіліне
ғана қолдау көрсетуге алып келді. Қазақ тілінің толыққанды өмір сүруіне
қауіп осылай төнді. ... пен ... бойы ... ... ... ... жарқын тұстарын күтумен өмір сүріп жатты. Басқару-әкімшілік
тоталитарлық жүйе ... ... ... одан ... бір ғана жол ... ... жолы. Дағдарысты жағдай биліктің жоғарғы сатысындағы ... ... ... ... ... ... оқиғалары
 
“Қайта құрудың” алғашқы уақыттарында қоғамдық өмірдің барлық жақтарын
демократияландыруға арналып ресми қарар жарияланды. ... ... ... ... оқиғалары бұл идеяның да аңыз болып ... ... жүйе ... жүзеге аспайтындығын ашып берді.
Бұл қайғылы жағдайға себеп болған жайттар былай ... еді. ... ... ... ... жолымен Л.Брежневтің “ескі
гвардиясынан” біртіндеп құтыла бастады. Олардың арасында Д.А.Қонаев та ... ... ... ... тарихында ол ұйымның бірінші хатшысы болған
үшінші қазақ болатын.
Д.Қонаев өмірінің соңғы күндеріне дейін (1992ж. қайтыс ... ... ... қала берді, “социалистік таңдау” мен “коммунистік идеяға”
шынайы сенді. Қазақстан ... ОК ... ... ... ... өмірге енгізді. Аз ғана республика көсемдерінің арасында КОКП ОК
Саяси бюросының мүшелігіне тағайындалды. Ол ... ... үш ... ... Ері атағын алған.
Д.Қонаевтың Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуы үшін
жасаған еңбектерін айтпай кетуге болмайды. Кең ... мен ... ... қайраткерінің типін көрсете жүріп ол ғылымның, әдебиеттің,
өнердің, жалпы зиялы ... ... ... ... ... Бәлкім Д.Қонаев “сауатты көсем” атағына талаптанған, басшының
авторитарлық типі ... деп ... ... ... да оның ... ... 1986ж. 16 желтоқсанда Қазақстан Компартиясы ОК
Пленумында Д.Қонаев ... ... ... жаңа ... болып сол
уақытқа дейін Грузия Компартиясы ОК ... ... ... және ... ... ... ... сарбазы” Г.Колбин келді.
Ешқандай хабарсыз және жариялылықсыз ... ... 20 ... арыға
созылмады. Бірақ бұл басты нәрсе емес еді. Ойша болса да республика ... ... ... ... еді.
Бұл КСРО-дағы ұлттық республика ... ... ұлт ... ... ғана ... ... ... тұрмаған адамның қойылуының
бірінші оқиғасы.
Осындай немқұрайды қараудың қазақ ... ... оның ... ... кір ... халық пен оның өкілдеріне сенімнен ашық түрде бас
тартудың ... ... ... ... ... ... одан да ... факторлар: әлеуметтік және ұлттық
саясаттағы, экономикадағы сәтсіздіктер, халық пен ... ... ... және т.б. жайттар қосылды. Осының бәрі бір арнаға ұйысып, қуатты
этникалық жаңаруға ... ... ... ... алып ... ... ... жастарының көптеген студенттері және жұмысшы топтары
Алматының көшелері мен алаңдарына шықты. Толқуларды басуды ... ... ғана ... сонымен бірге әскери күшейтпелерін де шұғыл түрде
аттандырған Мәскеу тікелей басқарып отырды. Олар митингіге қатысушыларды
ұрып-соғып, суық су ... ... ... 2400 ... ... 1722 адам
дене жарақатын алды. Одан кейінгі құғындаулар ... 99 адам ... ... 309 ... оқу ... шығарылды, 758 адам комсомол
қатарынан босатылды және т.б.
Осылайша Кремльдегі ... ... ... ... ... ... көп ұлтты қала бір сағатта ұлтаралық бөліністердің,
реніштер мен түсініспеушіліктердің, аяқ асты болу мен ... ... ... суық ... ... орай халықтар қашанда саясаткерлерден ақылды.
Олардың арқасында емес, оларға қарамастан ұлтаралық әлем біртіндеп ... ... ... ... ... кек сақтамайтындығында. Бірақ
1986ж. желтоқсан ... ... да ... ... мен ... ... ... секілді, әлемдегі барлық асыл дүниелер секілді нәзік
нәрсе екендіктерін көрсетіп берді. ... да ... ... ... ... ... алған іс-әрекеттердің насихаттық мәнінің бұрмаланып берілгендігін ... ... ... ... ұлтаралық алауыздықты қоздырып қана қойған жоқ,
сондай-ақ солтүстік аймақ қазақтарын оңтүстіктегі қандастарына қолдан ... ... ... ... көп орын алып ... ... ... деген айдар тақты.
1986ж. желтоқсанның үш күні ҚР тұңғыш Президенті ... ... ... ... пен ... алуына жол ашып берді.
1986 жылғы желтоқсан оқиғалары қазақ ... ... ... ... Олар ... ... ғасырға жуық уақыт бойы халықтарды
казармалық режимде өмір сүруге мәжбүрлеп келген ... жүйе ... ... ... ... өз ... ... кез-келген ұлтқа тән ұлттық
намыс сезімін таптауға енді ... жол ... ашық ... ... есте ... ... сағаттар мен күндер аз болған жоқ. Ұлттың
қазіргі заман ... есте ... ... бірі — 1986 ... үш күн. ... ... бірнеше рет көп адамды, оның ішінде
М.С.Горбачевті де өз ... ... ... ... ... ... тура ... КОКП ОК Саяси Бюросы өз шешімін жоюға мәжбүр
болды.
 
 Сайлау жүйесі
Сайлау ... ... ... ... ... ... ... Республикасында сайлау жүйесі мен сайлау құқығы ... бір ... ... көрінеді, соған байланысты Президент
сайлауы, Мәжіліс депутаттары мен жергілікті Маслихат-сайлауы жүргізіледі.
Республиканың сайлау құқығының көзі ... ... ... ... ... ... бағыттаушы, елдегі сайлау органдарының
бағытын құрастыру болып табылады.
Сайлау заңы бірнеше кезеңдерден өтті: 1993ж. аяғында ... ... жүйе ... 1995ж. маторитарлық жүйе абсолютті көпшілік
және 1998ж. ... жүйе ... ... 1998ж. ... ... қосымша ережелерімен қатар, бүгінгі таңда сайлау ... ... көзі ... ... құрылыс
 
Парламент
ҚР-ның Конституциясы
Қаз.Сов. Соц. Республикасының мемлекеттік егемендік туралы ... ... ... ... — мемлекеттің сайланған басшысы, оның жоғарғы лауазымды
тұлғасы.
Президент институты ҚР-нда 1990ж. ... ... ҚР ... ... Қаз ... 1990ж. 24 ... “ҚазКСР Президенті міндетін
тағайындау және ... ... ... мен ... енгізу
туралы” заңымен белгіленген.
Президент Институты үлгісін мына концепция белгіледі: Президент — ... ... ... ... ... Бұл заң 5 жылға жасырын
дауыс беру арқылы бүкілхалықтық, тең төте Президент ... ... ... бола алмайтын, Жоғарғы Кеңестің, Жоғарғы Кеңес
Президиумының жұмыстарына қатыса алатын; ... ... ... етуге құқылы болатын; Жоғарғы Кеңеске өз ... ... ... ... Бақылау Комитетінің
Төрағалығына, Жоғарғы сот ... Бас ... ... ұсынуға;
Жоғарғы кеңеске Жоғарғы Сот Төрағасынан ... ... ... ... босату туралы ұсыныстармен кіре ... ... ... ... ... ... отставкаға жіберу шешімін,
Министрлер ... ... ... ... ... ... ... бекітуімен қызметке тағайындау мен ... ... ие ... ... ... ... ... ішкі және
халықаралық қатынастарын жүргізуге ... да ... ... мемлекеттігі
шеңберінде Республикадағы жоғары атқарушы және билік жүргізуші өкімет
басшысы ретінде ... ... ... ... өкілеттік беру
қажеттігі пісіп жетілді. Мұндай өкілеттіктер республика парламенті 1991ж.
20 қарашада қабылдаған ... ... ... ... мемлекеттік өкімет
билігі мен басқару құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР ... мен ... ... ... Заңы ... 1 желтоқсанында Қазақ КСР Жоғарғы кеңесінің 1991ж. 16 қазандағы
шешіміне сәйкес ... ... ... ... ... сайлауы
өтті, қорытындысында мемлекет басшылығына 98,7% Н.Ә.Назарбаев сайланды, ... ... ... ... 28 ... ... ... қабылдаған Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы
Конституциясы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мемлекет басшысы
және Республиканың тұтас атқарушы ... ... ... ... ... бойынша Премьер-министрді ... ... ... қатынастарда таныстыру; Қазақстан Республикасы келіссөздер
жүргізу мен келісім шартқа қол қою; Республиканың келісім шарттарының ... мен ... ... ... халықтары мен оның
Жоғарғы кеңесіне үндеуі; негізінде Қазақстан Республикасы Заңы ... ... ... ... ... барлық
территориясына күшін иеленді; Парламент депутаттарының жалпы санының ... ... ... бойынша тиым салу құқығын иеленді.
1995ж. Конституция. 1995ж. 30 ... ... ... ... ... ... реформасы болды; Қазақстан мемлекеті
Президенттік басқару формасын жариялайды.
Конституция ... ... ... ... ... ... 35 жастан жас емес, 65 жастан үлкен емес ... ... ... Қазақстанда 15 жылдан астам тұрған болуы қажет. Президент
мандаты — 5 жыл. ... ... ... ... оның жоғарғы
қызмет адамы, Қазақстан Республикасының ішкі және сыртқы саясатының негізгі
бағытын анықтаушы, Қазақстан ... ... ... және
халықаралық қатынастарда, мемлекет билігі мен халықтар бірлігінің (гаранты)
кепілі, Конституция бойынша Қазақстан Республикасы ... ... ... мен ... ... ... пен биліктің жауапты
органдарының халық ... ... кең ... ... ... ... ... Үкіметті құрайды, оны қызметтен босатады, парламенттің Жоғарғы
палатасын құруға қатынасады, заңдар мен ... ... ... референдум өткізуге және оның шешімін қабылдайды,
Республиканың Қарулы ... Бас ... ... ... жоғарғы
басқаруышысын қызметке тағайындау мен ... ... 5 жыл ... ... ... ... республикалық бюджеттін бақылау ... ... ... ... сипаты барысында Қазақстан
территориясының барлық жерінде ... ... ... ... және ... ... ... 1)Үкіметке сенімсіздік білдіру. 2) Премьер-
Министрдің тағайындау ... екі ... ... ... ... 3)
парламент палатасы немесе парламентпен және ... ... ... саяси дағдарыс пен (алаусыздық) келіспеушілік туғанда.
 
1998ж. қазан айында Президент Н.Ә.Назарбаев конституциялық реформа өткізу
ынтасын көрсетті. ... ... ... (кеңестен)
кейін, кейбір депутаттардың келіспеушіліктерінен соң парламенттің ... ... ... мәжілісінде 1995ж. Қазақстан Республикасының
Конституциясына түзетулер енгізілді. — ... ... ... ... ... өзгертулер мен қосымшалар туралы”
Президент, Парламент Үкімет сайлаулар ...... ... ... 19 ... енгізілді. Нақты түзетулер Президент
мезгілінің ұзартылуы, яғни 5 ... 7 ... ... ... ... ... ... кезінде 50% төмен дауыс алмау;
1999ж. Президент сайлауының неліктен тыс сайлауында Н.Ә.Назарбаев ... 27 ... ... ... Парламент палаталарының
біріккен мәжілісінде “Қазақстан Республикасының алғашқы Президенті туралы”
Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы ... ... ... ... ... ... ... Жеті-Жарғы, 1997-446с.
2. 2.                      Конституция РК 1995г. С изменениями ... ... ... РК от 7 ... 1998г. ... ... ... Республикасының Парламенті
 
Қазақстан Республикасының парламенті заң шығарушы орган. Қазақстанның
алғашқы Парламенті Қазақстан ... ... ... ... — 1990ж. 25 наурызда сайланды, Қазақ КСР-нің ... ... ... ... 1993ж. 10 ... Жоғарғы
Кеңес өзінің тарқатылуына жайлы жариялады.
1994ж. 7 наурызда алғашқы профессиональды парламенттің сайлауы ... ... ... 1993ж. Қазақстан Республикасының Негізгі Заңы
болды. 1993ж. Конституция Жоғарғы Кеңесті Қазақстан Республикасының жоғарғы
заң шығарушы ... ... ... 64 статьяға байланысты, Жоғарғы
Кеңес биліктің жоғарғы бөлігі мен Қазақстан ... ... оған ... мен ... ... заң қабылдауға, олардың
орындалуын бақылау, Қазақстан Республикасының шекараларын өзгертуге шешім
қабылдауға, ... ... ... және ... ... ... қабылдауға, Республика Президентіне ... ... ... шетел істері ... ішкі ... ... ҰҚК председателін, дипломатиялық
басшыларды, Конституциялық Сотты, Жоғарғы Сотты, Жоғарғы Арбитражды Сотты,
Президенттің төтенше ... ... ... ... ... ... ... шарттарын бекітуге, шартты
бұзуға, соғыс пен ... ... ... ... ... ... тағайындауға, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің
председателін тағайындауға құқылы болды.
 
1995ж. 30 тамызда ... ... ... ... ... келісімі бойынша, Қазақстан Республикасының
Парламенті жоғарғы басқарушы орган және заңшығару функциясын ... ... ... ... Парламент 1995ж. және 1999ж. екі рет
сайланды.
ҚР Парламенті екі Палаталық структурадан тұрады: жоғарғы — ... ... ... әр облыстан екі адамнан депутат сайлау негізінде, ... ... ... ... ... жеті депутат тағайындайды. Мәжіліс
жетпіс жеті депутаттан ... ... жеті ... ... ... бір ... сайлауы негізінде. Он депутат партиялық тізім
бойынша бір жалпыхалықтың сайлау округі бойынша сайланады.
Екі палатаның өздеріне ... ... ... ... мәселелер бір
істің өкілдігін атқарады. 55 ... ... ... ... ... ... Сот председателін сайлауға және босатуға, Президент рұқсаты
мен ... ... Бас ... мен ҰҚК Председателін, жергілікті
органдардың өкілеттігін ... ... ... ... ... бас ... және т.б. мәселерді шешуге.
Мәжіліс: заң проектілерін қарауға, оны ... ... ... заңға байланысты нұсқауларын қарастыруға, Президенттің
мерзімнен тыс сайлау өткізуін ... ... ... ... ... байланысты айып тағуға құқылы.
 
Парламент Президент нұсқауы ... ... ... ... ... ... мен ... енгізеді; конституциялық
заң қабылдайды; республикалық бюджетті бекітеді және ... ... ... комитетінің бюджетті орындауына бақылау жасайды, әр ... ... 2/3 ... ... ... Президент нұсқауымен бір уақыт аралығына
заңды түрде делегат жіберу, Президент нұсқауы мен келісімі бойынша Премьер-
министр, ... Банк ... ... ... пен ... шешуге республикалық референдум өткізуге т.б.
 
Парламенттің екі палаталы структурасы, негізінен Қазақстанның жоғарғы заң
шығарушы ... ... ... негізінде болды; Қазақстан
Парламентінің палаталары бір-біріне бағынышты ... әр ... жеке ... ... ... өз ... мен өз ... өрісі бар, сонымен қатар
палаталар өзара келісімде, негізгі мәселеде бірге болуы шартты, ... ...... комиссиясы құрылады. Әр палата өзіне
тиеселі заң процесінде ... орны бар, әр ... ... ... құрамы бар,
жоғарғы және төменгі палаталар өзара байланысты және өзара тәуелді.
 
Деректер:
 
1. 1.                    Казахстан: ... ... ...... ... 1997г ... ... Конституция РК 1995г. С изменениями и
дополнениями, внесенными законом РК от 7 ... 1998г. ... ... Республикасы үкіметі
 
Үкімет — атқарушы биліктің жоғарғы органы болып табылады. Ол мемлекеттік
биліктің негізгі бұтағы, ... ... ... ... және оның
қызметіне басшылық жасайды. Атқарушы билік ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдар —
облыстық, аудандық, қалалық акиматтар жатады. Парламент ... ... ... ... ... ... ... ұсынуымен Үкімет структурасы анықталады, оның ... ... және ... ... ... ... ... тарқатады, қайта құрады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды.
Үкімет мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының ... ... оның ... ... ... ... қамтамасыз ету;
парламентке республикалық бюджет есебі мен оның ... ... заң ... ... және заңның орындалуын бақылайды;
мемлекеттік меншікті басқаруды ... ... ... ... ... ... қызметін басқарады және оны ұйымдастырады,
оның жұмысына жауап береді, Президент алдында Үкімет ... ... ... ... қол қояды.
Үкімет мүшелері өз өкілеттігінен тыс өзіндік ... ... Олар ... ... ... ... ... Парламенттің әрбір
Палатасы Үкімет мүшелерінің қызметіне ... ... ... ... ... ... орындамаған жағдайда, депутат Президентке Үкімет
мүшесін қызметтен босату жайлы ... ... ... ... ... ... қаулы шығаруға және ол мемлекет территориясының
барлық жерінде ... ие. ... ... Үкімет өз қызметі ... ... және оны ... ... ... Егер парламент
депутаттардың жалпы санының 2/3 даусы қарсы ... ... ... ... заң ... ықыласын жасауға құқылы. Үкімет заң жобасы
жоспарын жасайды, оны ... ... заң ... ұсынады. Заң
жобасын дайындауда министрліктер мемлекеттік комитеттер, бірінші басшылар
қатынасады және оның сапасына ... ... ... ... ... ... ... заң жобасын енгізеді. Үкімет ... да ... Ол ... ... ... ... аралық
келісімдер жасау, сыртқы сауда, финанс, білім, ғылым дамыту жұмыстарына
қатынасады.
 
Әдебиеттер:
 
1. 1.     Конституция РК, раздел V. ... ... Указ ... РК. “О ... РК”, имеющий силу
конституционного закона от 18 ... ... ... ... РК “О ... ... ... в РК ” от 23
января 2001г.
4. 4.     Комментарий к Конституции РК, Алматы, Жеті ... ... ... ... ... ... Конституциялық Кеңесі мемлекеттегі Негізгі
Заңның жоғарғы органы ... ... Ол, 1995ж. ... ... және 1992ж. мен 1995ж. ... ... ... алмастырды. Оның негізгі құрылуына конституциялық бақылаудың француз
тәсілі қойылды, оған биік ... ... ... ... ... дербес және мемлекеттік органдардан, ... ... ... ... тек ... ... Кеңес құрылу негізі — оның мемлекет лауазымды қызметкерлері
мүшелерін тағайындауы; Конституциялық ... екі ... ... екі ... Сенаттың Төрағасы және екі мүшесін Мәжілістің
Төрағасы ... ... ... алты жылға созылады Республиканың
экс-Президенттері құқығы бойынша ғұмыр бойы Конституциялық ... ... ... ... ... ... міндеті жалпы
дауыс беру негізінде шешімді егер дауыс тең ... ... ... ... ... ... болып табылады.
 
Конституциялық Кеңес Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... депутаттарының жалпы санының
кемінде бестен бір бөлігінің, ... ... ... 1)    Дау туған жағдайда ... ... ... ... ... және республикалық референдум
өткізудің дұрыстығы туралы мәселені шешеді.
2) 2)    ... ... ... ... Конституциясына
сәйкестігін Президент қол қойғанға дейін қарайды.
3) 3)    Республиканың ... ... ... ... олардың
Конституцияға сәйкестігін қарайды.
4) 4)    Конституцияның нормаларына ресми түсіндірме береді.
5) 5)    ... 47 ... 1 және ... ... ... ... көрсеткен жоғары мемлекеттік лауазымды ... ... ... де ... ... сот төрелігін тек сот қана жүргізеді. Сот
билігі сотта іс жүргізудің азаматтық, қылмыстық және заңмен ... де ... ... ... ... ... көрсетілген,
Президенттің қызметке кірісуі, Парламенттің сайлаған депутаттарын тіркеу не
республикалық референдум нәтижелерін ... ... ... ... ... ... ... өтініш жасалған ретте,
тиісті актілерге қол қою мен оларды бекіту мерзімінің өтуі де ... ... ... ... ... ... ... бір ай ішінде
өз шешімін шығарады. Егер мәселе ... ... ... ... ... ... ... бұл мерзім он күнге дейін
қысқартылуы мүмкін. Конституциялық Кеңестің заңды күші өте ... ... ... ... кері деп ... ... ... шарттарға қол қойылмайды, тиісінше бекітілмейді және ... ... және ... ... ... ... мен
бостандықтарына нұсқан келтірілген деп танылған заңдар мен өзге де
нормативтік ... ... күші ... Конституциялық Кеңестің
шешімдері қабылданған күннен барлық аумағында ... ... ... ... ... және ... ... Республикасының Конституциясы
 
1993ж. 28 қаңтарда егеменді ... ... ... ... ... Ол құқықтық мемлекет құру, оның мемлекеттілігінің
тәуелсіздігін қамтамасыз етудің кепілі болып ... ... орын ... ... ... ... қоғам дамуының қажеттілігі негізінде жаңа
Конституция жобасы жасалды. Ол 1995 жылы 30 ... ... ... жаңа Конституция қабылданды. 1998ж. 8 ... ... ... ... ... ... мен өзгертулер ... ... ... 9 ... және 98 ... ... Конституция бойынша
Қазақстан Республикасы өзінің барлық азаматтарына бірдей құқық ... ... ... және ... мемлекет. Қазақстан республикасы
адамды, оның өмірін, бостандығы мен тәуелсіздігін, оның ажырамас құқықтарын
ең қымбат ... деп ... және өз ... ... пен ... ... ... асырады. Конституцияда Қазақстан Республикасы ... ... ... ... да ... Конституция
бойынша саяси және ... ... ... ол ... ... мен ... ұйымдар құруға мүмкіндік берді. ... ... ... ... да ... ... ... болды. Жер мен
оның байлығы, су, ... және ... ... ... ... ... ... тіл — қазақ тілі. Мемлекет Қазақстан халықтарының
тілін оқыту мен ... ... ... ... және ... ... Республикасының азаматтығы заңға сәйкес алынады және тоқтатылады,
ол қандай негізде алынғанына қарамастан бірыңғай және тең ... ... және ... өз ... мен ... ... ... пен қоғамдық имандылыққа нұсқан келтірмеуі тиіс.
Конституцияның ІІІ, IV, V, VI, VII ... ... ... ... Кеңес және Соттар мен сот төрелігі статустарына берілген.
Ерекше бап — 83. Ол ... ... ... ... ... ... заңдардың, Қазақстан Республикасы Президенті
жарлықтарының және де өзге ... ... ... ... ... және ... іс ... заңдылығын
қадағалауды жүзеге асырады. Прокуратура сотта мемлекет ... ... ... ... ... ... тәртіпке және қылмыстық
құғындауды ... ... ... бөлім “Жергілікті мемлекеттік басқару
және өзін-өзі басқару” Жергілікті басқару ... ... ... — тиісті әкімшілік-аумақтың ... ... ... және жалпы мемлекеттік мүддерлерде ескере отырып, оны іске
асыруға қажетті шараларды ... ... ... ... ... 24 ... “Жергілікті мемлекеттік басқару” туралы жаңа заң
қабылданды, онда ... мен ... ... ... тәртібі қабылданды.
Қазақстан Республикасы Конституциясы биік заңды ... ие. Бұл ... ... ... ... ... да ... құқықты актілер
Конституция нормаларына қайшы келмеуі тиіс. Конституция ... ... ... бірдей тиесілі. Халықаралық келіссөздер Қазақстан
Республикасының Конституциясына қарама-қайшы келмеуі ... ... ... ... ... ... туралы
Декларация
 
 Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі 1990ж. 25 қазанда Қазақстан үшін ... ... ... ... Декларацияның тарихи маңыздылығы Қазақ КСР-і КСРО
құрамында болып, өзінің егеменді мемлекет екендігін жариялауында ... Енді ... ... ... ... келісім
(шарттың) негізінде жүргізуге тиесілі болды. Декларацияда Қазақ КСР ұлттық
мемлекеттігін ... ... және ... ... ... ... ... заңы бойынша Қазақстан аумағы бөлінбейді және оған
қол сұғылмайды, оның келісімінсіз пайдалануға ... ... ... ... мен ... ... ... бірінші дәрежелі
міндет деп санады. Қазақ ... ... ... ... және ұлттық-мәдени құрылысқа, оның әкімшілік-аумақтық құрылымына
байланысты барлық ... ... ... ... ... ... оны заң ... атқару және сот билігіне бөлу принципі бойынша
жүзеге асырылады. Заң шығару ... ... ... ... ... Республикасының басшысы болып табылады. Атқарушы билік — Сот
болып табылады. ... КСР ... оның өз ... ... берген
мәселелерін қоспағанда, Қазақ КСР Конституциясы мен заңдарының үстемдігі
орнатылды. Қазақ КСР-і өз ... ... ... құқықтарын
бұзатын Одақтың заңдары мен оның жоғарғы органдарының актілерін қолдануын
тоқтатуға құқылы. ... ... ... ... ... ... тәртібін, ұйымдастырылуын дербес белгілейді,
халықтың экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ... және өз ... ... ... көз ... ... кез ... мекемелердің, басқа да объектілердің құрылысына тиым
салуға және олардың ... ... ... ... ... ядролық
қарудың сыналуына, жаппай қырып-жоятын қарудың өзге түрлері үшін сынақ
полигондарын салуға және ... ... ... құқылы болды.
Декларацияда Республиканың өз азаматтарының әскери ... ... мен ... ... өз ... ... мен қару жарақтарды
орналастыру мәселелерін шешуге құқығы бар. Жоғарғы Кеңес пен ... және ... ... ... өз ішкі әскерлерін, мемлекет
қаіупсіздігі және ішкі істер ... ... ... ... ... ... Қазақ КСР-нің халықаралық қатынастардың дербес субъектісі
болуға, сыртқы саясатты өз ... сай ... ... ... ... алмасуға, халықаралық ұйымдардың, оның ішінде Біріккен
Ұлттар Ұйымының және оның мамандандырылған ... ... ... бар. ... ... шарт ... ... КСР-ң жаңа Конституциясын,
егеменді мемлекет ретінде Республиканың статусын ... ... ... ... үшін негіз болып табылды, Декларацияның көптеген ... ... ... ... 1993ж. 28 ... ... ... Конституциясының жобасында қолданылды.
  
Мемлекет басқару реформасы
 
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару жүйесін реформалау
болды. Мемлекеттік басқару механизмі экономикалық ынталандыру мен құқықтың
басқару негізінде ... ... даму ... демократиялық,
зиялы, құқықты және әлеуметтік мемлекет болу шарты еді. КСРО ... ... өз ... алуына байланысты жаңа мемлекеттік басқару
формасын ұйымдастыру қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... қарастырды.
Мемлекеттік аппаратты қайта ұйымдастырудағы негізгі ...... ... ... Осы ... ... нормативті актілер
қабылданды. Негізгісі ретінде 1992ж. 7 ақпанда Қазақстан ... ... №600 ... ... ... ... барысындағы
мемлекеттік басқару органдарының қызметі мен ... ... 1993ж. 9 ... ... ... ... ... тізімі”,
(Казахстанская правда, 1993 11 июня), 1997ж. 4 наурызда №3377 “ ... ... ... ... кезекті реформалану шаралары
” (САПП. 1997 №10. ст.69), 1997ж. 10 ...... ... басқаруының алдағы тиімділігі туралы” (Казахстанская правда,
1997 11 октября), 1998ж. 12 қазанда “ Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... правда, 1998
13 октябрь), 1999ж. 13 ...... ... мемлекеттік
органдарының структурасын жетілдіру мен оның ... ... ... ... ... 1999. 14 ... ... басқару жүйесін реформаландыру ... ... 2030ж. ... ... стратегиясы бойынша орындалуда.
Мемлекеттің өзіне тән емес функцияларынан босатылуы ... ... ... ... ... ... күтілді. Мемлекет
функциясын реформалауда жүйелі ұзақ ... ... ... туралы. Осы бағытта мемлекеттік аппарат ... ... мен ... ... ... ... 1)    Тұтас және маманданған Үкімет тек бірнеше негізгі функцияларды
атқару. Мұнда, мемлекеттің тек ... ... ... ... мақсат — кіші-гірім және икемді аппарат құру, стратегиялық
жоспарлау әдісін қолдана алатын кадрлар тобынан ... және ... ... 2)    ... ... ... бойынша жұмыс жасау. Мұнда
Республиканың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... жөнінде айтылады. Әрбір орталық және ... ... ... мен ... региондық дамуы жалпы мемлекеттік
стратегия қойылған ... ... мен ... ... бағынуы.
Мемлекеттік басқарудың жаңару негізі болып стратегиялық жоспарлау,
қаршылық бағдарлама мен менеджмент жобасы.
3) 3)    ... ... ... байланысы. Ведомствоаралық
және регионаралық координациялардың қамтамасыз ... ... ... ... ... 4)    Министрлік ішіндегі децентрализациясы, орталықтан региондарға
өтуі. ... ... бұл ... ... ... ... ... тән емес қызметтерінен босату көрсетіледі.
5) 5)    Стратегиялық бағыттың ... ... ... ... ... ... әр ... жаңарту мемлекеттік аппаратты
қысқарту.
6) 6)    Жолдама жүйесін жақсарту, кадрларды ... мен ... ... ...... ... ... қолдау
мен жоғарлату.
  
Президент cайлауы
 
Алғашқы Президент
 
Республика Тәуелсіздігін нығайту үшін жалпы халықтық сайлау ... ... ... 1991ж. 16 ... ... ... Жоғарғы
Кеңесінің қаулысы бойынша, 1991ж. 1 желтоқсанда сайлау өткізу жайлы қаулы
қабылдады. Мемлекет басшысын халықтық сайлау ... ... ... ... ... КСР-ң Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс ... ... ... ... қабылданды, бұл қызметке Н.Ә.Назарбаев кандитатурасы
ұсынылды. Н.Ә.Назарбаевтың өмірбаяны қазақстандықтарға жақсы таныс. ... ... ... ... ... ... ... өмірге
келген. Білімі жоғары. Мамандығы инженер-металлург. Экономика ғылымдарының
докторы.
Еңбек қызметін 1960ж. ... ... ... қаласында
“Казметаллургстрой” тресінде жұмысшылықтан бастады. Кейін ... ... ... ... тау ... диспетчер,
газдаушы, домна пешінің бас газдаушысы жұмысын ... 1969ж. ... ... ... Теміртау қалалық партиясының өндірістік-транспорт
бөлімінің басшысы болды. 1969—1971ж.ж. аралығында ... ... ... ... ... ... 1971ж. ... қалалық партия
комитетінің екінші хатшысы ... ... ... аралығында
Қарағанды металл комбинатының партия ... ... ... облыстық партия комитетінің ... ... ... ... ... ... партиясының хатшысы. 1984 жылдан
бастап Қазақ КСР Министрлер ... ... 1989ж. ... айынан бастап
Н.Ә.Назарбаев — Қазақстан Коммунистік партия ... ... ... ... ... ... ... КСР Жоғарғы Кеңесі Н.Ә.Назарбаевты, Қазақ
Кеңестің Социалистік Республикасының Президенті етіп ... ... ... ... ... ұлттық-
демократиялық партиясының Төрағасы Х.Қожахметов өз ... 100000 ... ... ... ... тіркелген жоқ.
Сондықтан да Н.Ә.Назарбаев кандидатурасы альтернативасыз ... 1991ж. ... ... ... сайлауда Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаев
сайланды.
 
 
Демократиялық қайта өзгерулер
 
1. 1.     Қазақстандағы демократиялық қайта өзгерулер
 
Қазақстан демократизациялану ... он жыл ... ... ... ... басында Республикада демократияға өту қиын жағдайда болды.
Мемлекет әлеуметтік-экономикалық жүйелік ... ... ол ... ... ... ... ... күрт төмендеуіне
әкеліп соқты. Демократиялық ... ... мен ... дәстүр
тарихи қалыптаспаған болатын. КСРО-ның таратылуы нәтижесінде постсоветтік
мемлекеттерде ... ... ... ... қатынастың әкеліп
соқты.
Қазақстанда бұл факторлардың күші ... ... ... ... ... ... тәуілсіздігін алғаннан кезеңнен кейін трансформация
процесінің саяси жүйесі бірнеше кезеңдерден ... Мына ... ... ... ... ... жж.) басты өзгерістер ... ... ... бағыталды.
Осы уақыт аралығында кеңестік-партиялық басқару ... ... ... ... ... орнына көппартиялық ... ... пен ... ... ... Осы ... мемлекетте
парламентті — Президенттік басқару формасы енгізілді. Екінші кезең
(1993—1995жж.) ... ... ... ... мен сынау әдістері
негізінде жүргізілуі, мемлекеттің саяси, экономикалық, әлеуметтік-мәдени,
психологиялық, ... ... ... байланысты болды.
Қоғамның саяси жүйесінің өзгеруінің нығайтылуын 1993ж. ... ... Осы ... ... ... бөлу принциптері
заңды түрде жүргізілді. Заң ... ... және ... органдар
мемлекеттік биліктің өзіндік бір саласына айналды. Мемлекеттегі ... ... ... ... рет ... ... ... билігінің
жаңа органы — маслихаттар қалыптасты.
Үшінші кезең (1995—1998жж.) Қазақстанның саяси жүйесінің даму негізі болып,
1995ж. ҚР ... ... ... ... ... ... ... түрде баянды ету болды.
Мемлекетте екі палаталы Парламент және басқа да ... ... ... жаңа ... (1998ж. ... Мемлекеттің саяси ... ... өсуі ... ... ... ... Президентінің Қазақстан халқына Үндеу жолдауы мен
1998ж. күзде Конституция мен басқа да заң ... ... ... ... ... мен ... ... реформасы өткізілді. Соның негізінде 1999ж. жалпы және
тікелей Қазақстан Президентін ... ... ... ... ... жүйе бойынша, яғни партиялық тізім бойынша дауыс беру ... ... да ... ... ... нәтижесінде саяси жүйенің
демократиялық типтері байқалды.
— —                   Мемлекеттік құрылыс принципі — ... заң ... ... және сот ... ... ... —                   1995ж. Конституцияға байланысты Президент —
мемлекеттің басшысы, мемлекеттің ішкі және ... ... ... ... ел ... және ... ... Қазақстанның атынан өкілдік ететін жоғарғы тұлға.
Республикада екі Палатадан тұратын Парламент бар. ... ... ... заң шығару қызметін жүзеге асыратын
Республиканың ең жоғарғы өкілді органы. Қазақстанның ...... ... ... сот ... ... нәтижесінде баянды етілді.
— —                   Мемлекет ... мен ... ... сайлауға өткізілді.
— —                   1999ж. Президенттік сайлау, кейінірек
парламенттік және жергілікті маслихаттар сайлаулары ... ... даму ... көрсетеді.
— —                   Көппартиялық жүйе қалыптастырудың ... ... ... Республикада әртүрлі идеологиялық
бағыттағы 16 саяси партия тіркелді.
— —                   Мемлекеттік емес (СМИ) ... ... және ... ... Қазіргі уақытта Республикада 1300
астам (СМИ) Ақпарат құралдары жұмыс істеуде, оның 70% мемлекеттік
емес ... ... ... ... емес ... құрылды.
Мемлекеттік емес сектор бойынша 2,5 мың қоғамдық ұйымдар жұмыс
атқаруда. Олар негізінен жергілікті халықтың әр ... ... ... —                   Жергілікті халықтар арасындағы этникалық
топтардың теңдігі заң жүзінде бекітілген. Қазақстан заңы бойынша,
оның ұлты, тілі, діні ... тең ... ... ... Тіл жөніндегі заң Қазақстан халықтарының болашақта
барлық тілдердің дамуының қайнар көзі болып табылады.
Қазақстанда іргелі жетістіктер мен ... ... ... құру процесінде
кемшіліктер де кездеседі. ... ... ... ... ... толық бағдарламасы жасалмаған. Елде мемлекеттік ... ... оның ... ... ... ... ... заңдар
жоқ.
 Постсоветтік саяси жүйенің қалыптасуы.
 
Саяси қайта құру
Сайлау жүйесі
Көппартиялықтың ... ... өз ... алғаннан кейінгі негізгі мақсат
Тәуелсіз мемлекет құрлысы мен азаматтық қоғам институттарын құру болды.
Бұл бағыттағы сапалы жылжуының ... ... 1990ж. 25 ... республика
Жоғарғы кеңесі Қазақ КСР-ң мемлекеттік егемендігі туралы Декларация ... ... 1978ж. ... ... түзетулер кіргізу барысында.
Президент институтын енгізді. Елдегі мемлекеттік, өкімет билігі жүйесі ... ... ... ... ... және ... ... көмектесетін Президенттік басқарудың енгізілуі заңды еді.
Қабылданған Декларация ... ... ... ... ... байланыстарын еріктілік пен тең праволылық принциптерін сақтай
отырып, өзара тиімді шарттар негізінде құрады, ... ... ... дербес шешеді” (п.14). Бұл құжат “Декларация ... ... ... ... жаңа ... ... ... ретінде
Республиканың статусын жүзеге асыратын заң ... ... үшін ... ... деп ... 1991ж. 16 ... ... Заң
“Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздік ... заңы ... ... ... ... жаңа кезеңі басталды.
Қазақстан ... өз ... ... ... ... өз
қолында, ішкі және сыртқы саясатын ... ... және ... ... жеке адам ... мен бостандығы, саяси
тұрақтылық, ұлтаралық татулық мәселелері жарияланды.
1993ж. 28 қаңтарда Республика Жоғарғы ... ... ... ... ірге
тасы, оның мемлекетілігін, тәуелсіздігін қамтамасыз етудің, экономикалық,
мәдени және ... ... ... алға ... ... ... Тәуелсіз Қазақстан Республикасы Конституциясы қабылданды.
1994ж. 7 наурызда Жоғарғы кеңестің ХІІІ шақырылуының сайлауы өткізілді. Бұл
сайлаудың ерекшелігі, ... жүйе ... ... ... ... ... ... болып табылады. 1995ж. 6
сәуірде Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты “1994ж. 7 наурыздағы
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңестің ХІІІ шақыруын қаулысына байланысты бұл
қызмет 1993ж. Конституцияға негіз ... ... ... берді. 1995ж.
Конституция, уақыт талабына сай мемлекеттік басқаруды ... ... мен ... мәселелерін ашып берді. Конституция
Президент ... ... және ... ... ... ... конституциялық заңдармен нықтады. Конституция сәйкес
тұрақты жұмыс істейтін қоспалаталы ... заң ... ... ... ... маңызды артықшылығының бірі — оның жалпыға мәлім
демократиялық құқықтық идеялар мен принциптерге бейімділігі болып табылады.
Жаңа ... ... 1995ж. 9 ... ... Республика
тарихында бірінші қоспалаталы Парламент сайлауы өтті. Жоғарғы ... ... ... ...... ... реформа процесінің күшейту қажетілігінен туған ... ... ... 1998ж. 7 ... “Қазақстан Республикасының
Конституциясына өзгерістер мен ... ... ... ... ... сәйкес Сенаттың өкілеттік мерзімі алты жылға дейін,
ал Мәжілістің өкілеттік мерзімі бес ... ... ... Идея ... ... ... мәні мен рөлінің артуына жәрдемдесуі тиіс.
Мәжіліске сайлау қорытындысы бойынша, ... ... ... ... қатысқан болатын. Сайлау қорытындысы ... ... (30,89% ... ... ... (12,63%) ... партия
(17,75% дауыс), Азаматтық партия (11,23%) ие болды.
1999ж. қаңтардағы Қазақстан ... ... ... ... рет альтернативті негізде өткізілді. 1999ж. 10 қаңтарда өткен
сайлау қорытындысы бойынша ... ... 81,75% ... ... ... ... ... жас тәуелсіз мемлекетіміздің демократиялық,
саяси дамуының негізі болды.
 
2. Сайлау жүйесі
 
Сайлау ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасында сайлау жүйесі мен ... ... ... бір ... ретінде көрінеді, соған байланысты Президент
сайлауы, Мәжіліс депутаттары мен ... ... ... ... ... көзі құқықтық актілер, ... ... ... ... ... елдегі сайлау органдарының
бағытын құрастыру болып табылады.
Сайлау заңы бірнеше кезеңдерден өтті: 1993ж. аяғында ... ... жүйе ... 1995ж. маторитарлық жүйе абсолютті көпшілік
және 1998ж. пропорциональды жүйе элементі енгізілді. 1998ж. “Сайлау ... ... ... ... бүгінгі таңда сайлау өткізудің негізгі
қайнар көзі болып табылады.
 
3. Көппартиялық жүйенің ... ... ... ... мен ... ... ... құрылу процесі.
Көппартиялық институттардың пайда болуы еліміздегі азаматтық қоғамның
құрылуының ... ... бірі ... ... ... мен ... дамуы, қоғамдағы саяси жүйе ... ... ... ... ... факторы мен оның
азаматтарының саяси құқығын қамтамасыз ету болып табылады.
Қазақстандағы көппартиялы жүйенің құрылу процесін бірнеше кезеңдерге ... емес ... ... ... қоғамдық өміріндегі заңды
құбылыс еді, оның бастама негізі ... ... ... ... ... (1986ж) оқиғаларынан кейін туған қоғамдық-саяси жағдай
болды.
Республикада тәуелсіз ұйымдар ... ... ... ... ... және т.б. ... ... құрылды. Ядролық қаруға
қарсы “Невада Семей” қозғалысы және Арал, балқаш, Қазақстан экологиясының
проблемалары жөніндегі ... ... ... ... ... “Әлем дәрігерлері ядролық соғысқа қарсы” қоғамдық-саяси
ұйымдарға айналды.
Қазақстан аймағында Бүкілодақтық үлікті ... ... ... ... ... ... ... және т.б. қоғамдардың
бөлімдер жұмыстар атқара бастады.
1989ж. аяғында Қазақстан ерікті ... ... ... ... ... ... “Невада-Семей”, “Жасыл майдан” ерікті
кәсіподақ “Бірлесу” және басқа ұйымдар филиалдары ... көп ... ... ... ... жасай келіп, мұны
тоталитаризмнен демократияға өтпелі кезеңнің бастамасы ғана деп санауға
болады.
Ұлттық-демократиялық сипаттағы ... емес ... ... ... және басқа ұйымдар құрылды.
Қазақстанда көп партиялық жүйенің қалыптасу кезеңі 1990ж. басталды. Бұл
кезең көппартиялық ... ... ... ... ... ... ... күрт өзгеруіне, қоғамдық демократияландыруда 1990ж. КСРО халық
депутаттарының екінші съезінде КСРО ... ... ... яғни
кеңестік қоғамдағы КПСС билігі жөніндегі бап, алынып тастауы болды.
1990ж. мамырда Қазақстанның социал-демократиялық партиясы құрылды.
1990ж. сәуірде ... ... ... ... бірінші Құрылтай съезі
өткізілді.
1991ж. 27 маусымда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің “Қоғамдық ұйымдар туралы”
заңы, ... ... ... көп ... жүйе өзінің заңды
түрде статусын алды. 1991ж. желтоқсанда ... ... ... өз ... ... өкімет өз билігі өз қолында,
ішкі және сыртқы саясатын дербес белгілейтін және жүргізетін демократиялық
мемлекеттің ... ... ... ... тарихында жаңа
кезең басталуына әкелді.
1994ж. желтоқсанда Қазақстан ... ... ... ... ... тіркеуге алынды: Қазақстан Халық Конгрессі (НКК), Қазақстан
Республикалық партиясы (РКП), Қазақстан Социалистік ... (СПК) ... ... ... ... Саяси партиялар мен қатар қоғамдық
қозғалыстар деп тіркеуден өтті: “Қазақстан инженерлер ... ... ... ... және зейнеткерлердің әлеуметтік құқығын қорғаушы
“Поколение” сияқты ұйымдар.
1992ж. Республиканың қоғамдық-саяси өмінінде ... ... ... ... ... ... ... Сол кездегі оппозициялық
бағыттағы партиялар қатарына “Қазақстан Социалистік партиясы”, ... ... ... ... ... ... партиясы,
“Қазақстан социал-демократиялық партиясы” және “Азат” партиялары кірді.
1994ж. көптеген оппозициялық ... мен ... ...
Қоғамдық ұйымдардың Координационалды Кеңесін ресми емес блогіне енді.”
1994ж. наурызда саяси партиялар үкімет билігі органдарын ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы
Кеңесінің 13 шақыруындағы 176 депутаттың, Орталық сайлау комиссиясының
мәліметтері ... 75 адам ... ... мен басқа да қоғамдық-саяси
ұйымдардан сайланған. 1996ж. Қазақстан Республиканың Заңындағы ... ... ... қабылдануы Қазақстандағы көп партиялық және
қоғамдық-саяси ұйымдардың дамуының жаңа кезеңі процесіне әкелді.
Сол уақытта, жоғарыда ... ... ... ... ... ресми
түрде ҚР юстиция Министрлігінде бір саяси партиялар тіркеуден ... ... ... ... ... ... ... (ДПК) Қазақстан халықтық-кооперативтік партиясы (НКПК), Қазақстан
Өрлеу партиясы (ПВК) және Республикалық еңбек ... ... ... ... атап ... ... мен ... қатар, Республикалық славяндық қозғалыс “Лад”, Қазақстанның
жұмысшылар қозғалысы, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... және ... сипаттағы және
бағыттағы қоғамдық ұйымдар құрылды.
Қазақстанда көп партиялық жүйенің құрылуының жаңа кезеңі, Мемлекет ... ... ... ... органдарын сайлау кезеңі болып табылады.
1—8ж. қыркүйек айымен 1999ж. ... ... ... ... партиясы
құрылды (ГПК), Қазақстан халықтық республикалық партиясы (РНПК), “Азамат”
Демократиялық ... ... ... ... (АПК) “Отан”
Республикалық саяси партиясы, қоғамдық ... “За ... ... 2030”, ... болды.
1999ж. Қазақстан Республикасы Парламентін сайлау алдында негізгі саяси
күштер консолидациясы ... ... ... ... халықтар бірлігі,
Қазақстан Демократиялық партиясы, либералды “За ... ... ... ... қолдайды. Саяси аренада жаңа қоғамдық-
саяси ... ... ... ... славяндар ассоциасиясы мен казактік ұйымдар қатарына
“Лад”, “Русская община”, “Семиреченская казачья община” және “Союз казаков
Степного края” кірді. ... ... ... ... ... ... партиясы мен қоғамдық қозғалыс” Респулика-2000 құрылды. 1999ж. ... ... ... сайлау қорытындысы бойынша, республика
өкілеттік органдары дауыс алу проценті бойынша келісі партиялар ... — 30,89% — 4 ... ... партия — 17,75%, Қазақстан
Аграрлық партиясы 12,63%, ... ... ... 11,23% — 2
депутаттан тұрды.
2000ж. Парламенттің ішкі ... ... ... пен
бәсекелерге байланысты Шаруалық социал-демократиялық партия “Ауыл” ... ... ... және ... ... ... (басшысы
Мәжіліс депутаты Ғ.Қасымов) құрылды.
Жоғарыда көрсетілген партиялар — демократиялық типтегі ... ... ... ... ... партиясы, партия-клубтары деп
атауға да болады. Қазақстанда дәстүрлі екі партиялық жүйе — ... ... ... ... құрылған жоқ.
Қазіргі таңда республикада 16 ресми түрде тіркеуден өткен ... ... ... көп ... ... ... жаңа ... мүмкін, ол өз бағытында жаңа кезеңнің дамуының ... ... ... С.А. ... в ... состояние, проблемы и перспективы.
А, 1997. Аяган Б.Т. Апогей и закат Советского социализма. ... А. ... ... ... ... ... ... демократизациялану кезеңі он жыл уақыт аралығын алады.
90 жылдардың басында Республикада демократияға өту қиын жағдайда ... ... ... ... ... ол өндірістің
төмендеуі, гиперинфляция, ... ... ... күрт ... ... ... ... тәжірбиесі мен демократиялық дәстүр
тарихи қалыптаспаған болатын. КСРО-ның ... ... ... ... ... ... ... қатынастың әкеліп
соқты.
Қазақстанда бұл факторлардың күші ... ... ... ... сипат
алды. Республика тәуілсіздігін алғаннан ... ... ... ... ... ... кезеңдерден өтті. Мына кезеңдерді атауға
болады.
Бірінші кезең бойынша ... жж.) ... ... орныққан саяси
жүйенің бөлшектеуге бағыталды.
Осы уақыт аралығында кеңестік-партиялық басқару ... ... ... ... ... орнына көппартиялық ... ... пен ... бостандығы кеңейтілді. Осы кезеңде мемлекетте
парламентті — Президенттік басқару формасы енгізілді. ... ... ... ... ... ... мен ... әдістері
негізінде жүргізілуі, мемлекеттің саяси, экономикалық, әлеуметтік-мәдени,
психологиялық, геосаяси, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... 1993ж. Конституцияның
қабылдауынан көрінеді. Осы кезеңде мемлекетте билікті бөлу ... ... ... Заң ... ... және ... органдар
мемлекеттік биліктің өзіндік бір ... ... ... ... ... ... алғаш рет өтіп, жергілікті үкімет билігінің
жаңа органы — маслихаттар қалыптасты.
Үшінші ... ... ... ... жүйесінің даму негізі болып,
1995ж. ҚР Конституциясы референдум негізінде өтуінде, Президенттік басқару
формасының заңды түрде баянды ету болды.
Мемлекетте екі ... ... және ... да ... ... ... жаңа ... (1998ж. қыркүйек) Мемлекеттің саяси ... ... өсуі ... ... ... ... Президентінің Қазақстан халқына Үндеу жолдауы ... ... ... мен басқа да заң актілеріне өзгертулер енгізуі,
Парламент өкілдігін ... мен ... ... ... ... ... негізінде 1999ж. жалпы және
тікелей Қазақстан Президентін сайлау өткізілді, кейінірек Парламент сайлауы
аралас жүйе бойынша, яғни ... ... ... ... беру арқылы да
өткізілді.
Сондықтан да Қазақстанда саяси ... ... ... ... ... ... —                   Мемлекеттік құрылыс принципі — мемлекеттік
билікті заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... ... 1995ж. ... байланысты Президент —
мемлекеттің басшысы, мемлекеттің ішкі және ... ... ... ... ел ... және ... ... Қазақстанның атынан өкілдік ететін жоғарғы тұлға.
Республикада екі Палатадан тұратын Парламент бар. ... ... ... заң ... қызметін жүзеге асыратын
Республиканың ең жоғарғы өкілді органы. Қазақстанның атқарушы
қызметін — ... ... ... сот ... ... ... баянды етілді.
— —                   Мемлекет басшысы мен өкілеттік ... ... ... —                   1999ж. Президенттік сайлау, кейінірек
парламенттік және жергілікті маслихаттар сайлаулары ... ... даму ... ... —                   Көппратиялық жүйе қалыптастырудың бастамасы
жасалды. Қазіргі ... ... ... ... 16 ... ... тіркелді.
— —                   Мемлекеттік емес (СМИ) Ақпараттық ... және ... ... Қазіргі уақытта Республикада 1300
астам (СМИ) Ақпарат құралдары жұмыс ... оның 70% ... ... ... ... ... емес ... құрылды.
Мемлекеттік емес сектор бойынша 2,5 мың ... ... ... Олар ... ... ... әр түрлі топтарының
мүддесін қорғайды.
— —                   Жергілікті ... ... ... теңдігі заң жүзінде бекітілген. Қазақстан заңы бойынша,
оның ұлты, тілі, діні қарамастан тең ... ... ... Тіл ... заң ... ... болашақта
барлық тілдердің дамуының қайнар көзі болып табылады.
Қазақстанда іргелі жетістіктер мен қатар саяси ... құру ... де ... ... ... партиялары әлсіз. Көптеген
партиялардың толық бағдарламасы ... Елде ... ... ... оның ... өмірдегі орнын анықтайтын арнайы заңдар
жоқ.
 
 Назарбаевтың айрықша қасиеттері (феномені)
 
Қазір Назарбаев ... көп ... Оның ... баға алып жатады. Оның іс-
әрекеттері әлемдік қауымдастықтың назарында. Саясат ... ... ... ... егеменді Қазақстанның Президенті ... ой ... ... ... ... неге соңғы жылдары
Назарбаевтың феномені туралы көп айтылып ... Оның мәні ... ... ұялайды. Осыны талқыға салып көрейікші.
Адам табиғаты өзін қоршаған адамдар мен арадағы қарым-қатынасынан ашылатыны
белгілі. Ол адам ... ... ... оның табиғаты күрделелініп
отыратын болады және оны ... ... ұғу үшін ... қажет. Оның өзінің
алдындағыларға, мемлекет басшыларына, қарамағындағыларға, ... ... ... өзі ... ... ретінде шығып,
көрсететін халықтың мәдени жағын ашады. Нұрсұлтан ... ... ... ... жауапкершілікті өзінің алдындағы адамға
аударуды қажет емес деп ... ... ... оның ... ... бөлек, жан жомарттығымен, кең пейілділігімен, туа біткен асыл
қасиеттерімен ерекшеленетін қазақ халқының табиғи ... де ... ... ... өз халқының ең жақсы ... ... ... ... Оның ... ... ... жаратылысында.
Ол тегі жағынан мұсылман. Баланы әжесі ... ... ... бес
уақыт намаз оқығандағы жалбарынуы оның әлі көз алдында. 1640—80жж. көптеген
ерліктер жасаған сегізінші ұлы бабасы — ... ... ... сол ... ... Ол ... ... шапқыншылығы кезеңі болатын. Оған уақыт
әскерлерін басқаруға тура келді. Оның ... ... ... ... рет ор
соғысын жасағанымен шыққан. Ол бастаған 600 сарбаз, он мың ... ... оны бері ... Осы оқиғаны жеткізе отырып әжесі ... ... ... ... ... ... аруағына сиын, ол саған көмекке
келеді” дейтін. Қалай болған күнде де ... ... ... ... ... өмір бойы жылытып келді. Қарасай батырдың аруағы оның
тәнінде пайда болып, ... ... десе ... Енді ... ... өзі ... ... өмір деңгейі жоғарырақ, бұрын көрмеген, көз
ұшында тұрған жолға алғаш жетелеп ... ... ... ... ... басты рольдердің
бірінде болды. Бұл жағынан ол Достастық ... ... көп ... қоймайды. Олардың бәрі бұрын коммунистер
болған, ... тек ... ... қана ... ... ... және
жасырмайтын шығар деп айтып өткіміз келеді. Ол өзі ... ... ... көрсетуге жағдай жасап, жаңа мүмкіндіктерге жол ашты деп санайды.
Партия ... ... айта ... ол саяси және мемлекеттік қайраткердің
маңдайына жазылған ... ең ... ... ... зор ... ... өмір ... мұрша бермейтін орасан зор жауапкершілік сезімі
екенін әлдеқашан түсінген. Оны ... ... ... ... ...... мұқтажын түсінгенін сезіну және халықтық өмірін
жақсартуға талпынуы. Егер бұл ...... ... ... ... ал бұл кез ... ... күл-талқанын шығара алатын үрейлі
сезім.
КСРО құлағаннан кейін Нұрсұлтан Назарбаев елді дамытудың әр алуан үлгілерін
таңдаудың алдында ... Көп ... ол ... ... ... онымен бір
экономикалық кеңістікте, тіпті рубль ... ... ... Ол ... шығармашылық мүмкіндіктеріне сенді. Қазақстан мен ... ... ... осы ... ... даму ... ... ортаны байланыстырады. Ол өзін Ресейсіз болашақта да, қазіргі
уақытта да елестете ... Рас, оның одан бері ... ... ... ... ... ... өзгерді ғой.
Ресейді әлемдегі аумағы жағынан ең үлкен әрі жер қойнауы ең бай ел деп
есептей ... ол ... ғана өз ... басқа мемлекеттердің
шоғырлану орталығы болуы тиіс деп ... ... бұл ... ... ... ... қатысты деген ойда. Бірақ бұл үшін Ресейдің
саяси секторы ТМД-ға бағытталған болуы ... ... ... болмай жатыр,
Ресейдің стратегиялық мүдделері Достастық елдерін айналып өтіп, батысқа АҚШ-
қа бағытталған. ТМД тарихын талдай келіп, Нұрсұлтан ... ... ... ... ғана ... ... ... Ресейдің жақын
көршілеріне байланысты саясатын өзгерту керек деген тоқтамға келеді. Өзара
ол ... ... ... пен ... ниет ... ... ... тығыз қарым-қатынастардан кейін ол осыны күткен еді. Ол ... ... ... ТМД ... ... ... ... алуына әкеп соғатынын, мұндай жағдай Ресей Достыққа байланысты ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Орын алған жағдайға қарамастан ол Ресейдің бұрынғы Одақ ... ... ... әлі кеш емес ... ... Оған ... ... бай дәстүрлерімен, терең әрі жанжақты мәдениетімен өте ұнайды.
Ол орыс халқын талантты және ... деп ... және ... ... ... ... туған халқы орыстар арқылы әлемдік
кеңістікке жол ... тіл мен ... ... ... ... ... ол ... айрылыса алады. Бірнеше мәрте ағылшын тіліне
көшу жайында мәселе көтерілген кезде, қазақ тілінің латын әліппесіне көшуі
жөнінде пікірталастар өрбігенде, орта ... ... ... ... мен орыс ... ... ... қысқарту туралы қауіп пайда
болғанда ол әрқашан бұған қарсы шығып отырды. Ол өз ... ... ... “өз тегін білмейтін Иван” болуға шақ қалуы мүмкін
психологиялық олқы нәтижелерін жақсы түсіне ... ... ... ... ... ... өтуі ... оларды қолдан жүргізу қажет емес – деп
есептейді Нұрсұлтан Назарбаев. Егер Қазақстанның тағдырына ... ... ... оған асығудың қажеті жоқ. Әр нәрсе өз кезегімен болсын. Бірақ
үн ... да ... деп ... жоқ: ... бұл ұнай ма, жоқ па, ол ... ... хақылы, Ресей саясатын көрші мемлекеттердің пайдасына бұрынғы
одақтың республикалардың ... ... ... ... ... көп ... ... есепке ала отырып, Нұрсұлтан Назарбаев әлемнің
дамыған елдерінің өмірін ... ... ұзақ ... кейін
демократияға негізделген батыстық-европалық үлгіге тоқтады және ... ... ... ... ... ... ... жолдарын қарастыру
 
Егемен Қазақстанның дамуының онжылдығы елдің ... кең ... және ... қайта құрылуымен ерекшеленеді. Осы
жылдары радикалды реформалар мемлекеттіліктің орнығуы мен КСРО ... ... ... ... ... жеңіп шығуы жағдайында жүзеге
асты. Өткен ғасырдың 70-80 ... ... ... ... ... ... мен ... өндірушілердің құқықтарын
кеңейту, шаруа ісін жүргізудің рыноктық принциптеріне өтудің ... іске қосу ... ... ... ... сәтсіз
болғаны белгілі. 90 жылдардың басындағы экономикалық өндірістің құлдырауы,
кәсіпорындар арасындағы шаруашылық байланыстардың ... ... ... ... ... сенімнің жоғалуы, дүкендердің бос сөрелері
мен тауар бөлудің талапдық жүйесі тән болды.
Елдегі жүйелік экономикалық қайта құру ... ... ... ... ... ... ... болады. Алғашқы кезең 1992—1993жж. ... ... ... өз төл ... ... ... қамтиды. Бұл кезеңде макроэкономикалық саясат Ресейде белгіленетін
еді. Жалпы республиканың бүкіл ... ... елді ... ... ... ... бұрын болмаған қарқынмен өсті. Өткен
жылдың желтоқсанының басындағы процентке шаққандағы тұтынушылық құн индексі
1992ж. соңында — 3060-ты, 1993ж. — ... ... ... ... ... ... ... 1993ж. қарашадағы ұлттық
валютаның енуімен және дербес ... ... ... Ол ... салу, бюджеттік және банктік салалардағы, ... ... оның ... шетел капиталын тарту мен кеден ісі,
нарықтарды дамыту мен нарықтың инфра-құрылымдардағы қатынастарды ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Инфляцияға қарсы қатаң саясат жүргізілуінің нәтижесінде қаржы тұрақтылығы
бойынша алғашқы айтулы нәтижелерге қол ... ... құн ... 1258-ге, 1995ж. 160,3-ке, 1996ж. 128,7-ге түсіп, теңгенің валюталық
бағамы тұрақталды, бюджеттегі ... ... ... экспортқа
бағытталған өнеркәсіп салаларындағы өндіріс ... ... ... ... ... ... кезеңінің ең басты нәтижесі жаңа экономикалық ... Осы ... ... ... ... рыноктық
экономикаға көшіру процесі маңызды жүйелік қайта құрулардың негізінде
қарқынды сипатқа ие ... ... ... ең ... ... болады.
Экономиканы либерализациялау. Нарықтық регуляторлардың іске қосылу,
шаруашылық өмірдегі мемлекеттік регламентация формаларының ... ... ... ... ... капиталына есік ашылуы,
тұрақты валюталық режимге қатысты ... ... ... ... осы ең ... саласын жете келтіруде көңіл
толарлықтай ілгерілеу пайда болды. Мемлекет өз қажетін өтеу үшін ... ... тең ... ... ... істей бастады және
форвардтың, фъючерстік және т.с.с. шарттарды пайдалана отырып, биржалық
сауданы ... ... ... және қызметтердің барынша шектелген
шеңбері бойынша мемлекеттік қадағалау механизмін сақтай отырып, ... ... және ... пен ... ... бере ... олардың құрылымдарын
қалыптастыру принциптерін жүзеге асыру басталды.
Жеке секторы басым көп қырлы ... ... ... ... орта ... ... ... шаруашылық құрылымдарының
дамуы, көп ... ... ... ... және ... ... ... мойнына алатын меншік иелерінің қалыптасуы үшін ... ... ... ... ... жекешелендірудің кең көлемді
процесі аяқталды. Мемлекет меншігінен ... және ... мен ... мүлікті қайта жасау бағдарламаларын жүзеге
асыру, кәсіпорындарды қайта ұйымдастыру және монополиясыздандырудың ... ... ... ... ... дамыған жеке сектордың
қалыптасуы, тәртіптің рыноктық үлгілеріне мойын бұрған ... ... тік ... ... ... кәсіпкерліктің, шағын және орта
бизнестің дамуы, рыноктың ... ... ... ... мен ... жасау өріс алды.
Нарықтық экономика мен инфрақұрылымда институттарының дамуы. ... ... ... Оған банктер желісі, инвестициялық және
сақтандыру компаниялары, биржалар, аудиторлық фирмалар және ... ... ... қызмет ететін, олардың өнім өндіру ісіне,
қызметтеріне деген ... ... ... ... ... ... объектілер кіреді.
Еңбек, капитал және тауар рыноктарындағы қатынастарды ... ... ... ісі ... тереңдей түсті. Сауданың, қаржылай-несиелік және
басқа да рыноктық ... ... ... елдегі ВВП (внутр.
валов. продукт. Каз.) өндірісінің құрылымында айтулы ілгерілеулерге ... ... ... ... да үлес ... ... ... тұтынушылар рыногының құрылуы. Экономикалық жүйені ауыстыру
қысқа уақыт ішінде ... пен ... ара ... ... келтіруге және
тұтынушылар рыногындағы белгілі бір ... қол ... ... ... тұтынатын тауарлардың басым көпшілігіне деген ... ... ... асып кетті. Бірақ мұның өзі де көңілге медеу ... ... ішкі өнім ... ... те, ... ... мен
халықтың басым бөлігінің жинақ қорларының құнсыздануына байланысты төлемге
қабілеттілігі төмендеді, өндірістің тоқтауы, тұтынушылық ... ... орын ... ... ... ... ... етуде бірқатар
табыстарға қол жетті. Инфляция қарқыны мен қаржы ... ... ... ... соның бір айғағы болды. Мемлекеттің алтын-
валюталық ... ... ... алынды. Теңгенің валюталық курсы біршама
тұрақталып қалды. Сыртқы сауда айналымының ... мен ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет
жетіспеушілігіне ... оң ... ... ... ... салаларында өндірістің тұрақталу тенденциялары көрінді.
Атап өтілген жетістіктермен ... ел ... ... ... ... ... проблемалар да орын алды. Атап айтқанда, экономикалық
қайта құрулардың алғашқы жылдары өндірістің айтарлықтай құлдырауымен ... ... ... ... ... ұшығуына әкеп соқты —
халықтың таза ақшалай кірісі осы кезеңде 5 есе төмендеді. ... ... ... таптарға бөліне бастауы етек алды. 1995ж. халықты ... ... ... бөліп қараудан мынадай қорытынды шықты. ... ... бір ең ... ... ... ... 42%-ң кірісі —
сондай алымның бірден ... ... ... ... ... ... бағасындай және 9%-інің алымның төрттен жоғары бағасындай кірісі
бар ... ... және ең ... ... ... ... ... алшақтық
11 ден 30 есеге дейін жетті. Бұл әлемдік практикада қабылданған (10 ... ... ... асып ... ... ... проблемалары да ұшыға
түсті. Ресми тіркелген жұмыссыздар саны 1996ж. ... ... ... ... құрады. Есепте тұрған жұмыссыздар саны елдің жұмыспен
қамту қызметтеріне түскен жұмысшыларға деген ... 25 есе ... ... ұзақ демалыста және толық емес жұмыс уақтысы режимінде
жұмыс істеп жатқандардың саны 1996ж. ... ... ... ... 7%-н ... құлдырауы мен соған байланысты ... ... ... ... ... ... дағдарыс тұғызушы
факторларға тап болды. Біріншіден, ең көкейтесті ... бірі ... әсер ... ... ... ... болған төлем дағдарысы
болды. Бұл факторлардың ішінде бәрінен бұрын өздерінің айналым құралдарын
тауысқан және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың нашар қаржылық ахуал көп қиындықтар ... ... ... ... ... тұрды. Инвестицияны
қысқартудың көлемі экономикалық басқа салаларындағы құлдырау ... ... ... ... ғана капиталдық салым көлемі екі ... ... ... алған олқылықтарға қарамастан, экономиканы реформалаудың екінші
кезеңінде түркілікті институционалдық қайта ... ... ... көңіл
көншітерлік макроэкономикалық тенденциялардың қалыптасуы мен ... ... Бұл ... ... елдің ұлттық экономикасының
дамуының ... ... ... көрінді. Бұл жылдарды ... ... ... ... ... жеке этап
ретінде қарастыруға ... ... ... ... ... инвестиция көлемінің және басқа да ... ... ... Алайда экономика дамуының динамикасын ... ... ... ... түскен, сол жылдары болған әлемдік қаржы
дағдарысы біраз тежеп тастады. 1997ж. ... Азия ... ... 1998ж. Ресейге жетті және Қазақстан экономикасына да
кері әсерін ... ... 1998 жыл ... ВВП-сын төмендеуі байқалған
осы кезеңнің жалғыз жылы болды. Ал 1999ж. ... ... ... ұшырады. Республика экономикасының әлемдік ... ... ... және оның елде ... ... ... реформалардың аталмыш кезеңінің негізгі сабақтарының бірі
болды. Өңдеу ... ... ... тауарөндірушілер мен шағын
бизнеске ... ... ... шаруашылық комплекстің шикізат көзі
ғана болуын жоюға бағытталған құрылымдың реформаларын тереңдету мәселелері
көкейтесті сипат алды.
Аталмыш ... ... ... ... ... ... қайта құрулардың айтарлықтай тереңдеуінен көрініс ... ... ... базасы едәуір кеңейіп,
толықтырыла түсті, экономиканың ең маңызды ... ... ... бірқатар бағдарламалық құжаттар қабылданды, ... ... ... ... ... ... ... жасалды. Осы
кезеңде жасалған көптеген қадамдардан ең прогрессивті қадамдар ретінде
төмендегі ... ... ... ... атап ... болады:
жинақтаушылар қорлар жүйесі бойынша ... ... ... ... ... ... қуатты ұлттық
инвестициялық институттардың ... ... ... ... мен ... ... ... процестерін жетілдіру;
өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарын қалпына келтіруді бастауға мүмкіндік берген
отандық тауарөндірушілер мен импорттың орнын басуға қолдау ... ... ... ... банк ... ары қарайғы нығаюына және инвестициялық процестерге
халықты тартуға бағытталған қаржы саласындағы ... ... ... ... баға ... залалды өзгерістеріне
тәуелділігін азайтуға мүмкіндік беретін ҚР Ұлттық Қорын құру туралы шешім
қабылданды.
Жалпы ... ... ... жылдарын Қазақстандағы экономикалық
реформалардың ... ... ... кезеңі деп қараған жөн. Елдің
макроэкономикалық дамуының аталмыш кезеңінің негізгі нәтижесі деп мыналарды
атауға болады.
1. ... ... ... ... ... және ... ... радикалды трансформациясының күйреуінен туған
қиындықтар жойылды. 90-жылдардың басында еліміз тап болған ... ... ... шешілді, елдегі қаржылық-экономикалық
ахуалдың жетілген тұрақталуы негізінде болашақтағы дамуға жол ашқан
рыноктың типтегі экономика құрылысы болды.
2. 2.        ... ... ... ... ... ... жүргізу стандарттарына сай нормативтік-құқықтың базалардың
құрылуы аяқталды. Құнды қағаздар рыногы, қаржы жүйесі, еңбек, рыногы,
салық салу, бухгалтерлік ... ... ... және ... да
көптеген экономика салаларында дамыған заңдар қабылданды және іске асып
жатыр.
3. 3.        Мемлекеттен бөлу және жекешелендіру процестерінің ... ... ... ... экономика қалыптасты, жеке бизнестің
қуатты табы пайда болды. ... ... ... ... ... ... тұлғалардан 111400-і меншіктің жеке түрімен жұмыс істеді,
жеке секторда елдің ВПП-сының шамамен 70%-і ... ... ... құрулардың негізінде рыноктық және өндірістік
инфрақұрылым компанияларының қарқынды дамып келеді. Ел ВВП-сындағы
үлесі үнемі өсіп ... ... ... ... ... есебінен ел
экономикасының құрылымында орын алып келген диспропорциялар жойылды.
Экономиканың көптеген салалары мен ... ... ... ... Мемлекеттің қаржы саласында барлық негізгі бағыттар бойынша
берік тұрақтылыққа қол жетті: мемлекеттік ... ... ... банк жүйесінің тұрақтылығы мен беріктігі, Ұлттық банктің алтын-
валюталық резервтері, инфляция динамикасы, ақша нарықы мен мемлекеттік
құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... 2000ж. ... баға орта есеппен айына 0,8%-ке,
мемлекеттік бюджет 01.12.2000 жылы ВВП-ға ... ... ... ... ... салым 2001ж. ақпанда 12,5-ке төмендеді,
мемлекеттік құнды қағаздардың кірісі қосалқы нарықта жылына ... ... ... халықтың айтарлықтай бос бөлігін тартуға
және банктердің экономиканың маңызды секторларына беретін несиелерінің
көлемін едәуір ұлғайтты.
5. 5.        Экономикада инвестициялық-өндірістік ... ... ... Онжылдық соңында ВВП көлемдерінің, ... ... ... ... және бірқатар ... ... ... ... Өсім іс ... ... ... — өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында,
транспорт пен байланыста, саудада және т.б. орын ... Бұл ... ... ... және ... ... жайында әңгіме
қозғауға мүмкіндік береді. 1999ж. бастап, ... ... ... ... ... көңіл көншітерлік белгілері байқалды.
6. 6.        Реформалардың үшінші кезеңінің ең маңызды ерекшелігі олардың
шынайы құрылымдық қайта құруларға жүйелік ... ... ... Нарық
институттары мен шаруа жүргізу механизмдерін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... экономиканы
реформалаудың қарқыны бойынша ТМД елдерінің көбін басын ... ... ... ТМД ... ... ... болып зейнетақы
реформасы, банктік салымдарға кепілдік беру жүйесі, Ұлттық банк арқылы
Бүкіләлемдік банкке қарызды мерзімінен ... ... ... қор ... мен ... қорларының салымшыларына ұлттық валютаны
девальвациялаудан туған бағамдық шығындар үшін ... ... ... ... ... міндетті түрде сатудан бас
тартуы, автокөлік иелерінің жауапкершілігін міндетті түрде сақтандыру
сияқты шаралар қабылдады. ... ТМД ... ... шетел
инвестицияларын тартудың жан басына шаққандағы көлемі жөнінен ... ... ... даусыз Мемлекет пен шаруашылық субъектілері
қаржыны ... ... ... ... ... ... қағаздар шетел рыноктарына шығарылуда ... ... іске ... ... кезеңдегі ел Экономикасын реформалау
ісі 90-жылдардың басында орын алған келеңсіз тенденцияларды өзгертуге
жол ашты. ... ... ... ... макроэкономикалық
көрсеткіштердің басым бөлігі тұрақтылықты немесе өсімді көрсетіп
келеді. Соңғы ... ... ... ... ... ... да бірқатар игі ықпалын тигізді: халықтың кірісі
өсе бастады, жаңа жұмыс орындары ... ... ... мұқтаждылыққа шығысы артты.
Елдің шаруашылық комплексін реформалау процестерінде, оның ... ... ... ... ... ... саясаты атқарды.
Тәуелсіздік алған соң Қазақстан экономикалық процестерді ... ... ... іс жүзінде басынан бастап құру қажеттілігімен бетпе-бет келді,
ол сонымен бірге шаруашылық ортаны түпкілікті реформалау ісімен ... ... еді. ... кезеңнің бұл объективті қиындықтары
экономиканы басқару саласында жеткілікті ... ... ... ... ... бермейтін. Алайда жалпы алғанда өткен онжылдықтың қорытындысы
бойынша елде экономикалық саясат жүргізудің рыноктық ... ... ... ... ... уақытта елдің экономикалық ... ... ... бөлуге болады: қаржы-несиелік, салықтық-
бюджеттік, сыртқы экономикалық, инвестициялық, нарықтық ... ... ... ... Реформалардың басынан аяғына ... ... ... ... ... ... ... Макроэкономикалық тұрақтылықты ... ету ... ... Банкінің 1994 жылдың шілдесінен бері жүргізіп келе қатаң
ақша саясатының ... ... ... Ақша ... ... төмендеуіне ықпал ететін ақшаны көлемін сомасы бойынша
басқаруға, сондай-ақ өнеркәсіптің өсе ... ... ... айырбастау
бағамын қалыптастыруға бағытталды. Қайта ... иек ... іс ... ... ... туындады. Ал мемлекеттік
құнды қағаздарға деген сенім аукциондық әдіспен анықталды, бұл ... ... ... ашып берді. Екінші дәрежедегі банктерге қосымша
талаптардың бекітілу жолын қадағалау өте сәтті жүзеге асырылды.
1995ж. ... ... ... ... саясатының құралдары
дамыған елдерде дәстүрге айналған тағы бір шарамен — ... Банк ... ... ... жеке қоржынын жасай бастаған кездегі ашық рынокта
жүргізілген операциялармен толықты. Осы мақсатта шығарылу ... ... ... ... ... ... арнайы құнды қағаздар
— Ұлттық банк ноталарын шығару қолға алына бастады. Сонымен қатар ... ... және ... ... құнының тұрақсыздығын жою
мақсатында валюталық рыноктағы интервенция сияқты рыноктың экономикаға тән
регулятор іске қосылды.
1996 жылдан бастап ... ... ... несие саясаты біршама
өзгерді. Мұндай банктердің қатары кеміп қалған еді. Ал ... ... ... банк ... беріктігін сақтау болып қалды.
Жеңілдік несиелерін беру мен кәсіпорындардың Ұлттық Банкке несие сұраған
тікелей ... ... ... ... бөлінуі аукциондар,
банкіаралық рынок, сондай-ақ ломбардтық негізде жүзеге асты.
1997ж. бастап қаржы-несиелік ... ... ... ... ... ... ... стандарттарына сәйкес түпкілікті қалыптасын бітті
және Ұлттық банктің ресми салымының өзгеруін, ... ... ... ... ашық ... операцияларды және ішкі валюталық
нарықтағы интервенцияларды қамтыды. Инфляция қарқынының бәсеңдеуі артынан
пропорционалды негізде сыйақы түріндегі ... ...... ставкасы, ломбардты несие бойынша сыйақы түріндегі ставка, ... ... ... ... ставкалар төмендеді.
1998ж. қаржы-несиелік саясат әлемдік қаржы дағдарысы жағдайында жүргізілді
және орын алған жағдайдағы қадағалаудың спецификалық қажеттілігін ... оған ... ... секторын қорғауға бағытталған ... ... ... да 1999ж. ... ... ... ... жүрген айырбас
бағамының режимі қабылданды, және ол біршама девальвацияға ұшырады. Осы
жағдайда қаржы-несиелік ... ең ... ... ... ... ... болды. Сонымен бірге, бұрынғыдай екінші ... ... ... ... да көкейтесті мәселе Бүйінде қалды.
Осыған байланысты Ұлттық Банк бір жыл ішінде қайта қаржыландыру ... 18%-ке ... ... Кейін ол көрсеткіш 2000 жылғы ... ... ... ... 14%-ке, ал 2001 жылдың ақпанында
12,5%-ке түсті.
Экономикалық процестерді қадағалаудың тағы бір негізгі ... ... ... ... ... ... экономикасын реформалаудың
бірінші кезеңінде осы салада басты ... ... ... ... ... ... аударылған еді. Нормативтік база салық ... да, ... ... ... жүйе құру бойынша да құрылған
болатын. Бюджеттік саладағы ахуал республиканың ... ... ... ... өте қиын еді. ... процесс эммисиялық жұмыстарды
бақылап отырған ... ... ... ... ... ... Қазақстанда мемлекеттік бюджеттің өте үлкен диспропорциялары
байқалды. Ұлттық валюта енгеннен ... ... ... ... жасалды. Алайда инфляцияның ... ... ... ... жетілдіруге мүмкіндік ... ... ... банк ... ... жабу кең ... қолданысқа
енді. Бұл да инфляцияның өсуіне, ақыр аяғында бюджет балансының бұзылуына
ықпал етті.
Бюджет ... ... 90 ... орта ... ... ... тұстарының инфляциялық емес әдістермен
қаржыландырылуы жүзеге аса ... ал осы ... ... ... мен
шығыстар арасындағы алшақтықтарды болдырмау ... ... ... ... Осы ... ... ... де белгілі бір өзгерістерге
ұшырады. Салықтар мемлекеттік ... ... ... ... ретінде
ғана емес сонымен ... ... ... ... ... ... ... басталды. Бір жағынан бұл өзгерістер
осы уақытта жүргізілген ірі ... жеке ... ... де ... ... Осы ... ... инвесторлар
едәуір салық жеңілдіктеріне ие болды.
Реформалардың үшінші кезеңі бюджеттік-салықтық саясат ... ... ... тұрақталуы, мемлекет жетіспеушілігі көлемнің кемуі,
салық заңдарының отандық тауарөндірушілерге қолдау ... ... ... ... қамтыды. Салық механизмдері белгілі ... ... ... ... ... ... ... бастады.
Осылайша, 1999ж. машина жасау, химия және ... ... ... қабілетін арттыру мақсатында машина ... мен ... үшін НДС ... ... 90 ... ... ... салық заңына
өзгерістер енгізілді. Ал жеңіл өнеркәсіп үшін ... ... ... ... ... 2000ж. ... уақының жекелеген ережелеріндегі
өзгерістерді орнықтыруға дайындық бойынша жұмыс жалғасын тапты. Ол ережелер
ең алдымен машина ... ... ішкі ... ... ... және ағаш ... ... арналған қатаң емес салық
режимін қарастырады.
Экспортқа бағытталған экономикалы ел ретіндегі Қазақстанның ... ... ... өн ... ... ... ... үлкен
роль атқарды. Елдің сыртқы экономикалық байланыстарындағы реформалар ... ... ... ... Бұл ... ... ... экономикалық әдістермен алмастыруға жол аштты.
90 жылдардың ортасы сыртқы сауданы жаңартумен ерекшеленді. Мұндай ... ... ... ... ... сай ... жоғары дәрежесімен ерекшеленді. Атап айтқанда
1994—1995жж. бастап сыртқы сауданы ... ... ... ... ... ... ... қысқарту, экспорттық кеден салықтарын ... ... ... жүрді. Республикада жүргізілген сыртқы экономикалық
саясаттың негізінде республиканың ... ... ... жақсарды.
1995ж. шілдеде кедендік бақылау жүйесін қалыптастырған жаңа Кедендік кодекс
қабылданды. Сол жылдың ... ... ... одақ ... ... Белорусь және Қырғызстанмен келісім-шарт жасалды.
Елдің сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... мен ... негізгі саудалық әріптесі
— Ресейдегі қаржы дағдарысынан ... ... ... ... ... ... ... негізгі тауарларына әлемдік бағаның түсуі мен рубль
девальвациясы экспорттың 15%-ке және импорттың 7%-ке ... ... ... айналымының 11%-ке төмендеуіне әкеп соқты. Қазақстанның
әріптестері: Ресей, Украина, Өзбекістан, ЕО елдері ... ... ... үлес ... азайды. Аталмыш келеңсіз тенденциялардың соңы
сыртқы сауда саясатына үлкен ... мен ... ... ... ... жетілдіруге тиіс шаралар ... ... ... заң, ... ... кеңейтілді, ҚР энергетика, индустрия және сауда
министрлігі жанында бақылау жөніндегі комитет деп аталатын өкілеті орган
құрылды. ... ... ... ... ... басталды.
Ұйымдастырылу аясы бойынша сыртқы сауда саясатын жүргізудің қазіргі кезеңі
Армения мен Түркіменстанды қоспағанда, ТМД-ның барлық ... ... ... және ... ВТО ... ... күш ... артуымен
ерекшеленеді.
Өтпелі кезең жағдайындағы инвестициялық саясатта алғашында елде қажетті
қаржы ресурстарының болмауы салдарынан ... ... ие ... ... байланысты инвестициялық саясаттың негізгі ... ... ... және ... сәйкес елге жайлы инвестициялар ... ... ... ... ... ... бағытын
қолданудың нәтижесінде Қазақстанда елдің ... ... ... тартуды жетілдіру үшін институциональды және нормативтік-
құқықтық алғышарттар жасалды. Атап ... ... ... рыногының
инфрақұрылымы қалыптастырылды, бір ғана өкіметті орган — ҚР ... ... ... ... кесін бұл орган ҚР инвестициялар
жөніндегі Агенттігі болып қайта құрылды. Сондай-ақ ҚР ... ... ... ... ... ... ... қолдау
көрсету және бірігіп қорғау туралы үкіметаралық келісімдер жасалды.
Елдің ... ... ... ... ... бағытын,
ел экономикасының дамуы үшін ең маңызды салалар мен ... ... ... ... ... ... ... 1997ж. ҚР
Президенті Жарлығымен тікелей отандық және шетелдік инвестицияларды ... ҚР ... ... ... ... бекітілді.
Елдің инвестициялық саясаты сонымен бірге мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... берілетін
мемлекеттер емес сыртқы займдар есебінен ... ... ... ... ... бірқатар бағыттарды қаржыландыру ісін жүзеге
асыруды алдын ала қарастыруда. Мемлекеттік ... бөлу ... үш ... ... ... ... ... (МИБ)
жасаудың көмегімен жүргізілуде.
МИБ-тің алғашқы құжаты 1996—1998жж.-ға арнап жасалды. Үкіметтің 1999ж. 15-
шілдедегі №772 ... ... ... МИБ бекітілді. Оның негізгі
ресурстары ауыл шаруашылығы, су ресурстары, ... пен ... ... ... ... ... инвестициялық саясаты
аймақтардың атқарушы органдарының займы есебінен ... ... ... ... ... сәйкестігін ұйымдастыруға
жағдай жасауда.
Қазақстанның жағдайындағы мемлекеттің макроэкономикалық саясатының тағы бір
маңызды тұсы бағалық және антимонополиялық саясат. Оның ... ... ... ... жасайтын өнеркәсіпке капиталдық тығыз
шоғырлануының ... ... ... ... процестердің мемлекеттік
қадағалануының аталмыш бағытын жүзеге асырудағы ең алғашқы ... ... жж. ... акционерлік және холдингтік компаниялардың қайта
ұйымдастырылуы болды. Осы ... ... ... аталмыш құрылымның
құрамында болған кәсіпорындар дербес заңды тұлғаларға айналды, сөйтіп
экономиканың ... ... ... орта ... бастады.
Бұдан басқа, 1995ж. бастап тұрмыстық-коммуналдық шаруашылық пен ... ... ... ... ... ... жасалды.
Монополияға қарсы саясаттың ең ... ... ... монополистер
қызметіне тарифті қадағалау болды. Қазақстандағы табиғи ... ... ... ... ... бағасының
көтерілу мүмкіндігінің дәйектілігі дәрежесін анықтау мақсатында шығын
құрылымдарын ... жол ... ... ... ... ... ... девальвациялануынан кейін ерекше ... ие ... ... ... ... ... ... механизмін қолдану,
қызмет көрсету бағасына ... ... ... ... ... ... ... көтерілуіне жол бермеу елде іске ... ... ... ... жетілгендігін көрсетті.
Егемендік жағдайындағы Қазақстан ... ... ... ел ... ... көптеген күрделі жұмыстардың табысты жүзеге
асқандығын дәлелдейді. Кең көлемді қайта қалыптастырудың ... ... ... ... либералды ашық нарықтық экономика
принциптеріне негізделген экономикалық қатынастардың жүйесі ... ... ... да, ... ... ортаның
ерекшеліктеріне де сай жалпылама басқару жүйесі құрылып, даму үстінде.
Нарықтық реформалары: қиыншылықтары мен табыстары
 
Соңғы онжылдықтағы Қазақстан ... ... ... жүргізілген
реформалар мен оның орындалуымен байқалды. Экономика реформасы терең
дағдарыс жағдайында жүргізілді.
Бірінші ... ... ... ... ... ... заң шығарушылығы мен институциональды базасын құруға бағытталды.
Жекеменшік, салық, бюджет, сыртқы экономика қызметтері мен банк ... ... ... ... салынып құрыла бастады. Сонымен қатар
шет елдік капиталдар мен кеден ісі, ... ... ... нарықтыққа көшіру істері алға қойылды.
Осы кезеңде өндіріс өнімдерінің барлық салаларында қысқартулар байқалды.
Бұрынғы ... ... ... аз уақыт ішінде төменге құлдыратты.
Өндіріс ... ... және ішкі ... ... емес ... шығаруын
тоқтатқан жоқ. Дайын өнімдер өндіріс қоймаларын мен өндіріс ... ... ... ... ... және ішкі ... ... дәрежеде болу
— оның негізгі себебі болды.
1994жылы 1990 жылға қарағанда ... ... ... көлемі
47,7% кеміді. Жеңіл, химия және машина құрылысы өнеркәсіптерімен қатар
құрлыс материалдары өнеркәсіп ... тез ... ж. ... ... орындарына шетелдік компаниялардың келуінен
бастап, инвестицияның өсуі байқалды. Инвестицияның ... ... ... ... структуралық өсуіне әкелді. Мысалы 1991ж. 31%-тен
1994ж. 51% көтерілді. Металлургия ... ... ... ... ... кезең (1995—1999жж.) нарықтық реформалар өндірісте ... ... ... мен экспорт өнімдерінің ішкі рынокты
қамтамасыз ету болып табылады.
Экономикалық ... ... ... ... айналды, елдің ішкі
өнімі жалпы 25,6% ... ... ... ... ... және ... жағдайы
төмен өнеркәсіптердің банкроттануы Қазақстанның стратегиялық экономика
саласында шетелдік ... ... ... ... реформалануы негізінде өнеркәсіп өндірістерінің дамуы
қамтамасыз етілді. 1999—2000жж. бұл өсу 2,7 және 14,6% ... ... ... ... ... өнімдерді қолдау, отандық нарық
өнімдерін шет елге шығару және оны ... ... ... ... ... бойынша ұлттық компанияларға қолдау көрсету.
Оның негізгі мақсаты экономикалық өсу негізін өнеркәсіптерді дамыту, ... ... ... ... ... ... 10 жыл уақытында ... ... ... ... ... деп айтуға болады.
Өндірістік кәсіпорындар саны 19769 дан 14781-ге дейін қысқартылды; оның
ішінде 92,1% жеке ... 5,1%, шет ... ... 2,8% ... ... ... ... саласы 85%-ті қамтиды. Қазіргі таңда
Қазақстан ТМД елдері арасында Ресейден ... ... ... ... ал ... ... 90 мемлекеттің ішінде алғашқы 30
мемлекеттің қатарында. “Тенгиз” және “Қарашығанақ” мұнай ... ... 40 млн. ... ... және 30 ... газ жыл сайын беру көзделуде.
Қазақстан әлемдік рынокта көмір ... ... ... ең ірі ... (2000ж. 74,8 ... немесе жалпы әлемдік көлемде 2,0%
шамасында).
Қазақстандағы қара ... ... ... ... марганец өндіру
орындарынан көруге болады. Темір рудасының қоры бойынша Қазақстан әлемде
сегізінші орында. ... ... ... ... Қостанай мен Қарағанды
облыстары болып табылады. ... ... мен ... ... облысында ААҚ
“ССГПО” және ААҚ “Лисаковский ГОК”, сонымен қатар Қарағанды облысындағы ААҚ
“Атасуруда” болып табылады.
Қазақстан ... ... қоры ... ЮАР, ... ... ... орында,
бұл руданы өндіруде әлемдік стандарт бойынша 7 орынды иеленеді.
Түсті металл өндіруде, ... ... ... ... тек мыс ... жай ... оған ... бұл металдың әлемдік бағасының
жоғарылығы мен нақты шикізат көз болып табылды.
Қорғасын өндірісін өндіруді қысқарту ... ... ... ... ... ... ... титаномагний комбинаты және Шығыс
Орталық пен Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... өндіру ісінің төмен түсуі өте терең болды. Оған себептер болған
жағдайлар өндірісті сату рыногін жоғалту, өндіріс ... ... ... және ... ... ... көп ... орындарының структурасы.
 
1994 жылы 1990 жылға қарағанда; электроэнергия 1990ж. — 8,3%, 1994ж. 18,9%,
отын өндірісі 10,2% және 21,9%, металлургия 15,6% және 24%. ... ... 15,6%, 1994ж 3,8%, ... ... 15,9%, 1994ж. 7,3%, тамақ өндірісі
1990ж. 15,9%, 1994ж. 9,9%, химия өнеркәсібі 1990ж. 6,3%, 1994ж. 3,7% ... ... ... ... мен ... ... іс жоғарылады.
Әлеуметтік даму
 
Тәуелсіздік негізінде Қазақстан халықтарының мәдениеті мен дәстүрі өрледі,
ұлттық сана-сезімі өсті. Қазақ ұлты ... ... ... тілі мемлекеттік
тіл болды; қазақ халқының таңдаулы өкілдерінің есімдері орала ... ... ... ... ұлттық мәдениеттің гүлденуі үшін
жағдай жасалды, көші-қон және ... ... заң ... ... ... жүзі ... ... өткізіліп, оған 10 миллион қазақ
халқының өкілдері жиналды.
Экономикалық дағдарыс жағдайында республикада табиғи байлықтардың аса ... ... ... ... ... қайта құрлыс пен нарықтық
қатынастарға ... ... ... ... ... региондар мен шаруашылық
қызметі субъектілерінің баламалы меншік түрлерін қалыптастыру қажеттігі,
қорғаныс ... ... және ... ... ... ... ... бағытын ұстанды. Республика
экономикасының мемлекеттік емес ... ... ... ... оның қатарында 35 акционерлік қоғам, 76 салааралық және ... ... 30 ... мен ... ... 120 коммерциялық банк, 60 биржа, 40 қамсыздандыру және 20
лизингалық компания, екі ірі ... ... ... 230 ... өнеркәсіп
орны, 11 мыңдай кооператив, 5,5 мыңнан астам шағын кәсіпорын бар, оларда
халық шаруашылығында істейтіндердің 15% ... ... Ауыл ... мыңдай шаруа қожалығы бар. 1806 кәсіпорын мен ұйым ... ... екі ... ... ... төрттен бір бөлігі жеке меншікке
өтті.
Бұрынғы Кеңес экономикасының ыдырауы салдарынан ... ... ... нарықтың реформа қиындықпен жүріп жатты.
Алайда қазақстандықтардың жалпы ... ... ... ... бұл ... ... Республикасының жаңа мемлекеттік
жалауында бейнеленген, онда көк ... түс ... пен ашық ... пен ... ... ... күн — ... пен байлықты,
дала қыраны — кеңпейілдік пен қырағылықты, асқақ ой-парасатты, шаңырақ —
ата ... ... 28 ... ... ... ... құқықтық мемлекет құрудың ірге
тасы, оның мемлекеттілігінің, ... ... ... ... және ғылыми-техникалық прогресс жолымен алға басуының
кепілі болып табылатын тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... өзінің барлық
азаматтарына бірдей құқық ... ... ... ... ... ... Оның ... тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол
сұғуға ... атап ... ... ... ... ... оның заң ... атқарушысы және сот билігіне
бөлінетін принципіне негізделінген, мемлекеттік өкімет билігінің бірден-бір
қайнар көзі — Қазақстан халқы. Қазақстан Республикасы адамды, оның ... мен ... оның ... ... ең қымбат қазына
деп санайды және өз қызметін азамат пен қоғамның ... үшін ... ... ... ... өз ... жасай бастады.
 Қазақстан халқы
 
Қазақстанға өз атын берген титульді ... ... ... ... ... ... ... қазақ этносының ата-бабаларының
ежелден-ақ этникалық аумағы болған. ... ... ... ... ... ... ... б.э. ІІ мыңжылдығының ортасынан бері өмір
сүріп келе жатқандығын айтады. Дәл сол кезеңнен бастап ... ... қор мен ... ... ... ... белгілерімен, өзіндік
мәдени сипаттарымен және ... ... ... ... ... ... ... қауым құрады.
Қазіргі қазақтарға тән сыртқы ... ... ... да, екі ... ...... европалық және монголоидтік
нәсілдердің араласуының негізінде қалыптасты. Мұның бәрі енді ... ... ... ... өзіне тән сипатын құрайды.
Қазақстанның этникалық тарихы өте күрделі. Ғасырлар бойы мұнда көптеген
тайпалар мен ... ... ... ... ... негізін
сақтар, үйсіндер, қаңлылар, ғұндар, ... ... ... ... қыпшақтардан бастап арғындар,, дулаттар, жалайырлар,
керейлер, ... ... т.б. әр ... ... ... ... құрады. Осыған байланысты Академик М.К.Қозыбаев былай
деп жазады: “Моңғолдарға ... ... өте ... мәдени дәстүрлері,
ұлыдержавалық тәжірибесі бар негізгі қыпшақи мен айтар ... ... ... ... керейлер, жалайырлар, маңғыттар, ... ... да ... ... тайпалар Дешті Қыпшақ тұрғындарымен
полиэтникалық ... ... ... екі ... бойы ... этносының
матрикалық негізін құрады.
XV—XVI ғғ. Таман Евразияның ... ... ... жартылай далалы
және шөлейт аймағының кең-байтақ ... ... және ... тайпалар мен рулардың әркелкілілігі жойылды. Олар қазіргі күнге
дейінгі ... ... мен ... ... ... ... ұлттар мен
ұлыстарға айналды. Бұған біртекті этникалық ... ... ... ... ... ұзақ ... ... етті.
Көшпелі мал шаруашылығы континенталды климат атмосфералық жауын-шашындар
мен басқа құбылыстар жағдайында шаруашылықпен айналысудың ең тиімді ... жолы ... ... ... бір ... ... салған нәрсе емес. Ол күрделі
әрі мезгілі жөнінен ұзақ көп аспектілі процесс ... ... ... ... ... ... өрбіп, екеуі біте қайнасын кетті. Ежелгі орыс
мемлекет ... үш ...... ... ... бөлінген
біртұтас ежелгі орыс қауымдастығы сияқты Ұлұғ-Ұлыс пен Шыңғыс ханның үш
ұлының иелігінде ... ... ... ... да ... ... ... татарларына бөлініп кетті. Бұрынырақ өмір сүрген суперэтностың
есебінен қарақалпақтар, башқұрттар, ... да өз ... ... ... ... түркмендерге де қатысты болуы мүмкін. Алты бір-біріне
туыс халықтардың конференциясы — Алты Алаш ... ... мен ... ... сонымен қатар Моғолстаннан айырмашылығы, Қазақ хандығы
берік этникалық негіз — қалыптасып біткен қазақ ұлысынан тұратын еді.
Керей мен Жәнібектің ... ... ... тек ... ... ... ... Керей мен Жәнібектің бірқатар тайпалар мен
руларды ертіп, көшпелі өзбектердің ... ... ... ... ... атауы жаңа мемлекеттік құрылымның атауына айналды.
“Қазақ” — түркі сөзі. ... ... бұл ... шығу төркінін әрқалай
түсіндіреді. Алғашында ол “еркін”, “панасыз”, “құғындалған”, “саяқ” деген
мағына берген. Ешқандай саяси ... ... ... ... ... өз ... мен ... безіп, хикаялар іздеушінің ... ... ... ... ... адам баласын білдірген. “Қазақ” сөзінің орыс
тілінде қолданылуы да осыдан ... сөзі ... ... өз ... ... кеткен көшпенділер
тобын, бөлігін білдірген. Әбілқайыр ханның мемлекетінен бөлініп кеткен
көшпенділер солардың ... ... ... бұл тобы бір ... ... ... деген атпен көшіп жүрген.
Шығыс Дешті Қыпшақ даласы Мұхаммед Шайбани ... ... ... ... ... Орта Азияға қоныс аударуынан кейін ... ... ... ... байланысының омағы болудан қалды. Бұл
оқиға — бұрынғы өзбек ұлысы тұрғындарының ... ... және ... ... — жаңа ... қауымдастық —
қазақ ұлысының қалыптасып бітуінде шешуші роль атқарды.
Көшпелі өмір түрімен ерекшеленген қазақ ... тән ... ... ... ... ішкі ... ... Әр тайпа қоғамдық қарым-
қатынастық күрделі жүйесі бойынша бірімен ... ... ... ... бөлінді. Осы топтардың әрқайсысының ... ... ... ... ... ... бір ортақ
батыр бабадан немесе ойдан шығарылған, аңызға айналған тұлғадан ... ... ... ... ... рухани бірігуіне жағдай жасады,
өйткені бірде бір адам көшпелі тыс ... ... ... ... ... да бір ... тайпаға жатуы оның әлеуметтік мәртебесін
анықтайтын. Этникалық бірліктің алғашқы ... ... ... болуы
XIV ғ. соңына дәл келеді. Қазақ этносы үш жүзге: Ұлы Орта, Кіші ... ... ... жүздерінің тайпалары бір-бірімен көші-қонның жалпы
бағыттары бойынша байланысты болған және ... ... ... ... Үш ... ... құрылуы көшпелі шаруашылықтық тарихи
шарттарымен түсіндіріледі. Қазақстанда ... ... үш ... ... ... 1. ... ... — Орал мен басқа да
Батыстық ... ... ... ... және ... ... шығысындағы жайлаулар. 2. Орталық бөлігі — Сарысу,
Шу мен Сырдарияның төменгі ағысы ... ... және ... ... ... ... 3. ... бөлігі — қазіргі Жетісу және бұрынғы
Сырдария облысының шығыс бөлігі.
Үш орда немесе хандықтың ... ... ... байырғы мемлекеттік
қалыптары болды. Хандықтың басында өзінің көптеген туыстары – сұлтандарымен
хан тұрды. Ханның әскербасылары-батырлары, ірі ... ...... ... ... ... ... әлеуметтік тірегі болды. Ұлы
жүздің пайда болуы Жетісу ... және ... ... сілемдерінің
етегімен байланыстырылады. Оның негізін Батыс ... ... ... Қазақтық генеалогиялық талдаулары бойынша Ұлы жүз
қазақтары мынадай тайпаларға бөлінген: жалайыр, амақты, дулат, албан, ... ... ... ... ... шанышқылы, ысты. Бірқатар
этникалық топтар (қатағандар бестаңбалылар) ... ... ... жүз ... ... ... Шығыс Қазақстан аумағын алып
жатқан. Олар төмендегі этникалық топтардан тұрған: арғын, керей, ... ... ... жүз ... ... ... ... Каспий теңізінің шығыс жағы мен
Жайық пен Тобылдың төменгі ағыстарына дейін жайлаған. Кіші жүз үш ірі рулық-
тайпалық ... ... ... ... ... ... ... ірісі байұлы мынадай тайпалардан тұрған: адай, жаппас, ... ... ... ... таз, ... ... қызылқұрт, алтын, ысық.
Әр тайпаның өз ұраны, яғни оның этникалық тегінің символы ... ... ... ... бір ... ... аты қолданылатын. Сол сияқты таңба да
әр тайпаның бір нәрсеге иелік етуін білдіретін нышан.
Қазақ қоғамының әлеуметтік ұйымдастырылуының негізгі көзі ... ... ... ... ... ... қызметтері жүзеге асып жатты.
XVII—XVIIIғғ. Басында бірқатар сыртқы және ішкі ... ... ... ... дағдарыстық өсуі орын алды.
Дағдарыс жағдай Ресей мемлекетімен жақындасуға алып ... Ішкі ... ... ... арасындағы экономикалық ... ... ... күштердің қуаттануы, рулық-тайпалық
алауыздықтардың өршуі, билікке талас және ... ... ... ... ... бағынуға итермеледі. Көшпенділер мен келімсек
халықтар арасында шаруашылық ... ... ... қарым-қатынас жасауға
жағдай туды, сауаттылықтың арттыруына, сауданың ... ... ... ... ... шеңберіне енуіне негіз қоланды.
ХІХ ғ. соңында орыс шаруашыларының, ұйғырлардың, дүнгендердің және басқа да
ұлт өкілдерінің көшіп келуі нәтижесінде ... ... ... ... көпұлтты аймаққа айналды. 1897ж. санақ ... ... 4471,8 мың адам ... Оның ішінде қазақтар–3399,5 мың, орыстар
мен украиндар–532,7мың, татарлар–55,4 мың, өзбектер–73,5мың, ұйғырлар–56мың
тұрғындардың басым көпшілігі ... мен ... ... ... айналысты. Тұрғындардың тек 89%-і ғана қалаларда тұрды.
1881ж. Жетісуға ұйғырлар мен ... ... ... Іле ... ... кезде тұрғындарға мемлекетті таңдауға және Ресей аумағына
көшуге мүмкіндік ... 1884ж. ... ... 9752 ұйғыр отбасы
(45373адам) және 1147 ... ... (4682 ... яғни ... 50 ... адам ... ... Ұйғырлар Жаркент маңына, Қытай шекарасы және Усеко
мен Ғарын өзендері аралығына, Верный уезінде, Шілік пен ... ... және ... ... ... ... ... тепті. Дүнгенде
Александровка селосына, Пішкекке, Верныйға, Жаркентке орнықты. Ұйғырлар мен
дүнгендердің көшіп ... ... ... тұрғындары екі есеге дейін
көбейіп, аймақтың барлық ... 30%-ін ... ғ. ... Қазақстанды отарлаудың күшейе түсуімен ерекшеленеді. Қазақстан
ұлт-азаттық қозғалыстың өсуіне тосқауыл ... ... ... ...... ... ... қожалықтарын,
шенеуніктік қызметтерді нығайта түседі.
Қазақстан төрт казак әскерлері шоғырланды. Олардың саны Орынбор ... Орал ... 235 мың, ... өлкесінде 169 мың, Жетісу өлкесінде
59 мың адам болды.
Қазақстандағы ... ... бір ... — қоныстандыру түріндегі
отарлау болды. Орасан көп адамдар тобы еркін дала және ... нан ... ... ағылып келіп жатты. Келімсектер ағыны 1893ж. ... ... ... ... байланысты күшейте түсті. Келімсектер қорын
құру мақсатында ... ... ... ұйымдастырды. Олар
қазақтарға жер нормаларын жасады, “артық” деп санаған жерлерді алып ... Ал ... ... ... ... тыс қалды.
Ресей шаруаларының қоныс тебуі аймақта бұрын болмаған қарқынға ие болды.
Егер алғашқы ... ... ... ... ... жан ... ... ал 1906—1910жж. 770000 нан ... адам ... ... ... ... ... ... (орыс саны шаруалары) тек
Далалы өлкеде 427 мыңнан 1221 мың адамға дейін немесе 1,8 есе өсті ... ... 34%-ін ... Қоныстандыру саясаты Қазақстанның ұлттық
құрамының түбірімен өзгеруіне алып келді. Осылайша, 1897ж. санақ бойынша
Далалы ... орыс ... 20% ... ал 1917ж. 42%-ке ... ... қазақ ауылдары тұрғындарының өсімі 17,6%-ті құраса, орыс
шаруаларымен казактарын саны 4,5 есе ... әр ... ... ... Ақмола облысында — 56,7%, Орал
облысында — 40,8%, ... ... 37,8%, ... ... — 23,5%, ... 24,0%, ... ... — 6,2% болды.
Осылайша XIV ғ. екінші жартысында басталған қоныстанушылардың — орыстардың,
украиндардың, татарлардың, молдовалардың, чуваштардың және ... ... ... жері тар ... ... Украинадан,
Уралдан, Батыс Сібірден келген шаруалардың ағыны ... емес ... ... ... ... алып келді.
Отаршылдық пен соғысқа қарсы бағытталған 1916ж. ұлт-азаттық қозғалыс
жаншылғаннан кейін ... ... ... ... ... ... Баскөтерілушілер Қытайға ауа көше бастады. ... саны ... ... ... мен ... сырттан пана іздеуге мәжбүр болды.
Қазақстан халқы құрамында маңызды әлеуметтік-демографиялық өзгерістер
1926—1940жж. ... ... ... болды. Қазақстанда бұл кезде
81 қала мен қала типтес поселкелер бар болатын. Ал ... ... ... саны 44 қана еді. Осы ... ішінде қала халқының үлес салмағы 8,2%-
тен 27,7% дейін өсті. 20 жылдардың алғашқы ... ... ... ... елдің өндіріс орталықтарындағы
жұмыссыздыққа байланысты бұл жылдары да өсе түсті. ... ... ... ... ... ... тартуды ұйымдастыру
қолға алынып, бұл саладағы жұмысшылар саны 1931—1949жж. 559 мың адамға
жетті.
1928—1939жж. ... ... ... ... ... ... ... асты, олардың шамамен 115, мыңдайы, яғни 57,6%-і тұрғылықты
орнығып алды. Олар негізінен орыстар, украиндар, беларустар және басқа ... ... еді. ... ... 1939ж. орыстардың республиканың қалалық
тұрғындарының құрамындағы үлес салмағы 1926ж. 53,7%-тен ... ... ... ... бар-жоғы 21,9%-ін құрады.
Қазақстанға ағылған бұл қуатты эмиграциялық яғын, ... ... ... ... 1,5 ... 3млн.-ға дейіні аштықтан қырғынға
ұшыраған қазақтар санының бірден кемуі жергілікті халықтың үлес ... ... 1939ж. 38%-ке ... ... әкеп соқтырды. Осының
нәтижесінде қазақтар өз атамекендерінде аз ұлтқа айналды. Орыстардың ... ... ... ... ... Қазақстан аумағы елдің басқа аудандарының ... ... үшін ... айдауға” айналды. ОГПУ дың ... ... ... ... ... ... ... отбасы немесе 180015 адам көшірілген. Олар Төменгі және ... ... ... ... Новгород өлкесінен, Мәскеу
облысынан, Орта Азия мен Заковказьеден келген шаруалар еді. ... ... ... ... ... ұлттық құрылымын бірден
өзгертіп жіберді.
Қылмысты сталиндік авантюраның — ... ... мен ... ... ... ...... болды. Тарихшы-демографтардың есебі бойынша қазақ
халқының 1,7 млн-дайы қырғынға ұшыраған. Республиканың орыс, ... ... ... ... да ... ... көп болды. 1 млн-нен астам
адам Қазақстаннан тысқары, оның ... шет ... ... ... де босып кетті.
Соғысқа дейінгі жылдары республика сталинизмнің құғындау ... ... ... ... ... ... ... жер аударылды. Соғыс кезінде Қазақстанға 532,5 ... 102,5 жер ... ... 420 ... астам, құғынға
ұшыраған немістер, 507 мың Солтүстік Кавказ, Қырым мен Поволжье тұрғындары
орналастырылды. Сондай-ақ корейлер ... және ... ... ... зер сала ... көп халықтық
Қазақстанға қоныс аударылу тарихына көз ... ... ... ... ... да ... құрамында патша
үкіметінің ұйғарымымен сол жылдардағы құжаттарда айтылғандай, ойпары бұзық
тұлғаларға ескерту ... Қиыр ... ... алыс ... ... ... көшіріледі. Оларды Томскге, Пермге, Пензаға
басқа да ... ... ... мен ... ... ... арқылы өтетін Транссібір ... ... ... да олардың біразы Қазақстанда орнығып қалды.
Корейлердің Далалы ... ... ... ... ... Орталық
мемлекеттік архивіндегі құжаттар да растайды. Екі ... ... ... ... және ... кешкен саяси процестер
көлемімен айқындала түсті. ... ... ... ... 20 ... күріш өсіруді дамытуға байланысты корейлердің
өз еркімен ұйымдасқан түрде Қазақстанға ... орын ... Таяу ... ... ... ... Арал теңізі маңына көшірілді. 1937ж.
корейлер таяу ... және ... ... ... ... мұхиттың
аймағындағы ең глобальды саяси объектісіне айналды. Олардың Қазақстан ... Азия ... жер ... ... ... ... ... саясаты
деп көрсетті. Өзінің этникалық қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ” белгісіз бағыттарға жіберілді.
Солай, корейлер үшін ... ... ... ... ... сан ... 90 ... оның ішінде тірі қалған 20789 жанул, яғни 98454
корейлер жеткізілді. Олардың ... ... ... ... тарихымен
бірігіп жатты. 62 жыл уақыт ішінде Қазақстандағы корей этносының саны
көбейді. ... ... ... ... еңбек сіңірген әртістер,
творчество адамдары, саяси қызметкерлер мен саясаткерлер, өндіріс басшылары
жоғары дәрежелі мамандар шықты.
Жергілікті халықты туған ... жер ... ... ... ... ... Бұл әсіресе неміс халықтарына тікелей байланысты. ХХғ. Сібір ... 1 млн. ... ... ... жер ... ... Мен ХХғ. Басында
Қазақстанда неміс колониялары құрыла бастайды. 30ж. ... ... ... ... ... ... ... жаппай жер
аудару басталды. 30ж. ортасында Қазақстанда неміс халқының саны 51102 адам
болды. 1936ж. Қазақстандағы неміс этносының ... КСР ... ... ... ... ... мәліметі бойынша Украинадан 15 мың шаруа
шаруашылықтарын немесе 45 мың адам көшірілуі тиіс болды.
Қазақстанда ауыл шаруашылығы ... ... ... бұл ... ... ... Тарихи фактілердің мәлімдеуі бойынша
Қазақстанға немістердің көшірілу ... ... 1941ж. ... дейін
қолданылды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының “Поволжье ... ... ... ... ... бұйрығы бойынша, бір түн ішінде
Поволжьедегі неміс АССР жойылды. 1941ж. күзінде 1 млн. 120 мың. ... ... ... ... 420 мың адам ... көшірілді.
Тарихтың көрсетуі бойынша ... ... ... ... ... халқы өзінің екінші отанының патриоты бола ... ... ... қазақ халқының тілін, мәдениетін салт-дәстүрі
мен тұрмыс ... ... ... және ... ... ... Отан соғысы кезеңінде республикадағы адам шығыны шамамен 410 мың адам
болды. ... ... ... үшеуі болды. 1941—1950жж. аралығында
республика тұрғындарының санының көбеюі ... ... тың және ... ... игеру, Қазақстан тұрғындарына өз
ізін қалдырды. 1956ж. санақ бойынша тұрғылықты халық көп ұлтты ... ... ... ... ... мен ... ... сол кезеңде
негізгі орын алды. Барлық ... ... тек ... тәрбие
жұмысы арқылы жөндеуге болады деп есептелінді. Бұл “Тәрбие” ... ... ... тұрды. Мәселен, ұлттық мүдде, ұлттық дәстүр және ... ... ... ... Көп арада ұлттық саясат пен
интернационализм ... ... ... ... ... КСРО басшылары
ұлттық қатынастарды идеалды ... ... ... ... ... ... қатынастары мәселесі шешілуден гөрі, тереңірек
дамып отырды. Өзін-өзі билеу құқығы толығымен ұмытылды.
Қаралып отырған дәуірді ... ... ... ... ... болды. Ұлттық проблеманың бәрін тек тнтернационалдық тәрбиесінің
жақсарту арқылы шешуге ... деп ... ... ... қарамай рухани қайта түлету мәселесі
көлеңкеде қалып қойды. Түрі ұлттық мәдениет, оқу мен ... іс ... ... ... ұлттық салт-санадан гөрі Кеңестік салт-сана көбірек
дәріптелді. Ұлт республикаларында қоғамдық-саяси өмірде евроцентризм басым
болды. КСРО ... мен ... ... орыс ... рөлін
асыра бағалау процессі жүрді, мұның өзі социалистік республикалардың ұлттық
мемлекеттік, мемлекеттік ... және ... ... ... алып ... ... тарихымыздың бөліп алуға болмайтын бөлігі
көшпелілік ... мен ... ... ... ... ... ... түсінбеу Қазақстанда тіл саясатында тек ұлтаралық
қатынас тілін ғана қолдап, ал ұлт тілі ... ... ... ... соқты.
Республикада кеңінен насихатталған қос тілділік оның екеуіне бірдей қараған
жоқ. Қазақ тілі оның ... өмір ... ... 50 ... 10-ны ғана атқарды.
1990ж. мемлекеттік егемендік туралы декларация мен Жоғарғы Кеңестің
“Қазақстан ... ... ... ... (1991ж)
конституциялық заңы көпұлтты мемлекет түсінушілік кезеңін байқатты.
“Тәуелсіздік туралы Заңда (6 бап) Республикада ... ... ... ... мен ... ... ... қазақ ұлтының тағдыры
үшін жауапкершілігі мен ізгілікті демократиялық құқықтық мемлекетті құруға
бел байлауы негізге алынды”. 16 ...... күні — ... мейрам
болып саналады.
Қазақстан көп ұлтты және ұлттық-патриотты мемлекет, оның аймағында негізгі
құрамы қазақтар мен орыстардан туратын ... ... ... ұлт ... Президент Н.Ә.Назарбаев “Это единственная республика, в которой
коренное население, хотя и ... ... ... ... но ... большинством”.
Қазақ халқының этномәдениетінің қайта ... ... ... ұлт
өкілдерінің ұлттық намысы мен ... еш шек ... ... тіл туралы заң” бұрынғы КСРО ... ... ... заң ... бірі ... ... ... халықтар достығы негізінде демократиялық,
яғни құқықтық азаматтық қоғам құру болды.
 Мәдени процестер
 
Мәдениетті қолдаудың ұлттық қоры
 
Қазіргі заманғы мәдени ... ... ... ие. ... ... ... мен ... өзін-өзі дамыту, идеологиялық догмалар мен
стереотиптерден арылу үшін қанатын кеңге жая түсті. Бұл ... ... ... ... және ... өмір ... ... шығуға мүмкіндік ашты. Осылайша біртұтас еңбек
мектептерінің орнына ... ... беру ... ... ... ... жеке және авторлық мектептер ашылып,
жұмыс істей бастады. ... ... және ... да ... ... жаңа ... жарыққа шығуда.
Алдыңғы қатардағы жоғарғы оқу орындары — Әл-Фараби атындағы ҚазМҰҚ, Абай
ат. АМУ, Қаз. Политехникалық институты және ...... ... ... сыртқы саясатын жүргізудегі жауапты тапсырмаларды өз ... ... кадр ... ... ... жаза ... ашты.
Түркістандағы Қ.А.Яссауи ат. Халықаралық қаз.-түр. ... ... ... т.б. ... оқу ... ... алғашқы
студенттерін қабылдады.
Халықтық білім беру жүйесінің халықаралық байланыстар кебейе түсті. 1991ж.
1000-нан астам Қазақстан оқушылары, ... мен ... ... ... жалғастырды.
Жаза талаптарға сай ҚР ҰҒА-ның ғылыми ізденістерінің құрылым мен тематикасы
енгізілуде. Ә.Х.Марғұлан ... ... ... ғарыштық
зерттеулер, механика мен машина ісі, информатика мен басқару мәселелер,
физика-техника, т.б. ... жаңа ... ... ғылым академияларының байланыстары кезеңіде ҚР-ның Инженерлік және
Ауылшаруашылық ... ... ... бастады. Ғылыми стипендиялар
тағайындау, ғылыми атақтар беру және ... ... ... үшін ... ... ... комиссиясы құрылды.
Құғынға ұшыраған ғалымдар мен жазушылар және мамандарды елге ... ... ... ... ... ... М.Дулатовтың, Ж.Аймауытовтың кітаптары жарық көрді.
Қазақ тілінің қайта ... ... ... ... ... ... тіл туралы заңына сәйкес қазақ тілі мемлекеттік тіл болып
жарияланды. Іс жүргізуді қазақ тіліне ... ... ... шаралар
белгілініп, жүзеге асырылуда. Екі жыл ішінде 654 ... ... ... ... және 292 ... ... ... қазақ мектептері ашылды.
Мемлекеттік тілдің бұқаралық ақпарат құралдары ... ролі ... ... ... ірі ... — Бүкіләлемдік қазақтар конгресі
болды. Оған ... рет ... әр ... ... ... мен ... ... мен іскерлер, т.б. қандастарымыз
жиналды.
Сонымен қатар Қазақстанның қазіргі мәдениеті едәуір қиындықтарды да басынан
өткізуде. ... ... ... ... жоспарлық экономиканы
рыноктық (нарықтық) қатынас жолына ... ... ... ... беру және
ғылыми мекемелерді материалдық-техникалық және ... ... ... ... тудырды. Гуманитарлық интеллигенция мен өндірістік
емес саладағы мамандар әлеуметтік қорғалмаған күйге түсті. Бұл ... ... мен ... ... ... болды.
Мәдениетті коммерцияландыру тенденциясы ... ... ... ... ... рухани салаға порнографияны,
зорлық-зомбылықты дәріптейтін сұранысы төмен және ... ... ... ... ... бір ... ... жүйенің
күйреуін, жаңа мемлекеттің дүниеге келуінің ... ... ... ... бас ... ... екінші жағынан орнығып келе
жатқан плюрализмнің, жекешеліктің әртүрлі формаларының, қоғамдық-саяси
құрылымдар мен ... ... ... ... ... ... мәртебесін алуы ұлттық мәдениеттің дамуына
жаза жолдар ашты. Өнерде менеджмент ... ... ... ... ... академиясын” құрды. Музыкалық мектептің негізінде
Ж.Әубәкіров колледж ашты. ... ... ... ... ... ... ... атты Халықаралық классикалық би
фестивалі, Таңбалы тасқа қашалған суреттерді ... ... ... ... күндері және басқа да шаралар ұйымдастырылуда.
Бір ғана Алматының өзінде 5 жыл ішінде бірнеше жеке ... 14 ... ... ... жеке ... ... “Қазақстан өнері
жеке жиындарда” атты тұңғыш республикалық ... ... ... ... да ... кинематографиясы өзінің екінші рет ... ... ... Оның жаза толқындарының пайда болуымен бірге жас режиссерлердің
“Ине”, “Айырушы” (разлучница), “Соңғы ... ... ... ... ... аккордеонистің өмір жолдары”, “Сұр үшбұрыштағы
орын”, “Әлсіз жүрек”, “Көгершін үні”, “Крест ... т.б. ... ... халықаралық фестивалиның бас және арнайы жүлделері мен сыйлықтарын
иемденіп жүр.
Республиканың мәдени саласында қазір 30 мың адам қызмет ... 45 ... ... 90-ға жуық ... 7000 ... ... ... Айтулы
сахналық ұжымдар — Абай атындағы опера және балет театры, Республикалық
қазақ, орыс және ... ... ... ... және ... ... ... бар. Құрманғазы атындағы халықтық аспактар оркестрі, Мемлекеттік
симфониялық оркестр, “Алматының жас ... ... ... ... ... ... де, шет ... де танымал. Вокальді өнердің
бүгінгі таңда Е.Серкебаев, Б.Төлегенова, Ә.Дінішев, Н.Үсенбаева, Ғ.Есімов,
Р.Рымбаева, А.Қоразбаев, М.Жүнісова, ... ... ... бар. ... ... ... деп ... Расында да мұнда
“Азия дауысы”, “Шығыс маусымы”, “Дәстүрлер жүлдесі”, “Жас ... ... ... ... ... тұрады.
“Европа-синема” халықаралық жүйесіне кірген Алматыдағы “Арман” кинотеатры
бізді ... әр ... ... ... ... ... қазақ ақыны әрі философ А.Құнанбаев пен жыр шебері Ж.Жабаевтың
150 жылдық мерейтойларының атап ... ... ... ие ... ең ірі сурет құндылықтары орнының бірі — Ә.Қастеев атындағы
Мемлекеттік өнер музейі. Олардың арасында полеолит ... бері ... мен оның ... ... ... келе ... ... өнерінің үлгілері бар. Музей экспозицияларында Үндістанның, Жапония
мен Қытайдың халықтық шеберлерінің керемет ... ... ... тас ... ... орыс және ... ... авторларының
бейнелеу еңбектері, кеңестік кезең мен қазіргі заманғы жұмыстар.
Қазақстан 114 ... ... ... ... тіпті ежелгі
ассириялықтардың да ұрпақтары бар. ... өмір ... ... халықтардың
тарихи қалыптасқан рухани байланысы Евразиялық Одақ идеясына негіз болды.
Ал республикада біріктіретін 40 ... ... ... ... көпұлтты
мәдениетіміздің дамуына жағдай жасайды. Соңғы жылдары Республика Президенті
Н.Назарбаевтың шығармашылық жастарымен ... ... ... Оның
қолынан үміт күттіретін талаптты жастардың үлкенлегі өмірге жолдама алды.
Мәдениет қайраткерлеріне арналып, ... ... ... ... мәдениетті қолдау қоры үлкен істер тындыруда. Мәдениет
саласындағы мамандарды даярлауға көңіл бөлінуде. Жыл сайын осы ... 5 ... және 49 орта оқу ... мың ... ... ... ... ұлттық қоры.
 
Мәдениетті қолдаудың ұлттық қоры — 1995ж. республиканың ... ... ... ... ... ... мәртебесі
төрағасы болып ҚР Президент Н.Ә.Назарбаев ... ... ... жұмыстары:
• ·  мәдениет және өнер мекемелеріне, қоғамдық құрылымдар мен
қозғалыстарға, өздігінен ... ... ... ... ... жас ... ... шығармашылық жұмыстарына
жағдай жасау және кәсіпкерлік, шеберліктерін ... ... және ... ... беру.
• ·  музейлер мен кітапханалар құру.
• ·  фестивальдер, конкурстар, айтыстар, көрмелер өткізу.
• ·  симпозиумдар, конференциялар ... ·  ... ... ... ... ... ·  ... пен өнер қызметкерлерін әлеуметтік қорғау, т.с.с.
Қор өзінің жұмыстарын спонсорлық құралдар арқылы жүзеге асырады.
Мысалға, биыл Қорға американдық “Мобил ойл ... ... ... ... — “зергер” зергерлік фирмасы, Соколов-Сарыбай тау-
кен металлургиялық ... ... ... берді.
Шығармашылық интеллигенцияны қолдау мақсатында 1996ж. ... ... ... арқа”, “Қарағанды суретшілері” көрмелері,
Ресей Музыка Академиясының студенті ... ... ... ... және кино ... ... еске алу кеші өткізілді.
Халықаралық фестивальдерге қатысу үшін Қор Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жас ... журналистерге қаражат бөлді.
Сондай-ақ Қор Ұлттық Кітапханаға, М.Әуезов атындағы Қазақ театрына,
Композиторлар ... ... ... ... жасөспірім
көрермендері театрына материалдық көмек ... ... ... ... ... шығармашылық жоғарғы оқу
орындарында оқитын 10 дарынды деген студент Қор стипендиясын алып тұрады.
Мемлекеттік мәдениет ... ... ... ... ... ... сақтауға және ұлғайтуға өз ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі мен
маңыздылығын атқарылған ... ... ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
35/10 кВ-тық «Анката» қосалқы станциясын қайта құру53 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
«Құлсары» 110/35/10 кВ қосалқы станциясын қайта құру73 бет
Алмагүл 35/10 кВ-тық қосалқы станциясын қайта құру50 бет
Бөкейорда ауданы 35/10 кВ «Бисен» қосалқы станциясын қайта құру52 бет
Деректерді қайта құру және полиморфизм. Полиморфизмді қолдану5 бет
Еуропалық қайта құру және даму банкінің негізгі міндеттері мен мақсаттары20 бет
Заңды тұлғаларды қайта құру және мемлекеттік тіркеу.33 бет
КСРО-дағы қайта құрулар4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь