Әбіш Кекілбай

Кіріспе
Марапаттары
І . тарау. Кеңес дәуіріндегі Әбіш Кекілбайдың қоғамдық.саяси, әлеуметтік.мәдени өмірі мен көзқарастары.
1.1. Әбіш Кекілбайдың азамат ретінде қалыптасуы және қоғамдық есеюі.
1.2. Әбіш Кекілбай шығармаларындағы қоғамның әлеуметтік, мәдени.рухани өмірінің бейнеленуі.
ІІ . тарау. Тәуелсіздік жылдарындағы Әбіш Кекілбай шығармаларындағы тәуелсіздік идеяларының негізгі бастаулары.
2.1. Тәуелсіздік жылдарындағы Әбіш Кекілбайдың қоғамдық және саяси қызметі.
2.2. Әбіш Кекілбайдың тәуелсіз мемлекеттегі «Отан тарихы» туралы көзқарасы.
ІІІ. Қорытынды бөлім
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Зерттеу өзектілігі: Қазақстан Республикасының өз тәуелсіздігін алған жылдан бастап, елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың билікке келуі тұсынан бастап елге елеулі, халыққа қалаулы жазушыларымыз бен ақындарымыз мемлекеттік билік жадына тартыла бастады. Сол азаматтардың арасында көрнекті қаламгер, драматург, сыншы, мемлекет және қоғам қайраткері, философ Әбіш Кекілбайұлы Кекілбаевтың жұлдызы жарық көрінген болатын. Оның еңбектерінің барлығы дерлік ел мен жер, Отан тағдырына арналған. Әлеуметтік және экономикалық мәселелерді тереңінен қарай отырып, ел болашағы мен көп ұлтты мемлекетіміздің әл-ауқаты оның жадынан тыс қалған емес. Осындай еліміздің біртуар ақыны, жазушы әрі саясаткер ел қалаулысының мемлекеттік және қоғамдық қызметімен, оның қаламгерлік шығармаларынан тысқары қалу қателік деп білемін.
Оның шығармаларымен танысу, мемлекеттік және қоғамдық қызметімен таныса отырып, Әбіш Кекілбайұлының біз білмейтұғын қырлары мен сырларының әлі де көп екендігін ұғамыз. Оның әрбір шығармасының мағынасы өте терең әрі оқырманның жанын баурап алардай екендігін ұғыну оңай. Әрбір жазған еңбегі мен әрбір атқарған қызметінің тиянақты болғандығы анық.
Әбіш Кекілбайұлы көптеген сыйлықтардың иегері және лауреаты. Тағайындалған сыйлықтары мен лауреат атақтары тек қазақ жерінде ғана емес, шетелдерде де ерекше құметпен тапсырылған болатын. Оны тек қазақ елі ғана емес, онымен қоса орыс, неміс, тїрік және т.б. елдерде сїйікті жазушы, көрнекті қаламгер әрі бірден-бір саясаткер деп таниды. Әбіш Кекілбайұлының мемлекеттік және қоғамдық-саяси белсенділігінің рөлі ерекше бағаланады.
1. http://www.google.kz
2. Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы, Алматы 2002ж, ІЇ-том
3. Парасат 1999ж, №11-12 желтоқсан ( 1-3б )
4. Парасат 1999ж, №11 желтоқсан ( 3б )
5. Социалистік Қазақстан 1989ж, 14 мамыр
6. Халық Кеңесі 1990ж, №1
7.
8. http://www.mail.kz/ru
9. http://www.rambler.kz
10. http://www.ak orda.kz
11. http://www.asnana.kz
12. Ана тілі 1999ж , 30 желтоқсан ( 5б )
13. Егемен Қазақстан 1999ж, 3 желтоқсан ( 4б )
14. Егемен Қазақстан 1996ж, 26 наурыз ( 3б )
15. Жалын 1997ж, №1 ( 42б )
16. Ақиқат 1993ж, №8 ( 57б )
17. Қазақ әдебиеті 2005ж, 21-27 қаңтар
18. Қазақ тілі мен әдебиеті 2006ж, №8 ( 92-95б )
19. Егемен Қазақстан 2005ж, 5 қараша ( 3б )
20. Егемен Қазақстан 2005ж, 14 қыркїйек
21. Ізденіс 2001ж, №4-5 ( 52-54б )
22. Егемен Қазақстан 2002ж, 6 сәуір ( 4б )
23. Егемен Қазақстан 2007ж, 11 шілде ( 5б )
24. Қазақ әдебиеті 2000ж, 24 наурыз
25. Егемен Қазақстан 1997ж, 14 наурыз
26. Арай 1989ж, №11
27. Қазақ әдебиеті 1999ж, 3 желтоқсан
28. Жас алаш 1999ж, 4 желтоқсан
29. Жас қазақ їні 2001ж, 6 желтоқсан ( 3б )
30. ХҚТУ хабаршысы 2001ж, №4
31. Егемен Қазақстан 1999ж, 8 қазан
32. Ұлт тағылымы 2001ж, №3 ( 35б )
33. Егемен Қазақстан 2001ж, 1 желтоқсан ( 3б)
34. Жұлдыз 2007ж, №1 (153б)
35. Оңтїстік Қазақстан 2007ж, 19 маусым ( 2б )
36. Кекілбай Ә. «Махаббат мұнарасы», Алматы «Раритет» 2005ж
37. Кекілбай Ә. «Ханш – Дрия хикаясы», Алматы «Атамұра» 2003ж
38. Кекілбай Ә. «Шандоз», Алматы «Арыс» 2004ж
39. Кекілбай Ә. «Азаттықтың ақ таңы», Алматы «Қазақстан» 1998ж
40. Дїйсенбаева Ж. «Кекілбай прозасы халық аңыздар және көркемдік шешім», Алматы 1999ж
41. Джуанышбеков Н. «А.Кекильбаев: очерк жизни и творчества», Алматы 2004г
42. Кекілбай Ә. «Заманмен сұхбат», Алматы «Жазушы» 1995ж
43. Кекілбай Ә. «12 томдық шығармалар жинағы», Алматы 1989ж,
ІЇ-том
44. Жас алаш 1998ж, 25 маусым
45. Астана ақшамы 1998ж, 28 шілде
46. Егемен Қазақстан 2005ж, 15 сәуір
47. Егемен Қазақстан 2003ж, 5 қыркїйек
48. Егемен Қазақстан 2003ж, 9 қыркїйек
49. Егемен Қазақстан 2003ж, 10 қыркїйек
50. Егемен Қазақстан 2003ж, 11 қыркїйек
51. Егемен Қазақстан 2006ж, 26 наурыз
52. «Қазақ әдебиетінің тарихы» 10-томдық, Алматы 2005ж, ІХ-том «Кеңес дәуірі» (229-757б)
        
        Кіріспе
Зерттеу өзектілігі: Қазақстан Республикасының өз тәуелсіздігін алған жылдан бастап, елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы ... ... ... тұсынан бастап елге елеулі, халыққа қалаулы жазушыларымыз бен ... ... ... ... ... ... Сол ... арасында көрнекті қаламгер, драматург, сыншы, мемлекет және қоғам қайраткері, философ Әбіш Кекілбайұлы Кекілбаевтың жұлдызы жарық көрінген болатын. Оның ... ... ... ел мен жер, Отан ... ... ... және экономикалық мәселелерді тереңінен қарай отырып, ел болашағы мен көп ұлтты мемлекетіміздің әл-ауқаты оның ... тыс ... ... ... еліміздің біртуар ақыны, жазушы әрі саясаткер ел ... ... және ... ... оның ... ... ... қалу қателік деп білемін.
Оның шығармаларымен танысу, мемлекеттік және ... ... ... ... Әбіш Кекілбайұлының біз білмейтұғын қырлары мен сырларының әлі де көп екендігін ұғамыз. Оның ... ... ... өте терең әрі оқырманның жанын баурап алардай ... ... ... Әрбір жазған еңбегі мен әрбір атқарған қызметінің тиянақты ... ... ... ... ... ... ... және лауреаты. Тағайындалған сыйлықтары мен лауреат атақтары тек қазақ жерінде ғана емес, шетелдерде де ерекше құметпен ... ... Оны тек ... елі ғана ... ... қоса орыс, неміс, тїрік және т.б. елдерде сїйікті жазушы, көрнекті қаламгер әрі бірден-бір саясаткер деп таниды. Әбіш Кекілбайұлының мемлекеттік және ... ... рөлі ... ... Республикасы бірінші Президентінің» ордені (2004 ж. желтоқсан) иегері;
«Құрмет белгісі» ордені иегері;
«Отан» ... ... ... ... 10 жыл» ... ... ... атындағы Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты;
ҚР Президентінің бейбітшілік пен ... ... ... ... унд ... ... баспасы сауалнама хаттамасында «ХІХ ғасырдың таңдамалы жазушылары» атақ иегері;
«Азия-Африка» жазушылары халықтар комитетінің мїшесі;
КСРО жазушылар ... ... ... ... ... сыйлығының қазылар алқасының, Мәскеудің «Художественная литература», «Дружба народов» баспасының редакциялық алқа ... ... їшін ... өз ... еш ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, саяси, экологиялық, ұлтаралық, дипломатиялық, халықаралық т.б. мәселелерінде белсенділік танытады. Тіл мәселесі де Кекілбайұлының жадынан ешқашан тысқары ... ... ... даму ... ... халық тағдырына жанашырлықпен қарап, азаттық жолында, ұлттық мїдде мен ұлттық ... ... өз ... ... ... ...
Ел жағдайы ушығып тұрған сәтте дїниеге келген Әбіш ... ... шағы жан ... өтсе де ... өз ... алыс ... ... алыс болса да, анасының қолғабысы бола білді. Арманның асқарында өссе де сол ... ... ... ... мол ... ... елім деп, ... деп соққан жас жїрегінің сыры тереңде еді. ... жері ... ... ... їшін ... құралған, ерекше сипатқа ие болған сағымдай еді. Сол ... ... жїре ... ... ... өз ... әсерлей жеткізе білді.
Алғашында 1962 жылдары Қазақ Мемлекеттік Университетін жақсымен бітіріп, сол жылдан бастап «Қазақ әдебиеті», «Лениншіл жас» секілді ерекше ... ие ... ... ... ... қызметкер және бөлім меңгерушісі қызметімен жұмыс атқара бастайды. Бұдан ... ... да өз ... қоғам төрінен алады. Алайда әрбір атқарған қызметі ерекше сипатқа ие ... ... ... өз ... ел қамын бір сәтке болса да есінен шығармай, болып жатқан оқиғалардан ... ... ... ... ... ... еңбек сіңірген қайраткері сыйлығына иегер атанады. Өзінің сол кездердегі жазған еңбектері шетелдіктердің көңілін баурап ... ... ... ... КСР ... ... репертуарлық-редакциялық коллегия мїшесі қызметін атқарады. Бұл жылдары да Әбіш Кекілбайұлының шоқтығы әрқашан ... ... ... ... ... ... бас ... болып қызмет жасайды. 1975-1984 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің ... ... ... ... ... ... ... Бұл жылдар атқарған жұмысы аз емес болатын. Ел ішіндегі ұлтаралық ... ... ... ... ... және ... ... құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғам мәселесі Әбіш Кекілбайұлын толғандырды. Осы салада көп ... ете ... елді ... жолға, даму жолына салуда ұсыныстар жасаған болатын. 1984-1986 жылдары Қазақ КСР Мәдениет министрінің орынбасары қызметін атқарады. ... ... ... ... ... ... 2-хатшысы, 1988-1990 жылдары Қазақ КСР тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамы Орталық Кеңесі президиумының төрағасы болып тағайындалады. Бұл ... Әбіш ... ... ... ... ... ... және олардың ерекше құметке ие болуына өз їлесін қосты. 1990 жылдан 1991 жылға дейін Қазақстан Компартиясы ... ... ... ... ... КСР Жоғарға Кеңесінің мәдениет, тіл және ұлтаралық қатынастарды дамыту жөніндегі комитетінің төрағасы қызметін ... ... ... жылдары «Егемен Қазақстан» газетінің бас редакторы ... ... ... ... ... ... ... Кеңесінің төрағасы қызметіне тағайындалады. 1996 жылы ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты, комитетінің ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік хатшысы, 2002 жылдың ақпанынан Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты болып сайланады2. Осы жылдардың барлығында Әбіш ... ... ... аз ... Олардың барлығы дерлік мемлекет пен оның даму жолына арналған. Осы аралықта жарық көрген еңбектерінің өзі отансїйгіштік, ... пен ... ... ... ... ... ... деңгейі: Әбіш Кекібайұлының қоғамдық-саяси қызметі өте ауқымды, қоғамдық алатын орны өте ерекше. Кекілбаев өмірі мен мемелекеттік ... ... және ... ... ... ерекше құрметке ие. Бұл тұрғыда көптеген еліміздің және шет елдік азаматтардың бірнеше көлемді еңбектері жариялаған болатын. Мемлекет және ... ... ... ... ... ... ... қаламгер, драматург, сыншы, Парламент Сенатының депутаты Әбіш Кекілбаев өмірі, шығармашылығы мен ... ... ... ... ... екі ... ... деректі фильмі 2007 жылдың 28 қарашасында жарық көрді. ... ... ... ... ... ... Алғашқы шығармалары қазақ халқының қиын-қыстау кезеңдердегі әл-ауқаты жайында баяндалады. Тарихи тұрғыда да Әбіш шығармалары аз емес. Оның шығармалары әлемнің 14 ... ... ... ... ... ... болатын. Оның ішінде орыс тіліндегі, тїрік және неміс тілдеріндегі еңбектері жарық көрген. Тїркияда Әбіш ... ... ... жеке ... марка қолданысқа енгізілген. Тек қазақ елінің ғана емес, бірнеше шетелдік мемлекеттердің де сїйікті қаламгері әрі ... ... ... ... Әбіш ... қоғамымызда алар орны ерекше.
Әбіш Кекілбайұлының қоғамдық-саяси қызметі еліміз тәуелсіздік алған жылдардан ... ... ... ... болатын. Одан бері келе еліміздің тәуелсіздігі мен оның тұрақты дамуымен, ... және ... ... тұсында Әбіш Кекілбайұлының қызметі ерекше көзге тїседі. Мемлекеттік даму тұрғысында, тұтастық пен ... және ... Әбіш ... ... ... ... ... мен міндеттері:
Қоғам және мемлекет қайраткері, қаламгер, драматург, философ, сыншы Әбіш Кекілбайұлының өмірі және ... ... ... ... шолу ... ... ... жылдардағы Әбіш Кекілбайұлының қоғамдық-саяси қызметтерін қарастыру;
Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің алғашқы ... Әбіш ... ... ... танысу;
Әбіш Кекілбайұлының қоғамдық-саяси көзқарастарын білу;
Қазақстан Республикасы және ... ... Әбіш ... ... және мемлекет қайраткері, көрнекті қаламгер ретінде алатын орны мен деңгейінен мағлұматтар.
Ғылыми жаңалығы: Бұл ақырыпты зеттей келе, аса көрнекті ... және ... ... ... ... қаламгер, сыншы, драматург, қазақ елінің ерекше тұлғаларының бірі Әбіш ... ... ... бір ... ... ... оқып ... байқадым. Сондай-ақ Кекілбайұлының ерекше қасиетерінен басқа да, ерекшеліктерін білдім, атап айтқанда:
Әбіш Кекілбайұлын халықаралық интеллектуалдық әлеумет бойынша әлемнің ең ... 100 ... ... ... «Фуль унд Вельт» баспасының дїниежїзіне танымал 200 ... ... ең ... ... қатарында;
Әбіш Кекілбаев еңбектері тек қазақ тілінде ғана емес, әлемнің 14 тілінде жарық көріп, бірнеше мың данамен тараған;
Егемендік ... ... бері Әбіш ... ... ... ... еңбектері жарық көрді;
Саясат, мәдениет пен тарихтың өзекті мәселелерінен көптеген ... ... ... ... ... ... ... және тїрік ұлттарының көрнекті қаламгері;
Әбіш Кекілбаев құрметіне арналған Тїркия ... ... ... ... ... ... иегері;
Ақтау қаласындағы Әбіш Кекілбайұлына арналған мұражай;
Кекілбаев еңбектері жан-жақты зерттеле келе, ... ... ... және ... ... ретінде танылған саяси тұлға екендігі сараланып бір тұжырымға келтірілді.
Зерттеу объектісі: Әбіш Кекілбайұлының қоғамдық-саяси көзқарастары мен ойы, ... мен ... ... ... Әбіш Кекілбайұлының қоғамдық-саяси ой-пікірлері атты жұмыс екі тараудан, әр тарау екі бөлімнен және ... мен ... ...
І - ... Кеңес дәуіріндегі Әбіш Кекілбайдың қоғамдық-саяси, әлеуметтік-мәдени өмірі мен ... Әбіш ... ... ретінде қалыптасуы және қоғамдық есеюі.
Қазақ елінің ерекше тұлғаларының бірі, қаламгер, философ, сыншы, драматург, мемелекет және ... ... Әбіш ... ... алар орны ... ... баласы дїниеге келерде бәрі бірдей сияқты. Өсе келе әр тїрлі мінез –құлық бітеді. Ерен ... ... ... ойшыл, нағыз ақын, хас жазушы, азамат, қайраткер болу барлығына бұйырмайды. Әбіш Кекілбайұлы Кекілбаев 1939 жылдың 6 желтоқсанында Маңғыстау ... Оңды ... ... деп ... ... ... ... 360 әулиенің жері атанған бұл мекенде Әбіш Кекілбайұлы кіндік қаны тамғандықтан оны ерекше ... ... Сол ... ... салдарынан ел тартқан көп қиындықтар Әбіш Кекілбайұлының жан дїниесіне ерекше із қалдырған еді. ... ... ... ... ... қаза болады. Анасы Айсәуле оның осы кїнге жетуіне бірден-бір себепші. Отбасында ... ... екі ... сол ... салқын ызғарымен өседі. Әкесінің орнын білдірмеуге тырысқан Әбіш анасының қолғабысы болды. Екі ... бірі ... ... ал ... Әбіш їйде қалатын еді. Сол замандардағы кездескен көп қиындықтарды жеңе білген ол жас кезінен әдеби шығармаларға өте бейім болатын. Ең ... ... егін сала ма?» атты ... ... сол ... «Сталин жолы» газетінде жарық көрді. Мақаланың кемшіліктері жан-жақты талқылана отырып, бірнеше тармақтан тұратын ... ... ... Ол ... ел ... ... асты. Мектеп қабырғасынан зерек өскен Әбіш Кекілбайұлының болашағы кемел еді. Маңғыстау облысы, Оңды ауылының Оңды мектебін тамамдап, ... ... аяқ ... 1962 жылы ... ... Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін жақсымен бітіріп шығады. Университет табалдырығында оқуға, ізденіске өте құштар ол өз замандастары Мұхтар Мағауин, Төлек ... ... ... ... жан-жақты ізденісте еді. 1960 жылдары елді қызықтыратын бірден-бір мәселе ел мәселесі болатын. Сол ... Әбіш ... өз ... ... ел ... жер тағдыры терең толғандыратын. Жасырын әдебиеттерді жиі оқу ... тіл мен ел ... ... ұмытылуға айналған ерекше тұлғаларды еске ала отырып ой ... өз ... ... ... ... ұғынуға ерекше уақыт пен назарды аудару, сол мәселелер оларды бей-жай қалдырмағандығының көрінісі еді.
Қазақ елінің ерекше тұлғаларының бірі, қаламгер, мемелекет және ... ... Әбіш ... ... ... саласындағы орны ерекше. Алғаш рет өзінің қоғам қайраткері ретіндегі қызметін 1962 жылы бастаған болатын. Ол кездері «Қазақ әдебиеті», «Лениншіл жас» ... ... ... ... және ... ... қызметінен бастайды. Осы жылдары өзінің жарық көрген бірнеше еңбектерінің барлығы дерлік ел, жер, Отан тағдырына байланысты өрбіді. Еңбектері мен ... ... ... ... ... Замандастары әрі әріптестерінің арасында ерекше озығы саналатын. Сол кездердегі әріптестері Оралхан Бөкей, Ақселеу Сейдімбек, Кәрібай Ахметбекұлы, Оразбек Сәрсенбай, ... ... ... ... Қуанышбай Құрманғалиевтер сынды елдің қалаулылары Әбіш Кекілбайұлын ерекше құрметпен айтатын. «Лениншіл жас» ... сол ... бас ... ... ... ... «Сол ... жампоздай болып, Әбіш Кекілбайұлының тұлғасы ерекше тұрды. «Бұйдыраған екі ... ... ... ... тұңғиық терең ойлы көз,- осы жігіт тым ерте есейген, жастайынан көсемдікке жаралғандай, қарттың даналығын бала жастан ... ... бай ... ... ... ... биік жаратқандай әсер қалдырар еді. Қазақ әдебиеті әлемінде Әбіш Кекілбайұлы їлкен биікке көтерілді. Әдебиетте ... ... ... айта ... ... ... Басқа ұлыс, ұлттардың намысын қорламастан, қазақ рухын асқақтатты. Бояуы көп, бай көркемдікті былай қойғанда, бұл ... ... ... ... ... дейді3.
-1965 жылдары Әбіш Кекілбайұлы «Қазақ әдебиеті», «Лениншіл жас» ... ... ... ... болып қызмет атқарады. Жоғарғы оқу орнын жаңа аяқтаса да, ұшқыр ойлы, ... ... өте ... ... ... Әбіш Кекілбайұлы ел тағдырынан, болып жатқан оқиғалар мен саясаттан ешқашан тыс қалған емес. Оның алғашқы «Ең ... ... ... ... сияқты әңгімелерінен бастап, «Кїй», «Шыңырау», « Ханша дария хикаясы» повестері, «Аңыздың ... ... ... ... әсіресе туелсіздік жылдарында жазылған публицистикалық шығармалары, «Абылай хан» драмасы Әбіштің тұлпар шабысты жїйрік екенін, көркем ... ... ... ... ... ... көкірегіне ақылдың нұрын құятын ойшылдығын танытты4.
Одан кейінгі жылдары мәдениет ... ... ... ... ... атқарады. 1970-1975 жылдары «Қазақфильм» киностудиясының бас редакторы ... ... ... ... келе Әбіш ... көп ... ... атқарды. Қазақ Комунистік Партиясы Орталық Комтитетінің мәдени бөлімінің ... және ... ... ... ... мәдениет министрлігінің орынбасары, Қазақстандық жазушылар Одағы басқармасының 2-ші хатшысы. 1988-1990 жылдары тарих және мәдени ескерткіштерді ... ... ... кеңесі президентінің төрағасы қызметіне ұсынылады. Осы жылдары Әбіш Кекілбайұлы бірнеше жерлерге іс-сапармен аттып, ... ... ... мен ... жерлерді жаңғырту мәселелерінде ерекше жұмыстар жасай білді. ... ... ... ... сол ... тарихи ескерткіштерге сипаттама бере отырып, олардың елеусіз қалдырылмайтындығы жөнінде баян ... ... ... мұра саласында жїрген уақытында Әбіш Кекілбайұлы «Мирас» қорының ашылуынан бастап ерекше таихи мұраларға көз жігін тіге бастады. Оған қоса мұра тану мен мұра ... ... ... де өз ойын анық ... ... Өз мақсатын жїзеге асыруда Әбіш Кекілбайұлы сол жылдары «Білім» ... ... ... ... таратудың апталығын», Мәдениет қорымен бірігіп ЮНЕСКО-ның «Жібек жолы» программасы аумағында арнайы конференция, Архитекторлар одағымен бірігіп «Қала және ... ая» ... ... ... ... ... ... арқылы аталмыш шараларға орайластырған ғылыми-көпшілік фильмдер шығару істерін жїзеге асырған болатын. Сол жылдары ежелгі ... ... ... Ақтөбе су қоймасын, Сайрам зиярат орындарын қалпына келтіруге ат салысып, олардың қайта жаңғыруына бастау бола білді3. Мәдени-тарихи ... ... ... ... Әбіш ... ... жарқын әрі баянды егеменді ел болатынымызға сенімі мол еді.
Тарихи мұраға ... ... ... ... ізет ... ол ең алдымен болашақтың қамын ойлау. Әлеуметтік белсенділікті ауадай қажет ететін тұста Әбіш Кекілбайұлы бабаларымыздың, кїллі қоғамымыздың, ... бен ... ... ... қатысты көптеген іс-шараларды жїзге асыруға ат салысқан азамат5. ... ... ... КСР ... және ... ... қорғау қоғамы Орталық Кеңесі президиумының төрағасы. Бұл жылдарда жасаған еңбегі де ауыз тола ... ... ... ... ... ... және ІІІ мың жылдықтың 400-ге жуық ескерткіштерінің қазба жұмыстары арқылы Қазақстанда табылғандығы, Қаратау бойындағы, Арал маңындағы, Қараторғай жағалауындағы, Жезқазғандағы, ... ... Кіші ... ... Қазақстандағы Ырғыз, Қарақұм т.б. ескерткіштері ежелгі заманның бет-бейнесінің көзін ашуда еңбек етті.
«Мәдениетті адам ... ... ... ... ... деп бөлмей, біреуін қолдап, біреуін қорламайды, бәріміздікі деп бәрін де бірдей бағалап, бірдей қорғайды. Қайсысының да ... мен ... жіті ... терең тїсінуге тырысады. Мәдени плюрализм осылайша орнығады. ... ... ... ... ... бастап алысқа, өткеннен бастап ертеңге қарай жалғастырады. Өткендегіні бїгінгінің, бїгінгіні –ертеңгінің ... деп ... Мұра –ол тек ... ескерткіштердің жиынтығы емес, ол адамдардың дәйім кїрделі, дәйім белсенді әрекеттерінің барлық жемісі мен нәтижесі, жеңісі мен ... ... ... ... ... ОК ... меңгерушісі, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің мәдениет, тіл және ұлтаралық қатынастарды дамыту жөніндегі комитетінің төрағасы болып қызмет атқарады. Халқымыздың өзегін ... тіл ... ... Әбіш ... ... ... ... отарып, қазақ тіліне деген мәселенің шешілуінде өз кїшін аямады.
Ең ... ... ... ... ... рет ... ... Өйткені, сол кездегі ел мїддесі тек көптің кїшімен ғана ... ... ... еді. Ал ... ... де ... шыға ... жөн пиғыл, жїйелі жосық қана ортақ іске жұмылдыра ... ... ... ... әуел басы ... пен ... екендігін ортаға салатын. Көп ұлтты мемлекет өз өрмегін құрайтын әр тіннің бояуының, ... ... ... ... мейлінше қам жемесе, өзі де ойдағыдай өркендей алмайтыны анық ... атап ... ... Құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғам орнатуға бел байлаған елдің одақтық парламенттің де алдымен қолға алып, алдымен жїзеге ... тиіс ең ... ... ... Ол їшін ... ... ... қорғаныс керек екендігін де жасырмайтын. Ұлтаралық мәселелердің алдын алу їшін ең алдымен сол ұлттар арасындағы келіспеушіліктерді, ... ... ... ... їзетұғын оқиғалардың алдын алу керектігін атап өткен еді. Сол ... ... ... ... ... мәселесінен де алшақ қалмады.
Ұлтаралық қатынаста тек экономикалық жарасымдылықты алға тартқан болатын. Сонымен бірге ... ... ... мен ... ... ... ... қанағаттандыру мен мемлекеттік шаруашылықты басқаруда әділетті өкілеттілікті конституциялық реттілікке көшірудің мәні зор екендігін атап өткен болатын. Көп ... ... ... ... ... мен ғылыми-техникалық прогресті қамтамасыз ету керектігі, жерге меншік, өзін қаржыландыру, өзін-өзі қамтамасыз ету, өзін-өзі ... ... ... ... ... талқыға сала отырып, оның дұрыс жолдарын табуға ат салысты. Әбіш Кекілбаев ... және ... ... ... ... ... ... табуда өз еңбегін еш аямаған болатын6.
1.2. Әбіш ... ... ... әлеуметтік, мәдени-рухани өмірінің бейнеленуі.
Әбіш Кекілбайұлының шығармаларының негізгі арнауы –белгілі ... ... мен оған тап ... жеке ... ... ... тигізетін ықпалы, соларға берілетін бїгінгі кїннің бағасы. Кекілбайұлының көркемдік тїрлілігінің қуаты мен қасиеті ежелгі аңыздар мен әңгімелерді бїгінгі кїннің ... ... ... ... ... ... ... сол әңгімелерден кїллі адам баласына ортақ адамшылық тамырларды тауып, өткен ... ... ... кїннің жарық сәулесін тїсіретіндігінде. Кекілбайұлы көтерген тақырыптың бірі - әділеттілік пен сїйіспеншілікке, адамшылық пен қайырымдылыққа қарым-қатынасты суреттейтін, көпшілікті ... ... ... ... ... шегі ... жоқ билік пен қара басының қамын кїтпеген билік иесінің ештен кеш болса да райынан қайтуы. Ол шығармашылық пен ... өмір ... ... ... ... Кекілбаев егеменді еліміздің барлық саяси өмірі мен қоғамдық тыныс-тіршілігінің ... ... аяқ ... келе ... ... ... Сондықтан да оның публицистикасында тәуелсіздік тақырыбының көрінуі заңды. Әбіш Кекілбай сезімнің емес, терең ойдың, ақыл-парасаттың иесі ... оның ... ... ... ... ... ... әрі керек те.
Публицистиканың қоғам өмірімен тығыз байланыстылығы оған їгіт-насихаттық сипат береді. Бұл, ... ... їшін ... ... ... Публицистикалық стильде қоғамдық-саяси мәселе әр сипатта қарастырылады. Осы тұрғыда Әбіш Кекілбайұлы шығармашылығы қазіргі қазақ публицистикасындағы тілдік категориялар мен нормалардың қолданыс ... ... ... ... орны ерекше.
Тұтас бір халықтың тарихы мен ... ... ... саяси, әлеуметтік жағдай, алапат қырған соғыстар, әдет-ғұрып, салт-сана, тақ таласы мен бақ таласы, қызғаныш пен кїндестік, ... пен ... ... пен жауластық, сан тїрлі, сан мінезді қаптаған кейіпкер Кекілбаев шығармаларынан ерекше орын алған. Ұлттық мїдде мен ... ... ... байланысты ұлы идеяларды негізінен тарихи жағдай, уақыт ұсынады. Оның ... сол ... ... ... ... ... де суреттей білген.
Жазушы шығармаларының мазмұны мен мақсаты жағынан екі топқа топтауға болады: бірі-көркем ... ... ... ... тарихи роман, повестері; екіншісі-қоғамды жаңартудың саяси-мәдени мәселелері жайында сөйлеген сөздері, әр тїрлі басылымдарда жарияланған мақалалары, халықтың рухани мұрасы құрмет сезімін ... ... ... ... ... ... ... публицистикалық жанрлар стилі аясына сыймай, газет тілі заңдылықтары шеңберінен шығып, кейбір ресми қасаңдықты сырып тастайтын тіл. Жалпы, қазақ тіл ... ... ... ... ... табылатын мемлекет қайраткерлері тілі осы кезге дейін арнайы, жан-жақты зерттелген емес.
Кекілбаев ... ... ... ... ... ... ... да оның тілдік құралдарды пайдалануына қоғам дамуындағы құбылыстар ерекше әсер етіп отырған. Публицистің қайсыбір шығармасы да әділет пен шынайылықты ту ете ... ... ... ... ... кеңінен қозғай жазуға негізделгендігі байқалады. Сол шығармалары арқылы оның тілдік ерекшеліктерінің өзіндік сипаттары айқындалады. Оны тек ... ... ... ... ... зер сала ... адам ғана байқай алады.
Әбіш Кекілбайұлының шығармаларының негізгі тақырыптары мемлекет, оның құрылымы мен тәуелсіздігіне арналған. Қоғамның саяси-мәдени ... ... ... ... ... ... ел болып қалыптасқан тұсында ұлттық мәдеиетіміздің, дїниетанымымыздың дамуында әдеби дәстїрлер өз септігін тигізді. Ұлтымыздың егемендікке қол жеткізіп, көгімізде ... көк ... ... ат салысқан зиялылармен бірге, бїгінгі заман келбетіне келелі қоғамдық қызметімен танымал тұлға, қазақ халқының ұлы ойшыл жазушысы, мәдениет және ... ... - Әбіш ... ... ... бен тарихымыздан алар орны ерекше.
Әбіш Кекілбаев шығармашылығымен, әлеуметтік қызметімен таныса отырып, талдау жасау ... ... ... ол ... їлкен ойшыл, мемлекет және қоғам қайраткері, тума талант, терең таным иесі, ... ... ... ... ... сөз зергері, аудармашы деген ұғымдар легі қалыптасады. Оның дїниетанымында қамтылған мәселелерді қарастыру арқылы: қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... мен ... ерекшеліктері, шығыс мәдениеті, сана және тіл, ұлттық болмыс, адамгершілік, гуманизм және т.б. їлкен әлеуметтік-философиялық мәні бар халқымыздың көкейкесті мәселелерінен хабардар ... ... оның ... ... ... қоғамдық-саяси және философиялық ой толғаныстары халқымыздың діліне, мәдениетіне, әдебиетіне ықпал деңгейінің кїштілігімен көзге тїседі.
«Абылай хан» атты ... ... ... ... жаңа бір ... ... ... болады. Онда басқа да бірқатар өлеңдерінде кездесетін философиялық тұжырымдар мен ... ... ... ... ... ... ... їлес деп білеміз. Ұлттық мїдде, азаттық пен еркіндік идеясы, қоғам мен адам ... ... ... ... ... ... тарихи процестер ұлы ойшылдың туындылары мен ой ... ... ... ... ... ... ... (1984ж) сияқты шығармаларында тұтас бір кезеңнің саяси мәдениеттік бейнесін, халқымыздың жан сақтау, аман сау болу идеясын, саяси мұраттарын ... ұлт ... ... ... болмау» мәселесі тұрғанын қарастырған. Осы романдарында жоңғар шапқыншыларына қарсы азаттық кїресінің қолбасшыларының бірегейі әйгілі «Аңырақай» шайқасының бас сардары, халқымыздың Ресеймен ... ... ... өміршеңдігі мен тұтастығы жолындағы елеулі іс-әрекеті мен танымал тарихи ірі бейне Әбілхайыр ханның тұлғалық болмысын, образын ... ... ... ... ... ... ... деп тїсінуге болады. Тарихи кезеңнің тұтас болмысын ... ... ... ... және ... ... ... жеке адамның жан дїниесі мен санасы арқылы бейнелеуі ғұламаның дїниетанымының тереңдігінің белгісі. Сондай-ақ, ... ... (1971ж) ... ... ... кезеңіміз бен тїрліше дәуірлердегі аса шеберлікпен суреттелген. Бұл ... ... ... білімін тїбегейлі суреттеу ұлттық психологиялық ойлылық пен парасаттылық тәрізді ... ... дала ... ... ... ... ... «Тасбақаның шөбі», «Көлденең көк атты» әңгімелері мен «Кїй», «Ханша дария хикаясы», «Шыңырау», «Бәсеке», «Бәйгеторы», «Бір шоқ ... атты ... адам ... ... ... ... мен ... және болашақтың маңызды мәселелерін, адам психологиясының алуан иірімдерін, мұрат-мїддесін, салт-дәстїрін нанымды қозғай ... ... ... болып келе жатқан моральдық бейнесі аты аңызға айналған батырларымыздың ерлігі, сөз зергері билеріміздің ғұмырнамалық ... ... ... ... ... ... өмір ... өз їйлесімін тауып жататындығын аңғаруға болады.
Философ-жазушы болмыс мәселесін, табиғат жаратылысын, адам санасына ... ... ... өмір ... ... әлемдегі тіршілігін және олардың қоршаған ортаға әсер ету ... ... ... ... өз ... ... пайдаланған. Яғни, ол субъект пен объект арақатынасы адам және ... ... және ... оның өмір сїру ... ... болмыс туралы толғаныстар жалпы адамзаттық құндылықтарды сақтау мәселелері, дәстїр сабақтастығын өз ... ... ... ... «Сайранқұмарлық санаға тїсу» деген қоғамдық ой-толғанысқа толы мақаласында «Өнер қашанда әлеуметтік зұлымдыққа емес, ... ... ... ету ... ... Біз көркем шығармалы мақсат деп осыны ұғамыз. Ұлы мұраттарды тек талантты шығармалар ғана қорғай алады... Рухани бедерсіздік ... ... де тәрк ... Тойған тоғышарлыққа халықтың, адамның азаттығы емес, нәпсісінің азаттығы ... ... ... ... ... сана мен биік ... ... қана айна қатесіз анықтай алады»,-деп тұжырым жасауы соның ... ... ... туралы салмақты, салиқалы ойлары да аз емес. Бїгінгі публицистикаға қойылатын талап-шығарма қандай тақырыпқа жазылса да, логикалық жағынан ... ... ... ... ... ... ... стильде қоғамдық-саяси мәселе әр сипатта қарастырылады. Осы ... ... Әбіш ... ... қазіргі қазақ публицистикасындағы тілдік категориялар мен нормалардың қолданыс табуын ... ... ... ... ... ... ... қазіргі қазақ публицистері шоғырында Ә.Кекілбайдың дара қолтаңбасы, тілдік-стильдік ерекшеліктері айрықша байқалады.
Оның «Бір ... ... ... ... ... ... «Кїй», «Бәсеке», «Ханша-дария хикаясы», «Шыңырау» (1967ж), «Бәйгеторы» атты ... ... ... ел ... мен ... тағдырына тарих көшінің алуан-алуан тереңінен зер салуға, көп жәйттерді салыстыруға, тїсінікпен қарауға солардың әр ... ... ... көз ... ... ... ... небір ащы да, небір жасампаз да жақтарынан мейлінше сіңімді ... ... ... ... аударады. Әбіш Кекілбаевтың екі романында «Їркер», «Елең-алаң» тарихилық сипат басым. Ол халықтар тарихының даму бағытына әлеуметтік ... ... ... ... қай ... болса да їмітті болашақтан кїткенін, өзара қарым-қатынасқа, материалдық және рухани байланысқа ұмтылғанын ол жақсы тїсінеді.
Қоғамымыз қайшылықты даму ... ... қол ... ... ... ... елеулі өзгерістер еніп, мемлекетіміз іргелі ел болып қалыптасуда. Ұлттық ... ... ... ... болмысымыздың рухани мұрасының сақталуына әдеби дәстїрлер де өз септігін тигізуде. Ұлтымыздың егемендікке қол жеткізіп, көгімізде халқымыздың көк байрағы желбіреуіне ат ... ... ... ... ... ... келелі қоғамдық қызметімен танымал тұлға, қазақ халқының ұлы ойшыл жазушысы, мәдениет және ... ... - Әбіш ... ... ... ... алар орны ...
Оның шығармашылығымен, әлеуметтік қызметімен таныса отырып, талдау жасау барысында сезімдік қабылдауымызда ол туралы їлкен ойшыл, мемлекет және қоғам қайраткері, тума ... ... ... ... ... халық жазушысы, сыншы, драматург, сөз зергері, аудармашы деген ұғымдар легі тізіліп қалыптасады. Кемеңгер ойшылдың туындыларының тек әдеби, ... ... ғана ... тауып, философиялық талдауға жїйелі ұшырамауы, ондағы мәселелердің көлемділігі, кїрделілігі арнайы зерттеуді қажет ... Оның ... ... ... ... арқылы: қоғамдық-саяси көзқарастыр эволюциясы, қоғамдық сананың қалыптасуы мен дамуының ерекшеліктері, шығыс мәдениеті, сана және тіл, ұлттық ... ... ... және т.б. ... әлеуметтік философиялық мәні бар халқымыздың көкейкесті мәселелерінен хабардар боламыз. Содай-ақ, оның қаламынан туған шығармаларындағы ... және ... ой ... ... ... ... ... ықпал деңгейінің кїштілігімен көзге тїседі. Бұл ретте оның прозалық шығармаларының алатын орны бір төбе. Жазушының «Бір ... ... (1965), ... ... (1966), ... ... (1972), ... тырналар» (1974), «Бір уыс топырақ» (1974), «Шыңырау» (1982) атты ... ... ... ... ... тауып, ежелгі ұлттық әсемдік дәстїр мен қазіргі парасат їрдісі ұштасып біріктірілген сипаты танылады. Бұл шығармаларында ұлы әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... ... терең суреттеліп, көрсетілген. Бұған алғашқы жарық көрген «Алтын ... (1962) пен ... ... (1999) атты ... ... ... дәлел.
«Дїние ғапыл» атты еңбегінде өлеңдер мен тағылымдық мәні зор ... хан» (1999) атты ... ... қаламгер болмысының жаңа бір қырынан танылуы деп ... ... ... хан» дастанында және бірқатар басқа да өлеңдерінде кездесетін философиялық тұжырымдар мен диалектикалық категориялардың ғылыми тағылымдылығын, құндылығын дїниетанымымызға қосқан зор їлес деп ... ... ... олар ғылыми-философиялық талдау жасауға молынан тұрарлық дїниелер. Ұлттық мїдде, азаттық пен еркіндік ... ... мен адам ... ... ... ұлы ... ... мен ой толғаныстарының арқауы.
«Аңыздың ақыры» (1982) романында да өткен кезеңіміз бен ... ... ... ... ... ... мен рухани дїниесі аса шеберлікпен суреттелген. Бұл шығармадағы өміршінің мінез-құлық ... ... ... ... ... ... пен парасаттылық тәрізді қасиеттерді бейнелеп, дала даналығының данышпандығын ұсынады. Автордың бұл және ... ... ... ... көрініс беруі ғасырлар қорларының дәуірлік сипатын елестетіп, рухани мұраларының кїрделілігі мен құндылығын, құрылымдарының жїйелілігін елестетеді. Оның шығармаларының мазмұнынан жеке тұлғалардың ... жан ... ... ... руханилық пен материалдылықты, жан мен тәнді, мәңгілік пен өткіншілікті, ... пен ... ... ... пен ... сыры ... ой кешу ... көрсетеді.
«Аңыздың ақыры» алғаш рет «Махамбет мұнарасы» деген атпен жарияланған болатын. «Мені тарихи тақырыпқа итермелейтін оқиға емес, адам да емес, бағзыдан бері ... ... келе ... ... әлеуметтік проблема»-дей келіп, ол «Дала балладалары» аты шоғырлы ... мен ... ... ... сол ... ... жеке адам бейнесіне аса назар аударды. «Їркер» романы алғаш 1981 жылы «Жазушы» ... жеке ... ... ... 1991 жылы ... ... ... –созвездие надежды» деген атпен орыс тілінде басылды. Бұл –төрт бөлімнен тұратын ... ... ... ... қосылуын көркем бейнелейтін бұл екі романда «Елең-алаң» мен «Їркердің» заңды ... ... ... ... ... де, ... да ортақ. Романның бас кейіпкері - Әбілхайыр. Жазушы Әбілхайырды қол бастаған батыр, ел ... ... ... оның ... жақын жан ретінде көрсетуге тырысқан. Роман кіші жїздің ханы Әбілхайырдың Ресейге жіберген елшілерін кїтуінен басталады. Автор шегініс ... ... ... ... көп ... аша ... ... елші жіберу оған да оңай болмады. Кейіпкердің ішкі монологі арқылы автор қазақтардың ел болу, бірігу жолындағы ізденістерін шолады. Көлтөбедегі, ... мен ... бас ... еске ... ол бір ... ... мамыражай кїйі сияқты еді. Тәуке жіберген елшілікті Гагрин: «Сібір губерниясынан қазақ ордасына шапқыншылық болмайды. Қол астындағыларға сіздермен ... ... ... ... ... ... еді. Ол ... Әбілхайыр жас сұлтан болатын. Тәуке қайтыс болған соң жағдай өзгереді, қазақ жеріне көз ... ... Оған ... Болатхан әрекет ете алмайды. Әбілхайыр қазақтың басына тїскен осы ... ... ... ... осы ұзақ ... ... ... бойындағы билік құмарлықтың да ояна бастағанын көрсете білген.
Әбілхайырды хан көтерген соң оның алдында ... ... ... ... қабылдау міндеті тұрды. Жоңғарды жеңсең, ар жағында құжынаған қытай тұр. ... ... «ары ... арба, бері тартса өгіз өлетіндігінің» кебін киіп тұрғанда не шешім жасаса да асықпау керек. Сол жолда ол ... ... ... ... да көкірегінде жїрген азулы империяға бодан болу ... ... да иек ... ... ... ... жол тауып отырған жоқ еді. Ол қазақты сан рет толғандырған ойға «тәуекел» деп бел буады. Жоңғардың шабуылынан шаршаған қазақты аман алып қалу їшін ... ... елші ... ... ... тарихи шындық негізінде ашқан.
Тәуке ханның тұсында оның ... ... ... їш биі ... ... Әйтеке болса, Әбілхайырдың кеңесшілері –Бөкенбай, Есет секілді қазақ їшін жанын да арын да қия ... ... ... ... ... ... да қол ... батыр, соғыс техникасын терең меңгерген айлакер болғанын автор Сұғындық асуындағы жоңғарлармен болған соғыста жеткізе ... Ол хан ... ... де ... ... ... аласа» бола тїседі. Себебі, «Әбілхайыр кімнің арқасында кім болғанын білмей жїр. Одыраңдаған оншақты батыры болмаса, шіркіннің шама-шарқын ... ... ... ... ... Сондықтан да ол алдымен батырлардың көңілін табуға тырысады. «Алаш» ұрандарының туын ұстаған Бөкенбайға ол еш жерде ... ... ... ... ол ... да, ... да секілді. Ал, Тайлан секілді қарадан болуы –хан, сұлтан болса да қарапайымдылығының белгісі. Әбілхайырдың ... ашу їшін ... ... бергі өміріне шолу жасалады. Ескінің көзіндей болған Мәті ақсақалды сұлтанның ... ... ... ... да қазақтың болашағына жасалған болжам. «Заманына қарай амалы» дегенде Мәті ел ... ... ... айлакер болуын мегзесе, ол - Әбілхайырға берген ақыл-кеңесі сияқты. Елшілер келгеннен кейінгі елші мен ... хан мен ... ... ... ... да ... қазақ атынан елші жіберген Әбілхайырға Кіші жїздің ішіндегі ауыз ... ... да оңай ... ... Ол осы ... ... ... батырларды пайдаланады.
Жазушы ханды хан еткен қара халық ... ... ... ... есеп ... тізе ... отыруды да ұмытпайды. Орыстың елшісін қараламақ болып жапқан жалаға Әбілхайырдың өз басы тірлігуі –осының айғағы. Құмға шөге ... ... ... халі ... ... алдындағы дәрменсіздігі. Хан сайлаған халық оны асауға байлап өлтіруге әзір. Осы ... ... ... ... ... ... екіншіден, Әбілхайыр мен Тайланның арасындағы достық жарқын бейнеленген.
Роман қаршадай Ералының елшілікке аттануымен аяқталады. «Жол шыққанда Їркердің маңдайынан туғанын ... ... еді! ... ... ... ... деуші еді ғой»,- деп романды аяқтаған автор олардың алдынан їркердің тууын ... ... ... ... шоқ ... ... елшілікке аттандырғандардың сол ісі қазақты адастырмайтынын аңдатады. Осыған дейін бірде ... ... ... ... ... їрке ... ... қарсы алдынан туған їміт отын автор осылай мегзеген. Романның ... ... да осы. ... ... болса –тазы боп шал» дегендей, тїлкі заманда айлалы да ойлы болу їшін керек дегені. Жазушы бұл ... ... де ... ... тани ... ... ата, елең-алаң шақта көрген тїс рас болады. Төңірек жарық бола қоймаған алакеуім шақ. Қазақ пен орыс арасындағы шарт ... оның ... ... анық емес ... ... ... їшін жұмбақ болған сол бір шақ –қазақ їшін де көп нәрсенің жұмбақ ... ... Атып келе ... таң –қазақ алдынан туар кїннің жарқын боларының ... ... ... идеясы осыған саяды.
«Їркер» де, «Елең-алаң» да реализмі бай шығармалар. Жазушы өмірде болған адамдарды, тарихта болған оқиғаларды екшеп алуға ... Оның көп ... ... ... ... дейін тәптіштеп суреттеуінен көрінеді.
Шығарма қазақ халқының басынан өткен ... ... ... ... ... тұрғыда саясаттандыра суреттейді. Оқиғалардың Әбілқайыр, Тевкелев көзімен суреттелуі олардың ... ... да ... ... да оны - ... әр ... ... зерттеген саяси роман деуге болады. Автор қазақ халқы өз еркімен орысқа бодан ... ... ... ... оның ... экономикалық, саяси сан қырлы астарын ашуға тырысады.
Әбіш Кекілбаев драматургия жанрында да біршама їлес ... Оның әлем ... ... ... туындылары қазақ театрларында ана тілінде сөйлеп, көпшілік көрерменнің ыстық ықыласына бөленген. Қазақтың М.Әуезов атындағы Ұлттық академиялық драма ... және ... да ... Уильям Шекспирдің «Ромео мен Джульетта», «Кориолан», «Король Лир», Валехо Антонио Буэроның «Бїгін мейрам, бїгін той», А.Чеховтың «Ваня ... және Макс ... ... ... Дон ... ... ... туындылар репертуардан берік орын алса, жазушының «Абылай хан» атты халықтық-қаћармандық сахналық дастаны еліміз тәуелсіздік алған тұста жасалды. Туынды 1998 жылы ... ... ... ... ... ... ... Әбіш Кекілбаев прозалық шығармаларында қазақ халқының ғасырлар бойы ... етіп ... ... ... ... ... етіп көтерсе, сол асыл армандарды енді сахнаға да алып келді. Шығарма жөнінде өнер ... ... елең ... ... де ... ... їш ... тұрады. Бірінші көріністе тарихтан өзімізге мәлім Сабалақ атымен жїрген жас Абылаймен кездесеміз. Ұрыс майданында ... ханы ... ... ... ұлы ... ... ... танылды.
Екінші көріністен аң аулап жїріп, қапияда кез болған ойраттардың тұтқынына тїскен батырдың жан арпалысына кездесеміз. Батырға көмекке келетін сұлу ... оған ... ... олардан Әмір Сана туады. Абылай зынданнан өзінің шешендігімен, тапқырлығымен құтылады. Драматург осы тұста сөз құдыретін таныта білген. ... ... ... ... ... де сөз ... Бірін-бірі аңдыған екі батырды бәтуаға, сыйластыққа алып келу –драматург шеберлігі.
Їшінші көріністе оқиға шиыршық ата тїседі. Бұл көріністе қазақтың өз ... ... ... ... ... шонжарлары қалмақ шапқыншылығынан қорқып, Әмір Сананы қайтаруды талап етеді. «Еркек тоқты құрбандық» деп тїсінген хан ... ... ... ... ... ... Автор Абылай ханның тїйдек-тїйдек ойлары арқылы көпке ой сала ... ... ... іште –жылан. Шытырман да шырғалаң. Алға тартсаң –алдыңнан, қияға ... ... ... ... жау ... Бір ... ... бір жағынан жоңғары мен қытайы қысқанда да сол қазақтың өз ішінің дау-жанжалы біткен бе? Осындай сан сауалға жауап іздеген ... ... ... ... қамы ... ... бағы їшін,
Ұлы жорық бастаймын,
Айналайын әлеумет!5 - дегенінен ... ... ... Абылайдың ақылшысы әрі кеңесшісі болған Бұхар жыраудың бейнесі –Көмей әулие. Ол –ханға қашанда өктем сөйлеп, ақыл-кеңес беруден жалықпаған дана ... Әбіш ... бұл ... ... ... ... ... меңзейді. Ол Абылайдың аузына ел басының сөзін ... ... ... ... ел болуға шақырғаны даусыз. Пьесадағы толғаулы ойлар, асылдай сөздер –драматургтың қол жеткізген табысы. Бұл пьеса Кекілбаев шығармашылығының шарықтау биігін танытар ... ... ... ... ... ... сыйлықтың лауреаты Әбіш Кекілбаев –қазақ әдебиетінде поэзия, проза, дрматургия, сын, публицистика, аударма жанрларында бір кісідей їлес ... ... ... Оның ... ... ... ... батап, соңғы жылдары жазылған сыршыл лирикасы, әңгіме, повестері, романдары қазақтардың кешегі, бїгінгі өмірі жайында терең сыр шертеді. ... ... ... ... мен ... ... толымды бейнесі оқырмандар тарапынан їлкен қызығушылық танытуда. Оның тілінің құмға да, тасқа да тіл ... ... елі мен ... ... ... ... ... шығармашылығының қазақ халқының азаттығы мен тәуелсіздігін негізгі идея етіп ұсынуы да қолдау табуда.
ІІ - тарау. Тәуелсіздік жылдарындағы Әбіш ... ... ... ... ... ... Тәуелсіздік жылдарындағы Әбіш Кекілбайдың қоғамдық және саяси қызметі.
1991 жылы алғаш Қазақстан Республикасы өз ... ... ... ... ... ... ... келуімен бірге Әбіш Кекілбайұлының ресми тїрде саясатқа белсене араласуы осы тұста бастау алды. Алайда бұған дейін бірталай ... ... ... ... атқарған болатын.
Елбасының тағайындауымен Әбіш Кекілбайұлы 1991 жылы Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты, мәдениет, тіл және ұлтаралық қатынастарды дамыту комитетінің төрағасы ... ... ... Кекілбайұлы жауапты мемлекеттік қызметтің қай саласындағы қызметі болмасын өзінің кең ауқымды ойлай білетін қайраткерлігімен, осы жолдағы ел ... їшін ... ... ... ... жїзеге асыра білетіндігімен танылды. Қоғам қайраткері ретінде кеңінен танымал болған кезі Қазақстан ... ... ... ... ... Тәуелсіздікті нығайту мен баянды ету жолындағы шешуші сәттерді, маңызды шешімдерді қабылдауда оның жоғары парасаттылығымен өзіне мол жауапкершілікті ала ... ... ... Елде ... ... болдырмау, саяси мәселелерді ушықтырмай тиянақты, дұрыс шешу ... ... ... саясаткерге тән саяси көрегендік таныта білді. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында пайда болған экономикалық дағдарыстар мен өзге де саяси-әлеуметтік тығырықтан шығу їшін ... ... ... ... ... ... айрықша їлес қосты.
Мемлекеттік қызметке келу тұсында Әбіш Кекілбайұлының ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев болатын. Белсенді әрекетімен қоса терең ойлы, мол білімді, ғибратты көсемсөздерімен ел ... ... дәл ... ... сөз ... та, ... та ... Ол саясатқа сабырлы, салиқалы болып келген болатын. Әбіш Кекілбайұлы мемелекет шаңырғын көтеру мен мемелекетіміздің мемлекеттілігін тұрақтандыру ісінде ерекше орын ... ... ... мемлекетіміздің тағдыры шешілген көптеген тарихи құжаттардың қабылдануында депутат Әбіш Кекілбайұлының орны ерекше еді. Еліміз тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... өз ... білдірді, жалпы оның қатысуынсыз ешбір заң қабылдабады десе де болады.
«Егемен Қазақстан» газетінің бас редакторы қызметін ... ... ... Осы жалдарда Әбіш Кекілбайұлы өз ойын, шығармаларын газет бетіне жариялаумен қоса ел ... жер ... ... қалмады. 1994-1995 жылдары Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесінің төрағасы қызметіне тағайындалады.
Әбіш Кекілбайұлы көптеген елдерге ресми делегацияларды ... ... ... ... ... ... ол ... елінің тұғырын биіктетіп, абыройын асқақтата білді. Шетелдегі әрбір кездесулерде халқымыздың, жеріміздің тарихынан сыр шертіп, оны өзі ... ... ... ... ... әлемдік мәдениеттің сабақтастығын дәлелдей білген саясаткер.
Қазақстан ... ... ... ... ... қаламгер, білікті саясаткер, аса зор сенім артқан халық қалаулысы, тұңғыш кәсіби парламенттің жетекшісі Әбіш Кекілбаев осы ... ... өте ... ... ... Ел тағыры мәселесіне келгенде Әбіш Кекілбайұлы жауапкершілік пен енжарлықты біріктіруге тырысты. Парламентке келген сәтінен бастап ол ... ... ... ... ... ... құқықтық реформаны одан әрі тереңдету-жаңа парламенттің парызы екендігін де жасырмады. ... ... сол ... ... мейлінше талапшыл парламенттің жұмысының тиянақтылығын талап етті. Қабылдайтын ... ... ... ... їшін ... мен ... ... өкілдері ұйымдастырылды.
жылы 23 қарашада алғаш рет Әбіш ... ... ... ... ... Иран мен Пәкістанға іс сапарға аттанды. Осы ... Әбіш ... ... ұлттық және халықаралық деңгейдегі мемлекеттік саясаттағы орны көріне бастады. Ол мемлекет және ... ... ... ... ... ... және ... іргетасын қаласқан арнаулы саңлақтарымыздың бірі. Бұл ретте ... ... ... ... қажеттілік екендігін ісімен де, сөзімен де орнықтыруда тізгін ұстағандардың бірі Кекілбаев болды.
жылы Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісінің депутаты, ... ... ... қызмет атқарады. 1996-2002 жылдары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы қызметіне тағайындалады. Мемлекеттік биліктің даму процесі тұрғысындағы ... ... ... ... ... жолында, әлеуметтік талдау мен қоғамдық стратегия дамуына байланысты көзқарастары да аз болмады. Қоғамдық істер де Әбіш Кекілбайұлының атқарылуы маңызды іс-әрекеттерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... депутаты. «Асар» партиясының Парламенттік мїшесі3. Ана тіліміздің жай-кїйі кейінгі ... ... ... алаңдатқан кезеңде Әбіш Кекілбайұлының атқарған еңбегі аз емес. «Қазақстанның болашағы –қазақ тілінде» деген қағиданың ұлттық ... де, ... ... де ... ... ... екендігіне тоқталған болатын.
Монтескьенің: «Бағынышты халық қашан өз тілін біржолата ұмытқанша ел болудан їмітін ... ... ... келіп, «сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады» деп ... ... ең ... төл ... ... ат салысқандары белгілі. Елді дамыту їшін оқуды, оны дамыту їшін тілді дамыту керек дейтін қағиданы «тілін құрту ... елін де ... ... ... де бар. ... ... –қазақ тілінде!» - деген ұрымтал да ұран ... ... ... да, ... ... да аса қонымды, аса сїйінішті.
Їлкен стратегиялық маңызға ие бұл кескіндеме, төл тарихымыздың тұрғысынан қарағанда, жоғарыда айтылған ұлт-азаттық қозғалысы сардарларының ой-армандарымен ... ... ... ... ... адамзат тарихы тұрғысынан алып қарағанда, бїгінгі кезеңде бїкіл әлемдік аяда ... ... ... ең ... ... жан-жақты қозғап отырған байыптылығымен, жіті өміршеңдігімен тартымды. Ең ... ... ... ... ... тілдің дамуы ұлттың дамуымен өзектестіріле қаралды. Дамудың өзі де ... ... ... ... ... ... иелерінен ірге ажыратып, көш бойы ілгері озып кеткендігінен болса, тіл туралы ойлану - бәрі туралы ойлану. Тіл ... ... ... ... мен ... ... бәрін еске алу.
Әбіш Кекілбаевтың 1991 жылдан бергі атқарған мемлекеттік және ... ... ауыз тола ... ... ... ... іс ... Қазақстан аумағындағы ел, жер жағдайларыман танысуы, көптеген көненің көзін ашу барысында атқарған еңбектері аз емес. Мемлекеттік даму ... ... мен ... даму ... Әбіш ... атқарған еңбегі жетерлік. Мәдени, саяси, экономикалық, әлеуметтік, тіл, діл мәселелері Кекілбайұлының бір мезетке де ойынан шыққан емес. Осы ... оның ... ... де ... ... Кеңес Одағы кезеңіндегі тыйым салынған әдебиеттер, сол замандарда айтылуы мїмкін емес мәселелер еліміз ... ... ... ... Әбіш Кекілбаевтың көкірегінен жарқын шыққан болатын. Газет беттеріндегі мақалалары мен сұхбаттары халық қамы їшін жасалуы тиіс мәселелерді меңзейтін. Барлығы ... ... ... ... ... ... їшін өз еңбегін ешуақытта аямаған азаматтың елі їшін атқаратын жұмысы көптен көп. Өзінің мемлекеттік саясатқа араласуынан бастап Әбіш ... өз ... мен ... ... ... алып ... азамат.
Кекілбайұлы жауапты мемлекеттік қызметтің қай саласында жұмыс істесе де өзінің кең ауқымда ойлай білетін қайраткерлігімен, осы ... ел ... їшін ... ... ... ... ... асыра білетіндігімен танылды. Оның қоғам қайраткері ретінде кеңінен ... ... кезі ... ... ... ... ... келді. Тәуелсіздікті нығайту мен баянды ету жолындағы шешуші сәттерді, маңызды шешімдерді қабылдауда оның жоғары парасаттылығымен өзіне мол ... ала ... ... ... Елде ... ... ... саяси мәселелерді ушықтырмай тиянақты, дұрыс шешу жолдарын қарастыруда сарабдал саясаткерге тән саяси көрегендік таныта білді. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында пайда болған ... ... мен ... ... ... шығу їшін ... реформалардың халық тарапынан қолдау табуына айрықша їлес қосты.
Белсенді әрекетімен қоса ... ... мол ... ... көсемсөздерімен ел санасын оятып, дәл уақытында тиісті сөз айтып та, ... та ... Ол ... ... салиқалы болып келген болатын. Әбіш Кекілбайұлы мемелекет шаңырғын көтеру мен мемелекетіміздің мемлекеттілігін тұрақтандыру ісінде ерекше орын алған. ... ... ... ... ... Әбіш ... бірнеше мәселелер толғандырған болатын. Олардың қатарында тіл, әлеуметтік және экономикалық жағдай, еліміздің даму мәселесі т.б. болды. Кекілбаев ... ... ... ... ... ... әдебиетті тұлғалар жасаса, саясатты қоғамдық мїдде жасайды. Сол кездердегі экономикалық жағдай, ... ... ... ... пен ... мәселелері тереңінен толғандырды.
Тәуелсіздік, ынтымақтастық, ықпалдастық тұрғысында Әбіш Кекілбаевтың қарсылығы да аз болмады. Он алты ... ... бар ... әл ... ... ... ... бөлігін жұмыспен қамтамасыз етіп, табиғи ресурстарымызды ұтымды пайдалану арқылы ... ... қана ... ... ... да ... ... етіп нарықтық жїйеде қайта құруға қажетті технология мен инвестиция їшін ... ... ... –ең ... басым мақсат санау керектігін ұсынды.
Алғашқы саясатқа араласқан жылдарында Әбіш Кекілбаев қолда бар кәсіпқорлық отандық бұйымдар шығаруға, отандастарымызға жаңа жұмыс ... ... ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыруға айта қаларлықтай ат салыса алмай отырғандығын да жоққа шығармады. Қайта құру қолға алынғаннан бері іскер топтардың ұлттық ... ... ... инвестицялық белсенділік туғызуға әлі құлықсыз, қауқарсыз екендігін айтады. Реформаның әлі де болса жан-жақты қаралуы тиістігін алға тартты. Жаппай ... ... ... ... ... ... демократияның да, тәуелсіздіктің де пайдасына еместігі анық. Реформаны жақтаушылар мен көңілі толмайтындардың екі жағы да реформаға ... ... ... ... ... ... Көп уақытқа дейін екі тарап пиғылы өзіне ерекше ... ... бұл ... сана бұл ... қалмайды. Билікте монополизм, экономикада олигархияшылдықтың, идеологияда экономикалық снобизм мен әлеуметтік кекшілдіктің дамуымыздың қайшылығына әкелері сөзсіз еді. Ол їшін ... келу шарт ... ... ... ... ... көп мїддесін көздейтін әлеуметшіл нарықты, идеологияда адамгершілік пен ... ... ... ... мен либерализмді жақтайтындар қатары көбейетіндігіне сенімі мол еді. Ол їшін мәмілеге келу ... ... Оны ... ... ... ... шын билікке ие кїштердің бастағаны тәуелсіздігіміздің өміршеңдігіне көбірек ... ... анық еді. ... ... ... оған көпшілікті көбірек жұмылдыруға бағышталған бастамалары сол мақсаттан шығып жатқандығы да белгілі ... ... кең ... ... да санаулы саясаткерлер емес, саналы көпшілік қана ойдағыдай жїзеге асырмақшы. Жеріне, суына, тіліне, діліне, ... ... ие ... өз ... мен ... їшін ат ... анық еді. ... жаңа реформаны ойдағыдай өрге басуы їшін қазіргі Европалық одақтың ұстанып отырған бағыттары мен қағидаларын тегіс қамтитынын көрсетеді. ... ... ... евразияшылдықты аймақтық не континенттік ықпалдастықпен емес, басқа да елдермен тең мїдделік негізінде ықпалдасуға ... ... ... ... ... Сол ... ... кеңістіктің барлық құрлықты қамтып, кеңейе беруін көздеді.
Осы тұрғыдан ... ... ... ... жатқан екі құрлықтың арасындағы мәдени-тарихи байланыстың кеңейе беруін көздеді. Егер Евразиялық жаңа одақ ... ... ... қоса ... ... Қытай, Индия, Жапония сынды іргелі мемлекеттер болса, ол жаңа гегемонизмнің ұйтқысына ... жол ... еді. ... ... Европа одағындағы елдердің арасында бір-біріне оңай еңсеріле қоймайтын Англия, Франция, Германия, Испания, Италия сынды мемлекеттер болмаса, тең құқылық қағидасы ... ... ... ... қарсылығы қайта бел алып кетуі мїмкін. Мемлекеттер арасындағы сенімділік пен ықпалдастықтың болғанын құптаған Әбіш Кекілбаев, жаңа гегемонизм мен жаңа ... ... кїш ... жол ... болу ... ... ... ғана европалық одақ өз әрекеттерін жїзеге асыра алады.
Барлық мәселені қарастыруда Кекілбаев жалпы саяси жағдай, ... ... ... алға ... ... халқының өткені мен болашағы, тәуелсіздік тақырыбын тереңінен ойға салды. Тәуелсіздік ... ... ... ... Ол ауыртпалылықты барлығына көтеруді керек етеді. Өйткені, өз ... ... емес ... ... та өз мїддесіне жете алмайды. Сондықтан да біз қандай қиындық көрсек те, тәуелсіздік тізгінінен айрылмауымыз ... ... ... ала ... іштің алауыздығынан аман сақтап қалу –біздің тарихи алдындағы ең басты парызымыз. Барша тығырықтан шығаратын бір-ақ жол –тәуелсіздігімізді тәу етіп, ... ... ... ... ... ең ... кепілі –ішкі ынтымақты нығайту болып табылады. Ол жоқ жерде ... жай сөз ... ... Оған жол ... ... жолы –экономикалық қатынастарды да, саяси қатынастарды да мейлінше демократияландыра тїсу. Бармақ басты, көз қыстылыққа жол бермеу. ... өз ... кїн ... ғана емес, ауқатты өмір сїруіне құқықтық та, экономикалық та ... ... кїш ... Ол їшін ... ... ... бас тартуға болмайды. Жїріп жатқан реформаны көптің көңілінен шығатындай қылып, қайта пайымдау керек. Оның тиімділігіне көптің көзі тезірек ... ... ... ... зейнетақы, әлеуметтік қызмет мәселелеріндегі шиеленіскен тїйіндерді тезірек шешуге кїш салған жөн. Біз ... ... ... бар табиғи, моральдық, интеллектуалдық ресурстарды бей-жай жұмсауға емес, демократия мен ... ... ... пайдалана отырып, орнықты дамуды қамтамасыз етуге жұмсауымыз керек. Билік институттары мен саяси партиялар, мемлекеттік құрылымдар мен ... ... ... ... ... ... жаңа ... ыңғайлану процесін ақылға сыйымды қалыпта өтуіне қам жасап, кїш біріктірілуі керек. Оған құқықтық ... пен ... ... ... ... Осы ... ... қимылдардың атқарар орны ерекше. Билік институттары әрі тарт та, бері тарт ... ... ... ... қол ... ... тосып, былайғы кезде қалғып отыратын бойкїйездіктен арылып, ел қамын ойлайтын ... ... ... ... ... ... ... Сонда ғана қоғам өзін қинаған мәселенің ықтимал шешімін уақытылы таба ... ... ғана ... ... ... болып бар міндетті жалқының мойнына артып қойып, артынан ойдағыдай іс шықпаса, бар жауапкершілікті де соған итере ... ... ... ... ... Әр нәрсеге дер кезінде баршамыз болып назар аударып, баршамыз болып шешім іздемесек, қапы соғып қалар ... ... ... мїмкін.
Тәуелсіздікті нығайту жолында қоғам ішкі, сыртқы мәселелерді жаңа отаршылдықтың жолын бөгейтіндей қылып шеше білу ... ғана жан ... ... Кез келген мемлекет өз саясатын кїллі адамзат қауымдастығында өзі орналасқан құрлықта, өзімен шектес аймақта қалыптасқан ахуалды мұқият їйлестіре ... ... ... ... ... ... ықпалдастығымыз осы їш деңгейдің їшеуінде де қатар ... асып ... ... ... ... ... ... құлауы арқасында қос кіндікті тайталас жағдайын құлатып, ... ... ізін ... теке тірестік ахуалға қайта тїскісі келмейді. Тапшылық идеологияның одан шағындау ауқымдарда да белең ... ... ... Біз бір ... тайталас идеологияның бетпе-бет келген шарпылыс аймағында өмір сїрген болатынбыз. Кейін шарпылыс їрдістен бәсеңдік їрдіске көшетін мемлекетаралық қарым-қатынас Еуразия кеңістігінде ... ... еді. Ал ... ... бөлігі болып келген кеңістік кешегі тайталаста жеңіліп қалып, басқаларды жеңіске жеткізген, экономикалық, саяси, құқықтық стандарттарға тезірек қол ... ... ...
Бізге тәуелсіздік қымбат болса, ТМД елдерінің қай-қайсысына да әлемдік және ... ... ... ... көп ... кең ... ықпалдастыққа, жалпы планеталық және континенталдық интеграция кеңістіктеріне батыл қадам басуға ... ... ... ... ... ... ... саясатқа келгелі бергі уақытында еліміздің Конституциясы төрт рет ... ... ... ... Кеңес жұмысына кірісе сала, оған елеулі өзгерістер енуіне тура келді. Өйткені, Президент институты құрылды. Парламентті жартылай кәсібилікке көшірді. Көп ... ... ... еттік. Соған байланысты одақпен қарым-қатынасымызды қайта пайымдадық. Экономикалық реформа өрістеп, меншік алуандығы келді. Республиканың ішкі құрылысы мен басқару ... де ... ... енді. 1993 жылы өз Конституциямызды қабылдадық. Алайда оның барлығы тарихтан ... ... ...
Конституциялық реформаның кїрделі құбылыс екендігі, оның ... ... ... ... ... ... ал оның бір кїнде қалыптаса салмайтындығы өзгелердің тәжірибесінен де, өз ... де ... ... ... ... ... іле-шала қабылданды. Ол кезде саяси дербестік пен жаңаша дамудың қыр-сырына жете қанбаған еді. Тәуелсіздіктің ... ... ... ... көп ... көз жетімді болды. Демократиялық романтизмнен айығып, демокатиялық реализмге ауысар кез келген болатын. Ол мемлекеттік билікті тїбегейлі қайта пайымдауды ... ... ... ... ... ... ... демократияландыруы мемлекеттік билікті айта қаларлықтай әлсіретті. Енді сол кеңістікте жаңа сипатты даму жолын аңдап тәуелсіз мемлекеттер мен демократиялық қоғамдар орнату їшін ... ... ... ... ... ... көз жете ... Әйтпесе, билік бөлісу қағидасын тиісінше нақтыламайынша, билік институттарының құқықтары мен міндеттерін, өкілеттері мен ... ... ... ... ... ... ... ықпалдастығын құқықтық негізде жїйелемейінше, демократияның бір жағынан анархизмнің, екінші жағынан авторитаризмнің қауіпінен арыла ... ... еді. Ол ... ... ... ... ... кебіні енді балаң тәуелсіз мемлекеттердің де киюіне жол ... қою ... ... еді. ... ... мен ... ... жаңа қадамдар, елбасының реформалары мен тәуелсіздіктің тәуекелін арттыру їшін пайдаланатынына нық ... мол. ... мен ... ... ... сайын демократияның да нығая тїсетіні ешқандай кїмән туғызбаса ... ... ... ... ... тек ... мен заң ғана ... электорат та жауап береді. Өйткені, ондай ахуал билік ... да, ... ... ... да, оппозициялық кїштердің де конституциялық мәдениетті қаншалықты қатаң қадағалайтындығына тікелей тәуелді. Сондықтан да, дамыған демократия елдерінде кеңінен тараған: «Дұрыс ... өмір ... ... қай ... да тек ... ... дауыс бер», - деген қағиданы құптау ол әрбір сайлаушының нық сенімін білдіреді. ... Әбіш ... ... ... ... ... ... көзқарасы.
Әбіш Кекілбайұлы бұл тақырып тұрғысындағы көзқарасы өте бай әрі көлемді. Оның ... атты ... ... ... ... ... тарихына арналған. «Махамбет Өтемісұлының 200 жылдығына» тарту етілген бұл тарихи баянда жалпы қазақ халқы мен жұртының өмірі бейнеленеді.
Махамбет –ұлттық ... ең ... ... ... ... ... ерен тұлға. Тәуелсіздік дәуірінде ол бұрынғыдан бетер биіктей тїсті. Баршамыз білетін жалынды жырларының бұрын аңғарыла қоймаған қырлары мен сырлары ... ... Ақын ... ... ... ... ... Ол їшін жыр сұңқарының өмір жолы мен жан дїниесіне өзі көтерілген зәңгір биік деңгейден көз ... ... еді. ... оның ... ... мен ... шабытын сусындатқан елдік тарих пен әлеуметтік шындықтың ұлан-ғайыр жазиралары кеңінен ... жыл ... ... жақындай да жарқырай тїсер рухани бейнесінің өміршеңдігі мен өнегелілігі молынан зерделене тїсер еді.
Көрнекті жазушы Әбіш Кекілбайұлының бұл тарихи-ғұмырнамалық баяны ... ... ... ... ... ... және ... болмысын қысқа ғұмырының ауқымымен шектемей, өмір сїрген отаршылдық дәуірінің шытырман шындығы мен ... пида ... ... қозғалыстардың шерлі шежіресі арасында қарастырып, ел бірлігі мен тәуелсіздік баяндылығы сарынында ... ... ... ... ... ... қазақ халқының Ресей империясына бірігуі тұсындағы ел мен ... ұлт пен ... ... ... ... ... ... пен Исатай қазақтың елеулі тұлғаларының өн бойындағы ерекше қасиеттері айқын ... ... Оған қоса сол ... Ресей империясымен тїзген саясаттың кей тұстарын аша тїскен. Бұл баян Махамбет ерлігі тұсында өрбиді.
Махамбет ешқашан ел ішінде ... мен ... ... ... ... ... сенбейтін. Осы жылдары Махамбет їстінен іс қозғалған болатын. Шекара Комиссиясы Махамбетке не жағдайда да сенбейтінін білдіріп, оны ... ... алып ... ... ... Осы ... ... басталуын сезінген патша ұлықтары сескене бастады. Жәңгір ханның тїбіне жеткен топ ... ... ... ... емес еді. ... Комиссиясының ендігі тұстағы әрекеті Махамбетті қолға тїсіру. Бұл іс ... ... ... бұл ... ... ... жолын жан-жақты іздестіре бастаған сұлтан екі ойлы еді. Орынбор Махамбет туралы ... ... ала ... ... ендігі тұста Махамбетті ұстап әкелуден өзге шара қалмағанын ... оны ... ... ... ... ... 1838 жылдың 12 шілдесінде Ақбұлақтан 12 шақырым жердегі Шейітсайда Исатайды өлтіреді. Көп ұзамай 1846 жылы 19 ... Көк ... ... ... қаза ... ... көтерілісі тарихи маңызы зор көтеріліс болды. Сол замандағы ... ... ... ... ... көрінісі патша әкімшілігінің қатаң бақылауында болатын. Әр молда есепке алынып, оларға тым қатал ... ... ... бұл ... ... ... ... патша әкімшілігінің негізгі идеясы –қазақ даласында бұл әрекетті тїбегейлі жою еді. Еділ бойы Орал тауы ... ... діни ... бұл ... ... ... бұрын отарлануы салдарынан патша саясаты әлдеқашан өзіне ыңғайланған болатын. Патша идеологтары Исатай мен Махамбет қозғалысының ... ... ... құнттаса, ұлт-азаттық қозғалысына айналмауын да солай құнттады. Сондықтан, олардың бір тобы оны їйреншікті ... ... ... ... ойыстыруға тырысты. Қазақстандағы патша отаршылдығының їш іргелі тұлғасы –Неплюев, Игельстром, Перовский қазақтардың Ресей ... ... ... їш ... їш ... ... қалыптастырды. Әбілқайыр тұсында басталған әскери, аграрлық отаршылдыққа қарсы кїресті Жәдік пен Өсеке әулеттері арасындағы династиялық бақталастықты қоздыру арқылы тойтарып ... Ол ... ... тайталас жалпы қазақтық мемлекеттілікті қайтадан қалпына келтіру жолындағы Әбілқайыр мен Абылай талпыныстарын жїзеге асыртқызбай тастады.
Қазақ мемлекеттілігін ежелден құрап келе ... їш арыс їш ... ... бөлініп кетті. Енді сол «ұлыстық» хандықтарды одан әрі ыдырату ... ... Оны ... Игельстром қолға алды. Шонжарларды бір-біріне айдап салды. Бұл тәсіл оңай ғана хандық билікті қақыратып берді. Бірақ, билер, старшындар мен батырлар ... ... қапы ... ... ... ... Жаңаша мемлекеттесудің жолдарын іздестіре бастады. Оны жїзеге ... ... өз ... де туғызды. Сырым Датов қозғалысы тарих сахнасына ... ... ... ... ... ... хандық бірте-бірте феодалданып, билікті бір қолға шоғырландыратын ұлттық ... ... ... ... ... ру басылары көшпенді дїниеге көбірек тән тайпалық әскери-демократиялық ... ... ... Бұл ... ... ... шошынтты. Игельтром кері шақырылып алынды. Сырым Хиуаға қуылды.
Француз революциясы жеңісінен қатты қобалжыған патшайым Кіші жїздегі хандық билікті қалпына ... жөн ... Ол Кіші ... одан әрі ыдырауын жеделдетті. Бұрын әр тайпаны би немесе батыр билесе, енді сұлтан билейтін болды. Олардың әрқайсысы өз алдына хан ... ... Кіші ... ... екіге, сосын төртке бөліп әкетті. Қазақ қауымын қақыратуға әбден төселген ... ... ... енді сол төрт ... ... Ресейдің ішкі аумақтық билік жїйесіне сәйкестендіріп, одан әрі ... ... ... Кіші ... ... Орта, Шығыс бөліктерінде хандық биліктің жойылуы себепті динстиялар жїйесінің енгізілуі олардағы аумақтық құрдымдануды бұрынғыдан бетер кїшейтуге мїмкіндіктер туғызды. ... Ішкі ... ... ... аса қарқынды әрі жемісті өрістеп жатқан феодалдану ... тап ... ... ... ... салада Ішкі Ресейлік стандарттарға ұмтылған Жәңгір хан хандық билікті сақтап ... ... ... Мұндағы бұрынғы рулық элитаны биліктен аластату, аумақтық майдалануды одан әрі жеделдету, жерге меншіктілік енгізу феодалдануды мейлінше ... Жаңа ... ақ ... ... ... ... ... алауыздықтан гөрі төрелер їстемдігін нығайтатын «ақ сїйектер ынтымағы» әлдеқайда тиімді екенін ... ... Бұл ... ... ... тїздіктерді мемлекеттік дербестікті қайтадан қалпына келтіретін мїмкіндіктердің бәрінен айыру қағидасымен сәйкеспеді. «Патшашыл» , ... ... ... Ішкі ... ... билікті жою жолындағы одан арғы әрекеттерді астыртын жїргізуге тура келді. ... ... ... ... жер ... мен билік бөлісу Ішкі Ордадағы ішкі наразылықты кїшейтті. Бұрынғы ... ... ... ... топ болу ... орта ... топ бола ... қалды. Қауымда екіге жарылу қауіпі туды. Нарын бойында бұрқ ете қалған Қайыпқали Есімов ... ... ... ... соғысына» жатқызуға болғанымен, одан он жылдан соң бас көтерген Исатай көтерілісін ол санатқа ойланбастан қоса салу қиын еді. Өйткені, бұл ... ... ... ... ... ... оны ... кїреске жатқызу да ұшқарылық болар еді. Өйткені, марксшілдік мағынадағы таптық кїреске көптеген сипаттары бойынша їйлесе қоймайтын. ... ... ... ... ... әкімшілігіне де онша мән беріп жарытпады. Генерал-губернатор В.А.Перовскийді одан гөрі Жәңгір ханның саяси өркөкіректігі көбірек алаңдатқан тїрі бар. ... ол орыс ... ... ... ... ... да мемлекеттік дербестік пен мұсылмандық мәселесінде өз дегенінен басқаға илікпеді. Сондықтан да, генерал-губернатор жер бөлісу мен салық салуда көпе-көрінеу ... ... ... салдарынан туындап жатқан қара сїйек ру басыларының наразылығына біразға дейін көз жұмып қарады. Тіпті ол жайында Петербургте ешқандай хабар да ... Одан гөрі ... ... ... ... ... Бір ... қазақтардан келген қауіпті қазақтардың қолымен бөгей тұру їшін құрылған Бөкей Ордасының өзі бїлікшілік орталығына айналып кете ме деп ... ... ... қара ... ... гөрі Ішкі ... ашық бой көрсете бастаған ақсїйектік астамшылдық көбірек ызаландырып жїр еді. Бұқара тарапынан көрсетілген әлгіндей қарсылық ақ ... ... ... ... ... Өз ... ... көрмеген саяси элитаның амалсыз отаршыл өкіметтің қол астына кіретін әдеті де жоқ емес еді. Ондай әрекет бодан қауымды ... ... ... ... әлеуметтік ынтымақтан адаландыра тїсер еді. Сондықтан, олар саяси элитаны көрер ... ... алу ... қалың бұқараның наразылығын туғызып, бодан қауымдары оқтын-оқтын ... ... ... ... ... көтерілісі, В.А.Перовскийдің көзқарасынша, ұзақ уақытқа дейін шаруалар көтерілісі сипатына өрістеді. Жер мен салық төңірегінде өрбіді. Оған ... бір ... хан, ... және ... ... ... ру басылары деп табылды. Барлық наразылық соларға қарсы бағытталды. Ол әрекеттер де көшпенді қауымдарға ертеден етене экономикалық ревеншизм ... ... аса ... ... кезде әлгіндей жанжалдарға араласу –патша әкімшілігі їшін жайына жатқан жыланның құйрығын өзі келіп басу ... еді. ... да, ... аңыс аңдап бағуға тырысты.
Наразылар қатары көбейе тїсті. Жіңгірдің екі губернаторға бірдей қол жайып, ешқандай көмек ала алмағаны ... ... Хан ... ... ... қалды. Отаршыл әкімшілік ол кезде де тергеушілер ... ғана ... Ішкі ... ... бойын аулақ ұстады. Ол тек Исатай қозғалысы, Шөке Нұралиев айтқандай, өз алдына республика болып, дауларды өзі ... ... өзі ... шын мәніндегі қос өкімет орната бастаған тұста ғана қозғалды. Мұндай ашық бағынбаушылықты одан әрі асқындырып жіберуден сескенді. Бұл тек ... бой ... ... ... ... ... әрекет еді.
Патша өкіметі їшін бұл көтеріліс қауіпті еді. Ұлттық мемлекеттілікті қайтарып алу жолындағы ... ... ... ... ... ... тұрмай, қазақ даласын тїгел қамтыған тұтас майданға айналып кетсе, Ресейдің сол кездегі геосаяси жоспарларының көбінің кїлін ... ... еді. ... ... халі ... еді. Перовский абыржи тїсті. Хандық биліктің мұншама қауқарсыздығы халықты да ... ... ... ... бұл ... өз жерлеріне деген икемділігі таныла бастады. Олардың алғашқысы Махамбет еді. Жәңгір хан өле-өлгенше Махамбетті Исатайдың ең ... ... әрі ең ... дем ... ... ... белгілі. Соның даулы аузына сенген патша ұлықтары да өз ... ... дәл ... ... Ақын өлеңдері де ерекше екені белгілі. Алғашқысы –Ордада жїргендегі өлеңдері. «Хан емессің қасқырсың», «Есіл ерді». Екінші топ –Нарын ... ... атқа ер ... «Беркініп садақ асынбай», «Азамат ердің баласы». Їшінші топ –Жайық сыртында туған шығармалар. ... ... ... , ... ... ... еткен ала ту». Бұл топтағы шығармаларды хронологиялық жағынан екіге бөлуге болады. Исатай өлгенге дейінгі ... ... ... кейінгі жырлар.
Махамбет жырлары қазақ елі мен жерінің мұңымен қайғысы болды. Махамбет жїрегінде ең басты шер-шемен –сол бір қайырсыз қоныстағы ... ... ... ... ... да, тұрса да ойынан кетпейтін жалғыз уайымы да сол: ... ... аз ... да, көп жусар –талаудан татқан дәмі бар; азамат ердің баласы аз ұйықтар да, көп жортар ... ... ары мен ... ... малы ... Оның ... ... да сол: дұшпанға кеткен ары мен барымтаға тїскен малы, демек, жат ... жері мен ... елі їшін аз ... көп жортатын мігірсіз кїрес.
Махамбет өз тұсындағы хан-төрелермен ... ... ... қыл ... тату ... ... Оның қай ... басылымдары мен ел аузындағы жырларының бәрінен де ақ сїйектермен ат құйрығын їзісіп өштесіп ... ... Оның ... тек өз намысы, өз мїддесі їшін емес, ел намысы, ел мїддесі їшін кетіскені рас.
Ақын әлеуметтік қараулықтың астарын хан мен ... ... ... алыстап кеткен ақ сїйектік өркөкіректігінен, жалпыға жаны ашымайтын өзімшілдігінен көрді. Махамбет отаршылдыққа қарсы қайран табудың орнына, өздері билік пен байлық ... ... ... ... ... ақ ... қауымын өз тұсындағы қазақ қоғамы їшін қасірет деп білді. Алдымен солардың ... ... ... ... ... еш қасқармайды деп ойлады.
Махамбет –нағыз ұлт-азаттық қозғалыстың көсемі. Оны атқа мінгізген тек өз басының ... ... ... ... ... ... ... ұлтының мїддесі. Бір жағынан, қазақ билері мен ақындарына тән ақиқаттан аттамайтын рухани ... ... ... ... ... ... ... биліктің көп нәрседе, мықтап сыр білдіре бастағанын байқатады. Отаршыл озбырлықтың алдында ұлттық билік өзінің оралымсыздығы мен дәрменсіздігін әбден әйгілеп ... ... өз ... ... ... ... ... тозғындығына қатты алаңдаулы еді. Хандық биліктің тарихи келешегіне кїмәнді кїшейте тїсетін ... де, ... де ... ... еді. Ол тек сөз ... отырған кезде ғана көзге тїскен келеңсіздіктер емес болатын.
Қазақ хандықтары Шыңғыс ханның тірі кезінде балаларына еншіленген далалық ұлыстардағы ХЇІ-ХЇІІІ ғасырлардағы ... ... ... пайда болған. Еуразия көлемінде әлденеше ғасырлар бойы їстемдік еткен Шыңғыс хан тїзген ... ... ... сыр алдырған тұсы Алтын Орданың құлауы болды. Соның салдарынан, бұрын әлемдік империя кїшпен біріктіріп отырған отырықшы дїние мен ... ... ... ірге ажыратып, екіге бөлініп кетті. Отырықшылық феодалдық қатынастар нығайып, діни ... ... ... Көшпенділер ежелгі їрдістер ауқымынан тұрмыста да, саясатта да көп алшақтай қоймады. Бұл тарихи қалыптасқан төл мемлекеттілікті екі оттың –сырттағы басқыншылық пен ... ... ... қалдырды.
Қазақ қауымының сол замандардағы хәлі тек саяси келеңсіздіктерден ғана емес еді. ... ... ... бастау алған болатын. Бұл тек қазақтардың басындағы ғана ахуал емес еді. ... ... ... ... ... әлемнің тек бір құрлығының бағын жандырып, қалғандарына қасірет болып жармасты. Өйткені, ол өзгенің базарына, шикізаттарына, жұмыс ... көз ... ... еді. Бұрын тек көрші саяси кеңістіктерді ғана қамтитын ... ... енді ... ... ... ... бастады. Бұл халықтардың сыртқы ықпалдастыққа, іштегі ынтымаққа мейлінше мұқият қарауын талап етті.
Бодан елге де, тәуелсіздік тұғырына енді көтерілген елге де ... ... гөрі ... ... ... ... ... әлем айқынырақ көз жеткізіп отыр. Қандай болмасын ұлт тек ... ... ғана өз ... жете ... Тәуелсіздік қана оған өзінің көп ғасырлық саяси-рухани тәжірибесін заманалық өзгерістер тұрғысынан ... ... ... ... ... ... өркениеттік сәйкестілікке қол жеткізуге жол ашып бере алмақшы. Махамбет бізге, ең алдымен, осы тұрғыдан аса ... ... оның өмір ... ... ... даласы отаршылдықтың аяусыз алқымдаған аймақтарының бірі болды. Оның есесіне, ол сол кездің өзінде кейін әлемдік ауқымдағы ең ... ... ... процеске айалған ұлт-азаттық қозғалысының ең алғаш қанат жайған кеңістігіне айналды. Өткен ХХ ғасырда ғана ... ... жете ... бұл ... ... ... ... бола білген бірегей тұлғалары бірде сол былағай заманның ... ... атқа ер сала ... Олар кїллі адамзаттың ұранына айналған «Еркіндік, Азаттық, Бостандық, Теңдік, Тәуелсіздік» туын алдымен қолға ұстап, аспандата биік ... ... ... мен ... халықтарды өгейсіту мен кемсітуге, мәдениеттер мен дәстїрлерді басынуға, діндер мен тілдерге қол сұғып, елдік пен мемлекеттілікті аяқ асты ... ... ... ... ... ... азаттықшыл ақыл-ойдың бас сардарларының санатында айбынды ақын Махамбет те алдымен ауызға ілігеді. Оның ... ... ... ... өжет те ... ... әлі кїнге жаныңды тебірентер бостандық дұғасындай пәрменді. Олар кїні кешеге дейін бізді ... ... ... ... ... енді ... ... баянды ететін бірлікке, өркениеттілікке, өрелілік пен рухани кемелдікке шақырады. ... ... ... Әбіш Кекілбайұлы қазақ елінің жағдайын Махамбет тұсында айқын көрсете білген. Ерекше тұлға, елі їшін, жері їшін ... ... ерен ... әлі ... ... ... ... сақталған. Қаламгер Махамбеттің өн бойына біткен ... ... оның ... арқылы да көруге болатындығын меңзейді. Еліміздің келешегі їшін әуел бастан «Тәуелсіздік, ... пен ... ... ... ... өмір ... ... өз кїшін аямады. Осы шығарма арқылы жазушы қазақ елінің таихынан сыр шертеді.
ІІІ. Қорытынды бөлім
Бұл тақырыпты зерттей ... аса ... ... және қоғам қайраткері, жазушы, драматург, сыншы, философ, көптеген мемлекеттік сыйлықтардың иегері, әлемнің көптеген елдеріне танымал болған Әбіш ... ... ... орны мен ... ... ... ... рөлі, мемлекет көлеміндегі атқарып жатқан іс-әрекеттері, ұлт пен халық жағдайына, тіліне деген оның ... ... Оның ел ... ... ... ... мен жалпы әлеуметтік –экономикалық дамудың шеңберіндегі атқарған, атқарып жатқан еңбегі аз емес.
Әбіш Кекілбайұлы ... ... ... ой-пікірлерін, қоғамдық-саяси көзқарастары мен ой толғаныстарын, дїниетанымын ғылыми философиялық тұрғыдан зерттеп, сараптау қажеттігін заңды құбылыс. Ойшыл философтың қоғам мен ... ... ... және зор ... ... ... халқымыздың әлеуметтік және рухани дїниесіне, мәдени өміріне қосқан їлесі зор. Оның қаламынан туған ... ... ... ... ... ... пен тіл, діл мен дін, ... пен тарихи жады және болашақ, сонымен қоса басқа да сан алуан идеялары автордың дїниетанымдық көзқарас ... ... мен ... ... Әбіш ... ... ... сырға толы әрі ерекше мәнге ие. Қаламгер әр тїрлі ... ... ... жеткізе біледі. Оның балалық шағынан бастап, есейіп, мемлекет қайраткері санатына келген тұсының өзінде ... бір ... де ... қалған емес. Бала кїнгі қиыншылықтарын өз шығармаларында тұлға өмірімен сипаттай білді. Соғыс зардабын тартқан ауыл бейнесін, азып-тозған ауыл тұрғындарының сипатын ... ... оған жан ... Оның ... ... тақырыптарға арналып жазылған. Тіпті, «Абылай хан» пьесасының өзі шетелдік жазушылардан кем қалмады. Әбіш Кекілбай шығармаларының негізгі тақырыптары тәуелсіздік, елдік, ... ... дін, діл, ... пен өркениет, әлеуметтік және экономикалық жағдай, жалпы әлемдік ... ... ... ... ... мен ... тұрғысында жан-жақтылығымен ерекшеленеді. Әбіш Кекілбаев туындыларын философиялық деңгейде байыптау қазақ философиясының ... мен ... ... ... ... ... ... арқылы әлемдік мәдени кеңестік бірлігінен орын алады және өзінің ой кешу дәрежесі бойынша халқымыздың рухани болмысын ... ... ... ... ... ...
Тек қана қазақ жерінде емес, сонымен бірге шетелдік деңгейде танымал ... Әбіш ... ... алар орны ...
Қазақстан Республикасы Президентінің Мәдениеттік орталығында 2007 жылдың 28 қарашасында көпшілік көңілін көншіткен іс-шара өткен болатын. Ол –«Қазақ зиялылары ... ... ... ... ... ... қазақ әдебиетінің абызына айналған жазушы Әбіш Кекілбайұлының өмір жолы мен шығармашылығына арналған екі бөлімнен ... ... ... кесері. Фильм авторы –жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Сұлтан Оразалы мен ... топ ... ... шықты. Алғашқы кадрлерінен жазушының кіндік қаны тамған, табиғаты ... ... ... ... әсер беретін Маңғыстау өлкесін көз алдыңа әкелген фильмде қазақтың білгілі азаматтарын сөйлете отырып, Әбіш Кекілбайұлының өз толғамдары ... ... ... ... ... ... ... махаббатын, азаматтық биіктігін, ар-ұжданының тазалығын, кісілік қалыбын, ойының кемелдігін, парасат тұғырының бекемдігін көрсеткен. ... ... ... ... ... ... ... аз емес. Еліміз өз тәуелсіздігін алған тұстан Әбіш Кекілбайұлының ... ... ... ... ... ... елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев бастау болды десек қателеспеген болар едік. Қоғам қайраткері ретінде оның экономикалық, мәдени, тіл ... ... ... ауыз тола ... Оған қоса Әбіш Кекілбайұлының көлемді мақалалары қаламгер ретінде ерекше бағаланады.
Еліміз тәуелсіздік алған кїннен бастап қабылданған ... ... өз ... ... ... оның қатысуынсыз ешбір заң қабылдабады десе де болады. Қазақ ... ... ... ... көптеген тарихи құжаттардың қабылдануында депутат Әбіш Кекілбайұлының орны ерекше.
«Құрметті Әбіш Кекілбайұлы, Сізге Президенттің Бейбітшілік пен татулық ... беру ... ... ... қуана хабарлаймын.
Туған халқыңыз, бїкіл Қазақстан жұртшылығы Сізді республикамыздың ... ... және ... ... ... ... тамаша сөз зергері ретінде таниды, қадірлеп, қастер тұтады.
Бұл абырой биігіне тәнті Сіз табиғат ана молынан сыйлаған ақыл ... ... ... дара ... ... жетіп отырсыз.
Сөз танитын адамды тәнті етпей қоймайтын кітаптарыңыздағы ордалы ойлар, терең толғаныстар, Сіздің мемлекеттік, қоғамдық қызметіңізде ... ... ... көрінгені –халықтың игілігі». ... ... ... ... ... ... ... 2002ж, ІЇ-том
Парасат 1999ж, №11-12 желтоқсан ( 1-3б )
Парасат 1999ж, №11 желтоқсан ( 3б ... ... 1989ж, 14 ... ... 1990ж, ... orda.kz
http://www.asnana.kz
Ана тілі 1999ж , 30 желтоқсан ( 5б )
Егемен Қазақстан 1999ж, 3 желтоқсан ( 4б )
Егемен ... 1996ж, 26 ... ( 3б ... 1997ж, №1 ( 42б ... 1993ж, №8 ( 57б )
Қазақ әдебиеті 2005ж, 21-27 қаңтар
Қазақ тілі мен әдебиеті 2006ж, №8 ( 92-95б ... ... 2005ж, 5 ... ( 3б ... Қазақстан 2005ж, 14 қыркїйек
Ізденіс 2001ж, №4-5 ( 52-54б )
Егемен Қазақстан 2002ж, 6 сәуір ( 4б ... ... 2007ж, 11 ... ( 5б ... әдебиеті 2000ж, 24 наурыз
Егемен Қазақстан 1997ж, 14 наурыз
Арай 1989ж, №11
Қазақ әдебиеті 1999ж, 3 желтоқсан
Жас алаш 1999ж, 4 желтоқсан
Жас ... їні 2001ж, 6 ... ( 3б ... хабаршысы 2001ж, №4
Егемен Қазақстан 1999ж, 8 қазан
Ұлт тағылымы 2001ж, №3 ( 35б )
Егемен ... 2001ж, 1 ... ( ... 2007ж, №1 ... ... 2007ж, 19 ... ( 2б )
Кекілбай Ә. «Махаббат мұнарасы», Алматы «Раритет» 2005ж
Кекілбай Ә. «Ханш –Дрия хикаясы», Алматы «Атамұра» 2003ж
Кекілбай Ә. «Шандоз», Алматы «Арыс» ... Ә. ... ақ ... ... ... 1998ж
Дїйсенбаева Ж. «Кекілбай прозасы халық аңыздар және көркемдік шешім», Алматы 1999ж
Джуанышбеков Н. «А.Кекильбаев: очерк жизни и творчества», ... ... Ә. ... ... ... «Жазушы» 1995ж
Кекілбай Ә. «12 томдық шығармалар жинағы», Алматы 1989ж,
ІЇ-том
Жас алаш 1998ж, 25 маусым
Астана ... 1998ж, 28 ... ... 2005ж, 15 ... ... 2003ж, 5 ... ... 2003ж, 9 қыркїйек
Егемен Қазақстан 2003ж, 10 қыркїйек
Егемен Қазақстан 2003ж, 11 қыркїйек
Егемен Қазақстан 2006ж, 26 ... ... ... 10-томдық, Алматы 2005ж, ІХ-том «Кеңес дәуірі» (229-757б)
Ф-ОБ-001/033
49

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Адасқандар». романнан повестке35 бет
Кекілбаев, Әбіш11 бет
Әбіш Кекілбаев5 бет
Әбіш Кекілбаев, жазушы, Парламент Сенатының депутаты, қоғам және мемлекет қайраткері: егемендік декларациясын қабылдау оңайға түскен жоқ35 бет
Әбіш Кекілбаевтің «Үркер» шығармасы, тарихи көркемдігі және эстетикалық сипаты26 бет
Иран-Ғайыптың «Хайуандық комедия» атты туындысының тақырыптық-идеялық ерекшеліктері4 бет
Түс көрудің поэзиядағы рөлі37 бет
Тұманбай Молдағалиевтің өмірбаяны10 бет
Ш. Айтматов, Ә. Кекілбаев шығарлмалары76 бет
Шандоз – көшелі тақырып7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь