Баланың сөйлеу тілінің дамуында жаңылпаш пен жұмбақ қолдану

Кіріспе

I . бөлім
Баланың сөйлеу тілінің дамуында жаңылпаш пен жұмбақтың теориялық негіздері.
1.1. Баланың сөйлеу тілінің дамуы.
1.2. Көмекші мектеп оқушыларының жалпы сөйлеу тілінің дамуындағы жаңылпаш пен жұмбақтың ерекшеліктері.

II . бөлім
Көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының жаңылпаш пен жұмбақтың ерекшеліктері.
2.1. Зерттеу әдістемесі.
2.2. Зерттеу нәтижесі.

III . бөлім
Көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын молайту жолдары.

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер
Еліміз егеменді, тәуелсіз мемлекет болғаннан кейін ауқымды өзгерістер жүріп жатыр.
Саяси – экономикалық тағы басқа дами бастаған сайын, елімізде барлық жағынан елеулі өзгерістер енуде. Қазақстан Республикасы өзін бүкіл әлемге демократиялық, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде танытты. Осы 15 жыл ішінде Қазақстан Республикасы табанды түрде күресіп, саяси – экономикалық білім жүйесінің өзгеруіне алып келді.
Қазіргі жастар ертеңгі ел басындағы халық тағдырын шешетін азамат болады. Сондықтанда, мемлекеттің алдында тұрған міндеті – қоғамда өз орнын табатын жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылады.
Адамды – адам қылған, ары қарай дамытып, жетілуіне итермелеген, әр қашан жетелеу үстінде тұрған құбылыс ретінде ең алдымен – тілді алуға болады.
Тіл – адам ойын жетілдіруші, халық мәдениетін таныстырушы, әлемді-қоғамды таныстырушы.
Тіл арқылы - әр адам өз ойын, өз пікірін жеткізе алады, қоршаған ортамен қарым - қатынасқа түсе алады. Тілді тиімді әрі дұрыс пайдалану адамның сөздік қорына және орынды қолдануына байланысты. Сөз байлығы мол баланың ойы ұшқыр, шешен, әсерлі етіп сөйлей алады.
Біздің қарастыратынымыз көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік қоры.

Зерттеу жұмысының өзектілігі
Көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік қоры аз және кедей болып келеді. Көмекші мектептің бастауыш сынып оқушылары көп заттардың мағынасын түсіне бермейді. Және сөздері жұпыны болып келеді. Олар қысқа, қарапайым сөздерді өз сөздерінде қолданады. Сол себептен осы көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын молайту өзекті мәселенің біріне айналып отыр.
Көмекші мектептің бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын молайту жұмыстары бірнеше жұмыстың мәселесін шешеді. Мәселен: біріншіден, тілдік қарым - қатынасқа түсу және өз ойын басқаларға еркін жеткізу.Екіншіден, сөздірді қолданып, тілдері жетіледі.Үшіншіден, сөз байлығы дамиды және ойы да дамиды.
Жұмыстың мақсаты: көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының жаңылпаш пен жұмбақтың деңгейін анықтау.
Зерттеу нысанасы – көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының жаңылпаш пен жұмбақтың дамуы.
Зерттеу пәні – көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын молайту әдістемесі.
Зерттеу міндеттері:
1. Әдебиетке шолу.
1. Әуелбаева Ш. “Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту методикасы”. Жинақ. Алматы. 1987ж.
2. Быкова Л.Н. “Развития связной речи глухих учащихся начальных классов”. Москва. Провсвещение. 1989г.
3. Әбдікәрімова Т.М. “Бастауыш класта текст арқылы ауызша тіл дамыту”. Автореферат. Кон. пед. наук. Алматы. 1993ж.
4. Омаркова М.И. “Активизация словаря школьника на уроках чтения”. Москва. АПН. РСФСР. 1963г.
5. А.Байтұрсынов “Тіл тағлымы”. Алматы. Ана тілі. 1992ж.
6. Ә.Садуақасов “Қазақ тілінен әдістемелік құрал”. Алматы. Қазманбет баспасы. 1994ж.
7. Любинская А.А. :”Бастауыш мектеп оқушыларының психологиясы жөнінде”. Алматы. Мектеп. 1981ж.
8. Лурия А.Р. “Язык и сознание”. Москва. МГУ. 1979г.
9. Ганчарова В.С. “Типы мышления и учебная деятельность”. Свердловск. СПН. 1972г.
10. Леонтьев А.А. “Язык, речь, речевая деятельность”. Москва. Посвещение. 1969г.
11. Жұмабаев М. “Педагогика”. Алматы. Ана тілі. 1992ж.
12. Леонтьев А.Н. “Основы теории речевой деятельности”. Москва. Наука. 1974г.
13. Ақбаев К.Ш. “Орыс тілінде жүретін мектеп сыныптарындағы оқушылардың қазақша сөздік қорын молайту”. Дисс. кон. пед. наук. Алматы. 1995ж.
14. Ақбаева К.Ш. “Сөздік жұмысын жүргізу әдістері”. II–Бастауыш мектеп. 1996-N7-8.
15. А.К. Аксенова “Развитие речи”. Москва. Владьс. 2004г.
        
        Жоспар:
Кіріспе
I - бөлім
Баланың сөйлеу тілінің дамуында ... пен ... ... ... ... ... ... Көмекші мектеп оқушыларының жалпы сөйлеу тілінің дамуындағы жаңылпаш
пен жұмбақтың ерекшеліктері.
II - бөлім
Көмекші мектептегі ... ... ... ... пен ... ... әдістемесі.
2.2. Зерттеу нәтижесі.
III - бөлім
Көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік ... ... ... ... ... ... ... кейін ауқымды өзгерістер
жүріп жатыр.
Саяси – экономикалық тағы басқа дами бастаған ... ... ... ... өзгерістер енуде. Қазақстан Республикасы өзін бүкіл әлемге
демократиялық, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде танытты. Осы ... ... ... ... ... түрде күресіп, саяси –
экономикалық білім ... ... алып ... ... ... ел басындағы халық тағдырын шешетін азамат
болады. Сондықтанда, ... ... ... ...... өз ... жеке ... қалыптастыру болып табылады.
Адамды – адам қылған, ары қарай дамытып, жетілуіне итермелеген, әр
қашан жетелеу үстінде тұрған ... ... ең ...... ... – адам ойын жетілдіруші, халық мәдениетін таныстырушы, әлемді-
қоғамды таныстырушы.
Тіл арқылы - әр адам өз ... өз ... ... ... қоршаған
ортамен қарым - қатынасқа түсе алады. ... ... әрі ... ... ... ... және ... қолдануына байланысты. Сөз байлығы мол
баланың ойы ұшқыр, шешен, әсерлі етіп ... ... ... көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының
сөздік қоры.
Зерттеу жұмысының өзектілігі
Көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік қоры аз ... ... ... ... ... бастауыш сынып оқушылары көп
заттардың мағынасын түсіне бермейді. Және ... ... ... ... ... қарапайым сөздерді өз сөздерінде қолданады. Сол себептен осы көмекші
мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік ... ... ... ... ... ... мектептің бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын молайту
жұмыстары бірнеше жұмыстың мәселесін шешеді. ... ... ... - ... түсу және өз ойын ... еркін жеткізу.Екіншіден,
сөздірді қолданып, тілдері жетіледі.Үшіншіден, сөз байлығы дамиды және ойы
да дамиды.
Жұмыстың ... ... ... ... ... ... пен жұмбақтың деңгейін анықтау.
Зерттеу нысанасы – көмекші мектептегі ... ... ... пен ... дамуы.
Зерттеу пәні – көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... шолу.
2. Көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын
тексетудің әдістемесін құрастыру.
3. Көмекші ... ... ... ... ... пен
жұмбақтың деңгейін анықтау.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы
Көмекші мектептегі бастауыш сынып ... ... ... ауыз ... ... қорын дамыту мәселесібұрын арнайы зерттелмеген.
Ғылымда бірінші рет халық ауыз ... ... ... ... дамыту
ғылыми сипаттамасы берілді.
Көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларына сәйкес сөздік қорларын
дамыту ... ... ... жас оқушы тіліндегі сөздік қорын
молайту, оның ... ... ... ... тексерілді.
Зерттеу болжамы: Егер біз көмекші мектептегі бастауыш сынып
оқушыларының ... ... ... ... ... дамытсақ, әр түрлі
арнайы әдіс - тәсілдер арқылы молайтсақ, олардың білім деңгейлері, ... ... ... ... өз ойын дұрыс жетік жеткізуі ... ... ... ... Көптеген ... ... ... ... П.М.П.К. – кабинеттерін ашып, арнайы
техникалар пайдаланып дамытамыз деген болжам бар.
I - ... ... ... ... ... ... ... жағдайда дамыған балалардың сөйлеу тілінің дамуындағы жаңылпаш
пен ... ... ... ... ... ... дамиды. Адам
бүкіл өмірін сөйлеу тілін ... оны ... ... Алғашқы
балалық шақта қарапайым сөйлеу тілін меңгереді. Өз ойын жеткізу ... ... ... ... ... қоры ... түседі. Бала даму үстінде
күрделі сөз түрлерін пайдалана бастайды, көп ... ... ... ... сөзбен айтқанда, бала өз ана ... ... ... ... ... сондықтанда оқушылардың тілін дамытуда күнделікті
мақсатты түрде жұмыс ... ... ... сөйлеуі – оның ... мен ... ... ... дірежесінің негізгі көрсеткіштерінің бірі,
адамның сөйлеуінен оның ішкі ... ... ... арқылы адам ойын
басқаға жеткізеді, ішкі ... ... сол ... басқаға әсер етеді.
Қазіргі қоғамда адамның ... ... оның ... ... ... жұмбақтың дәрежесіне де байланысты, ал оқушылардың ... ... оның ... үлгеріміне де әсер етеді. Ал баланың жаңылпаш ... ... сөз ... оның дүниетанымына, жаңа ... ... ... ... ... отыруына байланысты. Сонымен бірге тілі
жақсы дамыған, тіл байлығы мол ... ... мен ... ... өте
күрделі ұғымдардың байланысын түсінуі, тануы жеңілдейді.
Мектеп оқушыларының сөздік қорларын молайту өте кең ... ... ... ... ... ... балаға, оқушыға, әдеби тілінің нормасын үйретеді. Мектепте
оқушы әдеби тілді, оның әдеби, ғылыми және ауыз екі ... ... Оны ... ... оқушының сөздік қоры байиды, мыңдап жаңа
сөздер, сөздердің жаңа ... ... ... ... ... ... ал оның ... кең. Оқушының жаңылпаш пен ... ... ... ... ... емес деп ... ... Мектеп бала тілінің дамуындағы
жаңылпаш пен жұмбақтың процесінде негізгі қызметті ... рас, ... ... бір ... емес.
Адамның жалпы өсіп дамуында, жеке басының қалай қалыптасуында,
оның өскен қоғамдық ортасының қызметіне де ... ... ... ... оған ... ортаның әсері
болатыны заңды.
Сөздік қордың молаюы оқушының мектептен тыс қоғамдық ортада,
әлеуметтік ортада ... ... ... жаңылпаш пен жұмбақтың ... ... ... – ой ... ... тіл – ойдың сыртқы көрінісі, сөйлеу арқылы ойды
білдіреміз. Ал ойдың сөзге орнауы ойдың ... ... ... мүмкіндік жасайды.
Бала мектепке келгенде, оның сөйлеу тілі біршама қалыптасып,
өзінің интелекті дамуының деңгейіне сәйкес, ... ... ... ... қарапайым сұрақтарға жауап беріп, өздері де сондай деңгейдегі
сұрақтарды қоя алады. ... ... ... ... ... ата ... мұғалім әрдайым қопаштап, көтерме сұрақтар қойып, баланың ойын, ... ары ... дами ... ... етіп ... ... ... бастауыш сынып
оқушыларының монологтық тілі дами қоймайды.
Баланың ... даму ... ... - қатынас қажеттілігінен
туындайды. ... ... ол ... ... түсінікті тілде ғана қарым –
қатынасқа түсе алады.
Екінші шарт, бұл ... ... ... ... Балаға әр
қашан сөйлеуге жағдай жасап отыру тиіс.
Үшінші шарт, ол баланың қабылдауына, сөйлеу байлығына байланысты.
Тіл тек қана қарым - ... ... ... ол ... да ... ... айтқанда, тілдің дамуы ол тек ... ... ... бірге, материалдық қажеттілікке де кіреді.
Бала сөйлеу тілді бір қалыпты, баяу ... Ол ... - ... ... ... процесі кезінде меңгереді. Бірақ бұл балаға
жеткілікті ... ... баяу ... ... ... тілі ... ... деп есептелінбейді.
Негізгі сөйлеу тіл дағдылары бастауыш сыныптарда қаланады. Міне
дәл осы кезде балалар алғаш әдеби тілмен ... ... ... оқушылары
алғашқы кезеңде көз алдында тұрған заттардың атын біліп алады. ... ... ... жай - ... санын, түр - түсін ... де ... ... сынып оқушыларының 10 мыңдай сөздік қорлары
болады. бастауыш сынып оқушылары зат ... ... пен ... ... көп, әрі жиі қолданады. Бастауыш сынып оқушылар
бағдарламасында 1 – 4 ... ... ... ... ... ... - сынып – 200 - 250 .
2 - сынып – 250 - 350 .
3 - сынып – 350 - 400 .
4 - ... – 400 - 500 ... ... ... ... 1 – 4 сынып оқушылары 1000 – ... ... ... алады. Өйткені оқушы балабақшаның өзінде-ақ 200 – 250
сөзді білетіні ... - ... ... сөздік қоры аз, әрі жаңа сөздердің
мағынасын білмегендіктен, көбінесе ... ... жиі ... зат есімдерді жиі айтады.
Көрнекілікті пайдалану 1 - сыныпта өте пайдалы, 1 - сыныпта оқушы
қимылға байланысты сөздерді ... ... ... аш, үйге кір, ... ... ... ... бер, тағы басқа.
Бастауыш сынып оқушылары сан есім, жұмбақтар сөздерін 2 – ... жиі ... ... Ол ... және сабақтан тыс кездерде
қалыптасып, олардың сөздік қор көлемдерін кеңейте бастайды. Мәселен: ... дене ... ... айналамен танысу, тағы басқа сабақтарда
жақсы қалыптасады.
Адамның және тұлға ретінде пісіп жетілуіне – тілдің айрықша ... Тіл ... біз ... - ... ... өз ... басқаларға
жеткізіп, өз пікірлерімізді жеткізе аламыз.
Қазақтың алғашқы ... ... ... ... ... құрастырған ғалым. Оның қазақ балаларына арналған оқулықтары бар.
Мәселен, «Қазақ хрестоматиясы», «Мактубат», «Қазақ жеріндегі орыс ... ... ... атты ... ... ... ... барысында оқушыларға сөз мағыналарын,
грамматикалық заңдылықтарды жүйелі ... ... баса ... ... ... әдістемесінің негізін қалаушылардың бірі
А.Байтұрсыновтың айтуы ... «Тіл ... ... ... ... ... бірі», - деген. Яғни, тіл тек адам баласына ғана ... ... ... ... ... ... сөз ... молайту
мәселесі арнайы сөз барысында, оқушылардың сөздік қорын ... ... ... ... байқалды.
Ә.Садуақасовтың: «Адамды бір – бірімен қоғамдастыратын басты
құрал – тіл ... ... - ... ... ... ... ... құбылыстары,
лексикалық ерекшеліктері, грамматикалық заңдылықтары үйретіледі. ... ... екі ... ... Бірі – ... ... дұрыс
айтылуы мен дұрыс жазылуын үйрету. Екіншісі – сөз ... ... ... ... «Баланың сөздік қоры мектепке келісімен - ақ,
бірден дамып, байып ... Бұл өте ... ұзақ ... ... сөздік қоры көп ... ... ... ... ... ... тез үйренеді», - деген. Ол балалардың жаңылпаш пен ... ... ... ... ... кеткен.
Ғалымдардың пікірі бойынша мектепке алғаш келген балалардың
сөздік қоры 3000 – 700 аралығында. Ал ары ... ... ... ... Бастауыш мектеп оқушыларының сөздік қорын молайту жөнінде қазақтың
бірнеше ғалымдары айтып кеткен. Мәселен: ... ... ... ... тағы ... өз ... білдіріп,
көптеген қырларын ашып көрсеткен.
Т.Шотонов – қазақ тілін оқытуда өз үлесін қосқан ғалым. Оның
«тіл ... ... ... ... тілінің әдісі» атты еңбектері бар.
Ол өз еңбектерінде сөздік қорын дамыту мәселесін қозғаған.
Ә.Садуақасов – бастауыш сынып ... сөз ... ... ... ... ... ... Ол: «Оқушылардың сөз байлығын
молайту жұмысын бөлек, сабақ етіп те, ... оқу, ... емле және ... ... та ... ... - деген.
Р.Әміров 1957 жылы жарық көрген ... ... ... ... үшін ... жұмыстар» атты еңбегінде бастауыш сынып
оқушыларының тіліне 5 – ... ... ... оның ... – оқушының сөз
байлығының мол болуы керек дейді.
Г.Уәйісованың айтуы бойынша «Оқушының сөздік қорынбайыту әр бір
сабақ барысында ...... ... ... ... Балалардың
сауаттылығын жетілдіру мақсатымен жүргізілетін маңызды іс, тек ... ... ғана ... ... ... ... ... әрбір
жаңа сөздің мағынасын анық ұғындыру керек», - деген.
Бастауыш мектеп оқушыларының сөздік қорын ... ... ... ... баса ... ... керек. Себебі, әрбір сөздің
мағыналық жағы ұғым ғана ... ... ... - ... ... ... материал. Бала сөз мағынасын қаншалықты дұрыс түсінсе,
сөздік қарым - қатынас кезінде ... ... оның ... пен ... ... әсер ... ... оқушыларының сөздік қорын байытуды сөз мағынасын
жете түсіндіріп, оны балалар күнделікті өмірде пайдалану үшін ... ... ... үшін ... ... ... ... сөз беру қажет, қанша сөз
беру керек, қандай жаттығулар жүйесін орындату қажет. ... ... ...... ... жауап беру қажет болады. Жалпы айтқанда,
бастауыш мектеп ... ... ... ... ... ... жасау қажеттігі туды.
Бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын молайту мәселесі XIX ғасырдың
соңынан бері қарай айтып келе ... Ол ... ... ... ... ... ... мәселесі басқа мәселелер құрамында
айтылатын, ол өз ... жеке ... ... ... ... келе ол мәселе жәке мәселе ретінде қарастырыла бастады.
Ал 1990 жылы қазақ тілі ... тіл ... ... ... ... ... ... бөліп, бұл мәселенің зерттелуі, ... жазу ... ... ... ... ... ... сөйлеу
тілін дамыту, сөздік қорын байыту жұмыстарымен байланыстыра ... жас ... ... ... ... ... бастауыш сынып оқушыларының сөздік қоры мен
сөйлеу дәрежесі жөніндегі педагог - ... ... ... ... жұмыстарында балалардың сөзді игеру ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... тілінің дыбыстық құрамын меңгеру ерекшеліктері жөнінде
Н.К.Твичкин, А.Н.Гвоздев грамматикалық ... бала ... ... жөнінде Ф. А. Сохин, И. Н. Папова сөздік ... ... ... Н. А. Рубников, К. М. Чуковский еңбектерінің
алатын орындары зор.
Тілді қабылдау мүмкіндігі ... жас ... ... ... Бұл
жөнінде Н.С.Рожденственскийдің «К проблеме речи. Речевая развития молодых
школьников» деген ... ... ... ... ... жас кезеңінен
басталады, ол балабақшаға дейінгі кезеңде, балабақша кезінде сөйлеу тілдері
қарқынды дамиды және ... ... ... ... сыныпта», - деп
көрсетеді.
Бастауыш сынып оқушыларының тіл үйрену қабілетімен ... ... ... ... ... ... ... да, тәжірибеде де дәлелденген,
танылған нәрсе.
Психологтардың (Л.С.Выготский, А.Р.Лурия, А.Н.Гвоздев, тағы ... бала ... ... ... қорды меңгереді. Тілді игеру 2 ... іске ... бірі – сөз ... ... мен ойлауы, қабілетінің
жетілуіне байланыстыболса, екіншісі – интуициялық сезіну мен ... ... ... ... ... ... ... білім балалардың жалпы дамуын (тілі,
ойы, танымы, көзқарасы) байланыстырыла қарастырылады, яғни оқушылардың сөз
қорын молайту ... ... ... бойынша жұмыс істеу арқылы іске
асады. Мағыналары бойынша жұмыс ... ... ... ортаны тануы,
артады, ойы дамиды. Оқушылардың ойын дамыту , ... ... ... ... ... қарым – қатынас мақсатына орынды ... әсер ... ... ... ... танымдық қабілетін дамыту
барысында жүзеге асырылады. И. П. Павловтың айтуынша, бір сөз ... ... ... көрінетін, естілетін, айтылатын үрдістерінен өтеді.
Мағыналары бойынша жұмыс ... ... ... ... ... ... ... оқушының ойын дамыту, керісінше, ... ... ... ... ... –қатынас мақсатына орынды қолдана білуге әсер
етеді. Бұлардың барлығында балалардың танымдық ... ... ... ... ... ... бір сөз адамда үш жағдайда
кездеседі: ... ... ... ... ... ... оқушыларының психологиялық мүмкіндіктерін жан –жақты
зерттеуші психологтар В.В.Давилов, Д.Б.Эльконин, тағы басқалар бұл жастағы
балаларды абстрактылы ойлауға ... ... ... ... ... ... роль ... ұғым болып саналады. Ұғымда зерттеулер ... ең ... ... ... ... Ұғымдық ойлау
бастауыш сыныптарда қалыптасады да адамдардың бүкіл өмір ... ... ... ... сөз байлығын арттыру және ... ... ... ... алғы шарт ... саналады.
Психолог Н.И.Жинкин: «Сөйлеу интелектінің даму концепциясында ... ерте ... ... де ... оңай және ... меңгеріледі »,
- десе, К.Д.Ушинский: «Ана тілін толық ... бала ... ... ... және ... ... ... есепті шығаруда өз сөзімен жеткізе алмайтын күйге ұшырайды.
Ана ... ... ... қатысы бар және олардың нәтижелерін ... ... ... пән екені енді түсінікті емес пе?», - деп
айтқан.
Қазақ ғалымдарының арасында психолог – ... ... ... ... ... атақты ғалым М.Жұмабаев болды. Ол кісі балалардың ана тіліне
үлкен көңіл бөлген. Ол өз ... «Тіл – ... ... Адам ... ғана жан ... ... шығарып, басқалардың жан сырын ұға алады.
Тілі кем болса, адамдардың қор болғаны», - деген. Бұл өте ... ... ... ... ... ол мектепте тіл дамыту оқушылардың сөздік
қорын байыту ісін дұрыс ұйымдастыруды міндеттейді.
Міне, бұл мәселенің бәрі ... ... ... оқытуда психологиялық,
педагогикалық заңдылықтарға сүйенуді талап етеді. Сонда да ... ... ... ... ескеру қажет. Және
соларға сай жол тауып, жағдай жасау керек. Оқушылардың сөздік қоры неғұрлым
бай болса, соғұрлым оқушының ойын ... дәл, анық ... ... ... ... бұл ... оқыту, жаңа сөздерді үйрету, оқушылардың сөздік
қорын байыту мәселесін ... ... ... ... ... ... оқушылардың сөздік қорын байыту оқытуда негізгі мәселеге ... ... ... ... жолдары мен амал – тәсілдерін белгілеу,
сөздерді меңгеруді ... ... ... қарым – қатынасқа
түскенде белсенді ... ... оны ... ... ... сынып оқушыларының дүние танымы, білімі, түсінігі өзінің жас
ерекшкліктеріне байланысты. Өмірдегі ... ... ... ... ... ... көп салаларын бастауыш сынып оқушылары әлі хабарсыз
болатыны заңды. Сондықтан бастауыш сыныпта оқушыларға, оқитын сөздері ... ... ... әрі ... оқушы білетін заттар ... ... болу ... ... ... ... ... тез түсінуіне, оны тез
меңгеруіне ықпал етеді.
Бұл айтылғандардан шығатын ... ... ... ... ... байыту кездейсоқ құбылыс емес.
2. Зияты бұзылған балалардың сөйлеу тілінің дамуындағы жаңылпаш пен
жұмбақтың ерекшелігі
Интеллектуалдық дамуындағы және ... даму ... ... ... ... және ол жеткілікті ... ... ... түсіну үшін тілде кемшілігі бар, ақыл – ойы ... ... ... күрделі кемістігі бар балалардың арқасында ... ... ... міндетті түрде теориялық концепция қатарын талдаудан
өткізу керек. Ой мен ... ... ... және ... ... процестердің құрылымының деңгейі жайлы.
Ақыл –ойы артта қалған оқушылардың ... ... ... таным
қызметтеріне, олардың ойлауына және қарым – қатынасына, жалпы психикалық
дамуына байланысты дамиды. Бұл ... ... ... ... бақыласақ, мектепте оқу кезіндегі оларда айтарлықтай өзгерістер
байқалады. Ол ... ... ... ... ... ... бар балалардың сөздік қорларының кедейлігі
олардың ақыл-ой деңгейлеріне байланысты ... ... ... ... ... ... ... қорлары кедей
болады. Олар күнделікті көріп жүрген заттарының ... ... ... ... қар, парақ, тағы басқа.
В.Н.Трасенконың бастауыш сынып оқушыларының сөз мағынасы, сөздік қоры
бойынша жасаған ... 1 – ... ... ... ... сабағында ешқай оқушы терезенің жеке бөліктерін ... ... атай ... Олар ... ... көрсетіп «мынау» деп жест
арқылы түсіндіреді. 1 – сынып оқушылары ... ... ... білмейді.
Мысалы: жиһаз, аяқ киімдер, көкеніс, жеміс, тағы басқа. ... ... көп ... бермейді. Бастауыш сынып оқушылары нақты бір ... ... ол ... ... ... ... ... бере алмайды. Мысалы,
оқушы құстардың атын атайды: қарға, қарлығаш, сауысқан, тағы басқа. Оларға
осы кезде түрлі –түсті ... ... ... ... ... ... ... арасынан өздері атаған құстарды тауып көрсете алмайды. Мүмкін
ол оқушы сол ... атын ... ... ... ... ... көрмеген
шығар.
«Іс -әрекеттерді» айтуда олардың сөздері тұйықталған, санаулы ... ... ... қалай өткіздің ?» деген тапсырма беріп, ... ... ... баланың 1 –сынып оқушылары өз ... ... пен ... ... ал ... ... 1 –сынып оқушылары өз
сөздерінде 46 жаңылтпаш пен жұмбақтар ті қолданған.
Ақыл – ойы артта қалған ... ... ... ... ... ... ... орнына, бір сөзбен «жасадым» деп жауап
береді. ... бұл ... ... ... ... жоқ.
Көмекші мектептегі ақыл – ойы артта қалған баланың 1 – ... ... ... ... ... болады. Мысалы: кетіп
барады, өтіп кетті, ары кетті, бері кетті, оңға, солға кетті деген ... ... ... деп ... ... 4 – сынып оқушылары тігінді енді
үйренген кезде ... ... ... ... ... ... енгізеді.
Мысалы: пішті, көктеді, жөрмеді, тағы басқа.
Ал арнайы бөлімі жоқ 4 –сынып оқушылары түссіз, мөлдір, ... ... ... ... ... 1973 жылы өз ... көмекші мектептің 2 – сынып
оқушыларының бәріне таныс зат – ... ... ... алады. Оларға
қуыршақты сипаттауға береді. Оқушылар тек бір-екі сөзбен ғана сипаттап
береді. «Қуыршақ ... ал ... ... ал ... көк. Ал шұлығы
қандай? Ол ... ». ... ... ... атауда – қара, түсі қара деп
жауап берген. Балалар өздеріне қатты таныс заттардың қасиетін өте аз ... ... ... ... ... 2 – сынып оқушылары
өз сөздерінде жұмбақтардерді өте аз қолданады», - ... ... ... ... ... ... ... бойынша заттың сапасы, көлемі
бойынша сөздер берілді. Олар сол сөздерге қарама – ... сөз ... ... ... ... ... жауаптары төмендегідей:
Салмақты – мейірімді;
Ашулы – ашулы емес;
Жақсы – жақсы ... тағы сол ...... ... көбінесе мағынасы жағынан әр түрлі сөздерді көп
шатастырады. Мәселен: үстінде, астында, жақын, алыс деген сияқты. ... ... ... ... сол – ... бұл – бұның, ол – оның, осы –
осының деген сөздерді көп қолданады. Бұл ... 1 ... 2 ... кезде сөздіктері айтарлықтай байиды. Оқушылардың сөздері зат ... ... пен ... термен толықтырылады.
Сонымен, көмекші мектептің бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорлары
шектеулі ... ал ... ... ... ... ... ... және олардың түрлері
Көмекші мектептің төменгі сынып оқушылары сөздердің мағыналарын көп
түсіне ... ... ... Бұл ... ... кезінде өте көп
қателіктер жібереді. Олар бір мағынасы бар ... ... ... де ... Мысалы: көмекші мектептің 1-сынып оқушылары құстың тұмсығын
«мұрын» деп, иттің мұрынын ... ... ... «саусақ» деп атайды.
Олар кейде сол затқа тән атауды басқа заттарға да қолданады. Мысалы: «сиыр»
деген сөзбен екінші, ... ... ... да атай ... ... 3 ... ... өзінің шашын да, құстардың қауырсынын да «тері» деп атайды.
Ал басқа біреуі кірпіні «қауырсындармен » ... ... Бұл ... мағыналарын көп түсіне бермейді, барлық сөздерге бір сөзді
қолданады. ... ... ... ... ... ... береді.
Сонымен бірге олар бір немесе басқа заттарды атау ... ... ... ... ... айта ... ... олар «аға» деп тек өзінің ағасын
айтады деп ойлайды. Ал ... ... олай ... Ал ... «ұл» деп ... ... оқушылары жұмбақтардерді қолданыда, олардың мағынасын
өздерінше түсінеді. Мәселен, олар түстерді, ... ... ал ... ... ... олар ... түрде жауап бермейді. Мысалы: мына
зат көлемі жағынан қандай? десек, олар «төрт бұрышты», «дөңгелек» деп жауап
береді. Сонымен бірге ... – көк, ... ... деп ... алынған зерттеуі бойынша көмекші мектептің 3 – ... ... ... тапсырма алынды, тәжірибе жүргізу үшін.
Оларға басталған сөйлемді аяқтауға береді. «Вова жақсы оқиды, өйткені ... », «ол ... ... ... ... ол ...», «жаман оқиды» деп
жауап берген. Және де ... ... ... ... ... ... Олар ... емес», «жылаңқы», «ренжігіш» тағы басқа ұқсас емес
сөздерді қолданған.
Екіншіден, бұл ... өз ... ... ... көп ... ... ... заттардың қарастырып отарғанда,
олар көбінесе оның көлемін, ауырлығын, ұзындығын, биіктігін ... ... ...... оқушылары «жаман» деген сөзді ауыр, лас (жұмыс), қатыгез,
жалқау (адам), суық, жаңбырлы ... ... ... кір ... сол ... ... 1952 жыл).
Кейде көмекші мектептің бастауыш ... ... өз ... ... ... бір әңгімені әңгімелеуде қайырымды, мейірімді,
еңбекқор деген сөздердің орнына ... ал ... ... ... ... деп ... ... (Н.В.Трасенко, 1973 жыл).
Ақыл – ойлары артта қалған балалардың сөйлеу ... ... сол ... жетерліктей қабылдауларына, ... ... ... ... ... ... ... оқушылар жұмбақтарді сөздерді айтуда мүлдем сәйкес емес
сөздерді ... ... ... кетік, шұңқыр. Жолдарды «шаршаған жол» деп
атайды.
Бұл балаларды оқытуда, олармен ... ... сол ... ... ... ... Бірақ сонда да жоғарғы сынып оқушылары
дәу, кішкентай, жаман, жақсы ... ... көп ... ... сөздерді жалпылаудағы олардың түсіну ерекшеліктеріне
Көмекші мектептің ... ... ... ... ... өте ... оларға әр затты жеке атаған қолайлы. Жалпы атауы бойынша немесе
жеке ... ... ... ... ... біз ... деп те атай
аламыз. Дәл осы кезде біз сол заттың өсімдік әлеміне жататыны ... ... Ал тар ... ... ағаш деп ... ... сол ... шөпті не гүлдерді емес ағашты айтып тұрмыз. Ал қайың ... сөз ... ... тұрғанымызды айтып тұр.
Сондықтанда біз кейде жеке атауына, кейде жалпы атауына тоқталамыз.
Осы терминдерді сөзде дұрыс қолдану ол ақыл-ойдың және тілдің даму ... ... ... ... үшін ... тек ... ... алу жеткілікті
емес. Ол алғашқы кезде-ақ сөзге еніп, кіріп, ... ... ... дамыған
бала әдетте сөзді бірінші естігенде есіне сақтап алып, оны жиі қолданатын
болады, ал мағынасын кейін ... ... ... ... бала ... жақсы түсініп сөздік қоры дами бастайды.
Ал ақыл-ойы артта қалған оқушыларда бұл сөздерді ... ... ... дебил балалар заттардың жеке ... да, ... да аз ... ... ... ... оқушылары өздері
мынадай сөздерді көп қолданбайды , мәселен, ыдыс, киім , тағы ... ... ... түрде жасалған жұмыс арасында ғана бұл сөздер олардың
сөйлеу ... ... ... оқушылар әр түрлі заттардың тура атын атауы ... ... ... ... ... ... «шөп» деген атау
айтарлықтай қанағаттандырады. Жеке атауларын мысалы, жусан, қи шөп, жоңышқа
деп атайды. Бұл үшін көп жұмыс ... ... ғана қол ... ... ... сөздер мен жеке сөздерді аз қолданады және оған енжар қарайды.
Бұл балалар сөздердің терең мағыналарын түсіне бермейді. ... ... ... ... тағы басқа – үй деп бір сөзбен
айтады.
Олар ... тек бір ... ғана ... деп ... алма ... ... иісті сапалапды, тек сол алмаға тән айтылған,
ал басқа мандарин, ... тән емес деп ... ... олар ... мағынасын түсіне бастайды. ... ... ... іске ... Осыдан кейін мұғалімнің алдында ақыл
– ойы кеміс балалардың тек сөздік қорын дамыту ғана ... ... ... ... да ... ... мақсат қойылады.
Бұл мынадай жағдайда іске асады, егер оқушы сөйлегенде сол сөздерді
жиі қолданса, жалпылама ... да ... Ол үшін ... арнайы жағдай
жасап, бақылап қайталап отырудың ... ғана іске ... және ... ... арасын байланыстыру
Көмекші мектептегі оқушыларға таныс сөздердің көп бөлігі олардың
енжар сөздеріне кіреді. Оларда белсенді ... ... ... ... көп ... ... олигофрен балаларға белсенді және енжар байланыстыру
жөнінде эксперемент жасаған Г.Д.Дульнев болған. ... ... тек ... ... ... қалған балалар жұмбақтарді ... ... ... кезінде оқушыларға зат есім сөздері беріледі. Олар
жұмбақтармен бірге қолдану керек.олардың ... ... ... «жаұсы үй»,
«үлкен арыстан», яғни, балалардың басқа тиісті сөзі жоқтай әсер ... ... ... сөздерді бергенде ғана дұрыс жауап бере ... ... көп ... ... жарық, жаңа үй». Және «икемді, епті,
жылдам, жыртқыш арыстан» деп жауап берген.
Оқушыларға ... ... ... буынын немесе бірінші ... ... ... ... балалармен сөздік жұмысын ... ... ... заттармен таныстырып, атын атай ... мен ... ... және ... ажырата білуге, қоршаған
ортадағы түрлі ... ... ұғым ... ... отырып,
белсенді түрде тілдік қатынас жасай білуге үйретеміз.
Дамуында ... бар ... ... ... ... ... ісінде мұғалімнің міндеті болып мыналар саналады:
- оқушылардың сөздік қорларын дамыту, молайту;
- жаңа сөздерді меңгерту;
- үйренген ... ... ... ... ... ең ... міндетінің бірі ақыл-ойы артта қалған
балалардың ойлау қызметтерін және ... ... ... Осы ақыл ... артта қалған оқушылардың ойлау мен сөйлеу
тілдерін дамытып, қалыптастырудың ... ... ... ... кете алады. Ақыл –ойы артта қалған оқушыларға мынадай сипаттама
беріледі: селсоқ, икемсіз, әлсіз, қызығушылық танытушылығы жоқ, ... ... ... (Морозова Н.Г.) .
Бұл тек ақыл –ойы артта ... ... ... байланысты емес, сонымен бірге дұрыс ұйымдастырылмаған
оқудан да байланысты.
Көмекші мұғалімдердің ... ... ... ... ақыл ... ... балаларға көп күш салмас үшін өздері орындай салатын. ... ... ... соғады. Сондықтан да бұл оқушыларды оқытқан
кезде ... ... ... ... тілі ... ақыл – ой ... ... себебін тигізеді. Осы
қарым-қатынастың арқасында балалар жалпылау жасай алады.
Ақыл – ойы артта қалған ... ... және ... арасында байланыстылық болмайды. Олар жасаған іс-әрекеттерін
толық және ... ... ... Сонымен бірге ақыл – ойы кеміс
оқушылардың сөйлеу ережелері мен ... ... ... – ойы ... қалған балалардың жалпы интеллектуалдық
қызметтерінің бұлылуынан, көбінесе есту және ... ... ... ... ... ... ... меңгеру қиындыққа соғады. Қалыпты
дамыған балалар сөйлеу тілін ... ... тек ... ғана есте ... ... ... жеке материалдарды да естеріне сақтайды. Тіпті екі
жастың өзінде қалыпты дамыған бала сөйлем құрылысын ... ... ... ... ... ... оқушылардың сөйлеу процестері мүлдем басқаша
дамиды. ... ... ... ... ... жалпылау, жүуелеуге
болмайды. Ақыл – ойы артта қалған балалар сөздерді ежіктеудің ... Олар ... ... сөйлемдерді, көп қайталаған ... ғана ... ... қабығының зақымдануына байланысты есту және сөйлеу
аппараттарының ... ақыл – ойы ... ... қиыншылықпен сөйлеу
тілін меңгереді. Ары қарай сөйлеу тілдері өте баяу және өзінше дамиды.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... бұзылуы адамдармен қарым-қатынасқа түсуіне кедергі
келтіреді. Ол сөйлеу тілінің тұйықталуына, ... ... ... ... дер кезінде одан айырту керек.
Көмекші мектептегі ақыл-ойы артта қалған оқушылардың ... ... және ақыл ... ... ... ... Олар көп ... түсініп,
пайдалана білмейді, оларға көп сөздер таныс емес. ... ... ... біле ... ... ... (бақытты, тағы басқа). Oлар өсімдіктердің түрлерін және тектерін
біле бермейді (емен, қайың, терек, тағы басқа).
Сөздік ... ... ... ақыл ... ... сөздері қысқа, нақты емес, түсініксіз, жұпыны және өте
қарапайым болып келеді.
И.П.Феодорованың ... ... ... ... 5 -6 жастағы балаларға
22 көмекші сөздер жақсы таныс. Және олар өз сөздерінде жиі ... ... – ойы ... ... 8 -9 ... немесе тура 10 жастарында өз
сөздерінде қолдана бастайды.
Ақыл – ойы ... ... ... сөйлеу кезінде лексикаларды дұрыс
қолданбайды. Балалар бір сөзбен ұқсас заттарды атай ... ... ... ... құмырсқаны және шегірткені атайды), сонамен бірге
мағыналарды ұқсас заттарды да бір ... атай ... (бас киім деп: ... ... ... тағы басқаларын).
Ақыл – ойы артта қалған оқушылардың ... және ... ... айтарлықтай айырмашылық бар, белсенді сөздері аз, енжар сөздері
тіпті аз болып келеді.
Г.В.Кузнецованың айтуы ... ақыл – ойы ... ... ... ... (зат ... жұмбақтар, жаңылтпаш пен жұмбақтар
) енжар сөздер белсенді сөздерді екі есе көбейтеді.
Сөйлеу тілі баланың ақыл – ... ... ... ... ... бойынша , ой сыртқа шықпайды, бірақ ол сөз
арқылы орындалады.
Оқушыларды өмірге дайындау тек ... ... ... ... ... ... де негізгі мәселе болып саналады. Бұл мәселенің бір бөлігі
оқушылардың сөйлеу тілі ... ... ... Сөйлеу тілін
дамытып, жетілдіру мәселесі әсіресе көмекші мектепте басты орын ... ... ... ... ... және есту – ... бұзылған балалар оқиды. Мұның барлығы сөйлеу тілін меңгеруде
қиыншылықтарға әкеліп соғады.
Бұл мәселемен айналысқандар: ... ... ... ... ... ... Е.А.Гордиенко,
Н.В.Трасенко және тағы басқалары.
Бұл мәселеде ақыл – ойы ... ... ... ... ... ... грамматикаға байланысты сабақтарда, оқу және жазу ... тілі ... ... – ойы ... ... ... ойлау ерекшеліктері мынадай: олар
оқу және жазу сабақтарында көп қате жібереді, сөздік қорлары кедей, сөйлем
құрауда ... ... ... ... ... сөйлеу тілдері айтарлықтай толық емес,
қарапайым, нақты емес. Олар көп жағдайда ... қиын ... ... ... көп ... ... бірі : ол, анда, мұнда,
міне тағы сол сияқты. ... ... ... ақыл ... ... балалардың әр-түрлі анализаторларының жетіспеушіліктеріне әкеліп
соғады. Балалардың ... ... ... ... ... қызметтеріне де
әсерін тигізеді.
Көмекші мектеп оқушылары өз ... зат ... көп ... тұрмыстық заттар және нақты заттардың аты, ол ... ... ... көп қолданбайды.
Ақыл –ойы кеміс балалар өз сөздерінде жалпы және жеке ... ... ... Ақыл ... ... ... ыдыс, киім деген сөздерден гөрі
тарелка, кесе, қасық деп жеке атаған ыңғайлы. Кейде ... ... ... ... те ... Ол тек ұзақ ... ... жасалған жұмыстың
арқасында жасалады деген Петрова Р. П. «Особенности умственного развития
учащихся вспомогательной школы», Москва – ... ... ... ... ... ... ... тілін
дамыту, сөздік қорларын дамыту, әсіресе ... ... ... ... ... ... бойынша, ақыл –ойы
кеміс балалар көп жұмбақтардерді білмейді және олардың ... ... ... ... ... өте ... ... заттарын
бейнелегеннің өзінде өте аз құралдарын ... ... ... сипаттама бере
алмайды. Мәселен, оларда жұмбақтардік сөздік қорлары аз, түстерді көп айыра
алмайды, сарғыш, қызғылттүстерді қызыл деп атайды.ақыл – ойы ... ... ... ... ... ... айыра алмайды.
Көмекші мектептегі ақыл – ойы ... ... ... ... ... үшін сабақта көп ... ... ... көп ... тіке және ... ... мағынасымен жиі
жұмыс жасау қажет.
М Ф.Гнездиловтың ... ... ... ... ... зат есім мен ... пен жұмбақтар терді айыра алмайды.
Екіншіден , жаңылтпаш пен жұмбақтар пен ... ... ... кездессе
айыра алмайды.
Көмекші мектептің ақыл – ойы ... ... ... ... ... қорында айтарлықтай бар, бірақ олар сыртқы ересектердің
көмегінсіз пайдалана алмайды.
Бұл тарауды қысқаша қорытындылайтын болсақ ақыл-ойында ... ... ... қоры өте ... болып келеді. Яғни сөздік қорында
еңжар ... ... ... ... өте аз ... ... ... дамыту үшін жүйелі түрде мақсатты түрде жұмыс жасау ... ғана ... ... қоры ... ... ... көмекші мектепте оқитын оқушылардың сөздік қор ерекшеліктерін
анықтау үшін, ... ... және ... ... ... Заттық
суреттер бойынша және ауызша тапсырмалар ... ... әрі ... ... ... Бұл ... экспериментке 2,3,4, сынып оқушылары
қатысты. Экспериментке оқушылар еш дайындықсыз қатысып ... ... ... ... ... ... ... Тапсырмаларды орындау
барысында көмекші оқушылардың қызметтері әр ... ... Яғни ... ... дұрыс түсінбейді, кейбіреуі толық, мұқият тыңдамай
тапсырманы ... ... ал ... ... ... ... ... барлық тапсырмалар бойынша оқушылардың орындаған
тапсырмаларын біз ... ... ... ... талдадық .
Осы жоғарыда көрсетілген критерилерге сүйене отырып біз ... ... үш ... ... көрсетілген заттарды дұрыс, қатесіз атаған оқушылардың
жауаптары енгізілді және ауызша тапсырмалар ... ... ... берілген заттарды мүлдем білмеді маталады.
№1.Кесте. Жаңылтпаш бойынша берілген оқушылардың жауап көрсеткіштері (%).
|Критерилері ... |
| |2 |3 |4 ... ... ... |29 |22 |18 ... ... білмеу |44 |29 |19 ... қате ... |21 |17 |14 ... | | | ... |34 |29 |25 ... бойынша қарастыратын болсақ көмекші мектептің бастауыш сынып
оқушылары зат ... ... ... зат ... ... ... 2-сынып оқушылары зерттеу ... ... ... ... үй жануарларын атауда кейбір окушылар есекті, ешкіні және
түйені тани алмаған. Жемістер бойынша өрікті, анарды, ананасты тани ... да ... ... оқушылары зерттеудің нәтижесі ... ... Бұл ... ... киім-кешектер тақырыбы бойынша малақайды,
ішікті тани ... ... ... ... ... бойынша қателер жіберілді. 4-сынып оқушылары барлығы 29%-ды
құрады. Бұл оқушылар арасынан заттардың ... ... атай ... ... ... ... қатар 2,3-сыныптар арасынан да көп кездесті.
№2.Кесте. Жұмбақтар бойынша оқушылардың берген жауаптар көрсеткіші (%) .
|Қате түрі | ... | |
| |2 |3 |4 ... ... |31 |25 |19 ... | | | ... ... ... |18 |15 ... ... ... |22 |18 ... қасиетін |16 |17 |14 ... | | | ... |38 |32 |28 ... бойынша талдайтын болсақ, көмекші мектептің бастауыш ... ... ... ... ... түстерді, пішіндерді (геометриялық
фигураларды) тани алмаған оқушылар саны көп болды. Сол сияқты ... ... ... тани ... ... саны ... Жаңылтпаш пен жұмбақтар бойынша ұсынылған тапсырмаларға
байланысты оқушылардың берілген ... ... ... түрі ... |
| |2 3 |
| |4 ... қимыл атауын |51 |45 |37 ... | | | ... ... |35 |25 |22 ... | | | ... нақты |39 |33 |29 ... | | | ... |61 |54 |33 ... ... ... ... іс-қимылдық суреттер бойынша барлық
сынып бойынша ... ... ... ... аз ... ... ... 2-сынып 61%-ды, 3-сынып 54%-ды, 4-сынып 33%-ды құрады.
Кестелер бойынша жұмыстарды талдайтын ... ... ... ... ... зат ... ... жаңылтпаш пен жұмбақтар
бойынша берілген тапсырмаларға жауап бере алмаған. Егер осы ... ... ... ... ... Жұмбақта суреттер бойынша жалпы оқушылардың жауаптарына
байланысты берілген көрсеткіштер (%).
|Сыныптар ... ... ... |
|2 |10 |30 |60 |
|3 |22.2 |33.5 |44.3 |
|4 |30.0 |40.0 |30.0 ... ... ... ... ... орындаған
тапсырмаларын біз мынадай критерилерге сүйене отырып талдадық.
1. Заттық суреттер бойынша дұрыс, тура , әрі ... ... ... ... байланысты берілген тура мағынасын және қарама-
қарсы мағынасын дұрыс атауын қадағалау.
Осы жоғарыда көрсетілген критерилерге сүйене ... біз ... З ... ... ... ... ... дұрыс, қатесіз атаған оқушылардың
жауаптары және ауызша тапсырма бойынша дұрыс жауап ... ... ... ... ... ... кейбіреуіне ғана дұрыс жауап берген
және ауызша тапсырмалар бойынша кейбіреуіне дұрыс жауап берген ... ... ... ... көбіне қате жауап берген және ... ... ... ... ... ... жұмыстарды талдайтын болсақ оқушылардың басым
көпшілігінің ... 2,3-ші ... ... Енді осы ... ... ... тоқталып, талдап көрейік.
3- сынып оқушысы Ж..К.
Ол оқушыға зат есімдік ... ... ... толық жауап
берді. Ал жұмбақтар бойынша түстерді атауда бір түстен жаңылысты ... ... пен ... суреттерді көрсетуде іс-қимылдарды дұрыс
атады. Мәселен, «апай ас әзірлеп жатыр».
Осы жауапты ... ... ... оқушы барлық суреттегі
тапсырмаларға дұрыс, әрі нақты жауап берді. Яғни біз бұл жауаптарды бірінші
топқа ... ... ... саны ... 10%, ... 22.2%, ... 30%-ды құрады.
Енді екінші топқа жатқызылған жауаптарды қарастырайық.
2-сынып оқушысы А.С.
Зат есімдерге байланысты берілген тапсырмаларда мәселен ... - сары ... ... ... қате ... ... ... сынын
білдіретін суреттер бойынша заттың түсін атауда ... ... ... ... ... ... білдіретін сурет бойынша оқушы оқуға
байланысты іс-қимылдарды атауда «мұғалім сабақ ... ... тұр» ... ... ... ... оқушысы З.М.
Барлық заттық суреттерге байланысты (зат есім, жұмбақтар, жаңылтпаш
пен жұмбақтар ) ... ... бұл ... көп ... атын ... Сондықтан мұндай жауаптар 2-сыныпта 50%, 3-сыныпта 40%, 4-сыныпта
30%. Заттың ... ... ... ... 1. Деңгейлік білімінің салыстырмалы гистограммасы. 2,3,4-сынып.
Яғни бұл жерде 1 саны - жоғарғы деңгей, 2-саны - ... ... 3 ... ... ... ... көрсеткендей 4-сыньш оқушыларының 46%-ы
жоғарғы ... ... ал ... ... ... 26%-ды құраса, 3-
сыныптың жоғарғы деңгейі 33%-ды құрады. Орташа ... ... ... Және ... ... 42%-ды ... Ал 2-сынып оқушылары 31%-ды
құрайды. Төменгі деігейдегі 4-сынып оқушылары 40%-ды ... ... 50%-ды ... ... ... 60%-ды ... Кесте. Мағынасы ... ... ... ... ... ... саны ... саны |
| |2 3 |
| |4 ... ... ... |68 |62 |53 ... ... ұқсас сөздерді |30 |24 |20 ... | | | ... ... ... |19 |16 |12 ... |48 |34 |20 ... Кесте. Мағынасы ұқсас ... ... ... ... (%).
|Қате саны |2 |3 |4 ... ... |53 |39 ... | | | ... |37 |35 |21 ... ... | | ... ... |33 |21 |14 ... бермеу | | | ... |61 |55 |46 ... осы ... ... ... бойынша онда оқушылардың 2-
сынып оқушылары зерттеу нәтижесі бойынша 61%-ды құраған. Бұл оқушылар сөз
мағынасын ... және ... атай ... ... кездесті. 3-сынып
бойынша зерттеу бойынша 34%,55%-ды құрады. Сол ... ... ... ... Осы 3 ... ... арнайы көмек қажет еткен оқушылар
саны көп ... Ал енді осы ... ... ... ... ... ... 2. 2,3,4-сыныптарындағы ... ... ... ... сөздер бойынша берілген жауаптардың гистограммасы:
П2-сынып ВЗ-сынып П4-СЫНЫП
1-жоғары 2-орташа 3-төмен
Яғни бұл ... ... ... ... ... жоғарғы
деңгейі 41%-ды құрады, 3-сынып ... 32%-ды ... ал ... 20%-ды ... Орташа деңгейі бойынша 4-сыныпта 48%-ды, 3-сынып
оқушылары 38%-ды, 2-сынып оқушылары 28%-ды құрады. Төменгі деңгейге келетін
болсақ, 4-сынып 21%-ды, ... ... ... 50%-ды ... ... ... ... болсақ эксперемент нәтижесінде көмекші
мектептің бастауыш сынып оқушыларының сөздік қоры ... ... ... ... жіберілген кемшіліктер барлық сыныптың оқушыларында
кездесті. Бірақ жүйелі оқыту барысында сыныптан сыныпқа өткен кезде аз ... ... ... Оған ... ... ... ... сөздік қор
санының кішкенеде болса азайғандығы деп тұжырымдаймыз.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. ... Ш. ... ... ... ... ... методикасы”.
Жинақ. Алматы. 1987ж.
2. Быкова Л.Н. “Развития связной речи глухих учащихся начальных классов”.
Москва. Провсвещение. 1989г.
3. Әбдікәрімова Т.М. “Бастауыш класта ... ... ... тіл ... Кон. пед. ... Алматы. 1993ж.
4. Омаркова М.И. “Активизация словаря школьника на уроках ... АПН. ... ... ... ... тағлымы”. Алматы. Ана тілі. 1992ж.
6. Ә.Садуақасов “Қазақ тілінен әдістемелік құрал”. Алматы. ... ... ... А.А. ... ... оқушыларының психологиясы жөнінде”.
Алматы. Мектеп. 1981ж.
8. Лурия А.Р. “Язык и сознание”. ... МГУ. ... ... В.С. ... ... и учебная деятельность”. Свердловск.
СПН. 1972г.
10. Леонтьев А.А. “Язык, ... ... ... Москва. Посвещение.
1969г.
11. Жұмабаев М. “Педагогика”. Алматы. Ана тілі. 1992ж.
12. Леонтьев А.Н. “Основы теории ... ... ... ... Ақбаев К.Ш. “Орыс тілінде жүретін мектеп сыныптарындағы оқушылардың
қазақша сөздік қорын молайту”. Дисс. кон. пед. наук. Алматы. 1995ж.
14. ... К.Ш. ... ... жүргізу әдістері”. II–Бастауыш мектеп.
1996-N7-8.
15. А.К. Аксенова “Развитие речи”. Москва. Владьс. 2004г.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айтыс6 бет
Ахмет Байтұрсынұлының фольклорды жіктеуі20 бет
Ақындар айтысы13 бет
Аңыз әңгімелер6 бет
Бастауыш сыныпта көркем шығармалардың түрлерін оқыту48 бет
Бесік жырының тәрбиелік мәні47 бет
Дос болайық бәріміз3 бет
Жұмбақ жанры38 бет
М.Әуезовтің қазақ тілі туралы ойлары22 бет
Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь