Литосфералық тақталар тектоникасы

КІРІСПЕ
1. ЛИТОСФЕРАЛЫҚ ТАҚТАЛАР ТЕКТОНИКАСЫ ТУРАЛЫ ҚЫСҚАША СИПАТТАМА
1.1 Литосфералық тақталар тектоникасы туралы жалпы мағлұматтар
1.2 Литосфералық тақталар тектоникасының негізгі ұстанымдары
2 ЖАҺАНДЫҚ ТЕКТОНИКА ТҰРҒЫДАН, ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ТАУЛЫ ЖҮЙЕЛЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
2.1 Толқынды қозғалыс және оның қазіргі бедерде көрініс беру сипаты
2.2 Таулы өлкелердегі толқындық қозғалыстар
2.3 Қазақстанның Оңтүстік орогенді белдемдерінің генезисі
3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ДӨҢЕСТІ.ЖАҚПАРЛЫ ОРОГЕНДІ БЕЛДЕМДЕРІНІҢ НЕОТЕКТОНИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ГЕОМОРФОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазіргі бедердің негізгі кейпін қалыптастырған тектоникалық процестерді жаңа тектоника (новейшая тектоника) деген терминді алғашқы рет С.С. Шульц ұсынған. Кейін геологиялық ғылыми терминологиясына неоген және төрттік кезеңде орын алған қозғалыстарды белгілеу үшін «неотектоника» атты термині енгізілді.
В.Е. Хаин неотектониканы жер қыртысы дамуының жаңа кезеңін зерттейтін тарихи геотектониканың тарауы деп санаған. Н.И. Николаев неотектониканы геотектониканың жаңа бағыты ретінде қарастырған. Сонымен, неотектоника (грекше «neos» - жаңа + «tektonike») - соңғы кайнозойда (~35-40*10 жыл) етек алған және қазіргі уақытқа дейін жалғасып жатқан тектоникалық қозғалыстардың барлық типтерін қамтитын, Жердің дамуындағы динамикалық процестерді, олардың пайда болуын және түрлі құрылымдық пішіндер түрінде көрініс беруін, сондай-ақ олардың түзілу механизмін зерттейтін геотектониканың жаңа бағыты. Неотектоника шамамен соңғы кайнозойдың 35-40 млн. аралығында тектоникалық қозғалыстардың көрінісін зерттейді. Соның өзінде жаңа қозғалыстардың ең жоғарғы қарқындылығы соңғы 5-10 млн. жылдарға сәйкес келеді. Бұл сандардың мағынасын терең түсіну үшін Жердің 4,5 млрд.ж. геологиялық тарихы бар екенін еске алу жеткілікті.
Шет елдік геологтардың қолданып жүрген «recend tectonik», «rezende Tektonik», «tektonigue recente», «guaternaire tectonik», «diluiale Tektonik», «jungste Tectonik», «lebendige Tectonik» және т.б. терминдер негізінен қазіргі заманғы, төрттік немесе плиоцен-төрттік кезеңдер қозғалыстарын білдіреді. Қазіргі уақытта олар, «тірі тектоника» (lebendige Tectonik) деген терминмен алмасады.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Неотектоника ғылыми пән ретінде төменгі ерекшеліктерімен ажыратылады. Біріншіден, неотектоникалық кезеңнің, әсіресе оның соңғы сатысы-кейінгі плейстоцен мен голоцен дәуіріндегі қозғалыстарының жер бетіндегі көріністері, яғни бет-бедерінде және құрылымдық пішіндер кескіндерінде айқын көрініп тұратындығы. Неотектоникалық қозғалыстар ежелгі қозғалыстармен салыстырғанда анағұрлым дәлірек зерттелініп, өлшеніп нақты белгіленуі мүмкін, сондықтан олар кейінгі процестермен үстемеленіп бұрмаланбаған. Екіншіден, сейсмикалық және геофизикалық өрістер жер бетінің жаңа тектоникасын, жер қойнауының қазіргі құрылысы мен өзгерісін салыстыруға, сондай-ақ литосфераның неотектоникалық дамуының үш өлшемді моделін құрастыруға мүмкіндік береді. Үшіншіден, тектоникалық қозғалыстарының олигоцен-төрттік, кейінгі төрттік және қазіргі заманғы көріністерін тұтастай зерттеу, тектоникалық процестердің нәтижелерін кәдімгі геологиялық масштабын уақыттың шынайы масштабымен салыстыруға және осы процестердің алуан түрлі бағытын анықтауға мүмкіндік береді. Сондықтан, неотектоника қазіргі теориялармен тұжырымдамаларды құрастыру мен тексеру үшін эксперименттік негізгі рөлін атқарады. Сонымен қатар, неотектоника құрал-жабдық әдістерді пайдалану арқылы қазіргі қозғалыстарды зерттеуге және оларды сандық тұрғыдан бағалауға мүмкіндік береді.Арнайы геодинамикалық полегондарда әртүрлі аспаптық бақылаулар, тектоникалық қозғалыстардың табиғатын танып білуге және оларды болжауды қамтамасыз етеді.
1. Афанасьев Б.Л., Данилов И.Д., Дедеев В.А. «Методология неотектоники». Сыктывкар, 1988г. C.203-205.
2. Байбатша Ә.Б, Аубекеров Б.Ж. «Қазақстанның төрттік геологиясы» Алматы. 2003ж. Б.17.
3. ВеселоваЛ.К., Халыкова Г.Х. «Жалпы геоморфология». Алматы, Қазақ университеті, 1997ж. Б.111.
4. Герасимов И.П. «Структурные черты рельефа земной поверхности на территории СССР и их происхождение». Институт Географии АНСССР, 1959г. С.
5. Ғаламтор желісі: www.google.kz
6. Костенко Н.П. «Геоморфология». М.МГУ, 1999г. Б.21..
7. Құсайынов С.А., Боранқұлова Д.М., Бексейітова .Т. «Неотектоника», Қазақ университеті, 2011ж. Б. 48-53, 166-172.
8. Құсайынов С.А. «Жалпы геоморфология», оқулық, Қазақ университеті, 2006ж. Б.208-211.
9. Леонтьев О.К., Рычагов Г.Н. «Общая геоморфология». М., Высшая школа, 1988г. С. 56.
10. Макаров В.И. «Новейшие тектонические структуры Центрального Тянь-Шаня». М., Наука, 1977г. С. 23,34.
11. Макаров В.И., Суханова Т.В. «Геоморфология» М.МГУ, 2009г. С.75,78,79,
12. Николаев Н.И. «Новейшая тектоника и геодинамика литосферы». М.Недра, 988г. С.113-116.
13. Николаев Н.И. «Неотектоника и её выражение в структуре и рельефе территории СССР». М., Государственное научно-техническое издотельство литературы по геологии и охране Недр, 1962г. С. 26-27.
14. Сейітов Н.С. «Геология негіздері, оқулық». Алматы, 2000ж. Б.58-59.
15. Спиридонов А.И. «Геоморфологическое картографирование». М.: Недра, 1975г. С. 66-70.
16. Тұяқбаев Н., Арыстанов К., Абишев Б. «Жалпы геология курсы». Алматы, Білім баспасы, 1993ж. Б. 45-48.
17. Философов Б.П. «Краткое руководство по морфометрическому методу поисках тектонических структур». Издотельство Саратовского университета, 1960г. С. 10-14.
18. Хаин В.Е. «Общая геотектоника». М., Недра, 1973г. С. 16, 152-157.
19. Хаин В.Е., Михайлов А.Е. «Общая геотектоника». М., Недра, 1985г. С. 196-201.
20. Щукин И.С. «Геоморфология Средней Азии». МГУ. 1983г. С. 88,91,93.
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазіргі бедердің ... ... ... ... жаңа ... (новейшая
тектоника) деген терминді алғашқы рет С.С. Шульц ұсынған. Кейін ... ... ... және ... кезеңде орын алған
қозғалыстарды белгілеу үшін ... атты ... ... Хаин неотектониканы жер қыртысы дамуының жаңа ... ... ... тарауы деп санаған. Н.И. Николаев
неотектониканы ... жаңа ... ... қарастырған. Сонымен,
неотектоника (грекше «neos» - жаңа + «tektonike») - соңғы кайнозойда (~35-
40*10 жыл) етек ... және ... ... ... ... ... қозғалыстардың барлық типтерін қамтитын, Жердің дамуындағы
динамикалық процестерді, ... ... ... және түрлі құрылымдық
пішіндер ... ... ... ... ... ... механизмін
зерттейтін геотектониканың жаңа бағыты. Неотектоника шамамен ... 35-40 млн. ... ... ... ... ... ... жаңа қозғалыстардың ең жоғарғы қарқындылығы соңғы 5-
10 млн. жылдарға сәйкес келеді. Бұл ... ... ... ... ... 4,5 млрд.ж. геологиялық тарихы бар екенін еске алу жеткілікті.
Шет елдік ... ... ... «recend ... ... ... recente», «guaternaire tectonik», «diluiale
Tektonik», «jungste Tectonik», ... ... және т.б. ... ... ... ... ... плиоцен-төрттік кезеңдер
қозғалыстарын білдіреді. Қазіргі уақытта олар, «тірі тектоника» (lebendige
Tectonik) деген терминмен алмасады.
Зерттеу ... ... мен ... Неотектоника ғылыми пән
ретінде төменгі ерекшеліктерімен ажыратылады. ... ... ... оның ... ... плейстоцен мен голоцен
дәуіріндегі қозғалыстарының жер бетіндегі ... яғни ... ... ... ... ... ... тұратындығы.
Неотектоникалық қозғалыстар ежелгі қозғалыстармен салыстырғанда анағұрлым
дәлірек ... ... ... белгіленуі мүмкін, сондықтан олар
кейінгі процестермен үстемеленіп бұрмаланбаған. Екіншіден, сейсмикалық және
геофизикалық өрістер жер ... жаңа ... жер ... ... мен ... ... ... литосфераның неотектоникалық
дамуының үш өлшемді моделін құрастыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... және ... көріністерін тұтастай зерттеу, ... ... ... ... ... ... ... масштабымен
салыстыруға және осы процестердің алуан түрлі ... ... ... ... неотектоника қазіргі теориялармен ... мен ... үшін ... негізгі рөлін атқарады. Сонымен
қатар, неотектоника ... ... ... ... ... ... және оларды сандық тұрғыдан бағалауға мүмкіндік
береді.Арнайы геодинамикалық полегондарда ... ... ... ... табиғатын танып білуге және оларды болжауды
қамтамасыз етеді.
Қарастырылған ... ... ... неотектоника Жер туралы
ғылым салаларының өте маңызды және ... зор ... ... «Неотектоника» және ... ... ... ... байланысты, олар синоним ретінде қарастырылады.
Жаһандық тектоникасы жайындағы ... ... ... ... ... ... болады. Олар тақталардың бір-біріне
қатысты ... ... ... ... және бұл ... ... мен ... жолақтық магниттік аномалиямен жоғары дәрежедегі
сәйкестігін көрсетеді. Сонымен қатар, Жер қойнауының ... ... ... ... ... яғни ... толқындардың
компьютер арқылы талдау мантияның конвециялық ... ... ... ... күш ... ... ... бәрі
жаһандық тектоникасының тарихтағы алғашқы геотектоникалық ғылыми теориялық
дәрежеде бағалауға ... ... ... ... ... ... ... маңызды жағдайы, оның белгілі бір математикалық
мөлшерлік формуласының болуы, ... ... ... өзара жылжуының
жылдамдығы мен бағытын олардың бір сәттік ... ... ... деп ... және ол өткен заманға да болашақта да
экстрополяциялануы ... Бұл ... ... ... ... гипотезалар, соның ішінде олардың із ашары ... ... ... ... ... ... ... тектоника тұрғыдан Қазақстанның оңтүстік
тауларының қалыптасуын қарастыру.
Зерттеу пәні: Қазақстанның оңтүстік таулары
Жұмыстың көлемі мен ... ... ... ... мақсаты мен
міндеттеріне сәйкес келеді. Бітіру жұмысы ... үш ... ... ... соңында пайдаланылған әдебиеттер тізімі берілді.
Зерттеу жұмысының мазмұнын ашу үшін ... ... 12 ... карталармен
жабдықталған. Жұмыстың көлемі 44 бет, қолданылған әдебиеттер саны ... ... ... ... ТУРАЛЫ ҚЫСҚАША СИПАТТАМА
1. Литосфералық тақталар тектоникасы туралы жалпы мағлұматтар
Ғылыми ... ... яғни 16 ... ортасынан бастап,
негізгі мәселелерінің бірі жер қыртысының қозғалуларын, оның құрылымдарының
өзгерулерін және магматизм құбылыстарының себептерін ... ... ... ... болжамдар (гипотезалар) пайда болды, атап айтсақ;
жер қыртысының көтерілу және ... ... ... ... ... ... Жердің кеңеюі және тереңдік дифференциясына
байланысты қозғалыстар,материктердің жылжу гипотезасы. Осы ... ... бір ... ... сол ... ... байланысты.Жер планетасының құрылысы мен құрамы және ... даму ... ... жан- ... ... ... ... Мәселен, Жер қыртысының көтерілу гипотезасы ... ... ... ... ... және ... ... ойысуын назарларына алып қатпарлану процестердің пайда
болуын толық түсіндіре алмады [17].
Керісінше контракция гипотезасы қатпар ... ... ... ... бұл бағытта біршама табыстарға жетті, дегенмен қатпарлыққа
байланыссыз ... және ... ... ... ... гипотезасы ( пульсационная гипотеза ) ... ... даму ... ... мен кеңеюдің кезектесіп келуін
пайымдау арқылы толықтырмақшы болды. Бұл грабен түзілуін, геосинклинальдың
қалыптасуын және ... жер ... ... ... мүмкіндік
берді. Бірақ мұнда қыртысының созылу және ... ... ... ... ескерілмеді. Ал, жердің кеңею жайындағы гипотеза
алғаш рет жас ... ... ... қанағаттанарлық дәрежеде ғылыми
тұрғыдан талдауға жол ашса да, ежелгі мұхиттардың ... ... ... ... ... – жамылғы белдемдердің түзілуін түсіндіре
алмады. Сонымен, Жердің геологиялық даму ... оның ... ... ... ... ... Жердің ротациялық болжамы тек тектоникалық
жарылымдармен жарықшақтар жүйесінің ... ... ... ... ... ... немесе мобилизм гипотезасын алғаш рет неміс
геофизигі Альфред Вегенер (1880-1930ж.ж) өзінің 1915 жылы ... ... ... ... атпен шыққан кітабында ұсынды. Ол ... ... ... континенттер жиектерінің, яғни Еуропа мен
Солтүстік Американың шығыс жиегінің және ... мен ... ... жиегінің бір-біріне өте ұқсас екендігіне назар аударған. Бұған қоса
Бразилия мен Африкада кездескен палеонтология қалдықтарының ұқсастығы, ... ... көне ... кезеңдерде байланыс болғандығын
дәлелдеді [9].
Вегенердің болжамы бойынша, күн мен ... ... ... ... ... айналуынан туатын ортадан тепкіш күш пен полюстен экваторға
бағытталған ортаға ... ... ... байланысты жер қыртысының
гранитті қабатының жиырылып қалыңдауынан палеозой эрасының бастапқы кезінде
Жердің ... ... ... ... ... ... шарында Гондвана
мегаматериктері қалыптасқан. Олардың аралығында Тетис атты ұланғайыр
мұхит ... ... ... 250-300 млн ... ... яғни ... соңында материктер бірігіп «Пангея» деген суперконтинент ... ... ... ... ғана алып мұхит «Панталасса» шайып
жатқан, ал Атлант, Үнді ... ол ... ... ... ... қарай, яғни юра кезеңінен бастап ірі ... ... ... ... ... континент біртіндеп бөлшектеніп,
жеке материктерге дараланып қазіргі кездегі ... ... ... Ең ... ... ... ... яғни экваторға қарай
жылжыса, одан кейін бор кезеңде ... ... ... ... ... ... батысқа қарай ығысты да, олардың аралығында
Атлант мұхиты пайда болды. Ал ... ... ... ... ... қарай ығысты. А.Вегенер өзінің идеясын дәлелдеу үшін
көптеген геологиялық – ... және т.б ... ... континенттер өміріндегі геологиялық құрылымдардың ұқсастығынан
басқа полеозой кезіндегі ... мен ... ... ... ... мен ... ... Европа мен Солтүстік Американың,
Африка мен Мадагаскар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік ең алғашқы
мұхиттың қалдығы болып саналады. Үнді және Атлант мұхиттары ... ... Жер ... ... және ... аймақтардың түзілуі,
континенттердің бір-бірімен соқтығысу ... ... ... ... ... таулары мен Үндістан тақтасы ... ... ... ... ... ал ... және ... так жоталары Солтүстік және ... ... ... ... ығысуы кезінде олардың алдыңғы жақтары қатпарланып ... ... ... мобилистер гранит тектес тау жыныстарынан құралған
ірі континентті ... ... ... ... су ... ... ... «айсбергтер» сияқты аққышты астеносфера
қабатының бетімен жылжи отырып, орын ауыстырады деп саналған [6].
Өкінішке орай өз ... ... ... ... ... ... мен геофизиктер арасынан қызу қолдау таба алмады. ХХ
ғасырдың 30-50 жылдары ... ... ... болжамы
ғалымдар арасында басымдау ... ... ... орогендік (тау
жаралу) және төмендей ойысу процестер жердің терең қойнауында, яғни мантия
деңгейінде ... ... ... және ... жеңіл заттарының – астенолиттердің жер қыртысының
жоғарғы қабаттарына көтерілуі, кейбір ... ... жер ... Фиксистердің пікірінше қатапарлық және бастырма дислокациялар тау
жарылу процестерінің қосалқы ... ... ... ... ірі горизонтальді бағытта орын ауысып ... ... рөл тік ... ... ... ... ғасырдың 50 жылдарының соңы мен 60 жылдарының басында мұхиттарда
қарқынды геофизикалық зерттеулер басталып маңызды ... ... ... бар екендігі және осы қабаттың беткі бойымен
литосфераның ішінара орын ... ... ... да ... ... орыс литва ғалымы И.Р. ... ... ... ... ... мен ... құрлықтан түбегейлі айырмашылығын тапты.
Орасан зор орталық-мұхиттық ... ... мен ... ... осы ... ... ... қатысты параллелді
және симметриялық келген сызықты және ... ... ... ... ашылған. Сондай-ақ Жердің магниттік өрісінің оқтын-
оқтын ауысып тұратын ... ... ... Тау жыныстарының
қалдықтары магниттелу қабілетіне ие ... ... Бұл ... ... ... магниттік өріске сәйкес қалпына келтіруге мүмкіндік берді.
Соның негізінде жаңа ғылыми бағыт палеомагнитизм пайда болды.
Осылардың бәрі және ... да ... ... ... ... ортодоксальді тектоникалық болжамның ... ... ... ... жоққа шығарылған болжамын ... ... ... бұл кезде оның жақтаушылары саусақпен санарлық
еді. ... ... ... ... ... және француздық
геофизиктер геологтардың күшімен жаңа ... ... ... алдымен жаңа ғаламдық тектоника ретінде белгілі болды да,
кейіннен литосфералық ... ... деп ... Бұл ... ... ... нәтижесінде түзілген мұхиттар ... және ... ... ... осінен бастап жас мұхиттық қыртыстың
кеңістікте өсуі. Бұл процесте ... рет ... ... ... ... ... сипаттаған болатын және соңғысы мұхит түбінің спредингі деп
аталып кеткен. ... ... және оның ... ғана ... магниттік
өрісі инверсиясының негізінде ағылшын геофизигі ... және ... ... ... бір ... ... ... аномалияларға
түсінік берді [3].
Идеяны әрі қарай дамыта отырып, американдық геофизигі Д.Ж. Хейрцлер
және тағы ... ... және ... ... ... жартысын қамтитын
мұхиттық магниттік аномапияның жастық шкаласын алғаш рет жасап шығарды.
Американдық геолог Г.Менард Тынық ... ... ... ... ... алып тектоникалық жарылымдарды ашты, ал ... ... олар ... ... ... ... ... трансфемды
жарылымдар деген атауды ұсынды. Американдық сейсмологтар Б.Изакс, Дж.Оливер
және Л.Сайкс жер шары бойынша жер ... ... және ... ... ... зерттеп, американдық геофизиг Дж. Морган,
ағылшын зерттеушілері Д.Маккензи, ... және ... К.Ле ... ... литосфералық тақталар жылжуының жалпы суретін салды.
Сонымен төрт ... ... ... ... арқасында мұхиттар
геофизикасы жайында нақтылы ... ... 1968 жылы ... of ... ... журналында басылып шыққан тұжырамдама
қалыптасты [8].
Жаңа тұжырымдама тез ... жаңа ... ... 1968 ... «Гломар Челленджер» кемесі су астында терең бұрғылау жұмыстарын
жүргізіп, ... ... ... ... ... ... арқылы алынған мұхит қыртысы жасының магниттік аномалиялар жолмен
жорамалданған жасымен сәйкестігі, сонда -ақ орталық жота осінен ... бұл ... ... ... артатыны анықталды. Кейіннен 2003 жылы
Гломар Челенджер және Джондес Резолюшын ... ... ... ... ... бастап, Антарктика маңындағы Уэдэлл және ... ... ... ... ... 1250-ден аса ұңғымалар
бұрғылаған және олардың бәрін бүкіл бор, соңғы және орта ... ... ... ... жасы Вайн ... ... және магниттік
өрістің инверсия шкаласы негізінде алынған мәліметтерімен дәлелденді. Бұл
шкала өзінің ... ... ... ... ... ... де ... Су асты терең бұрғылаудың нәтижесінде мұхит
спредингі тұжырымдамасын толықтыратын жаңа ... ... ... ... жота ... мұхит алабының шеткі өңіріне дейін артуы,
осы ... сол ... ... ... және оның ... болған неғұрлым көне шөгінділер есебінен өсуі анықталды [12].
Спрединг құбылысының шындығы туралы деректер су астынан түсірілген
аппараттар ... да ... ... Олар ... зоналардың осінде
байқалған керілу ... ... ... ... ... ... байланысты трансфорымды жарылымдарға қатысты пікірінің шынайы
екендігін көрсетті [10].
Жаһандық тектоникасы жайындағы шындықтың үшінші категориялы ... ... ... ... ... ... тақталардың бір-
біріне қатысты ... ... ... ... және бұл ... белгілері мен жылдамдығы жолақтық магниттік аномалиямен жоғары
дәрежедегі ... ... ... Жер қойнауының терең
қабаттарына дейін жеткен сейсмикалық ... яғни ... ... арқылы талдау мантияның конвекциялық ... ... ... қозғаушы күш екендігі анықталды. ... ... ... ... ... ... ғылыми
теориялық дәрежеде бағалауға мүмкіндік береді. Тақталар тектоникасының
теориялық статусы нықтай ... ... ... оның ... ... мөлшерлік формуласының болуы, осыған байланысты тақталардың
өзара жылжуының жылдамдығы мен бағытын олардың бір ... ... ... ... деп аталады және ол өткен заманға да болашақта
да экстрополяциялануы мүикін. Бұл тақталар тектоникасының бұрынғы ... ... ... ... олардың із ашары Вегенр гипотезасынан
бастап, айқын ... ... ... тақталар тектоникасы туралы ғылыми мәселені зерттеуде
Ресей ғалымдары Монин (1977ж), ... ... ... (1974ж) және
т.б. үлкен үлес қосты. Бұл ... ... ... ... белгілі
қазақстандық ғалымдардың еңбектерінде айтып өту орынды. Атап ... ... осы ... ... ... ... ... ли
материки?», 1970; С.Уеда «Новый взгляд на ... 1980, ... ... ... 1984, ... М.Г.Ломизе «Геотектоника с основами
геодинамики», 2005 ж, және ... 1991 жылы ... ... ... ... кітаптардың негізінде жазылған.
А.Вегенерден кейін тақталар тектоникасы тұжырымдамасын
жасақтаушылардың ... ... ... (1929), ... ... Дж.Т.Уилсон, Д.Мак-Кензи мен Р.Паркер ... Ле ... (1969). Олар ... даму заңдылықтарын
одан әрі дамыта түсті [4].
1.2 Литосфералық тақталар тектоникасының негізгі ұстанымдары
1. ... ... ... ... ... жоғарғы қабаттарының
реологиялық қасиеті (тұтқырлығы) бойынша ажыратылатын екі ... ... ... ... және ... морт ... ... және біршама
иілмелі және қозғалмалы астеносфера қабаттар. Олардың екі қабатқа бөлінуі
сейсмологиялық (сейсмикалық ... ... ... ... немесе магнитотеллурлық (табиғи электр тогына қарсыласу дәрежесі)
мәліметтер негізінде жүргізілді.
2. Тақталар тектоникасының екінші ұстанымы литосфера саны ... ... ... 7 ірі және ... ... ... ... бөліну шектері олардың араларында тізбектеле
орналасқан жер ... ... ... ... Жер ... ... біркелкі емес: тақталардың ішкі бөліктері шын ... емес ... ... ... ерекшеленеді. Сейсмикалық
энергияның негізгі босайтын зоналары тақталар арасындағы шекаралар. Нақ осы
шекаралар ... ... ... Дегенмен бұл шекаралар ... ... ... ... кең сейсмикалық белдемдер Еуразия
аймағында, Альяскада және ... ... ... ... Тақталар тектоникасының үшінші ұстанымы, олардың ... ... ... үш ... ... және ... сәйкес тақталар арасындағы
шекараларын ажыратады: 1) ... ... ... бір-бірінен ажырау
дивергенттік шекара немесе спрединг деп аталады; 2) тақталардың ... ... ... ... ... ... астына сүңгіп батуы,
конвергенттік шекара немесе субдукция процесі дейді; ал екі ... ... ... деп ... 3) ... ... тектоникалық жарықтардың вертикальды жазықтығы (жігі) бойымен бір-
біріне қатысты горизонтальды бағытта ығысуын ... ... ... алғашқы екі типті шекаралар басымдау. ... ... ... ... ... ... және құрлық аралық
рифтерде дамыған, конвергентті шекаралар олардың ұштасып терең науалардың
осьтік зоналарында кездеседі.
Дивергенттік шекараларды, яғни ... ... жаңа ... дамылсыз пайда болады, сондықтан да бұл шекараларды ... деп ... ... ... ... ағын ... ... қарай жылжып, онда еңіс бағытта сүңгіп батады, бұл
мұндай ... ... ... деп ... ... бола
алады. Жер бетіндегі тақталардың барлық шекаралары бір-бірімен ... ... Үш ... ... шекараларды үш жақты тұтасу дейді және
бұл ... әр ... ... ... ... шекаралардың типтері төменгі
суреттерде көрсетілген. Спредингтің үш ... ... ... ... Олар Атлантиканың оңтүстігіндегі Був аралы ауданында және Үнді
мұхитының орталығында байқалады.
4. Тақталар ... ... ... ... горизанталь
бағытта орын ауыстырып жылжуын сфералық ... ... яғни ... ... ... түсіндіруге болады. Эйлор теориясы бойынша сфера
бетімен, яғни жұмыр ... ... ... ... ... сфера
орталығынан өткен оське қатысты шеңберді бойлай айналады.Жорамалданған
осьтің жер бетіне шыққан орнын айналу ... ... ... ... ... деп атайды.Трансфорымдық жарылымдар бойымен жеке жеке ... ... ... ... полюсінен неғұрлым алыстаған сайын
соғұрлым олардың жылдамдығы арта түседі.
5. Тақталар тектоникасының бесінші ... ... ... ... ... ... (мөлшері) тең екенін білдіреді.Осындай ... ... ... ... ... ... беті,оның көлемі
және радиусы өзгеріссіз қалады. Бірақ жердің контракция,лүпілдеу(пульсация)
және кеңею болжамдарымен жорамалданған өзгерілуі есепке ... ... ... ... алтыншы ұстанымын тақталар қозғалуының
негізгі себебін мантия өңіріндегі ... ... күші ... ... байланысты конвекциялық ағындар астеносфера
қабатымен тұтқырлы ... ... ... ... тақталар
астеносфера ағысына ілесіп,спрединг осьінен субдукция зонасына ... ... ... ... ... ... ... тектоникалық моделіне әкелетін мантиялық ... ... ... жота астындағы мантиядан көтерілген конвекциялық ағын
литосфералық кедергісіне тап болу ... ... ... ... ... ... бөлініп жазық бағытта жылжиды.Бұл ағындардың алғы шебі
қарсы бағытталған ... ... ... субдукция зоналарында қайтадан
төмен түсіп батып кетеді [8].
Бүгінгі таңда литосфера мен астеносфера арасындағы тұтқырлы ... ... ... тақталардың тікелей суретілуі бірден бір
және бастаушы күш ... ... ... ... ... ... ... мүмкін,олар: гравитациялық әсерден литосфералық тақталардың орталық
жоталар осінен олардың ... ... ... ... сырғып түсуі, сондай-ақ ... ... ... ауыр ... зонасына
тартылуы.Ескертетін бір жайт,жоғарғы мантиядан оливин ... ... ... ... ... ... мантиялық ағынның
шындық екендігін және олардың бағыттарының литосфералық тақталардың жылжу
бағытымен, яғни бұл ... ... ... ... ... Мантиялық конвекция жай ғана ойдан шығарылған тұжырым емес.Оның
табиғатта бар екендігін ... ... ... ... ... ашылғанынан кейін дәлелденген.Бұл тек қана орталық
мұхиттық ... ғана ... ... ... ... ... да
кездесіп,Жердің қойнауынан шығып жатқан жылу ағынның ... ... ... ... бұл жылу Жер ... кондуктивті жылу
өткізгіштік жолмен жойылмаса,Жер тез арада қызып,оның жоғарғы қабаттары тез
еритін ... ... ... ... ішкі ... ... ... механизм болып шықты.Қазіргі заманда оның табиғатта бар екендігі
сейсмографиямен анықталды.Лобновскиидің екі ... ... ... ... ... ... бар тұжырымдама ... ... ... ... мен ... ... қатты дене түрінде,
ал төменгі қыртысы иілмелі екендігін литосфераның риологиялық қабаттасуына
негізделген. Бұл жағдайда ... ... ... ... жеке дара түрінде жылжуы ықтимал.Сонымен литосфералық тақталар
шын мәнінде соншама қатты,тұтас және ... ... ... ішкі ... дислокациялар және магматизм құбылыстары
дәлелдейді [20].
2 ЖАҺАНДЫҚ ТЕКТОНИКА ТҰРҒЫДАН, ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ... ... ... ... ... тауы ... туралы әр түрлі
пікірлер алмасуының полигоны болды.Бұл ... ... және ... ... тау ... ... әр тұрғыдан түсіндіру және
талқылаулар орын ... жер ... ... бағытта жылжу туралы
мүмкіндігін осы уақытқа ... ... ... ... Орта Азия және ... ... таулы жүйелер Индия ... екі ... ... ... ... ... ... бағытта жылжуы қарқынды тау түзілу процесінің себепкерінің ... ... жаңа ... белгілі орыс ғалымы Д.И.Мушкетов алғаш рет
1919ж ұсынған болатын.Қазіргі ... осы ... ... дәлелдейтін
көптеген геофизикалық деректер алынды.Тянь-Шянь аумағында жер қыртысының
қалыңдығы ... ... ... ... тау түзілу процесінің
солтүстікке қарағанда оңтүстікке бірнеше милион жылдар бұрын басталғанын
көрсетеді [4].
Литосфералық тақталар концепция ... ... ... ... палеогеннің соңынан басталып қазіргі заманға дейін
күрделітау жоталары мен тау аралық ... ... ... ... ... ... ... негізгі түрлері тектоникалық
жарылымдармен күрделенген ... ... ... 1948), ... ... 1955), яғни ... жайпақтау келген
палеозойлық іргетасының ... Ірі ... ... мен мегасинклиндердің тоғысқан ... ... ... ... ... және ... кейпін береді. Мұндай ... ... ... ... ... ... және лықсыма дислокацияларға жатады.Жекелеген мегантиклиндер
бірінен кейін бірі қиғаштала жалғасып ... ... ... ... ... жер бедерінде жоталар тізбегі түрінде
топталады. Мегасинклиндер де жер бетінде ... ... ... ... ... бірнеше ондаған км-ден аспайтын, ал
ұзындығы ... ... ... ... ... ... және ... зоналары тектоникалық кезеңінде біршама
ірі тектоникалық құрылымдардың, яғни ойпаңдар мен ... ... ... ... ... ... тектоникалық
көтерілімдердің үш жүйесін (солтүстігінде-Талас-Күнгей, орталығында-
Молдатау-Теріскей, оңтүстігінде-Көкшал ... ... ... ... ... және ... Ферғана ойпаңдармен бөлінген [11].
Жетісу Алатау тектоникалық көтерілімдердің жекелеген ... Оның ... ... ойпаңымен бөлінген. Солтүстік және
Оңтүстік антиклиндік зоналар ажыратылады. ... ... ... ... ... тектоникалық көтерілімдер
мен ойпаңдар тектоникалық жарылымдармен шектелген. Іле Алатау ... шегі ... ... ... ... ... ... бірте бірте
төмендеп жайпақтала береді.Сондай-ақ Жетісу Алатау көтерілім жүйесі
шығыстан солтүстік-батысқа қарай ... ... ... ... ... ... ... немесе шығыс- солтүстік-
шығысқа қарай созылып жатыр. Олар ... ... мен ... ... ... береді.Тектоникалық көтерілімдер мен
ойпаңдар жүйелерінің ... ... ... ... терең жатыр [9].
Тянь-Шань аумағындағы жаңа тектоникалық құрылымдар ... ... ... ... ... мен ... басқа, солтүстік-
батыс солтүстік-шығыс және ... ... ... ... ... зоналары (линейные зоны деформации) дамыған. Осы
деформациялардың көбі ... ... ... ... арқылы айқындалған. Солардың қатарына ұзына бойы
солтүстік-батысқа созылып жатқан екі сызықты ... яғни ... ... тереңдік тектоникалық жарылымдар айқын ажыратылады. Ғалымдардың
алған ... ... осы екі ... ... оң жақты ығыспалы
ауысулардың белгілері (признаки правосдвигевых перемещении) анықталған.
Палеозой дәуірінен басталған Талас-Ферғана ... ... ... де ... 2,5 ... жеткен оңтүстік-батыс қанатының жаңа
көтерілімі Жоңғар ... ... ... да ... ... ... жаңа кездегі көтерілуі Талас-Ферғана ... да ... ... ... жаңа ... мен ... орналасуы,яғни субендік қатпарлардың дамуы және
қаусырмалар мен бастырмалар кеңінен орын ... және ... ... ... оң жақты ығыспалар осылардың барлығы Тянь-Шань
және Жетісу Алатау жаңа ... ... ... ... ... ... [6].
Қазақстан аумағының оңтүстік-шығыс зонасында қазіргі тау
алқаптарының Тянь-Шань, ... ... ... ұзақ ... платформалық
дамуының нәтижесінде полеогеннің соңында кең ... ... ... ... ... беті тау ... ... жаңа
антиклиндік көтерілімдердің төбелерінде сақталған және олармен ... ... ... ... ... ... ... бетінің әр деңгейде ... тік ... ... ... амплитудасын біршама дұрыс анықтауға ... ... ... ... әр ... ... мен жас ... беткейлерін саралау және олармен коррелятты
шөгінділердің таралуы мен құрамы таулы мен құрамы ... ... ... қалпына келтіруге яғни реконструкциялауға мүмкіндік
туғызады. Таулардың дамуы ... ... да ... ... ... ... Сол кезде Үндістан-Памир тақтасының ... ... ... ... ... ... қарқынды жазық бағыттағы орын ... ... ... қарай Қазақстанның оңтүстік-шығыс
бөлігі негізгі кейпіне келді, әйтседе кейбір антиклиндер ... ... ... ... ... ең ... ... Талас-Ферғана
және Жоңғар жарылымдар зоналарында,сонымен қатар жаңа ... мен ... ... тұстарында орын алған. Дәл ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстік орогенді аумағындағы тектоникалық жарылымдар
бойындағы жас ... ... ... және солтүстік-батыс бағыттағы
оң жақтағы ығыспалар және ... ... ... солтүстік-шығыс
бағыттағы сол жақтағы ығыспалар неотектоникалық кезеңдегі ... ... ... ... ... бағытымен сипатталатын
тектоникалық жағдайда көлденең орналаса қалыптасқанын көрсетеді. Мұндай
сығылу бағдары аймақтың ... жер ... ... ... ... криссталдық бөлігінде таралады.Блоктардың ... ... ... және ... ... ... ... меридиандық бағытта
таралу үстінде. Бұл тарылу Үндістан-Памир тақтасының ... ... жаңа ... қалыптасуына байланысты, Еуразия тақтасының
шеткі бөлігінің қозғалмалы зоналарының дамуы, оның ... ... ... ... деп тұжырымдауға мүмкіндік
береді [7].
Сонымен,жаңа ... ... ... ... жер
бедерінің негізгі ерекшеліктерін анықтаған неоген-төрттік ... 30 млн. жыл) ... ... ... ... ... ... анықталды.Жер бедерін қалыптастыруға
ықпалын тигізген жаңа құрылымдар да, жалғасымды құрылымдар да ... ... ... ... де ... кезеңдер
мүлдем жаңа айырылымды бұзылыстарының ... ғана ... ... ... ... белгілерін иеленуімен,сөйтіп ... ... ... ... бере бастауымен сипатталады.Соңғы
жылдары қазіргі заманғы тектоникалық ... ... ... әдістер көмегімен зерттеу мүмкіндігі жүзеге асырылады.Мұның
нәтижесінде әр түрлі геодинамикалық жағдайларда көрініс берген тік ... ... ... мен ... ... анықтау мүмкіндігі туды.Геофизикалық тораптардың тіректі нүктелері
бойынша жер бетінің ғасырлық тербелістерінің ... ... ... анықталды [17].
2.1 Толқынды қозғалыс және оның қазіргі бедерде көрініс беру сипаты
Жақында ғана ... ... ... ... ... құбылыс ретінде саналатын, көптеген жерде ондай құбылыстар әдеттегі
құбылыстай болып қаралады.Бүгінгі таңда қазір ... ... ... ... ... ... болып саналады. Қазіргі
заманда неотектоника қозғалыс зерттеуінің мақсаты да өзгерді: оның ... ... ... ... осы ... ... неотектоникалық
қозғалыстар сипаты мен олар жасайтын бедердің типоморфтық келбетін анықтау
болып саналады.Бұл ... ... ... бірі ... ... ... (Жоңғария) ауданын зерттеген В.А.Обручевті айтуға болады. ... ... ... мен оның жастығына ешқандай күман тудырмайтын
блокты-сатылы түрде анық көрініс берген бедеріне таң ... ... ... және ... ... ... ... мақалаларының (1912;
№9, с.180-182) бірінде былай деген: «Шекаралық ... ... ... соңында пайда болған, кейін ... ... ... пен ... бөлінген қатпарлары бар жас тау түзілу ... анық ... ... алып аймақты көрсетті, ал олардың соңғы юра ... ... ... ... баяу ... ... ... дейін мен зерттеп отырған таулы елдің бедері осынша жас
болады деп ойламаған едім, керісінше оны ... ... ... ал ... ... дейінгі пликативтік дислокация бөлігі деп ойладым» [9].
Жас тау құрылыстарын көруге деген құштарлық оны ... ... мен Орыс ... (1914ж) жаңа ... ... ... ... болжамдар тағы да толығымен дәлелденді. Бұл таулар қатпарлы-
жақпарлы және жас ... ... ... ... тау түзілуінде жас
тектониканың рөлін анықтау әдебиеттерді ... ... ... жаңа
дәйектерді тауып отырды. Аталған жұмыста қарастырылған мәселелерге ... және ... мән бере ... ол ... жаңа сала ... ... ол тарау оның ұсынысы бойынша 1948 жылы «неотектоника» деп
аталды. ... ... мен ... ... беру ... ... КСРО территориясы қарастырылған, сонымен
бірге тектоникалық ... тек қана ... ... ... ... ... дәлелдеді [6].
Тектоникаға деген қызығушылықтың соншалық жоғары бодғандықтан 1968
жылы ... ... ... ... ... II том» еңбекте
«Неотектоникаға» арналған ... ... ... ол ... ... қамтитын 12 аймақтық очерктен тұрды. Оның құрастырылуына С.С.
Щульц, К.Н.Пафенгольц, В.П.Мирошниченко, З.И.Сваричевская, В.П. Нехорошев,
И.И.Краснов, Г.С.Ганешин, С.А.Стрельцов және М.Т.Кирюшина ... ... мен ... ... беруі арасындағы байланысын көрсету
мақсатында құрастырылған ... ... ... ... қозғалыстардың
табиғаты бір,яғни толқындық қозғалыстар екендігін, ... ... ... беру ... ... ... ... жоғары,
жазықтарда төмен екендігін көрсетті.Сәйкесті Авторлардың бәрі ... ... ... ... ойпаңдармен
ілесе байланысын байқады. Әдетте ойыстар жарылымдармен шектелетін. ... және ... ... ... ... неоген
беттерінің деформациясы изосызықтары бойынша жасалған ... ... ... 1959ж ... ... ... ... шарттылық
жағдайында картадағы картографияланатын беттің бір жастылығын анықтау
кезінде ... ... «ақ ... жоқ. Неотектоникалық қозғалыстардың
көрініс беру қарқындылығы немесе деформация мөлшері, ... мен ... ... айырмашылықтар соншалықты мол болғандықтан ... ... ... ... таулы аймақтар үшін изосызықтар
километрмен, жазықтар үшін ... ... ... ... ... ... ... береді, ол таулы өлкелердің 10-12 кмге
дейін жеткен. Қазіргі ... бұл ... ... ... және ойпаңдардың шөгінділермен толықтырылғанның себебінен
біршама тегістелген түрінде көрініс ... ... ... ... ... қозғалыстар
Таулы өлкелердегі неотектоникасы сериясы бойынша еңбектер арасында
ерекше орынды Д.А.Туголесов (1966) пен А.А.Яншинның ... ... ... (1966) және ... ... ... ... көріністердің барлық жерде кездесетінін ... ... ... тек қана ... толықтырылатын ойпаттарды ғана
көрсетті. Алайда бұл жағдайда олар тек ірі ... ... ... ... ... және ең биік бөліктерінде ғана мұндай ... ... ... ... ... солтүстік зонасы 35-
40-50º ендігі бойымен Атлантикадан Тынық мұхит жағалауына ... ... ... ... ... ...... алғашқы километрге
дейін жеткен оңтүстіктігінде ... ... және ... сұр түсті
молассалар. Олардың жастары олигоценнен қазіргіге дейін. ... ... ... шектеліп блоктық құрылым элементтері ... ... ... ... ... [5].
Жер бедері пішіндермен байланысты болып келетін неотектоникалық
қозғалыстар сипаты Орта Азия ... ... анық ... ... ... геологиясы, 1968) мақаласында сипатталған. Бұл ... ол ... ... деп ... Бұл ... мағынасы былай
түсіндіріледі, қатпар түзілу кезінде өкілеттілік (компетенттік) ... ... ... тау ... ... ... беті
белестер (антиклиндер) және ойпаңдар (синклиндер) түрінде деформацияланған.
Өкілеттілік (компетенттік) емес ... ... ... ... ... ... ... келеді. Тұғыр қатпарлары жер бетінде де толығымен
антиклин – жоталар, синклин – тауаралық ... ... ... ... ... уақытын тұғыр беттерінің көнелігі ... ... ... ... болады. Тұғыр беттерінің қабаттары
өздерінің көлемі ... ... ... ... және таулы елдерде жақсы
байқалады. С.С.Щульц ... ... түрл ... атап ... ... ... құрылымдарды екі ретке бөлді: Ені 60-150 км және 8 ... ... ... ... ... ... ... 15-
20 км және 1-2 км ... 60-100 км ... ... (1962, с. 256) кітабынан құрылымдық бедердің сипатына
анықтама беруге ... «Тау ... ... – бұл 5-10-12 км ... ... және ... түсу белдемі. Оған бүкіл тау түзілу аймағын
қамтитын ... тән ... ... ... ... беті мен ... ... береді.
Бұл ірі ырғақтылыққа тербелмелі-толқынды қозғалыстар үстемеленген,
олармен ірі өсіп келе жатқан мегаантиклин мен мегасинклин ... ... ... ... ... ... байланысты».
Айтылып кеткен деректерге ... ... ... ... ... тау бедері құрылымындарына ортақ типоморфты
кескіндерді байқауға ... ... ... (қатпарлы жақпарлы)
типоморфтық құрылымды Шекаралық Жоңғария ауданынан В.А.Обручев тапқан
және ... ... ... өте жас ... ... ... жерде «таулы сатылар» ассимметриялық блоктармен бірге, біржақты және
екіжақты субендік ... ... ... жас магматизм, терең өзен
аңғарлары және т.б. анық көрінген. Блоктардың ... ... Бір ... ... ... ... солтүстікке
қараған, ал басқасы оңтүстікке бағытталған. Әрқашан жалпы ... ... ... ... ... ... болады. 1суретте тектоникалық
жарылымдармен шектелген ендік ... ... ... ... ... салынған қимасы көрсетілген. Денудация мен шөгінділену процестер
бедерін тегістеліп үлгермеген,сол ... ... ... ... дөңесті тәрізді жота айқын көрініп тұр.Дөңесті жотаның ... ... ... ... ... ... солтүстік жағынан
Зайсан тауаралық ойпаңымен шектелген, ол оны ... ... ... ... ... және Телли-Нор көлдері бар біршама кең ... ... ... ... жотасы «грабендегі грабен» ... ... ... ... ... ... ... қатпарлық белдемдеріне
тән құрылымдар.Бедердің ашылымдылығы,жарылымдардың ... ... ... ... ... блоктың жайпақ қанаты ... ... ... ... ... ... бұрышы мен азимуты кернеу
эллипсоидтың жартылай осіне сәйкес келеді. Алайда, ... ... ... жарылымдардың даму нәтижесінде опырыла құлауы сұғынба
дислокациясының орын алатынын байқауға болады. ... ... ... қаусырмаға ұқсас құрылымы,алайда бұл құрылым сұғынба
аталуы үшін оның жасаған қанаты аспалы қапталдың астыңғы өңіріне ... ... ... ... ... 1. Сауыр жотасының дөңесті тәрізді көтерілімінің пландағы (І) ... ... ... ... ... сондықтан да оны қоршаған ойыстарда
сәйкесті (коррелятты) шөгінділер жиналған. Ойпаңдардың ... ... ... ... болу мезгілі мен өсуін анықтауға ... ... ... ... 1500м ... ... 75-100 метрі динозавр
жұмыртқасы мен сүйегі қалдықтарына бай көрші Моңғолияда кеңінен ... ... дат ... ... ... ... ... қиманың
палеогендік бөлігі, қызыл құба және жасыл саздан, алевриттен, құмдақтан,
кейде ... ... бар гипс ... ... ... кешеннен
тұрады. Қиманың миоцендік бөлігі өсімдік қалдықтарынан тұрады. Плиоцендік
бөлігінде ... және ... ... ... Егер дат ... платформа тысы шөгіндісі ретінде қарастырсақ, онда молассалық
кешенді дөңесті жотаның ... ... ... ... ... ... ... тобына яғни дөнесаралық ойпаңдарына тән тау
баспалдақтарға жайпаң келген сатылары ойпаңға еңістелген. Ойыстардың келесі
тобы – ... ... ... да ... ... шектеп жатыр, бірақ
грабенге блоктардың құламалы жағына қарайды. Ойыстардың үшінші тобы – ... ... ... ... ... Бұл ойпаңдар
ассимметриялық. Кендірлік ойысы дәл осындай, оның негізгі тау ... ... ... ашылып қалған, онымен таскөмір жастағы жанғыш сланецтер
мен пермь және юра жасындағы көмір кен орындары ... ... ... емес. Жетісу Алатауының барлық аумағы мен
көрші Алтай, ... ... ... ... тұрады. Барлық блоктар
тектоникалық жарылымдармен шектелген. Олардың кейбіреулері ұсақ ... ... ... ... төгілген тау жыныстары ... ... ... ... ... ... жарылымдарды
шекаралық тереңдікке ... ... ... ... ... ал ұзындығы алғашқы жүздеген километрлермен
өлшенеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... себебі олардың негізінің құрамында силурдан бастап жоғарғы ... тау ... ... және ... қатпарлығы ойпаңдардың
созылыммен сәйкес келмейді. В.А.Обручев грабен пайда болуын ... ... ... ол ... ... ... жасымен расталды.
Сауыр жотасы Тарбағатай тау тобындағы шеткісі болып табылады және
біртіндеп Гоби ... бор ... ... ... Бұл ... ... аз денудацияға ұшырағанын және бірегей сақталуын
көрсетеді. Оны типоморфты ретінде ... ... ... Орта Азияның
биік таулы аудандарында орналасқан жоталар ... ... ... ... ... ... ... келтіруге
мүмкіндік береді. Ең бастысы назар аударатын нәрсе – оның ... ... ... ... ... ... көрсеткендей тектоникалық жарылымдар мен
«грабендегі грабен» құрылымы пайда болуының басты ... ... ... ... жеткілікті еңістелуіне алып келген кезде,оның
орталық ... ... ... ... ... эллипсоиды
принципіне сәйкес, құлау бұрышы 80-85º. Дөңестің опырылып құлаған бөлігі
еңісті жарылым бойымен ... ... ... бұл ... жотаның төмен
түскен бөлігі ... ... мұны ... деп ... ... ... қалыптасу барысында блок қозғалысының бағыты сына
сияқты, яғни тар бөлігіне қарай ... ... ... ... ... да ... блок ... кең жағына қарай бағытталған. Бұл
қозғалыстың жалғыз мүмкін болатын және табиғи бағыты.
Дөңес пен ойпаңдардың ... ... жер ... ... көрініс беруіндегі сияқты оның ... ... ... ... ... принципі бойынша деформация тек қана дөңестерде
емес, жотааралық ойпаңдарда да болады. Мұның көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... ірі ойпаңдардың қалдықты таулары
жатады. Мысал ретінде Зайсан көлінің солтүстік жағалауындағы Чекельмес
массивін айтуға болады. Бұл ... ... ... опырылып құлауы емес,
бәсеңсіген блоктың горст түрінде жоғары сығылуынан болып табылады, ... ... ... сынаның кең бөлігіне қарай бағытталған. Алакөл
көліндегі арал осындай горстқа жатады. Алакөл ... ... 800 ... ол ... құм, саз қабаттарынан ... ... ал арал ... ... тау жыныстарынан тұрады.
Ойпаңдарға қатысты тағы бір ... ... ... ... ... ... ... ойпаң сияқты ойпаң –грабен, Олар
қопарылып құлаған дөңестің орталық бөлігінде орын алған; ... ... ... және ... ... тау баспалдақтарының бір
жақтық грабендермен байланысты ассимметриялық ойпаңдар.
Сауыр дөңесті жотасының ... ... үшін ... бірнеше
мысалдар келтірілген, оларда типоморфтық жеке элементтері оңай білінеді.
В.П.Чичагов (1982) мақаласында Сауыр ... ... ... Гоби ... ... неоморфоқұрылымына сипаттама
берген. Гоби Тянь-Шань тауы ендіктік ... ... ... түрлі
биіктікті массивтерден тұрады. Олардың морфологиясының айырмашылығы
беткейлердің ассимметриясы,яғни ұзын және ... ... ... ... және тік ... ... ... беткейлері. Тау тізбектері ойпаңдар-
грабенмен бөлінген. Сипаттап отырған тау жүйесі дөңесті жотаның ... ... ... онда ... ... ... ... Автор бұл
таулардың морфоқұрылымдарының қалыптасуының төменгі сұлбасын ұсынады:Жер
қыртысының жалпы сығылу ... ... ... ... жайпақ
белестер сериясы пайда болады. Бұл антиклиндік морфоқұрылымдар өскен сайын,
олардың көлемі мен ... арта ... және ... аумалы нүктеге
жеткенде бойлық тектоникалық ... ... ... ... пайда болады. Сонымен, антиклиндік морфоқұрылым қатпарлы-жақпарлы
құрылымына ауысады.
3. Қазақстанның Оңтүстік орогенді белдемдерінің генезисі
Қазақстанның Оңтүстік ... ... ... ... ... белдеуден біршама қашықтықта литосфералық тақталардың
ішкі континенттік бөліктерінде, яғни тақталардың ішкі өңірлерінде түзілген
таулы ... ... аз ... ұзақ ... бойы ... платформалық
тектоникалық режимінде жетілген континенттік қыртысында дамыған.
Әлемдегі ең ішкі орогендік белдеуі- ... Азия ... ... Памир, Куньлунь, Наньшань, Циклин, Алтай, Саян,
Байкал ... ... ... Становой жоталарының таулы құрылыстары жатады.
Олардың көпшілігі Альпі, Кавказ және т.б. алғашқы орогендерден ... ... ... кем түспейді, тіпті Тянь-Шань, Памир, Куньлуньнің кейбір
шыңдарының биіктігі 7 км-ден асады.Орталық Азия белдеуі солтүстіктен Альпі-
Гималай ... ... ... белдеуіне шектесіп, олармен бір уақытта
қалыптаса бастады, ал ... ... ... түзілді, бұл екі орогендік
белдеуінің түзілуінің жалпы себебін ... сол ... ... ... ішкі ... ... бағытта бағдарланған, горизонтальді
қысым жағдайларда қалыптасқанын дәлелдейді.
Қазіргі зерттеушілердің көпшілігі бұл шамасы 50 млн жыл ... ... ... ... және ... ... ... (коллизия) ретінде қарастырады.Алайда бұл процестің нақты
мехонизмі әлі талқылау күйінде қалуда. ... ... ... ... ... ... Үнді ... Пенджаб көтерілімі Еуразия
тақтасына ... ... ... ... атқарған туралы пікірлер
көпшілікке кеңінен танымал болды (Cурет 2).
Бұл Пенджаб ... ... ... ... ... ... Азия ... горизонтальды бағытта жаншылғаннан ірі
ірі қатпарларға ... ... жеке ... мен ... ... (сурет) және Памир-Пенджаб таулы жүйесінің екі жағында біршама
ірі ығыспалардың дамуына әкеп соқты. Осы ығыспалар ... жеке ... ... екі ... ... яғни ... солтүстік-батысқа
созылған оң жақты, ал батысында солтүстік-шығысқа созылған ... ... ... ... 2. ... субконтинентіндегі Пенджаб сынасының әсерінен пайда
болған Памир таулы жүйелерінің ... ... және т.б. ... ... ... ... қалдықтары:Үндістан
субконтиненті(И), Фарах-Памир (Ф) және ... ... ... ... ... сутуралары,
(тектоникалық жапсарлары); 5-ығыспалар (Г.Герат, ... ... Қара ... ... ... 8-моласса депрессиялары (Т-
Тәжік); 9-қатпарлылық.
Cурет 3. А-соңғы плейстоцен және глоцен кезеңдерде белсенді келген Альпі-
Азиялық ... ... ... ... ... ... 1983) ... соңғы төрттік кезеңдегі ... ... ... ... ... бағыты
айқындалмаған жарылымдар; 5-соңғы төрттік кезеңдегі жанартаулар тізбегі
арқылы көрініс берген зонасы; 6-Еуразия,Араб және ... ... ... шекаралары: а-анықталған, б- жорамалданған; 8-
қарқынды дифференциалдық соңғы ... ... ... шеткі бөліктері; 9-жаңа жамылғы-қатпарлы зоналары және
ірі-ірі жаңа антиалиндік көтерілімдердің осьтері: 10-ұзына бойы созыылған
кернеу зонасы; 11-тектоникалық ... ... ... 1-Аджышай жарылымы, 2-Бас Копетдаг жарылымы, 3-Талас-Ферғана
жарылымы, ... ... ... ... 6-Өлі теңіз жарылымы, 7-
Бас Загрос жарылымы, 8-Кухбанал ... ... ... ... ... ... жарылымы, 12-Дарафшан жарылымы, 13-Памир Қарақорым
жарылымы, 14-Солтүстік Анадолы жарылымы, 15-Дорунех жарылымы, ... ... ... жарылымы, 18-Солтүстік-Тегеран жарылымы,1 9-Буйин-
Зара жарылымы, 20-Талемазар жарылымы, 21-Герат ... ... ... көл ... ... ... 25-Мұй жер сілкіну
зонасы, 26-Тункин жарылымы, 27-Гималайдың бас ... ... ... ... 29-Салмас жарылымы, 30-Қарасу жарылымы, ... ... ... ... ... және Шығыс нех жарылымы, ... ... ... жарылымы, 36-Эгиндабай жарылымы, 37-Магод
жарылымы, 38-Теңіз маңы жарылымы, 39-Бас Саян жарылымы, 40-Шаптал жарылымы,
41-Сарасы Құрай жарылымы, 42-Мендерес массив ... ... ... ... тұжырымдамасы бойынша Үнді инденторына қарама-қарсы
жайласқан ... Азия ... ... ... ... тек ... батысқа және шығысқа ығысу есебінен ғана емес, сонымен қатар
Тибетте байқалған жер қыртысының ... ... ... жүзеге асады.Алайда, бұл механизмдер, ... де ... Азия ... ... ... ... ескерк отырып Л.П.Зоненшайн, 1993 ж. Үнді мен ... ... ... орын ауысып ығыспа, бастырма және ... ... ... микротақталарын анықтаған. Мұндай
микротақталар (Иберия, Эгей, Анадолы және т.б.) ... ... ... ... ... белдеуінің батыс ... ... Азия ... мен Азия ... ... белгілеген микротақталармен бірге Еуразиялық, Африкалық,
Арабиялық, Үнді және ... ... ... литосфералық тақталар
арасындағы кеңістікті алып жатқан 20-дан ... ... ... қарай түрлі бағыттан жылжитын, осы тақталардың
конвергенциясына байланысты өзіне тән тақтааралық үсті-үстіне ... ... ... ... ... көлі мен ... ... дейін 5 мың шақырымды алып жатқан осы көселген кең ... ... ... ... белдеумен сәйкес келеді.Ішкі
континенттік орогеннез процесі ... ... ... бөлінуін
(расслоенность литосферы) еске ала отырып, екі ... ... ... ... қосымша жарық алуда. Осы тұжырымдаманың
авторы Л.И. ... ... ... Үнді және ... ... ... оның литосфералық мантиясы субдукция құбылысына
ұшыраған, ал иілмелі төменгі қыртыс ... ... ... ... ... құбылысы Орталық Азия белдеуінің жоғарғы біршама ... ... ... ... ... тау ... жүйелері мен
оларды бөліп тұратын тауаралық ойыстарды түзді. Осы ... қоса ... ... ... және ... ... себепші
болған, көп мөлшерлі жылу ағындарының бөлініп шығуы. Сонымен қатар,
жергілікті ... ... ... ... ... ... мен
шарьяждар және соларға диагональды бағытта ілескен сол жақты және оң жақты
ығыспалар, сондай-ақ ... және ... ... жер ... ... ... ... ақырында осы ... ... ... ... ... ... GPS (Global Positioning
System) деректері де ... ... ... ... бір-біріне қайшы емес, керісінше ... ... ... континенттік жақпарлы массивтермен бөлінген
әр жастағы фанерозойлық ... ... ... ... ... ... субстраттың негізінде ... ... ... бұл ... ... жеке блоктарға-микротақталарға ... ... бұл ... Л.И. ... ... ... ... емес, жер қыртысы ретінде, дәлірек ... ... ... ... керек, өйткені жоғарғы қыртыс бұл процесте
литосфералық мантиядан айырылып және оған ... ... ... төмен
қыртысы бойымен ығысқан. Әрине, мұндай белдеудегі деформациялар көбінесе
палеозойлық ... ... ... ал Тамир іспетті бір шама көне
континенттік массивтер тұрақты түрінде қала ... Бұл ... ... жаңа ... ... көтерілгеннің орнында төмен түскен.
Орталық Еуразия мен Африканың солтүстік-батысының жаңа орогеннез
белдеуін ... ... ... ... және ... ... қоса отырып, оның бойында Памир доғасының (иінінің) жалғыз
емес екенін байқауға ... ... ... ... ... ... солтүстікке қарай шығынқыраған Альпі-Карпат, Кіші Кавказ және
Түркмен-Хорасан доғаларды ажыратуға ... ... ... Еуразиялық оңтүстік фанерозойлық қатпарлы жиегіндегі ... ... және ... ... ... Гондвана материгі сыналарының әсер
етуіне байланысты. Құрылымдық иіндерінің аралығында қатпарлы жүйелер кері.
Оңтүстік бағытқа ауытқып ... яғни ... ... Эгей, Оңтүстік Каспий, Таджик және т.б. виргациялар жатады. Осы
виргациялардың орталық бөліктерінде қатпарлар жалпы ... ... ... ... яғни ... (меридиандық) бағытқа ауысады. М.Л.
Копп көрсеткендей бұл мейлінше ... ... ... ... ... ... ... орналасқан деппрессияларға қарай
массалардың ағуымен түсіндіріледі. Жалпы ... ... ... ... Еуразияның оңтүстік жиектерімен ... ... шебі ... ... ... емес ... келеді. Осы соқтығысу
салдарынан доғалардың шығынқы бөлігінде мейлінше ... ... ... ... бөліктерінің массасы қыспағы біршама төмен өңірлерге, яғни
шығыңқы бөліктерінің аралықтарына қарай аққан (Cурет 4).
Cурет 4. ... ... ... ... Памирге дейін)
құрылымдық иіндері мен тектоникалық ағындары (М.Л. Баженов пен В.С. Буртман
бойынша, 1990).
Құрылымдық ... ... (1), Крит (2), Кипр (3), ... (4), Трабзон
(5), Кіші Кавказ (6), Оңтүстік Каспий (7), Эльбрус (8), Батыс Копетдаг (9),
Хорасан (10), Лут (11), ... (12), ... (13), ... (14),
Гиндукуш-Қарақорым (15).
Литосфералық тақталар: Адриат (Ад), Арабия (Ар), Еуразия (Ев), Үнді ... ... ... ... ... шебі; вығыспалар;
гқазіргі кездегі литосфералық тақталардың Еуразияға қатысты ... ... ... тектоникалық ағындар.
Жоғары тақырыпта соз болып отырған тек Азиялық қозғалмалы орогенді
белдеу және соған байланысты жер қыртысы дамуының жаңа ... ... ғана ... бұл литосфералық дамуының жалпы заңдылықтарына сәйкес.
Батыс және Орталық Еуропаның ... ... және ... Аппалач таулары қалыптасқан.
Орталық Азияның таулы белдеуіне, оралсақ оның ішкі ... ... мен ... ... ... көл, ... және тағы басқа
ойпаңдармен кезектесіп ауысып жатыр.
Cурет 5. Солтүстік және Орталық Тянь-Шань коллизиялық ... ... ... Тау ... ... 2) ... ойпаңдар; 3) тау іші ойпаңдар;
4)жоталар; 5) ... мен ... ... ... ... ... Т.В, 2009).
Солтүстігінде бұл белдеу ... ... ... платформалық аймақтардан шеткі ойыстар арқылы бөлінген. Мұндай
ойыстарға Оңтүстік Тянь-Шань алдында Қаршын, Солтүстік Тянь-Шань алдында-
Шу ... ... ... ... ... ... ... және т.б. жатады.
Күрделі дисколацияланған, жартылай метаморфталынған, граниттермен
кескіленген, палеозой және ... ... тау ... ... ... тау ... қалың қабатты моласстармен көмкерілген тау аралық
және тау етегіндегі ойыстарға ... ... ... ... Бұл ... ... орогендік моласстарынан теңіздік
элементтерінің аздығымен және әсіресе Орталық Азия белдеуінде ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым жоғарыланған сайын шөгінділердің ірі кесекті ... ... ... арта ... ал ... климатта қызыл
түсті шөгінділер сұр түсті шөгінділермен ауысады. Моласс шөгінділерінің
қалыңдығы ... ... ... Олар ... ... ... ұқсас платформалық тыс түзілімдермен төсілінеді. Орталық
Азия белдеуінде осы платформалық түзілімдерінің жасы-мезозой-ерте палеоген;
тектоникалық белсенділік және ... ... ... ... басталды.
Орталық Азия белдеуінің тау ... ішкі ... ... созылмалы тұрғыдан астындағы қатпарлы ... ... ... ... бұл ... ... сырт пішіні
тангенциалды қысымдардың ... ... ... ... ... ... Азия ... бола қалған жағдайында-бұл Үнді
тақтасының Пенджаб ... ... ... ... ... Пенджаб инденторымен шектес жатқан Памир тауларының
бірінші орогенезді Юра кезеңінің соңында-бор кезеңінің ... ... ... ... ... ... және кливаж
дислокациялаымен қосарласа жүрген. Солтүстікке қарай, Оңтүстік Тянь-Шань
өңірінде оның ... ... ... ... құламалы бастырма
дислокациялармен күрделенген ... ... ... ... әсер ... тұрақты Тарин массив арқылы ұорғалып қалынған
Тянь-Шаньның шығыс бқлігінде ... ... ... ... ... жіңішке зоналарда дамыған. Пенджаб инденторынан
неғұлым алыстаған сайын, соғұрлым жаңа деформацияларының ... ... және ... болып келеді. Деформациялардың бұл түрлері барлық
эпиплатформалық орогенді аймақтарына тән. Дөңесті-жақпарлы және жақпарлы
дислокациялар ... ... ... ... ... ... қалдықтары арқылы анықталған. Орта төрттік кезеңнен
бастап Памир мен Тянь-Шань тауларында ... ... ... ... ... ... мен ығыспалар маңызды рөл атқара бастады.
Орталық Азия белдеу алғашқы ... ... ... ... ... ғана ең ірі және айқын көрініс ... ... ... ... ... ... және ... Америка Кордильер
таулармен шығыстан, яғни ежелгі платформалар жағынан қосарласа ... ... ... ... ... ... Құзды таулы аймағы
(область Восточных Скалистых гор) және Колорадо үстірті ... ... ... ... ... ОҢТҮСТІК ДӨҢЕСТІ-ЖАҚПАРЛЫ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... және ... ... грабен тәрізді
орогенді ойпаңдармен бөлінген,жер бетінде жоталар ... ... ... ... ... ... ... өлке алып жатыр.Бұл
тектоникалық кезеңде жоғары көтерілген және терең ... ... ... ... тау түзілу алдында мезозой
кезеңінде ұзақ уақыт тектоникалық тыныштық жағдайларда кең ... ... ... орын ... ... ... ... тектоникалық жарылымдар маңызды
рөл атқарған.Олар кейбір биік тау ... ... ... ... ... ... ... кертпештер түрінде
байқалады.Сонымен қатар жаңа тектоникалық жарылымдар зоналарына жанасқан
неоген – ... ... ... ... да байқалады.
Қазақстанның оңтүстік орогенді белдемінің едәуір бөліктері 2-3 мың
метрге дейін және одан да аса әр ... ... ... ... көтерілістер қазіргі кездегі биік таулы
алқабын ... және ... ... ... ... ... шөгінділердің шоғырлануы,тектоникалық
қозғалыстарының қарқынды түрде болуы және таулы бедерінің қалыптасуы мен
дамуы өзара ... және бір ... ... ... ... тұжырымға
келген.Бұрын көптеген ғалымдар тау жүйелерінің қалыптасуы жер қыртысының
диференциалды,көбінесе вертикальді қозғалыстармен шектеліп күрделінген ... ...... құрылымдардың даму аймағы деп қарастырған.Алайда
соңғы жиналған құжаттарға қарағанда ... ... ... ... тау ... ... рөл ... [6].
Жалпы тау өлкесінің тектоникалық кезеңі негізінде ... ... да ... және тау ... неоген- төрттік шөгінділермен
көмкерілген әр аумақты жеке грабен ... ... ... ... ... қатар, ороген алқабы қазіргі тектоникалық қозғалыстарына
байланысты жоғарғы сейсмикалық құбылыстармен ... атап ... ... ... ... ... ... құбылыстардың
айқын белгісі.Сол себептен биік таулы өлкелерде қарқынды эрозиялық
тілімдену және ... ... ... альпілік бедер пішіндері айқын
көрінеді.
Бұл таулардың ерекшелерінің бірі – биік ... және ... ... ... ... ... бір
беткейінен екіншісіне ауысып отыратын әр абсолюттік деңгейде тегістелген
жазықтар кең дамыған.Жоғарғы ... ... ... ... үстірт немесе сырт деп атап кеткен.
Іле Алатау дөңесті-жақпарлы көтерілімі Қазақстанның ... ... ... ... (Cурет 6). ... ... ... ... ... жотаның орталық бөлігінде
(Талғар шыңы 4973 м).Талғар ... ... ... жаңа ... ... Бақай, Сарытау, Торайғыр және ... ... тау ... ойпаңдармен шектеліп жатыр (Cурет 7).
Cурет 7. Солтүстік Тянь – Шань ... ... ... ... ... ... таулар; 3-биік таулар; 4-олигоценге дейінгі
тегістелу ... ... ... ... ... ... ... жарылымдар зоналары; а-Солтүстік Тянь- Шань жарылымы;
б-Құрағаты жарылым;в-Қаскелең жарылымы;г-Алматы ... ... ... е-Т жарылымы; ж-Теріскей Алатау
жарылымы; з-Оңтүстік Жоңғар жарылымы; 7-аймақтық тектоникалық жарылымдар.
Cурет 7. Іле Алатауының шығыс сілемдерінен ... ... қима ... ... ... көтерілімдер кезеңдегі жас шөгінділермен
көмкерілген грабендермен алмасуы (Б.Ж.Аубекеров,1991ж).
Осылайша, Іле Алатауының казіргі бедер пішіндерінің ... ... ... ... ... біз жас кайнозой
шөгінділері мен құрылымдық-геоморфологиялық мәліметтерді талдау ... ... ... ... көз ... ... ... картасын құрастыруға негізгі болатын ежелгі
тегістелу беттерінің маңызы өте зор ... және ... ... ... ... кезінде
Оңтүстік Қазақстан аймағы тыныш тектоникалық режимінде континенттік
денудацияға ... ... ... ... ... басым болды да,тау құрылыстары ... ... ... пенепленге айналды.Жаңа тектоникалық қозғалыстар нәтижесінде
қарастырған аумақ қарқынды дифференциалды тектоникалық процестерге ... ... ... ... пенеплен тілімдену салдарының нәтижесінде таудың әр
бөліктерінде ежелгі бедер элементі ретінде қала берген.Кезінде бір ... беті ... ... ... әр биіктіктерде
сақталған.Оның қалдықтары таулар мен тауаралық ойыстарда кездеседі,тауларда
олар ... м ... ... мен ойпаңдарда кайнозой
қабаттарның астында жатыр.
Зерттеу аумағында деформацияларының ... ... ... ... ... ... ... –шығысқа жүздеген км
ге созылып,жер бетінде әр биіктікті ... ... ... ... оңтүстік батысында Қырғыз ... ... ... ... ... ... ... жарылымы өтеді.Оның солтүстік ... ... ... ... ... және Іле Алатау тереңдік жарылымдар
бөлініп шығады. Қаскелен тереңдік ... Іле ... және ... ... де Іле ойпаңынан өтіп Жетісу Алатау етектеріне жетеді.
Мұнда палеозой іргетасының батуы 3000 м –ге ... ... ... ... ... ... ... зонасы Іле Алатау етегін Іле
ойпаңынан бқліп жатыр.Оның шығыс бөлігі ... ... ... ... ... Іле ... тереңдік жарылым зонасы Алматы тереңдік
жарылымына параллель жатыр.Ол биік тауды тау етегінен ... ... ... ... ... кертпеш түрінде айқын көрінеді [18].
Іле Алатау етегінің ... ... кең ... еңісті жазық
дамыған.Оның абсолюттік биіктігі 850-700 м шамасында Тау ... ... осы ... саты ... ... ... бедер
лықсу деформациясынан тұратын жарылымдар жүйесінен ,яғни блоктардың бір
бағытта ауысуынан пайда болады (Сурет 8).
Cурет 8. Іле ... ... ... ... дифференциялды
қозғалыстар әсерінен түзілген сатылы бедер пішіндері (Б.Ж ... ... ... ... ... ... ... бағытта
созылған екі қатарлы лықсу деформацияларынан пайда болған бөктер таулар
дамыған.Олардың тегістелу беті ... ... ... кезеңде бөктер таулар Іле Алатаумен ілесе тектоникалық
көтерілулерге ұшыраған. Төменгі бөктер таулардың абсолюттік биіктігі 1000-
1300 ... ... ... ... ... Іле ... аққан көптеген тұрақты және тұрақсыз ағынды суларының ысырынды
конустарынан ... ... ... ... жазығы алып
жатыр.Ысырынды конустарының ... ... да ... ... жетеді [11].
Іле Алатау көтерілімінің шығыс сілемінің бірі Кетпен дөңес-
жақпарлы көтерілімі. Оның ... ... ... 3000 метрге
дейін,жеткен. Көбіне ендік бағыттағы тектоникалық жарылымдармен қарастырған
көтерілім өзара горст ... ... ... күрделенген. Осы жоғары
бағытталған неодеформациялардың нәтижесінде ... ... ... ... ... ... тектоникалық жарылым бойымен
созыла орналасқан денудацияланған ... ... ... ... Бұл ... ... кең еңісті аллювилік-
проллювилік аккумуляциялық жазығы дамыған.
Жотаның ... ... ... ... ... жазық
қалдықтары сақталған. Олардың үстінде қалыңдығы мардымсыз келген ... ... ... Тау етегінде денудациялық беттер және
төменгі ... ... ... қалыптасқан аллювилік-проллювилік
түзілімдер жамылғысының астына көмкеріліп кеткен. Жотаның беткейлерінде
эрозиялық және гравитациялық ... ... ... ... оның ... ... ... кеңінен етек алған.
Іле орогенаралық ойпаңы. Іле Алатау және ... ... ... көтерілімдердің аралығында ендік бағытта орналасқан.Аталған
депрессияның ... 600км, ... ... ... ... Халық Республикасына,ал
батыс бөлігі (275км) Қазақстанға жатады. Ені ойпанның орта бөлігінде 80-
100км. Бұл ... ... ... ... ... реттік құрылымдарға
бөлінеді, яғни батыста Алматы ойысы, шығыс ... ... ... ... ... алды ... ... төмен түскен амплитудасы 2500-
3000м шамасында.Іле ойпанның оңтүстік жағында да, Іле Алатауының ... де ... бойы ... бір ... ... келген екі терең
тектоникалық жарылымдар белдемі дамыған.Осы жарылымдардың оңтүстік блогы
жыртылу жігі ... саты ... ... ... қазіргі кейпіне келді,
ал жарылымдардың солтүстігінде жатқан іле ... ... ... ... ге дейін жеткен неоген –төрттік шөгінділермен қабатталған [1].
Ойпанның неотектоникалық деформациясы ... ... ... полеозой планын сақтай отырып, оның төмен түсу бағытын
жалғастыра берген.Жаңа ... ... ... ... ... ... ... мұнда жалпы ... ... ... ... ... ойпаңы бірнеше параллельді ... ... ... ... ... арасынан ортаңғы бөлігі төмен түсу арқылы
қалыптасқан. Оны солтүстік және оңтүстік жағынан ... ... ... ... ... болады. Мұндай денудацияланған кертпештермен
күрделенген саты тәрізді беткейлер үш деңгейде орналасқан, ... ... ... ... 1800-1700м, төменгісі 1400м шамасында.
Жетісу Алатау (Жоңғар Алатау) дөңесті-жақпарлы көтерілімі ... ... ... ... ... ... Алатау көтерілімі
Жоңғар қақпасынан шығыс-солтүстік-шығыстан батыс-оңтүстік–батысқа 440км ге
дейін ... ... ... Қазақстан аумағында Жетісу Алатау
массиві Тянь-Шань таулы жүйесінен Іле ойпаңы арқылы ... ... ол ... ... ... ... ... Солтүстік жағынан
Жетісу Алатау көтерілімі Бас Жоңғар терең тектоникалық жарылым боймен жаңа
тектогенез кезеңінде 2000 метрге дейін ... орта ... ... ... ... ... 9) [10].
Cурет 9. Дөңесті-жақпарлы Жетісу Алатау алқабы Жоңғар тектоникалық жарылым
арқылы Алакөл ойпаңымен ... ... ... ... әр ... ... ... дислокациялар
таудың қазіргі орографиялық кейпін берген. ... ... ... ... әр ... ... ... Тау бөктерлерінде
қарқынды гравитациялық процестер (опырылымдар. жылжымалар) және эрозиялық
процестер кең дамыған.
Жетісу Алатау дөңесті-жақпарлы ... ... ... Балқаш орогенсырты ойпаң орналасқан. Ойпаңның солтүстік шегі Шыңғыс
тау, солтүстік шығыс шегі Жетісу Алатау, батысында Шу Іле ... Оның ең ... ... ... ... тектоникалық төмендеу
амплитудасы 700метрге дейін солтүстік жағында-100метр шамасында. Ойпаңды
ендікке жуық және меридиан бағыттағы ... ... ... ... ... ... көп ... төменгі төрттңк, жоғарғы төрттңк және
қазіргі ... ... және ... шөгінділердің қалың
қабаттары көмкерген. Бұл ... бор ... ... ... ... ... кезінде төмен түсуін көрсетеді. Бұрғылау мәліметтерін
қарағанда, Балқаш төрттік кезеңінің бір замандарында Сасық көл, Ұялы ... ... ... ... көлімен қосылып, аумағы жағынан көл алабын
құрып, кейін климаттың құрғақшылығына байланысты және тектоникалық ... жеке ... ... ... ... ... ... оңтүстігінде Бас Жоңғар тектоникалық
жарылымына тіреліп шектеледі. Мұнда оның ... түсу ... ... ... және ... 800м жаңа ... ... Солтүстікке қарай ойпанының табаны ... ... ... ұласады. Алакөл ойпаңы өз алдына әр бағытта
созылған бірқатар ... ... қиып ... ... блоктарға
бөледі. Блоктардың дифференциалды ауысу амплитудасы ... Бас ... ... кертпеші жер бетінде көлдің ... ... ... Оның ... 2000метрге дейін жетеді. Бұл кертпештің
етегінде кең ауқымды ысырынды конустар дамыған. Алакөл ойпаңының ... ... ... ... ... ... ... Ұялы, Алакөл,
Жалаңаш Көл. Олар бір кезде солтүстік батыста үштікті Балқаш ... ... көл ... құрған. Жетісу Алатау (Жоңғар Алатау)
орогенсырты ... ... ... ... ... жағынан
орналасқан.Ойпаңның қимасы ассиметриялы оның оңтүстігі ... ... ... ... м тереңдіктен ... ... ... ірі ... ... тәрізді Тарбағатай тауымен
шектеледі.Бұл ойпаң сондай ақ ... ... ... ... ... ... ... өзара қозғалу амплитудасы
айтарлықтай [6].
Сауыр-Тарбағатай дөңесті жақпарлы көтерілімі планда ежелгі ... ... ... ... ...... кезінде бұл
құрылым палеозой құрылымының қозғалыс бағытын сақтап шамасы 300 метрдей
жоғары көтеріледі. ... ... ... созылған жаңарған тектоникалық
жарылымдар көтерілімнің оңтүстік баурайларында ... ... ... ... ... ... В.А.Обручевтің тұжырымы бойынша
Қазақстанның қиыр шығысында орналасқан бұл ... ... ұзақ ... ... ... ... өлке, ол тектоникалық кезінде
дизюнкциялық дислокацияларға ұшырап,горст және ... ... ... ... ... ... ... Алтай тауларының орнында
биіктігі 300-700 м шамасында аласа таулар болған деп ... ... ... вертикалды қозғалыстар нәтижесінде жер бетінде
горст құрылымдардың орнында жоталар, грабендердің ... ... ... және т.б.) ... ... ... ... 2000-2500
метрден 4000 метрге дейін көтеріліп, олар солтүстік-шығысында биік -биік
тау шыңдары ... ... ... ... тау ... ... (таулы) және
аккумуляциялық –тектоникалық (жазықты) екі кешенге біріктірілген бедер
типтері ... олар ... ... ... ... болып
саналады: біреуі, яғни тау массиві денудациялық процестер әсерінен үгіліп
бұзылған жағдайда ... (тау ... ... жазық)
қалыптасады. Сол себептен қалыңдығы 1000 метрге жеткен ... ... ... борпылдақ шөгінділерден құралған ысырынды конустар кең
дамыған. Сонымен ... ... ... ... ... қыр бөлігіне ұштасқан денудацияланған тектоникалық кертпештер
кездеседі.Суайрық бөлігінің әр ... ... ... сақталған
[13].
Жайсан(Зайсан) орогенаралық ойпаңы. Жалпы Қазақстанның ... ... ... ... горстты құрылымдар планда грабен
тәрізді ойыстармен кезек-кезек ... ... ... ... ... ... тектоникалық көтерілімдер арасында ... ... ... ойпаңы екі жақтан солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа
созылған тектоникалық жарылымдармен ... ... ... ... тұсы ... ... ... тектоникалық жарылымның жапсары
бойында орын алған. Оның амплитудасы 1500 м шамасында.
Текес және Кеген кіші ... ... ... ... батыс
және шығыс бөліктермен кіреді. Максималды төмен түскен ... ... ... дейінгі жазықтық 200м-ге дейін ... ... ... Оңтүстік Кеген оңтүстігінде Текес жарылымдармен
жанасады,олар бедерде әртүрлі биіктіктегі денудацияланған ... ... ... ... ... ... жарылымдармен шектелген
планды үш бұрышты болып келетін грабен спетті ... ... - ... ... ... мен Сарыарқаның, Шу-Іле тауларында
Жалайыр – Найман тектоникалық ... ... Шу – ... ойысы
орналасқан. Ойыс оңтүстік шығыстан солтүстік батысқа 600 ... ... Оңын ... еңі 300 ... ... ... тұрғыдан Шу-Сарысу ойысы салыстырмалы түрде тегіс
синиклинальді алып жатыр. Кристалды ірге ... ... ... ... жіктелегн жыңыстары құрайды.Оның ... ... ... құмды, жыныстарының қалын қабатты, оның үстін палеозой,
кайназой жасындағы қалың сазды құмды, құмды-сазды шөгінді ... ... ... ... жер бедері талас тасты көтерулерімен жамбыл
фрианов иінділерімен күрделінген. ... ... ... жер бедерінде әсер еткен неоген – ... ... ... ... 500 және 100 ... ... тереңдікті қамтыйды.
Шу – Сарысу ойысынын шөгінді көлдік, - алювиальді және эолдық
аккуммуляцияның негізінде ... ... және ...... ... аумақтың оңтүстігі мен Сарысу өзенінің анғарында
таралған. Олар негізінен әртүрлі түйіршікті ... көл ... ... ... ... ... беті тегіс немесе сәл еңіс болып
келеді, желдің үрлеуінен түзілген дефяциялық ... ... ... ... алып жатыр. Шу өзенінің солжақ жағалауын эолдық мойын
құм үстіртімен шағысылып жатыр. ... алап ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Бірінші сатысына еңтөменгі ... 180-240 ... ... ... ... ... ... 2-10
метрден аспайтын құм жасалдары тән. 250-280 метрге дейінгі ... ... ... ... ... 20-30 ... дейінгі жететін терең
тілімденген күрделі құм ... тән. ... ең биік жері ... дейінгі абсалютті биіктердің аралығын қамтиды. Төбелі сызықша ... ... ... ... олар солтүстік батыстан оңтүстік шығысқа
бағытталып созылып жатыр. Жекелеген құм жолдарының биіктіг 100 метрге дейін
жетеді [18].
Шу мен ... ... ... ені 2-6 ... 10-30
шақырымға дейін жететін. Аккумулятивті жазықтар тізілген Сарысу өзенінің
аңғарында екі ... үсті ... бар. ... биік ... ... ... ... мен сортандардың көп болуымен ерекшеленеді.
Шу өзенінің аңғарында үш жайылма үсті ... биік және ... бар. ... ... үсті ... жел ... құмды – сазды
жыныстардың ... ... Ол ... ... ... ... абсалют биіктігі 330 метр. Екінші жайылма үсті
текшесі өзен арнасынан 180 метр биіктіктен ... 30-40 ... ... Шу- Сарысу ойысының жер бедерінің дамуы жер ... ... ... қабаты түзілген мезозой эрасының бор дәуірінің
екінші жартысында басталды. Көршілес жатқан Сарыарқамен Шу, Іле, ... ... ... күшейтіп, ежелгі өзен торлары арқылы ойысқа
мезозой – каназой жасындағы тау жыныстарының ... ... ... ... ... ... ... жағында сақталғанымен палеоген ірге тасының
матяға батуына байланысты ... ... ... ... суы ... ... ... бастап Шу-Сарысу ойысының көтерілуі басталғандықтан
біртіндеп құрғай ... ... ... ... мен ... климаты
оңтүстігінде қызылтүсті саздың, ... ... ... климат
жағдайында ашық сары түсті саздардың ... ... әсер ... Шу ... ... ... ... ойыстағы Атырауға айналып бірнеше
салаларға ... ... ... Жер ... ... ... көлдер түзілген.Жер бедері дефляциялық шұнқырлармен, көтерілген
төбесі текшелі қалдық ... ... ... ... ... ... ... тектоникалық
жарылымдармен,ал солтүстік-шығысынан ... ... ... ... ... 10). ... ... кезінде
өзінің төмендеуін жалғастырып түгелмен бор, палеоген, неоген және төрттік
шөгінділерімен қабатталған ... 11). Оның ... ... ... ... ... амплитудасы 50 метрден 150 метрге
жеткен Ащыкөл, ... ... ... және ... ... ... кездеседі. Шу-Сарысу синеклизасы аумағында
көптеген диапирлік құрылымдар яғни тұзды ... ... Кең ... ... олар ... төбешік немесе шоқы түрінде айқын көрінеді [20].
Cурет 10. Түпкі тау жыныстардан құралған ... ... ... ... ... бойымен Шу-Сарысу ойпаңын ... ... ... ... ... ... дейінгі тау жыныстар; 2-орта төрттік қойтас-малтатас
шөгінділері; 3-орта эоцен құмтастар; ... ... жұқа ... кварцтық
құмдар; 5-қазіргі заманғы делювийлік саздақтар мен шаққа тастар; 6-жыртылу
жігі және блоктардың ығысу бағыты.
Cурет 11. Шу-Сарысу ... ... ... ... 1975ж).
Қаратау дөңесті-жақпарлы көтерілімі Жер бетінде ... ... ... Шоқпақ өткелі арқылы бөлініп, солтүстік-бағытта шамасы
400-420 км ге дейін тұран ойпатына созылып Қаратау жотасын құрады. ... ... ... ... ... келеді. Грабен арқылы бұл
құрылым Үлкен және Кіші ... ... ... ... ... ... ... қиып өткен Бас Қаратау жарылымына байланысты.
Бұл тереңдік тектоникалық жарылым палеозойдан бастап тектоникалық ... ... ... Осы жарылым бойымен блоктар тік ... ... (700 м ге ... ... бағыттағы да қозғалыстар
анықталған.
Қаратау ... ... өз ... екінші және үшінші
қатардағы құрылымдарға бөлінеді. Екінші қатардағы тектоникалық құрылымдарға
Үлкен және Кіші Қаратауға ... Олар юра ... ... ... ... ... ... қатардағы құрылымы Орталық Қаратау
көтерілімі, Кіші Қаратау көтерілімі, Теріс-Қошқарата (Жуалы) грабені ... ... ... ... ... ... ... Ташкент маңы сыртқы
орогенді ойпаңның солтүстік жалғасы орын алған. Бұл ... ... ... бөлігі (1500 м), оның оңтүстік тұсында байқалады. Шымкент ... ... ... құрылыстары жоғарғы қатардағы
брохитішіндік құрылымдармен, сондай-ақ юра және ... ... ... ... блогы) горст тәрізді құрылымдармен
күрделенген [1].
Сөйтіп, Қазақстанның оңтүстік ... ... ... ... ... ... заңдылықтары төмендегі ... ... ... ... көп жағдайда өарөынды сейсмикалық
қозғалыстар көрінісімен ... ... ... Қазақстанның оңтүстік-
шығыс белдемінде орналасқан тау жүйелерінің басым бөлігі дөңесті және әр
деңгейге көтерілген жақпарлы ... ... ... ... ... ... көтерілген блоктар арасында көптеген төмен түскен бөліктеріде
кездеседі.
Тау ... ... ... ... ... платформа өңірлерге салыстырғанда 6-12 есе. Мәселен, Тянь-Шань
тауы үшін тектоникалық ... ... ... ... ... плптформалармен тау түзілу аймақтарда ... ... қана ... ... деп ... ... ... еді. Бұл
геоқұрылымдық зонасында көрініс беретін ... ... ... бар екенін айтып кеткен жөн. Атап айтсақ, бұл ... ... ... ... зор ... ... бағыттарының өзгеруімен қатар белсенді сейсмикалық қозғалыстардың
болуымен ерекшеленеді [7].
Орогендік белдемінде ... ... ... ... ... тек қана орогенді белдемдеріне ғана емес, сонымен қатар
осы зонаға шектес жатқан материктік платформаларда да көрініс берген. ... ... ... және ... ... ... ... мен ... ... ... әсер ... Евразия материгінің ендік бойында созылған орогендік ... ... ... ... ... ... циркуляциясына,
жылу мен ылғал режимінің өзгеруіне әсерін ... ... Бұл ... ... ... алып келуі даусыз. Өзгелерден біршама биік
көтерілген жекелеген блок ... ... ... ... мұз басу ... ... дамыды. Тектоникалық ... ... жер ... және климатқа әсер ете отырып,мұз басу және мұз
аралық кезеңдерінің ауысуына, ... және ... ... ... ... жер асты ... ... төмендеуіне
немесе көтерілуіне және т.б құбылыстардың шығуына себепші болды. Орогендік
зоналарында тектоникалық қозғалыстар жер ... ... қана ... ... ... ландшафтарының түрлі элементтерінің эволюциясын
яғни климаттың, ... ... жер асты ... ... өсімдіктердің таралуына әсер етеді. Сонымен бірге физикалық-
географиялық жағдай әртүрлі ... ... ... (эндогендік
факторлармен байланыса отырып) көрініс беретін таулардың ... ... ... ... климат жағдайдағы таулы ... ... ... ... ... көрініс береді. Олар біршама ұсақ ... ... ... ... ... ... тауларға
салыстырғанда сапалық және сандық жағынан өзгеше болады. Мұндай таулардың
сыртқы келбетіде алуан түрлі. Неотектоникалық кезеңінде ... ... ... ... ... жалпы бағыты орогендік белдемінің біртіндеп
кеңеюінен ... ... ... жалпы тектоникалық көтерілу аясында
майысу тенденсиясын сақтаған және моласс шөгінділермен көмкерілген. Шектес
жатқан ... және ... ... кең ... Жер ... мұндай
бағытталған неотектоникалық қозғалыстардың әсерінен тау етегінде еңісті
жазықтардың қалыптасуына әкеп соқты. ... ... ... ... ... ... ... сипатталады
(Сурет 12).
Сурет 12. Тянь-Шянь және Памир орогенді аймақтарының тау түзілу кезеңдері
(Н.П.Костенко 1999ж)
Тау түзілу ... ... ... ... әр жастағы шөгінділері:1-тұйық және ... ... ... ... ... сұр ... кесекті шөгінділер;4-орта түйірлі құмдар;5-қызыл түсті сазды
шөгінділер;6-орогенге ... тау ... ... ... ... ... кескіндердің сызықтары;8-
таулы құрылыстарды,тауаралық жарылымдар;9-мұзбасу дамуының шекарасы.
Қорытынды
Қорыта келгенде Қазақстанның Оңтүстік орогенді ... ... ... ... ... ... кезеңіне қарай Қазақстанның Оңтүстік орогенді
алқабы ... ... ... ... ... ... ал осы
дәуірдің екінші жартысында тектоникалық қозғалыстарына байланысты,ол өз
дамуының жаңа ... ... ... ... ... ... тәрізді көтерілуімен ерекшеленіп, кейіннен жаңа аймақты
қамтитын ... тау ... ... ... ... ... ... жарылымдар пайда болды, және олар
морфоқұрылымдық элементтерінің дифференциалды ... ... ... процестер үнемі денудациялық процестерден озып отырды, яғни
тектоникалық фактор қарастырылған аумақтың басқа ... ... ... ... бағытын белгіледі.
Тектоникалық қозғалыстар дамуының негізгі заңдылықтар қазіргі
геологиялық ... ... ... ... ... қарқындылығы
үнемі өсіп отыруы, осыған байланысты ороген алқабының жоталары әлі де ... ... ол ... бедерінің белсенді денудациялық және ... ... ... болады. Сонымен қатар көршілес жатқан
территориялар есебінен көтерілу аймағының үнемі ұлғаю үстінде.
Ороген алқабында ... ... және ... ... екі ... біріктірілген бедер типтері
ажыратылады. Олар өзара байланысты табиғи ... ... ... ... жағдайда екіншісі қалыптасады. Бедердің типтері мен ... ... және ... күштердің өзара әрекеті нәтижесінде
қалыптасқан.
Қазіргі ... ... ... ... ... түзуші
процестеріне тектоникалық қозғалыстар, өзендер және таулы мұздықтардың
әрекеті сел ағындары, жыралық ... ... ... және тағы ... ... ... жатады.Тектоникалық күштердің бүгінгі таңда көрініс
беруіне тән ... ... ... ... ... жер ... Бедер түзуші негізгі экзогендік факторларға
жататындар өзендердің эрозиялық-аккумуляциялық ... ... биік ... ... ... физикалық үгілу процесі
жүреді. Үгілуден ... ... ... ... ... күші әсерінен тау
етегіне ауысып, шоғырланады. Таудағы уақытша ағын сулар жол ... ... ... ... ... мен ... ... ағызып ала
кетеді. Ағынды сулардың эрозиялық әрекеті өзен ... ... ... ... ... Осылайша аңғарлардың және сай- салаларды
эрозиялық әрекетінен тау ... ... ... ... алып келеді. Сонымен қатар, Қазақстанның орогенді алқабының
ерекше қиратқыш күшіне сел ағындар жатады. Олар жер ... ... өзен ... морфологиясын бұзып, қас қағым сәтте жаңа арналар
мен аңғарларды және ... ... ... беткейлік
процестерді қоздырады.
Таулы жүйелерінің түзілуінде терең ... ... өте зор. ... ... ұзақ ... бері ... тектоникалық
жарылымдар бойымен ұштасқан қатпарлы дисколацияларда таулы өлкелерде жоқ
емес. С.С.Шульц, Б.А.Петрушевский (1954ж) және тағы ... ... ... ... ... неодеформациялар алдымен
қатпарлы түрде сипатталып, неоген кезеңінен бастап тектоникалық жарылымдар
есебінен ... ... ... ... деп есептеген
еді. Кейін А.В. Пейве (1960ж) жер ... әр ... ... ... түрде зерттеп, өзінің көзқарасын толықтырып анықтады.
Осыдан А.В. Пейве, Н.И. ... (1963ж) ... ... құрылымдарының қалыптасуы ежелгі дәуірлерден жалғасып келе
жатқан тектоникалық ... ... ... ... мен дөңесті
иілген қатпарлы құрылымдардың күрделі түрдегі үйлесуінің ... ... ... Афанасьев Б.Л., Данилов И.Д., Дедеев В.А. «Методология неотектоники».
Сыктывкар, 1988г. C.203-205.
2. Байбатша Ә.Б, Аубекеров Б.Ж. «Қазақстанның ... ... ... Б.17.
3. ВеселоваЛ.К., Халыкова Г.Х. «Жалпы геоморфология». Алматы, Қазақ
университеті, 1997ж. Б.111.
4. ... И.П. ... ... ... земной поверхности на
территории СССР и их происхождение». Институт Географии АНСССР, 1959г.
С.
5. Ғаламтор желісі: www.google.kz
6. Костенко Н.П. ... ... 1999г. ... Құсайынов С.А., Боранқұлова Д.М., Бексейітова .Т. «Неотектоника», Қазақ
университеті, 2011ж. Б. 48-53, 166-172.
8. ... С.А. ... ... ... ... университеті,
2006ж. Б.208-211.
9. Леонтьев О.К., Рычагов Г.Н. «Общая геоморфология». М., Высшая ... С. ... ... В.И. ... тектонические структуры Центрального Тянь-Шаня».
М., Наука, 1977г. С. 23,34.
11. Макаров В.И., Суханова Т.В. «Геоморфология» ... 2009г. ... ... Н.И. ... тектоника и геодинамика литосферы». М.Недра,
988г. С.113-116.
13. Николаев Н.И. «Неотектоника и её выражение в ... и ... ... М., ... ... ... по ... и охране Недр, 1962г. С. 26-27.
14. Сейітов Н.С. «Геология негіздері, оқулық». Алматы, 2000ж. Б.58-59.
15. Спиридонов А.И. ... ... М.: ... С. ... ... Н., ... К., Абишев Б. «Жалпы геология курсы». Алматы,
Білім баспасы, 1993ж. Б. ... ... Б.П. ... ... по морфометрическому методу поисках
тектонических структур». Издотельство Саратовского университета, 1960г.
С. 10-14.
18. Хаин В.Е. ... ... М., ... 1973г. С. 16, ... Хаин В.Е., ... А.Е. ... геотектоника». М., Недра, 1985г. С. 196-
201.
20. Щукин И.С. «Геоморфология Средней Азии». МГУ. 1983г. С. 88,91,93.
Қосымша А

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Африканың тектоникасына жылпы сипаттама17 бет
Герметикалық материалдар, қасиеттері мен құрылыстағы орны3 бет
Жылу және дыбыс изоляциялық материалдар12 бет
Негізгі мәліметтер және жоба құрамы5 бет
Планетадағы заттардың айналымы5 бет
Цунамидын пайда болу себептері4 бет
Құрамалы темірбетон өндірісі19 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
12 қабатты тұрғын үй құрылысы54 бет
12-қабатты және екі қабатты авто паркингті тұрғын үй комплексі47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь