Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердегі депозиттік саясаттың даму болашағы және өзекті мәселелері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3 I.Банктік депозиттердің теориялық .әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... 8
1.1 Депозиттердің экономикалық мәні, түсінігі және жіктелуі ... ... .. ... ...
1.2 Банктердің депозиттік саясатының мәні, мақсаты және критерилері...24
1.3 Шетел банктеріндегі депозитердің түрлері мен оларды сақтандыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
II. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің депозиттік саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46
2.1 Коммерциялық банктердің депозиттік портфелінің құрылымын талдау.
2.2 Жеке тұлғалардың депозиттерін сақтандыру жүйесінің қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61
III. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердегі депозиттік саясаттың даму болашағы және өзекті мәселелері ... ... ... ... ... ... 71
3.1 Қазақстандық банктердің депозиттік саясатының кейбір қырлары және даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.2 Депозиттік портфелді басқару және ондағы тәуекелдерді азайту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .79
3.3. Қазақстан Республикасындағы депозиттерді сақтандыру жүйесінің даму болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..92
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..101
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...105
Қосымша
Қазақстан Республикасының банктік секторындағы реформалар жалпы мемлекеттік экономикалық шаралармен қатар жүзеге асырылып келеді.Жүргізіліп отырған банктік реформалардың басты бағыттарының бірі –уақытша бос ақша қаражаттарын тарту және инвестициялаудың ішкі көздерін қалыптастыруға бағытталған депозиттік нарықтың қалыптасуы мен дамуы болып табылады.
Уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтау- коммерциялық банктердің алғашқы дәстүрлі –базалық қызметі.Бұл банктің пассиві меншікті капиталы – банктің несиелік ресурстарының маңызды және ажырамас бөлігі, бірақ ол оның барлық ресурстарының тек 10% -ын құрайды.
Дәстүрлі түрде осы қаражаттардың негізгі бөлігін депозиттер құрайды.
Депозиттер деп әдетте клиенттердің банкке белгілі бір талаптарының бар екенін куәләндыратын банктік шоттардағы жазулар немесе клиенттердің банктердегі келісімдер және шарттар бойынша салымдар формасындағы ақшалай қаражаттары түсіндіріледі.
Соңғы уақыттарға дейін республикамызда депозиттерді басқару мәселелеріне назар аударылған жоқ болатын.
Табысты әрі белсенді пайдалану мақсатында заңды және жеке тұлғалардың депозиттер түріндегі бос ақша қаражаттарын мобилизациялауға бағытталған шаралар жүйесін депозиттік саясат деп атайды.
Қазақстан Республикасының Коммерциялық банктері қазіргі уақытта жеке және заңды тұлғалардың уақытша бос ақшалай қаражатын банк жүйесіне депозит түрінде тарту мақсатында қыруар жұмыстар атқарып жатыр. Олар өз тәжірибелерімен бірге шетелдік банктердің озық тәжірибелерін де енгізуде.Коммерциялық банктің депозиттік саясаты қалыптасатын қатынастар жүйесі салымшыларды тарту және өзін -өзі жою, сенімділік, салымдардың табыстылығы негізінде клиентерге қызмет көрсету сапасын жетілдіру бойынша шаралар кешенін білдіреді. Олар әр түрлі шарттармен, мазмұнмен, мерзіммен жаңа депозиттік салымдар түрлерін ашу, пластикалық карточкалар арқылы төлемдер төлеу, электронды есеп айырысулар жүргізу, сейфтік сақтау қызметтерін, интернет- банкинг қызметтерін көрсету және т.б. тәжірбиелер енгізуде.
Бұл қызметтердің барлығы да банктерге депозиттік салымдарды тартуға әсер етіп отыр.
1. "ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы "ҚР-ның заңы.
2. 31.08.1995ж.
3. "Қазақстан Республикасының коммерциялық банктері Конституция"
4. "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" 15-маусым 2001 жылғы,Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" (Салық кодексі). - Алматы: ЮРИСТ,2001ж.
5. "Екінші деңгейдегі банктердегі клиенттердің банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы" Заңы 4.03.1997 ж.
6. ҚР-сы ҰБ-ның статистикалық бюллетені. №7,2003ж.
7. ҚР-сы ҰБ-ның пруденциялық нормативі. 07.2003ж.
8. Қазақстандық жеке тұлғалардың салымдарын кепілдендіру Қорының материялдары. 2002ж.
9. Сейтқасымов Ғ.С. "Банковское дело" Алматы: Экономика, 1998ж.
10. Мақыш.С.Б. "Ақша айналысы және несие"
11. Сейтқасымов Ғ.С. "Ақша, несие, банктер " Алматы: Экономика, 2001ж.
12. Сейтқасымов Ғ.С. "Денги, кредит, банки" Алматы: Экономика, 1999ж.
13. В.И. Колесникова, Л.П. Кролиаицкой. "Банковское дело" Москва, 1996ж.
14. Шульков С.А. "Депозитная политика и ее роль в обеспечение устойчивости банка" Саратов, 2001г.
15. " Қазақстандағы экономикалық ғылым: проблемалалары және шешу жолдары" Халықаралық ғылыми-конференциясының материялдары Жалпы редакциясын басқарған Н.К. Мамыров, Алматы, 2003ж, 2-бөлім
16. " Қазақстандағы экономикалық ғылым: проблемалалары және шешу жолдары" Халықаралық ғылыми-конференциясының материялдары Жалпы редакциясын басқарған Н.К. Мамыров, Алматы, 2003ж, 3-бөлім
17. Банки Казахстана. №11,2003г.
18. Столичная жизнь. №37, 2005г.
19. Деловая неделя. 9 мая, 2002г.
20. Известия Казахстана. 23 мая,2005г.
21. Саясат. №6-7, 2000г.
22. Банки Казахстана. №10,2003г.
23. Банки Казахстана. №10,2005г.
24. Егемен Қазақстан. 14 желтоқсан, 1999.
25. " Вестник Каз НУ" Экономическая серия №6,2005.
26. " Вестник Каз НУ" Экономическая серия №3-4,2000г.
27. " Вестник Каз НУ" Экономическая серия №2,2000г.
28. Казахстан спектр. №1,2002г.
29. Маркетинг товаров и услуг. №9,2005г.
30. Қазақстан Халық Банкінің 2004-2005 жжлғы есебі.

Заңнамалар:
1. «Банктік құқық» қысқаша оқу құрал. Жалпы және ерекше бөлімдері. Алматы: Жеті жарғы, 2005;
2. Банки и банковские организации в Респблике Казахстан; Алматы, Юрист – 2003, основные законодательные акты;
3. ҚР ҰБ Басқармасының «Екінші деңгейлі банктерде тәуекелдерді бақылау және ішкі бақылау жүйесінің болына қойылатын талаптар туралы нұсқаулық», 2003ж. 6 желтоқсан;
Монография және оқу құралдар:
4. Сейтқасымов Ғ.С «Ақша, Несие, Банктер», Алматы - 2005;
5. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциясы», Алматы – 2004ж;
6. Ахметова А.А. «Кредитные риски в деятельности коммерческих банков и проблемы управления ими (на примере коммерческих банков Казахстана)», Караганда – 2002;
7. Хамитов Н.Н, Корнилова Л.П «Управление банковскими рисками», Алматы – 2002;
8. Шаяхметова К.О «Банктік тәуекелдерді басқару», Алматы – 2004ж;
9. «Экономические ориентиры на пути к ускоренной модернизаций», часть 6, Алматы – 2005;
10. Корнилова Л.П «Влияние рисков на надежность банка (на примерах банка второго уровня Республики Казахстан)» Алматы, 2002;
11. «Жедел жаңару жолындағы бағдарлар», 3 бөлім, Алматы – 2005;
12. «Қаржылық тәуекелді басқару» Мәскеу – 2003;
13. Халық Банкінің 2002 жылғы есебі;
14. ҚР индустриалды – инноваиялық даму стратегиясы, Алматы – 2003; 15. Кредитное бюро: межднародный опыт. Дыльнов Д.В. ЗАО «КБ «ГУТА - Банк», Кредитно – экономический департамент, 2002;

Мерзімдік басылымдар:

16. «Кредитное бюро – инструмент выявления рисков» Зиябеков Б. Банки Казахстана - №3. 2002;
17. «Система Кредитного Бюро В Казахстане» Банки Казахстана №9, 2003;
18. ҚРҰБ – ң статистикалық бюллетені, 2003;
19. «Банктік тәуекелді реттеудегі мемлекеттің рөлі» ҚазҰУ хабаршы. Экономикалық серия №3 (43)2004;
20. «Банктік несиелік тәуекелді бағалау және басқару» ҚазҰУ хабаршы. Экономикалық серия №4 (44)2004;
21. «Пайыз тәуекелін басқару банк пайдасын ұлғайту құралы» ҚазҰУ хабаршы. Экономикалық серия №5 (45)2004;
22. «Екінші деңгейлі банктердің тәуекелді басқару жүйесінің дамуы» Вестник КазНУ. Экономическая серия №1 (47) 2005;
23. «Пайыз тәуекелі», «Валюталық тәуекел» Вестник КазНУ. Экономическая серия №5 (51) 2005;
24. «Банктік тәуекелді басқаруда стратегиямен факторлары» Қаржы – Қаражат №2, 2005ж;
25. «Коммерциялық банктерде пайыздық тәуекелді басқарудағы әдістер» Қаржы – Қаражат №1, 2006ж;
        
        Мазмұны
Кіріспе...................................................................
.............................................3 ... ... ... негіздері …………….….8
1. Депозиттердің экономикалық мәні, түсінігі және жіктелуі………. …...-
2. Банктердің депозиттік саясатының мәні, мақсаты және критерилері...24
3. Шетел банктеріндегі депозитердің ... мен ... ... ... ... ... ... депозиттік
саясаты………………………………………………………………………..46
2.1 Коммерциялық банктердің депозиттік портфелінің құрылымын талдау-
2.2 Жеке тұлғалардың депозиттерін сақтандыру жүйесінің қызметін
талдау………………………………………………………………………….61
III. ... ... ... банктердегі депозиттік
саясаттың даму болашағы және өзекті мәселелері ……………………71
3.1 Қазақстандық банктердің депозиттік саясатының кейбір қырлары және
даму ерекшеліктері ……………………………………………………………-
3.2 Депозиттік ... ... және ... ... ... жолдары
………………………………………………………………………79
3.3. Қазақстан Республикасындағы депозиттерді сақтандыру жүйесінің даму
болашағы……………………..…………………………………………92
Қортынды…………………………………………………………………...101
Қолданылған ... ... ... ... ... ... жалпы
мемлекеттік экономикалық шаралармен қатар жүзеге асырылып ... ... ... ... бағыттарының бірі –уақытша бос ақша
қаражаттарын тарту және ... ішкі ... ... ... ... ... мен ... болып табылады.
Уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтау- коммерциялық банктердің
алғашқы дәстүрлі –базалық ... ... ... ... капиталы –
банктің несиелік ресурстарының маңызды және ажырамас бөлігі, бірақ ол оның
барлық ресурстарының тек 10% -ын ... ... осы ... ... ... депозиттер құрайды.
Депозиттер деп әдетте клиенттердің банкке белгілі бір талаптарының бар
екенін куәләндыратын банктік ... ... ... ... ... және шарттар бойынша салымдар формасындағы ақшалай
қаражаттары түсіндіріледі.
Соңғы ... ... ... ... ... ... ... жоқ болатын.
Табысты әрі белсенді пайдалану мақсатында заңды және жеке ... ... бос ақша ... мобилизациялауға бағытталған
шаралар жүйесін депозиттік саясат деп атайды.
Қазақстан Республикасының Коммерциялық банктері ... ... ... ... ... ... бос ақшалай қаражатын банк жүйесіне депозит
түрінде ... ... ... ... ... ... Олар өз
тәжірибелерімен ... ... ... озық тәжірибелерін де
енгізуде.Коммерциялық банктің депозиттік саясаты қалыптасатын ... ... ... және өзін -өзі жою, ... ... ... клиентерге қызмет көрсету сапасын жетілдіру ... ... ... Олар әр түрлі шарттармен, мазмұнмен, мерзіммен
жаңа депозиттік салымдар түрлерін ашу, пластикалық ... ... ... ... есеп ... жүргізу, сейфтік сақтау
қызметтерін, интернет- банкинг қызметтерін көрсету және т.б. ... ... ... да ... ... ... ... әсер
етіп отыр.
Коммерциялық банктердің негізгі қызметі салымдарды тартумен ... ... және осы ... ... ... ... иелерінің өз қолдарындағы ақша қорларын тиімсіз сақтап
отыруы банк ... ... ... ... ... ... ... шығып қалуының салдарынан болып ... ... ел ... арттырып, олардың мүдделерін жан-жақты қорғап,
экономикаға қызмет ... бос ... ... ... тарту әрбір атқан
күннің басты мәселесі.
Бүгінгі күндері банк ... ... ... рөлі ... ... ... ... Республикасының коммерциялық банктеріндегі
жеке тұлғалардың салымдарын сақтандыру қорын құрды. ... ... ... жүзі ... ... ... көрсетіп жатқан осындай
қорлардың тәжірбиесінен таңдап іріктеліп алып жатыр. Мұндай озық ... АҚШ, ... ... Англия, Жапония және т.б. елдерде бар.
Сонымен бірге, ... ... ... жүрген және шетелдегі банктерде
ашылған депозиттік шоттарда сақталынып жатқан ақшаларын жария ету ... ... 500 млн. ... жуық ақшалай қаражат тартылды.
Бұл үкімет тарапынан көрсетіліп ... ... ... ... ... ... байланысты халықтың, заңды ұйымдарадың,
резидент және ... ... ... бос ... ... ... ... отырып, банк ресурсы ретінде пайдаланып жатыр.
Қазақстанда банктердің депозиттік саясаттары ... ... ... ... аз ... ... көп
жарияланбағандықтан, бүгінгі нарықтық экономиканың жағдайында аса бір
зерттеуді ... ... ... ... ... Өйткені, депозиттік
саясат банктің депозиттік базасын ... ... ... жағдайлар
туғызуда көрініс табады.Ал, өз кезегінде депозиттердің ... ... ... күні ... сыйақы пайызы мен негізгі шартты талаптарын
тиімдірек ету және ... ... ... ... ... қызметтерді
дамытуда шаралар қолданылуда.
Сондықтан, диплом жұмысымның тақырыбын «Банктік депозиттік саясат»
таңдап алуға негіз болды.
Зерттеу объектісі. Банктің ... ... ... ... ... банктерінің
депозиттік саясаты.
Депозиттік саясаттың ұйымдастырылуы тиімді депозиттік портфельдің
қалыптасу принцпіне ... ... ... банк дамуының жалпы
стратегиясында депозиттік портфелдің орны мен рөлі ... ... ... ... қызметтер саны мен сапасының ұлғаюы депозиттер түрлерінің
өсуі және ... ... ... ... ... ... белгіленелі.
Зерттеу міндеті.
- ақша-несие қатынастары жүйесіндегі «депозит», ... ... ... мәні мен мазмұнын ашу.
- Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... жасау;
- шетел банктеріндегі депозитердің ... мен ... ... ... ... ... тәжірибесіндегі депозит нарығының қызмет ету ... ... ... ... қорының қызметі мен міндеттеріне теориялық және
тәжірибелік материалдар негізінде талдау жүргізу;
- депозиттік ... ... және ... тәуекелдерді азайту
жолдарын қарастыру;
- депозиттерді сақтандыру қорының қызметіне талдау жасай ... ... ... ... беру.
Дипломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш тараудан, қортындыдан,
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
Кіріспеде проблеманың ... ... ... мен ... ... депозиттердің теориялық - әдістемелік негіздері» деп аталатын
бірінші тарауда депозиттердің түсінігі, жіктелуі және шетел банктеріндегі
депозиттерімен оларды сақтандыру ... ... ... ... ... ... Республикасындағы коммерциялық банктердін депозиттік
саясаты» деп аталатын екінші тарауда екінші ... ... ... ... және «Жеке тұлғалардың ... ... ... сандық салыстырмалы талдау жасалынды.
Үшінші тарау «Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердегі
депозиттік саясаттың даму болашағы және ... ... деп ... ... банктердің депозиттік саясатының кейбір қырлары ... ... ... ... ... және ... тәуекелдерді
азайту жолдары және Қазақстан Республикасындағы депозиттерді сақтандыру
жүйесінің даму болашағының маңыздылығын ашып көрсетеді.
Қорытындыда ... ... ... ... жазу ... ... ... қолданылды.Яғни,
статистикалық және ақпараттық база ретінде ҚР ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-тәжірибелік
конференциялардың материалдары, сондай-ақ депозиттердің дамуы жағдайын
қамтитын отандық және шетелдік басылымдардағы мақалалар, ... ... ... Жарлықтары,ҚР Үкіметінің қаулылары мен басқа да нормативті-
құқықтық құжаттары, жеке тұлғалардың салымдарын сақтандыру ... ... ... ... материалдар пайдаланылды.
I-тарау Банктік депозиттердің теориялық - әдістемелік негіздері
1.1 Депозиттердің экономикалық мәні, түсінігі және олардың ... ... ... ... ... ... ... мен банктік қызмет туралы" 1995 жылдың
31 тамызындағы Қазақстан ... ... ... және ... ... да ... ... туралы" 15-маусым 2001 жылғы, ... ... ... ... ... "Екінші деңгейдегі банктердегі
клиенттердің банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу ... ... ... 4 ... ... ... ... операцияларды жүргізеді.
"Банк және банктік қызмет туралы" Қазақстан Республикасының Заңына
сәйкес "депозит - бір ... ... ... (сонын ішіндеҰлттық
банкке) оларды номиналды түрде қайтару шартымен, бірінші ... ... ... белгілі бір мерзім өткеннен кейін қайтарылу шартына
байланыссыз, толығымен немесе бөліктеп, алдын-ала келісілген өсіммен немесе
өсімсіз, ... ... ... ... оның ... ... тұлғаға берілетін ақшалар".
Депозиттік қатынастардың субъектілері бір жағынан банк, екінші жағынан
депозиторлар болып табылады. Депозиторлар (салымшылар) ретінде ... ... ҚР ... және ... емес ... ... және клиент емес тұлғалар бола алады. Шотты ашқан кезде банк пен
депозитор арасында келісім-шартпен негізделген қүқықтық ... ... Бұл ... ... заң мен ... қатынастар келісім-шартына
сәйкес бюджетке есептелуге тиіс салықтарды төлегеннен, есептелген мүдде мен
депозиттің негізгі ... ... ... ... ғана ... қатынастар депозиттік келісім-шартпен рәсімделеді. ... ... ашу және ... ... ... ... депозиттің
ашылу мерзімі, ол бойынша пайыз төлеу тәртібі, осы ... ... алу ... ... мәләметтер қарастырылады.
Келісім-шарт банктің клиентпен қарым-қатынастарының сипатын анықтап,
олардың арасындағы келіссөз бір-бірінің қызметін алдын ала, жан-жақты ... ... ... Банк ... ... ... ... қабілеттілігін белгілеген әдістеме арқылы талдайды, көбінесе
көрсеткіштердің төрт ... ... ... ... ... және ... нарықтың даму үрдісінде депозиттердің қалыптасуына түрткі әрі
себеп болған жинақтаулар ерекше ... ие. ... ... ... мәні қайта бөлу функциясы арқылы жүзеге асады. ... ақша ... ... жүйеде шығарылуы және сондай –ақ
олардың жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатындағы ... ... ... асады.
Экономикалық әдебиеттерде «жинақтау» түсінігінің көптеген
анықтамалары кезддеседі. Олардың біріне жүгінсек, жинақтаулар- бұл
«жаратудан бас тарту»,яғни байлық иелерінің ақша ... ... ... ... екі типтің детерменттігі жағдайында дамитын
экономикалық құбылыс:
- табыс алудың белгілі бір кезеңділігін, жалақы және ... ... ... ... ... бір ... ... кезекте негізгі қажеттіліктерді
қамтамасыз ету үшін бөлугеп итермелейтін физиологиялық.
Қалай болғанда да, жинақтаулар, өз кезегінде, ... ... ... ... ... ... ... дамуының белгілі бір
формасы болып табылады. Жалпы алғанда, жинақтаулар – бұл ... бір ... ... қол ... ... ақшалай
қоры. Бұл ақшалай қордың ерекше пайда болу механизмі, ... даму ... ... ету ... ... ... ... адамдардың өз қаражаттарын жаратпай,
сақтауының көптеген себептері мен мотивтері бар. ... Ақша ... ... ... ... сақтандырушылық мотивтер.
2) Кейбір адамдардың өз тұтынуындағы басқаларға қарағандағы үнемділігі
немесе аз жарату әдетіне байланысты ұқыптылық мотиві.
3) ... ... ... ... ... ... сатып алу себебі.
4) Ақша ... ... ... ... несие төлемін,
сақтандырушылық ... ... ... ... үшін ... келісім-
шарттардын міндеттемелер себебі.
Салымдардын кез келген түрлері жинақтаулар болып табылады. Депозиттік – бұл
осы жинақтауларды сақтау формаларынын бірі.
Депозит экономикалық категория ... ... ... ... бөлігі
болып табылады. Бірақ, егер жинақ ақша табыстарды бөлу және ... ... ... ... ... ... бөлу қатынастары аясын қамтиды.
Барлық жұмсалымдардың түрлері жинақ ақша болып табылады.
Депозит - жинақ ақшаларды сақтаудың бір түрі.
Депозиттің экономикалық ... ... ... белгілерін
бөліп айтуға болады:
1.Депозиттер банктермен ақшалай қайта бөліну процестерін
қарастырады, яғни салынған салымдардың алу мерзімі келген ... ... ... ... ... ... жеке табыс бөлігі ретінде капиталмен тығыз байланысты.
Мұндай қайта бөлу қатынастарының пайда ... ... ... өтеу
кезінде есептелген пайыздар түрінде ... алу ... ... қайтарылу мерзімдері бойынша көп түрлілігімен
сипатталады. Бұл мерзімдік салымдар және ұзақ мерзімге салынған
салымдар және мезгілсіз салымдар болуы мүмкін.
Депозит термині анықтамасына ... ... ... ... ... ... ... - тұрғындардың қолма-қол ақша түрінде сақтайтын табыстарының
үлесі.
Д. Рикардо - банктің қажетті капитал ретінде ... ... ... меншік капиталын пайдаланудан пайда алып отырған болса, онда банк
ешқашан мекеме бола ... еді. ... ... ... тек ... ... ... кезде ғана пайда болады.
Шетел әдебиеттерінде депозит түсінігіне барлық мерзімді және ... ... ... ... банк клиенттерінің басқа да құндылықтары
түріндегі салымдары жатады.
Ал, Отандық банктік әдебиеттерде депозиттерге тек кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... есеп айырысуларын
қоспағанда, бюджеттік және басқа да арнайы пайдаланылған шоттардағы қалдық
ақшалар ... ... ... ... ... жағдайындағы
депозиттік нарықтың даму ерекшелігін ескеретін болсақ, онда ... ... ... ... ... ... банктерге белгілі-бір мерзімге және
мерзімсіз, қайтарылу шартыменен, пайызы төленуі тиіс болып, ... ... ... және сақтандырылусыз салынган кәсіпорындардың ақша
қаражаттары.
Егер біз депозит категориясын ғылыми-экономикалық тұрғыдан талдап, оған
анықтама беретін болсақ, онда депозиттің ... ... де ... ... беруіміз керек. Яғни,депозиттің келесі қызметтерін атап
айтуға болады:
1) Коммерциялық қызмет - жеке және ... ... ... ... белгілі бір мүдде төлеу шартымен тарта
отырып оны осы қаражаттар қажет болып ... ... ... белгілі
үстеме ақысын қолдана отырып сатады. Банктің осы қатынасы оның коммерциялық
банк деген атына негіз болады.
2) Ынталандыру қызметі - депозиттік салымдардың әр ... ... ... белгілі бір шарттағы салым түріне ақша
қаражаттарын сала отырып табыс ... ... ... ... Ол ... қаражаты, несие алу мүмкіндігі және белгілі бір ... ұтыс алу ... ... ... мүмкін.
Қорлану қызметі - депозитке тартылатын қаражаттар ... ... ол ... ... бір ... ... ... Олар - банктің өтімділігін жоғары деңгейде ұстап тұруға
негізделген қорлар. Бүл ... ... банк ... талап етуімен және өз қызметін тиімді атқару үшін өз
еркімен құрады.
Банк ресурстарын құру қызметі - депозиттік салымдар ... ... олар ... ... ... негізгі көзі
болып табылады. Өйткені бұл ресурстар банк үшін ... және ... бар ... ... ... ... ... пассивтерінің 70-80 % құрайтын ресурс болғандықтан ... ... ... ... банк ... ... осы қызметтерін тиімді атқаруына ... ... әсер ... жеке және ... ... ... ... депозиттік нарықты ... ... ... ... ... ету ... ... сақтандыру жүйесінің қызметі;
4) Салымшылардың сұранысын қанағаттандыратын әр ... ... ... және ... болуы.
"Банктік ресурстар – банктің пассивтік операциялары негізінде қалыптасқан
және барлық активтік операциялар бойынша банк өтімділігін ... ... ... табу ... ... бағытталған банктің меншікті және
тартылған қаражаттарының жиынттығы". Бұл жердегі ... ... ... ... ... үлкен екі топқа бөлінеді:
1) депозиттік қаражаттар;
2) депозиттік емес тартылған қаражаттар.
Тартылған қаражаттар ... ең көп ... ... ... банктің арзан ресурс көзі болып табылады.
1-сурет. Сырттан тартылған қаражаттар.*
|Коммерциялық банктердің сырттан тартылған |
|қаражаттары ... ... ... емес ... ... ... |
|Орталық банк несиесі ... ету ... ... ... ... ... салымдары |
• ҚазМУ хабаршысы. Экономика ...... ... ... тілінде depositum — сақтауға берліген зат) — ... ... ... ... ...... ... ішінде: Ұлтгық
банкке) кайтарылу шартымен уақытша ... ... ... ... ... ... белгіленген пайыздық ставкасы мен
депозиттің негізгі сомасы жатады. ... ... ... ... ... ... — бұл ... және жеке тұлғалардың қаражаттарын
белгілі бір мерзімдегі немесе қажет уақытында талап етуге ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Депозиттік операцияларға пассивтердің 80% үлесі тиеді.
Депозиттік операциялар субъектілеріне:
* мемлекеттік мекемелер;
* кооперативтер;
* ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар;
* қоғамдық ұйымдар мен қорлар;
* қаржылық және сақтандыру компаниялары;
* жеке ... мен ... ... ... және басқа да несиелік мекемелер жатады.
Депозиттік операциялар экономикалық ... ... ... ... депозиттердің 4 ірі тобын бөледі:
1) мерзімді депозиттер, ... ... да ... ... ... ... талап етілетін депозиттер;
3) халықтың жинақ салымдары;
4) бағалы қағаздар.
Бұл топтардың әрқайсысы өз кезегінде әр ... ... ... ... депозиттер тобы, әдетте мерзімдеріне қарай:
* ай мерзімге дейінгі депозиттер;
* айдан 6 айға дейінгі ... ... 6 ... 9 айға дейінгі мерзімдегі депозиттер;
* 9 ... бір ... ... ... бір ... ... уақыттағы депозиттер.
Депозиттер екі жолмен пайда болуы мүмкін: біріншісі, банк заңды және
жеке ... ... ... ... ... оны олардың депозиттік
шотына орналастырған жағдайда; екіншісі, "жасанды" депозиттер, яғни
клиентке чек ... ... ... беру ... ... депозиттік шоттар мынадай екі жағдайды ескере ... ... ... салым иелерінің категориялары.
Қаражаттарды депозиттерге орналастыруды бірнеше себептермен түсіндіруге
болады. Банктер үлкен қаражат сомасының тұрақты сақталуын ... ... ... мерзімді салымдар банктен төленетін пайыз түрінде табыс ... ... ... ... ... салымдар төлем құралы қызметін атқарады.
Салым иелеріне байланысты шоттардың келесі түрлері бар:
* жеке ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарының шоттары;
* қаржы мекемелерінің шоттары;
* шетелдік салым иелерінің шоттары.
Қажет уақытында талап етілетін ... ... ... ашатын
әртүрлі шоттарда орналасады. Олар ағымдағы есеп-айырысуларды ... ... және кез ... уақытта толығымен немесе ішінара талап етілуі
мүмкін. ... ... ... ... ... ... есеп
айырысу түріңде жүргізілуі мүмкін.
Қажет уақытында талап етілетін депозиттер - ... ... ... ... ... етуінсіз кез-келген уақытта талап етуіне жататын
қаражаттарды білдіреді. Олар шоттарда сақталынатын қаражаттардың сипатына
және тиістілігіне байланысты былайша бөлінеді:
- кәсіпорындардың, жеке ... ... ... ... ... сақталатын каражаттар қалдықтары;
* әртүрлі қорларды сақтауға байланысты арнайы ... ... ... ... ... ... ... меншікті
қаражаттары;
* есеп айырысудағы қаражаттар;
* басқа банктердің корреспонденттік ... ... ... ... ... қалдықтар
болып бөлінеді;
* заңды тұлғалардың жекелеген шоттарындағы меншікті қаражаттары.
Қажет уақытында ... ... ... ағымдағы есеп-айырысуға
арналған. Мұндай шоттарды ашу ынтасы клиенттің ақшалай қаражаттарымен есеп
айырысу, төлемдерді төлеу сұранысына байланысты ... ... ... ... ... банктен несие алуға талап қоймайды, сол себепті бұл
қаражаттарды ... ... үшін ... ... ... болады.
Талап етуге дейінгі депозиттерге банктердің корреспонденттік шоттары да
жатады. Банктің басқа банк-корреспонденттерінде ашқан корреспонденттік
шоттары ностро деп, ал сол ... ... ... ... ... лоро деп ... банктердің көбінде сырттан тартылған қаражаттар құрамында
қажет уақытында талап етілетін депозиттердің үлесі өте жоғары. Бұл ... ... ең ... көзі ... ... Бұл ... ... үнемі болып тұрмайды. Шоттың иесі кез-келген уақытта банктен
нақты ақша талап ете ... Бұл шот ... ... қалдықтарына банктер
өте төменгі мөлшерде пайыз төлейді, кей жағдайларда мүлдем төлемейді.
Мерзімді салымдар - бұл ... ... бір ... ... ... ал ... алушыларға белгілі бір пайызбен бере отырып пайда табатын
қаражаттар.
Мерзімді депозиттердің нақты белгіленген мерзімі болады, олар бойынша
иелеріне белгіленген ... ... және де ... ... ... шектеулер болады. Қажет уақытында талап ... ... ... ... ... ... нормасының төменірек шегі
белгіленеді. Клиент үшін мерзімді депозиттердің артықшылығы — жоғарғы пайыз
мөлшерін алу болса, банк үшін — ресурсты ... бір орта ... ... ... ... ... Мерзімді салымдар мен алдын-ала
хабарлау салымдары арасында айырмашылықтар болады. Мерзімді ... ... ... ... сай ... бір ... берілген және
мерзімі өткен соң иесі кез-келген уақытта қайта алатын қаражат. Мерзімді
салымдар ... ... ... пайыз мөлшерлемесі оның мерзіміне,
сомасына, шартты орындауына байланысты болып келеді. Іс ... ... ... 1, 3, 6, 9, 12 ... және мұнан да ұзақ мерзімге
салынады.
Алдын ала ... ... - бұл ... ... ... келісім
шартта көрсетілген мерзімде алуын білдіреді. ... ету ... ... ... ... ... сомасы келісім шарттағы мерзім ... ... ... банк пен ... ... ... келісім-шарт
негізінде рәсімделеді.
Мерзімді депозиттер мен сұранымды депозиттер арасындағы аралықты жинақ
салымдары алады. Жинақ салымдары бойынша осы уақытқа ... ... ... ... ... Бірақ, бүгінгі күні несиелік ресурс ... ... ... ... банктер де бұл операцияны
жүзеге асыруда.
Жинақ ... ... ... ... ... ... жинақтау
мақсатында құралатын салымдары жатады. Бұл салымдар бойынша ... ... ... ... ... ... салымдары жинақ
кітапшалары негізінде немесе жинақ шоты ретінде пайдаланылады.
Біздің банктік тәжірибеде жинақ салымдары ... ... және ... ... былай жіктеледі:
* мерзімді жинақ салымдары;
* қосымша жарна қосылатын мерзімді жинақ салымдары;
- ұтыс ... ... ... салымдары;
* шартты салымдар;
* мәлімдеуші салымдар;
* депозиттік сертификаттар.
Ақша айналысы, инфляция тұрақсыздығы ... ... осы ... ... ... ... ұшырайды, жекелей алғанда ... ... ... ... пайыздық ставка бекіту жолы арқылы
өзінің экономикалық табиғаты бойынша қазіргі таңда Қазақстан ... ... ... ... ... ... болады:
мақсатты, жинақтаушы, мерзімді депозиттер және салымдардың басқа ... 1. ... ... ... мына ... түрінде көрсетуге болады*
|Жіктелу белгілері ... ... |
|- ... ... |- жеке ... ... |
| |- ... түлғалардың депозиттері. |
|- ... ... |- ... ... ... ... |- ... соның ішінде: |
| |а) ... ... |
| |б) өтеу үшін ... ... |
| |в) ... келісімнің тоқтатылуы - туралы|
| ... |
|- ... ... |- ... ... |
| |- ұзақ ... |
|- ... алу түрі ... |- ... ... ... ... дейін,|
| ... ... ... |
|- ... ақша ... |- ... кітапшалы салымдар; ... ... ... |- ... ... карталы |
|қаржылық құралдар типі бойынша|салымдар. |
|- ... ... |- ... ... және ... ... ... бойынша |пайыздық ставкалы салымдар |
|- ... ... |- ... ... ... ... |- ерекше немесе ... ... |
|- ... ... ... |- лимиттелінген; ... ... ... |- ... ... | |
|- ... деңгейі |- сақтандырылған; ... |- ... |
|- ... режимі бойынша |- талап еткенге дейін: мерзімді және |
| ... ... |
|- ... ... бойынша |- тегін ... ... |
| ... ... |
| |- ... ... ... |
| |- ... ... ... |
* ... ... ... ... № 6(52).2005. 113-б.
Депозиттік сертификаттар — бұл ... ... бір ... ... қаражат сомасы депозиттенгені туралы жазбаша куәлік. Олар мерзімді
салымдардың бір түрі болып табылады. Онда оны банктен ... ... ... мен ... төленетін төлемақы көлемі көрсетіледі.
Депозиттік сертификаттар тек занды тұлғаларға беріледі. Олар атаулы
және ұсынушыға арналған ... ... Ал жеке ... үшін ... ... олар банк ... мерзімде және өсімақымен
беріледі.
Депозиттердің әр түрінің өзінің ерекшеліктері,артықшылығы ... ... ... ... ... депозиттер ең өтімді. Олардың иелері
қажет уақытында талап ... ... ... ... ... пайдалана алады.
Қажет уақытында талап етілетін депозиттердің депозиттік шот
ерекшелігі ... алу және салу кез ... ... ... ... те, толығымен де жүзеге асырылады;
- ақшалар шоттан қолма-қол формада да, чек ... да ... ... шот иесі ... ... ... үшін тұрақты айлық ... ... ... ... чек үшін ... алым ... қажет уақытында талап етілетін депозиттер бойынша Орталық банкке
мерзімді депозиттерге қарағанда ең ... ... ... ... ... ... ... етілетін депозиттердің негізгі артықшылығы :
жоғары тиімділігі, ... ... ... ретінде тікелей пайдалану
мүмкіндігі болып табылады.
Қажет уақытында талап етілетін депозиттердіц негізгі ... ... ... үшін - шот бойынша пайыздық төлемдердің
болмауы (немесе өте аз болуы);
б) банк үшін - ... ... ие болу ... ... ... ... ... табылады:
1. шоттардағы қаражаттар есеп айырысуға арналмаған және ... ... ... қаражаттар жай айналады;
3. мерзімді депозиттер ... ... ... ... ... ең ... ... жекелген кезеңдерде Орталық банк арқылы
реттелуі мүмкін);
4. мерзімді депозиттер үшін қажет ... ... ... ... ... резервтердің анағұрлым төлем формасы ... үшін ... ... - олардың ұзақ мерзімді сипатының болуы, яғни
олар ұзақ мерзімді салымдардың қайнар көзі болуымен түсіндіруге болады.
Олардың банктер үшін кемшілігі мынада:
а) ... ... ... ... ... ... және
осылай маржаның (активтік және пассивтік несиелік операциялар
бойынша проценттер арасындағы айырма) ... бұл ... ... ... ... ... ... ал осы шоттардан қаражаттардың жылдам
кері ... алу ... және банк ... ... бұл ресурстарды үнемі жаңартып отыра алмады.
Нарықтық экономикасы ... ... ... ... ... арасындағы шектеулер бұзылуда, ... ... ... пен ... ... ... сапасын
біріктіретін жаңа шоттар пайда болуда. Мысалы, АҚШ-та мұндай
шоттардың жаңа бір формасы ретінде "Нау"-шоттар пайда ... ... ... ... ... төленетін және сондай-ақ оларға чек сияқты
әртүрлі есеп айырысу тратталарын жазуға, яғни ... үшін ... ... шоттар.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі өз акша-несие
саясатын жүзеге асыру аясында ... ... ... деңгейі
бойынша келесі түрлерге жіктейді:
I. Аударылатын депозиттер:
- Әр уақытта оларды номинал бойынша айыпұлсыз және
шектеусіз ақшаға айналдыруға болады:
- ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін кең түрде қолданылады.
Аударылатын депозиттер тар ... ... ... ... ... ... депозиттер - егер олардың депозиттік сипаты болса,
орталық банкке, ... ... ... ... және ... тұрады. Оларға, негізінен белгілі бір уақыт мерзімі ... ... ... ... ... ... ... үшін ыңғайлы және жинақты механизміне
ұсынылатын талаптарға жауап бере ... ... ... ... жинақ және мерзімді депозиттер жатады.
Одан басқа, ... ... ... салымдар мен шетел
валюталарындағы депозиттер жатады.
Қазақстандық банктер жинақтық депозиттердің келесі түрлерін ұсынады:
1). ... ... ... Олар ... ... тұрақты мерзім
немесе салым қайта алынбауы тиіс ... ... және олар ... ... ең үлкен пайыз төленеді.
2). Қосымша салымдары бар мерзімді депозиттер. Бұл ... ... ... ... бойына қосымша салымдарды енгізуге ... ... ... ... ... ... ... бар жинақ салымдары. Осы шотқа келісім-шартпен
белгіленген сомма төленіп ... Ал ... ... ... ... Ағымдағы жинақ салымдары. Мұнда қаражаттарды кез келген уақытта еркін
салуға және алуға болады. Олар пайызсыз және ... ... ... ... төлеу үшін қолданылады.
5). Ұтысты,ақшалай-заттай ұтысты салымдар. Олар ... ... ... ... ұтысы жүргізіліп тұратын ақшалай-тауарлы ұтыстар жатады.
6). Жастардың сыйақылы депозиті. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... кәмелеттік жасқа толғанша кайта алынбауы тиіс.
Коммерциялық банктер ... ... ... ... өз
депозиттерінің сандық, сондай-ақ сапалық жақсаруын ... ... ... Ол үшін олар әртүрлі әдістерді қолданады (пайыздық ... ... ... ... ... мен ... көрсету және т. б.)-
Депозиттік операциялардың басты мақсаты банктердің коммерциялық мүддесін
сақтау және банк балансының ... ... ... ... ... ... депозиттік операциялар мынадай қағидалармен ұйымдастырылады:
- банктік пайда алуға немесе болашақта пайда үшін жағдай жасау керек;
- депозиттік операциялар әрекет ету ... ... ... мен ссудалық ... және ... ... ... ... қажет;
- депозиттік операцияларды ұйымдастыру барысында мерзімді
депозиттердің көбірек болуына мән беру керек, себебі банктердің
баланс өтімділіктерін қолдап отырады;
- депозиттік ... ... банк ... бос ... ... яғни ... ... ең төменгі бөлігі қалуын қадағалауы тиіс;
- депозиттерді тартуға әрекет ететін банктік ... ... ... ... ... ... ... шаралар колдануы қажет;
- банк балансының ... ... ... ... ... ... ... керек.
2. Банктердің депозиттік саясатының мәні, мақсаты және критерилері
Депозиттік нарық дамуындағы объективті фаторлардың бірі- белгілі бір
себептерге ... ... ... ... ... ... банк ... және оларды тиімді басқаруды ... ... ... маңызы бар
оңтайлы депозиттік саясаттың өмірге келтірілуі болып табылады. ... ... ... ... әрі белсенді пайдалану мақсатында заңды және жеке
тұлғалардың депозиттер түріндегі бос ақша қаражаттарын мобилизациялауға
бағытталған ... ... ... ... ... ... ... соманы номиналды түрде қайтару талабымен бір тұлғадан
екіншісіне берілетін ақшалай қаражаттар сыйақы ... ... ғана ... ... ... үшін де табысты құрал ретінде көрініс
табады. Көптеген депозиттер кейінен ... кез ... ... ... бойынша орналастырылатын несиелік капиталды қалыптастыра
алады.
Банктің депозиттік саясаты қалыптасатын
қатынастар ... ... ... және өзін -өзі жою, ... табыстылығы негізінде клиентерге қызмет ... ... ... ... ... ... ... маңызды міндеті банктін ... ... ... ... жағдайлар туғызуда көрініс табады.
Біріншіден, банк әзірлейтін ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтуға әрекеттеседі. Тартымды
депозиттік саясат, салымшылар үшін қаражаттарды салудын ... ... ... банктердін басқаларға қарағандағы бәсекестік
қабілетін ... ...... ... өсуі ... ... ... белсендірек етуге мүмкіндік беретін тартылған қаражаттар ... ... ... ... тиімді бағамынын арқасында ... ... ... әрі қымбаттамауға немесе ... ... ... іздеуге мүмкіндік туады.
Депозиттік саясат салымшылар мен басқа да кредиторлардың тартылған
қаражаты бойынша ... ... мен ... ... ... ... ең тиімді комбинациясын анықтауға мүмкіндік береді.
Бұндай тәсілдеме банк ресуртарының ... ... ... ... ... ... ... оңтайландыру — бұл күрделі көп
факторлы міндет, оның шешімінің негізі біздің ойымызша ... ... ... ... банк экономиканың субъектісі ретінде
банктің клиенті және мамандары табылады. Олардың ынталары әрқашан бір-
біріне сай ... ... ... оңтайлы депозиттік саясат, ең
алдымен, олардың мүдделерінің ... ... ... басқа, депозиттік
саясат коммерциялық банктің несиелік саясатының бір бөлігі ... ... үшін ... ... жалпы талабына бағынады -
бұл өтімділік, табыстылық және ... ... ара ... депозиттік саясатының мақсаты - олардың ... ... ... мен ... ... үшін жеке және заңды
тұлғалардың ақшалай қаражаттарын тартуды оңтайлы басқару болып табылады.
Банктердің депозиттік саясаттының негізгі ... ... ... ... ... ... ұзақ ... дамыту және ... ... ... көздерін қалыптастыру;
➢ талап еткенге дейінгі депозиттердің баламасы ... ... ... ... ... бойынша көбейту;
➢ клиенттерге көрсетілетін депозиттік және онымен байланысты
банктік қызметтер ауқымын кеңейту;
... және ... емес ... ... арттыру;
Банктердің депозиттік саясаты олардың тарифтік, ... ... ... болады және келесі мәселелерді шешуге бағытталады:
-барынша аз қаржылық шығындарды жұмсап, жеке және ... ... ... қаражаттарын тарту;
-ақшалай қаражаттарды шоғырландыру үшін депозиттердің жаңа түрлерін
дайындау және енгізу;
* ... ... мен ... үшін ... ... ... ... қызмет көсету бойынша банктің шығындарын
азайту және т.б.
Депозиттік саясаттың ... ... ... ... ... еріктілігі
және оларды қабылданған номиналдары бойынша қайтарымдылығы;
нарықтық конъюнктура түрғысынан қарағанда ... ... ... ... үшін депозиттердің шартының
қолайлылығы;
ақшаларды пайдалануға және ... ... ... ... ... ... сыйақы ставкаларын,
жинақтарды тарту әдістерін, депозиттерді сақтау мерзімдерін
оңтайландыруды, қызмет көрсету аясын кеңейтуді, клиенттерге
қызмет көрсету технологиялық үрдісін өзгертуді икемді реттеу
жолымен жүзеге ... ... ... саясатын анықтауда нарықтың
ерекшеліктерін талдауға сүйенеді, сондай-ақ банктің ресурстарының оңтайлы
комбинациясының критерийлерін, ... ... ... болады. Сонымен
бірге, біздің көзқарасымыз бойынша, жеке, таңдаулы банктің депозиттік
саясатының ... ... ... және ... банктер үшін жалпы
критерилер болуы керек.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығы, оның сенімділігі, тұрақтылықты
ұстап тұру үшін қажетті банктің депозиттік, несиелік және басқа да
операцияларының өзара қатынасы. Жекелей ... ... ... ... ... (сомасы, мерзімі, өтімділігі, тәуекелдік
және табыстылық дәрежесі ... яғни ... ... ... ... ... оңтайлылығын банкке
деген салымшылар (заңды және жеке ... ... ... ең ... ... өтімділіктің және
табыстылықтың, тәуекелдің дәрежесін анықтайтын критерийлердің
негізінде жіктелуінің (несиелік ұйымның ... ... ... мен ... талап ету дәрежесіне, проценттік ставка
деңгейі және т.б.) қалыптасуына үлкен көңіл бөлу қажет;
* банк ... ... ... мақсатында
диверсификациялау;
* депозиттік портфельді сегменттеу (клиент, өнім және ... әр ... ... ... ... ... (түрғындардың
жоғарғы депозитіндегілер, байлар, кедейлер үшін әр ... ... ... өнімі және қызмет ... ... ... ... ... ... (сапасы, бағасы бойынша және т.б.);
* жоғары тәуекел жағдайында банктің депозиттік ... ... ... ... ... және
"ұшпалы" ресурстардың ... ... ... ... ... комбинациясының қажеттігі сонымен қатар
депозиттік операциялар бойынша да;
* депозиттік портфель мен ... ... ... ... ... ... ... алу
концепциясы.
Депозиттік саясаттың оңтайлы критерилерінің ерекшелігі әр банкте жеке-
жеке анықталады (банктің ... оның ... ... орындаған операциялары және қызмет көрсетулерінің өзіндік құны және
т.б.). Мысалы, әлеуметтік бағытталған саясатты жүргізуде (халықтың ... ... ... ... ... ... тұрмысы жоғары жіктегілер
үшін) нақты аймақта ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің анықталған түрлеріне арналған нарықтық
стратегияны банк тандайды, оның оңтайлы көрінісі біршама ... ... ... ... ... ... кездегі жинақтау жүйесінің үш
негізгі элементтен қалыптасқанын көрсетеді: банк шотында салым ... ... ... ... ... және ... ... түрінде. Ең
маңызды ролді банк шотындағы салым түріндегі жинақ ақша ... және ... ... жинақ, банктегі салымдар тарихи басымды.
Салымдар бойынша операциялар несиелік айналымның және ... ... ... ұйымдастыру мәселесімен тікелей байланысына қарамастан,
осы уақытқа ... ... ... ... ... мен тәжірибесінде "салым"
түсінігінің біржақты анықтамасы жоқ.
Депозиттер - банк ... ... және шарт ... ... ... клиенттердің ақшалай қаражаты немесе банкке анықталған талабының
бар екенін куәләндыратын тіркеу ретінде қарастырылады. Сондықтан, Қазақстан
банктерінің ... ... ... салымдар мен бағалы қағаздарды
жатқызуға болады, және банктерге клиенттердің ақшалай қаражаттарын тартуға
қызмет көрсетеді. Депозиттерді әр ... ... ... жіктеуге болады.
Бірақ бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... өңделген, ал салымдардың жіктелуі - пікірталас тудырып
отырған мәселе.
Депозиттік операцияларды ... ... әр банк ... ... ... ... Оның ережелері:
1) депозиттік операциялар банктік пайданы алуға немесе болашақта
пайда алу үшін ... ... әсер ... болатындай
ұйымдастырылады;
2) ұйымдастыру процесінде депозиттік операциялар ... ... және әр ... ... ... ету ... банктік операцияларды жүзеге асырған ... ... мен ... және ... салымдарының сомалары
мен мерзімдері бойынша қарыздарды беру операциялары және
депозиттік операциялар арасындағы өзара байланыстылығы мен
өзара келісушілікті қамтамасыз ету қажет.
4) депозиттік ... ... ... ... ... сақтауды ең жоғары дәрежеде қамтамасыз
ететін мерзімді депозиттерге ерекше көңіл ... ... ... банк депозиттік
шоттардағы бес (активті ... ... ... ... ... ... ... банктің қызметтерін дамытуы және клиенттерге қызмет етуге,
мәдениеті мен сапсын арттыруы шараларын колдану керек. Бұл
депозиттерді тартуға әсер ... ... ... тетігі — банктің салымшыларына тартылатын
ресурстар үшін төлейтін проценті. Депозиттер бойынша процентті ... ... ... ... ... ... ... оларды сыртқы (олар
объективті және банктің қызметінен және оның ... ... ... және ішкі ... ... ішкі саясатының және оның
контрагенттердің ... ... деп ... ... елдің орталық банк анықтайтын проценттің есептік ставкасы;
* қорлану нормасы;
* ақпараттың деңгейі;
* банктік қызмет нарығындағы сүраныс пен ... ... ... ... ... ... ставкалардың
деңгейі.
Ішкілерге:
* операцияның мазмұны, яғни депозиттің түрі, мерзімі, сомасы
және ... ... ... ... ... ... депозиттік
портфельдің қалыптасу принцпіне негізделеді. Нарық жағдайында банк ... ... ... портфелдің орны мен рөлі бірталай өседі.
Бұл жағдай ұсынылатын қызметтер саны мен сапасының ... ... өсуі және ... ... ... әлеуметтік іс-әрекеті
шекарасының кеңеюімен белгіленелі.
Депозиттік портфель- салымшылардың барлық банкке ... ... ... ... портфель депозиттік саясатты
жүзеге асыру құралы бола отырып, ақшалай қаражрттардың ... және ... ... бейнелейді. Ол туралы банк балансының
пассивті бөлігі бойынша ... ... ... банк ... ... бақылаудың әрекеті құралы болып табылады. Баланстық көрсеткіштер
арқылы қаржылық жағдайды бақылау мақсатында барлық операциялар ... ... ... ақша ... ... ... өтуі депозиттік
портфельдің банктің несиелік портфеліне трансформациялануы жолымен жүзеге
асады.
Халыққа банктік қызмет көрсету нарығында депозиттік саясатты ... ... ... ... ... ... банк ... мынадай қорытьндыға әкеледі, банк қызметінің түбегейлі бағыты
депозитке қаражаттарды тарту, бұл — салымдар ... ... ... ... үшін депозиттер нарығының қазіргі жағдайын және жекелей
алғанда, Қазақстандағы банктердің салымдар жүйесін зерттеу өте қажет.
1.3 Шетел тәжірибесіндегі банктердің депозиттерінің ... мен ... ... және ... ... ... ... әр типін,
әр түрін ... ... ... ... ... болады.
Халықаралық тәжірибедегі депозиттердің түрлеріне тоқталып, оларға ... ... ... ... ... ... немесе чектік депозиттер: Чектік депозит
- салымшыларға міндетті өтеуге жататын чекті жазып алу ... ... ... ... өте ... ... олар бойынша чекті жазып беру жолымен
төлемдерді төлеу процесі қарапайым әрі қауіпсіз және олар қолма-қол ақшаны
банктен бірінші ... ... ... ... ... ... депозиттер
қымбат тұратын есептік операциялар мен проводкаларды жүзеге асыруды талап
ететіндіктен, банктердің көбісі осы шоттарды ... үшін ... ... ... ... Осы ... ... депозиттің мөлшерінің
өзгеруімен және 1 айда көшірілетін ... ... ... ... ... егер салымшы 1 ай бойы өз шотында жеткілікті мөлшерде белгіленген
ақшалай баланстық қалдықты сақтаса, банктер осы ... ... бас ... Бұл белгілі ақшалай қалдықты банктер активтік операцияларды
орындауға пайдаланады, ... 60, 90, 120 ... ... және
контокорренттік несиелерді беруге жұмсайды. Чектік депозиттердің негізгі
түрлеріне талап еткенге дейінгі салымдар мен НАУ-шоттар ... ... ... ... ... ... ... салу мен алу әр ... және ... ... ... ... иесі ... шотты пайдаланғаны үшін ... ... ... ... чекпен жасалған оперция үшін комиссиялық сыйақы төлейді.
3. ... ... ... ... шотты пайдаланғаны үшін комиссиялық
сыйақы алудан бас ... ... ... ... төленуі
мүмкін. Бұл жағдайды былайша түсіндіруге болады: егер клиент алдын-ала
келісілген шоттағы ... ... ... ... ... шот
бойынша жүргізген операциялары үшін ешқандай комиссиялық сыйақы төлемейді,
ал егер ... бұл ... ... яғни баланстық ... ... ... ... ол ... ... және ... өндеумен байланысты банктің барлық операциялық шығындарын өтейді.
Талап еткенге дейінгі депозиттер бойынша банк ... ... ... ... ... ... үлкен
пропорцияда сақтауы қажет.
4. Ақшаларды қолма-қол және ... ... ... ... ... ... Бұл шотты ашу кезінде салымшыға есеп айырысу
кітапшасы және чек ... ... Есеп ... ... жинақ,
кітапшасы сияқты толтырылады. Онда кіріс және ... ... Чек ... ... ... шот бойынша шығыс
операцияларын жүзеге асыруы үшін беріледі. Ағымдағы ... ... чек ... ... ... ... тәжірибеде ағымдағы шот — бұл заңды және жеке тұлғалар
ашатын және онда ... ... мен ... ... ағымдағы
төлемдері көрсетілетін шоттың кең ... ... ... өз ... ... клиент банктен ссуда алса, онда шотқа түсетін ... банк ... ... ... ... ал ... сома ... иесіне тиесілі.
Европа банктерінің клиенті — ағымдағы шот иесі — біздің елімізге
қарағанда, өзінің ағымдағы шоты ... ... ... ... ... Әдетте, ағымдағы шот иесі европа банкінен овердрафт формасындағы
ссуданы алуға, ... ... ... ай ... ... банкоматта қолдану үшін пластикалық төлем карточкасын, ... ... ... жол ... ... ... ... және т.б.
қызметтерді жүзеге асыруға мүмкіндігі ...... шот ... осы банкке чекті ұсынушыға белгілі бір
соманы төлеуге бұйрық беру құқығын ... ... ... ... ... ... ... алған кезде, салымды толығымен немесе
біртіндеп алған кезде қолданылады.
Чектер: бекітілген номиналы бар чектер, атаулы, ... ... жол ... ... ... дейінгі депозиттің бір түрі — контокоррент, банктің
клиентпен ... ... ... ... біріккен шот.
Контокоррентте клиенттің тапсырысы бойынша шоттан барлық төлемдер төленеді,
банктің ... ... және осы ... ... ... ... қаражаттар түседі, яғни бұл шот активті-пассивті болып табылады.
Конткоррент бойынша кредиттік сальдо — клиенттің өз қаражаттары бар ... ... ...... қарыз алушы екенін көрсетеді. Кредиттік
сальдо бойынша банк клиенттің пайдасына ... ... ал ... ... банк өз ... ... ... қарыз үшін пайыздарды есептейді,
бұл пайыздар жоғары ставкада болады. Контокорренттік шоттар тек ... және ... ... ... ... ... ... ашылады.
Шоттың иесі қаражаттардың түсімінен шығыстары асып кеткен мерзімде әрбір
нақты жағдайда арнайы рәсімдеусіз банкпен келісім-шартта ... ... ... ... ... —депозиттік шоттар. Бұлар чектерге ұқсас және ... ... ... ... ... жазып беруге болады.
Бұлар 1980 ... кең ... ... NOW - шоттар жинақ салымдары ретінде
қарастырылатын. Бірақ 1981 жылдан бастап олар чектік ... ... NOW ... ... және ... ... ... деп айтады.
Сол шот бойынша пайыз орнатылады. Шотты жүргізгені және әр алу үшін белгілі
бір төлем алынады. ... ... ... ... минималды немесе
орташа баланстық қалдықтарға байланысты анықталады.
NOW-шоттың ерекшеліктері:
1) Осы депозиттер бойынша клиентке пайыз төленеді.
1) Иесінің ... ... ... ... ... бар, олар чектер сияқты
төленеді.
2) Шот тек жеке ... және ... жоқ ... ... ... ... ... талап етілмейді.
Осы шотты тек жеке тұлғалар ғана аша ... ... ... бұл ... тыйым салынады.
Жинақтық салымдар. Қазіргі кезде банктермен ұсынылатын ... ... ... ... ... шоттар, жинақ
салымының жағдайы туралы көшірмесі бар шоттар және ақшалай ... ... ... ... салымдар және ағымдағы шоттағы салымдар, ... ... ... ... ... олар ... ағымдағы
айналым төлемдеріне қызмет етеді, ал жинақ ақша ... ... ... ... — бұл ... күні бар депозиттер, оларды
мерзімінен бұрын жабу айып пұл төлеуге әкеледі, ал олар ... ... ... мен шамасына байланысты есептелінеді. Салым мерзімінің
шегі болуы мүмкін: 1 айдан 5 жылға дейін, кейде одан да көп. ... ... ... ... ... ... ... тұрақты және олар ұзақ
мерзімді операцияларға жұмсалуы мүмкін. Салымшы үшін ... ... ... ... көп ... ... "Мерзімді депозиттер" деген
атауы оларды өтеудің қатаң бекітілген мерзімі болатынын ... ... ... осында. Бірақ банктер салымшыларға ... ... ... ... алуға рұқсат береді, бірақ
белгілі бір айыппұл мөлшері төленеді.
Коммерциялық банктер салымның 2 түрін қабылдайды:
1. мерзімді;
2. алдын-ала алу ... ... ... көп уақытқа, яғни 1 айдан кем емес ... ... ... ... ... көп пайыз алады.
Салымдары салым иелеріне алдын ала келісіп белгіленген күні қайтарылады.
Банк бұл салымдарды өз шешімдерімен ... ... ... бақаруына
құқылы. Мерзімдерді 4 топқа бөлуге болады:
1) 30-89 ... ... ... ... 360 ... ... ала ескертуі бар мерзімді салымнан қаражаттарды алу ... ... ... арыз ... ... Осы ... ... проценттік
ставкалар белгіленеді. Егер клиент банкіге қаражаттарды ... ... банк ... ... ... алып, өз активтік операцияларын
басқа көздерден қайта қаржыландырады, сонда, қаражаттарды қайтару белгілі
бір шығындармен ... ... ... ... ... ... ... қүқығы бар.
Депозиттік сертификаттар — бұл ... ... ... ... ... алуды куәландыратын эмитент-банктің ақшалай қаражаттардың
салымы туралы жазбаша куәлігі.
Депозиттік сертификат — бұл ... ... ... ... ... ... тауарлар немесе көрсетілген қызметтер үшін есеп айырысу немесе
төлем құралы ретінде қызмет ете алмайды. Оларды бір ... ... ... ... беру ... ... ... Сертификатты қайтару мерзімі
келген кезде, банк сертификатты ұсынушы тұлғаға төлемін жүргізеді. Иесі
қаражаттары түсуге тиіс ... ... Банк ... ... шегін, келісім
шарттардың бірқатарының үздіксіздігін, өкілді тұлғалардың төлқұжжаттары мен
қолдарының, атауларының ... ... ... 2 түрі бар:
1. Атаулы — салымшыда ... да ... ... ... ... ... Мәлімдеуші — екінші нарықта сатылы алатын және ... ... ... ... ... ... ... болмасын
мерзімге инвестициялауға көмектеседі, ал ... ... ... ... ... айналдыруға көмектеседі.
1. Шығару әдісіне қарай:
* бір рет шығарылатын;
* сериямен шығарылатын;
2.Рәсімдеу ... ... ... ... ... ... ... бір есептік кезеңнің аяқталуына дейін жиі төленіп түратын
пайыздық ставкасы бар сертификаттар;
* - ... өтеу ... ... ... бар сертификаттар болып
бөлінеді.
Сертификат:
* жаңа шығарылған сертификаттармен;
* салымдардың басқа ... ... ... ... дейінгі
шарттарына қолма-қолсыз аударымдармен;
* қолма-қол ақшамен ( жеке тұлғалар үшін) өтеледі.
Банк шығаратын сертификаттар типографиялық ... ... ... ... ... ... ... талаптарға жауап беруі керек.
Сертификаттардың мынадай реквизиттері болуы тиіс:.
1) ... ... ... ... ... ... ... соммасы;
5) банкінің депозитке салынған ... ... ... сертификаттағы соманы талап ету күні;
7) пайыз ставкасы және тиісті ... ... ... аты мен ... ... банкінің мөрі мен басшысының қолы.
Сертификаттардың мерзімді салымдарға қарағанда кемшілігі — бұл олардың
эмиссиясымен байланысты банктің жоғары шығындары.
Банктік қаржы институттарына ... ... ... ... депозиттік операциялар мерзімді және талап еткенге дейінгілер
болып бөлінеді. Осындай операциялар әдетте, балансты» өнімділік деңгейін
және ... ... ... ... асырылады. Басқа банктердің
салымдарын ұстайтын банк өзінің балансында "лоро"-шоттар бойынша ... ... ... ... ... ... банкілерде ұстайтын
банк, оларды "ностро"- шоттар бойынша активтер ретінде санайды.
Шетел банктерінен депозиттік шот ашу ерекшеліктері ... ... ... ... мына ... ... болады.
Қазірде көптеген фирмалар өз шоттарын шетелде ашқысы келетіндерге
қызмет ... ... Бір ... байланыс телефондарын
көрсетумен шектелсе, екіншілері ұсынатын банкі туралы мәліметтер көрсетеді.
Бірақ барлық жерде сіздерге біртектес кызметтер көрсетеді.
Әдетте ... ... ... ... жағдайлар
қызықтырады:
-шот өзімізде ашылуы тиіс (шетелге, банк орналасқан елге ... жеке ... ... ашылуы (жеке, корпоративтік емес) тиіс;
-банк өте сенімді болуы тиіс және бұрынғы Кеңес ... ... ... үшке ... ... ... - бұл ... және орнықты елдер, сонымен бірге
салыстырмалы түрде географиялық жақындылық ... ... ... бұл ... ... ... кірістілігінің төмен кірістілігі және
делдал фирмалардың қызметгерінің кәдімгідей ... ... мен ... ... шот ашу үшін сіз ... 25 ... долларын аударуыңыз керек, ол сома сіздің шотыңызда қалдық ... ... ... алу үшін ... ... ... тәжірибелік кезең
керек, ол мерзімде банк клиентін тексереді.
Ағымдағы шоттағы қалдықтарға ... ... ... пайыздар есептелмейді;
егер сіз өз қаражаттарыңызды ... ... ... онда ... шамамен 4%-ті құрайды. Делдал фирманың қызметі 700-800 АҚШ долларын
құрайды.
Кипр — алдыңғыларына қарағанда атағы ... ... ... ... ... ал делдал-фирма қызметі арзан. Егер де шот ашуда кепіл
талап ... де, оның ... 5000 АҚШ ... ... ... ... 4,5-
5,5 %. Пластикалық карточкаларды алу шот ашылғаннан кейін бірден беріледі
және делдал қызметі 500-600 АҚШ ... ... ең бір ... ...... ... бұл жүйенің де
жағымды жақтары бар. ... ... ... ... 100 мың ... ... ... сақтандырылу қорына жатқызылады (кез келген АҚШ
банкінде).
Салымның басқаша жағдайларында Европа мен ... ... бар. ... ... ... рәсімдеу төленеді. Шындығында сіз
депозит бойынша табыс алғанда одан 30% ... ... ... аталған депозиттер шетел банктерінде әр елдің өз заңына
байланысты әр түрлі ... және ... емес ... ... ... сақтандыру бойынша әр бір елдің тәжірибесі әр
түрлі. Салымдарды сақтандыру ... ... банк ... 60 ... уақыт қызмет етіп келеді.
Салымдарды сақтандыру жүйесі қазіргі кезде дүние
жүзінің 70-тен астам елінде бар. Осы мемлекеттердің арасында ... ... ... бірқатар жалпы сәйкестіктер кездеседі. Біріншіден,
көптеген елдерде шамамен 1970 ... ... ... ... ... бастады.Мысалы, 1971 жылы Жапонияда, 1976 жылы Германияда, 1979
жылы Нидерландыда, 1980жылы Франция мен Испанияда, 1982 жылы ... ... ... ... ... -ды құрайды.
Үшіншіден, мемлекет жарналық салым жасамайды немесе оның ... өте ... ... жүйесі алғаш рет 1829 жылы "Ақша
қорларының сенімділігі ... ... ... ... ... 1934 жылы ... ... кепілдендіру
қоры қайта ұйымдастырылып өз жұмысын жаңадан бастады. АҚШ-тың депозиттерді
сақтандыру жүйесінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... салыстырғанда өте көп
Еуропа еддерінде депозиттер мен салымдарды қорғау шаралары
комплексті түрде қамтамасыз етіледі. Орталық ... ... ... ... ... және ... ... жүйесі және
мемлекеттік-жеке сақтандыру ... ... ... өмір ... ... ... жинақталған бай тәжірибесі көрсеткендей,
қорлардың болуы несиелік мекемелердің тұрақтылығын, салымшылар тарапынан
оларға ... ... ... ... ... да бір шығынды және
арнайы жүйені керек етпейтін қарапайым форма — оларға деген салымшылардың
банкрот ... ... ... ... ... кезекте орындалуы.
Аталған тәжірибе Швейцарияда, Индияда және тағы басқа дамушы елдерде де
қолданылады. Қалған ... ... бұл ... ... болуына өте ірі
банктердің банкроттыққа ұшырауы нәтижесіндегі ... әсер ... ... ... ... қызмет атқаруында барлық жүйелік
қағидаларға тән ... ... ... Әрбір осы тектес жүйелердің
алдарына қойған мақсаттарына байланысты олардың үш ... ... ... ... ... ... сәйкес жұмыс
істейтін клиенттік салымдарды сақтандыру жүйесі. Екіншіден, банктің сауығуы
бойынша шараларды тандаудың үлкен ... бар ... ... банк ... ... ... ... арнайы қордан белгілі
бір соманы алады. Екінші ... ... ақша ... ... ... үшін әр түрлі шаралар қолданылады. Үшіншіден, аралас
жүйе. Ол алдыңғы екі жүйенің де элементтерін қамтиды.
Тәжірибеде ... ... ... ... ... орналастырудыц
үш түрлі варианты бар:
-депозиттердің ... ... үшін ... болған банкке
орналастырылған;
-банкрот болған банктегі жекеленген шоттардың жалпы сомасы үшін;
-белгілі бір мерзімде банкрот болған ... бір ... ... ... ... ... ... сақтандырылған салымдардың ерекшеліктері — ... ... ... ... ... ... ... жалпы
талаптар сомасына әсер етеді.
Банктік депозиттерді сақтандырудың тиімді жүйесі экономикалық дамыған
елдерде келесідегі қадамдарды қарастырады:
а) ...... ... ... міндетті және
құрылымдық жүйені жасау үшін саяси және зандық ... құру ... ... ... ... ірі банктер үшін де, ұсақ
банктер үшін де ... ... әр ... ... ... ... ... ескеруі тиіс.
б) Екіншіден, мемлекеттік банкті емдеу шығындары кіші ... ... ... ... бұл ... сақтандыруды жоғары деңгейлі
сыйақыларды орнату көрсетіледі.
Дағдарыс кезінде банктердің жаппай түрде банкроттығы орын алады. ... ...... ... тиімді жұмыс істеуі. Осы ... ... ... ... ... ... сақтандыру
жүйесі өте тиімді болып келеді.
АҚШ және ... ... бұл ... ... жетістіктеріне
салыстырмалы түрде тоқталып өтейік.
Америка Құрама Штаттары. АҚШ-та депозиттерді сақтандырудың аралас әдісі
қолданылады. Депозиттерді сақтандырудың федералды корпорациясы ... ... ... ... ... ... міндетті түрде
Федералды корпорациясының ... ... ... Депозиттерді
сақтандыруды жүзеге асыратын ұйымдар Федералды ... ... ... қажет. Осындай тәртіп "штат банктері" үшін де таратылады.
ДСФК-ны басқаруды 5 адамнан тұратын директорлар кеңесімен ... Оның ... ақша ... ... ФРЖ және ДСФК ... ал екеуін сенаттың келісімімен Президент бекітеді. Алдында
банктерде жұмыс істеген адамдар ... бола ... ... өз
депозиттерін сақтандырған банк кез ... ... ... бұза
алады. Өз бетінше белгілі себептермен ДСФК-де банктерді мүшеліктен ... ... ... шықса да банктіц депозиттері бойынша ... де 2 жыл бойы өз ... ... Осы ... банк ... ... ... депозиттер көлемінде жарналарды төлейді.
Депозиттерді сақтандыру бойынша Федералдық Корпорация
құрылған кезде, Федераддық жүйеге кіретін барлық банктер ... ... ... ... болуы тиіс болды. Ал коммерциялық және өзара
жинақ банктері өз ... ... мүше етіп ... туралы өтініш
беруі арқылы мүшелікке қабылданады. Бірақ көптеген банктер ... ... ... ... ... АҚШ- тағы ... сақтандырумен айналысатын жалғыз ғана
агенттік емес. Мұнан басқа да корпорациялар, одақтар және штаттардың ... ... ... ... айналысады.
ДСФК қаржылык, қиыншылық көріп отырған банктерге ... ... ... ... қиыншылық көріп отырған банкті, басқа қаржы жағдайы күшті
банкпенен біріктіруі мүмкін;
Ол банкті ... деп ... ... ... сақтандыру
соммасын төлеуі мүмкін;
Ол қаржылық қиыншылық көріп отырған банкке, ... ақша ... ... ... беру ... ... ... мүмкін.
Қаржылық қиыншылық көріп отырған банкті басқа банкпен ... ... жою ... ДСФК осы ... ... болуы да мүмкін. 1984 жылы ДСФК
аса ірі "Континента Бэн- Энд ... ... ... ... ... ... шара ... банктерге "Континент" банкінің депозиттерінің жаппай
аударыла бастауына қарсы реакция болып ... ... ... ... ... үшін ДСФК ... барлық депозиттердің өзін абсолютті
кепілдендірушісі деп ... ... ... ғана банктердің өтімді
активтеріне қысым жасау азайды.
Депозиттерді сақтандыру корпорациясы қазіргі кезде өз ... ... ... ... ... қорының (ДСҚ) құрылуы алғаш рет
Ұлыбритания актілерінде 1979 жылы ... Бұл акт ... ... ... Қор 1982 ... 19 ақпанынан бастап өз күшіне енді және
келесі ерекшеліктері бар: біріншіден, қор банктердің ерікті ... ... ... ... актісі негізінде құрылып, заңды тұлға
болып табылады. Екіншіден, міндетті ... ... ... ... ... ... шетел банктерінің жеке
филиалдары мен ... ... ... ... тек фунт ... ғана ... Төртіншіден, салымшының салымын сақтандыру тек
түзу жүйеде болады, ал сақтандыру төлемінің максималды мәні ... 10 ... ... 75% ДСҚ мүше ... ... құралады. Банк
жарналарының минималды көлемі 10 мың фунт стерлинг, ал максималды көлемі
300 мың фунт стерлинг ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған. Алайда оның көлемі сақтандырылған депозиттер
мөлшерінің 0,3 бөлігінен аспауы қажет. ДСҚ басшылығында алдымен басшы, оның
орынбасары, Англия банкінің бас ... ... ... басшы тағайындайтын
мүшелер отырады. Басқарма мүшелері болып үш бақылаушы және ДСҚ-ң ... ... ... ... ... ... корпорациясы бұл елде 1971 жылдан бері
жұмыс істеп келе жатыр. Оның капиталы ... ... ... ... және жеке банктермен толықтырылған. Ол корпорация Жапон банкінің
және жеке ... ... ... комитеті тарапынан басқарылады.
Сақтандыру жүйесіне ... қала ... ... ... және жинақ
банкілері үшін, несиелік кооперативтер үшін, ұзақ ... ... ... міндетті болып табылады. Шетел банктері филиалдарының жүйеге қатысуға
тыйым салынады. Сақтандыру ... жыл ... ... ... 0,008%
аударылым арқылы жиналады. Салымшылар компенсациясы депозиттер өскенде және
максимум сомасы 10 млн. иен болған кезден бастап сақтандырылады.
Осылайша, ... ... ... біз ... дамыған
мемлекетте депозиттерді сақтандырудың өзіндік жүйесі бар екенін көреміз.
II- тарау. ... ... ... ДЕПОЗИТТІК САЯСАТЫ (Қазақстан Халық Банкі
негізінде)
2.1 Коммерциялық банктердің депозиттік портфелінің құрылымын талдау
Қазақстан Республикасының коммерциялық ...... ... ... ішіндегі бүгінгі тандағы қарқынды дамып отырған
алдыңғы ұйымдардың бірі. Өйткені бұл ұйымдардың ... ... ... тәжірибелерді енгізе отырып ... ... ... ... ... ... ... дамытуға және халықтың
табыс деңгейін арттыруға ... Осы ... ... операциялардың алатын орны ерекше. Депозиттік ... ... ... ... ... Бұл жағдайда салым
(депозит) иелері өздерінің банкке салған ақшалай қаражаттары ... ... ... және ... да ... ... алу ... ие.
Депозиттік қатынастардың субъектілері әр түрлі ұйымдар мен жеке ... айта ... бір ...... ... ... де
бола алады. Сондықтан банктің бұл операциясы да — ... ... ... ... операциялар.
Қазақстан Республикасының депозит нарығы күрделі де қарқынды ... ... жүйе бола ... ішкі және ... ... ... әр ... қабылдап отыр. Экономикадағы әр ... ... ... ... ... ... депозит нарығының дамуына да ... ... ... ... даму қарқыны өзінің жеке
заңдылықтары мен ерекшеліктеріне ие болып ... ... ... ... ... 284 533 млн. ... құраса,
2005 жылдың қаңтарында бұл көрсеткіш 420 725 млн.теңге ... ... өсім 136 000 млн. ... ... осы ... 107 000 ... 2004 жылдың қаңтар айымен тамыз айлары аралығында банк ... ... өсім ... ... ... ақшалай қаражаттарды
тарту мақсатында шетелдердегі банктердің ... ... және ... ... ақша ... ... ету ... жүргізу нәтижесінде
пайда болды. 2005 жылдың басынан ... ... ... дейінгі депозиттердің
өсу қарқыны 420 725 млн. теңгеден 49 7904 млн.теңгеге артып, нақты ... өсім 77 000 ... ... Бұл банк ... жалпы өсу тенденциясын көрсететін мәліметтер болатын болса,
келесі сандық статистикалық талдау осы ... ... ... ... ... ... ... оларды мына
келесі баптарға бөлуге болады:
валюта турлері бойынша.
субектілері бойынша.
өтімділік дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валюта мен шетел валютасы арасындағы ... ... ... ... ... мен 2005 ж. ... ... өсім сомасы бойынша
басқа кезеңдерден ерекшеленіп көрінеді. Ал, 2004 ... ... ... ... ... ... ... көлемі 33 525 млн. теңгеге
өсті. Бұл көрсеткіш 2005 ... ... 306 655 млн. ... ... ... салымдарын өсу қарқынының жоғары екендігін дәлелдеп отыр. Мұны
негізінен халықтың әл-ауқатының жақсарғандығымен ... ... ... ... ... ... көлеңкелі бизнес пен банк
жүйесіне заңдастырып тарту жағдайымен негіздеуге болады. Жеке тұлғалардың
депозиттерінің құрылымын талап еткенге дейінгі ... ... ... ... ... талдауға болады. Талап еткенге дейінгі
депозиттер жеке тұлғалардың банктердегі ашқан әр түрлі шоттарындағы ... ... ... ... Бұл шоттар бойынша негізінен
коммерциялық ... ... ... ... ... бұл шоттар бойынша кез
келген уақытта ақшалай қаражаттарды алу мүмкіндігі бар. Талап еткенге
дейінгі депозиттер ... ... және ... ... салымдар салуға
болады.
Қазақстан Республикасының 2-ші деңгейлі банктеріндегі жеке ... ... ... сүйене отырып, талдаудан
соңғы жылдары депозиттердің көлемінің қарқынды өскендігін байқауа болады.
Бұл, ... ... пен ... ... ... ... ... саясатты, яғни, депозиттік саясат жүргізіп отырғандығының
нәтижесі деп ... ... енді ... алдыңғы қатардағы коммерциялық банктері бірінің
депозиттердің ... ... ... ... Қазақстанның Халық Банкінде
барлық депозиттер 2003 жылдың қаңтар айында 29 036 731 мың ... ... осы ... 35 741 568 мың ... ... алдыңғы жылмен
салыстырғанда 6 704 837 мың теңгеге өскен. 2005 ... ... ... ... 52 754 754 мың теңгені құрап, аддыңғы жылмен салыстырғанда 17 013
186 мың ... ... ... банкінде талап еткенге дейінгі салымдар 2003 жылдың
қаңтар айында 14 739 050 мың ... 2004 ... ... 15 680 869 ... 2005 жылдың осы кезеңінде 19 218 017 мың теңгені қүрады. 2004
жылдың қаңтар айындағы осы көрсеткіш 2003 ... ... 941 819 ... ал 2005 ... ... кезеңіндегі талап еткенге дейінгі салымдар
2004 жылмен салыстырғанда 3 537 148 мың теңгеге өскен.
Қазақстанның Халық Банкінде мерзімді депозиттердің ... ... ... ... айында 14297681 мың теңгені, 2004 жылдың қаңтар айында
20060699 мың ... 2005 ... осы ... 33536737 мың ... 2001 ... осы ... ... депозиттер 2003 жылдың қаңтар
айындағы осы көрсеткішпен салыстырғанда 5763018 мың ... ал 2005 ... ... ... ... қарағанда 13476038 мың теңгеге өсті.
2 кесте - Қазақстанның алдыңғы ... ... ... ... | | | ... ... ... |
| ... |жыл ... ... ... |
| ... | |барлығы | ... ... ... ... | |
| ... | | ... ... белгілері |
| | | ... | |
| |ең | ... | |
| ... | | | |
| ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |1000 теңге|12 ай |Салым ... ... ... ... ... | ... |
| | | |і ... | |
| | | ... | |
| | | |аи | ... ... 10 | | ... ... толықтыруға кез-келген|
|дейінгі |5 | | | ... ... | | ... ... ... |
| | | | ... ... |Қосымша | ... ... ... |
| | | | ... ... ... |қалады және |мен баланың ... |
| |ң | | ... |
| ... | ... ... және ақша ... |
| |300 100 | ... ... |
| ... | |салымның ... ... ... ... 2 | | ... | |
| |АҚШ АҚШ | ... | |
| |1 | | | |
| |АҚШ | ... кезде |- Салымшы 16 жасқа |
| | | | ... соң |
| ... ... ... ... салудың |
| | | ... |5 ... |
| |кем емес | | ... ... соң |
| ... | ... ие |
| |ы | | | |
| | | | ... ... ... |
| | | | |- ... салушы 16 жасқа |
| | | | ... |
| | | | ... ... 5 жылдық |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... 16 |
| | | | ... толғанға |
| | | | ... ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | |деп ... ... |Салымның |3,4, 5,|12 айға |- Салымға ... ... ... | | ... | ... | | | | ... ... аз |6,7,8, ... |ендіру мүмкіндігі 100 |
| ... ... ... |
| ... | | | ... ... ... |9,10, |соңғы күні |аз емес. |
| ... | | |
| |0015 | | | ... |15000 тг, |11,12, ... |- ... ... және |
| | | ... ... ... |100 АҚШ |18,24, ... ... ... және |
|дейінгі және|доллары, |және ... ... ... |
| | | ... | ... |100 евро |36 ай ... |асыруға болады; ... | | ... |- ... ... соң ол |
| | | | ... ... | | ... ... ... |
| | | ... ... қоса |
| | | | ... |
| | | |- 12 ... ... автоматты |
| | | ... ... |
| | | ... |ұзартылады; |
| | | ... ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... ... талап |
| | | | ... |
| | | ... |60 ... ... шот бұзылған|
| | | | |деп |
| | | ... ... және |
| | | | ... |
| | | |12 ай ... ал 60 |
| | | | ... соң, |
| | | ... Банк ... та 360 ... ... |
| | | | ... |
| | | ... ... ... ... | | ... ... |
| | | ... |бойынша төленеді. |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |500 |1 жыл |15% ... ... ... |
| ... | ... |сіздің ... | | ... ... есептелген |
| | | |ай ... ... | | ... ... отырып келесі |
| | | | ... ... | | ... ... |
| | | ... | |
|- ұтыс ... | | ... ... ... |
| | | |. | ... | | | ... ... ... ... ... ... | | | |-60 ... артық,бірақ 360 |
| | | | ... ... | | | |кем ... ... |
| | | | ... ... | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... ... ... |100000 |30, 90, ... ... | |т ... ... ... ... | ... ... ... |10 | |ың | ... - |АҚШ |180, ... ... ... ... сол ... Интернет- |
| | | |е ... ... | |360 ... ... . |
| | | |сіз | ... | ... мерзім |
| | | | ... ... | |АҚШ | |соң ... ... ... | |доллар- | ... қоса ... ... | |мен ... ... ... |
| | ... |-Интернет-салымға |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... бойынша жаңа шот ашуға |
| | | | ... |
| | | | ... бар. |
| | | | ... бұрын талап |
| | | | ... |
| | | | ... ... ... деп |
| | | | ... және де: |
| | | | |а) егер ... 30 ... аз|
| | | | ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... 30 ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... аз |
| | | | ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... теңгемен немесе |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | |қол ... сіз Интернет |
| | | | ... |
| | | | ... ала ... ... ... ... ААҚ ... негізінде әзірленді ... ... ... депозиттері
Қазақстан Халық Банкінің депозиттерінің әр қайсысына қысқаша шолу:
«Народный-стандартный» депозиті - бұл салымдарды сақтаудың бірнеше
мерзімдері және ... ... ... ... - бұл ... ... ... қосымша
пайда табу және белгілі бір мақсаттарға қаражат жинау мүмкіндігі.
«Народный- пенсионный» депозиті - бұл ай сайынғы кіріс ретіндегі
зейнетақыға қосымша ... - с ... ... - бұл ... ... алу мүмкіндігі.
«Народный - детский» депозиті бұл - баланың болашағына сеніммен
қамқорлық жасау.
«Halyk-универсальный» депозиті бұл - өз ... ... ... три ... бұл - өз ... ... бағамның тез
өзгерістерінен сенімді қорғау әдісі.
«До востребования» депозиті - бұл банктен несие алар кездегі алғашқы
жарнаны сақтауға арналған салым.
«До востребования ... ... - бұл ... ... ... бір
салымды кепілдікке қойып, банктік несие алу кезінде ашылады.
«Народный - стандартный» депозиті
Бұл бос ақшаларды салудың ең жеңіл және сенімді әдісі. Бұл ... ... ... тәуеклмен жоғары кіріс алғысы келетіндер үшін ең ... ... ... ... 3 ... 12 ... 18, 24, 36, 48 және 60 айға дейін.
• Алғашқы салымның ең төменгі мөлшері 15 мың ... 100 АҚШ ... ... ... ... салым мерзімінің соңында төлейді.
• Қосымша жарналар және жеке дара алымдар жүргізілмейді.
... ... ... 12 айға ... ... ... ставкасы өзгеріссіз
қалады. Ал егер салым 12 айдан артық мерзімде сақталатын салымдар болса,
12 ай ... ... банк ... ... өзгертеді.
«Народный - накопительный» депозиті
«Народный накопительный» депозиті - бұл сенімді сақтау арқылы қосымша
пайда табу және белгілі бір мақсаттарға ... ... ... Салым мерзімі 6,9,12,18,24,36,48 және 60 айға дейін.
• Алғашқы салымның ең төменгі мөлшері 15 000 теңге, 100 АҚШ ... ... ... ... ... ... ... төлейді.
• Қосымша жарналар салуға болады және ең төменгі мөлшері 1000 теңге, 10
АҚШ доллары немесе 10 Евро.
• Жеке дара ... ... ... ... ... ... немесе карточкалық шотын ашуға болады.
«Народный- пенсионный» депозиті
«Народный- пенсионный» депозиті - бұл ай сайынғы ... ... ... ... Салымшы ретінде :
- 50 жасқа толған жеке тұлғалар;
- зейнеткерлік куәлігі бар ... бола ... ... ... 7 ... 13 айға ... ... салымның ең төменгі мөлшері 2 000 теңге, 20 АҚШ доллары немесе 20
Евро.
• Сыйақыны ай сайын немесе тоқсан ... ... ... ... ... салуға болады және ең төменгі мөлшері 500теңге, 5
АҚШ доллары ... 5 ... Жеке дара ... ... ... қалауы бойынша ағымдағы немесе карточкалық шотын ашуға болады.
«Народный- с вылатами » депозиті
«Народный - с выплатами » бұл- ай ... ... ... ... ... 6, 9, 12, 18, 24,36,48 және 60 айға ... ... ең аз сомасы 150 000 теңге, 1000 АҚШ доллары немесе 1000
Евро.
Пайызды ... ... ... ... кез ... ... жүргізіледі.
Қосымша жарналар және жеке дара алымдар жүргізілмейді.
Салымшының қалауы бойынша ағымдағы немесе карточкалық шотын ашуға болады.
«Народный- детский» депозиті
«Народный - ... ... бұл- 16 ... ... балаларға,
баланың атына, туысқандық қатынасқа ешбір қарамастан жеке тұлғалардан
қабылданады.
Салым мерзімі 12, 24, 36, 48, 60, 72, 84, 96, 108, ... 156, ... 192 айға ... салымның ең төменгі мөлшері 15 000 теңге, 100 АҚШ доллары немесе
100 Евро.
Салымның ... ... ... ... ... төленеді.
Қосымша жарналар салуға болады және ең төменгі мөлшері 1000теңге, 10
АҚШ доллары немесе 10 Евро.
16 ... ... ... ... ... депоитті оның заңды өкілі ғана
салымшы болып табылады, ал 16 жасқа толғаннан кейін бала салымшы болып
табылады.
«Halyk - универсальный» ... ... бұл - өз ... басқарудың
қолайлы әдісі.
Салым мерзімі 12, 24, 36 айға дейін
Салымның ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшері 700 000 теңге, 5000 АҚШ ... ... ... жарналар салуға болады және ең төменгі мөлшері 15 000 теңге, 100
АҚШ доллары немесе 100 Евро.
Жеке-дара ... ... ... ... шарті жинақ кітапшасында
кемімейтін салым қалдығы қалуы тиіс.
« Halyk - универсальный» депозитін ашқан әрбір тұлғаға ... ... ... доллар мөлшерінде несиелік лимит (шектеу) мүмкіндігі бар карточка
сыйға береді.
«Halyk -три валюты» депозиті
«Halyk- три валюты» бұл - өз ... ... ... тез
өзгерістерінен сенімді қорғау әдісі.
Салым мерзімі 12, 24, 36 айға ... АҚШ ... және Евро ... ... үш шот ... болады.
Салымның ең төменгі мөлшері 700 000 теңге, 5000 АҚШ доллары немесе 5000
Евро.
Салымның сақталу мерзімінің аяқталу ... ... ... ... ... болады және ең төменгі мөлшері 15 000 теңге, 100
АҚШ доллары немесе 100 Евро.
Жеке дара ... ... ... ... ... резидент және резидент емес жеке тұлғалар бола алады.
Салым мерзімі көрсетілмейді.
Алғашқы салым мен қосымша ... ... ... өзі ... жыл ... 31 ... күні ... востребования плюс» депозиті
Бұл депозит салымшыға белгілі бір салымды кепілдікке қойып, банктік
несие алу кезінде ашылады.
Салымшы ретінде жек ... ... ... ... бола
алады.
Шотқа қосымша жарналар салуға болады.
Шоттан жеке-дара алымдар алуға болмайды.
Сыйақыны жыл сайын 31 желтоқсан күні ... ... ... ... ... депозиттерінің барлығына ортақ
ерекшеліктері бар. Атап айтсақ:
1. ... ... ... ... «Народный» немесе
«Halyk» деген банктің атына сәйкес тіркеме сөздің ... Бұл ... ... ... ... бәсекелік және айырмашылық
белгілерімен басқа банктерден ерекшелігіне әсер етеді.
2. ... кез ... ... ... ... ... VIP- клиенттерге және өмірдің барлық
жағдайына: баланың болашағына,әр түрлі мақсаттарға жинақтау, ... ... және ... ... сақтану үшін арналған.
3. Салымдар ұлттық және шетел валюталарында ... қол және ... ... ... ... ... 12 айға ... болса, сыйақы ставкасы
өзгеріссіз қалады. Ал егер салым 12 айдан артық мерзімде сақталатын
салымдар болса, 12 ай ... ... банк ... ставкасын
өзгертеді.
5. Барлық депозиттер Жеке ... ... ... ... | | | | |
| | |
| ... ... (% ... |
| |  |7 ай |
| ... және ... ... қалалар үшін |Барлық қалалар үшін|
| ... үшін | | |
| ... ... |
| |
| ... ... ... ... табысты максималдау |
| ... ... және ... ... ... тиімділігі |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... өнім түрлерін кеңейту және қызмет ету сапасын көтеру |
| |
| ... ... және ... ... |
| |
| ... қаражат тарту процесі |
| ... ... |
| ... ... мен пассивтерді тиімді басқару |
| ... ... ... ... ... ... ... журнал.№1(19). 2002.
Кесте 6 Депозиттік саясатты қалыптастыру стратегиясы.*
|Банк ... ... ... нарығындағы банктін ролі ... ... ... кезіндегі банктін негізгі мақсаттары |
|3. Банктегі ... ... ... депозиттік портфелін қалыптастыру. ... ... ... ... және ... ... ... ... жаңа ... ... ... ... ... ... талдау. |
* ... ... ... ... ... жүргізіліп жатқан реформаларды талдау салымдар мен
депозиттер нарығының қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... Депозиттік нарық дамуынын төмендегідей негізгі
кезендерін бөліп көрсетуге болады:
1) Бірінші ...... ... ( 1994 жылдан 1995 ға дейін);
2) Екінші кезен – даму кезеңі (1996-1998 ж.ж.);
3) Үшінші кезең - өсу ... ... ... ... ...... өсу кезеңі (2002 жылдан бастап ).
Осылайша, Казахстандағы депозиттік нарықтың дамуын талдау төмендегідей
қорытындылар жасауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... ставкалар позетиві
болып, нақты жинақтау жағдайы туған кезде, яғни 1994 ... ... ... Бүгінгі күні банктер арасында әлуетті потенциалды клиентер үшін ... ... ... банк өз мүмкіндіктеріне байланысты жоғары пайыз
ставкаларын, салымдар түрлерінің кең таңдамасын ұсынады
3) Құнсызданудын бір шама ... ... ... 1994 ... ... ... ... банктік пайыздар нақты қатынаста оңтайлы
бола бастады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Еліміз тәуелсіздік алған кезеңнен республикамыздын банктік жүйесінде
екінші деңгейлі ... ... өсу ... ... . ... ... жүргізген мақсатты саясатынын арқасында банктердін селекциясы
жүзеге асып, қазіргі кезде нарықта қаржылық іс - әрекет ... ... ... ... келетін ең тұрақты және қаржылық әлуетінің
болашағы зор банктер ғана ... ... ... ... мен ... тарту бойынша
бәсекелестігі бұл қызметтердің көрсетілу ... ... және ... ... ... ... мен ... дәрежесінің
жетілдірілуіне алып келеді.
Депозиттердің және депозиттік операциялардың дүниежүзілік стандарт
деңгейіне дейін дамуы ... ... ... ... ... жағдайлардың құрылуына қарай бірте-бірте жүретін болады.Мұндай
жағдайлар болып коммерциялық банктердің толық акционерленуі және ... ... екі ... банктік жүйенің толық мәнді
қызмет етуі, салымшылардың мүдделерін қорғайтын құқықтық базаның жасалуы,
ақша айналымын және ақша ... ... және ... жаңа ... ең негізгісі – экономиканың ... ... ... болып
табылады.
3.2 Депозиттік портфельді басқару және ... ... ... ... ұйымдастырылуы тиімді депозиттік портфельдің
қалыптасу принцпіне ... ... ... банк ... ... депозиттік портфелдің орны мен рөлі бірталай ... ... ... қызметтер саны мен сапасының ұлғаюы депозиттер түрлерінің
өсуі және осыған байланысты мемлекеттің әлеуметтік іс-әрекеті ... ... ... ... барлық банкке салған депозиттері
түрінің жиынтығы. Депозиттік портфель депозиттік саясатты жүзеге ... бола ... ... ... пайдаланылуын қалыптастыру және
бағыттау көздерін бейнелейді. Ол ... банк ... ... ... ... болады. Құрастырылатын банк балансы банктік қаржылық
бақылаудың әрекеті құралы болып табылады. ... ... ... ... ... мақсатында барлық операциялар ағымын көруге
болады. Яғни, ақша ... ... ... өтуі ... ... ... портфеліне трансформациялануы жолымен жүзеге
асады.
Банктер өз қызметін ... ... ... көптеген тәуекел түрлеріне
кез болады.Ең кең таралған тәуекел түрі- бұл банктің депозиттік депозиттік
опрациялармен байланысты ... ... да, ... басты міндеттерінін
бірі – депозиттік портфельді тиімді басқару болып табылады. ... ... ... құрамы бірнеше блоктардан тұрады.( № ... ... ... ... ... банктің депозиттік
саясатының оптималды өлшемдеріне, яғни ... ... ... керек. Осыған байланысты әрбір коммерциялық банк
тәуекелдерді ... және ... ... ... ... келесі
шектеулерді бекітеді:
- тұрақсыз қорлардың (ірі депозиттік сертификаттар, ... ... ... ... репо және т.б.) ... активтерге
қатынасы - 55%-дан аспауы керек;
* талап еткенге дейінгі депозит көлемі баланс валютасына қатынасы
бойынша 30-40% ды ... ... ... ... ... баланс валютасына қатынасы бойынша
20-30%-ды құрауы тиіс;
* ірі ... ... ... ... ... 15%-нан аспауы тиіс;
* бір салымшыға тиесілі депозит көлемі депозиттің жалпы сомасына
қатынасы ... ... ... керек.
Сурет 3 Банктің депозиттік портфелін басқарудың блок схемасы. *
|1- | ... ... ... | ... ... ... және |
|блок | ... ... ... ... |
|ресурстарды | |кезеңдер, клиенттер ... ... | ... жіктеу |
|3-блок- тәуекелді| ... ... ... ... | ... ... |
| | ... әдістері ... | ... ... блогі | ... өз |
| | ... ... |
|5-блок – | ... ... ... | ... ... ... | | ... талдау| | ... | | ... ... ... ... Алматы, 2003, 2-бөлім, 280-б.
Банктің депозиттік операцияларымен байланысты тәуекелдердің түрлері:
- өтімділіктің қамтамасыз ... ... банк ... ... өз ... ... етуі жағдайында пайда болады.
Ол банке өте ауыр әсер етеді, тіпті банкроттық жағдайына да ... ... және ... ... ... алынбаған
пайда немесе кіріс ... ... ... ... бәсеке, тиімсіз құрлым, жетерліктей имиджтің
болмауы); пайыздық тәуекел депозиттер нарығындағы ... ... ... ... ... трансформациялық тәуекел, ол да өтімділік пен пайыздық тәуекел
секілді ... ... және ... ... құрылуы мен қолданылуына шын
мәнінде келер болсақ, ешқандай тұлға тәуекелсіз жұмыс істей алмайды, ол ... ... ... ... ... түсінігі- бұл шара қолдану, ... ... ... және тәуекелмен табыстылық араларындағы оптималдық
ара-қатынасты табу, ... ... ... ... және ... ... ... басқаруда келесі кезеңдерді қамтиды:
1) тәуекелдің мазмұнын табу;
2) тәуекелдің деңгейін ... ... ... ... ... анықтау;
3) тәуекелдің шекараларын анықтау, оның ... ... ... ... ... әдістерін анықтау немесе таңдау;
5) тәуекелді ... ... ... ... ... ... талдау.
Банктік тәуекелдерді әр түрлі белгілері бойынша жіктеуге болар еді,
бірақ ... ... ... қаржылық тәуекелдер,
коммерциялық банкттердің қарым-қатынасы халықпен төмендегідей жағдайларда
қалыптасады.
Тәуекел — бұл ... ... ... ... ... ... ... қаупі. Банктердің іс-әрекеттерінде үнемі ұшырасып
отыратын тәуекелдер төмендегі кестеде келтірілген.
Қаржылық ... - ... ... жағдайында, пайданың болмауы
немесе әр-түрлі себептердің нәтижесінде шығыстардың орын алуында туындайды.
Кесте 7 ... ... ... жіктеу.*
|Сыртқы (жалпылама) ... ... ... ... ... ... |
|Елдік ... ... ... ... ... ... ... ... етілмеуі |
|Инфляциялық ... ... |
| ... ... ... ... ... 2003, № 11, 69-б.
Тәуекелдерді басқару саласындағы өзекті проблема — қазіргі жағдайда
депозиттік тәуекелдегі және ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақсыздығының несиелік-
депозиттік келісім шарттар бойынша ресуртардың қайтарылмауының нәтижесінде
туындауы, банктік тәуекелді талдау ... ... ... ... банктердің барлық операциялары тәуекелдермен байланысты.
Тәуекел нәтижесінде шығынға ұшырамау үшін сақтандыру ... ... ... активтік-пассивтік операцияларын дұрыс басқару қажет. ... ... ... ... бір ... шығаруға алып
келеді, бірақ ол шығындардың орны тәуекелдін орын алуы кезінде қайта ... ... ... ... ... жеке ... қатысушы-банктің банкротқа ұшырауы ... ... ... берілуде. Бірақ, жеке тұлғаның салымдары сақтандырылды
дегенмен онда әлі де болса тәуекел дәрежесі жоғары. Осы ... ... ... ... ... ... ... қаражат жоғалтуы дәрежесін ескере отырып блок-тәсіл түрінде
келесі суреттен көруге болады:
Сурет 4 Жеке ... ... ... ... ... банк | ... ... ... ... 1 ... ... | ... 50%, 500 млн. теңге |
|Сақтандыру | |500 млн. ... ... ... ... тәуекелі| |барлығы немесе белгілі бір бөлігі, |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... | ... ... ... ... соммасы, |
|банк тәуекелі| |қосымша жарнамалары соммасы, төтенше |
| | ... ... ... | ... ... ... ... КБ | | ... | | ... ... | |Активтік және пассивтік операциялар ... | ... ... ... ... |
* ... Казахстана, 2003,№11,31-б.
Банктің депозиттік операциялары ... ... ... ... ... сақтандыру (депозиттерді сақтандырудың
орталықтандырылған міндетті қорлары), ерікті сақтандыру және ... ... ... екі ... ... ... ... ретроспективтік талдау ақша ағымдарының қозғалысын ескере
отырып жүргізіледі (банктің төлем балансын ... ... ... та ақша ... ... ... бойынша жұмыстың негізгі
мақсаты — тек алдыңғы кезеңдегі мәліметтерді талдауға ғана емес, сонымен
бірге ... ... ... ... ... және
банктің болашақтағы осыған сәйкес жағдайын анықтау.
Депозиттік операциялар ... ... ... және ... ... ... ... болады:
1. Ресурстарды тартудың құрылымдық талдамасы. Коммерциялық банктердің
ресурстарының негізгі бөліктерін тартылған қаражаттар құрайды, ал меншікті
қаражаттар біршама аз ... ... ... ... ... өзгешеліктер бар, ол ең алдымен олардың құрылғаннан бастап
қызмет етіп келе ... ... ... әр түрлілігіне, олардың
жарғылық қорларының әр ... ... ... көрсететін
клиентурасының саны мен сапасына және т.б. ... ... ... банктердің ресурстарының құрылымы олардың
мамандану дәрежесіне ... ... ... әмбебаптылығына, олардың
әрекеттерінің ерекшелігіне, ссудалық ресурстарының нарықтық жағдайына
тәуелді.
Активтердің өтімділігі тұрғысын және ... ... ... ... ... бөлімшелері, клиенттері және операция деңгейі тұрғысынан
анықтауға болады. Осындай көзқарас депозиттік саясаттың негізгі бағыттарын
аныктауға және депозиттік портфельдің ... ... ... ... ... осы ... мақсатты түрде қайта құру жұмыстарын, яғни
"балансты", "тазалау" жұмыстарын бастауға болады, ал баланспен ... ... үшін ... және ... ... ... ... керек,
ол баптардың сәйкестігі үшін қосымша ... ... ... Осында айта
кететін бір жай, бірыңғай көзқарасты пайдалана отырып балансты ... ... үшін ... ... ... ... ... банктің
қайта құрылымдық әдістемесі өзіндік ерекшелікке ие болады.
Осыдан шығатын ... ... ... ... ... да, ... банк оны өз жағдайына ... ... ... ... ... соң ... пен аналитикалық жұмыстың
қорытындысы шығарылады және банктің ... ... үшін ... ... ... болсақ, депозиттердің тұрақты бөлігін анықтап,
депозиттік портфельдің орташа есептелген құнын ... ... ... (ірі ... ... ... да жоғары тәуекелді
депозиттер, төменгі кірістілер және ... банк ... ... негізделген жолмен жасауды қолға алады. Банк өзінің депозиттік
портфелін басқаруда тәуекелдерді есепке ала ... ... ... ... ... ... етіп ... Өйткені қаражаттарды тиімді
орналастыру — банктің өз міндеттемелері бойынша өтімділігін айқындайтын
негізгі фактор.
Тартылған қаражаттарды ... ... ... ... есептелінеді:
Мұндағы, ПСН - нетто тартылған қаражаттар.
Кр-несиелік салымдардың жалпы сомасы.
Ол меншікті қаражаттар мен олардың мобилизациясы ... ... ... ... - ... ... қоры, бағалы қағаздар
нарығындағы орналастырылған акциялар есебінен құралған, ... ... ... көрсеткіштің 100% көлемінде болуы - барлық аталған несиелік
салымдар тартылған ... ... ... ... ... ... депозиттік портфельдің несиелік салымдардың өсу қарқынынан
артып кеткендігін түсіндіреді және нетто тартылған қаражаттар көлемінің тек
қана ... ... ... ғана ... ... ... бірге
оның басқа да активтік операция көзі болғандығын дәлелдейді.
2. Депозиттердің құрылымын талап ... ... ... ... ... деңгейіне байланысты тартылған қаражаттар талдау үшін келесідей
топшаларға бөлінеді:
1) талап ... ... ... ... және бюджеттік ұйымдардың ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардың
ағымдағы шоттары);
2) мерзімдік депозиттер;
3) банкке бағалы қағаздарды сатқаннан түскен қаржылар;
4) кредиторлар;
5) басқа банктердің несиелері.
Ағымдағы ... ... ... ... ... бір ... салымдар, екінші жағынан, пассивтік тұрғыдан қарастырғандағы банк
өтімділігін оқып-үйрену негізін ... ... ... ... банк операциясының кірістілігін ... ... ... ... ... ... және ... етілу
шоттарындағы қалдықтардың өсуі әдетте кері тенденция орын ... ... және ... ... қалдықтар үлесінің артуы,
мәселен, жеке тұлғалардың, ресурстардың ... ... ... -
салымдар банкке арзан келеді. Бірақ та бәсеке жағдайында ... ... егер де шот ірі ... ... онда ... ... банкаралық деңгейде болады, ал кішігірім ... ең ... ... ... ... ... ... үлесінің өсуі толығымен банктік ... ... ... өте ірі ... ... ... жағымды жағдай деп айта алмаймыз, себебі тартылған қаражаттардың
диверсификациясы банктердің өтімділігін ... ... ал ... артуы ешқашан диверсификациялауға жол бермейді.
Бұдан шығар қорытынды: банк балансының арзан бөлігінің үлес салмағы
неғұрлым ... ... ... оның ... ... және ... себебі банк маржасы осы жағдайда ең жоғары болуға ұмтылады.
Сонымен бірге айта кету ... ... ... дейінгі депозиттер -бұл ең
арзан ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... қаражаттардағы үлесінің жоғары болуы банктін өтімділігін
нашарлатады.
Әлемдік ... ... ... осы ... ... ... бойынша анықталады. Батыс елдерінде басқадай да көзқарастар ... ... ... ... 60%-ке ... ... ... ал 10% -
талап етуге дейінгі шоттарда, оны ... ... ... ... ... ... қоса ... банктік жүйедегі тәжірибеде
активтер мен банк пассивтерін сомасымен және мерзімімен арақатынастарын
талдауды кеңінен пайдалануды ... деп ... ... ... ... өте ... деп ... Себебі ол ресурстар көздерін ашып
көрсетеді, содан соң банк осы ... ... ... ... да
көрсетеді. Сонымен бірге, банк балансының пассивінің ... ... ... оның ... ... да ... яғни, осы ресурстар қалай
пайдаланылатынын көрсететін бағыттарын айқындайды.
3.Мерзімі ... ... ... ... ... банктердің
шоттар жоспарындағы каражаттардың клиенттер топтары бойынша топтамасы
меншік құқығы негізінде өте бір ... ... ... ... Одан ... ... аналитикалық болып клиенттер шоттарындағы қаражаттардың
мерзімдері бойынша топтастырылуы табылады, себебі ол ... ... ... ... мен пассивтерінің ара-қатынасын ... ... ал ол ... кірістілігі мен өтімділігі үшін өте керек:
1) талап ... ... ... қаражаттар;
2) 1 айға дейінгі депозиттік шоттардағы қаражаттар;
3) 1 айдан 3 айға дейінгі шоттардағы қаражаттар;
4) 3 ... 6 айға ... ... ... 6 ... 1 ... ... шоттардағы қаражаттар;
2) 1 жылдан жоғары депозиттік шоттардағы қаражаттар.
Осындай топтастыру клиенттердің ... ... ... ... жағдай туғызады және соған сәйкес банк
балансының өтімділігін болжайды және реттейді.
Сонымен қатар пассивтерді уақыт ... ... ... ... ... аударған жөн. Мысал, егер банктер 1 ... ... ... ... және оның қайтарылуына 3 ай мерзім қалса,
онда бұл депозит алдымен 6 ... 1 ... ... ... ... 3 ... 6 ... шотта ескеріледі.
Трансформация - бұл банктің стратегиясы, онда ресурстар қысқа мерзімді
нарықтан сатып алынады (себебі олар арзан болады) және ұзақ мерзімге ... ... ... ... уақыт өте келе ... ... ... пайыз деңгейінің төмендеу тенденциясы орын алса
пайдаланылады. Осы ... банк ... ... ... тарта отырып,
осылайша ұзақ мерзімдік активтерді қаржыландырады. Трансформациялау бойынша
жүргізілген операциялардың тәуекелі жоғары.
Мұнда ең үлкен қауіпті өтімділік тәуекелі иеленеді. Банк әр ... ... ... ... ету үшін қаржы тартып отырады. Егер де
нарықта қажетті сома болмай қалса немесе банк займ ала ... онда ... ... қайтара алмайды да, уақытша төлем қабілеттілігінен айырылады
және әрі қарай банктің қарызы өте қүрделене ... ... алу ... ... ... тез ... тура келсе, онда банк төлем қабілетсіз
бола тұрып өтімділігін жоғалтады. Тағы басқа тәуекел трансформациялауды
жүргізгенде ... - бұл ... ... Егер банк ұзақ ... ... ... ... қайтаратын болса, ал қаржыны ... ... ... ... тартса және кенеттен пайыздық
мөлшер көтерілген жағдайда қысқа мерзімдік қарыз алу ... ұзак ... ... кетуі мүмкін.
4. Трансформациялық тәуекелдің бағалануы. Сонымен, трансформациялық
тәуекел банктің ... мен ... ... ... ... ... жоғары болған сайын тәуекел соғұрлым
жоғары. Сандық ... ... үшін ... ... ол ... ... бойынша есептелінеді:
Мұндағы: К - қысқа мерзімді ресурстар.
S - қысқа мерзімді ссудалар.
К - ... ... ... ... ... банк өтімділігін
шиеленістіре түседі. Сондықтан да ресурстарды трансформациялауды сақтандыру
мен қысқа мерзімдік ресурстардың бір бөлігін ... ... ... банктер тәжірибесінде активтердің басым көпшілігінің
трансформациялау ... ... ... көреміз, яғни қысқа мерзімді
активтердің барлығы ... ... ... ... ... оның өзі ... ... тудыруы мүмкін.
Осындай жағдайда, трансформациялау тәуекелін төмендету үшін активтері
мен пассивтерінің оптимальды құрылымын ұстап тұру ... ... өте ... өте ұзақ ... ... ... жол ... керек.
Сонымен бірге банкаралық несиелердің және депозиттердің нарығында қайта
қаржыландыруға байланысты мәселелер ... үшін ... ... ... ... ... ... дәрежесін бағалау.
Коммерциялық банктің несиелік саясатын дайындаудағы негізгі ... ... ... ... ... нақты, мінездеме
беру үшін нарықтық конъюнктураның ... әсер ... ... ... ... ... ... Депозиттердің тұрақты ... ... және ... етуге дейінгі депозиттердің біршама бөлігін
қамтиды.
Банкирлер әрқашан несиелеу мақсатына қолдана ... ... ... ... әр ... ... тұрақтылығын бағалау көрсеткіштері салымдардың қаншалықты
тұрақты екенін көрсетеді.
Олардың бірі - ... ... ... ... ... Ол мына
формуламен есептелінеді:
мұндағы: С - күндік орташа сақтау мерзімі.
О - салымдардың орташа қалдығы.
В - салымдарды беру ... ... - ... күндер саны.
Депозиттік базаның тұрақтылығын көрсететін келесі көрсеткіш
- салымдар ретінде қабылданған ... ... ... Ок - ... ... жыл соңындағы шоттардағы
қаражат қалдығы.
Он - салымдар бойынша жыл басындағы шоттардағы қаражат
қ а л д ы ғ ы. .
П - ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір нақты мерзімдегі
депозиттік портфельдің жағдайын бағалауға мүмкіндік береді,
алынған таддау ... ... ... сапасын
қорытындылауға болады және оның болашақта оптимизациялауға
байланысты бағыттарын анықтайды.
3.3 Қазақстан Республикасындағы депозиттерді ... ... ... салымшылардың коммерциялық банктерге сеніп тапсырған
салымдарын қорғау проблемасы халық салымдарының жинақ ... ... ... ... құрылымдардың тоқырауы және қазіргі уақыттағы
кейбір банктердің тиімділігінің болмау нәтижесінде ... ... ... банктердің клиенттік құрылымында ... ... саны ... ... ... мөлшерлері көбеюде және осыған
байланысты депозиттерді қорғауды жетілдіру қажеттігі де туындады. ... ... жеке ... ... ... және сақтандыру
қоры бойынша жүйенің тиімді жұмыс атқаруына ... ... ... ... ... ... ... мен аяқталмаған
тұстары бар және оны ... үшін ... ... ... ... керек. Көптеген елдерде салымдарды сақтандыру мен
кепілдендірудің көптеген жүйелері қызмет атқарады, ... ... ... ... осы ... ... ... пайдалануымыз керек.
Халықаралық тәжірбиелерді есепке ала отырып, Қазақстан Республикасында
1999 жылы 20 желтоқсанда ... жеке ... ... беру қоры ... және 2000 ... ... бастап қызмет ете
бастады.
Қордың құрылтайшысы Ұлттық банк болып табылады. Қордың акцияларын ҚР
үкіметі және қатысушы банктер ... ... ... Қордың жарғылық капиталы
1 млрд. теңгені құрайды. Қордың атқарушы органы - басқарма болып табылады.
Басқарма тоғыз ... ... Қор ... ... ... ... мен
Ұлттық банктің үш өкілі, қатысушы банктердің төрт ... және ... ... бір ... кіреді. Қор басқармасының төрағасы
Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... ... тек Ұлттық банкте ашылады. Қордың ақшаларын
орналастыру төмендегідей:
1) Қор активтерінің 80 пайыздан кем емес ... ... ... ... ... ... 10 % -тен ... (депозитгерге) .
Қор мына негізгі қызметтерді атқарады:
- қатысушы-банктің еріксіз ... ... ... (депозиторларға) салымдары (депозиттері)
бойынша ережемен анықталған көлемі мен тәртіптер ... ... ... ... ... ... есебін жүргізеді;
* қор жарғысында қарастырылған және қазіргі ережелерге, сондай-ақ Ұлттық
банктің басқа да ... ... ... қызметтерді де атқарады.
Қор өз қызметтерін атқаруда мынадай құқықтарды иеленеді:
Ұлттық ... ... ... жән жеке ... банктік құпияны ... ... ... (депозиттердің), міндетті ұжымдық кепілдендіру
(сақтандыру) объектісі ... ... ... ... ... мен ... ... туралы
мәлеметтер алып отыруға;
Ұлттық Банкке ... ... ... ... ... ... талаптарын бұзу фактілері туралы хабардар етуге;
ережелер мен бекітілген тәртіп бойынша қатысушы-банкті
жеке ... ... ... ... ... (сақтандыру) жүйесінен шығарып, қатысушы куәлігін
қайтып алуға;
салымшылардан ... ... ... ... салымдар бойынша төленетін өтемақы мөлшеріндегі
құқықтар мен талап ету ... ... ... берілген банктің салымшыларға қормен өтемақы
мөлшерінде ... ... ... ... талаптарды
қанағаттандыруды талап етуге;
банкті басқару бойынша уақытша әкімшілік құрамына өз өкілін
енгізуге;
қатысушы банкті ... ... ... өз ... ... сот ... ... жасауға;
өз құзыретінің шегінде басқа да құқықтарды жүзеге асыруға
құқылы.
Өз ... ... ... ... ... ... ... қатысушы банктерге регрестік талап қою
құқығын иеленеді;
2. Ұлттық банкке өзінің қызметі жайлы ... есеп ... ... ... банк анықтаған тәртіпте, формада, мерзімде
аудиторлық ұйым растаған жылдық есепті береді.
Қор басқармасының өкілеттілігі:
1. Банктерде жеке ... ... ... ... ... ... туралышешім қабылдау.
Қазіргі ережелерге сәйкес қорға міндетті күнтізбелік және
басқа да жарналардың қатысушы банктермен мөлшерлемесін ... ... ... банктерді инспекторлық тексеруден ... ... ... ... ету ... мен санкцияларды
қолданады, банктік жарнамада ... ... ... және жеке ... ... ... берілген лицензиялардың күшін жою ... ... ... ... ... өтініш беруге шешім қабылдайды.
Қатысушы-банкті жеке тұлғалардың салымдарын міндетті
ұжымдық ... ... ... ... шешім қабылдау.
Қор активтерін Ұлттық банкке келісім бойынша сенімдік
басқаруға беру туралы шешім қабылдайды.
Еріксіз таратылатын қатысушы-банктердің ... ... ... ... ... қабылдайды.
7. Агент-банкті тандайды;
Қор басқармасының ... ... және ... ... ... жыл сайынғы ... мен ... ... ... ережелерге сәйкес басқа да өкілеттіктер. Қордың ... мен ... өз ... жүзеге асыру барысында
қатысушы банктердің қызметі туралы ... ... ... тек ... бабында ғана пайдалануға және құпиялылығын сақтауға
міндетті .
Қатысушы банктердің міндеттері:
1) Уақтылы және толық көлемде міндетті күнтізбелік және ... ... Қор ... ... сай ... отыру.
2) Мәліметтерді уақытында және толық көлемде Қорға ұсынып
отыру.
3) ... ... ... туралы сот шешімі күшіне
енген күннен бастап салымшы алдындағы міндеттеменің орындалуы
жайында ... ... ... ету.
4) Жеке тұлғалардың салымдарын міндетті ұжымдық кепілдендіру
жүйесінің объектісі ... ... ... ... банктік
салымдарды келісім шарт бойынша енгізу, ... ... ... соның ішінде валюталық өтемақы, ... ... мен ... ... ... ... ... таратылу жағдайында беруге талап ету құқын көшу.
5) Клиенттеріне ... жеке ... ... ... ... жүйесіне қатысатындығын қатысушы-банктің
берілген күні мен нөмері көрсетілген куәлігін көрсету, сондай-ақ
жазбаша ... ... ... сұрақтарына жазбаша және
ауызша жауаптарында салымдар бойынша өтемдер төлеу шартын хабарлау.
Салымшылар ... ... ... және
толық орындалмауын туғызатын жағадайлар жайында Қорды дереу
хабардар ету.
Қорға еріксіз таратылу жағдайындағы ... ... ... ақша ... ... мен банк ... ... көшірмесі, яғни Қор
басқармасы бекітетін жеке ... ... ... ... ұжымдық кепілдендіру объектісі болып
табылатынын дәлелдейтін құжаттар ұсыну.
8) Қазіргі ... ... ... да ... орындау.
Қатысушы банк қазіргі ережелер мен талаптарды орындамаған
жағдайда Ұлттық банк ... ... ... қарастырылған шектеулі ықпал
ету шаралары мен санкциялар қолдануға құқылы.
Банктер өтініш пен құжаттарды ... ... ... ... ... туралы қазіргі ережелердің қосымшаларына сәйкес
толтыралатын ... ... ... Қор ... ... есебін
қатысушы банктер реестеріндегі ақпаратқа сәйкес жүргізеді. ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар салымдарын міндетті ұжымдық кепілдендіру
жүйесінен шығарылып, ... ... мына ... ... ... ... ... қабылдауға жеке тұлғалардың
банктердердегі шотттарын ашу және жүргізуге берілген лицензияның
күшін жою ... ... ... ... ... жыл ... бірнеше мәрте (екі немесе одан да көп) ... ... ... болса немесе аударымдарды толық
көлемде жасамаса;
* қазіргі ережелер мен ... ... ... өтеу үшін ... ... алынған ақшалары, сондай-ақ Қордың
жарғылық капиталының есебінен төленген өтелу сомалары ... ... ... ... ... есебінен жабылады, сонымен
бірге қатысушы банктердің мөлшері мен мерзімі Қор басқармасының қатысушы
банкке тартылған, сақтандыруға жатқызылған салымдарының ... ... ... ... ... ... жабылады.
Қатысушы-банкке Ұлттық банктің қолдануы мүмкін болатын
шектеулі ықпал етуі мен санкциялары банк заңнамасында
қарастырылған болса да, бұл банкті міндетті күнтізбелік, ... ... ... ... ... қатысушы банктің әрбір салымшысына (депозторына) жеке тұлғалардың
салымдарын міндетті ұжымдық кепілдік беру (сақтандыру) объектісі ... ... ... ... мөлшерде өтем төлейді.
Кесте 8 ҚР-ның Жеке ... ... ... ... бойынша төленетін өтем мөлшері *
| | ... ... ... ... ... өтем ... ... сыйақы соммасы) | ... мың ... ... |100% ... мың ... 400 мың теңгеге |200 мың теңге +80% ( 200 мың ... ... ... ... |
|400 мың теңгеден 600 мың теңгеге |360 мың ... +60% (400 мың ... ... ... ... мың ... 800 мың ... |480 мың ... + 40% ( 600 мың |
|дейін ... ... ... ... мың ... 1 ... теңгеге |560 мың теңге + 20% (800 мың ... ... ... ... |
|1 ... ... ... |600 мың ... +10% ( 1 ... |
| ... ... ... |
* ... Каз ГУ ... сериясы, № 3-4, 105-б.
Кестеде көрініп ... ... Қор ... ( ... ... ... қою) қолдады, бірақ бұл
екінші жағына айтарлықтай қомақты салымы бар салымшылардың пайдасына нұқсан
келтіреді. Тағы бір кемшілігі, талап етілуіне ... ... ... кепілдеме берілмегендігі. Бірақ, ... ... ... ... ... талабына сай ережеге өзгертулер мен толықтыруларды
қажет етеді.
Құрылған ... ... ... ... ... ... ... халықаралық талаптарға сай болуды көздеп, кепілдендірілген депозиттер
негізін кеңейту, соманың мөлшерін және төлем қорын көбейту, өтемдерді төлеу
жүйесін тездету және ... ... ... жұмыс жасауындағы басты ... бірі ... ... көздеген мақсаты мен механизмі туралы халықты
хабардар ету. Қазақстан халқының ... ... ... ... ... көтеру мақсатында жылсайын Қор « Горячая линия»
шрарлар өткізіліп тұрады. Осы уақытта еліміздің ... ... ... ... ... ... ... өздерін қызықтырған сұрақтардың жауабын Қордың
мамандарынан ала алады. ... ... Қор ... және ... ... ... пайдалана отырып халықпен кең көлемде жұмыс
жасауда: мерзімді баспаларда мақалалар мен ... ... ... ... хабарлар өткізеді. Сонымен қатар, Қордың қызметі ... және ... ... ... ... Қордың адресі
арқылы ... ... ... Депозиттерді Кепілдендіру Қорының әрі қарай жетілуі өтеу
көлемін арттыруға, ... ... ... ... ... ... басты жетілдіру бағыты, ақшаны қарапайым
жинақтаудан, ... ... ... ... ... ... және
басқаруды жүйенің өз қолына алуға көшу болып табылады.
Қазіргі ... ... ... ... озық ... ... сала ... қатысушы банктердің міндетті
күнтізбелік жрналарының ... ... ... ... ... ... секторын дамыту Концепциясы
негізінде, ... ... ... қоры ... көшу, депозиттерді кепілдендіру жүйесінің механизімін жетілдіру,
шектеудің прогрессивтік әдістерін енгізуі, қиыншылығы бар ... ... және т.б. ... ... күні ... ... қаржы нарығының келесідей
сегменттері дамудың қарқынды үрдісінде: мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы;
зейнетақы активтерінің нарығы; қор ... ... ... және ... ... ... ең ерте ... нарықтардың бірі бола отырып,
қазіргі кезеңде төмен тәуекелмен салымдардың ... ... ... ... ... үлес ... пен қарқынды даму тенденциясына ие.
Тұрғындар өзге қаржы нарығының сегменттеріне жинақтаулар салу ... бұл ... ... ... ... әкеліп соқтырады.
Әлемдік тәжірбие көрсеткендей, кез ... адам үшін ... ... ... бар: ... жүйеде және басқа да
қаржылық мекемелердегі депозитке салу, өзін-өзі жою ... ... ... ... сатып алу, кәсіпорындардың түрлі акцияларын
иемдену т.б. Ақыр ... осы ... ... өндірістің дамуы мен
экономиканың жақсартылуына әрекеттесу факторы ... ... ... ... ... мен ... болашағы еліміздегі бүкіл ақша ... ... ... ... ... және тиімді дамуымен анықталады.
Қазқстан Республикасы экономикасының қарқынды өсіп дамуы ... ... ... байланысты болып отыр. Өйткені,
экономикадағы қаржы секторының ... ... ... ... ... ... ... ету мүмкіндігіне ие боламыз.
Кәсіпкерлер және ірі ... ... ақша ... ... туып отырады.Ол қажеттілікті банк несиесі арқылы қанағаттандыру
мүмкіндігі бар. Өз кезегінде банктер осы қажеттіліктерді ... ... ... ие ... ... Ол ... немесе капитал
банктердің пассивтік операцияларды, соның ішінде депозиттік ... ... ... қалыптасады.Депозиттер банктердің жалпы
тартылған қаражаттарының 70-80%-н құрайды. ... ... ... ... ... ... ... тартылған ақша қаражаттарын
көруге болады. Осы депозиттік ... ... ... ... ... ... ... негізімен қарайтын болсақ, 60-70%-н құрайды.
Коммерциялық Банктердің депозиттік саясаты дұрыс жүргізуі ... және ... ... ... болады. Сондықтан депозиттік саясатты
жүргізудің оңтайлы критерилері анықталынды.
Жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету ... ... ... ... ... туындайтын бантің депозиттік саясатын құра
отырып, әр бір клиентпен жеклей қызмет ... ... ... ... ... қолына бірінші түскенін таңдайтын клиенттердің бар
екенін ұмытпаған жөн. ... ... кең ... ... ... ... көп тарту арқылы табыс деңгейін қамтамасыз етеді.
Біздің елдегі банктің халыққа қызмет көрсететін ... ... ... нарығына халыппен жасалатын операциялардан ... ... ... ... ... ... қажет екені байқалады.
Банк қызметтерінің кең гаммасы банк рейтінгіне, жоғары беделіне оң әсер
етеді және ... ... ... ... отырып,клиеттерді көп тартуға
мүмкіндік береді.
Салым салушылардың мүдделерін қорғау мақсатында банктер ... ... ... ... ... алады.
Салымдарды сақтандыру жүйесі банктің банкротқа ... ... ... ... ... ... ... иелеріне
белгіленген соммаға дейін зиянның орнын толтыруын кепілдейді
Банктік депозиттер жүйесі ағымдық салымдарды(қажет уақытында талап
ететін салымдар), ... және жеке ... ... мәне мерзімдік
салымдарын қамтиды.
Депозиттердің және депозиттік операциялардың дүниежүзілік стандарт
деңгейіне дейін дамуы ... ... ... ... ... ... ... қарай бірте-бірте жүретін болады.Мұндай
жағдайлар болып коммерциялық банктердің толық акционерленуі және ... ... екі ... ... ... ... ... етуі, салымшылардың мүдделерін қорғайтын құқықтық базаның жасалуы,
ақша айналымын және ақша массасын реттеудің және бақылаудың жаңа ... ең ...... ... ... ... ... кезде жеке тұлғалардың салған салымдарының барлық түрі ҚР жеке
тұлғалардың салымдарын кепілдендіру ... ... ... ... барлығы осы Қорға мүше болуға тиісті. Бұл қордың өзінің
белгілеген шарттары бар және ол бойынша банк ... ... сол ... ... әр жеке ... 400 000 теңге ... ... Ал, ... ... ... үшін ... ... аспауы керек. Соныменқатар, Қор депозиттерге төленетін
пайыздардың шекті мөлшерін тағайындайды. Қорға мүше болған әрбір банк ... ... ... ... ... ... тиісті.
Депозиттік операциялардың дамуы жалпы банктік жүйенің дамуына қарай
жүреді. Депозиттердің пайыздық мөлшерлемесін төмендету ... ... да ... ... ... Бұл жалпы экономикалық жағдайға
тікелей ықпалын тигізеді. Яғни,экономиканың ... ... ... ... ... ... Сол уақытта ресурстарды жинақтау
мақсатында банктер депозиттерді салу ... ... ... ... етеді. Жеке тұлғалардың салымдарын кепілдендіру Қор ... ... ... ... өз ... ... ... беделі де депозиттердің таралуына тікелей
ықпал етеді.
Жалпы, қазіргі кезде банк ... ... ... ... ... ... бар. ... өз қызметінің тұрақтылығын
сақтау үшін баланстарын өтімді қылуға тырысады. Оның ... ... ... мен ... жұмсалымдар арасында тепе-теңдіктің
сақталуын талап етеді.
Осылайша коммерциялық банктердің дәстүрлі ... ... ... және ... ... уақытша бос ақша қаражаттарын тарту жолымен
басқа пассивтерді ... ... ... және депозиттік емес
пассивтер салымшыларға пайыз төлеумен, оларға есеп айырысу төлемдік қызмет
көрсетумен,оларды банктердің шоттарында ... ... ... ... ... ... және ... қызмет туралы "ҚР-ның заңы.
2. 31.08.1995ж.
3. "Қазақстан Республикасының коммерциялық банктері Конституция"
4. "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті ... ... ... 2001 ... және ... ... ... да міндетті
төлемдер туралы" (Салық кодексі). - Алматы: ЮРИСТ,2001ж.
5. "Екінші деңгейдегі банктердегі клиенттердің банктік шоттарын ... және жабу ... ... Заңы ... ... ... ... статистикалық бюллетені. №7,2003ж.
7. ҚР-сы ҰБ-ның пруденциялық нормативі. 07.2003ж.
8. ... жеке ... ... ... ... 2002ж.
9. Сейтқасымов Ғ.С. "Банковское дело" Алматы: Экономика, 1998ж.
10. Мақыш.С.Б. "Ақша айналысы және несие"
11. Сейтқасымов Ғ.С. "Ақша, несие, банктер " ... ... ... Сейтқасымов Ғ.С. "Денги, кредит, банки" Алматы: Экономика, 1999ж.
13. В.И. Колесникова, Л.П. Кролиаицкой. "Банковское дело" Москва, ... ... С.А. ... ... и ее роль в ... ... ... 2001г.
15. " Қазақстандағы экономикалық ғылым: проблемалалары және шешу жолдары"
Халықаралық ғылыми-конференциясының материялдары Жалпы редакциясын
басқарған Н.К. Мамыров, ... 2003ж, ... " ... ... ... проблемалалары және шешу жолдары"
Халықаралық ғылыми-конференциясының материялдары Жалпы редакциясын
басқарған Н.К. Мамыров, Алматы, 2003ж, 3-бөлім
17. Банки Казахстана. №11,2003г.
18. ... ... №37, ... Деловая неделя. 9 мая, 2002г.
20. Известия Казахстана. 23 мая,2005г.
21. Саясат. №6-7, 2000г.
22. Банки Казахстана. №10,2003г.
23. Банки Казахстана. №10,2005г.
24. Егемен Қазақстан. 14 ... ... " ... Каз НУ" ... серия №6,2005.
26. " Вестник Каз НУ" Экономическая ... ... " ... Каз НУ" Экономическая серия №2,2000г.
28. Казахстан ... ... ... товаров и услуг. №9,2005г.
30. Қазақстан Халық Банкінің 2004-2005 жжлғы есебі.
Қолданылған ... ... ... ... оқу ... ... және ерекше бөлімдері.
Алматы: Жеті ... ... ... и ... ... в ... Казахстан; Алматы, Юрист
– 2003, основные законодательные акты;
3. ҚР ҰБ Басқармасының «Екінші деңгейлі банктерде тәуекелдерді ... ішкі ... ... ... қойылатын талаптар туралы нұсқаулық»,
2003ж. 6 желтоқсан;
Монография және оқу құралдар:
4. Сейтқасымов Ғ.С «Ақша, Несие, Банктер», Алматы - ... ... С.Б. ... банктер операциясы», Алматы – 2004ж;
6. Ахметова А.А. «Кредитные риски в ... ... ... и
проблемы управления ими (на примере коммерческих банков Казахстана)»,
Караганда – 2002;
7. Хамитов Н.Н, ... Л.П ... ... рисками», Алматы –
2002;
8. Шаяхметова К.О «Банктік тәуекелдерді басқару», Алматы – 2004ж;
9. ... ... на пути к ... ... ... ...... Корнилова Л.П «Влияние рисков на надежность банка (на примерах банка
второго уровня Республики Казахстан)» Алматы, 2002;
11. «Жедел жаңару жолындағы бағдарлар», 3 ... ...... «Қаржылық тәуекелді басқару» Мәскеу – 2003;
13. Халық Банкінің 2002 жылғы есебі;
14. ҚР индустриалды – ... даму ... ... – 2003; 15.
Кредитное бюро: межднародный опыт. ... Д.В. ЗАО «КБ ... - ...... ... 2002;
Мерзімдік басылымдар:
16. «Кредитное бюро – инструмент выявления ... ... Б. ... - №3. 2002;
17. «Система Кредитного Бюро В Казахстане» Банки Казахстана №9, 2003;
18. ҚРҰБ – ң ... ... ... ... тәуекелді реттеудегі мемлекеттің рөлі» ҚазҰУ хабаршы.
Экономикалық серия №3 (43)2004;
20. «Банктік несиелік тәуекелді ... және ... ... ... ... №4 (44)2004;
21. «Пайыз тәуекелін басқару банк пайдасын ұлғайту құралы» ҚазҰУ
хабаршы. ... ... №5 ... ... ... ... ... басқару жүйесінің дамуы»
Вестник КазНУ. ... ... №1 (47) ... ... ... ... ... Вестник КазНУ. Экономическая
серия №5 (51) 2005;
24. «Банктік тәуекелді басқаруда ... ... ... ... №2, ... ... ... пайыздық тәуекелді басқарудағы әдістер»
Қаржы – Қаражат №1, 2006ж;
Қосымша 1
Тәуекел түрлерінің жіктелуі*
|Сыртқы тәуекел ... ... ... тәуекел – сыртқы ортада пайда|Ішкі тәуекел – бұл банк ішінде пайда|
|болады және олар басқарылмайты және |болатын тәуекелдер. Ішкі ...... ... ... ... және ... ... ... ... болып ... ... ... тәуекелдер былай |
|1.Стихиялық апаттар тәуекелі – бұл |бөлінеді: ... ... су ... өрт, |1.Стратегия тәуекелі – ішкі ... және т.б ... ... ... қате ... тәуекелі, |
|банктің материалды ісер шегуі. |қате аналитикалық болжамдарды ... ... – бұл ... ... және т.б. ... ... ... | ... ... ... ... ... – банк |
|саясаттық курстың ауысуы және де ... ... ... ... ... ... | ... жариялануы банкке әсерін | ... ... ... банктің | ... ... жаңа шек| ... ... өзгертулер енгізу | ... ... ... ... | ... ... мүмкін. | ... ... ... – бұл | ... ... ... |3.Басқару тәуекелі – бұл, банк ... ... ... ... ... мамандырылмаған немесе |
|тапшылығының өсуі, инфляция |авантюрлі ... ... ... ... ... ... |тәуекел. ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... | ... ... коррупцияның | ... және т.б. | ... ...... ... және | ... ... өзгеруі |4.Кадрлық тәуекел – мамансыз ... ... ... ... қабылдауда немесе |
|алушылардың және мемлекеттің немесе |қызметкерлердің психологиялық ... ... ... ... |мінездемелері сәйкес келмеуі, ... ... ... ... ... жұмыссыздық атмосфера |
|экономикалық қатынасқа байланысы бар|құратын тәуекел. ... ... ... ... | ... ... факторлардың | ... ... | ... ... – бұл ... | ... ортаның яғни, депозиттің, |5.Бақылау тәуекелділігі – бұл |
|қарыздың, салымдарды және ... да ... ... ... ... ... тарту. Банктің |бақылау жүйесі тиімді емес болуы |
|ағымдағы қажеттіліктерді ... ... ... ... ... |
|қанағаттандыруда: мерзімінен бұрын |бөлек операциялар. Сонымен бірге, |
|салымдарды депозит және банктен ... ... бұл ... ... алу. ... ... ағып ... |
|6.Несиелік тәуекел – қарыз алушының |тәуекелділігі. ... ... мен ... ... тәуекел – банктің |
|мерзімінде төлемеген жағдайынан ... ... ... |
|туындайтын зардап. Несие бойынша ... ... ... ... ставка қарыз алушының|негізгі тәуекел түрлеріне ... ... ... ... ... ... ... мен | ... ... ... | ... ... ... есепке | ... ... ... ... | ... міндеттемелерді орындай | ... ... ... | ... ... заңдық құқықтық | ... ... ... | ... беделі, кепілге қоятын | ... ... ... | ... ... ... және | ... ... ...... ... ... – Ұлттық ... орта ... ... ... ... шеттел валюта бағамының |міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... ... және |
|(курстық) зардап шегу. Бұл |төлемдердің ... ... әкеп ... түрі 70 – 80 ж.ж. ... ... ... кездескен, | ... ... ... курсқа | ... ... ... ... | ... ... спекулятивтік | ... ... ... ... көп| ... Бір валюта курсының әр | ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... |8.Операция ... ... ... ... туындайды. |– жеке операция түрлерінің ... ...... ... ... лизингтік, |
|ставкасының қолайсыз алдын ала ... ... ... ... жағдайының өзгеру ... ... ... ... зардап шегуі. | ... ... ... тәуекел | ... ... ... қайтару| ... ... ... ... | ... активті және пассивті | ... ... ... | ... ... ... | ... белгіленген жағдайда |9.Сауда тәуекелділігі – сауда ... ... ... ... ... |
|9.Инвестициялық тәуекел - әлемдік |жоғалту тәуекелділігі яғни, бағалы |
|нарықта коньюктураның өзгеруі, ... ... ... |
|спекулятивті, пайыздық ставканың |инструмент және т.б. ... ... ... | ... ... ... | ... нәтижесінде бағалы | ... ... | ... ... тәуекел – бұл |
| ... ... жеке ... |
| ... басқару деңгейінде |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... – банк |
| ... ... |
| ... ... |
| ... ... мен есеп |
| ... практикасы және т.б. |
| ... ... – бұл ... |
| ... әсер ... ... |
| ... алу немесе қажетті нарықтық |
| ... ... |
| ... ... ... – |
| ... ... ... |
| ... ... болу ... Автормен құрастырылған.
Қосымша 2
Банк мекемелеріндегі тәуекелдер
Қосымша 3
3 – сурет Несиелік тәуекелді басқару және банк сенімділігінің жоғарылау
әдісі.
-----------------------
Банктегі және банк мекемелеріндегі тәуекелдер
Экономикалық
Саяси
Ішкі
Сыртқы
Ком.банк
түрі
Банк ... ... ... ... ... түрлі са-
лаға жатуы-
на қарай
Трансля-
циондық
Трансферт тәуекелі
Баланстық опер
ациялар бойынша
Төлемнің уақытша тоқтатылу тәуекелі
Көлеміне
қарай
Баланстан тыс операциялар
бойынша
Меншікке қатынасына байланысты
Активті опе-
рациялар бойынша
өндірістік
Операциялар
түрлерінің
тәуекелі
Жеткізүді реттеу
Пассивті операци- лар бойынша
Форс- ... ... ... ... ... ... ... тексеру
Несие лимитін шектеу
Несиені сақтандыру
Несиелік тәуекелді
басқару
Қарызды құрылымдау
Капитал қорының қалыптасуы
Банк сенімділігі
Несие ... ... ... ... несие беру
Несиелік мониторинг
Несиемен қамтамасыз ету

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 113 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Банктің депозиттік операциялары және оның ҚР дамуы36 бет
Банктердің депозиттік операциялары, Қазақстанда депозит нарығын дамыту33 бет
Жанама салықтарының шет елдердегi тәжірибесi4 бет
Коммерциялық банктер туралы36 бет
Коммерциялық банктердің активті операцияларының экономикалық маңызы мен мәні12 бет
Коммерциялық банктердің депозит операциялары74 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру жолдары68 бет
Коммерциялық банктердің пайыздық саясаты119 бет
Коммерциялық банктердің пассивті операциялары36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь