Мемлекеттік қаржы экономикалық категория ретінде

КІРІСПЕ
1 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕ
1.1 Қаржының мәні мен объективтік қажеттігі
1.2 Қаржы қатынастары және қаржы жүйесінің қалыптасуы
1.3 Мемлекеттік қаржы және оны басқару
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫНЫҢ РӨЛІ
2.1 Қазақстан қаржы жүйесінің тұрақтылығына аналитикалық талдау
2.2 Алматы қаласының әлеуметтік экономикалық дамуында мемлекеттік қаржының орны
2.3 Алматы қаласы 2010 жылғы бюджетінің орындалуына талдау
3 МЕЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ ПРОЦЕСТЕРIН ЖЕТIЛДIРУ ЖОЛДАРЫ
3. 1 Қазiрiгi кездегi бюджеттi жоспарлауды жетiлдiру жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Біздің еліміз осынау есею жылдары ішінде кездескен көптеген сынақтарға лайықты шыдамдылық көрсете білді. Одақ ыдырағаннан кейін Қазақстанға тиген басты мұра ауқымы жағынан көз көріп-білмеген жүйелі дағдарыс болды. Біздің еншімізге бәсекеге қабілетсіз экономика, басқарудың ескілікті жүйесі және қол-аяғы құрсаулы мемлекеттік аппарат тиді. Бұл біз бастан өткерген алғашқы ең ауыр да созылмалы дағдарыс болды. Сол кезде бізге қиыншылықтарға төтеп беріп қана қоймай, сонымен бірге макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етіп, ұзақ мерзімді стратегиялық мақсаттар құру үшін негіз қалауға жағдай жасаған бетбұрыстық сипаттағы реформаларды жүргізудің сәті түсті. Реформалардың шапшаңдығының, батылдығы мен тереңдігінің арқасында Қазақстан 1998 жылғы азиялық қаржы дағдарысы туғызған екінші сынақтан да салыстырмалы түрде алғанда ауыртпалықтарсыз өтіп, тез бой түзеп кете алды. Біз одан жап-жақсы сабақ алдық, сөйтіп сол кезден бастап қиын күндерге қаржы қалдыра отырып, елдің қаржылық әлеуетін үнемі нығайтумен болдық. Елдің жалпы алтын-валюта резерві, Ұлттық қордың қаржысын қоса алғанда, 40 миллиард долларға жақындады. Біз мемлекеттік қаржылар мен жеке меншік банк жүйесі сыртқы сілкіністерге тұрақты болуы үшін қолдан келгеннің бәрін жасадық. Және онымыз босқа кеткен жоқ. Екі сынақты бастан өткерген біздің экономикамыз бүгінде АҚШ-тың ипотекалық секторындағы қиыншылықтар салдарынан бүкіл әлемге тараған жаңа дағдарыстың ықпалын сезінуде. Батыстағы кейбір ірі қаржы институттары дефолтқа, тіпті банкротқа ұшыраған жағдайларда, қазақстандық қаржы жүйесі өзін тұрақты әрі тиімді жұмыс істеп тұрған жүйе ретінде көрсете білді. Дегенмен, халықаралық қаржы рыногындағы шиеленісті ахуал қазақстандық банктер үшін сыртқы қорландыру тапшылығын туғызуда. Экономикамыздың тұрақты әрі қарқынды өсуі өндіріс пен тұтыну көлемінің артуына жағдай жасауда. Ол өз кезегінде экономиканың инвестицияларға деген сұранысын ұлғайтады.
Бүтіндей алғанда, дұрыс экономикалық стратегияның, алтын-валюта резервінде жасалған қордың және Ұлттық қордың арқасында біз аса үлкен күш-жігер жұмсамай-ақ әлемдік экономиканың циклдық құлдырауларына қарсы тұрып және жігін жатқызып, ел экономикасының тұрақты өсуін қамтамасыз ете аламыз. Мен бұл мысалдарды елді тұрақты және табандылықпен нығайтудың, оны модернизациялаудағы күш-жігерді босаңсытпаудың қаншалықты маңызды екенін көрсету үшін келтіріп отырмын.
1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі. –Алматы: Юрист,2004 ж
2. Салық кодексі – “Бюджетке салықтар мен басқа да міндетті төлемдер жөнінде” ҚР Заңы. – Алматы: Юрист, 2003 ж.
3. Указ Президента Республики Казахстан “Об утверждении Положения о Счетном комитете по контролю за исполнением республиканского бюджета” от 05.08.2002 г. №917.
4. Бюджетная система Российской Федерации:Учебник/ М.В.Романовский и др.; Под редакцией М.В.Романовского, О.В.Врублевской.–2-е изд., исп.и перераб.- М.: Юрайт, 2000.-300-615 с.
5. Годин А.М., Подпорина И.В.Бюджет и бюджетная система Российской Федерации Учебное пособие.- М. Дашков и К,2002- 203-340 с.
6. Зейнелгабдин А.Б. Финансовая система экономическое содержание и механизм использования.-Алматы Қаржы- Қаражат, 1995.- 26-124 с.
7. Иванова Г.Г., Маковник Т.Д. Казначейская система исполнения бюджетов.- СПб: Питер, 2001.- 92-208 с.
8. Ильясов К.К., Саткалиева В.А. и др. Государственный бюджет: Учебник.- Алматы: РИК, 1994.-115-268 с.
9. Кулекеев Ж.А., Султангазин А.Ж. и др. Государственный финансовый контроль в Республике Казахстан: Сборник нормативных правовых актов.- Астана: 2002.- 132 с.
10. Кулекеев Ж.А., Султангазин А.Ж. и др. Проблемы эффективности использования средств государственного бюджета Республики Казахстан в условиях развития рыночных отношений /Под общей ред.д.э.н. Серикбаева А.С. – Астана: Академия государственной службы при Президенте Республики Казахстан, 2003. – 36-194 с.
11. Ілиясов Қ. Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2005. – 552 бет.
12. Мельников В.Д., Ли В.Д. Қаржының жалпы курсы: Учебник.-Алматы, 2005 ж – 25-70 с.
13. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. – Алматы: Қаржы-қаражат, 2001 ж – 104-311 с.
14. Рудый К.В. Финансово-кредитные системы зарубежных стран: Учебное пособие. – М.:Новое знание, 2003. –98-301 с.
15. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2005 ж. – 208-416 бб.
16. Өтебаев Б.С. Мемлекеттік бюджет: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2008 ж. – 6-45 бб.
17. Комментарии к Стандартам внешнего и внутреннего контроля исполнения республиканского и местных бюджетов: Счетный комитет по контролю исполнения республиканского бюджета – Астана: 2003 г – 24 с.
18. Положение о Комитете Казначейства Министерства финансов Республики Казахстан. Постановление Правительства Республики Казахстан от 24.05.1999 г. №626
19. Положение о Комитете финансового контроля Министерства финансов Республики Казахстан. Постановление Правительства Республики Казахстан от 19.05.2002 г. №674
20. О среднесрочной фискальной политике Правительства Республики Казахстан на 2005-2009 гг. Постановление Правительства Республики Казахстан от 31.08.2004 г. №918
21. Правила разработки проектов республиканского и местных бюджетов, утвержденные постановлением Правительства Республики Казахстан от 29.05.2002 г. №592
22. Правила исполнения республиканского и местных бюджетов, утвержденные постановлением Правительства Республики Казахстан от 05.02.2005 г. №110
23. Большаков C. В. Финансовая политика и финансовое регулирование экономики переходного периода // Финансы. 2000г. № 11.
24. Игнатьев Д. Налоговой политике нужны четкие приоритеты // Финансовые известия. № 13. 2000.
25. "Фискальный перераспределительный механизм межбюджетных отношений в Республике Казахстан". Сб. научных трудов КазГАУ "Экономические реформы: особенности переходного периода". Часть! - Алматы, "Экономика", 2000г., 0,3 п.л.
26. "О проблемах и критериях классификации налогов". Журнал "Каржы-Каражат", №7, 2000г., 0,3 п.л.
27. Налоги/под ред. Д.Г. Черника. - М., 2002.
28. Налоговые системы зарубежных стран. — М., 2001.
29. Богачева О.Б. Проблемы укрепления бюджета //Финансы. 2004. №8.
30. Ильясов К.К., Зейнельгабдин А.Б., Саткалиева В.А. Государственный бюджет. – Алматы: РИК, 2000
31. Орешин В.П. Государственное регулирование национальной экономики (в вопросах и ответах) М.: ИНФРА-М, 2000.
32. Чепурин М.Н., Киселева Е.А. Курс экономической теории: Учебное пособие. – А.: Университет «Кайнар», 2001.
33. Финансы/Под ред. М.В.Романовского, О.В.Врублевской, Б.М.Сабанти. – М.: «Перспектива, 2000.
34. Г.И. Әбдикеримова. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2010ж
35. Дәуренбекова Ә.Н. Өндірісті ұйымдастыру: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2009ж
36. Қ.Қ.Ілиясов, С. Құлпыбаев. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2005 ж.
37. Есқараев Ө.Қ. Қазақстан Республикасының нарығын реттеу: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2009ж
38. Ихданов Ж., Сансызбаева Ғ.Н., Есенжігітова Р.Ғ. Мемлекеттік басқару теориясы: Оқу құралы./ – Алматы: Экономика, 2009ж
39. Төрегожина М.Б. Экономиканы мемлекеттік реттеу: Лекциялар курсы. – Алматы: Экономика, 2010ж
40. Экономикалық саясат: Лекциялар./ Д.Қ.Қабдиев және басқалар. – Алматы: Экономика, 2002 ж
41. Ихданов Ж., Орманбеков Ә. О.Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері: Оқұ құралы – Алматы: Экономика, 2002 ж
42. Ниязбекова Р.Қ., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы / – Алматы: Экономика, 2010ж
43. Өтебаев Б.С. мемлекеттік бюджет: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2008 ж
        
        КІРІСПЕ
Біздің еліміз осынау есею жылдары ішінде кездескен көптеген сынақтарға
лайықты шыдамдылық көрсете білді. Одақ ыдырағаннан кейін ... ... мұра ... ... көз ... ... дағдарыс болды. Біздің
еншімізге бәсекеге қабілетсіз экономика, басқарудың ... ... ... ... ... ... ... Бұл біз бастан өткерген алғашқы
ең ауыр да ... ... ... Сол ... бізге қиыншылықтарға төтеп
беріп қана қоймай, сонымен бірге макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз
етіп, ұзақ мерзімді стратегиялық ... құру үшін ... ... ... бетбұрыстық сипаттағы реформаларды жүргізудің сәті ... ... ... мен ... ... ... ... азиялық қаржы дағдарысы туғызған екінші сынақтан да салыстырмалы
түрде алғанда ауыртпалықтарсыз өтіп, тез бой түзеп кете алды. Біз одан ... ... ... ... сол ... бастап қиын күндерге қаржы қалдыра
отырып, ... ... ... ... ... ... Елдің жалпы алтын-
валюта резерві, Ұлттық қордың қаржысын қоса алғанда, 40 миллиард долларға
жақындады. Біз мемлекеттік ... мен жеке ... банк ... сыртқы
сілкіністерге тұрақты болуы үшін қолдан келгеннің бәрін ... ... ... ... жоқ. Екі ... бастан өткерген біздің экономикамыз
бүгінде АҚШ-тың ипотекалық секторындағы қиыншылықтар салдарынан ... ... жаңа ... ықпалын сезінуде. Батыстағы ... ... ... ... ... ... ұшыраған жағдайларда,
қазақстандық қаржы жүйесі өзін тұрақты әрі тиімді жұмыс істеп ... ... ... ... ... ... қаржы рыногындағы шиеленісті
ахуал қазақстандық банктер үшін сыртқы қорландыру тапшылығын туғызуда.
Экономикамыздың ... әрі ... өсуі ... пен ... ... ... ... Ол өз кезегінде экономиканың инвестицияларға деген
сұранысын ұлғайтады.
Бүтіндей алғанда, дұрыс экономикалық ... ... ... ... және ... қордың арқасында біз аса үлкен күш-
жігер жұмсамай-ақ әлемдік экономиканың циклдық ... ... ... ... ... ел ... тұрақты өсуін қамтамасыз ете аламыз.
Мен бұл мысалдарды елді тұрақты және табандылықпен ... ... ... босаңсытпаудың қаншалықты маңызды екенін
көрсету үшін ... ... ... ішінде біздің негізгі мақсатымыз әлеуметтік бағдарланған
экономика құру, азаматтардың экономикалық игілігі болды. Және ... ... ... ... ... ... өмір сапасының
қазақстандық ұлттық стандартының негізін ... қол ... ... ... біз ... – өзінің азаматтары үшін бойына жауапкершілік
алатын, ал олар өз кезегінде өздеріне ортақ құндылықтар мен ... ... ... ... ... деп ... ... мәлімдей аламыз.
Бұл ел – игілікті өмір құру үшін ... ... бар ел. Бұл ел – ... ... ... оның білім алуы, денсаулығы мен әлеуметтік қорғалуы
тұратын ел. Тек соңғы 10 ... ғана адам ... ... ...... ... ... мәдениетке, денсаулық сақтау мен
тұрғындарды әлеуметтік қорғауға мемлекеттің шығыны 8,7 есе ... ... ... даму қарқыны осындай деңгейге көтерілген
мемлекеттер өте ... ... ... ... саласындағы табыстарымыз да
талассыз. 1997 жылдан бергі кезеңде еңбекақының ең ... ... ... ... ... орташа айлық номиналды еңбекақы 8,5 мың теңгеден 50
мың 800 теңгеге ... – 6 ... жуық ... ... соңғы жылдар бойында
орташа еңбекақы деңгейі жөнінен Қазақстан ТМД-да ... ... ... ... 2002 жылдан бастап реформалау жүзеге ... ... ... ... ... ... қалыптасып келеді. Оның
деңгейін жүйелі арттырудың арқасында 2009 жылы бюджетшілердің еңбекақысы
2,5 еседен астамға артты. ... ... ... орташа көлемі
1998 жылдан бері 3 есеге жуық өсті. Бүгінде 630 мыңдай адам ... ... ... Олар – ... ... ... ... Біз зейнетақы жүйесін реформалауды табысты жүргіздік.
Базалық зейнетақы төлемдерін есепке алғанда, ең ... ... ... ... бері 4,3 есе, ал ... ... орташа көлемі 3,3 есе
көбейді. 1,6 миллионнан астам адам мемлекеттік зейнетақыны республикалық
бюджеттен алады. 2012 ... ... ... ... ... тағы да 2,5
есеге ұлғайтылатын болады. Кедейшілік деңгейін ... ... ... ... бірі ... ... және осылай болып қала
береді. 2000 жылдан бері біз кедейшілікпен және жұмыссыздықпен күрестің ... ... ... жүзеге асырып үлгердік. Қазіргі таңда елімізде
табыстары өмір сүру ... ... ... ... 3,6 есеге азайды.
Кедейшілік шегінен төмен табыстары бар тұрғындардың үлесі 2002 ... ... 6 ... жуық ... жалпы тұрғындар санының 1,4 пайызын ... ... ... ... мәселелеріне де үлкен назар
аударылуда. 2003 жылдан бері бала ... ... ... бір реттік
мемлекеттік жәрдемақы бір айлық ... ... 15 ... ... келе ... ... Болжам бойынша, 2010 жылы 315 мыңнан астам
әйел бала туғаны үшін 35 мың ... ... бір ... жәрдемақы алмақ.
Ұлы Отан соғысының ардагерлері мен ... ... ... адамдарды және тұрғындардың әлжуаз топтарын әлеуметтік қолдау
мақсатында ... ... ... ... төленеді. Республиканың
барлық өңірлерінде соғыс ардагерлері мен мүгедектеріне тегін ... ... ... ... 2002 ... бастап мүгедектерді
оңалтудың екінші бағдарламасы табысты жүзеге асырылуда. 2010 жылы 400 мың
мүгедекке әлеуметтік ... ... 52 ... 700 ... ... ... әлеуметтік қызметке 11 миллиардтан ... ... ... ... алғанда, 90-шы жылдардың аяғымен
салыстырғанда әлеуметтік қамсыздандыруға шығындар 3 еседен астамға
өсті және ол 2010 жылы 545 ... ... ... ... ... таңда
тарихи отанына оралғысы келетін отандастарын қорғаудың ... ... ... ғана бар екенін білесіздер. Тәуелсіздіктің алғашқы
жылдарынан бері мемлекеттің ... ... тұру үшін ... 650 мың ... ... Өз ... ... келушілерді
есептегенде бұл миллион адамнан асады. Қайта қоныстандыру және оралмандарды
әлеуметтік қорғау үшін біз жылына 11 миллиард ... ... ... үш ... ... ... ... Тағы бір маңызды бағыт
тұрғындарды еңбекпен қамтуды жоғарылату саясаты болып ... Жыл ... ... 230 мың ... орны ... ... бізде тіпті түрлі
мамандықтағы білікті жұмысшылар жетіспеушілігі ... ... ... ... ... кәсіпорындарда дамыған мемлекеттерде кеңінен
қолданылатын қауіпсіздікті басқару мен ... ... ... ... ... Осылайша, экономиканың әлеуметтік бағдары
қағидатын ... ... ... ... ... ... ... мемлекет атағына лайық. Таяу жылдары біз әлеуметтік салада
жаңа және бұрынғыдан да жоғары белеске көтерілуге тиіспіз. Біз ... ... 50 ... қатарына кіретіндігі туралы айтқанда, бұл
өзіндік мақсат ... ... Біз ... ... де ... ... ... Және мен бұған қол жеткізетінімізге
сенімдімін. Бірақ біз, барлық қазақстандықтар бұған экономиканың өсімі ... ... ... ғана қол ... ... ... Біз ... қажеттіліктерге еңбекпен тапқандарымызды ғана
жұмсай аламыз. Және мұны барлығымыздың ескергеніміз жөн.
Экономиканың дамуы ... ... ... ... жағдайына
байланысты. Мемлекеттің дамуындағы қаржылық, несиелік, ... ... ... орны және мәні өте маңызды екені белгілі, себебі ... ... өсу ... жұмыссыздық пен инфляцияның деңгейі, ... және ... да ... ... оңтайлық деңгейіне
жету осы қарым-қатынастардың ахуалына тәуелді.
Қаржы қатынастарының теориясын зерделейтін қаржының мақсаты қаржы
категорияларын, ... ... ұғып ... ... ... ... ... маңызы мен формасын, орнын біліп алу
теориялық және практикалық жағынан қамтамасыз ету; сонымен бірге қаржыны
ұйымдастыру ... ... ... мен ... іс ... және оның
қоғамның әлеуметтік экономикалық ... ... ... әдістерін түсінуге қол жеткізу міндеті болып табылады.
Қазақстанда жүргізіліп отырған бюджеттік реформа ... ... ... ... бюджет жүйесінің әрбір элементінің: мемлекеттік
бюджет, мемлекет ... ... ... мен жергілікті
бюджеттің рөлі мен маңызын арттыруға бағытталды. Қазақстандық экономиканың
жаңа моделін жасау, оның ауыр ... ... ... ... шиеленісе түсуі, тіпті көптеген территорияларға қажетті ең аз
мөлшердегі шығынның баланс жасалмауы бюджеттік реттеу жүйесінің ... ... және ... ... әсер ету ... мен
амалдарын жетілдіруі керек дегенді білдіреді. Сондықтан да мен ... ... ... да, ... ... ... практикалық шешу
жағынан да өзекті деп санаймыз.
Қазақстандық экономиканың жұмыс істеп кетуінің басты ... ... ... ... реттеумен қамтамасыз ету. Мемлекеттік реттеу
субъектілерінің әлеуметтік және ... ... ... жаңа ... тәсілі – негізін ... ... ... ... қалыптастыру механизмін қайта қарау болып ...... ... ... ... ... ... немесе
бейімдеуді іске асыруда мемлекеттік бюджеттің негізгі құралға ... ... ... отыр. Қазақстан–2030 ... ... ... ... ... тарапынан
тікелей араласуды, нұсқауды көтермейді. Үкіметтің, ... ... ... ... бюджеттері, кейбір елдерде бюджеттен тыс
қорлар ... ... ... ... отырып, дамыған елдерде
шаруашылық механизмінің негізгі ... ... Тек осы ... арқылы
Үкімет өндіру мен бөлу процестеріне әсер ете алады.
Жұмыстың ауқымы мен құрылымы зерттеудің алға ... ... ... ... ... ... кіріспеден, үш тараудан,
қорытындыдан, қолданылған әдебиетердің тізімінен тұрады.
Бірінші тарауда қаржының, ... ... ... ... ... мәні мен ... ... мемлекеттік
қаржының ұғымы, маңызы, құрылымы ерекшелігі; екінші тарауда мемлекеттік
қаражының ... ... ... ... қаласының әлеуметтік-
экономикалық ... ... ал ... ... республикалық және
жергілікті бюджет процестерінің мәселелері және оны шешу ... ... ... ... ... ... Қаржының мәні мен объективтік қажеттігі
Қаржы қоғамда нақты өмір сүретін, объективті сипаты мен ... ... бар ... қатынастарды білдіретін ақшалай қаржы
ресурстары мен қорларды жасау және ... ... ... ... ... тарихи қалыптасқан аса маңызды экономикалық
категориялардың бірі болып табылады. Ол ... ... ... ... көшу ... ... болып, дамыды және мемлекеттің
және оның ресурстарға қажеттіліктерінің дамуымен тығыз байланысты болды.
Бүгінде қаржы ... ... ... ... ... ... Бұл ... авторлығын 1577 жылы "Республика туралы алты кітап"
деген жүмысын ... ... ... ... Ж. ... ... ... туралы жұмыстың ("Афин республикасының кірістері туралы") алғашқы
авторы Ксенофонт (б.э.д. 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің (б.э.д. 384-322 жж.) ... ... ... ... ... ... атты ... баяндалған.
Қаржының мәні, оның даму зандылықтары, тауар-ақша ... ... мен ... ... ... ... рөлі қоғамның экономикалық
құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және ... ... (11, ... ... ... формациялар қаржысының айырмашылығы
негізінен мына себептерге байланысты:
• әр түрлі қоғамдық формацияға қоғамның өзіне ... ... ... ... ... бірге қаржы ұлттық табысты мемлекеттің пайдасына
қайта бөлуді ... ... оны ... ... есепке
алады;
• кез келген қоғамдық-экономикалық формацияларда қаржы билеуші таптың
мүдделерін қорғайтын мемлекеттің мақсаттары мен міндеттеріне бағынады;
... жаңа ... ... ... жаңа ... ... құл ... және феодалдық формацияларға натуралдық
қатынастар сәйкес келсе, мемлекет ... ... да ... ... ... ... ... тауар-ақша
шаруашылығы болып табылады. Тиісінше мемлекеттің табысы да ақша
нысанында қалыптасады;
• егер ... ... ... ... ... ... ұдайы өңдірісі мен таптық құрылыстың міндеттеріне қызмет
ететін болса, оңда бұл ... ... да ... ... ... жүйесінде қаржы белгілі орын алады және өзінің
ішкі ерекшеліктерімен, ... ... ... ... өзгешілік рөлімен
айқындалады. Қаржының құндық бөлу стадиясыңда жұмыс ... ... ...... жалақынан және бағадан
айтарлықтай айырмашылығы бар.
Қаржының пайда болуының ... ... ақша ... ... ... ... есептеледі.
Тауар өндірісінің негізі тауар өндірушілердің ... ... ... еңбек бөлінісі болып табылады.
Олардың әрқайсысы өндірістің материалдық-заттай факторларының айырмашылығы,
олардың әр ... ... ... өнім ... ал сол ... тіпті
ұқсас тауарлар нақтылы және затталынған еңбектің әр түрлі шығындарымен
өндіріледі. Бұл ... ... ... мен еңбек нәтижелерін
өлшеудің қажырлы еңбектің және жұмсалынған күш-жігерге ... ... ... ... ... механизмнің объективті қажеттігі туады.
Ұдайы өндіріс процесінің үздіксіз жалғасып жататын белгілі өндіру,
бөлу, айырбастау және ... ... оның ... ... тауар
қатынастарының болуын айқындайды, өйткені өңдірілген өнімдер сатыпалу-
сатуға жататын ... ... ... өнім оны ... ... айырбастау
және бөлу стадияларынан өтеді. Сонымен бірге ... ... ғана ... ... қатынастардың барлық қатысушыларының
қажеттіліктері мен ... ... ... Осыған орай олар
мамандандырылған еңбектің, орындалатын қызметтердің ... әр ... ... ... саны мен ... ... ... Тек өңдірілген еңбек өнімдері айырбасталғанда, оларды белгілі бір
ақшалай ... ... ... ақшалай түсімі жасалады.
Жасалынған игіліктер мен құндылықтарды өлшеу құн өлшемі мен жалпыга ... ... ... ... ... асады. Сондықтан материалдық және
материалдық емес игіліклер, қызметтердің өндірілген массасы - қоғамдық
өнімнің — ... ... ... оның ... көрінісі де
болады. Қозғалыстың құндық нысаны натуралдық-заттай нысандағы ... ... ... бір ақша ... тудырады. Басқаша
айтқанда, өнімнің өндірістен тұтынуға өтуі тек тиісті ақша ... ... және ... ... ... Осы ... ... болатын ақша,
экономикалық қатынастар қаржының ұғымын құрады. Қаржы ... ... өмір суре ... (13, 15-20 (.
Қоғамдық өнімнің нақтылы іске асырылуының екі нысанының болуы қоғамдық
өндірістің әрбір қатысушыларының қажеттіліктеріне ... оны ... ... ... ... Бұл үшін ... категориялар - ақша,
баға, қаржы, еңбекақы, кредит және ... ... ... ұғым ... қоғамдық өмірде сан алуан нысандарда пайда
болатын ... ... және ... ... ... қозғалысымен қосарлана жүреді.
Экономикалық өмірде қаржының сыртқы көрінісі қоғамдық өндірістегі әр
түрлі қатысушылар қаражаттарының қозғалысы түрінде ... ... ... бұл ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің бір-
бірімен қолма-қол ақшасыз жасасатын есеп айырысулары; негізгі капиталға
жұмсалатын ... ... ... ... (пайданы) бөлу және
кәсіпорындарда, фирмаларда ішкішаруашылық арналымның қорларын ... ... ... ... ... ... ... қаражат төлеу; экспортталатын тауарлар үшін кеден баждарын төлеу
және тағы ... ... ... ... ... қолма-қол ақшамен есеп
айырысу түрінде бір иеленушіден басқа ... ... ... ... барлығында және осыған ұқсас қаржы ... ... ... ... ... ұғымы ақша нысаныңдағы қоғамдық бөлумен байланысты болатын
экономикалық ... кең ... ... ... қатынастарының
жалпы қамтуындағы сипатқа ие болып отырған ... ... ... нақтылы және үздіксіз болып жататын ақша айналымын — ақша ... ... — ақша ... ... ... ... бөлігі, ол
әрқашан экономикалық жүйе ... ... ... ... ... ... ... ақша қатынастарын емес, тек айырықша ... ... ... оның рөлі мен ... ... ақша ... қаңдай орын алатындығына байланысты.
Жалпы қоғамдық өнім мен ұлттық табысты жасау, бөлу және ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға
жіберілетін материалдық ресурстар бөлігінің ақшалай ... ... ... ... ... ... тұлғалануының ақша нысаны
және ақшаның нақтылы қозғалысымен қаржы қатынастарының бейнеленуі. Демек,
қаржы қатынастарының ... ... өзі ... ... ақшаның нақтылы
қозғалысымен аңғартып отырады.
Алайда қаржы ақша қатынастарының бүкіл сферасын қамтиды деп санау дұрыс
болмас еді. Ақша қатынастары ... тек олар ... ... оның
аумақтық бөлімшелерінің, сондай-ақ шаруашылық ... ... ақша ... бұл қатынастардың мазмұны болып ... ... ... ... ... кең. Қаржы тек ақша ... ... ... мен ... қозғалысымен байланысты болатын ақша
қатынастарын ғана қамтиды. Басқа ақша қатынастары ... ... ... ... қатынастарының жиынтығына, мысалы, шығындардың ... ... ... алу мен ... ... ... өнімді ақша
нысанында өлшеу, өзіндік құнды калькуляциялау және өнімнің бағасын анықтау,
ақшалай ... ... алу мен ... ақша ... ... және ... Сауда жүйесі арқылы тауарларды сатып алу және сату кезінде пайда
болатын ақша қатынастарын да қаржыға ... ... ... ... жерде ақша қатынастарын азаматтық-құқықтық әдіспен реттеп отырады. Ақша
қатынастарымен ... ... ... бұл ... тән ... нышан
болып табылады. Сонымен бірге қалыптасатын ақша қатынастарының өзіндік
қаржылық емес ... ... Кез ... ақша ... ... білдіре бермейді.
Қаржының ақшадан мазмұны жағынан да, функциялары ... ... бар. ... ең алдымен ассоциацияландырылған өндірушілердің
еңбек шығындары өлшенетін жалпыға ортақ балама, ал қаржы — жалпы ішкі ... ... ... ... және ... бөлудің экономикалық тетігі, ақша
қорларын жасау мен пайдалануға бақылау жасаудың құралы. Ол өндіруге, бөлуге
және ... ... ... және ... ... болады.
Ұдайы өндіріс процесінің түрлі стадияларында жеке экономикалық
категориялардың қатысу дәрежесі ... ... ... ... ... ... процесінің екінші және үшінші
стадияларында - бөлуде және айырбастауда болады.
Екінші стадияда ақша ... ... ... ... ... және оның ... ... құнның әр бөлігінің
мақсатты оқшаулануымен ... ... ... ... кұн тауар
нысанына айырбасталады. Бұл ... ... ... ... ... ... өндірістің екінші стадиясында құнның ақша нысанының бір ... орны ... ал ... ... ... екі ... ... оның бірі ақша нысанында, ал басқасы тауар нысанында болады.
Ұдайы өндіріс процесінің өндіру мен тұтыну ... ... ... ... ... ... болуының орны еместігін
дәлелдейді. Бөлінген құн тауар нысанымен ... яғни ... алу ... ... ... ... да ... орын жоқ. Ұдайы өндіріс
процесінің құн стадиясында тек баға құралын қажет ... ... ... ... ... жататындықтан, мұнда басқа ... ... — баға ... ... ... ... ... қоғамдық өнімді бөлу стадиясығада
асқан ... ... ... үшін ... ... ... ... қаржы мен қаржы қатынастарының пайда болып, іс-әрекет ететін ... ... ... ... ... өндіріс процесінің бөлу стадиясы
болып ... ... ... ... ... қүны және оның ... бөлігі
- үлттық табыс алгашқы бөлу* процесіне ... ... ... ... ... ... Бұл процестің нәтижесінде құн оны құрайтын
микроэлементтерге - с, V, және т
* ... бөлу деп ... ... ... ... мен тауар
бағасының элементтеріне сәйкес келетін оның құрамындағы бастапқы табыстарды
мүшелеуді ... ал ... одан өрі ... ... барлығы
қайта бөлуге жатады.
т*-ге ыдырайды: өндіріске жұмсалынған өндіріс ... ... ... ... ... ... (V ) төленеді және қосымша өнім
(т) алынады. Қаржы қатынастарының ... ... мен ... ... ... ... жасау мен оны кейінгі бөлу болып табылады. ... ... өнім ... ... таза ... ... ... жасалынған
қоғамдық өнімнің бұл бөлігі қаржы қатынастарының ... және ... ... ... ... ... ... ала шарттасылған
сипаты кезінде сатылатын өнімді "с", 'V және " т "-ге сәйкес ... ... ... және ... ... ... табыстар мен
ақша қорланымдары жасалынады. Шаруашылық жүргізуші субъекгілер арасында
құнды одан әрі бөлу және оны ... ... ... да қаржының
негізінде жүзеге асырылады. Нәтижесінде өнімнің бір бөлігі жаңа ... ... ал бір ... ... Сөйтіп, жалпы қоғамдық өнімнің
құны мақсатты арналымдар мен субъекгілер ... ... ... әрқайсысы
өндірілген өнімдегі өзінің үлесін алуы тиіс. Қаржының қатысуынсыз қоғамдық
өнімнің жеке бөлікгерге бөлінуі мүмкін емес. Қаржы ... ... ... ... арасындағы байланыстырушы буын болып табылады (11, 35-40 (.
Қарастырылған процестер ... ... ... ... ... экономикалық қатынастармен өзара іс-әрекетін шарттастырады
және олардың экономиканың тиімділігіне,
с — өндірістің ... ...... ... құны;
т — қосымша онімнің құны. Шет елдін оқулык әдебиеттерінде экономиканың
даму ауқымының ... ...... мен ... ... ... ... өнім пайдаланылады. Кірістер бойынша ЖҰӨ мына элементтерді
жинақтаумен жасалынады: тұтынылған капиталдың көлемі; ... ... ... ... ... ... ... төлемдер;
пайыздар; меншіктен түсетін табыстар; корпорациялардың ... ... ЖҮӨ ... ... үй ... яғни ... бүкіл халқының
тұтыну шығыстарының көлемі — С; жалпы жекеше ішкі ...... мен ... ... үкіметтің сатып алуы — С; Хп — ... ЖҰӨ ... = ... Бұл ... ... ... ақырғы
нәтижесін сипаттайды, ол айналым қорларының елеулі бөлігі ... ... ... ... камтымайды. Сондықтан бұл жалпықоғамдық өнімнің
Р=с+у+т дәстүрлі формуласы алынды және ... ... ... қозғалысын оның осы негізгі элементтері бойынша бақылап ... ... ... ... ... қатынастар болып табылады.
Қаржының арқасында экономиканың барлық құрылымдық бөліктерінде және
шаруашылық ... ... ... ... өнім ... ... ... алуан процестері жүзеге асады. Бөлу процесі натуралдық-заттай ...... ... мен ... предметтерінің қорларын жасаумен де,
сондай-ақ ақша ... да - ... ... ... ... ... ақша ... қозғалысы арқылы да ... ... ... бөлгіштік сипаты экономикалық категория ретінде олардың
айрықша белгісі ... ... ... ... ... мен ... ... қаржының аса
маңызды белгілері болып табылады, бірақ оның ақтық белгілері емес, өйткені
бұл белгілер бағағада, еңбекке ақы ... де, ... де ... ... жұмсауға арналған түрлі мақсатты ақша қорларының
қозгалысында көрінуі оның маңызды ... ... ... ... Ақша
қорлары, істің шын мәнінде, қаржы қатынастарының ... ... ... ... өндіріс қатысушыларының ... емес ... ... ... ... ... ... қатынастарындағы іс-қимылдың амалдары ретінде директивалық, яғни
қажетті, ... ... ... ... игеріп алады, мұның өзі
экономиканы реттеудің қажеттігімен және қоғамдық дамудың мақсаттарына ... ... мен оның ... ... ала қарастыру қажеттігімен
байланысты болады.
Ақша экономикалық өмірде, әдеттегідей, баламалы, яғни тауар және ақша
нысандарындағы құнның тең ... ... ... ... ... экономикалық категориялардың - бағаның, еңбекақының,
кредиттің іс-әрекетіне тән. Ақша ... ... ақша ... ... ... сол, олар ... басқарудың барлық
дсңгейлерінде ақша нысанындағы ... бір ... ... негізінде
жасалады. Кез келген ... ... ... ерекшелікпен, яғни
баламасыздықпен сипатталады. Салалық қаржыларда қорлардағы ... ... ... ... ... ... айтылғандардың негізіңде қаржының қысқаша анықтамасын былайша
тұжырымдауға болады: қаржы - бұл шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... мен ... қалыптастырумен, сонымен
бірге оларды ұдайы ұлгаймалы өндіріске, қоғамның әлеуметтік және ... ... ... байланысты жалпы қоғамдық
өнімнің құнын және ... ... бір ... бөлу және ... бөлу
процесінде пайда болатын ақша қатынастары.
Қаржының жұмыс істеуінің ...... ... ал ... ... ... ... жүргізуші субъектілер мен мемлекеттің қызметін
қамтамасыз ететін олардың ресурстарға ... ... ... мәні ақша ... құн қозғалысынан туындайды. ... ... ... ... ... және ... ... болып табылады.
Қаржының қажеттігі объективті мән-жайдан — тауар-ақша қатынастарының
болуынан және ... ... ... ... ... ... объективті қажеттігін ескере отырып, оларды пайдаланудың әр
түрлі нысандарын жасай алады: төлемдердің әр түрлі түрлерін енгізеді ... ... ... ... ... ... және т.б. Шаруашылық
жүргізу сферасыңда үнемі өзгеріп отыратын ұдайы өндірістік ... ете ... ... ... ... тұтынудың қажеттеріне
бейімдеуге мүмкіндік беруі үшін ... Бұл ... ... ... ... ... болады. Қаржының басты арналымы — табыстар мен
ақшалай қорларды жасау арқылы мемлекет пен ... ... ... ... деген қажеттіліктерін қанағаттандырып
отыру және бұл ресурстардың ... ... ... ... дамуы шаруашылық жүргізуші субъектілердің қарамағында
жасалатын ақша ресурстарының құрамы мен құрылымының өзгеруіне жеткізеді.
Қаржы ресурстары ... ... ... ... ... жағдайға ықпал
етудің кең мүмкіндіктерін пайдалана алмаса, мемлекет өзінің ішкі және
сыртқы саясатын ... ... ... өзінің әлеуметтік-экономикалық
бағдарламаларын, қорғаныс және елдің қауіпсіздігі функцияларын қамтамасыз
ете алмайды.
Мемлекет, дәстүрлі функциялардан ... ... ... ... ... экономикалық функцияларды орындайды, сондықтан мемлекеттің
қарамағына қаражаттарды орталықтандырудың дәрежесі айтарлықтай жоғары —
мемлекеттік ... ... ... жалпы ішкі өнімнің 20 пайыздан астамы және
жиынтық қоғамдық ... 10 ... ... ... ... салалық және аумақтық аспектілерде қоғамдық ... ... ... ... қажеттіліктер қанағаттандырылады.
Қаржысыз кеңейтілген негізде өндірістік капиталдардың жеке және
қоғамдық толық ... ... ету, ... ... және ... ... ғылыми-техникалық сфера жүргізудің төменгі буындарының
арасында ұтымды, ғылыми негізде бөлінген кезде ғана жоғары ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Мемлекеттік сектордың қызметімен байланысты қаржы қатынастары елеулі
дәрежеде "қоғамдық, ... деп ...... және бірлесіп тұтынылатын материалдық, сонымен бірге
материалдық емес сипаттағы игілікгер мен ... ... ... ... ... ... ... Бұған қалалар мен елді мекендердегі
абаттандыру объектілері, жол торабы, мемлекеттік ... ... ... қорғаудың, қорғаныстың, қоршаған ортаны қорғаудың
органдары мен мекемелері, ішінара халықты ... ... ... ... денсаулық сақтау жатады.
Қаржының мәні, іс-әрекет механизмі және рөлі оның функцияларынан айқын
көрінеді. Қаржының мәнін толық ашу оның ... мен ... ғана ... ... ... ... арналымын, яғни оның функцияларын анықтауды
да талап ... ... ... осы ... ... тән ... тобын,
мәннің іс-қимылдағы көрінісін, сапаның өзіне тән ... ... ... білдіреді. Функцияда категорияның қоғамдық арналымы
қамтып көрсетіледі, оның экономикалық табиғаты ... ... тым ... категориядан - ақшадан туындайтын айрықшалықты
экономикалық категория болып табылатындықтан және бұл ... ... ... ... қоюдың мүмкін еместігіне, оның
қоғамдық, ... және ... ... ... ... терең дендеп
енуіне байланысты қаржы функциясы туралы мәселе ғалым-теоретиктер арасында
осы ... ... ... ... ... ... ... және ұдайы өндірістік тәрізді екі
тұжырымдамасы танылып отыр. Бірінші ... ... ... ... ... стадиясында - ақша нысанындағы қоғамдық өнімнің
құнын бөлу процесінде пайда болады, қаржының бөлгіштік сипаты оның ... ... ... ... деп ... Бұл тұжырымдамаға сәйкес
қаржы екі функция орындайды: бөлу және ... ... ... ... ... ... мәні ең
алдымен бөлгіштік функцияның көмегі арқылы көрінеді. Тап осы ... ... ... ...... жүргізудің әрбір субъектісін оған
қажет арнаулы мақсатты ақша қорлары ... ... ... ... ету ... асырылады.
Жалпы қоғамдық өнімнің құны, сонымен бірге ақша ... ... ... бір ... ... ... ... іс-әрекетінің
объектілері болып табылады.
Қарамағында мақсатты арналымның қорлары қалыптасатын ... ... ... ... ... заңи және жеке ... ... субъектілер болып келеді.
Қаржының көмегімен бөлгіштік процесс қоғамдық ... ...... ... ... және ... сфераларында
өтеді. Бөлудің қаржылық әдістері экономиканы басқарудың ... ... ... жергілікті деңгейлерді қамтиды. Қаржылық бөлініске
бөлінудің әр түрлі түрлерін — ... ... ... бөліністі тудыратын көпсатылық тән.
Бөлу функциясы қаржы құралдарын қоғамдық жалпы өнім мен оның ... ...... табысты, сондай-ақ ұлттық байлықтың бір бөлігін
бөлу және қайта бөлу процесінде ... ... ... Бұл ... өнімді өздігінше бөле береді деген мағынада емес, қаржы тек ... ... ғана ... ... ... деп ... керек. Былай
деп айтқан дұрыс: өнімнің ... ... бөлу ақша ... ... ... Мемлекет, кәсіпорын, фирма және халық арасында ... ... ... ... ... өнім де ... бөлгіштік функциясының іс-әрекеті оның мәнінен: жиынтық
қоғамдық өнімді, ... ... және таза ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуден; табыстар мен
қорланымдарды қалыптастырудан; ақша қорларын жасаудан туындайды.
Қоғамдық өнімді бөлу ... және ... ... ... болу ... бөлу ... ... қоғамдық өнімнің жалпы көлемінен орнын
толтыру қоры шығарып ... және ... ... құн — ұлттық табысты
бөлудің нәтижесінде мемлекеттің, өндірістік сфераның және халықтың алғашқы
табыстары ... олар ... және ... ... күрделі процестеріне
ұшырайды, бұл процестерде маңызды рөлді қаржы атқарады. Қоғамдық өнім мен
ұлттық табысты алғашқы бөлу ... ... ... ақы ... және баға
сияқты экономикалық категорияларымен тығыз байланыста ... бөлу ... ... ... тұрғыдағы шаруашылық жүргізуші
субъектілер бойынша қоғамдық өнімді мүшелеудің сан алуан процесін ... ... ... - ... ... ... ... тұтынуды
қамтамасыз ету үшін ұдайы өндіріс қатысушыларының ақшаға ... әр ... ... ... Бұл ... қатысушылардың бәрінің
табыстары басқалардың шығыстары есебінен қалыптасады және ұлттық ... қоры мен ... ... ие болады. Бірінші жағдайда қаражаттар
өндірісті кеңейту үшін немесе материалдық ... ... ... ... смес ... ... ... қорлардың
(капиталдың) өсімі үшін, ... мен ... ... ... ... ... қорын бүкіл халықтың оның ұдайы толықтырылуы үшін
пайдаланылатын ... ... ... сфераның мекемелерін
ұстауга, ғылымға, мәдениетке, басқаруға, елдің қорғанысына ... ... (6, 25 ... ... ... табысты бөлу және қайта бөлу екі әдіспен жүзеге
асырылады:
қаржылық - ... ... Ол ... ... ... ... ... қайтарусыз тәртіппен бергенде қолданылады;
несиелік - банктік әдіс. Ол уақытша бос қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... ... өнімді құндық бөлудің процесі мемлекет белгілеген ...... ... ... ... т.б. көмегімен жүзеге асырылуы мүмкін.
Ұлттық табысты қаржы көмегімсн қайта бөлудің негізгі мақсаттары мыналар
болып табылады:
өндірістік емес саланы қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету; бұл ... ... ... ... жеке ... аймақтары арасында қаржы ресурстарын мақсатты
бөлу;
қаржы ресурстарын маңызы зор прогрессивті салалардың айырықша ... ... ... ... ... бөлу;
қаржы ресурстарын ұтымды түрде сала ішінде бөлу, ол кәсіпорындардың әр
түрлі ... және ... ... ... ... ... ... табысты қаржы көмегімен бөлу және қайта бөлу қоғам мен
кәсіпорынның, фирманың материал және ақша ... ... ... ... ... ... ... өнімді бөлу және қайта бөлу процесіне қатысуы бірдей
емес. Алғашқы бөлу кезінде, жоғарыда атап ... ... ... ... — бағамен, еңбекақымен өзара іс-қимыл жасайды.
Қаржыны қолданудың негізгі ... - ... ... ... ол тектес
экономикалық категориямен — кредитпен өзара іс-қимыл жасайды. ... ... ... ... ... ... ... Аумақаралық және салааралық қайта бөлу мемлекеттік
бюджет арқылы жүзеге асырылады, бұл ... ақша ... ... ... ... алынып, қаржы ресурстарының
жетіспеуіпілігін ... ... ... әкімшілік-аумақтық бірліктер мен
салаларға беріледі. Қайта бөлудің бұл ... ... ... ... ... қол жетеді, бұл Қазақстан жағдайында
түпкілікті салалардағы өндірістің дамуы ... ... ... ... экономика мен әлеуметтік-тұрмыстық инфрақұрылымды өрлету үшін
өте-мете көкейтесті болып табылады. Ішкісалалық және ... бөлу ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектісінің тапқан қаражаттарын пайдалануды қажет ететін ... пен ... ... әдістерінің енгізілуімен байланысты
біртіндеп тарылып келеді.
Демек, қаржы ... ... ... ... ... ... қаражаттарды жұмсау жолымен мемлекеттің, экономикалық агенттердің
экономикалық мүдделерін қамтып ... ... бір ... қанағаттандырады. Сөйтіп, бөлгіштік функция арқылы ... ... ... мәні ... ақша ... ... өнімнің, оның құрамды элементтерінің ... ... ... ... айшықталады және сатып алу-сату ... ... ... ... ... үшін ... жасалады.
Қорытындысында қоғамдық өндірістің барлық қатысушыларының нақтылы еңбек
үлесі мен қоғамдық ... ... ... ... ... ... мүдделері қанағаттандырылуы тиіс.
Қаржы ұлттық табыс құрамындағы бастапқы табыстарды да, түпкілікті
табыстарды да қалыптастыру мен ... ... ... ... ... ... ... бөлу арқылы қаржы ұдайы
өндірістің басқа стадияларына — өндіруге, ... ... ... ... деп ... ... ... өндіріске қалыптастырылатын
ақша қорларының мөлшері арқылы санмен әсер ... бұл ... ... ... ... ... ... ықпал жасауға болады, не қолайлы
қаржы жағдайларын жасау жолымен экономиканың жеке құрылымдық бөлімшелерінің
дамуын тездетуге болады, не бұл ... ... ... ... ... егер ... қорларының көлемін өндірістің белгілі бір сапалық
көрсеткіштерінің: ... ... ... ... ... және т.б. жетістіктерімен ұштастырса өндіріске сапалық әсер
етуге жетуге болады. ... ... ... ... басқа сатыларына да
осылайша әсер етуге болады. Сөйтіп, бөлгіштік функция арқылы қаржының ... ... ... ... және бұл категорияның өндірістің
барлық стадияларына белсенді әсер етуі ... ... (9, 132 ... ... функциясы тұжырымдамасының жақтаушылары
айқындамасындағы осал мезеті категорияның ... тап осы ... ... ... көрсетуі тиіс деген қағида болып табылады.
Қарастырылып отырған ... ... ... ... ... да — ... да, ... да, кредитке де тән.
Ұдайы өндірістік тұжырымдамасының жақтаушылары қаржы — бір ... ... ... ұдайы өндірістің категориясы деп ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен тығыз
байланысқан;
қаржы қоғам қызметінің бүкіл сферасына — ... ... ... тұтыну сферасына ене отырып, ұдайы өндірістің бір стадиясына ғана ... ... бұл ... ... ... ... ... қозғалысының барлық стадияларында пайдаланылатын
бақылаудың әмбебапты құралы болып табылады.
Қаржының табиғатын ақшаның қозғалысында ... ... ... ... ... өндірістік түжырымдамасы бұл табиғатты
ақша нысанындағы құн қозғалысында анықтайды. Мұндай ұстанымда ... ... ... айтарлықтай кеңиді.
Ұдайы өндірістік тұжырымдамасы жақтаушыларының қаржының мәнін осылай
кеңінен ұғынуына сәйкес олар ... мына ... ... ... ... мен қорларды жасау;
2) ақшалай табыстар мен қорларды пайдалану;
3) бақылау функциясы.
Қаржы көмегімен мемпекет өзінің иелігіне материалдық өндіріс сферасында
жасалған қоғамдық жиынтық өнім ... бір ... ... Бұл ... ... функциясың - ақша қорларын жасау арқылы жүзеге асады, бұл
езінің ... ... ... көрінісін, ең алдымен, мемлекеттің салық
саясатында ... ... ... ... ... сан ... ақша қорлары
— орталықтандырылған, орталықтаңдырылмаған, мақсатты ... және ... ақша ... ... пайдалану қаржының екінші фунщиясы ... ... оның ... ... негізінен мемлекеттің шығыстары саясатын
жүргізгенде көрінеді. Ақша қорларының қаражаты ... бөлу ... ... ... ... ... ... әрі тиімді
құрылымын жасап, қолдауға, материалдық жағынан аз қамтылғандарды қолдауды
қамтамасыз етуге және ... ... ... бөлу ... ... қалыптастыру және пайдалану түрінде жүзсге асады. Қоғамдық өнімді
ақша қорларын қалыптастыру және пайдалану ... бөлу ... ... ... себепші болады.
Коммерциялық есеп пен маркетинг операцияяарын жүзегс асыруға байланысты
болатын қаржының бақылау функциясын барлық ... ... ... Қаржының бұл функциясы экономикалық категория
ретіндсгі қаржыға тән ... және ... не ... не ... бір мезгілде жүзеге асады. Бақылау функциясы ... ... ... ... ... ... ... органдары
қызметінің барысында іске асады. Бақылау функциясы қаржының бөлгіштік
функциясынан ... және ... ... ... ... табысты және
таза табысты тиісті ақша қорлары бойынша ... жәнс ... ... ... ... ... Егер ... мәні, табиғаты және
мазмұны, бір жағынан, жиынтық қоғамдық өнімнің, ең алдымен, таза табыстың
бір ... ... оны ... ақша ... ... және
материалдық өндіріс процесінде ұлғаймалы ұдайы өндіріске ... ... ... ... ... ақша қорларын жасаумен
байланысты болса, қаржының бақылау функциясы да ... ... ... ... ... өндірістік процесіне де, сондай-ақ мемлекеттің ақша
ресурстарының ... ... ... және ... де ... ... Қаржының екі функциясының диалектикалық бірлігі
мен өзара ... ... ... ... ...... ішкі ... тиісті
қорларға бөлуге және оларды мақсатты арналым бойынша жұмсауға бақылау
жасауда көрінеді.
Бақылау функциясы сандық ... ... ... қозғалысы арқылы
жиынтық қоғамдық өнімді бөлумен және қайта бөлумсн байланысты болатын
экономикалық процестерді ... ... ... ... ... ... қозғалысы жиынтық қоғамдық өнімді құндық болу процесіне
мемлекет тарапынан бақылау жасаудың негізі болып таылады. ... ... ... ... ... ... ... емес.
Қаржының бақылау функциясының экономикалық ... ... ... - ... ... теңгемен бақылау жүргізу. Бұл бақылау
матсриал, еңбек және ақша ... ... әрі ... ... қана қоймай, сонымен бірге кәсіпорындарда, фирмаларда ... ... ... ... ... емес шығындарды
болдырмауға мүмкіндік береді.
Қаржы мәселесі жөніндегі заңнамалардың ... ... ... банк алдындағы қаржылық міндсттемелердің, ... ... ... ... және ... жөніндегі өзара
міндеттемелерінің дер кезінде және толық ... ... ... аса ... ... бірі ... ... бақылау функциясын жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... ... Шаруашылық
жүргізуші субъектілердің қаржы-шаруашылық қызметінің ... ... ... ... ... түсім-ақша, табыс (пайда),
рентабслділік, өтінімділік, ... ... ... ... және басқалары сияқты талдап көрсетілген қаржылық ... ... ... мен ... қолдануды, макродеңгейде де,
микродеңгейде де экономикалық процестердің тиімділігі мен нәтижелігін
бақылауға ... (10, 36 ... ... ... ... ... ... рөлі қаржылық
тәртіп арқылы жүзеге асуымсн және оның жай-күйімен, белгіленген нормадар
мен нормативтердің сақталуымен, ... ... ... ... ... ... оны ... қаржы санкцияларын қолдана отырып
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... сан қырлы қызметі арқылы
жүзеге асырылады. Қаржы ... мен ... ... ... ... ... жоспарлау процесінде, бюджст жүйесінің кіріс және шығыс
бөлігінің атқарылуы кезінде ... ... ... ... ... бақылау жұмысының бағыттары,
қаржылық бақылаудың ... мен ... ... өзгерді.
Қазіргі кезде қаржылық бақылаудың мынадай түрлерін ажыратады:
• қаржылық-шаруашылық бақылау. Оны фирмалардың, ... ... мен ... ... ... ... бөлу жолымен жүргізеді. Ұдйы өндірістің бүкіл барысына:
өнімді шығару мен ... ... ... құн мен ... ақы ... осылайша ықпал жасалады. Қаржылық бақылаудың бұл
түрі өндіріс тиімділігін жүйелі арттырып отыруға бағытталған;
• қаржылық-бюджеттік бақылау. Ол кәсіпорындар ... бір ... ... алу ... ... кәсіпорындар мен
құрылыстарды қаржыландыру арқылы жүзегс асырылады. Осылайша қаржы
жүйссі белгіленген төлемдсрдің ... дер ... ... ... ... ... ... құрылыс қарқынының
орындалуына қарай берілуін бақылайды;
• кредиттік-банктік бақылау. Ол фирмалар мен ... ... ... Бұл жағдайда қаржының бақылау функциясы несие
берудің мезгілдігі, қайтарымдылығы, ақылығы қағидаттарынан көрінеді.
Бақылаудың бұл түрі банк ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндірістің бөлу стадиясының құралы бола отырып,
ұдайы ... ... ... ықпал ете алады. ... ... ... екі ... ... Қаржы қоғамдық өндірістің барлық стадияларына ықпал етеді.
2. Қаржының экономикалық процестерінің катализаторы болуға әлуеттік
ерекшелігі бар. Бөлу ... ... ... ... ... табылатын
материалдық өндіріс сферасында басталады, өйткені ол ... ... ... әсер етеді.
Қаржы ұдайы өндіріс процесіне екі түрлі ықпал жасайды:
а) сан жағынан, бұл ... ... ... ... сапа ... бұл ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің
материалдық мүдделеріне ықпалымен сипатталады.
Қаржы микроэкономикалық дамудың тиімді ара ... ... ... ... және құндық элементтерінің тепе-тендігіне жетуде, өндіріс
тиімділігін арттыруда маңызды рөл атқарады.
1.2 Қаржы қатынастары және қаржы жүйесінің қалыптасуы
Қаржы ғылымы қаржыны тек ... ... яғни ... ... ... ... ғана ... қоймайды, сонымен
бірге мақсатты ақша қорлары түріндегі ... ... іске ... ... Бұл қорлар қаржы қатынастарының тұрақты иесі болып келеді.
Олардың қалыптасу көздері жәнс ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қаржы ресурстары ұдайы
өндірістің және мемлекеттің шығындарын жабу үшін ... ... ... — бұл ... ішкі өнім құнының бір бөлігін, атап айтқанда, ақша
нысанындағы таза ... бөлу және ... бөлу ... ... ... ... ... және халықтың
қарамағындағы ақша қаражаттары, олар ұлғаймалы ұдайы ... пен ... ... ... ... ... Тап ... қаржы категориясын баға және басқа құндық категориялардан бөліп
алуға мүмкіндік жасайды. Қоғамдық жалпы өнім мен ... ... ... ... ... басты шарты болып табылады.
Қаржы ресурстарында негізгі орынды таза ... және ... ... ресурстарының қаржы қорларынан айырмашылығы бар. ... ... ... ... бір кажеттіліктерді
қанағаттандыруға пайдаланылатын мақсатты ақша қаражаттары, ал ... ... ол ... және ... ... ... мен ... Біріншіден, қаржы ресурстары деп ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектінің мұндай қаражаттарды жасау мүмкіндіктерін түсінеді. Екіншіден,
қаржы ... — бұл ... яғни ақша ... ... ... "байланылған" қаражаттар, сондай-ақ әлі мақсатты
белгілі бір бағыггылығы жоқ ... ... ... ақша қаражаттары.
Мысалы, ақша қаражаттарының бір бөлігінің алғашқыда қор сипаты болмайды ... ... ... ... шаруашылық әріптестері тарапынан
келісімшарттарды, өзара ... және ... ... ... бұзғаны үшін алатын айыппұлдары, өсімдері, тұрақсыздық төлемдері.
Мұндай қаражаттардың түсуін күні бұрын ... алу ... емес (15, 208 ... ... ұғымындағы оның екі жағын ажырата білгсн жөн.
1. ... ... ... ... ... ... деп
мемлексттің, кәсіпорыңцардың қарамағындағы белгілі бір ... ... ... мен қорланымдардың жиынтығын, яғни ақша қорларын, кредит
рссурстарын, ақша резервтерін айтады. Бұл шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... тәсілдеме. Расында,
кәсіпорынның банктегі оның шотындағы белгілі бір ... ... ... ... ... қарыз қаражаттары болып ... оның ... ... ... ... ... Сол секілді
мемлекеттік бюджетте шоғырланған кірістер, қорланымдар олар ... ... ... ... ... нәтижесі болып ... ... ... нақты күндегі қаржы ресурстары болып саналады.
2. Егер жиынтық өнімнің (с+у+т) материалдық-заттай және ... оның ... және бұл ... ... ... онда қаржы
ресурстарының ұғымы басқаша көрінеді. Егер қайталама есептің элементін
шығарып ... онда ... ... ... ... мемлекет пен
кәсіпорындарда оларға жүктелінген функцияларды ... үшін ... ... ... ... өнім мен ... ... бір бөлігін
білдіреді.
Қаржы ресурстарын пайдалану негізінен арнаулы мақсатты ... ... ... ... асырылады. Қаржы қорлары ұлттық шаруашылықта іс-
әрекет ... ақша ... ... ... ... ... Қаржы
ресурстарын пайдаланудың қор нысаны ұлғаймалы ұдайы өңдірістің қажеттері
негізіңде объективті түрде алдын ала ... және қор емес ... ... ... бола отырып, қаржы ресурстарының көзі ретінде
үш ... ... ... ... төлемдері; басқадай төлемдер.
"М"элементі табыс, өнімдер мен импортқа салынатын салықтар ... өнім ... ... негізгі кезі болып табылады.
Қаржы ресурстарының көздері макродеңгейде және микродеңгейде іс-әрекет
ететін көздер болып бөлінеді:
Макродеңгейдегі қаржы ресурстарының көздері:
• жалпы ішкі ... ... ... ... ресурстары;
• Микродеңгейдегі қаржы ресурстарының көздері:
• меншікті қаржы ресурстарының кездері: өнім өткізуден түскен табыс;
• субъектінің сыртқы экономикалық қызметі; ... ... ... ... ... ... қаражаттар: тұрақты пассивтер нысанындағы жалақы;
қосымша жалақы — қызметксрлердің демалыстарын төлеуге арналған
ақша;
• тартылған ... ... мен ... ... ... қаражаттарды қайта бөлу тәртібімен алынатын көздер: жоғары
инстанциялардан алынатын қаражаттар; ... ... ... ... ресурстарының негізгі түрлері болып
табылады: Халықаралық валюта қорының және басқа халықаралық ұйымдарының
кредиттері, ... ... ішкі ... ... бюджетке төленетін
басқадай төлемдер; бюджеттен тыс қорларға аударылатын ... ... ... ... ресурстарының түрлеріне мыналар жатады:
шаруашылық жүргізуші субъектісінің таза ...... ... ... ... өтеулері; істен шыққан мүлікті сатудан түскен
түсім-ақша; орнықты пассивтер; ... ішкі ... ... мен ... ... үлестік және басқа жарналары;
меншікті бағалы қағаздарды сатудан алынған табыстар; жоғарғы ... ... ... бюджет субсидиялары және басқадайлары.
Қаржы ресурстары орталықтандырылған және орталықтандырылмаған болып
бөлінеді.
Орталықтандырылған қаржы ресурстары бюджет және ... ... ... ... ... шаруашылықты қаржыландырудың мынадай бюджеттік әдістері болады:
1. Мемлекеттік күрделі жұмсалымдар
2. ... ... ... ... ... Олардың мынадай түрлері болады: демеу қаржы;
субвенциялар; экспортгық сыйлықақылар.
4. Бірлескен ... ... ... ... ... болатын жеңілдікті ... ... ... ... ... субъектілерде
қалыптасады және өндірісті кеңейтуге, кәсіпорын қызметкерлерінің әлеуметтік-
мәдени қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланылады.
Қаржы ресурстарын босатып алудың мынадай жағдайлары болады:
1) айналым каражаттарының ... ... ... қысқарту;
3) тауар-материалдық қүндылықтардың босалқы қорларын қысқарту;
4) материал сиымдылығын қысқарту;
5) ... ... ... ... ... ... процесті жандандырудың маңызды аспектісі ғылыми-техникалық
прогресс болып табылады. Оны қаржы ресурстарының — ... ... ... ... қамтамасыз ету — оларды
пайдаланудың ... ... ... ... ... бір ... — көлденең пайда ... ... ... үшін бөлінуі тиіс.
Ұдайы өндірістің мақсаттарын қамтамасыз етуден ... ... ... ... ... ... құқық тәртібін қорғауға,
үкіметтік борышты төлеуге бағытталатынын білген ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігін
арттыру болып табылады, бұл ұдайы өндіріс процесінде ұлттық табыстың артуын
білдіреді, сондай-ақ экономикалық қызметтің ... ... ... ... ... ... ... тиімділігінің басқа
көрсеткіші - қор қайтарымы ... ... Қор ... ... ... қалыптастыруға, атап айтқанда, олардың негізгі көзі — ... ... ... әсер етеді, ол өнім өндіру ауқымы өсімінің, сондай-
ақ ... ... ... ... ... ... ... қор
қайтарымының төмендеуі қаржы ресурстарын азайтады.
Екінші фактор — бұл материалдық шығындардың орнын толтыру қоры ... ... ... ... ... ... бөліну үйлесімдері.
Жиынтық қоғамдық өнімдегі материалдық шығындардың ... - ... ... ... ... табысты — қаржы ресурстарының
негізгі көзін — арттыруға мүмкіндік беретін фактор ... ... ... ұғымы қаржы ұғымының одан әрі дамуы және нақтылана
түсуі болып табылады.
Елдің ... ... ... ... ақша ... ... ... сонымен бірге бұл қатынастарды ұйымдастыратын органдардың
жиынтығын қамтиды. Қаржы жүйесінің ұғымы ... тар ... ... ... ... ... ... қолданылады, бұл
жеткіліксіз.
Сонымен бірге жалпы институционалдық тұрғыдан алғанда қаржы жүйесі ... ... ... ал ... ... — ол ... ... ететін бір-бірімен өзара байланысты қаржы қатынастарының жиынтығы
екенін естен шығармаған жөн.
Өзінің тарихи дамуында ... ... ұзақ ... ... ... ... болуы кезінде қаржы жүйесі, жалпыға мәлім, әдетте, ... ғана ...... ... ... ... ... батыстын, көптеген өркениетті елдерінің, соның ішінде бұрынғы
КСРО-ның қаржы жүйесін екі ... буын — ... ... пен ... ... Олар ақша қорларын қалыптастыруға мүмкіндік ... ... ... мемлекет өзінің саяси және экономикалық функцияларын
орындап отырды (13, 104 (.
Қаржы жүйесі терминінің жоғарыда келтірілген ... ... ... оның ... ... ... негіздей
отырып, қаржы жүйесін сыныптаудың қағидалы үлгісі қойылған. Осы критерийге
сәйкес қаржы жүйесі мынадай үш ... ... ... ... ... ақша ... ... басқарудың қаржы аппараты.
Ақша қорларыньщ қозғалысына байланысты мемлекет, шаруашылық жүргізуші
субъектілер, салалар, ... және жеке ... ... ... ... ақша қатынастарының жиынтығы қаржы қатынастарын құрайды.
Қаржы қатынастары негізінен мына екі сфераны қамтиды:
1) мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... байланысты болатын экономикалық
ақша қатынастары;
2) кәсіпорындардың орталықтандырылмаған ақша ... ... ... экономикалық ақша қатынастары.
Қаржы қатынастары өзінің экономикалық табиғаты жөнінен бөлгіштік
қатынастар болып табылады, оның үстіне ... бөлу ең ... ... ... асырылады. Сондықтан қоғамдық өндірістегі субъектілердің
рөлі қаржы қатынастары жіктемесінің алғашқы ... ... ... ... ... тән ... ... тиісті
орталықтаңдырылған және орталықтандырылмаған ақша ... ... ... ... бөлігін құрайды.
Қаржы жүйесі интеграциялық тұрпатты жүйе болып табылады, оған кіретін
элементтердің тығыз байланысымен және оның ... ... ... өмір сүре ... ... қаржы бір жағынан, өндірістік
қатынастардың бір бөлігін білдіреді және осы қатынастар жүйесінің элементі
болып келеді, екінші жағынан, ... ... ... ... ... байланысты элементтерден тұратын жүйе ... ... ... ... ... ... ... жүйелер ретінде мыналарды
айтуға болады: салық, ... ... ... ... ... ... және басқа ... ... ... ... функциялық критерииінен басқа қаржы
субъектілерінің белгісі бойынша ... ... бұл ... ... мен буындар бойынша: мемлекеттің қаржысына, шаруашылық жүргізуші
субъектілердің ... ... ... ... ... ... ... матасылған қатары ретінде жоғары элементтері
болады: қаржы қатынастары, қаржы қорлары, басқарушы аппарат. Жүйелеудін
мұндай ... ... ... ... сипат береді.
Қаржы жүйесін құрайтын жеке элементтердің орны мен рөлі бірдей емес.
Бастапқы элемент жүйенің басқа ... ... ... ... ... жүйе ... мен буындардың өзара байланысындағы ... ... ... ... Бұл - ... ... ... бюджетпен
көрінетін мемлекеттің қаржысы.
1.3 Мемлекеттік қаржы және оны басқару
Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... үшін оны қажетті ақша ресурстарымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... және олар экономика
мен социумдағы сан алуан өзара байланыстарды қамтитын мемлекеттік сектордың
өндірістік және әлеуметтік қатынастардағы ... ... мәні ... ... ... мемлекеттің, оның
кәсіпорындарының қаржы ресурстарын қалыптастырып, алынған қаражаттарды
мемлекет пен оның ... ... ... пайдалану үшін
қоғамдық өнімнің құны мен ұлттық байлықтың бір бөлігін бөлу және ... ... ... ақша ... ... бір жағынан, жеке кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер, азаматтар,
басқа жағынан, бұл сферадағы ақша қатынастарының ... ... ... ... ... ... ... шығыстары
көлемінің озыңқы қарқынмен өсуі мемлекеттің қаржыларына тән сипат ... Бұл ... ХІХ ... ... ... ... заңы ... мемлекеттік белсенділік заңы» ретінде белгілі. Бұл заңға ... ... ... елдерде мемлекеттің шығындары өндіріс көлеміне
қарағанда жылдамырақ өсуі тиіс. А. Вагнер мемлекеттік белсенділіктің ... ... ... ... ... ... ... тірліктің
күрделенуімен және еңбек бөлінісінің ... бұл ... ... және ... ... құқық тәртібін, заң
қызметтерін кеңейтуді қолдаудың қажеттігіне жеткізеді;
2) техника мен ... ... ... ... ... қажет етеді, бұл капиталды майда фирмалардың алдында
артықшылықтары бар акционерлік компаниялар немесе ... ... ете ... ... ... ... үшін ... шарттар бойынша олар құрылатын
өндірістерге қатысуы тиіс;
3) көрсетілетін қызметтерден болатын пайда экономикалық ... ... беру және ... ... сфераларында мемлекет
белсенділікті күшейтеді.
Сөйтіп, Вагнердің заңы нарықтық шаруашылықтың белгілі бір шектеулілігін
және экономикалық процестерді мемлекеттік реттеудің қажеттігін ... ... ... ... ... ... ... – бөлу мен бақылау функциялары.
Алайда бөлгіштік ... ... ... ... ... үшін ... реттеуші іс-қимылдарының қажеттігінен туындайтын
құрамдас қосалқы функцияларды бөліп көрсеткен жөн; бұл:
• орналастыру;
• қайта ... ... ... функциялары.
Орналастыру қосалқы функциясы қоғамдық тауарлар, игіліктер және
қызметтер көрсету ... жүйе ... ... ... ... ... оларды өндіру және халықты қамтамасыз ету үшін
ресурстарды ... жөне ... ... ... ... Мәселе
шектеулі экономикалық ресурстарды «жекеше» жөне ... ... ... бөлуде және олардың құрылымы мен мөлшерін таңдауда болып
отыр. ... ... ... ... ... есебінен
қалыптасатындықтан, жекеше, рыноктық тауарларды өндірудің мүмкіндіктері
шектелінеді, оңтайландыру проблемалары фискалдық ... үшін қиын ... ... ... қүралдар арасында бөлініс көбінесе тікелей мыналар
арқылы орындалады:
• табысы төмен үй ... ... ... ... салық салумен ұштастыратын салықтық-трансферттік тәсімі
арқылы;
• баламалы түрдегі бөлініс ... ... ... ... ... сықылды қоғамдық шаруашылықты қаржыландыру үшін пайдаланылатын
прогрессивті салықтар арқылы ... ... ... қайта бөлуге табысы төмен тұтынушылар пайдаланатын басқа
тауарларды қаражаттандыруды ... ... ... ... алатын тауарларға салынатын салықтармен ұштастыру арқылы
жету мүмкін.
Саясаттың баламалы ... ... ... ... ... араласуы болғанда көтерілетін толық нәтижеленетін
ысыраптар немесе тиімділік ... ... ... ... ... ... ... арқылы қайта бөлудің жеке тұтыну немесе ... ... ... ... болады. Алайда тіпті бұл механизм
де «тиімділік шығындарысыз» ... ... ... тендік пен тиімді
мақсаттарды теңгеруді табу қажет. Жүргізілетін оңтайлы саясат ... ... ... ... жуйесінің іс-әрекеті сыртқы сауда мен ... ... ... ... отырып, жоғары жұмыспен қамтуға,
бағаны тұрақтандыру мен экономикалық өсудің қолайлы дәрежесін қамтамасыз
етуге саяды. ... ... ... ... ... жөне ... өзгерістер бойынша қатаң не шектеулі шараларды қолдана отырып,
мемлекет жиынтық сұранымға ... ... ... ... ... ... емес: олардың құрамында жеке оқшауланған
буындар ... ... ... ... ... ... қаржысы республикалық жөне жергілікті деңгейлерде іс-әрекет
етеді және ... ... ... тыс қорларды, мемлекеттік
кредитті, мемлекеттік және муниципалдық ... мен ... ... Аталған буындардың түрлі функциялық арналымының
арқасында ... ... ... ... процестердің үлкен
спектріне, салалық жөне аумақтық проблемаларды шешуге ... ... және ... ... ... басшылықтың деңгейіне
қарай мемлекеттің қаржысы жалпымемлекеттік және жергілікті қаржылар болып
бөлінеді.
Функциялық арналымы бойынша мұндай сан ... ... ... ... ... сондай-ақ салалық аспектілерде көптеген
экономикалық жене әлеуметтік процестерге ықпал жасай алады.
Егер қаржы қатынастарын ... ... ... ... ... ... басшьшық жасау деңгейіне ... ... ... ... мемлекет қаржысының құрылымын шамамен ... ... ... (1 ... ... ... республикалық және жергілікті деңгейлерде
қалыптасатын бюджеттік қатынастар мен өзара байланыстар маңызды ... ... ... ... ... құрылымдардың
қарамағына қаржылық әдіспен қайта бөлінетін ұлттық табыстың ... ... ... ... ... - республикалық, жергілікті
бюджеттер тиісінше өкімет пен ... ... және ... үшін тірліктің қаржы базасы болып табылады (15, 212 ... ... ... ... ... орындау үшін
республикалық бюджет қалыптастырылады. Оның ... ... ... ... қаржылаңдыруға, республикалық функцияларды
орындауға, сондай-ақ қарулы күштер мен ... ... ... ... шығыстарын қамтамасыз етуге арналған.
Бюджеттік қатынастар жүйесінде жергілікті ... ... ... ... ... ... ... процестерді реттеу
үшін пайдаланылады, өндіргіш күштерді орналастыруға ықпал етеді, ... ... ... ... ... арттыруға, аумақтық
инфрақұрылымды жасауға, еңбек ресурстарының ұдайы өсуі ... ... ... ... бюджеттер әлеуметтік
бағдарламаларды жүзеге асыруда зор рөл ... ... - ... ... ... ... ... Қ. Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: ... тыс ... ... - ... ... ... ... көздер есебінен жеке нысаналы шараларды қаржыландыру. Бюджеттерде
қаражаттар иесізденеді, ал ... тыс ... ... ... ... ... арналым бойынша пайдалануға мүмкіндік береді.
Қорлардың дербестігі өкілетті және атқарушы органдардың қатысуысыз дербес
басқаруды ... ... ... өзі ... тыс ... ... ... пайдалануға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік кредиттің мазмұнын құрайтын ақша қатынастары ... ... ... ... ... ... кредит қатынастары
көәсіпорындардың, ұйымдар мен халықтың ... бос ... ... ... ... ... қаржыландыруды қамтамасыз ету үшін билік
органдарына уақытша ... ... ... ... және жеке тұлғалардың уақытша бос ақшаларын мемлекеттің жұмылдыруы
қаржы рыногында ... ... ... ... ... ... ... түрлерін сату арқылы жүзеге асады.
Халықаралық кредитте қарым-қатынастарға шетелдік ... ... ... ... ... ... және ... қаржы
мекемелері кіріседі.
Мемлекеттік сектордың жұмыс істеуі мемлекеттік меншіктің ... ... ... ... ... заңи ... ... мемлекеттік қазына болып ажыратылады.
Мемлекеттік заңи тұлгалардың мулкі заңмен ... және ... мен ... ... жұмыс істеуінің негізін құрайды.
Олардың қызметінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... мемлекеттік сектор кәсіпорындарының
өзіндік қаржы жүйесінің бұл ... ... ... үшін ... ... ... ... бағынады (16, 15 (.
Мемлекеттік қазына республикалық және жергілікті қазына болып бөлінеді.
Республикалық қазына мыналарды қамтиды:
1) республикалық бюджеттің қаражаттары;
2) мемлекеттің алтын-валюта қаражатттары;
3) ... ... ... ... ... ... меншікке жататын оқушауландырылмаған мүлік. Мүлік иесі
талап етпеген иесіз мүлік, тәркіленген, мұралану құқығы бойынша ... ... ... ... ... ...... өткізуге немесе
беруге жататын көмбелер, олжалар қазыналық бола бастайды.
Жергілікті қазына мыналарды қамтиды:
1) жергілікті бюджеттің қаражаттары;
2) ... ... ... ... ... ... үқсас саналуан нысандары мемле-кетке икемді жөне
атаулы экономикалық және қаржы саясатын жүргізуге, экономикалық ... ... ... ... арнаға бағыттай отырып, ықпал етудің
қаржы механизмін белсенді қолдануға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... қоғамның өмір сүруінің әр
кезеңінде оның мақсаттары мен міндеттерін жүзеге асырудың негіздері ретінде
"мемлекеттің қаржысы" категориясы-ның рөлі мен ... ... ... ... бел ... мемлекеттік бюджет тұрады.
Бюджеттік жүйе өте күрделі механизм. Ол сол ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Ел бюджетінің құрылымы сол елдің мемлекеттік құрылымымен ... ... ... жүйесі екі деңгейден — мемлекеттік және
жергілікті бюджеттерден тұрады. Федеративтік мемлекеттерде штаттардың,
(АҚШ) ... (ФРГ) өз ... ... ... ... ... ... етеді.
Мемлекет қызметтерінің ұлғаюы мемлекеттік шығындардың қаркынын ЖҰӨ өсуі
карқынан едәуір асырып ... ... ... XX ... ... 350 есе ... Тек ... жылдар арасында федералдық бюджет
шығындары 2 еседен астам өсті (433,5 млрд. долл. 872 млрд. долл. жетті)
Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге байланысты шығындар жатады.
Әлеуметтік инфрақұрылымдарға білім беру мен ... ... ... да үлесі айтарлықтай.
Әскери шығындардың да үлесі қомақты. ... ... ... тек
тікелей шығындарды ғана көрсетіп қоймай, жанама шығындарды да ескеру керек.
Оларға ... ... ... ... ... ... ... ардагерлерге және т. б. көмек түрлері жатады. Мемлекет
бюджетінің ... ... ... ... ... Олар арқылы ең
алдымен коммуналдық меншік объектілері, жол, мектеп, байланыс құралдарын
дамыту және ... үй ... ... ... бюджетті
жергілікті әкімшілік, полиция, сот пен прокуратура пайдаланады. Жергілікті
бюджеттің үлкен бөлігі ... ... ... денсаулық
объектілерін, экологиялық тепе-теңдікті сақтауға кеткен шығындардан тұрады
(6, 15 ... ... ... ... ... және ... ... салықтардан, мемлекеттік заемдардан, бюджеттен тыс немесе
мақсатты қорлардың төлемдерінен құралады. ... ... ... ... ... ... мақсаттарға, ең алдымен әлеуметтік-экономикалық
сипаттағы мақсаттарға шоғырлаңдыру қызметінен туады. ... ... ... жол ... ... ... қорғау, жұмыс күшін
даярлау, қайта даярлау және т. б. ... ... ... ... ... ... табыс құрайды,
мүны бөлу және қайта бөлу негізінде ... ... ... ... ... бөлу ... негізгі және тұрақты буындары — салықтар,
мемлекеттік заем, бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ең ... көзі — ... Өнеркәсібі
дамыған елдердің бюджетіндегі салықтардың үлесі 90 процент. ... ... ... салығы, одан басқа қоғамның құқықты мүшелерінің
табыстарьша, ... ... ... ... ... ... капитал иелері өздері жариялаған мәлімдемелері
бойьшша салық төлейді.Номиналдық табыстың ұлғаюына сәйкес табыс ... ... ... ... ... саны ... ... жалпы қаржы-қаражаттары көбейеді.
Салық салу тарихында жоғары ... ... салу ... де бар. Ол
пайданың белгілі мелшерден артық болуына байланысты салынады. ... ... ... ... соғыс, экономикалық күйзеліс кездерінде
қолданылады. ... ... ... ... ... және капиталды
пайдаланумен байланысты аткарылған істер салығы да жатады. Бірінші жағдайда
салық мүліктің құнына қарай ... ... және ... ... алынады
(17, 24 (.
Капитал ісінен алынатын салық корпорациялардың бағалы қағаздарды сату,
сатып алуынан түскен табыстардан алынады. Тікелей ... ... ... ... да ... рөл ... Олар ... немесе қызмет
керсету бағаларына қосылады. Бұл салықты ... ... ... ... ... шоғырландырудың басты құралы тікелей салықтар, алайда
жанама ... да рөлі ... ... салықтар бүгінде үш түрде көрінеді: ... ... ... және ... ... ... ... ең бастысы —
акциздер. Олар тауар ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне қарай акциздер халық түтынатын тауарларға,
транспорт, байланыс, түрмыстық қызмет ... ... ... ... акциздің бір түрі — қосымша кұнға салық салу кеңінен дамуда. ... ... ... ... ... ... түсімге салынбай, тек осы
кезеңдегі өндірістік қызметтік нәтижесінде қосылған құнға салынады.
Жергілікті ... ... ... өз салықтары
жетіспегендіктен кептеген елдерде орталық ... ... ... ... үшін ... сомалар бөлінеді. Жалпы өзінің табиғаты
жағынан субвенция дегеніміз орталық үкіметке ... ... бір ... ... ... бөлініп беріледі.
Қазіргі кездегі салықтардың маңызы мен рөлі ... ... ... ... ... шектелмейді. Салықтар ұлттық табысты
мемлекеттендірудің басты құралы. Олардың макроэкономикалық шешуі рөлі артып
келеді, мұны ЖҰӨ-нің көлеміндегі салық ... ... ... ... экономикалық белсенділікті арттырудың, ұдайы өңдіріс процесіне
әрекет етудің басты бір ... ... жаңа ... ие ... Мұндай
ықпал көп бағытта жүргізілуде. Пайдаға салық салу арқылы манипуляция жасап,
мемлекет капиталдың қорлану процесіне ... әсер ... Оның ... ... ... деп ... ... механизмін келтіруге
болады. Мұнда мемлекеттік қаржы органдары компанияларға амортизация қорына
негізгі капиталдың іс ... ... ... ... артық соманы
жіберуге рұқсат етеді. Нәтижесінде пайданың салық алынатын мөлшері едәуір
кеміп, төленген салықтың ... де ... Сан ... ... ... ... ... айрықша салалар бар. Мәселен,
мемлекеттiң кєсiпорындармен, ... ... жєне ... пен
қалыптасатын қаржы қатынастары қоғамдық өнiмдi құндық бөледiң ... ... Бұл ... бөлу ... туындайтын ортақ
белгiлерге тєн жєне олар ... ... ... ... ... қорын құрып, пайдалануға байланысты. Бұл
процесс мемлекеттiң тiкелей ... ... ... ... ... бұл ... ... бюджет‘’ деп аталған ұғымның
экономикалық мазмұны құрайды.
Мемлекеттiк бюджет экономикалық ... ... ... ... ие. Оны бөлудiң дербес салысы ретiнде өмiр сүруiн
қоғамдық ... өзi ... Оны ... ... ... қажет етедi. Қаражатты орталықтандыру
бүкiл халық ... ... ... ... ... үшiн, ... ... жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету
үшiн ... ... ... ... ... ... мемлекеттiң табиғаты
мен қызметiнен туындайды. Мемлекет қаржыландыруға; ... ... ... мєдени шаралар өткiзуге; ... ... ... ... ... ... ... орталықтандырылған қаржыны
қажет етедi (27, 56 (.
Сөйтiп мемлекеттiк бюджет ... ... ... мемлекеттiң
табиғатынан объективтi қажеттiлiк туындайтын болып табылады.
Экономика қазiргi ... ... ... ... ... ... қарқынымен қамтамасыз ететiн салалық жєне
аумақтық құрылымдар ... iрi ... ... жүргiзуге
мүмкiндiк бередi. Орталықтан бөлiнетiн қаржының көмегiмен ... ... ... ... ... жєне єлеуметтiк саясатын жүзеге асыруға жағдай жасайды.
Сөйтiп, құндық ... ... ... ... мемлекеттiк
бюджет айрықша қоғамдық арналымда ... ... ... ... ... ... қатынастарының жиынтығы ... ... ... ... тєн ... бар; бюджет
қатынастары бөлiстiк ... ... ақша ... ... ... ... ... қатар бюджеттiк қатынастардың
бөлiгi бiр ерекшелiгi ... ... ол ... ... ... ... Мемлекеттiк бюджет құн бөлiнiсiнiң айрықша саласы
ретiнде мыналармен сипатталады;
- Жиынтық қоғамдық өнiмiнiң ... ... ... қажеттердi өтеуiнен байланысты бөлiс қатынастарының айрықша
экономикалық формасы болып табылады.
- Құнды ... оны ... ... ... материалдық өндiрiс
қаржысы мен құнжы тұтынуға қажет ететiн өндiрiстен тыс сала ... ... ... ... ... аумақтар, экономика
секторлары, қоғамдық қызмет салары арасында құнды қайта ... ... ... ... ... ... қозғалысымен тiкелей ... ... ... одан алшақтау жүзеге ... ал ... пен ... тыс ... ... ... тауар-ақша
қатынастарымен астамы жатады (28, 55 ... ... ... ... ... мемлекеттiк бюджет
өндiрiстiк қатынастарды бейнелеп, ... ... ... ... ... ... қатынастары мемлекеттiң ақшалай ... ... ... ... ... ... жүрiп жатқан нақты экономикалық процестердi ... ... ... ... ... Бюджет қоры
қоғамдыққ өнiм ҰТ-ң құндық бөлiнiсiнiң тиiстi кезеңдерiнен өтiп, ұдайы
өндiрiстi ... ... ... ... көрсету, қорғаныс,
басқару жөнiнде қажеттердi қанағаттандыру үшiн ... ... ... ... ... бар экономикалық формасы. Бюджет
қоырн қалыптастыру мен пайдалану бөлу жєне ... ... ... құн ... ... ... категория ретiнде мемлекеттiк бюджет қоғамдық өнiм
құнының мемлекеттiң ... ... ... құру ... ... ... қайта бөлу процесiнде жєне оны ... ... ... қажеттердi қанағаттандыруға пайдалану барысында ... ... ... басқа да қатысушылардың қалыптасқан ақша қатынастарын
бейнелейдi. Бюджет экономикға бюджет механизмi арқылы ықпал ... ... ... ... ... ... ... рөлi көрiнедi. Бюджет
механизм мемлекеттiң ақшалай ... ... ... ... ... ... мен ... жиынтығы. Экономиканы реттеу
орталықтандырылған қаражат қорының ... ... оны құру ... мен ... ... ... құру және орындау процесiнде
қаржы ресурстарын қайта бөлiске салу жолымен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... үйлестiре жүргiзудi қажет ... ... өзi ... ... ... ... ... алдын ала айқындайды.
Бюджет байланысының ... ... ... ... ... қоры қозғалысының осыған ... ... ... ... ... ... ... негiзгi қаржы жоспарында
бейнелейтiндiгiне жеткiзедi. Онда ... ... ... ... ... ... ... жєне шығыстардың баптары
мемлекеттiк ақшалай қаражатының орталықтандырылған қорын қалыптастыру
көздерi мен ... ... ... ... ... ... ... қызметiнiң нєтижесi, онда қоғамдық барлық мүшелерiнiң
мүдделерiн бейнелейтiн ... еркi ... (31, 15 ... ... өндiрiстегi мемлекеттiк бюджеттiң рөлi, ең ... ҰТ-ң ... ... қоғамдық өнiмнiң 18%-ң бөлуге жєне ... ... ... Ол ... атап өтелгендей қаражатты елдiң
халық шаруашылығы салалары, қоғамдық қызмет саласы, ... ... ... мен аймақтары арасында бөледi.
Бүкiл халық шаруашылығының бюджетi ... ... ... ... ... жасайды.
Мемлекеттiк бюджет материалдық өндiрiс саласында оның ... ... зор рөль ... ... ... жеке және ... ... қамтамасыз ету үшiн пайдаланады. Кєсiпорындардағы
күрделi ... мен ... ... ... қаржыландыру,
операциялық жєне басқа шығындарын жабу ... жеке ... ... ... ... оның ... бiрқалыпты жүруiне
мемлекеттiк бередi.
Өндiрiстен тыс саладағы бюджет қаржысы олардың қызметiнiң одан ... ... көзi. Бұл ... ... мен ... басым
көпшiлiгi өздерiнiң табыс көздерi жоқ болғандықтан мемлекеттiк бююжеттен
қаржыландырылады. Бiлiм беру; ... ... ... ... ... ... ... әдебиет жєне өнер саласындағы
мемлекеттiң шығындары ... ... ... ... ... жүзеге асыруға мүмкiндiк беретiн қаржы ... ... ... ... ұтымды құруда бюджеттiң маңызы орсан зор. Өндiрiстк
емес салалардың қызметiн ... ... ... ете ... ... ... ... қорының нақты көлемiн қалыптастыруға, оны
пайдалану да аумақтың пропорцияға әсер етуi ... ... ... яғни ... ... басқару және
оперативтік басқару болып ажыратылады. Стратегиялык, басқару ... ... ... ... ... мақсатты бағдарламаларды
және басқаны іске асыруға арналған қаржы ресурстарының ауқымын белгілеуде
көрінеді. Оны дәстүр бойынша мемлекеттік ... және ... ...... ... ... ... Қаржы министрлігі,
Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы Президентіне көп жағдайда Президент аппараты
арқылы ... ... ... өкілетгік берілген:
Республикалық бюджетті әзірлеу және оның атқарылуы туралы есеп беру
төртібін айқындайды;
Республикалық бюджет комиссиясын ... ол ... ... ... ... айқыңдайды;
Қазақстан Республикасының аумағында төтенше мемлекетгік бюджет енгізу
туралы шешім қабылдайды және оны әзірлеу ... ... ... мен ... ішкі және сыртқы саясатының
негізгі бағытгары туралы Қазақстан халқына жыл ... ... ... ... ... ... ... және бюджет
саясатының негізгі бағыттарын айқындайды;
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын ... ... ... ... ол ... ... ... Ұлттық қорды қалыптастыру және пайдалану
тиімділігін арттыру ... ... оны ... ... ... ... шешімдер қабылдайды. Ұлттық қорды қалыптастыру ... ... ... бекітеді;
Қазақстан Республикасындағы төтенше немесе соғыс жағдайларында тиісті
қаржы жылының бірінші ... ... ... ... ... және ... Республикасының зандарына сәйкес өзге ... ... ... жалпы басқару Қазақстан Республикасының заң шығару қызметін
жүзеге асыратын елдің ең жоғарғы өкілді ...... ... ... отырысында Парламент Үкімет пен ... ... ... ... есеп ... ... атқарылуы туралы есептерін бекітеді, республика-лық бюджетті,
сондай-ақ республикалық бюджетке өзгерістер мен ... ... ... мен ... белгілейді және оларды алып тастайды,
мемлекеттік қарыздар мен республиканьң экономикалық және өзге де ... ... ... ... ... ... ... РЕТТЕУДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫНЫҢ
РӨЛІ
2.1 Қазақстан қаржы жүйесінің тұрақтылығына аналитикалық талдау
Кредиттік белсенділіктің баяулауы жəне ішкі ... ... ... экономикалық өсуінің біршама баяулауына ықпал ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің
ресурстарынан жоғары ... ... ... ... жүйесінің
тəуекелдеріне осалдығын көрсетті, бұл қаржы тұрақтылығы үшін ... ... ... өсуі ... негізгі салаларының тұрақты
дамуымен айқындалды. Егер бұрын экономиканың өсуі негізінен тарихи тұрғыда
мұнайгаз секторымен қолданып отырса, 2005-2009 ... өсу ... ... ... 10%-ға ... ... еткен құрылыс саласына, сондай-ақ
қаржы қызметіне ауысты. ... ... ... ... ... ... ... нақты экономикалық өсудің баяулауының нақты
көрінісі тікелей өткен ... ... ... көрсеткен жəне ресурстары
бойынша анағұрлым жақсы жағдайлары бар салаларда байқалды. Осының ... 2010 ... 9 ... ... ... ... нақты өсуі өткен
жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда 3,9% (2009 жылғы 9 ай ... ... 2,5 есе ... ... ... Экономикалық өсудің баяулауы тек
құрылыс пен ... ... ғана ... ... ... ауыл ... ... өнеркəсіпке де қатысты болды. Оң өсуді сақтау бірінші
кезекте тау-кен саласымен (5%) ... ... оның ... ... ... ... ... кезеңімен салыстырғанда 14,9%-дан 20,6%-ға
дейін ұлғайды. Бұл ... ... ... байқалған тепе-теңсіздік
сақталып отыр.
1-диаграмма-ЖІӨ-нің өсу қарқыны (нақты көрсетумен) жəне салалар
бойынша бөлу
Дерек көзі: ҚРСА
* ЭБЖМ ... ... ... өсуі өз ... оның ... ... жоғары деңгейі есебінен қамтамасыз етілген үй ... ... ... ... ... мен ... ... жалпы
жинақталуы есебінен қамтамасыз етілді. Бұл ретте экономиканы кредиттеу
факторы үлесінің ЖІӨ-нің нақты өсуіне ... ... ... деңгейде
бағаланып отыр.
Іскерлік белсенділіктің бірте-бірте баяулауы ... ... ... ... ... ... 2010 ... бірінші
тоқсандағы жағдай бойынша ... ... ... көрсеткішпен 13,6%
төмендеді, тиісінше оның ЖІӨ-гі үлесі 9,9% пайыздық тармаққа қысқарды
2-диаграмма-Түпкілікті пайдалану əдісімен ЖІӨ
Дерек көзі: ... ... ... ... өсудің төмендеу қаупінің ... ... ... ... бірдей баяулауы болуы ... ... ... ... - ... жүзілік шикізат
бағаларының төмен деңгейінің теріс əсерінің салдарынан, сондай-ақ жалпы
өнімдегі ... ... бар ... - ішкі сұраныстың ... бір ... ... ... экономиканың біршама
баяулауына əкелуі мүмкін.
Тəуекелдің барлық факторларын ескере отырып экономикалық өсу 2009 жылы
3%-ға дейін баяулауы ... жылы ... ... ... ... ... ... дағдарысының салдарын жұмсартуға бағытталған болатын. Мемлекеттің
ішкі өндірісті ынталандыру мен қолдаудағы ... өсуі ... шешу ... ... ... болып табылады. Оған қоса,
түзету жəне мемлекеттің əлеуметтік міндеттемелерінің ауқымы ... ... ... ... жəне ... ... жылдың басынан бастап экономикалық белсенділіктің баяулау
проблемалары мемлекеттен қолайлы баға ... ... ... ... ... ... мен ... үшін бюджетке түсімдер экспортын
анағұрлым белсенді пайдалануды талап етті. Мəселен, ағымдағы жылдың ... ... ... ... ... табыс салығы мен
кедендік төлемдер есебінен қамтамасыз етілген бюджетке түсімдер өткен ... ... ... 23% өсті жəне ... ... ... деңгейінде қалыптасты. Оған қоса, 27,3% құрайтын мемлекеттік
шығыстардың басымдықпен өсу ... ... ... ... жүргізу
қажеттілігі жағдайында мемлекеттік бюджеттің дисбалансын кеңейтті.
3-диаграмма- Мемлекеттік шығыстар жəне нақты ЖІӨ ... ... ... көзі: ҚРҰБ, ҚРСА, Қаржымині
*Ескерту: тренд Ходрик-Прескота фильтрдің көмегімен есептелді
Бұл ретте шығыстар құрылымында бюджеттік кредиттер осы кезеңде ... ... ... ... 9 есе ... біршама өсті.
Нəтижесінде, 9 ай қорытындысы бойынша ... ... ... 2009 ... айдағы 1,3% қарсы ЖІӨ-ден 2% деңгейінде тапшылықпен қалыптасты.
Ағымдағы шығыстар бойынша мемлекеттік шығыстардың салалық құрылымында
ауыл шаруашылығы мен энергия шығыстарының өсуі ... ... ... ... беруге, əлеуметтік қамтамасыз етуге жəне ауыл шаруашылығына
шығыстар біршама ... бұл ... ... ... ... жəне ... ... қамтамасыз етілмеген топтарын қорғау
жөніндегі белсенді қызметпен түсіндіріледі.
4-диаграмма-Мемлекеттік бюджеттің орындалуы
Дерек көз: Қаржымині
5 диаграмма - Қазақстан ... ... ... 2010 ... ... ағымдағы шығындардың салалық құрылымы
6 диаграмма - Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... 2010 ... ... ... ... салалық құрылымы
Тұрақты экономикалық даму үшін ... ... ... саясатты жүргізуі, оған қоса мемлекет тарапынан бюджетке салық
түсімдерінің ... ... ... ... бюджет теңгерімсіздігінің
анағұрлым жоғары тəуекелдерін қабылдауды талап етуі мүмкін.
Экономикалық өсу қарқынының баяулауы, ақша ... ... ... ... шектеулілігі аясында елде инфляциялық қысымның бірте-
бірте төмендеуі байқалды.
Ішкі жəне сыртқы факторлар əсерінен экономикадағы ... ... ... ... ... бірте-бірте төмендей бастады. Баға деңгейі
өсуінің баяулауын əртүрлі баға индекстері көрсетеді. Мəселен, ТБИ ... ... ... қорытындысы бойынша инфляция деңгейі ағымдағы
жылдың маусым-шілде айларында байқалған 20%-дық ең көп мəннен жылдық 18,2%-
ға ... ... ... ... тауарларына бағаның төмендеуі
есебінен болды. Атап айтқанда, əлемдік нарықтағы биржалық ... ... ... тауарлары (бидай, күріш, өсімдік майы) бағасының төмендеуі, ЕДБ
кредиттік белсенділігінің, ішкі тұтыну сұранысының жəне ... ... ... баяулауы ішкі бағалардың деңгейіне тұрақты ықпал
етті.
Инфляцияға қысымның ... ... ... жылдың осындай
кезеңімен салыстырғанда импортталатын азық-түлік тауарлары бағаларының ... ... əсер ... - ... ... өндірушілердің бағаларды 2010
жылғы қыркүйек-қазан айларында 15% төмендетуі 2010 жылдың ... ... ... тұтыну бағаларының динамикасына əсер етуі мүмкін.
ҚРҰБ-ның болжамына ... ... ... ету ... ... ... 2009 жылдың 1-тоқсанының аяғында инфляция ... 10% -ға ... ... ... ... көз: ... ҚРСА
Экономика жай-күйінің кешенді мониторингінің мақсаты жəне тəуекелдің
негізгі факторларын анықтау үшін макроэкономикалық осалдықтың индикаторлар
жүйесі құрылды. Осы жүйе мемлекеттік ... ... ... жəне ... іріктелген (негізгі) индикаторларын, сондай-ақ экономиканың
тиісті секторларының осалдығы туралы белгі беретін резервтер
жеткіліктілігінің көрсеткіштерін қамтиды.
Макроэкономикалық осалдық индикаторларының жүйесі
| | ... |Мем. ... ... |абс. мән ... ... |676 км. |322 км ... ... |43 км. |8 км ... ... ... көрсетуді жақсарту үшін 2009жылы 14 троллейбус,
ал инвесторлар қаражаты есебінен 300 автобус сатып алынды.
Ұзындығы 8,3 ... ... ... ... желісі
салынуда. Осы мақсат үшін 2009жылы республикалық бюджеттен 20 млрд. теңге
бөлініп, бұл сома толық игерілді.
Алматы ... ... ... ... ... ... асыру аясында ұшып-қону алаңы салынды, ... ... бар ... ... құрылысы басталды.
Жол қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөнінен тұтас шаралар
кешені ... Қала ... ... ... 10 ... ... ... жаңаланды. Қаланың 120жол қиылысында реттеу жұмысы жолға
қойылған.
Барлығы үш жылдың ішінде көлік ... 100 ... ... ... 2009 жылы – 58,3 млрд. теңге көлемінде бюджеттік қаражат салынды.
Көлік проблемаларын кешенді түрде шешу ... ... ... көлігін дамыту ... ... онда ... негізінде қоғамдық көліктің бірегей жүйесін құру көзделді.
«Қаупсіз қала» бағдарламасының ... ... ... ... ... ... ... ұласатын, адамдар ... ... мен ... ... ... ... ... жөніндегі пилоттық жобаны жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... жедел қызметтерін біріктіруге ... ... ... осы жүйенің ядросы болып табылады.
Энергокешен инфрақұрылымдық дамудың ... ... бірі ... Бүгінгі таңда қалаға қосылған аумақтарда 20 кіші ... ... ... жылу ... су мен газ ... ... қайта жаңалау жүзеге асырылуда. «Орбита» жылу орталығын кеңейту ... ... ... ... ТМ-2 және ТМ-7 ... төселуде.
«Алмалы» кіші стансасы іске қосылды.
2020 жылғы дейінгі кезеңге ... ... ... ... мен су ... қайта жаңалау мен дамыту жөніндегі бағдарлама мен ... ... ... ... ... ... 150 млрд. теңге көлемінде
қаражат қажет.Жұмыстың ... ... ... ... ұзындығы 55
шақырымдық жаңа Су шеңберін ... ... Жоба құны – 30 ... ... ... құрылыс жұмысы басталып та кетті. Қолданыстағы желілерді
толық қайта жаңалап, Іле ауданында жоғары технологиялық ... ... ... су бөлу ... салу ... ... барлық қаржыландыру көздері арқылы қаланың
энергокешеніне 50 млрд. теңге, оның ішінде, 2009жылы – 14,04 ... ... ... оның 27,2 ... ... – бюджеттік қаражаттар.
«Алматы аулалары» бағдарламасы бойынша ... аула ... ... ... ... Үш жылдың ішінде барлығы жалпы сомасы 6696,8
млрд. теңгелік 2218 аула жөндеуден ... ... мен ... ... ... бағдарламалары
бойынша 2005 жылдан бері 60 шақырымдық сыртқы жарық ... ... ... өткізілді, 34 субұрқақ қайта жаңаланып, 32 шақырым арық желісі
жөнделде.
Қаланы көгалдандыру бағдарламасы бойынша 3 жылдың ... ... ... скаябақтар толық жөндеуден өткізілді. 28 ... ... ... «Медеу» табиғи бағын қалпына ... ... ... 50 мың ... жуық ... ... ... тазалау бағдарламасына сәйкес, 4,5 мыңға жуық қоқыс
жинайтын контейнерлер мен 120 арнайы машина ... ... ... ... ... ... өндеу үшін жылдық өнімділігі 450 мың
тонналық ... ... ... іске ... Осы ... ... ... жалпы инвестиция көлемі 30 млн. Евроны құрады.
2009жылы Алматы қаласындағы барлық өзендер мен су қоймаларын ... ... ... асырыла бастады.
Жергілікті бюджет есебінен Есентай және Үлкен ... ... ... ... ... шегенделіп, тағандары тазаланды, демалыс орындары
абаттандырылып, жарық тартылды.
Аталған өзендерді қалпына ... ... ... ... ... ... абаттандыру жөнінен белсенді ... ... ... ... әлеуметтік сала нысандары салынуда,
инженерлік желілер орнатылуда.
2008 жылдан бері 19,2 км. су құбыры мен ... ... 88 ... ... мен 12 км. газ ... ... «Қарасу», «Думан», «Өжет»,
«Заря Востока», «Шаңырақ- 2,3» кенттерінен жаңадан 27 км. ... ... Осы ... үшін 3,5 млрд. теңге сомасында бюджеттік қаржы
жұмсалды.
Бюджет қараджаты есебінен «Думан», «Таугул» және ... ... ... ... ... ... ... құрылысы аяқталып келеді. Құрылыс
салушылардың өз қаражаттары ... 76 ... ... 8 амбулатория
пайдалануға берілді.
«Шаңырақ-1», «Таугул» және ... ... ... ... 3 ... ... ... салынды. Енді «Құлагердегі» ... ... ... ... баса мән ... ... нақты
секторының дамуы мен қаланың қаржылық базасының тұрақтылығы әлеуметтік
мәселелердің ойдағыдай шешілуіне ықпал етуде.
Еңбекақысының ... 75 мың ... ... ... үлесі өсіп келеді.
Қазір ол 2003жылғы 5,6% орнына 25%жетті. Былайша айтқанда әр бір төртінші
адам 75 ... ... ... ақы алады.
Аталмыш санатқа қаржы саласының қызметкерлері, жұмысшылар, заңгерлер,
бағдарлама жасаушылар кіреді. 15 мың теңгеге ... ... ... ... ... ... ... 6,6% дейін азайды.
2009жылы қала бойынша орташа айлық еңбекақы мөлшері 75610 ... ... жыл ... 32,6% ... белсенді халыққа шаққанда жұмыссыздар ... ... ... ... ... ... ... өкілетті оргшандарға
өтініш жасағандар саны ... 2857 ... ... ... ... осы
кезеңімен салыстырғанда 24,3%-ға кеміді.
Қала халқын уақытша еңбекке орналастыруды дамыту жөніндегі ... ... ... ... ... жуық ... ... қоғамдық
жұмысқа жіберілді.
2008жылдың соңында құрылған Еңбек биржасы белсенді жұмыс атқаруда.
Жергілікті бюджет есебінен ... ... ... ... ... шығарылып
тұрады. Қаланың барлық аудандарында бос ... ... ... оған ... 244 ... беруші 9,7 мыңнан астам жұмыс
орнын ұсынды.
Есепті ... ... қала ... 4,5 ... ... жаңа жұмыс
орындары ашылса, оның 6,0 мыңы – шағын бизнес саласына келеді.
Ал 2005-2009жылдар ішінде қала ... 43 ... ... ... ... ... оның 36 ... өнеркәсіптік-индустриалдық сектормен
шағын бизнес саласына келеді.
Халықтың ... ... ... ... жасау жөнінен тұрақты жұмыс
жүргізілуде.
2009жылы әлеуметтік төлемнің жалпы сомасы 1435,5 млн. ... ... ... 5,0 мың. адам 116,2 млн. ... ... ... алды. Бір жолғы материалдық көмек 17,6 млн. Теңгеге 4,5
мың адамға көрсетілді.
Қаланың 8578 азаматы 195,3 млн. ... ... ... ... үшін ... алды3,6 мың соғыс және еңбек ардагері ... ем ... ... ... жүзеге асыру жалғастырылуда.
Протездеу бойынша медициналық көмек көрсетуге қаражат бөлінді. 210
кресло-коляска мен ... және ... мен ... ... ... құралдар сатып алынды.
205 мүгедек санаториялық ем алып, 1-топтағы 75 мүгедек жеке көмекшінің
қызметін пайдаланды.
Мүмкіншілік-шектеулі балаларға ... ... ... Қалада
мүмкіншіліктері шектеулі мыңға жуық балаға қызмет көрсететін 13 ... ... ... істейді, мүгедектерді сауықтыру мен бейімдеу
орталығының жанына күндіз емдеу кабинеті ашылды.
2009 жылдың қазаң айынан бері ... ... ... ... ... екі есе ... 1 ... құрады. Күнкөріс минимумы 14563
теңгені құрап, 2008жылғыдан 44,9% ... ... бері 71,5 мың ... 114,4 млн. ... ... көрсетілді.
Білім беру саласына құйылатын инвестиция тұрақты ... өсіп ... ... ... осы ... ... ... шығындар 54,2% өсіп,
25,9 млрд. теңгені құрады.
Жекеменшік үйлер салынған ықшам аудандарда оқушыларға арналған орынның
тапшылығын азайту ... ... ... ... ... ... ... есмебінень 2 жаңа мектеп салынды. 2009 жылдың
аяғында қалаға қосылған кенттерде («Айгерім», «Ұлжан», ... ... тағы 4 ... ... басталды.
Жеке инвесторлар есебінен 800 орындық мектеп құрылысы жүргізілуде.
Жастарға кәсіби білім беру орталығының базасында №11 ... ... 460 ... екі ... ... және 36 орынға арналған
жекеменшік «Балауса» бала бақшасы ашылды.
Қаладағы барлық мектептердің 10-11 сыныптарында ... ... ... Орта және ... ... ... ... ұйымдардың
барлығы Интернетке қосылды. Сонымен қатар, қала мектептері кітапханаларының
базасында 177 ақпараттық-коммуникациялық орталықтар құрылып, олар балаларды
Интернет жүйесіне белсенді ... ... әсер ... ... ... ... ... бұзушылық пен балалар
панасыздығын ... ... ... ... ... ... полиция инспекторлары штаттық бірлігі бөлінген.
Барлық қалалық мектепдердің 1-4 сыныптар оқушыларына тегін ыстық ... ... 57,5 мың адам ... ... ... ... 14090
млн. теңге бөлінген. Сонымен бірге, асханалық жабдықтар мен ыдыс-аяқтар
сатып алуға 76,4 млн. ... ... ... ... ... ... ... аясында, қаланың әрбір
екінші ... ... ... өтті және ... ... ... ... жәрдем қызметімен қамтамасыз етілу
деңгейі 1,6% өсті. Қаланың ... ... ... аясында денсаулық сақтау
қызметкерлеріне 6-7 реттен ... ... ... ... ... жабылды.
Репродуктивтік жастағы әйелдер денсаулығына ерекше көңіл ... мен ... ... ... ... Мұндай
шаралармен барлығы 651,4 мың алматылықтар қамтылды.
Ана мен бала ... ... ... ... ... сай
медициналық құрал-жабдықтар сатып алынды. Бұл ретте оңды алға ... ... ... нәрестелер өлімі 13% азайды, бұл республикалық
деңгейден 2,1 % (ҚР-15,1%), аналар өлімі – 31,7% (ҚР – 48,9%) ... ... ... 87 ... ... ... ... жөндеу
жұмыстары жасалды. Жалпы сомасы 2,9 ... ... ... ... және ... Нәтижесінде медициналық ... ету ... 2005 ... 60%-дан 2009жылы 75%-ға дейін өсті. Жедел
жәрдем қызметі толығымен қазіргі замаңғы техникаға ... Қан ... ... үшін ... ... ... сатылып алынды.
2009жылы кардиологиялық жәрдемді жетілдіруге арналған 2210 млн. теңгенің
құрал-жабдықтары сатып алынды.
Медициналық ұйымдар желілерін ... ... ... ... ... алғашқы Медициналық-сагнитарлық жедел жәрдем орталығының және
Наркологиялық медициналық-санитарлық оңалту орталығының құрылысы аяқталды
және ... ... ... ... 100,8 млн. теңге
сомасында емхана ... ... ... ... ... ... 350 төсектік кезек күттірмейтін ... ... ... жалғастырылды. Қанды карантиндеу блогін орналастыру үшін Қалалық
орталыққа қосымша құрылыс салу ... ... өзі бір ... 5000 ... жаңа ... ... ұзақ уақыт сақтауға мұмкіндік береді.
2010жылы 2009 жылға қарағанда денсаулық сақтау бөлінген бюджет шығындары
33.7% ... 21.8 ... ... ... ... - 2005-2009 жылдары денсаулық сақтау ... ... ... Казахстан 1991 — 2010 годы: Информационно-аналитичесский сборник.
Агентства PK no статистике. — ... ... ... ... ... ... ... болашақ ұрпақ үшін оны сақтау
және көбейту - әрбір алматылықтың міндеті.
Алматы қаласының мәдениетін ... ... ... ... қаласының тарихи мәдени мұрасын өмірлік ... ... ... ... ... отыру бойынша жұмыс жүргізіледі.
Соңғы үш ... ... ... 80% ... 33 ... және ... қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Нәтижесінде халықтың
мұражайларға ... 70% ... ... 33 ескерткіш қалпына келтірілді. «Боралдай», «Бұтақты»,
«Ұлжан» аудандарындағы ... ... ... ... ... сақ ... ... паркін және бұрынғы
Верный қамалы ескерткішінің аумағында «Алматы -1000 жыл» мұражайлық кешенін
құру жөнінен жұмыстар басталды.
«Алматы мен ... көне ... ...... ... ... ... энциклопедиясының 1- томы, «Әбу-Насыр-әл-
Фарабидің филиософиялық татулары-, «Түркі халықтарының ... ... ... ... шығарылды.
Циркті күрделі жөндеу жұмыстары аяқталды. Цирктік бағдарламалардың саны
артып, көкрмендердің аны 20% өсті.
Жыл санын дәстүрлі ... ... ... үрлемелі аспаптар
оркестірінң халықаралық фестивалі, «Алматы жүрегімде» қалалық мүшайрасы,
«Бозторғай» баллар шығармашылығының ... ... ... ... ... Ә.Марғұлан, Ә.Жұбанов, Н.Тілендиев, Ж.Елебеков
ескерткіштері ашылды. 2009 жылы ... ... ... қаржыландыруға
2.4 млрд. теңге мөлшерінде қаржы бөлінді, ол 2008 жылмен салыстырғанда
алты ... ... ... қаласы 2010 жылғы бюджетінің орындалуына талдау
2010 жылы қала бюджет іне 268826 млн. ... ... ... ... олардың ішінде жергілікті ... ... 176840 млн. ... ... алынған трансферттер 910 6 0 млн. теңге сомасында
және республикалық бюджеттен алынған несиелер 926 млн. теңге ... ... ... ... ... 98,7 % құрады, 3 млрд. 504 млн. ... ... ... түспей қалды.
Кіріс көздерінің құрылымы аралығында орындалулар мынадай:
салықтық түсімдер бойынша,олар бюджеттің кіріс бөлігінің 92,5% алып
тұр, түсімдер 160 ... 763 млн. ... ... 160 ... 491 млн. теңге
жоспарымен немесе 100,2 %, жоспардан асыра 272 млн. теңге ... ... ... түсті.
салықтық емес түсімдер – 2 млрд.752 млн. теңге, 2 млрд.430 млн. ... ... 113,3%, ... асыра бюджетке 322 млн. теңге міндетті
төлемдер түсті.
Мемлекеттік мекемелердің мүліктерін, азаматтарға пәтерлер, ... жер ... және ... ... пайдалану құқығын сатудан,
несиелерді өтеуден түскен түсімдер – 10 ... 374 млн. ... 14 ... ... ... ... ... 81,3 %, түспей қалғаны – 4 ... 98 ... ... ... ... орындалмауына қарамастан, салық және
басқа да міндетті төлемдердің жергілікті бюджетке жиналуы 2010 жылы ... ... 3 ... 684 млн. теңгеге өсті.
2010 жылғы қала бюджетінің шығыстары 267 млрд. 283 млн. ... ... 272 ... 331 млн. ... ... ... 98,1 %, 5 млрд. 48
млн. теңге орындалмады.
Республикалық бюджеттен алынатын трансферттер 91 ... 257 млн. ... ... 91 ... 287 млн. теңге жоспарымен немесе 99,96 ... 30 млн. ... ... ... ... ... және ... бюджетке қайтарылуы тиіс.
Осылайша, үнемдеу көлік жолайырықтарының құрылысы бойынша – 17,6 млн.
теңге, мектептер салу бойынша – 8,2 млн. ... ... ... ... – 1,8 млн. ... ... бюджет шығыстары 176 млрд. 26 млн. теңге сомасында
орындалды, 181 млрд. 44 млн. ... ... ... 97,2 %, 5 ... ... теңге игерілмей қалды, олардан қалыптасқан бюджет қаражаттарын үнемдеу
1 млрд. 202 млн. теңге және 2009 жылға өтетін шығыстар – 3 ... 816 ... ... ... 401 млн. ... ... ... алымдар толық көлемде
республикалық бюджетке аударылды.
Жалақы ... ... ... ... дәрі-дәрмек, коммуналдық
қызметтер төлемдерін төлеу толық көлемде қамтамасыз етілді.
2009 жылдың 1 қаңтарына ... ... ... ... ... ... 1 ... 515 млн. теңгені құрады.
Мемлекеттік сатып алудың 2010 жылға арналған нақтыланған ... 1 297 ... ... 148 ... 219 млн. ... ... 2009 ... 1 қаңтарындағы жағдай бойынша барлық конкурстар 148
млрд. 32 млн. ... ... ... олардың ішінде:
99 млрд. 330 млн. теңге сомасына 314 ашық конкурстар;
42 млрд. 183 млн. ... ... бір ... алу ... ... млн. теңге сомасына баға ұсыныстары бойынша 593 конкурстар;
конкурс өткізуді қолданбай 5 млрд. 559 млн. теңге сомасына 102 ... ... ... 187 млн. ... ... жылға арналған Алматы қаласының бюджеті
2009 жылға арналған ... ... ... 1 қосымшаға сәйкес
мынадай көлемдерде бекітілсін:
• кірістер – 172  256 880 мың теңге, оның ішінде:
... ... – 160  358 650 мың ... ... емес ... – 1 838 230 мың ... негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер – 10  060 000 мың
теңге;
• шығындар – 166  248 128 мың ... таза ... ... беру – - 1 333 920 мың ... оның ішінде:
• бюджеттік кредиттерді өтеу – 1  333 920 мың теңге;
... ... ... ... ... ... –  559
686
• мың теңге, оның ішінде:
• қаржы активтерін сатып алу – 759 686 мың ... ... ... ... ... ... түсімдер – 200 000
мың теңге;
• бюджет профицит і – 6 782 986 мың теңге;
• бюджет профицитін ... – - 6 782 986 мың ... ... ... өтеу – 6 782 986 мың ... қаласы бюджетінің кірістері мынадай салықтар мен түсімдер
есебінен ... деп ... жеке ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың мүлігіне салынатын салықтардан;
• жер салығынан;
• заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... бірыңғай жер салығынан;
• Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген ... ... ... араққа, әлсіз және күшті ликер-арақ
бұйымдарына, шарапқа, коньякқа, сыраға) берілген акциздерден;
• бензиндерге ... ... ... ... және ... ... ... сататын, сондай-ақ өзіндік өндірістік
қажеттіліктерге пайдаланылатын дизель ... ... жер ... су ... ... ... ... төлемдерден;
• жер телімдерін пайдаланғаны үшін түсетін төлемдерден;
• қоршаған орта ға эмиссиялық төлемдерінен ;
• жеке ... ... ... үшін ... ... қызметтің жекелеген түрлерімен айналысу құқығы үшін алынатын
лицензиялық алымдардан;
• заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу үшін алынатын ... ... ... жылжымалы мүлікті кепілдікке салуды мемлекеттік тіркегені және
кеменiң немесе жасалып жатқан кеменiң ипотекасы үшін алынатын
алым ... ... ... н ... ... үшін ... алымдардан;
• жылжымайтын мүлікті мемлекеттік тіркеу және солармен әрекеттер
жасау құқығы үшін алынатын алымдардан;
• жергілікті мәндегі ... ... ... жолдары
бойында және елді мекендерде ... ... ... үшін ... төлемдерден;
• мемлекеттік баждан;
Сонымен қатар, Алматы қаласы ... ... ... салықтық
емес түсімдер мен негізгі капиталды сатудан түсетін ... ... ... ... ... таза ... ... меншіктегі акциялардың мемлекеттік пакеттеріне берілетін
дивиденттерден;
- коммуналдық меншіктегі мүлікті жалдаудан түсетін кірістерден;
- заңды тұлғаларға жергілікті бюджеттен 2005 ... ... ... ... ... сыйақылардан;
- жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын ... ... ... ... ... бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік ... ... ... алуларды өткізуден түсетін ақшалардан;
- бұрын жергілікті бюджеттен алынған, пайдаланылмаған қаражаттардың
қайтарылуынан;
- азаматтарға пәтер сатудан түскен түсімдерден;
- жер ... ... жер ... ... құқығын сатудан түсетін төлемдерден;
сондай-ақ мына сияқты кіріс көздерінен:
- заңды тұлғаларға жергілікті бюджеттен 2005 жылға дейін ... ... ... қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер.
Салықтық және салықтық емес төлемдер, капиталмен ... ... ... ... ... ... ... активтерін
сатудан түсетін түсімдер толығымен Алматы қаласының қазынашылығындағы
қалалық бюджеттің есебіне аударылады деп ... ... ... ... ... ... алып ... 5 5   811 279 мың теңге сомасында бекітілсін.
Алматы қаласы бюджетінің кіріс бөлігі толық орындалмаған ... ... ... алып ... ... бюджеттің кіріс
бөлігінің орындалу пайызына сәйкес ай сайын жүргізіліп тұрады.
Жалпы ... ... ... ... қалалық бюджетте
2 329 228 мың теңге сомасында бекітілсін.
Қорғаныс шығындары   734 265 мың теңге ... ... ... қауіпсіздік, құқықтық, сот, қылмыстық-түзету
қызметтері ... ... ... 6   546 466 мың ... ... ... қаржыландыру 2 9   978   808 мың ... ... ... ... 25   770 480 мың ... ... ... пен әлеуметтік қамтуды қаржыландыру 5   203 879 ... ... ... үй-коммуналдық шаруашылықты қаржыландыру 18   270 145 мың теңге
сомасында бекітілсін.
Мәдениетті, спорт пен ... ... ... ...   480 776 мың ... сомасында бекітілсін.
Отын-энергетикалық кешен мен жер қойнауын пайдалануды ... ... 00 0 мың ... сомасында бекітілсін.
Ауыл шаруашылығын, су, орман, балық шаруашылықтарын, ерекше қорғалатын
табиғи аймақтарды, қоршаған орта мен жа н ... ... ... ... қаржыландыру 1   699 462 мың теңге сомасында бекітілсін.
Өнеркәсіпті, ... ... және ... ...   871 534 мың ... ... ... пен коммуникацияны қаржыландыру 9 019 456 мың теңге сомасында
бекітілсін.
Басқа да ... ... 3 778 800 мың ... сомасында
бекітілсін.
Жергілікті атқарушы органдардың борышын өтеуге 166 831 мың теңге
сомасында қаражат ... ... ... і 2 9 00 562 мың ... сомасында бекітілсін.
200 9 жылға арналған жергілікті бюджеттерді ... ... ... тын ... ... 2 ... сәйкес
бекітілсін.
Алматы қаласы бойынша салық департаменті белгіленген салықтардың,
салықтық емес түсімдердің және басқа да ... ... ... және ... ... қамтамасыз етсін.
Осы шешім 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа ... ... ... ... ... ... ... отыр. бiрiншiден
бюджеттi құрғанда ... ... ... ... ... ... бұл ... жете түсiнбейдi. Сол азаматтар шаруашылық жүргiзiп
отырғандардың қалтасындағы ... ... ... ... ... ... ... төлейтiндерiн есептейдi.
Шаруашылық жүргiзiп отырған адам ондай ... ... ... ... ... жылыстап кетуге тырысады. Сондықтан мемлекет от еңсесiн
көтере алмайды. ... ... ... ... ... жiп ... ... тартса басына жетпейдi. Сосын оны бюджеттiң дефицитi деп атайды.
Шаруашылыққа ... ... бiр ... ... ... толтыру
көздерiнiң жөнi бiр бөлек. Экономиканың тiзгiнiн ұстаған азаматтар осы
мєселелердiң ... ... ... ғана ... ... ... Әр айдың есебi басқа дегенден, бар ... ... ... ... толтыру көздерiнiң басқа түрлерiн қарастырған абзал. Осы
мүмкiндiктердi пайдалана алмауымыздан экономика төрт ... ... ... тауар – ақша тiзбегiнен өз үлесiн алмақ және ... ... бiр ... бюджетке басқа да қоғамдық мәселелердi
шешудi ойып алып жұмсамақ. ... ... ... ... әлсiрейдi,
сөйтiп экономиканың айналымға керi әсерiн тигiзедi. Былайша ... ... ... айналымымен күнiн ... ... ... айналымына көз алартпай, өндiрушiлер арасындағы ... ... оның ... ... iздеуге тиiс (27,
55(.
Ал бюджеттi қалай есептеу ... ... ... ... алдымен кеңес
кезiндегi бюджет қалай құрылды. қазiр қалай құру ... ... ... жер ... көктей. Бiрiншiден кеңес Одағы дәуiрлеп
тұрған заманда Қазақстанның ... ... ... ... орындайтын. Себебi бәрi халық шаруашылығы ... ... ал ... ... ... ... ... болды. Әрине, онда бюджет ... ... оған ... ... ... ... ... солай едi. Қазiр бiз
егемен елiмiз өз экономикамызды ... ... ... ... Оның ... жоғарыдағылар бюджетке басқару органдарының
шығындарын енгiзедi, халық ... ... ... ... ... ... құрылымдар өз кiрiсшығыстарын өздерi есептесе,
басқару органдағылар бiрiнiшi ... ... керi ... арыла алмай келедi. Былай айтқанда не есептеуiн бiлмейдi
деуге ... ... ... ... ... ... көзiн шаруашылықтың
айналымдағы ақшасына емес, өндiрушiлдердiң ... ... ... ... ... ... ... қатысты болмай
шығады.
Үшiншiден. Шаруашылық жүргiзiп отырғандардың есеп шотындағы қаражат
олардың ... ... ... ... ... жинақталған
қаржылық ресурстарымен мемлекеттiк шығындарды қаржылық жабуға болады. ... ... ... ... ... болып, отырған бюджеттiң
табысынан айтарлықтай ... ... ... ... екi ... бар бiрiншi нұсқа
мемлекеттiң шығындары ескiрiледi, жекеменшiк ... ... тыс ... екiншi нұсқа бюджеттi шаруашылығының барлық
шығындарын есептей отырып құру.
Бесiншiден. Мемлекет ... ... үшiн ... ұлғайтады. Бұл
дегенiмiз - экономиканы даму қарқынына ... ... ... аясын тарылту
деген сөз. Бұл өз ... ... ... белсендiлiгiне керi
әсерiн тигiзедi. Салық салдарынан халық шаруашылығы өркендемейдi. Мемлекет
өзiнiң финанстық ... ... ... ... ... бюджетке халық шаруашылығының барлық
шығындары енедi. Оның iшiнде мемлекеттiк және ... ... ... ... ... кiрiс бөлiгi халық шаруашылығы жұмысының
жинақталған экономикалық тиiмдiлiгiнен ... ... ... ... ... ... Өз ... ұлғайту үшiн мемлекет өз шығындарын
азайтумен қатар жеке ... ... да ... ... ... жеке
меншiк секторының өз шығынының азайтуға мүдделi. Сондықтан ... ... ... ... ... ... тәуелдi
болмақ. Бұл ретте мемлекеттiң салықты ұлғайту бергеннен ештеңе таппасы
белгiлi, сондықтан есеп ... ... ... ... Мемлекет шаруашылық жүргiзушiнiң шығынының ... ... ... ... ... ең ... қолданады. Экономикалық ... ... ... мєнi мен мағызы осында. Бұл жағдайда экономикалық тиiмдiлiкке
қол жеткiзiлiп, мемлекеттiк бюджеттiң ... да ... ... ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ
3. 1 Қазiрiгi кездегi бюджеттi ... ... ... Республикасы егемен мемлекет болып қалыптасып, ... ... мен ... ... қабылдауы оның әлеуметтiк
экономикалық дамуындағы жаңа ... ... ... басты орны
мемлекеттiк бюджетке тиесiлi.
Мемлекеттiк бюджет экономиканы реттеудiң ең ... ... ... ... ... Ол арқылы халық шаруашылығы, әлеуметтiк сақтандыру,
бiлiм беру. ғылым, мєдениет, өнер, денсаулық сақтау, қорғаныс пен ... ... (28, ... бюджетте қаржы жоспарының барлық ... ... ... ... ... ... жеткiлiксiз зерттелуi
елiмiздiң келешек бюджеттiк ... ... ... ... негiзгi әсерлерiнiң бiрi бюджеттiң жоспарларды жүргiзудiң тиiмдi
әдiстерiнiң ғылыми жобасының ... ... ... ... ... ... ... Бюджеттiк жоспарлаудағы қолданылатын
әдiстер құбылмалы болып келедi. Өйткенi нарықтық ... ... ... ... ... оның ... механизмдерi, ақшаға,
бағаға, заңына, сұраныс пен ұсыныс заңына тәуелдi.
Нарықтық экономика заңдарына ... ... ... ... ... жөн:
- экономикалық талдау
- нормативтiк
- баланстық
- экономика математикалық
Бұл әдiстер бiр мезгiлде қолданылып, ... ... ... ... ... ... үшiн мына шараларды ескерген
жөн:
1. кәсiпкерлiкпен айналысуға ... ... жеке ... ... ... ... жетiлдiру, өйткенi ... ... ... көрсетiлген бұл салық органдарының ... ... ... ... ... ... да оңай;
2. салық кодексiнде түзетулер мен өзгертулер енгiзудi салық жылының
ортасында ... ... ... Бұл жоспарланған бюджеттiң
орындалуына кедергiлерi келтiредi.
3. бюджеттiк ... ... ... еңбек ақыдан салық
алынбауы керек, өйткенi мемлекет өзi бөлген қаражатының төлем көзiнен
табыс салығын ... ... ... ... ... ... инвестицияларды ұтымды жєне тиiмдi пайдалана бiлу керек.
Алашақтың да ... бар ... ... өз ... ... ... өсуiне әкеледi.
5. бюджеттiк жоспарлауды әрi қарай жетiлдiру ... ... ...... ... ... ... басқару жүйесiн құруға байланысты. ... ... ... ... ... ... ... факторларға қарамастан ұтымды ... ... ... ... ... ... дайындауға мүмкiндiк бередi.
Мемлекеттiң ақшалай қаражаттының орталықтандырылғын ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
формалар арқылы бюджеттiң кiрiстерi мен шығыстары арқылы ... ... ... жеке ... ... Екi ... да объективтi
және бюджет секiлдi үдерiнiң арнайы қоғамдық мiндеттерi бар. ... ... ... ... етсе, шығыстар орталықтандырылған
ресурстарды тиiстi жалпы мемлекеттiк қажеттерге бөледi. ... ... ... ... ... ... ... экономикалық,
тарихи жағдайда жүзеге асырылатын бюджет жєне салық саясатын iске асыратын
бағыттарына байланысты салық ... ... ... ... ... нақты жағдайда сәйкес формалары мен ... ... ... ... ... ... жағдайында
мемлекеттік бюджеттің қаражаттары ең алдымен экономиканың құрылымын қайта
құруды, кешенді мақсатты бюджеттік ... ... ... ... ... әлеуметтік дамуды тездетуге және халықтың ең
аз қамтылған ... ... ... сақтау, бiлiм беру, мәдениет
мекемелерiн әлеуметтік қорғауға бағытталуы тиіс.
Басқарудың жергілікті ... ... ... жүзеге асыру жөнінде маңызды міндеттер жүктелінген. Халыққа
қызмет көрсету жөніндегі шараларды қаржыландыру негізінен жергілікті ... ... ... ... ... ... халыққа қызмет көрсетуді бюджет қаражаттарынан қалыптасатын қорлар
есебінен көрсетеді. Бұл, тиісінше мемлекеттік және жергілікті қаржының рөлі
мен маңызын ... ... Оның ... ... бір ... ... жергілікті қаржының бүкіл теориялық аспектілерін анық етіп ... ... ... ... ... ... ... нақты сәйкестігіне
байланысты болып келеді.
Қазақстан Республикасының экономикасы дамуының экономикасының ... ... ... ... ... ... ... денгейіне ауысып отыр, осыған орай ... ... ... ... ... ... ... арта түсуде.
Білім беру мен денсаулық сақтау саласындағы бағдарламаларға,
қамсыздандыру ... іс ... және ... ... көмекке
жұмсалатын шығындардың ең көбі оларды қаржыландырудың жаңа ... ... ... ... ... ... ... бюджеттерде
соңғы кездері бюджеттік ... және ... ... орнына
қаржылай жәрдем ақы сияқты жаңа ұғымдар өзінің көрнісін тапқан.
Мемлекеттік қаржыда билік пен басқарудың жергілікті ... ... ... қаржы базасы болып табылатын бюджеттерге маңызды рөл
беріледі.
Мемлекеттік бюджеттiң және ... ... ... ... ... есеп ... ... өрістету, және бақылау,
мемлекеттік бюджетті есеп айырысу-кассалық ... ... оның ... ... ... ... сомалардан және демеушілiк пен
қайырымдылық ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі
бухгалтерлік пен есеп беруді және қаржылық органдар жүйесіндегі ішкі
аудитті дамыту мен ... ... ... дұыс ... ... бюджет саласын тиiмдi жүргiзу, республикалық және өз құзіреті
шегінде жергілікті бюджеттердің ... ... және ... ... ... ету, ... ақпараттық жүйесінің іс-
әрекетін қамтамасыз ету.
Соңғы үш жылдың ішінде ... ... ... ... ... бюджетті қоса, шамамен 202 млрд теңгедей қаражат бөлінді,
соның ішінде,  ... ... 66,8 ... теңге, жергілікті
бюджеттерден  95,6 млрд. теңге, бюджеттен тыс қаражат көздерінен  40 ... ... ... ... ... ... 100 ... 63 денсаулық
сақтау нысандарын, 193 ауыз сумен қамтамасыз ету ... ... ... 2531 ... ... су желілерін салуға және қайтадан қалпына
келтіруге мүмкіндік ... ... ... 100% ... мен радио жиіліктерімен ... ету ... ... ... елді ... пошта-жинақ қызметі жүйесі де дамуда.
Ауылдық округтердің экологиялық ... ... ... ... ... өз ... табуда.   Ауылдық аумақтарды
дамыту жүзеге асыру аясында жергілікті бюджет есебінен 5250 ... ... ... ... мәдениет және спорт нысандары, 973 сумен
қамтамасыз ету ... ... ... және күрделі жөндеуден
өткізілген.  Ауылдық аумақтарды ... ... ... да ... «Әкімшілік-аумақтық орналастырылу туралы» Қазақстан
Республикасы Заңына өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... Заңы ... аталған Заңда «ауылдық елді мекен» деген
түсінікке ауылдық әкімшілік округке бағынышты ... ... деп ... ... заң ... ... заңдастыруға және осыған байланысты
мемлекетке қарасты денсаулық ... ... ... ... ... ... ... саласында жұмыс істейтін мамандардың жалақысына 
25 % ... ... ... және отын ... жеңілдіктер беруге мүмкіндік
берілді.  
Жеке және отбасылық ... ... ... 2005 ауыл
тұрғындарына шағын ... беру ... ... ... ... жүзеге асырылуда.
Осы аталған мәселелердің барлығы бізге мемлекеттік және ... орны мен ... ... ... ... ... ... Республикасының Бюджет кодексі. –Алматы: Юрист,2004 ж
1. Салық кодексі – “Бюджетке салықтар мен ... да ... ... ҚР Заңы. – Алматы: Юрист, 2003 ж.
2. Указ Президента Республики Казахстан “Об утверждении ... ... ... по ... за ... республиканского бюджета”
от 05.08.2002 г. №917.
3. Бюджетная система ... ... ... и ... ... ... ... изд., исп.и
перераб.- М.: Юрайт, ... ... ... А.М., ... И.В.Бюджет и бюджетная система Российской
Федерации Учебное пособие.- М. Дашков и К,2002- 203-340 с.
5. ... А.Б. ... ... ... ... ... ... Қаржы- Қаражат, 1995.- 26-124 с.
6. Иванова Г.Г., Маковник Т.Д. ... ... ... ... ... 2001.- 92-208 ... Ильясов К.К., Саткалиева В.А. и др. Государственный бюджет: Учебник.-
Алматы: РИК, 1994.-115-268 с.
8. Кулекеев Ж.А., Султангазин А.Ж. и др. ... ... в ... Казахстан: Сборник нормативных правовых актов.-
Астана: 2002.- 132 с.
9. Кулекеев Ж.А., Султангазин А.Ж. и др. ... ... ... государственного бюджета Республики Казахстан в
условиях развития рыночных отношений /Под общей ред.д.э.н. ...... ... ... ... при ... ... 2003. – 36-194 с.
10. Ілиясов Қ. Қ., Құлпыбаев С. ... ...... 2005. – 552 ... Мельников В.Д., Ли В.Д. Қаржының жалпы курсы: Учебник.-Алматы, 2005 ж
– 25-70 с.
12. ... В.Д., ... К.К. ...... ... 2001 ... 104-311 с.
13. Рудый К.В. Финансово-кредитные системы зарубежных ... ...... ... 2003. ... с.
14. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. – Алматы: Экономика,
2005 ж. – 208-416 бб.
15. Өтебаев Б.С. ... ... ...... ... 2008 ... 6-45 бб.
16. Комментарии к Стандартам внешнего и внутреннего ... ... и ... ... Счетный комитет по контролю
исполнения республиканского бюджета – Астана: 2003 г – 24 ... ... о ... ... ... ... Республики
Казахстан. Постановление Правительства ... ... ... г. ... Положение о Комитете финансового контроля ... ... ... ... ... ... ... 19.05.2002 г. №674
19. О среднесрочной фискальной политике Правительства Республики Казахстан
на 2005-2009 гг. Постановление Правительства ... ... ... г. ... ... ... ... республиканского и местных бюджетов,
утвержденные ... ... ... ... от
29.05.2002 г. №592
21. Правила исполнения республиканского и местных бюджетов, утвержденные
постановлением Правительства Республики ... от ... ... ... C. В. ... ... и финансовое регулирование
экономики переходного периода // Финансы. 2000г. № 11.
23. Игнатьев Д. Налоговой политике нужны четкие приоритеты // ... № 13. ... ... ... ... ... ... в
Республике Казахстан". Сб. научных трудов КазГАУ "Экономические
реформы: особенности переходного ... ... - ... 2000г., 0,3 ... "О проблемах и критериях классификации ... ... ... №7, 2000г., 0,3 ... Налоги/под ред. Д.Г. Черника. - М., 2002.
27. Налоговые системы зарубежных стран. — М., ... ... О.Б. ... укрепления бюджета //Финансы. 2004. №8.
29. Ильясов К.К., Зейнельгабдин А.Б., ... В.А. ...... РИК, 2000
30. Орешин В.П. Государственное регулирование национальной ... ... и ... М.: ... 2000.
31. Чепурин М.Н., Киселева Е.А. Курс ... ... ... – А.: ... ... 2001.
32. Финансы/Под ред. М.В.Романовского, О.В.Врублевской, Б.М.Сабанти. – М.:
«Перспектива, 2000.
33. Г.И. Әбдикеримова. Кәсіпорын ... Оқу ...... ... Дәуренбекова Ә.Н. Өндірісті ұйымдастыру: Оқу құралы. – Алматы:
Экономика, 2009ж
35. Қ.Қ.Ілиясов, С. Құлпыбаев. ... ...... 2005 ... ... Ө.Қ. ... ... нарығын реттеу: Оқулық. –
Алматы: Экономика, 2009ж
37. Ихданов Ж., Сансызбаева Ғ.Н., ... Р.Ғ. ... ... Оқу құралы./ – Алматы: Экономика, 2009ж
38. Төрегожина М.Б. Экономиканы мемлекеттік реттеу: ... ... ... Экономика, 2010ж
39. Экономикалық саясат: Лекциялар./ Д.Қ.Қабдиев және басқалар. – Алматы:
Экономика, 2002 ж
40. Ихданов Ж., Орманбеков Ә. ... ... ... ... Оқұ ...... ... 2002 ж
41. Ниязбекова Р.Қ., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. ... ... ... / – ... ... ... ... Б.С. мемлекеттік бюджет: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2008 ... ... ... ... ... ... ... қаржы
Бюджеттен тыс қорлар
Мемлекеттік кредит
Кәсіпорындардың қаржысы
2009
2010
1
915.3
1473.5
0,00
0,10
0,20
0,30
0,40
0,50
0,60
0,70
0,80
0,90
1,00
149
0
48
20
488
419
334
279
0
200
400
600
800
1
2
3
4
2005 2008 2009 ... 2008 2009 ... ... бойынша
Нақтысы
Млрд. теңге
ҚР бойынша
нақтысы млрд.теңге
2629
786,3
Транспорттың
инфрақұрылым
Басқа шығындар
Мәдениет, спорт,
туризм
Әлеуметтік қорғау
15% Тұрғын үй ... ... ... қорғау қорғаы
21% білім
0,00
3,40%
6%
18%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
*
8739
11866
16582
21757
0
5000
10000
15000
20000
25000
1
2
3
4
2005 2008 2009 ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет
Ақшаның жалпы эквивалент және экономикалық категория ретіндегі түсінігі19 бет
Ақшаның экономикалық категория ретіндегі мәні26 бет
Валюта – дербес экономикалық категория ретінде37 бет
Дүниені философиялық түсіну: болмыс, материя – алғашқы категориялық ретінде6 бет
Жекеменшік экономикалық категория ретінде24 бет
Жұмыссыздық экономикалық категория ретінде26 бет
Игілік экономикалық категория ретінде. Тауардың мәні және оның қасиеттері10 бет
Кәсіпкерлік экономикалық категория ретінде34 бет
Меншік саяси - экономикалық категория ретінде25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь