Корпоративтік табыс салығын анықтау және талдау


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6

1 САЛЫҚТАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛУ ДЕҢГЕЙЛЕРІ.

1.1 Салықтардың пайда болуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

1.2 Салықтардың мәні мен маңызы және экономикада алатын орны ... ... ... 14

1.3 Салық салудың құрылу деңгейлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19

2 КОРПОРАТИВТІК ТАБЫС САЛЫҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ.

2.1 Корпоративтік табыс салығының салық салу объектілері ... ... ... ... ... ..26

2.2 Корпоративтік табыс салығын есептеп шығару тәртібі мен төлеу мерзімдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37

2.3 Корпоративтік табыс салығының кәсіпорын қызметіне әсер етуін және бюджетте алатын орнын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..43

3 КОРПОРАТИВТІК ТАБЫС САЛЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ: ШЕТЕЛДІК ТӘЖІРИБЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67
КІРІСПЕ

Салықтар мемлекеттің құрылуымен бірге пайда болады және мемлекеттің өмір сүріп, дамуының негізі болып табылады. Қандай да бір мемлекет тек қана белгіленген меншік қаржылық базаға ие болған кезде қызмет атқаруы мүмкін.
Нарықтық жағдайда мемлекеттік кірістердің қайнар көзі болып салықтар табылады. Оны заңды және жеке тұлғалар белгілі бір мөлшерде белгіленген мерзімде міндетті төлем ретінде мемлекетке төлейді.
Мемлекет өзіне ақша қаражаттарын әр түрлі тәсілдермен табады.
Кейбір жағдайларда, ол иемденушіден мемлекетке ерікті түрде ақшаны беруде негізделетін тәсілді қолдану мүмкін. Бұндай тәсілдің классикалық мысалы – мемлекеттік борыш (ішкі және сыртқы). Басқа жаѓдайларда, мемлекетпен аќшаны табу, оларды мәжбүрлі алу жолымен іске асырылады. Бұл жерде классикалыќ мысалы болып салыќтар табылады.
Салыќтар, іскері пайдамен ќатар, мемлкет өзіне аќша табудыњ ењ ежелгі тәсілі болып табылады.
Қазақстан Республикасының Салық Кодексіне сәйкес елімізде салықтардың тоғыз түрі төленеді, оның ішінде өте маңызды салық болып корпоративтік табыс салығы табылады. Осы салықпен байланысты сұрақтар неғұрлым мемлекет үшін, соғұрлым шаруашылық субъект үшін көкейтесті. Мемлекет үшін корпоративтік табыс салығы – бюджеттегі кіріс бөлімінің негізгі бабы, ал шаруашылық субъект үшін – бұл салықтың үлестік салмағы үлесі өте үлкен, осыдан кәсіпкерлік қызметке тигізетін әсері елеулі. Дипломдық жұмыстың тақырыбы маңызды мәселе екенін жоғарыда айтылғаннан дәлелдейміз. Дипломдық жұмыстың мақсаты болып Қазақстан Республикасының корпоративтік табыс салығын өндіріп алу механизмін қарастырып, оны жетілдіру жолдарын ұсыну табылады.
Осы мақсатқа жету үшін келесі тапсырмалар қойылады:
-салықтардың мәнін қарастырып, экономикалық маңызын ашу;
-корпоративтік табыс салығын өндіріп алу механизмін қарастыру;
-корпоративтік табыс саллығының шаруашылық субъект қызметіне әсер етуін талдау;
-корпоративтік табыс салығының мемлекеттік бюджеттегі орнын қарастырып, талдау;
-корпоративтік табыс салығын жетілдіру үшін шетелдік тәжірбиені қарастыру.
Дипломдық жұмыстың бірінші тарауында салықтардың пайда болуы қарастырылып, экономикалық маңызы ашылған. Екінші тарауда корпоративтік табыс салығын өндіріп алу механизмі әзірленіп салық ауыртпашылығы қарастырылған және оның заңды тұлғаның қызметіне әсер етуі және мемлекеттік бюджеттегі ролі талданған.
Дипломдық жұмыстың үшінші тарауында корпоративтік табыс салығын жетілдіру мақсатымен шетелдік тәжірбие қарастырылған.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік негізі болып Қазақстан Республикасының заңдары мен нормативті - құқықтық актілері, отандық және шетел экономистерінің монографиялары, баспасөз мақалалары, статистикалық мағлұматтары табылды.
ЌОЛДАНЃАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ќазаќстан Республикасыныњ Конституциясы. 1998 ж. 7 казанында
енгізілген өзгертулер мен толыќтырулармен. Алматы: 2002 – 40 б.
2. Послание Президента Республики Казахстан Н. А. Назарбаева народу Казахстана «Стратегия 2030».
3. Ќазаќстан Республикасыныњ Азаматтыќ кодексі (Жалпы және
Ерекше бөлімдері) – А : Юрист. 2002 – 329 б.
4. Ќазаќстан Республикасыныњ салыќ кодексі. 2003 ж. 12 желтоќсанынан № 209 – II. А: 2004 – 238 б.
5. Бабич А.М., Павлов Л.Н. Государственные и муниципиальные финансы. – М.: ЮНИТИ, 1999 – 687 с.
6. Ван Хорн Дж.К. Основы управления финансами: Пер. с англ. / Гл. ред. серии Я.В.Соколов. – М.: Финансы и статистика, 1996. – 569 с.
7. Дюрнберг Р.Л. Международное налогооблажение. – М.: ЮНИТИ, 1997. – 201 с.
8. Налоги в развитых странах / Под ред. И.Русаковой. – М.: ЮНИТИ, 1991 – 231 с.
9. Налоги и налогооблажение / Под ред. И.Русаковой. – М.: ЮНИТИ, 2001 – 462 с.
10. Сейдахметов Ф.С. Налоги в Казахстане. – А.:«LEM»- 2002. – 160 с.
11. Статистический ежегодник Казахстана: Статистический сборник / Под ред. А.А.Смаилова – А.: Агенство РК по статистике, 2003. – 583 с.
12. Худяков А.И., Бродский Г.М. Теория налогооблажения. – А.: Норма-К, 2002 – 392 с.
13. Худяков А.И., Наурызбаев Н.Е. Налоги: понятия, элементы, установление, виды. – А.: ТОО «Баспа», 1998 – 160 с.
14. Юткина Т.Ф. Налоги и налогооблажение. – М.:ИНФРА – М, 1998 – 429 с.
15. // Ќаржы – ќаражат, №6 – 2003 –стр.58. Лукпанова Ж. «Налоговая нагрузка и ее влияние на деятельность субъектов предпринимательства».
16. // Аль-Пари, №1, - 2003, 136 бет «Аймаќтыњ фискалды саясаты».
17. // Егемен Ќазаќстан 2002 ж. 7 маусым, 3 бет «Салыќ мәдениеті – салыќты дұрыс төлеп, адал өмір сүру»
18. // Жас Алаш 2003 ж. 9 ќыркүйек, 3 бет «Экономиканыњ ќамќоршысы ќаржы полициясы».
19. // Егемен Ќазаќстан 2003 ж. 22 ќањтар, 2 бет «Салыќ кодексіндегі соњѓы өзгерістер».
20. // Егемен Ќазаќстан 2003 ж. 10 ќазан, 2 бет «Салыќ жењілдіктерініњ маќсаты».
21. // Егемен Ќазаќстан 2003 ж. 1 ќараша, 2 бет «Кәсіпкерлікті ќолдау».
22. // Егемен Ќазаќстан 2003 ж. 12 ќыркүйек, 1 бет «Салыќ кодексіне түзетулер енгізіледі».
23. // Файл Бухгалера 2003 г. 8 сентября, 8-9 стр. «О внесениях изменениях в Налоговой кодекс на 2004 год».
24. // Қаржы-қаражат 2003,№1,«Финансовые инструменты регулирования местных финансов».
25. // Қаржы-қаражат 2003,№6,«Влияние налогового бремени на предпринимательскую деятельность».
26. Манапов Н. Проблемы налоговой системы. // Каржы-Каражат. №6. 1996 г.
26. Хажалиев А. Проблема регулирования НДС. // Аль-Пари. №1. 2000 г., с. 73.
27. Шиликбаев С. Модель для расчета оптимальной ставки налогообложения. // Аль-Пари. №1. 2000 г., с. 62.

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге




МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ...6

1. САЛЫҚТАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛУ ДЕҢГЕЙЛЕРІ.

1. Салықтардың пайда болуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

2. Салықтардың мәні мен маңызы және экономикада алатын орны ... ... ... 14

3. Салық салудың құрылу деңгейлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19

2. Корпоративтік табыс салығын анықтау жӘне талдау.

1. КОРПОРАТИВТІК ТАБЫС САЛЫҒЫНЫҢ САЛЫҚ САЛУ ОБЪЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ..26

2. Корпоративтік табыс салығын есептеп шығару тәртібі мен төлеу
мерзімдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37

3. Корпоративтік табыс салығының кәсіпорын қызметіне әсер етуін және
бюджетте алатын орнын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..43

3 Корпоративтік табыс салығын жетілдіру жолдары: шетелдік
тӘжірибе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6 3

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67
КІРІСПЕ

Салықтар мемлекеттің құрылуымен бірге пайда болады және мемлекеттің
өмір сүріп, дамуының негізі болып табылады. Қандай да бір мемлекет тек қана
белгіленген меншік қаржылық базаға ие болған кезде қызмет атқаруы мүмкін.
Нарықтық жағдайда мемлекеттік кірістердің қайнар көзі болып салықтар
табылады. Оны заңды және жеке тұлғалар белгілі бір мөлшерде белгіленген
мерзімде міндетті төлем ретінде мемлекетке төлейді.
Мемлекет өзіне ақша қаражаттарын әр түрлі тәсілдермен табады.

Кейбір жағдайларда, ол иемденушіден мемлекетке ерікті түрде ақшаны
беруде негізделетін тәсілді қолдану мүмкін. Бұндай тәсілдің
классикалық мысалы – мемлекеттік борыш (ішкі және сыртқы). Басқа
жаѓдайларда, мемлекетпен аќшаны табу, оларды мәжбүрлі алу жолымен
іске асырылады. Бұл жерде классикалыќ мысалы болып салыќтар табылады.

Салыќтар, іскері пайдамен ќатар, мемлкет өзіне аќша табудыњ ењ ежелгі
тәсілі болып табылады.

Қазақстан Республикасының Салық Кодексіне сәйкес елімізде
салықтардың тоғыз түрі төленеді, оның ішінде өте маңызды салық болып
корпоративтік табыс салығы табылады. Осы салықпен байланысты сұрақтар
неғұрлым мемлекет үшін, соғұрлым шаруашылық субъект үшін көкейтесті.
Мемлекет үшін корпоративтік табыс салығы – бюджеттегі кіріс бөлімінің
негізгі бабы, ал шаруашылық субъект үшін – бұл салықтың үлестік салмағы
үлесі өте үлкен, осыдан кәсіпкерлік қызметке тигізетін әсері елеулі.
Дипломдық жұмыстың тақырыбы маңызды мәселе екенін жоғарыда айтылғаннан
дәлелдейміз. Дипломдық жұмыстың мақсаты болып Қазақстан Республикасының
корпоративтік табыс салығын өндіріп алу механизмін қарастырып, оны
жетілдіру жолдарын ұсыну табылады.
Осы мақсатқа жету үшін келесі тапсырмалар қойылады:
-салықтардың мәнін қарастырып, экономикалық маңызын ашу;
-корпоративтік табыс салығын өндіріп алу механизмін қарастыру;
-корпоративтік табыс саллығының шаруашылық субъект қызметіне әсер
етуін талдау;
-корпоративтік табыс салығының мемлекеттік бюджеттегі орнын
қарастырып, талдау;
-корпоративтік табыс салығын жетілдіру үшін шетелдік тәжірбиені
қарастыру.
Дипломдық жұмыстың бірінші тарауында салықтардың пайда болуы
қарастырылып, экономикалық маңызы ашылған. Екінші тарауда корпоративтік
табыс салығын өндіріп алу механизмі әзірленіп салық ауыртпашылығы
қарастырылған және оның заңды тұлғаның қызметіне әсер етуі және мемлекеттік
бюджеттегі ролі талданған.
Дипломдық жұмыстың үшінші тарауында корпоративтік табыс салығын
жетілдіру мақсатымен шетелдік тәжірбие қарастырылған.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік негізі болып Қазақстан Республикасының
заңдары мен нормативті - құқықтық актілері, отандық және шетел
экономистерінің монографиялары, баспасөз мақалалары, статистикалық
мағлұматтары табылды.

САЛЫҚТАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛУ ДЕҢГЕЙЛЕРІ

1 Салықтардың пайда болуы мен дамуы

Салықтардың экономикалық категория ретінде пайда болуы мен қызмет
атқаруы мемлекттің дамуымен байланысты.

Қандай да бір мемлекет тек қана белгіленген меншік қаржылық базаға ие
болған кезде қызмет атқару мүмкін. Қарапайым сөзбен айтқанда, өзінің
аппаратын ұстау және мемлекеттік қызметі іске асыру процессінде пайда
болатын шығыстарды жабу үшін белгілі ақша саласына ие болғанда. Ақша
өндірістің материалдық саласында пайда болуы. Бұл салаға, мемлекеттік
қызмет, басқару қызметтің алуан түрлілігі болғандықтан, қатысты емес.
Басқаша сөзбен айтқанда, бөлек қарастырылатын, мемлекеттік қызметінің
нақты еңбегі, сол сияқты жалпы, барлық мемлекеттік аппараттың
қызметі, сөзсіз қоғамдық – пайдалы сипатына ие болып отырғанымен ақша
түрінде көрінетін құны бар өнімді шығармайды. Осыдан, мемлекеттің ақша
іздестіруі – мемлекеттің қызмет атқаруын қамтамасыз ету үшін
қажетті ақша қаражаттарын жұмылдыру деп аталатын, оның қарсылық
қызмет элементінің мазмұнын құрайды.

Мемлекет өзіне ақша қаражаттарын әр түрлі тәсілдермен табады.

Кейбір жағдайларда, ол иемденушіден мемлекетке ерікті түрде ақшаны
беруде негізделетін тәсілді қолдану мүмкін. Бұндай тәсілдің
классикалық мысалы – мемлекеттік борыш (ішкі және сыртқы). Басқа
жаѓдайларда, мемлекетпен аќшаны табу, оларды мәжбүрлі алу жолымен
іске асырылады. Бұл жерде классикалыќ мысалы болып салыќтар табылады.

Салыќтар, іскері пайдамен ќатар, мемлкет өзіне аќша табудыњ ењ ежелгі
тәсілі болып табылады.

Мемлекеттік ұйымдастырудыњ ењ басты кезењдерінде салыќ салудыњ
бастапќы нысаны деп ќұрбан беруді санауѓа болады. Бұл тек ќана ерікті
түрде жүзеге асырылуы деп ойлаѓан дұрыс емес. Себебі, ќұрбан беру,
міндетті түрде жүргізіліп, мәжбүрлі төлем немесе алым болѓан.

Ќазаќстан аймаѓында салыќ салудыњ өзгеше жүйесі ќалыптасќан.

Бұл жерде, салыќтар, бұрынѓы заманнан бастап зекет (жер рентасы – мал
шаруашылыќ аймаќтарында малдыњ 20 бөлімі), үшір (астыќтан 10 бөлімі)
ретінде алынѓан. Себебі, ауыл шаруашылыѓындаѓы малшылар байлар мен
билердіњ жерлерінде көшпелі тұрмыс жүргізген. Осыѓан ќоса алар, хандар
мен билер далада жүрген кезде оларды асырап, жауынгерлерді әскери
жараќпен және тамаќпен ќамтамасыз еткен. Яѓни, өзініњ ханына сыйлыќ берген:
малмен – соѓым және етпен – сыбаѓа.

Сонымен ќатар, сот талабыныњ сомасынан 110 мөлшерінде, сот бажы ханлыќ
болѓан. Таѓы да баждыњ бір түрі – бұл көшпелі жерлерден өткен үшін баж
төлемі. Ал соѓыс кездерде, малдан басќа, табыстыњ ірі көзі болып әскери
табыс – ясыр болѓан.

XVIII ѓасырда Тәуке хан адат жүйесін ќұрастырѓан. Бұл тарихта Тәуке
ханныњ Жеті жарѓысы деп ќалѓан. Бұнда, ќазаќ – феодал ќоѓамыныњ әр
түрлі әлеуметтік топтардаѓы өкілдердіњ мүлік ќарым – ќатынастары реттелген.
Тәуке ханныњ Жеті жарѓысыныњ бір бабы ќұнды белгілеген. Яѓни, ќұн
бұл өлтірілген солтанныњ немесе хаджаныњ туысќандарына жеті еселік
мөлшерде (атаѓы жоќ жеті малшы үшін төлем ретінде) төлем. Ал ќұл өлтірілген
кезде ол ит өлген сияќты саналѓан.

Сұлтанды немесе хаджаны ренжіткен үшін айып алынѓан, яѓни айып – тоѓыз
мал мөлшеріндегі айыппұл, ал сойѓан үшін – 27 малѓа тењ айыппұл. Егер, ќұн
немесе айыппұл төленбесе, байдыњ барымтаѓа ќұќыѓы бар болѓан.
Барымта - жауапкердіњ немесе оныњ туыстарыныњ малын тартып алу.

1841 жылы Жәњгір ханныњ нұсќауы бойынша Зекетті алу туралы аќша
нысанын енгізген, яѓни зекет – аќшамен, немесе малмен. Бұл, ќазаќ – феодал
ќоѓам дамуындаѓы сапалы жања дењгейдіњ пайда болѓанын білдіреді. Яѓни,
тауар өндірісініњ жоѓары дењгейіне жету.

Жоѓары аталѓан алымдардан басќа, ішкі орданыњ ќазаќ тұрѓын салыѓы,
ешќай жерде бекітілмеген, яѓни, жазылмаѓан, салыќтыќ төлемдерін төлеген.
Мысалы, басќа тайпаларда жұмыс істеген үшін төлем – билеттік алым, киіз
үйге алым, басќа жерлерге малды жіберген үшін акциз төлемі.

Сонымен ќатар, бұрынѓы заманда салыќ салуда әр түрлі ќарсы әрекеттер
болѓан. Мысалы, Афинада ерікті азамат салыќ төлемегеннен басќа адамдардан
айырылады деп саналѓан. Ерікті ќұрбан беру – әр азаматтыњ өз тілегі. Біраќ,
ірі шыѓыстар пайда болѓан кезде ќаланыњ халыќ жиналысы табыстан центтік
аударым белгілейді.

Бұрынѓы заманнан келіп жатќан салыќ жүйелерін ќарастырып кетейік.

Алѓашќы рет мемлекет Рим ќаласынан және оныњ ќасындаѓы аймаќтардан
тұрѓан. Бейбітшілік уаќытта салыќтар болмаѓан. Ќаланы басќару бойынша
шыѓыстар минималды болѓан, себебі, басќарушылар өз ќызметін аќысыз атќарып,
кейбір кездерде өздерініњ ќаражаттарын салѓан. Шыѓыстардыњ негізгі бабы
ќоѓамдыќ жерлерді ќұру шыѓындары.

Соѓыс уаќытта Рим азаматтары өздерініњ кірістеріне сай салыќ
төлеген.

Салыќтыњ сомасын (ценз) аныќтау әр – бір бес жылда тањдалѓан ќызметші
– цензормен жүргізілген. Рим азаматтары цензорларѓа өздерініњ мүлік
жаѓдайы мен отбасылыќ жаѓдайын ұсынѓан. Осыдан келесі ќортындыѓа келуге
болады – сол кезде табысты декларациялау (көрсету) негіздері ќалыптасќан.

Кейіннен, Риммен жања ќалаларды – отарларды жаулап алуѓа ќарай, салыќ
жүйесінде де өзгерістер пайда болѓан. Отарларѓа жергілікті салыќтар мен
алымдар енгізілген.

Римнен тыс тұратын Рим азаматары мемлекеттік және сол сияќты жергілікті
салыќтарды төлеген.

Рим провинцияларында кірістердіњ негізгі көзі болып жер салыѓы
табылады. Орташа алѓанда, оныњ ставкасы жер участкесімен 110 кірісін
ќұрайды. Сонымен ќатар, салыќ салудыњ ерекше нысандары болѓан, мысалы,
жеміс талдарына, жүзім бұтаќтарын ќоса отырып, салыќ.

Меншіктіњ басќа да түрлеріне салыќ салынѓан: жылжымайтын мүлікке,
малѓа, ќұнды заттарѓа. Провинцияныњ әрбір тұрѓыны барлыќ үшін
бірыњѓайлы жанбасылыќ алымды төлейтін.

Тікелей салыќтардан басќа, Рим империясында жанама салыќтарда
болѓан.Сонымен, салыќтардыњ жанама және тікелей түрлеріне бөлінуі бұрынѓы
заманнан келе жатќанын көріп отырмыз.

Бұндай төленудіњ критерийі болып тұтынушыларѓа салыќты аудару
табылады. Осы критерий келесіні ұсынады: тікелей салыктыњ төлеушісі болып
табыс алатын мүлікке ие болатын азамат табылады, ол жанама салыќты төлейтін
– тауарды тұтынатын азаматтар. Оларѓа, тауар баѓасына ќосымша ќұн ќосу
арќылы салыќ аударылады. Бұл тек ќана теориялыќ болжау екенін еске
саќтаѓан дұрыс, өйткені практикада басќа да жаѓдай болу мүмкін. Мысалы,
кейбір жаѓдайлар болѓан кезде, тікелей салыќтар, баѓаны өсіру механизм
арќылы басќа төлеушілерге аударылу мүмкін.

Жанама салыќтар, толыќ мөлшерде тұтынушыларѓа тұраќты түрде аударылу
мүмкін емес. Себебі, нарыќ, жоѓарлатырылѓан баѓа бойынша тауарды міндетті
түрде тек ќана ќажетті көлемін ќабылдайды. Жанама салыќтар арасында, Римде
ењ салмаќты салыќтар болып мыналар табылѓан: алайда 1% ставкасы бойынша
тауар айналымынан салыќ; 4% ставкасы бойынша ќұлдарды сату – сатып алу
кездегі ерекше салыќ; 5% ставкасы бойынша ќұлды босатќан үшін салыќ.
Біздіњ ѓасырдыњ 6 жылында, император Август, 5% ставкасы бойынша
мұрадан салыќ енгізген. Бұл салыќты тек ќана Рим азаматтары
төлейтін. Салыќ маќсатты сипатта болѓан. Алынѓан ќаражаттар маманды
сарбаздарды зейнетаќымен ќамтамасыз ету үшін баѓытталѓан.

Римдагы көптеген шаруашылыќ дәстүр Византияѓа көшкен.

Бастапќы Византиялыќ ѓасырда VII г. дейін тікелей салыќтардын 2 түрі
болѓан. Олардыњ ішінде: жер салыѓы, жанбасылыќ алым, әскерді ќамтамасыз ету
салыѓы, жылќыны сатып алуѓа салыќ, әскери борыштан босатылу үшін салыќ,
тауарды сату үшін баж төлемі (10 – 12%), мемлекеттік актілерді беру үшін
баж төлемі және басќалары.

Византияда көп көлемде төтенше салыќтар болѓан, мысалы: флотты ќұру
үшін, әскери сарбаздарды асырау үшін және басќалары.

Кейінгі ѓасырларда Ресейдіњ ќаржы жүйесі ќалыптаса бастаѓан. Ќазынаныњ
негізгі көзі болып алым – салыќ табылады. Бұл басында тұраќты емес, ал
соњѓы кезде неѓұрлым жүйеленген тұраќты тікелей салыќ. Алым – салыќ екі
тәсілімен алынѓан: арбамен немесе жүкпен – оларды Киевке әкелгенде және
адаммен – феодалдар немесе олардың сарбаздары алым – салыќќа өздері барѓан
кезде.

Жанама салыќ салу сату немесе сот баждары түрінде болѓан.

Мыт бажы - тау күзетінен тауарды өткізген үшін төлем; перевоз бажы
– тауарды өзеннен өткізген үшін; гостинная - нарыќты ұйымдастырѓан үшін
төлем; вес жане мера баждары тауарды таразыѓа тарту және өлшеу үшін
алынатын төлем.

Ќазіргі мемлекет Еуропада, XVI – XVII ѓасырларда, жања тарихтыњ
бастапќы кезењдерінде пайда болѓан. Бұндай мемлекетте әлі де салыќ
болмаѓан, сондыќтан, парламент үкіметке төтенше салыќтарды енгізу және
алуѓа дүркіндік рұќсат беретін.

Алайда, салыќ төлеушілері болып үшінші ќатарѓа жататын адамдар
табылады, яѓни, олар, ауыл тұрѓындары мен ќалада тұратын байларѓа жатпайтын
адамдар.

Салыќ ќұќыѓы, тұраќты түрде, салыќтыќ ауыртпашылыќты бөлу, әрбір
дискуссияныњ ќайнаѓан ортасы.

Тек ќана XVII ѓасырдыњ аяѓында – XVIII ѓасырдыњ басында, Еуропа
елдерінде әкімшілік мемлекет ќалыптаса бастады. Мұндай мемлекетке басќару
органдары және біргелкі және үнемді салыќ жүйесі ќұрылады. Салыќ жүйеси
тікелей жане жанама салыќтардан тұрады. Жанама салыќтардыњ арасында мањызды
рольді акциз атќара бастады. Алайда, ол ќаланыњ шетінде, шыѓарылатын және
кіргізілетін тауалардан алынѓан. Кейбір кезде салыќ тек ќана ќалаѓа
әкелінетін тауарларѓа салынатын, яѓни экспортќа кететін тауарлар салыќтан
босатылатын. Акциздіњ мөлшері 5% бастап 20% арасында болѓан.

Салыќ алудыњ мөлшеріне ќандайда бір ѓылыми дәлелдеме болѓан жоќ.

Тұтыну заттарына салыќ – ірі кірістердіњ көзі, біраќ, олар сатудыњ
дамуына кедергі әкелетін. Тікелей салыќтардыњ арасында негізгі
салыќтар болып жанбасылыќ салыќ және пайдаѓа салыќ табылды.

Олардан дворяндар мен рухани мекемелері босатылѓан. Біраќ, буржуазия
мен ќарапайым шаруашылар, мемлекетке өздерініњ барлыќ киритерініњ 10-15%
тікелей салыќтар ретінде табыстаѓан.

Салыќ салу теориясыныњ жоќтыѓы, практикалыќ шаралардыњ дәлелсіздігі
көбінесе ауыр жаѓдайларѓа әкелетін. Тек ќана XVIII ѓасырдыњ аяѓында
Еуропада кењ көлемде салыќ салудыњ теория мен практика мәселелері
әзірленген. Оныњ негіз салушысы деп шотланд экономисті және философы
А.Смитті айтуѓа болады.

А. Смит ұсынѓан салыќ салудыњ классикалыќ принциптері бүгінгі салыќ
салудыњ негізі болып табылады.

2 Салыќтардыњ мен мәні мањызы және экономикадағы рөлі

Салыќ дегеніміз – мемлекеттік бюджетке зањды және жеке
тұлѓалардан белгілі бір мөлшерде, мерзімде түсетін міндетті төлемдер.

Салыќтар – шаруашылыќ жүргізуші субъектілердіњ, жеке тұлѓалардыњ
мемлекетпен екі арадаѓы мемлекеттік бюджет арќылы жүзеге асырылатын ќаржы
ќатынастарын сипаттайтын экономикалыќ категория.

Салыќтардыњ экономикалыќ мәні мынада: салыќтар шаруашылыќ жүргізуші
субъектілер мен халыќ табысыныњ ќалыптасуындаѓы ќаржылыќ
ќатынастардыњ бір бөлігін білдіреді. Сондай – аќ шаруашылыќ жүргізуші
субъектілер мен халыќ табысыныњ белгілі бір мөлшерде мемлекет үлесіне
жинаќтап, жиынтыќтаудыњ ќаржылыќ ќатынастарын көрсетеді.

Салыќтардыњ мәнін толыќ түсіну үшін, олардыњ экономикалыќ мањызын
түсіну ќажет. Ал салыќтардыњ экономикалыќ мањызы олардыњ атќаратын
ќызметтеріне тікелей байланысты. Салыќтардыњ мынандай негізгі ќызметтері
бар:

- реттеушілік;
- фискалдыќ;
- ќайта болу.
Енді осы ќызметтеріне ќысќаша тоќталайыќ. Реттеушілік ќызметі –
салыќтыњ ењ негізгі ќызметі. Осы ќызмет арќылы салыќтар ел экономикасына өз
ыќпалын тигізеді, яѓни салыќтыќ ретттеу жүзеге асырылады. Бұл ќызметтіњ ењ
басты маќсаты – өндірістіњ дамуына ыќпал ету, яѓни Ѓылыми Техникалыќ
Прогресстіњ көтерілуіне ќолдану тиімді. Салыќ түрлері салыќ ставкалары,
салыќ женілдіктері, салыќ салу әдістері салыќтыќ реттеудіњ тетіктері болып
табылады.

Салыќтардыњ екінші ќызметі бұл фискалдыќ немесе бюджеттік ќызметі. Бұл
ќызметі арќылы мемлекеттік бюджеттіњ кіріс бөлімі ќұрылып, салыќтардыњ
ќоѓамдыќ міндеті артады. Себебі, салыќтар мемлекеттік бюджеттіњ кірісін
толтыра отырып, әлеуметтік, әскери – ќорѓаныс, мәдени таѓы басќа да
шаралардыњ іске асуын ќамтамасыз етеді.

Ќайта болу ќызметі арќылы түрлі субъектілер табысыныњ бір бөлшегі
мемлекет пайдасына өтеді. Бұл ќызметтіњ іс – әрекетініњ көлемі ішкі жалпы
өнімді салыќтардыњ алатын үлес салмаѓы арќылы аныќтайда.

Салыќтардын осы үш негізгі ќызметі арќылы мањызды көре отырып,
салыќтарды төлеушілерге әсерін де байќаймыз. әсіресе зањды тұлѓалар
төлейтін салыќтар бойынша бұл ќызметтердіњ мањызы өте зор. Мысалы: реттеуші
ќызметі зањды тұлѓа болып табылатын және экономикада ќазіргі кезде
мемлекеттіњ дамуына аса ќажетті кәсіпорындар, акционерлік ќоѓамдар,
өнеркәсіптер мен шаѓын бизнес субъектілері, яѓни жалпы алѓанда шаруашылыќ
жүргізуші субъектілерге салыќты салу әдістері, ставкалары мен женілдіктері
осы ұйымдардыњ дамуы үшін және салыќтардыњ мемлекетке ќолайлы, жоспарланѓан
түрде түсуіне ыќпал етеді.

Ал фискалды ќызметі тауар – аќша ќатынастары мен өндіріс дамыѓан сайын
мемлекетке ќаражаттардыњ салыќ ретінде көп түсуін ќадаѓалайды.

Үшінші ќайта болу ќызметіне келсек мемлекет мүддесі үшін орталыќтанѓан
ќаржы көзін ќұрауда үлесі зор.

Мемлекетте салыќтардыњ әсіресе зањды тұлѓалардыњ кірістерінен түсетін
салыќтардыњ мөлшері артып отырѓандыќтан және осы ќызметтердіњ
кәсіпорындар мен өндірістердіњ, сондай – аќ шаѓын бизнес субъектілеріне
тигізер әсерін негізге ала отырып, жалпы зањды тұлѓаларѓа салынатын
салыќтардыњ экономикадаѓы орнына терењірек көњіл бөлейік.

Келесіні айтып кеткеніміз дұрыс болады: егер Ќазаќстан
Республикасыныњ ќаржы жүйесін ќарастырсаќ, онда кәсіпорындар мен
мекемелердіњ, яѓни зањды тұлѓалардыњ, ќаржысы өте салмаќты орын алатынын
көреміз. Өйткені осы салада материалдыќ өндіріс пайда болады, яѓни жањадан
өнім жасалып айналысќа жіберіледі. Оныњ бәрі жалпы түрде ұлттыќ табыстан
көрсетеді, ал ұлттыќ табыс мемлекеттік бюджеттіњ ќайнар көзі болып табылады
– себебі ұлттыќ табыс – салыќтыњ көзі.

Зањды тұлѓаларѓа салынатын салыќтар зањды тұлѓа болып табылатын
кәсіпорындар, өнеркәсіптер, корпоративтер және таѓы басќа ұйымдар мен
мекемелердіњ салыќ салынатын объектілері және салыќ салуѓа байланысты
объектілерге салынатын салыќтарды айтамыз. Бұл салыќтыњ экономикадаѓы
алатын орны мен мәнін көру үшін ењ алѓашќыда зањды тұлѓа болып
табылатын ұйымдар мен мекемелердіњ мањызын ұѓынуымыз керек.

Кәсіпорындар, өнеркәсіптер, корпоративтер, ауылшаруашылыѓындаѓы
шаѓын бизнес субъектілері және таѓы да басќа көптеген ірі немесе көп
салалы ұйымдарды ќазіргі нарыќтыќ экономикада, аралас экономикада өте
ќажет болып отыр.

Елбасы 2030 стратегиялыќ жолдауында кәсіби мемлекет болуѓа шаќырады.
Сонымен ќатар президенттіњ орта және шаѓын бизнесті дамуын жандандыру мен
мемлекеттік ќолдануды күшейту бойынша шаралар туралы 1997 жылдын 6- шы
наурызында ќаулы ќабылданды.

2001 жылы Ќазаќстан Республикасында шаѓын кәсіпкерліктіњ 348 мыњ
субъектілері тіркелген. Бұл елдіњ жұмыспен ќамтылѓандардыњ жалпы санын ¼ -
ќұрайды. Шаѓын кәсіпорындар санын 500 мыњѓа дейін, ал оларда жұмыс
істеушілер саны халыќтыњ жұмыспен ќамтылѓанын 40 пайызга жеткізу міндеті
ќойылды.

Мемлекет нарыќтыќ жүйеге көшкеннен бері мемлекеттіњ меншігіндегі
кәсіпорындарды, өндірістерді, ауылшаруашылыѓын жекешелендіру жүргізіледі.
Себебі, бұл салалардыњ ќажетті шыѓындарын ќамтамасыз ете алмады. Ал
жекешелендіру арќылы осы кәсіпорындардыњ ары ќарай жұмыс істеуіне мүмкіндік
туады. Сонымен мемлекетте өз меншігін пайдаланѓаны үшін зањды тұлѓаларѓа
салыќ салына бастайды, сонымен ќатар пайда көзине де табыс салыѓы
ретінде салыќ салынады. Яѓни олар: - корпоративтік жер ќойнауын
пайдаланѓаны үшін, әлеуметтік салаларѓа, жеке табысќа, ќосымша ќұнѓа,
мүлікке, көлікке және таѓы да басќа салыќ түрлері бойынша салыќ салынады.
Осы салыќ түсімдері арќылы мемлекет өз ќажеттіліктерін ќамтамасыз етеді.
Олар: әлеуметтік – мәдени шаралар ќорѓаныс, байланыс, білім беру, денсаулыќ
саќтау, транспорт, табиѓи ортаны ќорѓау және таѓы да басќа шараларды жүзеге
асырады. Сондыќтан бұл жерде біріншіден мемлекеттіњ бюджет ќаражатыныњ
негізгі көзі деп айтуѓа болады. Себебі, мемлекеттіњ бюджетініњ едәуір
бөлігін осы салыќтардыњ түрі ќұрайды.

Екіншіден зањды тұлѓа болып табылатын ұйымдар мен мекемелер көптеген
жұмыссыздарѓа жұмыс көзі болып табылѓандыќтан экономикадаѓы жұмыссыздар
санын азаюына көмектеседі. Ал жұмысшылар саны артса салыќ салу көзі де
көбейіп, мемлекеттіњ ќаржы көзі де артады.

Үшіншіден бұл саланыњ дамуы Ѓылыми Техникалыќ Прогресс пен экспорттын
дамуына үлкен әсер етіп, мемлекеттіњ экономикалыќ жаѓдайы дамыѓан
мемлекеттердіњ ќатарына ќосылуга әсер етеді.

Себебі, дамыѓан мемлекеттердіњ барлыѓыныњ да экспорты импортынан
жоѓары. Сонымен ќатар импортымыз азайса онда бюджеттіњ шыѓыны азаяды. Бұл
жерде отандыќ өндірістіњ баѓасы шетелдік импорт баѓасынан төмен екендігін
білдіреді және бұл өзімізге белгілі жаѓдай. Сонымен жоѓарыда айтылѓандар
арќылы зањды тұлѓалардыњ салыѓын ќай жаѓынан алсаќ та экономикада орны мен
мәнін ерекше екенін көруге болады. Ол үшін келесі ірі кәсіпорындардыњ
ќызметтерінен көруге болады. Олар: ААҚ Испат – Кармет, ААҚ Ќазаќтелеком,
ЖАҚ Ќараѓанды Жылу, ААҚ Абсолют – Ќазаќстан, ААҚ Валют – Транзит. Бұлар
көптеген жұмысшыларды жұмыс орындарымен ќамтамасыз етеді. Салыќ төлейді,
кейбіеулері экспортќа өнім шыѓарады, кәсіпорындарды жања технологиямен
ќамтамасыз етеді. Біраќ мемлекетте осы зањды тұлѓалардыњ ќызметін көптеген
мемлекеттік органдар мен комитеттер тексеріс жүргізіп ќызметтеріне кедергі
жасауда. Олар – салыќ органы, антимонополиялыќ комитет, зањ органдары және
таѓы да басќалары. Бұл органдар мен комитеттердіњ тексерісі мен баќылау
жүргізуініњ де мањызы бар. Егер кәсіпорындардыњ ќызметтерін баќыламаса, өз
өздерімен ќызметтерін жүргізетін болса, онда баѓа жоѓары болады, ќоршаѓан
орта ќорѓалмайды, сапалы өнім және ќызмет көрсету болмайды, салыќтар
уаќытымен төленбейді. Осы жерде салыќ органдары кәсіпорындардыњ баѓасын
реттеп отырады. Егер баѓасы жоѓары болса салыќ ставкасын жоѓарылатады,
керсінше төмен болса салыќ ставкасы да төмендетіледі. Яѓни фискалды салыќ
ќызметі жүргізіледі. Ал фискалды ќызмет осы тараудыњ бірінші бөлімінде
айтып кеткендей аќша – тауар айналысы артќан кезде мемлекеттіњ бюджет
ќорыныњ табыстарын көбейтуді көздейді.

Екіншіден салыќтыњ реттеушілік ќызметі арќылы
кәсіпорындардыњ, өндірістердіњ дамуына ыќпал ететіндей Ѓылыми Техникалыќ
Прогресстіњ көтерілуіне, салыќ ставкаларыныњ кәсіпкерлерге тиімді әсер
ететіндей етіп ќою, мањызды кәсіпорындарѓа (ќайырымдылыќ көмек
көрсететіндеріне) салыќ жењілдіктерін беруді көздейді.

Сонымен ќатар келе зањды тұлѓаларѓа салынатын салыќтардыњ экономикадаѓы
мањызды салаларѓа оњ әсерін көруге болады. Және бұл салыќтыњ түрі
мемлекеттіњ экономикасыныњ дамуыныњ негізгі ќұралы, сондай – аќ бюджеттіњ
ќаржы көзі деп айтуѓа болады.

Нарыќтыќ жаѓдайда, мемлекет, салыќ саясатын және салыќ механизмініњ
өзгерте отырып, аныќталѓан шекте, экономикалыќ дамуды ынталадыру немесе оны
шектеу мүмкін.

Салыќтыќ реттеу, экономикаѓа әсер еткен кезде әмбебап ќұрал
болѓандыќтан елдіњ шаруашылыќ өмірін, өндіріс ќұрылымын, капитал ќорлануды,
жеке тұтынуды ќамтамасыз етеді.

4 Салыќ салудыњ ќұрылу дењгейлері

Шаруашылыќ практикасында салыќ ќатынастары әртүрлі наќты салыќтар
арќылы көрінеді. әрбір салыќтыњ міндетті элементі болады.

Салыќ элементтері деп мемлекеттіњ зањдылыќ актілерімен аныќталатын
салыќтыњ міндетті бөлімшелерін, ќұрылу принциптері мен алуды ұйымдастыруды
атаймыз.

Салыќ элементеріне салыќ субъектісі немесе салыќ төлеушісі, салыќ
объектісі, салыќ салынатын база, салыќ салудыњ өлшемі, салыќ женілдіктер,
салыќ ставкасы, салыќ кезењі, салыќты төлеу мерзімі, салыќты төлеу тәсілі,
салыќ декларациясы және басќалары жатады.Салыќ субъектісі немесе салыќ
төлеуші – бұл салыќты төлеуге зањмен міндет ќойылѓан зањды немесе жеке
тұлѓа, яѓни олар кәсіпорындар мен азаматтар. Салыќ субъектісі тұраќты түрде
салыќтыњ наќты төлеушісі болып табылмайды. Бұндай жаѓдайдыњ болуы – салыќты
бюджетке аударатын субъектіден басќа тұлѓаѓа салыќ ауыртпашылыќты аударудыњ
экономикалыќ мүмкіндігі. Аќырѓысы салыќ салынушы деп аталады.

Салыќ салынушы бұл соњѓы кезде салыќ ауыртпашылыѓын өзіне алып наќты
салыќты төлейтін тұлѓа. Мысалы, ќосылѓан ќұн салыѓыныњ субъектісі өнімді
өндіретін және өткізілетін зањды тұлѓа. Олар салыќ саласын есептеп бюджетке
аудару керек. Салыќ саласы өнімніњ ќұнына кіреді, сондыќтан тұтынушы
тауарды сатып алѓан кезде ќосылган ќұн салыѓыныњ сомасын төлейді. Егер, осы
тұтынушы бұл тауарды өндіру, ал соњынан өткізу үшін сатып алса, немесе
ќайтадан өткізсе, онда ол, төлеген салыќ сомасын өзіне ќайтарып алады, яѓни
өтейді. Егер, сатып алушы, тауардыњ соњѓы тұтынушысы болса (яѓни ол
тауарды өндіру үшін пайдаланбайды және басќа тұлѓаѓа өткізбейді) онда ол
салыќ салынушы, яѓни наќты төлеуші болып табылады.

Салыќ объектісі – салыќ салушыга тиіс (мүлік, табыс, тауар) зат. Салыќ
салу объектілері болып зањды және жеке тұлѓалардыњ ќызмет түрлері, ќаржы
операциялары; мемлекетпен ќызмет көрсету; зањды және жеке тұлѓалардыњ
мүлігі өніммен ќызметке ќосылган ќұн, тауарлардыњ жеке түрлері мен топтары
табылады.

Салыќ салушыѓа тиісті объектіге зањмен аныќталѓан салыќ кезењінде тек
ќана біраќ рет салыќ салынады. Салыќ салу объектісі салыќ номенклатурасын
аныќтау негізін ќұрайды (яѓни түрлері мен тізімі). Салыќ есептеу үшін, тек
ќана салыќ объектісін аныќтау жеткілікті емес, салыќ салынатын базаны да
есептеу ќажет. Ол салыќ объектіні сандыќ түрде өлшеу үшін керек. Сонымен,
салыќ салынатын база – бұл салыќ салу объектініњ сандыќ баѓасы.

Салыќ сомасын есептеу үшін салыќ өлшемін тандау ќажет. Салыќ өлшемі –
салыќ объектісін өлшеу бірлігі. Практикада аќша (тењге, экю, евро, доллар)
және заттай (гектар, ат күші) өлшеу бірлігі ќолданылады.

Салыќ көзі – салыќ төленетін субъектініњ табысы. Салыќ көзі ретінде
ењбек аќы, табыс, процент, рента ќарастырылады. Кейбір салыќтар бойынша
салыќ объектісі мен салыќ көзі бірдей болу мүмкін, мысалы, пайдаѓа салыќ.
Салыќ субъектініњ барлыќ табысына салыќ салынбайды. Сондыќтан, салыќ
салынатын және салыќ салынбайтын табысты ќарастырады.

Салыќ салынатын табыс – салыќ салынуѓа тиіс зањды және жеке тұлѓаныњ
жалпы табысыныњ бөлігі. Тікелей салыќтарды алѓан кезде, салыќ салынатын
табыс, зањмен бекітілген алымдар мен жењілдіктерді шегеру арќылы
аныќталады.

Ќазіргі зањдылыќќа сай, табыстыњ кейбір түрлеріне салыќ салынбайды.
Салыќ салынбайтын табыстарѓа мемлекеттік және жергілікті борыш бойынша,
ќайырымдылыќ ќорлар, зейнетаќы, жәрдем аќы, лотерея және борыш бойынша
ұтыс, салымдар бойынша проценттер саќтандыру өтемі және таѓы да басќа
табыстар жатады.

Зањды тұлѓалардыњ арасында Ұлттыќ банктіњ кірістеріне салыќ салынбайды.

Салыќ ставкасы (салыќ салудыњ нормасы) – салыќ салынатын бірліктіњ
салыќ мөлшері. Салыќ төлеушініњ кірістеріне ќарай процентте белгіленген
салыќ ставкасы – салыќ квотасы деп аталады. Салыќ салу жүйесінде салыќ
ставкасы мен салыќ салудын тәсілі өте мањызды роль атќарады. Наќты салыќ
ставкалары арќылы, экономикалыќ процесстерді реттеудегі, салыќтыњ мањызды
іске асырылады. Салыќ салу практикасында салыќ ставкаларыныњ әртүрлісімен
ќолданылады. Ќұрылу әдістері бойынша салыќ ставкалары тұрлаулы және
проценттік болады. Тұрлаулы ставкалар салыќ салудыњ бірлігіне абсолюттік
сомада, мысалы, жанбасылыќ салыќ кезде барлыќ салыќ төлеушілерден бірдей
салыќ сомасы алынады; немесе табыс мөлшерінен тәуелсіз салыќ салу
ставкалары (жер, мөлік салыќтары) бекітілді.

Ќазіргі кезде отандыќ салыќ практикасында осыѓан ұќсас патентті сатып
алу арќылы жеке кәсіпкерліктермен салыќ төленіледі. Патенттіњ ќұны (салыќ
сомасы) – кәсіпкерлік ќызметтін бірдей төрімен айналысатын тұлѓалар үшін
бірдей болады.

Проценттік ставкалар – салыќ салу объектініњ 1100 көлемде белгіленеді.
Олар, пропорционалды, прогрессивті жане регрессивті болып бөлінеді.

Пропорционалды ставкалар – салыќ объектініњ мөлшерінен тәуелсіз жалпы
процент төрінде бекітіледі.

Прогрессивті ставкалар – табыс немесе мөлік мөлшерініњ өсуіне ќарай,
алу проценті өсетін тәсіл төрінде бекітіледі.

Ќаржылыќ практика прогрессияныњ екі түрін өзірлеген: жай және күрделі.
Жай прогрессия кезде өскен салыќ ставкасы барлыќ салыќ салу объектісіне
ќолданылады. Күрделі прогрессия кезде салыќ салынатын объект бірнеше
бөлімнен тұрады және әрбір бөлімніњ ставкасы болады.

Регрессивті ставкалар – табыс өскен сайын азаяды.

Салыќтыќ женілдік – зањылыќќа сай салыќ төлеушініњ салыќтан толыќ
немесе ішінара босатылуы. Салыќтыќ женілдіктер төрлеріне жататындар:

салыќ салынбайтын объектілерді аныќтау. Оѓан, салыќ салынбайтын минимум –
толыќ салыќ салудан босатылатын, объектініњ ењ төмен мөлшері жатады. Бұл
салыќтыњ женілдіктен негізгі түрі;
салыќ төлеуден босатылу. Мұнда салыќ салынбайтын табыстардыњ барлыќ түрлері
ќарастырылады;
салыќ ставкаларын төмендету. Оларды бөлек салыќ салу субъектілері мен салыќ
төлеушілер үшін ќолданылады.
маќсатты салыќ жењілдіктерді ұсыну. Көбінесе, есептелінген салыќ сомасынан
шегерім (асырауындаѓы жандарѓа, мүгедектерге – жеке табыс салыѓы бойынша;
капиталды салымдар шыѓындарыныњ сомасы, әлеуметтік объектілерді ұстау,
табиѓатты ќоргау шаралары – корпоративтік табыс салыѓы бойынша).
Салыќтар бойынша женілдіктер жүйесі экономиканы дамытуѓа, тұрѓын
халыќтыњ әл – ауќатын жоѓарылатуѓа баѓытталѓан. Жењілдік берудіњ себебі әр
түрлі: салыќ төлеушініњ материалдыќ – мүлікттік және әлеуметтік жаѓдайы;
мемлекеттіњ алдында азаматтардыњ ерекше жетістіктері; өндірісініњ кейбір
түрлері дамыту ќажеттілігі; ѓылыми – техникалыќ прогресті ынталандыру.

Жењілдіктерді аныќтаѓан кезде табыстыњ мөлшері мен көзі, меншіктіњ
нысаны, салыќ төлеушініњ жаѓдайы еске алынады. Салыќтыќ жењілдіктер тек
ќана өндірісті ынталандыру үшін емес, сонымен ќоса кірістерді реттеуге
баѓытталѓан.

Салыќ кезењі – сәйкес объектіге салыќ салынатын уаќыт. Мысалы, ќосымша
ќұн салыќ бойынша – күнтізбелік ай; корпоративтік табыс салыќ бойынша –
күнтізбелік жыл.Женілдік кезењі – салыќ бойынша, зањмен бекітілген
женілдікпен пайдалатын уаќыт. Салыќ демалыстары – салыќты төлеуден босатылу
төріндегі, салыќ төлеушіге берілген женілдіктіњ аныќталѓан уаќыты.

Салыќ зањдылыќќа ќайшылыќ келтіретін салыќ төлеушілерге ыќпал шаралар
ќолданылады. Ыќпал шаралар – салыќ төлеуден бас тартќанда, кіріс немесе
мүлік саласын азайтып көрсеткенде, ќайшылыќтыќ денгейіне ќарай айыппұл
салу, немесе бюджетке салыќ саласын уаќытында төлемеген үшін өсімпұл.

Салыќ практикасында салыќты есептеудіњ бірнеше тәсілдері ќалыптасќан.
Кадастрлыќ (тізімдеме) тәсілі кезде салыќты есептеу ұүін кадастр - тізім,
ќолданылады. Ол, сыртќы белгілері бойынша жіктелетін объектілерініњ
тізімінен тұрады және салыќ салудыњ орташа пайдалылыѓын белгілейді. Сыртќы
белгілерге жататындар: жер салыѓы үшін жер участкесініњ көлемі, малдыњ
саны, нарыќтыњ және көлік жолдарынын алыс болуы, үй салыѓы үшін – есіктер
мен терезелердіњ саны, ќұрылыстыњ сипаты; кәсіпшілік салыќтыњ саны және
таѓы да басќалары. Осы белгілер негізделінетін объектініњ орташа
пайдалылыѓы наќты пайдалыќтан едәуір айырылады.Айтќанымыз жөн, бұндай тәсіл
тарихи сипатќа тән.

Декларациялыќ тәсілмен ќолданѓан кезде төлеуші декларация негізінде
салыќ сомасын өзі есептейді. Декларацияда салыќ кезенінде салыќ төлеушімен
алынѓан табыстар түрлері, салыќтыќ шегерімдер мен женілдіктер және салыќ
ставкасын немесе тәсілін ќолдану арќылы аныќталѓан салыќ сомасы
көрсетіледі.

Салыќ декларациясы мен салыќ ставкалары арќылы салыќ органдары төлеуге
тиісті салыќ сомасын ќадаѓалап отырады.Отандыќ салыќ практикасында салыќ
декларациясы негізінде кәсіпкерлердін табысына, ерікті мамандаѓы
тұлѓалардыњ табысына, ќосылѓан ќұнѓа салыќ салынады. Салыќ салудыњ
декларациялыќ тәсілі бұрынѓы заманда пайда болып, ќазіргі кезде кењ
тараѓан.

Салыќты алудыњ бірнеше тәсілі бар. Табысты төлеу көзінен салыќты ұстап
ќалу – табысты субъект алѓанѓа дейін салыќты алу.

Классикалыќ мысал болып азаматтардыњ ењбек аќысына салынатын жеке табыс
салыѓы. Бұл салыќ ењбек алынатын жерде есептеленіп ұсталынады, мекеменіњ
бухгалтериясы табылады.

Табысты ќолдану кезде салыќты алу – яѓни ќандай да бір затты сатып
алѓан кезде. Мысалы, айналымнан салыќ, сатудан салыќ, акциз, ќосылган ќұн
салыұќ сияќты салыќтарды наќты тұтынушылар төлейді.

Тұтыну процессінде салыќты алу, мысалы автокөлік ќұралдардыњ иелерінен
жол алымдары. Әкімшілік тәсілі – бұл жерде салыќ органдары болжамды
табыстыњ ыќтималы мөлшерін аныќтап төленуге тиіс салыќ сомасын есептейді.

Дербес түрде салыќты төлеу декларация, салыќтыќ хабарлама негізінде,
салыќ төлемін дербес түрде табыстау, бір жолѓы талон немесе патент сатып
алу арќылы жүзеге асырылады.

Салыќ декларациясы – салыќ төлеушініњ салыќ салу объектісі туралы,
салыќ салынатын базаныњ мөлшері және салыќ төлемініњ көлемі туралы ресми
түрде ұсыну. Салыќ декларациясы негізінде корпоративтік табыс салыѓы,
ќосылган ќұн салыѓы, акциз, әлеуметтік салыќ және басќалары төленіледі.

Салыќтыњ хабарлама салыќты төлеу үшін негіз болып табылатын, салыќ
органдарымен салыќ төлеушілерге салыќ сомасын есептеп беріп жіберілетін
ресми ќұжат. Мысалы, жеке тұлѓалар төлейтін мүлік салыѓы.

Салыќ төлемді дербес есептеу және табыстау көлік ќұралдарына салыќ
төлеген кезде ќолданылады. Бұндай тәсілдіњ бар болуы салыќ жүйе мен салыќ
механизмді оњайлату ќажеттіліктен пайда болган. Бір жолѓы талонды немесе
патентті сатып алу арќылы салыќты төлеу арнайы салыќ режимі негізінде жұмыс
істейтін кәсіпкерлер үшін ќолайлы.

Салыќ салыудыњ механизмі салыќтыњ ішкі ќұрылымымен, салыќќа мемлекеттіњ
және салыќ төлеушініњ көзќарасы, екі жаќтыњ мүдделерінен аныќталу керек.
Сонымен ќатар, салыќ салу процессі мемлекет дамуыныњ әлеуметтік –
экономикалыќ жаѓдайларына сәйкес келіп жүзеге асырылатын ќаржы саясатына
тәуелді болу керек. Осыѓан байланысты салыќ салуда негізгі (классикалыќ)
принциптерді және ұйымдастыру – экономикалыќ (ұлттыќ) принциптерді
ќарастыру ќажет.

Классикалыќ принциптерди А.Смит өзініњ кітабында (1776 ж.)
Исследование о природе и причинах богатства народов ұсынѓан. Бұл
принциптер осы уаќытќа дейін ќолданылады және көптеген мемлекеттер
өздерініњ салыќ жүйелерін ќұрастырѓан кезде еске алады.

Бұл принциптер:

1) әділет принципі, яѓни азаматтардыњ кірістеріне сай, олардың арасында
салыќ салудыњ және реттеудіњ бір ќалыптыѓы;
2) аныќтылыќ принципі, яѓни салыќ сомасы оны төлеу тәртібі мен уаќыты
алдын ала аныќталѓан болу керек;
3) ыњѓайлыќ принципі, салыќтар салыќ төлеуші үшін ыњѓайлы тәсілмен
уаќытта алыну керек;
4) экономия принципі, яѓни салыќ алуды үнемдеу, салыќты алу шыѓындарын
азайту.
Классикалыќ принциптердіњ кейбір баптары ќазіргі отандыќ салыќ жүйесіне
енгізілген. Ќолданылып отырѓан салыќ кодексіне сай Ќазаќстан
Республикасында салыќ салу келесі принциптер арќылы жүзеге асырылады:
міндеттілік, аныќтылыќ, әділеттілік, салыќ жүйесініњ бірыњѓайлыѓы және
салыќ зањдылыќтыњ жариялыѓы принциптері.

Міндеттілік принципі, яѓни салыќ төлеуші зањдылыќќа сай өзініњ салыќ
міндеттемесін толыќ және белгіленген мерзімде орындау керек.

Аныќтылыќ принципі, яѓни салыќ тізімі Салыќ кодексімен наќты
аныќталады. Әділеттік принцип, яѓни Ќазаќстан Республикасында салыќты
барлыќтары міндетті түрде төлейді.

Салыќ жүйесініњ бірыњѓайлыѓы принципине сай Ќазаќстанныњ барлыќ
аумаѓында салыќ төлеушілер үшін жалѓыз салыќ жүйесі.

Салыќ зањдылыќтыњ жариялыѓына сай Ќазаќстан Республикасыныњ салыќ
салуды реттейтін нормативті – ќұќыќтыќ актілер баспасөз периодикасында
жарияланады.

2 КОРПОРАТИВТІК ТАБЫС САЛЫҒЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ

2.1 Корпоративтік табыс салығының салық салу объектілері

Корпоративтік табыс салыѓын тµлеушілерге Қазақстан Республикасыныњ
¦лттыќ банк пен мекемелерді ќоспаѓанда Қазақстан Республикасыныњ зањды
т±лѓалары ,сондай-аќ Қазақстан Республикасында ќызметін т±раќты атќаратын
мекеме арќылы ж‰зеге асыратын немесе Қазақстан Республикасындағы кµздерден
табыс алатын резидент емес зањды т±лѓалар жатады.
Салыќ салу объектілері болып мыналар табылады:
1) Салыќ салынатын табыс;
2) Тµлем кµзінен салынатын табыс;
3) Қазақстан Республикасында ќызметін т±раќты мекеме арќылы ж‰зеге асыратын
резидент емес зањды т±лѓалардыњ таза табысы;
Салыќ салынатын табыс жылдыќ жиынтыќ табыс пен шегерімдер арасындаѓы
айырма ретінде айќындалады.
Резидент зањды т±лѓаныњ жылдыќ жиынтыќ табысы салыќ кезені ішінде
Қазақстан Республикасы мен одан тыс жерлерден алынуѓа тиіс табыстардан
т±рады.
Жылдыќ жиынтыќ табыста салыќ тµлеуші табыстарыныњ барлыќ
т‰рлері,соныњ ішінде

1) Тауарларды,ж±мыстарды,ќызметтер кµрсетуді µткізуден т‰сетін табыс ;
2) ‡йлерді, ѓимараттарды, ќ±рылыстарды,сондай-аќ амортизациялауѓа жатпайтын
активтерді µткізу кезіндегі ќ±н µсімінен т‰сетін табыс;
3) Міндеттемелерді есептен шыѓарудан т‰сетін табыстар;
4) К‰мєнді міндеттемелер бойыншат‰сетін табыстар;
5) М‰лікті жалѓа беруден т‰сетін табыстар;
6) Ќазаќстан Республикасыныњ зањдарымен провизилар жасауѓа р±ќсат етілген
банктер мен банк операцияларыныњ жекелеген т‰рлерін ж‰зеге асыратын
±йымдар жасаѓан провизиялардыњ мµлшерін азайтудан т‰сетін табыстар;
7) Борышты талап етуді басќаѓа беруден т‰сетін табыстар;
8) Кєсіпкерлік ќызметті шектеуге немесе тоќтатуѓа келісім ‰шін алынѓан
табыстар ;
9) Шыѓып ќалѓан тіркелген активтер ќ±ныныњ ішкі топтыњ ќ±н балансынан асып
т‰суінен алынатын табыстар;
10) Кен орындарын игеру зардаптарын жою жµніндегі наќты шыѓыстар сомасынан
кен орындарын игеру зардаптарын жою ќорына аударылѓан соманыњ асыо
т‰суінен алынатын табыстар;
11) Ортаќ ‰лестік меншіктен т‰сетін табысты бµлу кезінде алынатын табыстар;
12) Б±рын негізсіз ±сталып,бюджеттен ќайтарылѓан айыпп±лдардан басќа,
борышкерге салынѓан немесе ол мойындаѓан айыпп±лдар, µсімп±лдар жєне
санкциялардыњ басќа да т‰рлері, егер осы сомалар б±рын шегеріп
тасталмаѓан болса;
13) Б±рын ж‰ргізілген шегерімдер бойынша алынѓан µтемаќылар;
14) ¤теусіз алынѓан м‰лік, орындалѓан ж±мыстар, кµрсетілген ќызметтер;
15) Дивидендтер;
16) Сыйаќылар;
17) Баѓамдыќ оњ айырма;
18) ¦тыстар;
19) Роялти;
20) Єлеуметтік сала объектілерін пайдалану кезінде алынѓан табыстардыњ
шыѓыстардан артыѓы ќамтылады.
Тауарларды, ж±мыстарды, ќызмет кµрсетулерді µткізуден т‰сетін табыс:
1) Егер Ќазаќстан Республикасыныњ трансферттік баѓаларды ќолдану кезінде
мемлекеттік баќылау жасау мєселелері жµніндегі зањдарында µзгеше
кµзделмесе, ќосылѓан ќ±н салыѓы мен акцизді ќоспаѓанда, µткізілген
тауарлардыњ, орындалѓан ж±мыстардыњ, кµрсетілген ќызметтердіњ ќ±ны
тауарларды µткізуден т‰скен табыс болып табылады.
2) Тауарларды, ж±мыстарды, ќызмет кµрсетулерді µткізуден т‰скен табыс
-тауарлар толыќ немесе ішінара ќайтарылѓан
-мєміле шарттары µзгерген
-µткізілген тауарлар ‰шін келісілген µтемдер µзгерген
-тењгемен тµлеген кезде µткізілген тауарлардыњ ќ±нындаѓы айырма
алынѓан жаѓдайларда т‰зетілуге тиіс.
‡йлерді, ѓимараттарды, ќ±рылыстарды, сондай-аќ амортизациялауѓа
жатпайтын активтерді µткізу кезіндегі ќ±н µсімінен т‰сетін табыс.
.Ќ±н µсімінен т‰сетін табыс ‰йлерді, ѓимараттарды, ќ±рылыстарды,
сондай-аќ амортизациялауѓа жатпайтын басќа да активтерді µткізу кезінде
ќ±ралады.Амортизациялауѓа жатпайтын активтерге:
1) -жер учаскелері
2) -ќ±рылысы аяќталмаѓан объектілер
3) -орнатылмаѓан жабдыќ
4) -салыќ тµлеуші тауарларды µндіруде, ж±мыстарды орындауда, ќызметтер
кµрсетуде пайдаланбайтын негізгі ќ±ралдар мен материалдыќ емес
активтер
5) -баѓалы ќаѓаздар
6) -кез келген ±йымдыќ-ќ±ќыќтыќ нысандаѓы зањды т±лѓаѓа ќатысу ‰лесі
7) -Ќазаќстан Республикасыныњ 2000 жылѓы 1 ќањтарѓа дейін ќолданылѓан
салыќ зањдарына сєйкес б±рын ќ±ны толыќ шегерімге жатќызылѓан
негізгі ќ±ралдар

8) -ќ±ны шегерімге жатќызылѓан, инвестиция жоба шењберінде пайдалануѓа
берілген негізгі ќ±ралдар жатады.
Міндеттемелерді есептен шыѓарудан т‰сетін табыстарѓа жататындар:
1) Салыќ тµлеушініњ міндеттемелерін оныњ кредиторыныњ есептен шыѓаруы
2) К‰мєнді деп танылѓан міндеттемелерді ќоспаѓанда Ќазаќстан
Республикасыныњ зањ актілерінде белгіленген талап ќою мерзімініњ
µтуіне байланысты міндеттемелерді есесптен шыѓару
3) Сот шешімі бойынша міндеттемелерді есептен шыѓару
Міндеттемерді есептен шыѓару нєтижесінде алынѓан табыс сомасы есептен
шыѓарылѓан кредиторлыќ берешек сомасына тењ болады.
К‰мєнді міндеттемелер бойынша т‰сетін табыстар.
Иемденіп алынѓан тауарлар бойынша, сондай-аќ ќызметкерлерге есептелген
табыстар мен басќа да тµлемдер бойынша туындаѓан жєне туындаѓан кезінен
бастап ‰ш жыл ішінде ќанаѓаттандырылмаѓан міндеттемелер к‰мєнді деп
танылады жєне кредиторлыќ берешек туындаѓан кезде ќабылданѓан ставка
бойынша бюджеттен µзара есеп айырысуда ќалпына келтірілуге тиіс ќосылѓан
ќ±н салыѓын ќоспаѓанда, салыќ тµлеушініњ жылдыќ жиынтыќ табысына ќосылуѓа
тиіс
Борышкер банктіњ жєне банк операцияларыныњ жекелеген т‰рлерін ж‰зеге
асыратын ±йымныњ талабын орындаѓан кезде б±рын шегерімдерге жатќызылѓан
провизиялардыњ сомалары жасалѓан провизиялардыњ мµлшерін азайтудан т‰сетін
табыстар деп саналады.Б±л ретте борышкер орындаѓан талап сомасына барабар
мµлшердегі провизиялалар сомасы табысќа енгізіледі.
Салыќ тµлеушініњ негізгі борышты талап етуі бойынша борышкер тµлейтін
сома, ол негізгі борыштан тыс тµлейтін соманы ќоса жєне салыќ тµлеушініњ
борышты иемденіп алу ќ±ны арасындаѓы оњ айырма ретінде айќындалатын
табыстары борышты талап етуді басќаѓа беруден т‰сетін табыстар болып
табылады.
Егер ішкі топтыњ шыѓып ќалѓан тіркелген активтерініњ ќ±ны салыќ
кезенініњ басында ішкітоптыњ ќ±н балансынан асып т‰ссе, салыќ кезенінде
келіп т‰скен тіркелген активтер ќ±ны есепке алына отырып, артыќ мµлшері
жылдыќ жиынтыќ табысќа енгізілуге тиіс.Осы ішкі топтыњ ќ±н балансы салыќ
кезенініњ аяѓына ќарай нµлге тењ болады.
Кен орындарын игеру салдарын жою жµніндегі наќты шыѓыстар сомасыныњ
кен орындарын игеру салдарын жою ќорына аударымдар сомасыныњ асып т‰суінен
алынатын табыстар.
Егер кен орындарын игеру салдарын жою жµніндегі наќты шыѓыстар аталѓан
ќорѓа жасалѓан аударымдардан тµмен болса, айырма жер ќойнауын
пайдаланушылардыњ жылдыќ жиынтыќ табысына енгізілуге тиіс.
Егер жер ќойнауын пайдаланушы тиісті мемлекеттік орган бекіткен кен
орындарын игеру салдарын жою баѓдарламасында кµзделген кезенде кен
орындарын игеру салдарын жою жµніндегі ж±мысты ж‰ргізбеген жаѓдайда,
шегерімдерге жатќызылѓан, кен орындарын игеру салдарын жою ќорына
аударымдар сомалары олар ж‰ргізілуге тиіс салыќ кезенініњ жылдыќ жиынтыќ
табысына енгізілуге тиіс.
Б±рын жасалѓан шегерімдер бойынша алынѓан µтемдер.
Б±рын жасалѓан шегерімдер бойынша µтем т‰рінде алынѓан кірістерге
жататындар:
1) -б±рын шегерімдерге жатќызылѓан жєне кейінгі салыќ кезендерінде µтелген
к‰мєнді деп танылѓан талаптардыњ сомасы;
2) -мемлекеттік бюджет ќаражатынан шыѓындарды жабуѓа арнап алынѓан сомалар;
3) -б±рын шегерімдерге жатќызылѓан шыѓыстарды µтеу бойынша алынѓан басќа
µтемдер;
Алынѓан µтем ол салыќ кезенініњ табысы болып табылады.
Салыќ тµлеуші µтеусіз алѓан кез келген м‰лік, сондай-аќ ж±мыстар мен
ќызмет кµрсетулер оныњ табысы болып табылады.
Жарѓылыќ капиталѓа салым ретінде алынѓан м‰лік жєне мемлекеттік
бюджетќаражатынан алынѓан субсидиялар табыс ретінде ќаралмайды.
Жылдыќ жиынтыќ табысты т‰зету қарастырылған. Салыќ тµлеушілердіњ
жылдыќ жиынтыќ табысынан келесі кірістер алып тасталуѓа тиіс:
1) Ќазаќстан Республикасындаѓы тµлем кµзінен б±рын салыќ
салынѓан, Ќазаќстан Республикасыныњ зањды т±лѓасынан алынѓан
дивидендтер
2) эмитент µз акцияларын орналастыру кезінде алѓан олардыњ
ќ±ныныњ номиналдыќ ќ±нынан асып кетуі жєне µз акцияларын
µткізу кезіндегі ќ±н µсімі
3) ќор биржасынан А жєне В ресми тізімдерінде µткізу к‰нінде
т±рѓан акциялар мен облигацияларды µткізу кезіндеќ±н µсімінен
алынѓан табыс
4) мемлекеттік баѓалы ќаѓаздармен жєне агенттік облигацияларымен
жасалѓан операциялардан т‰скен табыстар
5) табиѓи жєне техногендік сипаттаѓы тµтенше жаѓдайлар туындаѓан
ретте ізгілік кµмек т‰рінде алынѓан жєне маќсатты т‰рде
пайдаланылѓан м‰лікт ќ±ны
6) мемлекеттік кєсіпорынныњ Ќазаќстан Республикасы ‡кіметініњ
шешімі негізінде мемлекеттік органнан жєне мемлекеттік
кєсіпорыннан µтеусіз негізде алѓан негізгі ќ±рал-жабдыќтарыныњ
ќ±ны
7) Ќазаќстан Республикасыныњ зейнетаќымен ќамсыздандыру туралы
зањдарына сєйкес алынѓан жєне жеке зейнетаќы шоттарына
жіберілген инвестицилыќ табыстар.
Салыќ кодексіне сєйкес шегерімге жатпайтын шыѓыстарды ќоспаѓанда,
салыќ тµлеушініњ жылдыќ жиынтыќ табыс алуымен байланысты шыѓыстары салыќ
салынатын табысты аныќтау кезінде шегерілуге тиіс.Шегерімдерді жылдыќ
жиынтыќ табысты алуѓа байланысты шыѓыстарды растайтын ќ±жаттары болѓан
кезде салыќ тµлеуші ж‰ргізеді.Б±л шыѓыстар болашаќтаѓы кезењдердіњ
шыѓыстарын ќоспаѓанда, олар наќты ж‰ргізілген салыќ кезенінде шегерілуге
жатады. Болашаќ кезењ шыѓыстары ќай салыќ кезењіне ќатысты болса, сол
кезењде шегерілуге тиіс. Ќызмет бабындаѓы іссапарлар кезіндегі жєне µкілдік
шыѓыстар бойынша µтемдер сомаларын шегеру. Ќызметтік іссапарлар кезіндегі
шегерімге жататын µтемдерге:

1) -бронь ‰шін шыѓыстар аќысын ќоса алѓанда, іссапарѓа баратын жерге
жетуге жєне ќайтуѓа наќты шыќќан шыѓыстар

2) -бронь ‰шін шыѓыстар аќысын ќоса алѓанда, т±рѓын ‰й-жайды жалдауѓа
наќты шыќќан шыѓыстар

3) -Ќазаќстан Республикасыныњ шегінде іссапарда болѓан уаќытында
тєулігіне екі айлыќ есептік кµрсеткіштен аспайтын мµлшерде
тµленетін тєуліктік аќы

4) -Ќазаќстан Республикасыныњ шегінен тыс жерлерде іссапарда ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Корпоративтiк табыс салығын алу
Корпоративтік табыс салығын төлеушілер
Корпоративтік табыс салығын жетілдіру жолдары
Қазақстандағы корпоративтiк табыс салығын алу
Корпоративтік табыс салығын есептеуде жылдық жиынтық табыc
Корпоративтік табыс салығы
Корпоративтiк табыс салығы жайлы
Корпоративтік табыс салығы туралы
Корпоративтік жинақтық табыс салығы
Жеке табыс салығын төлеушілер
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь