ҚР-дағы несие жүйесінің дамуының қазіргі тенденциялары

МАЗМҰНЫ

1 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ МӘНІ ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІЛІГІ
1.1 Несиенің мәні, қажеттілігі және құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Несиелік жүйені құру принциптері, формалары және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Несие жүйесі дамуының әлемдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2 ҚР.ДАҒЫ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ
2.1 ҚР.дағы несие жүйесінің даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 ҚР.ның несие жүйесінің қазіргі жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ...

3 ҚР.НЫҢ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІН ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ ДАМЫТУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 ҚР.ның несие жүйесін дамыту мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ МӘНІ ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІЛІГІ
1.1 Несиенің мәні, қажеттілігі және құрылымы.

Несиенің мәнін анықтаған кезде бірқатар әдістемелік принциптерді ұстану керек,несиелердің барша түрі формалардан тәуелсіз оның мәнін көрсетуі керек:
-несие келісімі тұтасымен алғанда несиенің мәнін ашуы керек.Егер бір келісімде несие қайтарылмаса,онда бұл өзінің қайтарылатын қасиетін жоғалтатынын білдіреді;
-несиенің мәнін талдауда несиенің құрылымын, қозғалыс сатыларын, несиенің негізін қарастырған жөн;
Несиеде өзгермейтін, тұрақты болып қалатын жәйт-құрылым.Өзге экономикалық категориялар сияқты несие де бір-бірімен өзара әрекетке түсетін бірнеше элементтен тұрады.Ондай элементтерге ең алдымен несиелік қатынастың барлық субъектілері, сондай-ақ жоғарыда анықтағанымыздай, бұл субъектілерге несие беруші мен қарызға алушылар жатады.Оларды бөлуге және бөлек қарастыруға болмайды.Оларды бірге қарастырған жағдайда ғана несиенің мәнін анықтауға болады.
Несие беруші- несиелік келісімнің қарыз ұсынатын жағы.Мұны іске асыру үшін онда ақшалай қаражаттың белгілі бір қоры болуы керек.ОЛ ақша өзінікі болуы немесе басқа біреуден қарызға алған болуы да мүмкін.
Қазіргі уақытта қарызға ақша ұсынатын негізгі несие беруші- банк болып табылады.Ол кәсіпорындардың, ұйымдардың, кеңселер мен халықтың уақытша бос қаражаттарын шоғырландырып, оларды қарыз алушыға уақытша пайдалану үшін несие түрінде ұсынады.Бұл ретте банктен алған несиені тек қарызға алушы ғана емес, сондай-ақ соңғысы да меншік иесіне (кәсіпорынға, халыққа) тартылған ресурстарды (ақшаларды) қайтаруға міндетті.Бұл арада банк бір жағдайға несие беруші болса, екінші жағдайда- қарыз алушы болып крінеді.
Қарызға алушы - несиелік қатынастар жағы, несие алып, алған қарызды қайтаруға міндетті жағы.Қосымша ақшалай қаражатқа уақытша мұқтаждығы тұғандар қарызға ақша алушылар болып табылады.Қазіргі заман талабына сай қарызға алушылар-кәсіпорындар, кәсіпкерлер, халық, мемлекеттер мен банктер болуы мүмкін.Алайда , қарызға алушы қарызға алынған қаражаттың меншік иесі болып табылмайды, өндіріс саласында, айналымда оны ол өз қалауымен қолданады.Бұл жағдайда ол алынған ақшадан гөрі, яғни шаруашылықта ауыспалы айналым қоры таусылғаннан кейін оны іске асырып, пайдаланғаны үшін өсімақы төлеп, қарызды артық көлемде төлейді.
Несиелік мәміледе қарызға алушы несие берушіге тәуелді, оған несие беруші өз талаптарын қояды.Қарыз алушы мен несие беруші несие қатынастарының толық құқықты жақтары болып табылады. Олар міндетті түрде қатысуы керек.Және бұл жағдайда олар орындарын ауыстыруы мүмкін.Несие беруші-қарызгер (кәсіпорындар мен халық бос қаражаттарын есеп және депозиттік шоттарға сақтай отырып) болуы мүмкін.Несие беруші мен қарызға алушы өзара іс-әрекеттерінде қарама-қайшылықтың бірлігі сипатын көрсетеді.Несиелік мәміленің қатысушылары ретінде олар оның қарама-қарсы жақтарында тұрады.Олардың мүдделері де бөлек, несие беруші неғұрлым жоғары пайыздық несие бергісі келсе, қарыз алушыға мүмкіндігінше арзан несие несие алып, қосымша қаржылар табу мүддесі болады.
Несие берушілер мен қарызға алушылардан басқа несие қатынасы құрылымының элементі-алыс-берістің объектісі-несиеленген құн (ссуженная стоимость) болып табылады.








Несиеленген құн ұдайы өндіріс процесін жылдамдататын ерекшелікке ие.Себебі, қарызға алушының қайсыбір маусымдық жұмыстарды жүргізуге және болжанбаған шығындарға қажет меншікті қорларын жинақтаудың қажеттігі жоқ.сондықтан, бұл қосымша қажеттіліктер несие есебінен қанағаттандырылады.
Несиеленген құн өндірістік қорлардың ауыспалы айналымының үздіксіз болуын қамтамасыз етеді және олардың қозғалысындағы іркілістерді жояды.Бұл жағдайда бастапқы несиеленген құн ғана емес, сонымен қатар өскен пайызбен қоса, несиенің қайтарымдылығы қамтамасыз етіледі. Несие өз құнын осылайша бүкіл қозғалысында:басынан бастап, оның банкке қайтарылуына дейін сақтайды.
Несиенің қарастырылған құрылымы оның біртұтастығын айқындайды.Ол элементтерінің бірлігін болжайды.
Несиеленген құн қозғалысының сатыларын қарастырсақ, келесідей көрсетіледі:

Ко –Қақ--Кп ... Рб ... Кқ ... –Бқ

Мұндағы: Ко – несие орналастыру;
Қақ – қарызға алушының несиені алуы;
Кп – несиенің пайдаланылуы;
Рб – ресурстарды босату;
Кқ – несиенің қайтарылуы;
Бқ – банктің аталмыш қарызды қайтаруы.
Несиеленген құнды орналастыру (несиенің ұсынылуы) Ко – несие қозғалысының алғашқы баспалдағы болып табылады.Оған құнның жиынтықталуы (аккумуляция), яғни уақытша бос ақша қаражаттар себепкер болады.Несие беруші қарыз алушыға белгіленген мерзімде пайызбен төлейтініне сенімді болған кезде ғана несие бере алады.
Несие алу (Қақ) қарыз алушының уақытша қажеттіліктерін қанағаттандырады, өйткені несиелік қатынастың басқа тарапы оны белгілі бір уақытқа ғана беғреді.
Несиені пайдалану (Кп) қарыз алушының оны өз шаруашылығында пайдаланып, несие берушіге несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету керектігін білдіреді.Ресурстардың босатылуы (Бр) қарыз алушының шаруашылығында құнның ауыспалы айналымның аяқталу актісін, несие алушының уақытша қажеттіліктерін қанағаттандыру мүддесінде құнның пайдаланылу процесін сипаттайды.Несие қозғалысының бұл сатысы оның келесі кезеңге өтуі үшін материалдық база болып табылады.
Несиенің қайтарылуы (Кқ) уақытша пайдаланылған құнның қарыз алушыдан несие берушіге қайтуын көрсетеді.Қарыз алушының шаруашылығында белгілі бір ауыспалы айналымда жүзеге асқан құн өзінің уақытша иесінен кетіп, несие берушіге өтеді.
Уақытша пайдаланылғаннан кейін (Кп) құнды несие берушінің алу актісі несие қозғалысының аяқталу сатысы болып табылады.Уақыт бойынша несиенің қайтарылуы (Кқ) және несие берушінің алған қаражаты (несиеге бергені) Қақ сәйкес келуі мүмкін.Аталмыш сатыларды сөз болып отырған сол бір құнның сомалары біріктіреді: қарыз алушы қарыздың белгілі бір бөлігін несие берушіге қайтарады, ал ол дәл осы соманы алады.
Осы қарастырылған кезеңдер несиеленген құнның толық айналымының бір бөлігі болып саналатын несиенің қозғалысын көруге болады, ол тек несиеге ғана қатысты емес.Белгілі болып отырғандай, несиелік қатынастар айналым шеңберінде ғана туындайды, сондықтан несиеге несие берушіден қарыз алушыға құнның актісінің ауфсуы және керісінше деп қараған дұрыс.
Несиенің мәнін тану үшін оның негізін ашу керек, яғни несиелік қатынастар туындайтын базаны қарау керек.Несиенің мәнін ашып көрсететін, несиенің негізін құрайтын негізі (база) неден тұрады? О.И.Лаврушкин ондай негіз несиенің қайтарылуын есептейді.Ол несие қозғалысының бір сатысы бола тұрып, бір мезгілде несиеленген құн қозғалысының барлық сатыларын қамтиды.Несие ақшасын жарату (орналастыру), алу және оны пайдалану -қайтарым негізінде жүзеге асады.Несиеленген құнның қайтарылу кезеңі оның жалпы ауыспалы айналымын ғана аяқтайды.Қайтарымдылық- несиелік қатынасқа тән белгіні анықтайтын өзіндік ерекшелікті көрсетеді.
Несиенің қайтарылуы – уақытша пайдаланнған несиеленген құнды несие берушіге қайтару процесі.Ол өзінен-өзі туындамайды.Ол құнның ауыспалы айналымында аяқталатын материалдық процестерде негізделеді.Бұл тек қайтарымның негізін жасайды.Уақытша пайдалануға алған ақшалай қаражатты қайтаруға босаған қаражаттар қарыз алушыға мүмкіндік берген кезде ғана несиені қайтару басталады.Несиенің қайтарылуы объективті процесс болып табылады, яғни оны мәміленің табиғатын өзгертпей, кейінге қалдыруға болмайды.Несие беруші мен қарыз алушы бекіткен келісім шартқа сәйкес ол заңды бекітілген сипат алады.Халық шаруашылығы деңгейінде несиенің қайтарылуы тұтас алғанда қайтарудың жиынтығын көрсетеді.Бұл жерде ол алынған несиенің бір ғана белгісін көрсетпейді, экономикалық категория сияқты бар несиенің тұтастығын көрсетеді.
Несиенің әлеуметтік-экономикалық негізі оның қоғамдық оның қоғамдық сипатқа тән екендігінде.
Банкке, несие берушіге қарыз алушының несиені қайтаруы соңғысына кез-келген сәтте өзіне несие берушілерге (өздерінің уақытша бос қаражаттарын депозиттік шоттарда сақтаған заңды және жеке тұлғаларға) талап етуі бойынша мүмкіндік береді.Несиенің қайтарылуы қосарлы қайтарылу сияқты.
Несиенің құрылымын, қозғалыс кезеңдерін және негізін талдау нәтижесінде несиенің мәнін толық анықтамасы дей отырып, былайша айтуға болады: «несие беруші мен қарыз алушының несиелік құнның төлем мен жеделдікке негізделген қозғалысынан туатын экономикалық қатынастар» -деп.
Несиенің тағы да көп анықтамалары бар.Мысалы, несие-бұл несие капиталының қозғалысы.Несие капиталы- бұл қайтару талабымен пайызбен төленетін, меншік иелеріне несиеге ұсынылатын ақша капиталы.Капитал- бұл өз-өзінен өсетін құн.Оның басқа ақшалардан сапалы ерекшелігі сол.Ал капитал- өз-өзінен өсетін құн, оның ақшадан сапалық айырмашылығы- несие капиталының өзінен- өзі өсетін құнның бір түрі, ал ақша болса, өзінен-өзі өсім бере алмайды.
Несиеге толық анықтама беруге тырысып көрейік.Несие- кеңейтілген қайта өңдіру мақсатында экономиканың, халықтың бос ақшалай қаражаттарын жұмылдырып қамтитын несие капиталының қозғалысы себепті экономикалық қарым-қатынасты көрсетеді.
Несиелік қатынастардың мәні несиенің- қайтару, қамтамасыз етілу, мақсатты сипат сияқты маңызды принциптерімен анықталады.
Бұл принциптер несиенің алғашқы даму кезеңдерінен бастап қалыптасты, ол кейіннен заңды түрде бекітілді.
Несиенің қайтарылу принципі – қарыз алушының несиені пайдаланғаннан кейін несие берушіге уақытында қайтару қажеттілігімен сипатталады.Ол банктің несие қорын жаңғыртып отыруды қамтамасыз ететін несиені пайызбен өтеуде өзінің іс жүзіндегі орнын анықтайды.Бұл несие капиталының қозғалысына қажетті талап болып табылады.Ол белгілі бір мерзімге берілген соманың толық қайтарылуын қамтамасыз етеді.
Несиенің төлемділігі – қарыз алушыға берілген несиенің уақытында қайтарылуын және одан табыс түсіруге несие беруші де, оның тиімді пайдаланылуына қарыз алушы да ынталы болады.
Несиенің жеделдік принципі қарыз алушыға кез-келген тиімді уақытта емес, несие келісімшартында белгіленген уақытта қайтару қажеттігін көрсетеді.
Белгіленген мерзімді бұзу – несие беруші үшін қарыз алушыға өндіріп алатын пайызды көбейтілген түрде несиені пайызбен мерзімінен бұрын өндіріп алуға саятын экономикалық санкция қолдануға жеткілікті негіз болып табылады.Несиенің қамтамасыз етілу принципі несие келісімшартында қарыз алушы өз мойнына алған міндеттемелерді бұзуы мүмкін жағдайда несие берушінің мүліктік мүддесін қорғауды қамтамасыз етудің қажеттілігін көрсетеді.Бұл принцип жалпы экономикалық тұрақсыздық кезеңінде өзекті мәселе болып табылады.
Несиенің мақсатты сипаты несие берушіден алынған қаражаттың мақсатқа сай пайдалану қажеттілігін білдіреді.Несие келісімшартындағы сәйкес бөлімде берілетін несиенің нақты мақсаты, сондай-ақ банктің бақылау процесінде бұл талапты қарыз алушының сақтауы белгіленеді.
Бұл принциптердің барлығы бір-бірімен өзара байланысты және олардың бір уақытта қызмет етуі несиенің мәнін анықтайды.Осы принциптердің біреуі бұзылса, онда неси қатынасының мәні кетіп, несиенің дербес экономикалық категория сияқты өзіне тән қаситтері жоғалады.
Несие – ақша сияқты тарихи экономикалық категория болып табылады.«Несие» деген сөз, «қарыз», «несие» деген «кredo»- сенемін днген мағына беретін латынша «kreditium» деген сөзден шығады.Ол экономикалық категория ретінде әр түрлі экономикалық қоғамдарда қызмет етеді.Ол тауар өндірісінің пайда болған кезінен бастап қарапайым формаларында: бай және кедей қоғамдарда көрінеді.несие қатынастары ақша қатынастары сияқты үнемі даму үстінде болады.Алғашқы несие табиғи түрде (астық, мал, еңбек құралдары және т.б.) қоғамның дәулетті топтарынан мүліксіз шаруалар мен кәсіпкерлерге тұтыну мұқтаждығы мен қарыздарды өтеу үшін ұсынылған.Тауар-ақша қатынастарының дамуымен несие ақша түріне көшті.
Несиенің объективті қажеттілігі табиғи және ақшалы түрде жүзеге асатын кеңейтілген өңдірістің ерекшеліктерінен туындайды.Несиелік капитал түрлері үнемі ауысып отырады. Меншіктің ақшалы түрі тауар түріне, тауарлы өңдірістік түрге, өңдірістік тауарлыға және тауарлық қайтадан ақша түріне ауысып тұрады, яғни А – Т – Ө – Т¹ - А¹ капиталдың ауыспалы айналымы жүреді.Ауыспалы айналымның бірінші кезеңінде ақша өңдіріс қорына (машиналар, шикізат жабдықтары және т.б.) ауысып кетеді, екінші кезеңде - өңдіріс процесінде – дайын өнім (тауар) жасалады, өңдірістік тауарлыға айналады.Үшінші кезеңде тауар сатылып, бастапқы ақша түріне ауысады.Капиталдың осындай ауыспалы айналымы тұрақты түрде бөлек жеке кәсіпорында және жалпы халық шаруашылығында үнемі жүріп жатады.капиталдың қозғалысы – оның тек ауыспалы айналымы емес (кругооборот), сондай-ақ оның айналымы да.капиталдың айналымы (оборот) дегенде оның үнемі қайталанатын ауыспалы айналымы түсіндіріледі.
Капитал түрлерінің ауысуы бір шаруашылық субъектілерінде ақша қаржысының уақытша босатылып және басқа шаруашылық жүргізуші субъектілерде ақшаға деген қажеттіліктің қалыптасуымен қоса жүреді.Әрбір шаруашылық субъектісінде (кәсіпорын) өзінің жеке ауыспалы айналымдағы капиталы болады.
Қызмет процесінің бағыттылығы ауыспалы айналымның әр түрлі сатыларында болатын ақша ресурстарының оларда бір мезгілде және үнемі бар болуын: материалдық өңдіріс саласы үшін - өңдірістік, тауарлы және ақшалы, ал айналым саласы үшін – тауарлы және ақшалай болуын талап етеді.
Өңдірісті жеке шаруашылық жүргізуші субъектілері ақшаларды уақытша босатуға және оларға деген қажеттілік үшін жағдай туғызады.Мысалы, негізгі өңдірістік және айналым қорларының құн қозғалысының процесінде. Негізгі қорлар өздерінің құндылығын аммортизациялық тозу шамасына қарай дайын өнімдерге бірте-бірте аударады, ал олар негізгі қорларды модернизациялап жаңарту үшін бірнеше жылдар бойы жинақталатыны мәлім.Бұл жағдайда негізгі құрал-жабдықтарды ауыстыру (айырбастау) және жөңдеу үшін жұмсалатыны себепті ақшалай қаражаттың уақытша босатылуы қалыптасады.Бірақ, бұл сәтте жинақталған ақша жеткіліксіз болуы мүмкін.Бұл жағдайда ақшаға қажеттілік туады.Яғни, ақшалай қаражатты босату мен оған деген қажеттілік айналым қорларын пайдалануда да үнемі болып тұрады.Мысалы, дайын өнімді сатудан түсетін түсім ақша және шикізат, материалды сатып алу, еңбекақысын төлеу үшін бірден бір сәтте жұмсала қоймайды және бұл жағдайда ақшалай қаражаттың уақытша босауы орын алады.Қосымша ақшалай қаражатқа деген қажеттілік маусымдарда нақты айналым қорларының жеткіліксіздігінен (шикізат, материалдар, жанар-жағармай) өндіріс пен тауар айналымының уақыты сәйкес келмеуінен және т.б. туындауы мүмкін.
        
        Мазмұны
1 Нарық жағдайындағы несие жүйесінің мәні және ... ... ... ... және ... ... жүйені құру принциптері, формалары және
түрлері………………………………………......................................................
....
1.3 Несие жүйесі дамуының әлемдік тәжірибесі…………………………….
2 ҚР-дағы ... ... ... ... ... ҚР-дағы несие жүйесінің даму ... ... ... ... ... ... талдау……………………….
3 ҚР-ның несие жүйесін перспективалық дамыту бағыттары
3.1 ҚР-ның несие ... ... ... ... ... ... МӘНІ ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІЛІГІ
1.1 Несиенің ... ... және ... мәнін анықтаған кезде ... ... ... ... ... түрі ... ... оның мәнін
көрсетуі керек:
-несие келісімі тұтасымен алғанда ... ... ... бір ... ... ... бұл ... қасиетін жоғалтатынын білдіреді;
-несиенің мәнін талдауда ... ... ... ... негізін қарастырған жөн;
Несиеде өзгермейтін, тұрақты ... ... ... ... ... ... де бір-бірімен өзара әрекетке
түсетін бірнеше элементтен ... ... ең ... қатынастың барлық ... ... ... бұл ... ... беруші мен қарызға ... ... және ... ... ... ... ... ғана несиенің мәнін анықтауға болады.
Несие ... ... ... ... ... ... ... үшін онда ақшалай қаражаттың белгілі бір қоры ... ақша ... ... немесе басқа біреуден қарызға алған
болуы да ... ... ... ақша ... ... ... ... болып табылады.Ол кәсіпорындардың, ... ... ... ... бос ... ... оларды қарыз алушыға
уақытша пайдалану үшін ... ... ... ... ... ... тек ... алушы ғана емес, сондай-ақ соңғысы да
меншік ... ... ... ... ресурстарды (ақшаларды)
қайтаруға міндетті.Бұл арада банк бір жағдайға ... ... ... ... ... алушы болып крінеді.
Қарызға алушы - несиелік ... ... ... ... ... ... ... жағы.Қосымша ақшалай ... ... ... ... ақша ... ... табылады.Қазіргі
заман талабына сай қарызға ... ... ... мен ... ... ... , қарызға алушы қарызға
алынған қаражаттың меншік иесі ... ... ... ... оны ол өз ... ... жағдайда ол алынған
ақшадан гөрі, яғни шаруашылықта ауыспалы ... қоры ... оны іске ... пайдаланғаны үшін өсімақы төлеп, ... ... ... мәміледе қарызға алушы несие берушіге ... ... ... өз ... қояды.Қарыз алушы мен ... ... ... ... ... жақтары болып табылады. Олар
міндетті түрде қатысуы ... бұл ... олар ... ... ... (кәсіпорындар мен ... ... есеп және ... ... ... ... ... беруші мен қарызға алушы ... ... ... бірлігі сипатын көрсетеді.Несиелік мәміленің қатысушылары
ретінде олар оның ... ... ... ... ... ... беруші неғұрлым жоғары пайыздық несие ... ... ... ... ... ... несие алып, қосымша
қаржылар табу мүддесі ... ... мен ... ... ... ... қатынасы
құрылымының элементі-алыс-берістің объектісі-несиеленген құн ... ... ... құн ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... маусымдық жұмыстарды
жүргізуге және болжанбаған шығындарға қажет ... ... ... ... бұл ... ... несие
есебінен қанағаттандырылады.
Несиеленген құн өндірістік қорлардың ауыспалы ... ... ... етеді және олардың қозғалысындағы
іркілістерді ... ... ... ... құн ғана ... ... ... ... ... несиенің қайтарымдылығы қамтамасыз
етіледі. Несие өз ... ... ... ... ... ... ... дейін сақтайды.
Несиенің қарастырылған құрылымы оның ... ... ... ... құн қозғалысының сатыларын қарастырсақ, келесідей
көрсетіледі:
Ко –Қақ--Кп ... Рб ... Кқ ... ... Ко – ... ...... ... ... ... – несиенің пайдаланылуы;
Рб – ресурстарды босату;
Кқ – несиенің қайтарылуы;
Бқ – ... ... ... ... ... ... (несиенің ұсынылуы) Ко – несие
қозғалысының алғашқы ... ... ... ... ... яғни ... бос ақша қаражаттар себепкер
болады.Несие беруші ... ... ... ... ... сенімді болған кезде ғана несие бере алады.
Несие алу (Қақ) ... ... ... ... ... несиелік қатынастың ... ... ... бір ... ғана ... ... (Кп) қарыз алушының оны өз ... ... ... ... ... ... ету
керектігін білдіреді.Ресурстардың босатылуы (Бр) қарыз ... ... ... ... аяқталу актісін, несие
алушының уақытша қажеттіліктерін қанағаттандыру ... ... ... ... ... бұл ... ... кезеңге өтуі үшін материалдық база болып табылады.
Несиенің қайтарылуы (Кқ) ... ... ... ... несие ... ... ... ... ... бір ... айналымда жүзеге асқан құн
өзінің ... ... ... ... ... ... пайдаланылғаннан кейін (Кп) құнды несие берушінің алу
актісі несие ... ... ... ... ... ... ... (Кқ) және ... ... ... ... бергені) Қақ сәйкес келуі мүмкін.Аталмыш ... ... ... сол бір құнның ... ... ... ... ... бір ... ... берушіге қайтарады, ал ол дәл
осы соманы алады.
Осы қарастырылған ... ... ... ... бір ... ... ... несиенің қозғалысын көруге
болады, ол тек несиеге ғана ... ... ... ... ... ... шеңберінде ғана туындайды, ... ... ... ... ... ... актісінің ауфсуы және
керісінше деп қараған ... ... тану үшін оның ... ашу ... ... ... туындайтын базаны қарау керек.Несиенің ... ... ... ... құрайтын негізі (база) неден
тұрады? О.И.Лаврушкин ондай ... ... ... ... ... бір сатысы бола тұрып, бір ... ... ... ... сатыларын қамтиды.Несие ақшасын жарату
(орналастыру), алу және оны ... ... ... ... ... ... ... оның жалпы ... ғана ... ... ... тән ... ... ерекшелікті көрсетеді.
Несиенің қайтарылуы – уақытша ... ... ... ... қайтару процесі.Ол өзінен-өзі туындамайды.Ол құнның
ауыспалы ... ... ... процестерде
негізделеді.Бұл тек қайтарымның негізін жасайды.Уақытша ... ... ... ... ... қаражаттар қарыз ... ... ... ғана ... ... ... ... процесс болып ... яғни оны ... ... ... ... болмайды.Несие беруші мен
қарыз алушы бекіткен ... ... ... ол ... ... ... ... деңгейінде несиенің қайтарылуы тұтас
алғанда қайтарудың жиынтығын көрсетеді.Бұл жерде ол ... ... ғана ... ... ... категория сияқты бар
несиенің ... ... ... ... оның ... ... сипатқа тән екендігінде.
Банкке, несие ... ... ... ... ... кез-келген сәтте өзіне несие ... ... бос ... ... ... ... ... және
жеке тұлғаларға) талап етуі ... ... ... қосарлы қайтарылу сияқты.
Несиенің құрылымын, қозғалыс кезеңдерін және ... ... ... ... ... ... дей ... былайша
айтуға болады: «несие беруші мен ... ... ... ... мен ... негізделген қозғалысынан ... ... ... тағы да көп ... бар.Мысалы, несие-бұл несие
капиталының қозғалысы.Несие капиталы- бұл қайтару ... ... ... ... несиеге ұсынылатын ақша капиталы.Капитал-
бұл өз-өзінен ... ... ... ... сапалы ерекшелігі
сол.Ал ... ... ... құн, оның ақшадан ... ... ... өзінен- өзі өсетін құнның бір ... ақша ... ... өсім бере ... ... ... ... тырысып көрейік.Несие- кеңейтілген
қайта өңдіру мақсатында ... ... бос ... ... ... ... ... қозғалысы себепті
экономикалық қарым-қатынасты көрсетеді.
Несиелік қатынастардың мәні ... ... ... етілу,
мақсатты сипат сияқты маңызды принциптерімен анықталады.
Бұл принциптер ... ... даму ... ... ол ... заңды түрде бекітілді.
Несиенің қайтарылу принципі – қарыз ... ... ... ... берушіге уақытында қайтару ... ... ... ... ... ... ... несиені пайызбен өтеуде ... іс ... ... ... ... қозғалысына қажетті талап болып
табылады.Ол ... бір ... ... ... ... қайтарылуын
қамтамасыз етеді.
Несиенің төлемділігі – қарыз ... ... ... ... және одан ... ... ... беруші де, оның тиімді
пайдаланылуына қарыз алушы да ... ... ... ... қарыз алушыға кез-келген тиімді
уақытта ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Белгіленген мерзімді бұзу – несие беруші үшін қарыз ... ... ... ... ... ... ... мерзімінен
бұрын өндіріп алуға саятын ... ... ... негіз болып табылады.Несиенің қамтамасыз етілу принципі
несие келісімшартында ... ... өз ... ... ... мүмкін жағдайда несие ... ... ... ... ... ... көрсетеді.Бұл принцип жалпы
экономикалық ... ... ... ... ... табылады.
Несиенің мақсатты сипаты несие берушіден алынған ... сай ... ... ... ... бөлімде берілетін несиенің нақты мақсаты, сондай-ақ ... ... бұл ... ... ... сақтауы белгіленеді.
Бұл принциптердің ... ... ... байланысты және
олардың бір уақытта ... етуі ... ... ... ... бұзылса, онда неси қатынасының мәні ... ... ... ... сияқты өзіне тән ... – ақша ... ... экономикалық категория болып
табылады.«Несие» деген сөз, «қарыз», «несие» ... ... ... мағына беретін ... ... ... ... шығады.Ол
экономикалық категория ретінде әр ... ... ... етеді.Ол тауар өндірісінің пайда ... ... ... ... бай және ... ... көрінеді.несие
қатынастары ақша қатынастары сияқты ... даму ... ... табиғи түрде (астық, мал, еңбек ... ... ... ... ... ... ... мен
кәсіпкерлерге тұтыну мұқтаждығы мен ... өтеу ... ... ... ... ақша ... ... объективті қажеттілігі ... және ... ... асатын кеңейтілген ... ... ... ... ... ауысып отырады. Меншіктің
ақшалы түрі тауар түріне, ... ... ... өңдірістік
тауарлыға және тауарлық ... ақша ... ... ... яғни
А – Т – Ө – Т¹ - А¹ ... ... ... ... ... ... ақша ... қорына (машиналар, шикізат
жабдықтары және т.б.) ауысып кетеді, ... ... - ...... өнім ... жасалады, өңдірістік тауарлыға
айналады.Үшінші кезеңде тауар ... ... ақша ... ... ... ... тұрақты түрде бөлек
жеке кәсіпорында және жалпы ... ... ... жүріп
жатады.капиталдың қозғалысы – оның тек ... ... ... ... оның ... ... айналымы (оборот)
дегенде оның үнемі қайталанатын ауыспалы айналымы ... ... ... бір ... субъектілерінде ақша
қаржысының уақытша босатылып және ... ... ... ақшаға деген қажеттіліктің ... ... ... ... ... ... жеке ауыспалы
айналымдағы капиталы болады.
Қызмет процесінің бағыттылығы ауыспалы ... әр ... ... ақша ... оларда бір мезгілде және
үнемі бар болуын: ... ... ... үшін - ... және ... ал айналым саласы үшін – тауарлы және ақшалай
болуын ... ... жеке ... ... ... ... ... және оларға деген қажеттілік үшін ... ... ... және ... ... құн
қозғалысының процесінде. Негізгі ... ... ... тозу ... қарай дайын өнімдерге бірте-бірте
аударады, ал олар ... ... ... ... ... жылдар бойы жинақталатыны мәлім.Бұл ... ... ... ... ... және ... үшін жұмсалатыны себепті
ақшалай қаражаттың уақытша ... ... бұл ... ақша ... ... ... ... ақшаға
қажеттілік туады.Яғни, ақшалай қаражатты босату мен оған ... ... ... ... да ... ... дайын өнімді сатудан түсетін түсім ақша және шикізат,
материалды ... алу, ... ... үшін бірден бір ... ... және бұл ... ... ... уақытша
босауы орын ... ... ... ... қажеттілік
маусымдарда нақты айналым қорларының ... ... ... ... пен ... ... уақыты
сәйкес келмеуінен және т.б. ... ... ... және айналым қорларының қозғалыс процесінде
ақшалай ... ... ... ... мен ... (босатылу
кезеңінде) болады.Сондықтан бір кәсіпорын басқа кәсіпорынға қарағанда
бұрынырақ тауар сатушы ... және оның ... ... ... ... ... уақытша босауы және оларға деген қажеттілік
тек материалдық ... ... мен ... ғана ... ... және ... ұйымдарда, сондай-ақ халықта ... ... ... ... ... ... мен ... уақыттары, ұзақ пайдаланатын заттарды сатып алумен халықтың
ақша қоры ... ... келе ... ... ... пен оның ... арасында туындаған
қарама-қайшылық шаруашылық жүргізуші субъектілердің қалыпты қызметі
үшін ... ... және ... ... ... ... жәрдемімен ғана шешіледі.
Несиенің ... ... ... ... ... ... айналымы мен ауыспалы айналымның бір ... ғана ... ... ... ... үшін белгілі ... ... ... ... ... – несие беруші
мен ... ...... байланыстардан туындайтын
міндеттемелердің орындалуын өз ... ... ... ... беретін дербес заңды субъектілер ... ... ... ... мен ... алушының мүдделері бір жерден ... ... ... ... өте ... болады.Несие келісімін жүзеге асыру
үшін оның ... ... ... ... ... ... керек.Ф.Энгельс:«Әрбір қоғамның экономика мүддесі, ... ... ... алға ... ... деп ... беруші мен қарыз ... ... ... бірдей
болған кезде , бір жағынан, несиеге ақшалай қаражатты ұсынуда, ... – оны ... ... ... ... ... ... бен (капиталдың бірдей болмауы)
пайда болу ... ... ... ... ... және оның эволюциясын түсіндіріп береді.
Шарушылық жүргізуші субъектілердің жеке ... ... ... ... ... объективті жүзеге асуын төлем
қаражаттарын жасау және жаңадан ... ... ... ... ... оның ... жете назар аудармай, оны ... ... ... ... (қолма-қол ақша және қолма-қол
ақшасыз) несие капиталының бір көзі ... ... ... нәтижесі.
Түрліше несие қарым-қатынастарындағы несиенің мән-маңызы сол
немесе басқа ... ... оның өмір ... ... ... ... ерекше формасы ретінде несиенің пайда болуы
шаруашылық ... бір ... ... құн шаруашылық
келісімде қолданысқа ... ... ... жаңа қайта ... әлі ене ... ... ғана ... ... байланысты
бұл құн қосымша ... ... ... туып ... ... өтеді және қайта ... ... ... қызметін
жалғастыра береді.Бірақ, несиелік қатынастардың ... ... ... ... ... меншік иелері сияқты бір-біріне
қарсы ... ... ... ... ... ауқымынан
іздеген жөн.Тауарларды қолдан-қолға өткізу сияқты ... ... ... ... ... ... қатынастардан туындаған
экономикалық жеміс.
Несиелік қатынастар ... ... және ... нақты
экономикалық негізде қаражат айналымы мен ... ... ... ... материалдық негізі боп құн ... ... ... ... кедей болғаны үшін алмайды, ол өзінің
меншікті қорларының ... ... мен ... ... күшіне толық шамада жетпей ... өз ісін ... үшін ... ... объективті өмір ... ... ... ... ... өндірушілердің өндірістік (негізгі және айналымдық)
қор-
лар айналымы мен жеке ... ... ... ... ... беруші мен қарызға алушының заңды тұрғыдан дербестігі;
-несиелік қатынасқа несие ... мен ... ... ... объективті қажеттіліктен туындаған және ол ... ... ... рөл ... ... капиталдың
қарызға трансформациясын қамтамасыз етеді және несие берушілер ... ... ... ... білдіреді.
Оның көмегімен мемлекеттің, халықтың, ... ... ... мен бос ... ... қаражаттары
жинақталып, уақытша пайдаланудың төлеміне аударылатын несие капиталына
айналады.
Несие мен ...... ... қарым-қатынастарды
білдіретін дербес ... ... ... ... ... ... несие қарым-қатынасының субъектілері тек
несие мәмілесінің ... ғана ... ал ақша ... ... ... заңды емес және жеке ... ... ... ... және ақша қарым-қатынасының ең ...... ... әр ... екендігін атап өткен
дұрыс.
* Нарықтық экономикада несие-банк ... ... роль ... ... ... мен халықтың ақшалай есеп айырысулары
мен төлемдерінің едәір ... ... ... ол ... ақша ... ... ... ақшалары мен табыстарын
белсенді әрекет етуші ... ... ... әр ... сақтандыру, делдалдық, инвестициялық, сенімділік, кеңес беру
және басқа да ... ... ... ... кезекте бола тұра,несие жүйесі ... және ... ... ... ... ақша ... бірнеше есеге кеңейтеді, ақша құралдарының бір ... ... ... ... ... сол ... ... өсуіне ықпал етеді.
Несие жүйесінің ролі мен ... ... ... несиелік қаражаттардың жалпы көлемі, кәсіпорындар ... ... және ... ... ... ... үлесі, жалпы төлем айналымы және т.б.
Несие жүйесі өз ... ... ... ... ... ... және әр түрлі ... ... және ... ... негізінде уақытша еркін ақша
қаражатын ... және ... ... жөніндегі экономикалық
байланыстары несиелік қатынастардың мазмұнын анықтайды.
Бірақ несиелік ... ... ақша ... және оны заңды тұлғалар мен жеке ... ... ... ғана ... процесінде өндірістік
құнға, яғни ұдайы өндірістің ақша ... ... ... қосымша массасы қалыптасады.Төлем айналымының үлкен
ағымы ... ... ... ... ол ... қатынастардың мазмұнын
толықтыра отырып, төлеушілер мен несиелік мекемелер арасында, ... мен ... ... ... ... ... ... ақша айналымын реттейді, заңды және жеке
тұлғаларға әр ... ... ... ... ... ... қатынастар туындайды.
Несиелік қатынастардың екі түрлі ... бар және ... үшін де, ... ... ... үшін де ... қажет болады.Несие мекемелерінде ақшаны сақтау – несиелік
ресурстардың ... ал ... ... мен ... қажеттілігі
үшін орналастыру – несие беруді білдіреді.
Екі жақты қатынастар мыналардың ... ... ... мен ... ... несие жүйесі мен халық, мемлекет пен
несие ... ... ... ... әр түрлі мемлекеттердің
несиелік мекемелері арасында.
Несиелік қатынастар несие экономикалық категориясының ... ... ақша ... жүзеге асырылады.Несиелік қатынастардың
сыртқы көрінісін несие ... ... ... ... мен ... ... ... формасы
мен мазмұны диалектикалық бірлікте ... ... ... ... ... ... және олардың ... ... ... ... несиелік
қатынастар мазмұнының және ... ... ... ... екі ... ... ... және ақшалай.Тауаллық несие
коммерциялық несиенің алғашқы ... ... ... ... ... ... ... бұл несие ақша
формасына өзгереді.Оның ... ... яғни ... ... несие
берушіге алынған тауарлық несиенің дәлелі ретінде вексель, кепілдік
қағаздарды ... ... ... жазып береді, несие беруші оларды
ссуда алу үшін банкке ... ... ... ... ... ... ... және банк саналады.Оның
мазмұнындағы өзгерістер салдарынан ... ... ... ақша ... ұласады.Осылайша, тауар формасы негізінде
несиенің, ең ... ... ... ... формасы туындайды және
дамиды.
Несиелік қатынастардың, несие ... және ... ... кең ... несие жүйесі түсінігін құрайды.
Тар мағынадағы несие ... – бұл ... ... жүйесін реттеуші және елде ... да ... ... несие мекемелерінің желісі.
Несие жүйесі банктік және ... ... ... операцияларды жүзеге асыруды ... ... мен ... ... ... ... екі ... бар: банктік және банктік
емес ... ... ... ... екі ... қалыптасады:банктік мекемелер және мамандырылған ... ... ... несиелік операциялардың көлемінің функционалдық
маманданымен және ... ... ... ... ... ... ... субъектілеріне ұсынатын қаржы-несие
қызметтерінің ... ... ... ... ... ... жүйеден төмендегі
белгілері бойынша ерекшеленеді:
-банктік капиталдың және ... ... ... ... ... әр ... түрлері арасындағы бәсекенің
кү-
шеюі;
-банктік капиталдың өнеркәсіптік капиталмен байланысуы ... ... ... соның ішінде монополистік мекемелер қызметінің ғалам-
дануы мен ... және ... ... ... ... ... ... болуы.
Экономиканың тарихи-экономикалық дамуының әрбір сатысына несиелік
істі ұйымдастырудың өз ... ... ... ... жауап беретін несиелік жүйенің өз ... ... ... ... банк ... несиелік жүйенің қатаң орталықтанған
құрылымы сәйкес ... ... ... үшін ... яғни банктік
және банктік емес мекемелердің ... ... ... сәйкес келеді.
Қазіргі кездегі несие жүйесінің күрделі, көп буындық құрылымы
бар.Егер ... ... өз ... ... ... ... ... болса, онда қазіргі кездегі несиелік
жүйенің үш маңызды ... ... ... болады:
— орталық (эмиссиялық) банк;
— коммерциялық банктер;
— мамандандырылған ... ... ... және ... ... ... қаржы қызметтерінің функционалдық
мамандануы, көлемі мен санына сәйкес ... ... ... ... ал институттарының қызметін үйлестіруші ортақ орган болып –
Орталық банк ... банк – ... ... ... ... ... халықтық және ұлттық банк деп ... ... ... ... эмиссиялық, ақша-несие институты.Орталық банк- бұл
«банктердің ... Ол ... және жеке ... ... ...... банктер және басқа несиелік
мекемелер,сонымен ... ... ... ... әр ... ... банк тікелей ... ету және ... ... ... қызметтерін банктік ... ... ... ... ... ... буындарына негізінен тек жанама ықпал
етеді, ол несиелік және ... ... ... әр ... ... қызметтерінің өзара байланысынан көрініс
табады.
Коммерциялық банктер ссудалық ... ... әр ... ... етуші көп қызметті мекемелер ... ... ... танымал қаржылық операциялар ... ... ... орындайды.Коммерциялық банктер дәстүр
бойынша кез келген елдің несие ... ... ... ролін
атқарады.
Олар бұрынғысынша үкіметтің, іскер топтардың және ... ... ... ... ... орталығы болып
табылады.Ссудалық және инвестициялық операциялар арқылы ... әр ... ... ... үшін өз ... жол ашады.2006
жылдың басына қарай Қазақстанда 35 банк ... ... ... мекемелері (оларды басқаша
парабанктер деп атайды) ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады.Бұл
мекемелерсіз экономиканың әр ... ... және ... ... жүйесінің толық болмай қалады.
Парабанктік мекемелер не ... ... ... ... не ... қызметтің бір-екі түрін жүзеге асыруға
бағытталады.Олардың қызметі көп ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді және де арнайы
қызметтерді ұсынуға негізделеді.
Бұл мекемелер үшін екі ... ... тән ... ... ... есеп ... ... жүзеге асырумен
байланыса отырып, олар Орталық ... ... ... ... тиі;екінші жағынан, ... бір ... ... ... ... операцияларға мамандана отырып, олар
сәйкес ведомстволардың реттеуші ықпалына ... ... ... өте ... ... ... ... дамыған елдер бағдарланады,ол орталықсыздандырылған ... және өз ... ... ... жүйені (елдің
орталық ... ... ... 15 мың ... ... және ... банктерін, ссуда ... ... ... ... ... сақтандыру
компаниялары мен зейнетақы қорларын, ... ... ... ... ... және ... олар ... астам деп есептеледі.
АҚШ-тың несие жүйесіне қарама-қайшы Жапондық ... ... деп ... 13 ірі коммерциялық қалалық,
64 аймақтық банк, ұзақ мерзімдік несиелік 3 банк және 7 ... банк – ... ... ... тізімі шамамен АҚШ еліне ұқсас келеді.
КСРО күйрегенге дейін ... ... ... ... Оның ... ... емес филиалдар, ... ... ... ... және ... емес
мекемелердің бөлімшелері ... ... ... жүйесі өзінің
төмен ... ... атап өту ... ... 80-
жылдардың ортасында екі деңгейлі несие ... құру ... ... ... КСРО ... банкі, екінші деңгейде
бес мамандандырылған банк тұрды. Банктік емес ... ... іс ... ... несие жүйесі орталық банк-Қазақстан Республикасы
Ұлттық банкінен, ... ... 35 ... ... ... ... ... Даму банкі, Қазақстан Құрылыс-жинақ ... ... ... ... ... 50 ... ), 157 микрокредиттік
ұйымдар, 75 ломбард, «Қазпошта» акционерлік ... ... ... жүйесі, 36 сақтандыру компаниясы , 16 мемлекеттік емес ... ... ... ... қоры және басқалардан тұрады.
Қазақстанның несие жүйесі 1999 жылдан бастап өз ... ... ... ... ... ... ... қалыптасты.
Қазақстан несие жүйесі
3-сурет
1.2. Несиелік жүйені құру принциптері, формалары ... ... ... мен ... ... негізінде
белгіленген принциптер жатыр.Экономиканың ... ... ... ... ... тұжырымдауға болады: елдегі банк ... ... ... ... емес ... ... банк ... екі деңгейлі банк ... ... ... ... ... несиелік мекемелер желісін
барынша ... ... ... ... ... жақындату,
мемлекеттік валюталық монополия, Орталық ... ... ... ... ... ... мемлекеттің банктердің
құрылуы мен жойылуын бақылауға, банктік операцияларды ... ... ... ... бекітуінің айрықша ... ... банк ... ... аумағында банктерді
құруға рұқсат береді және банктер мен ... ... ... ... банк ... беру ... орындалатын
банктік операциялардың шеңберін анықтайды.
Нарықтық экономиканың ... ... емес ... ... ... одақтары, зейнеиақы ... ... ... ... әр ... ... банктік
жүйенің қажеттілігін талап етеді.Бұл институттардың ... ... ... жұмылдыруға және оларды ипотекалық ... ... ... Республикасысының Ұлттық банкі (бұдан әрі Ұлттық
банк) ... ... ... ... және ... банк ... ... деңгейі болып табылады.
Банк ісінің ... ... ... көрсетеді,яғни барлық
елдердегі несиелік институттардан Орталық ... ... ... ... ... ... ... басқаруда басты ролді атқарады.
Олардың басшылық ролі мемлекет берген кең ауқымды ... ... банк ... ... жүзеге асыруына байланысты Орталық банктер ... ... ... ... қызметін әкімшілік ... ... ... экономикалық ықпал ету құқықтарын иеленеді.
Коммерциялық банктер ... ... ... және ... әр ... қызметтерді көрсетуде толық дербестік алған.
Нарықтық экономикада банктік емес ... ... ... елдің несие жүйесі аяқталмаған ... ... ... ... және ... ... экономиканың
сұраныстарын толық қанағаттандыру мүддесін осы ... ... ... олар ... ... несие жүйесін толықтырады, оны
байыта түседі, экономикадағы өзгерістерге өте ... ... ... мемлекет ортақ ... ... оның ... ... ... Ұлттық банк табылады.Бұл
принцип айналымдағы ақша ... ... ... ... ... және ... тұрақтылығын қамтамасыз ету, ақша-несие ... ... ... және оның ... ... саласында республиканың мүдделерін қорғау үшін қажет.
Несие жүйесін құрудың ... ...... мекемелерінің
желісін барынша дамыту және ... ... ақша ... яғни ... буындардың бос ақша құралдарын
банктерде ... есеп ... ... ... ... ... Қазақстан аумағында 385 бөлімшесі мен филиалдары
бар 35 банк ... ақша ... ... ... ... несиелік
ресурстарды бір арнаға ... және ... ... ... ... ... ... береді.
Мемлекеттік валюталық монополия принципіне үлкен мән беріледі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... және Министрлер кабинеті
өз ... ... осы ... ... ... ... ... саласындағы нормативтік ... ... ... ... ... ... реттеудің негізгі органы болып табылады».
«Валюталық ... ... ... ... ... ... ... заңнаманың сақталуын және оны бұзған
тұлғаларға қатысты санкциялардың ... ... ... валюталық реттеу қызметтерін жүзеге асырады.
Бұл принцип – елдің тәуелсіздігін ... ... ... ... жинақталу құралы және ақша айналымын ... ... ... ... ... ... автономиясы егеменді ... ... ... ... банкі жөніндегі» заңымен бекітілген.
Банктер оперативті ... ... ... ... ... ... ... және атқарушы ... ... банк ... ... Парламентіне және
Президентіне ғана есеп ... ... ... яғни ... республиканың ұзақ мерзімдік
мүдделерін қорғаушысы ретіндегі Ұлттық ... ... ... ... мүдделерімен сәйкес келмеуі ... ... ... тапшылығы кезінде ... ... ... ... жою үшін ... ... (ол ... үкіметі кезінде
жүйелі түрде жүргізілген), ол ақша ... ... ... ... ықпал етеді.
Орталық банк ... ... ... ... ... ... ретінде, ақша-несие саясаты ... ... ... ... ... да,
ақша-несие саясатын автономды ... қол ... ... ... ... жөнінде сөз болуы мүмкін емес.
Ұлыбритания мен ... ... ... ... ... ... та ... ретінде коммерциялық банктер
есептеледі.Олардада да ... ... ... ... ... ғана есеп ... ... автономиясы Германия, АҚШ-та заңды ... ... банк ... ... ... ... делінген,
яғни Орталық банк өз саясатын үкіметпен үйлестіруі ... ... ... ... ... ... ақша ... қолдау мақсаттарына
қарама-қайшы келетін болса, банк ол талаптарды ... ... ... де, ... ... де ... тек
Бундесбанк жөніндегі Заңға бағынады.
Біздің ... және шет ... ... ... едәуір дәрежесі экономиканың қалыпты дамуын ... ... ... және ... тұрақтылықты қолдау ... ... ... ... ... ... салыстырмалы
тәуелсіздігінің негізгі белгісі – бұл ... ... ... ... және банк жүйесін заңды ... ... ... банк ... ... мүмкіндігін шектеудің
маңыздылығы ... заң күші бар ... ... банкі жөніндегі»
Жарлығында ... ... ... ... ... және ... Республикасы қаржы жүйесінің
әрекет ... ... ету ... осы Заңға сәйкес Ұлттық банк:
а)Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... ... ке-
пілдемелік міндеттемелеріне сәйкес келісім жағдайында қысқа
мер-
зімді несиелер береді;
ә)Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... ... ұйымдарға мүшелігіне байланысты жазылу және басқа тө-
лемдеріне ... ... ... ... ... ... береді».
Ұлттық банктің басқа клиенттері ... ... те ... ... ... ... ... қайтарымдылық, мерзімділік және
төлемділік шарттарында ссуда алады.
Әрбір несие бойынша ... ... ... ... ... ... ... сатып алу мерзімі 6 ... ... та ... Республикасы тарапынан жыл соңына дейін
созылуы ... ... және ... ... ... іс ... ... ал Германия,Францияда заңмен
шектелген.
* ... ... – бұл ... ... ... ... көрініс
табуы. Ол несие ... мәні мен ... ... ... мен ... ... әрі
диалектикалық жағынан біртұтас болады.Несие қатынасының формасы оның
мазмұны мен ... ... ... ... ... ... ... несиенің мынадай ең
маңызды формаларын бөліп көрсетуге болады:
-қызмет ету ... ... және ... ... ... ... ... және тауарлық несие;
-несие қатынасының субъектісіне қарай-банктік,коммерциялық,халық-
аралық,тұтынушылық несиелер;
Несиенің тауарлық формасы – ... ... алып ... ... ... ... пайда болған.Ежелгі тарихтан білетініміздей,
адамдар тұтынуға қажетті артық өнімдерін ... мал, тері және ... өсім ... қарызға берген.
Несиенің тауарлық формасы осы замаңғы іс-тәжірибеде ... ... ... ... ... мен ... ... саймандар лизингісінде қолданылады.Қазақстанда
тауарлық несие ... мен ... ... ... тұқым
түрінде берілетін бұл несиені фермерлер мен ... ... ... ... ... ... отырады.
Несиенің тауарлы формасының негізінде ақшалай ... ... ... осы ... ... астықты жинағаннан
шаруашылықта артықшылықтарға ие, типтік форма ... ... ... пен ... ... тән ... әмбебап құралы
болып табылады.Несиенің бұл ... ... және ... айналымдардың шегінде пайдаланылады.
Несиенің ... және ... ... ... ... ... да қолданылады.
Несие түрлері – бұл оның несиелерді жіктеу үшін ... ... ... ... ... ... түріне жылдам сатылатын жылжымалы мүлікпен немесе
құқықпен ... ... ... ... әр ... ... бойынша
тіркелетін ломбардтық несие жатады.
Ломбардтық несиені негізгі әр алуан түрлеріне құнды қағаз кепілдігімен
(жинақ ақша ... ... ... ... және т.б) ... ... Қарыз алушы ломбардтық несиені өз қалауынша, шектеусіз
пайдалана ... ... ... ... ... ... ... ауысып отыру)-қарыз капиталының ұлттық және әлемдік нарықтырында
қолданылатын жаңғыртпалы несие. Ол ... ... ... ... ... ... ... несие келісіміне қатысушы елдер арасында қосымша
келісімсөзсіз ... ... ... ... ... алушының алдындағы несие ұйымының оған ... ... ... ету ... ... ... бір ... келісілген мөлшерде несиені беру жөніндегі заң тұрғысынан ресімделген
міндеттемесі. Несие желісінің ... ... ... мен ... ... ... ... тығыз ынтымақтастығын білдіреді.
Овердрафт (ағымдағы банк шотының келісімшарты аясында несиелеу) несие
ұйымының шот иесіне, оның ағымдағы банк ... ... ... бойынша
төлем арқылы беріледі. Яғни, бұл төлем шотта ақшалай қаражат ... ... ... ... берушінің алдында пайда болған берешегінің түскен
қаражаттың есебінен кейін оған өтеуін ... ... ... ... ... ... ... несие олардан бұрын
бұрын пайда ... Оны бір ... ... ... ... ... мен ... көрсетулер үшін төлем мерзімін ... Осы ... ... ... ... және ... ... нәтижесін білдіретін тауар капиталы ... ... ... ... мен өткізу процесінен тікелей пайда болады. Ол ... ... және оның ... шегі ... ең ... оның ... ... өйткені әрбір кәсіпкер, әрбір өзге субъекті ... ... ... ... ғана бере ... ... ... тауарларды сатып алған кәсіпорындар ғана пайдалана алады.
Осы несие формасының құралына ... ... ... қолма-қол ақшасыз
есеп айырысудың көлемін арттыруға және айналыс ... ... ... бұл сатып алушы-қарызгердің жабдықтаушы алдындағы заңмен қатаң
белгіленген борыштық міндеттемесі. Онда борыш сомасы , ... үшін ... ... ... мен ... ... ... несиелерге тиесілі
қаражатты алу үшін ғана емес, ... ... ... ... ретінде
пайдаланылады.
Вексельдің қолдан қолға өту барысында табыстау жазбасы-индоссамент
жасалады. ... ... ... көп ... оның айналыс ортасы
соғұрлым кең әрі оның төлем кепілдігі ... ... ... несиенің басты мақсаты- тауарлардың ... ... және ... ... ... ... ету.
Оған тән белгіге оны пайдаланғаны үшін сатылған тауарлардың немесе
қызмет көрсетулердің ... ... банк ... төмен болатын
пайыздың қосылуы жатады.
Коммерциялық несие дамыған елдерде кеңінен тараған және ол ... мен ... ... ... ... ... ... ол инфляцияның салдарынан, өндіріс пен тауар айналымының
құлдырауынан, ... ... ... және ... субъектілердің арасындағы сенімінің азаюынан тиісті деңгейде дами
алмады.
Коммерциялық несие ... ауыл ... ... ... ... ... ... жанар-жағар май
материалдарын, тұқымды, минералды тыңайтқыштарды және өсімдікті қорғайтын
құралдарды тауарлық ... ... ... ҚР ... Кодексіне сәйкес
коммерциялық несие ұғымы аванс түрінде берілетін ... ... және ... ... ... ... ... несиені тауар жеткізушілер сатып алушыларға жеткізілген
тауар үшін ... ... ... ... ... Бұл ... ... вексельді, яғни, төлем міндеттемесін табыс етеді. Бұл вексель
банкте атаулы құннан төмен баға ... ... ... ... ... ... оның кепілдігімен (кепілге салынумен) банк несиесін ... ... ... ... ... ... банк ... аралас болады.
Нарықтық экономикада несиенің формасы банк несиесі.Бұл жағдайда
несие қатынасының ... ... ... қаражатпен беру
процесі ... ... ... ... ... мұқтаж
мамандандырылған қаржы-несие ұйымдарына, көбінесе ... ... ... ... халыққа, мемлекетке беріледі.
Банк несиесінің бірінші ерекшелігі- банк өз ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге,тартылған
ресурстардан да ... және жеке ... ... ) ... ... ... ... өзіндік капиталының үлесі
шамамен алғанда 18-20% -ті ... ... ... ресурстар
(депозиттер, банкаралық қарыз ... ... ... ... ... айналымға әлі
түсе ... ... ... және ... ... уақытша бос қаражатын банк қарызға береді.
Банк ... ... ... банк ... қаражатты
қазызға өздігінен өсетін құн ... ... ... ... мәнісі мынада:қарыз алушы бұл қарызны пайдаланғаны
үшін банкке ... ... ... ... осы несиені өндіріс
саласында пайдаланғаннан кейін табыс алады әрі оның ... ... ... ... қажеттілік оның ажырағысыз ... ... ... ... ... ғана ... ... несиеден айырмашылығы, ол, сонымен қатар, өндіріс саласына
және жинақтау ... да ... ... Банк ... ... ... ... қарағанда әлдеқайда кең, өйткені
коммерциялық ...... ... ... мерзімімен және
сомасымен шектеліп қалған.
Банк несиесі банк пен ... ... ... ... ... ... ... бекітілгеннен кейін беріледі.Банк
несиесінің мақсаты: негізгі және ... ... ... ... ... вексельдер есебі және оны қайта есептеу, халықты
несиелеу.
Банк несиесі ... ... ... ... ... ... мерзімге бөлінеді.Қысқа мерзімді несие қарыз ... ... ... ТМҚ ... ... еңбекақы төлеуіне және
өзге де шығындарын өтеуіне ... ... ... үшін бір ... ... мерзімге беріледі.
Ұзақ мерзімді ... ұзақ ... ... ... ... арналған, яғни ол бір жылдан да көп ... ... ... ... ... ... әрі жаңғыртуға беріледі.
Банк несиесінің есебінен залалдардың орнын толтыруға, жарғылық капиталды
қалыптастыруға, бұрын алынған несиені өтеуге, айыппұл, өсіақы, тұрақсыздық
төлемдерін және т.б. ... ... есеп ... ... төлеміне қолма-қол ақшасыз түрінде,
жекелеген жағдайларда, мысалы ауыл шаруашылық ... ... ... ... және ... қажеттіліктеріне қолма-қол ақшамен беріледі.
Несие қарыз алушыларға тек ... ... ... үшін ... Және ... ... ... заң тұрғысынан құқық
қабілеттілігі болған жағдайда,несиені өтей алатын қабілеті ... ... ... ... ... ... ғана ... келісімшартының
шарттары әрбір қарыз алушыға жеке анықталады.
Банк несиесі негізіне тікелей болады, яғни, қарыз қарыз ... ... ... ал, ... түрі делдал арқылы беріледі, мысалы,
халыққа тауарлар сатылған кезде несие ... ... ... ... ... ... ... банктер соңғы бес ... ... ... ... салымдарын күрт арттырады. ЖІӨ-дегі қарызлық ... ... ... ... ... ... ... 2 еседен көп.
1.07.2006 ж. несие салымдарының құрылымы:
- қысқа мерзімді несие -47,9%;
- орта мерзімді несие (1 ... 5 ... ... ұзақ ... ... (5 жылдан жоғары)-19,9%;
Тұтыну несиесі халыққа оның ағымдық ... ... үшін ... Оның ... жеке ... ... құрылыс салуға, тұрғын үйді жөндеуден өткізуге, ұзақ уақыт
пайдалануға жарамды заттарды сатып алуға ... ... ... өмір ... ... ... ... саясатының маңызды бөлігі болып табылады. Өнеркәсібі
дамыған елдерде тұрғындар (халық) ... жыл ... ... %-ын тұтыну несиесін өтеуге жұмсайды. Қазақстанда ... ... ... ... қалды десе де болады. Халық борышқор болудан
қарқады, оның үстіне, тұтыну ... ... ... ... ... 18-20%-ды құрайды.
Несие халыққа тауарлы формада және ақшалай формада берілуі мүмкін.
Тауарлық форма ... ... оның ... мерзімін ұзартумен сатуда
қолданылады, яғни, бұл ... ... ... ... форма банк
несиесі секілді халыққа тікелей немесе сауда ... ... ... түрде
беріледі.
Тұтыну несиесінің қосарлы қызметі бар: бір жағынан, ... ... ... ... ... де ... ... тауар сұранысы несие
сұранысын тудырады, екінші жағынан, халық неғұрлым ... ... бар ... ... ... ... Қазақстанда тұтыну несиесі мыналарға: кезек
күттірмейтін қажеттілік (шұғыл ... ... ... салу және ... ... алу несиесіне, ұзақ пайдалануға жарамды тауарларды сатып алуға
арналған несиеге және ... ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде табыстары біркелкі емес ... ... ... түрде теңестіреді, әр түрлі әлеуметтік топтардың
тұтыну деңгейі мен құрылымының арасындағы ... ... ... банк операцияларымен тығыз араласып кеткен.Мәселен, сатып
алушылардың ұзақ мерзімді борыштық міндеттемесін сауда ұйымдары ... алу үшін ... ... ... банктен тікелей берілетін
болса, сауда ... мен ... ... ... ... ... буыны
жойылады.
Тұтыну несиесі халықтың тауарға деген ... ... ... ... мен ... ынталандырады.
Қазақстанда тұрғын үй құрылысын салуға және оны ... ... ... ... ... беру үшін мамандандырылған мемлекеттік
құрылыс-жинақ ақша банкісі ... жылы ... ... несиесінің мөлшері 122,1 млрд теңгені құрады, 2003 ... 9,4 %-ке ... ... ... салу арқылы болатын қарызны ипотека
несиесі ретінде ұғуға болады.Ол ... үй ... ... және
сатып алуға, жер сатып алуға беріледі, әрі ұзақ ... ... ... ... ... ажырағысыз элементі
болып табылады.Оның мынадай ерекшеліктері бар:
-ипотекалық ... – бұл ... ... ... ... ... ... жағдайда кепілге салынған жылжымайтын
мүлік сатылады және одан ... ... ... ... ... ... де ипотека несиесі несие беруші
үшін ең
«сенімді» несие ретінде саналады;
-ипотекалық қарыздың ... ... ... ... тұрғын үй мен өндірістік үй-жайларды қаржыландыру, сатып
алу,
тұрғызу үшін және жер ... ... үшін ... несие,әдетте, 10-30 жылға дейін ұзақ мерзімге
беріледі.
Несие алдын-ала жасалған ... ... ... өтелетін
болады.
ҚР « Ипотека туралы » заңы ... ... ... ... қарқынды дамыды.
Респуликаның ірі банктері ипотекалық бағдарламаны жүзеге асыратын
өздерінің ипотекалық ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкісі жарғылық капиталы 100%-ды құрайтын
Қазақстандық ... ... (ҚИК) ... Ол ... ... ... несие үшін алынатын пайыз ... ... ... ... келеді. 2005 жылы ҚИК толықтай ҚР Қаржы министрлігінің
қарамағына өтті. Бұл ... үшін ... ... мөлшерлемелерді кемітуге
қажетті бәсекелестік ортаның құрылуына өз ықпалын ... ... баяу ... да ... түрде кеміп келеді. Ипотекалық
несиелеудің дамуына 2003 жылы Мемлекеттік құрылыс-жинақ ақша ... ... әсер ... 300 және 500 млн. ... ... ... екі шығарылымын
шығарып үлгерді және оларды сәтті орналастыра білді.
Ипотекалық несиелеудің отаны-Германия: алғашқы ... ... 1770 жылы ... аса ірі помещиктік шаруашылықтарға қаржылық қолдау
көрсету мақсатында құрылды.
ХІХ ғасырдың бас ... ... ... ... ... ... ... де қолданыла бастады, ал ХІХ ғасырдың орта шенінде ... ... ... ... ... және « ... банк » 1962 жылы Франкфуртте құрылды.
Мемлекеттік несие жеке және заңды ... бос ... ... ... және ... ... ... тарапынан жұмылдырылу себебі бойынша қатынастың
жиынтығын ... ... ... ... жабу үшін және ... ... мүмкіндіктерінен тыс қажеттіліктерін қосымша ... ... ... ... ... ... жағынан-
қарыз алушы ретінде мемлекет жататын ... ... ... ... ... жеке және ... ... таңда Қазақстанда айналыста мынандай бағалы қағаздар бар:
- 3,6 және 12 ай ... ... ... ... ... (МҚО)
- 5-7 жыл мерзімінде шығарылған мемлекеттік орта мерзімді
облигациялар
- 20 ... ... ... ... ... ұзақ ... қазынашылық міндеттемелерді ҚР Қаржы министірлігі шығарады
және оған мемлекет кепілдік береді.
МҚМ-мен қатар ... ҚР ... банк ... бар. Ол ... ... ақша ... алу үшін шығарылады, яғни мемлекеттік несие
ақша айналысын ... үшін ... ... жеке және ... тұлғалардың уақытша бос
ақшалай ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекеттік қарыз ішкі және ... ... ... ... МҚМ ... займ ... ... жинақ ақша және сақтандыру жүйелерімен
жұмылдырылған ... ... ... ... өзге ... қарызға алған
берешегінен ... ... ... ... ... мемлекет,банк, басқа
елдердің жеке және ... ... ... ... экономикалық
қатынас саласындағы қарызлық ... ... ... ... жаңа ... технология, тауар мен қызмат көрсету
импортын ұлғайтуға мүмкіндік ... ... үшін ... ... ... ... , ... инвестицияға мұқтаж дамушы елдерге капитал салудың ең тартымды
формасы болып табылады. Бұл ... ең ... ... ... ... ол тек ... фирмалармен және банктаемен ғана емес,
сонымен бірге, үкімет кепілдігімен қамтамасыз етіледі.
Бүгінгі таңда ... ... ірі ... ... ... халықаралық несиені жиі пайдаланады. Бұл белгілі бір реттеуді және
шектеуді қажет етеді.
Халықаралық несие делдалдың ... ... ... тікелей берілуі
мүмкін. Делдал ретінде аса ірі ұлттық және ... ... және ... ... әрі ... ... болады.
Қазақстанның халықаралық жетекші ... ... ... жүогізуге қажетті қосымша қаржыға жол ашты.
Халықаралық влюта қорымен (ХВҚ) «стенд-бай » несие аясында 185,6 ... ... ... ... (СДР) сомасында келісімге қол қойылды.
Бүгінгі таңда Қазақстан ... және ... ... құру және ... Азия даму банкі, Ислам даму банкі, Жапонияның ... және өзге де ... ... мекемелері беретін несиені
пайдаланады.
Қазақстанның және банктердің халықаралық рейтингісі алуы ... ... ... да, оның ... ... да пайдалы шартқа ... ... жол ... ... ... ұлғайтылған ұдайы өндірісті қамтамасыз ... ... есеп ... ... ... есеп ... ... шығынын үнемдеу, сондай-ақ, капиталдың шоғырлануын және
орталықтандырылуын күшейту мақсаттарында капитал мемлекеттер ... ... ... ... ... ... стратегиясын жүзеге асыруда халықаралық несиені қосымша құны жоғары
әрі бәсекеге ... ... ... бар ... ... ... құрал-жабдық және технология импорты үшін пайдалануы қажет.
Қазақстандағы ... ... және ... бір ... ... ... ... несие беруін білдіретін бірлестірілген деп
аталатын ... ... Бұл ... ... ... ... несиені
ұйымдастырушы ретінде алға шығып, несиелеуге қажетті қаражатты жинау үшін
өзге банктер мен қаржы институттарын ... ... ... ... ... ... қайтарылған несиелерді пайызымен банктерге бөліп
таратады.
Қазақстанда 2000 жылдан бері лизингілік несие қолданылып келеді. Лизинг-
бұл негізгі ... ... ... сатып алу және оны жеке заңды тұлғаларға
белгілі бір төлем үшін ... ... әрі ... ... ... ... алу
құқығын қарастыратын келісімшарттың бекітілуіне себепкер болатын белгілі
бір шарттармен лизингілік ... ... ... ... ... ... бұл түрі ҚР « ... лизинг туралы » заңымен, ... ... ... ... ... ... туралы
»және «Инвестиция туралы » заңдарымен реттеледі.
Лизинг бұйымына кез-келген тұтынылатын ... оның ... ... пайдаланылатын машина, құрал-жабдық, сайман, үй ғимараты, құрылғы,
көлік ... ... ... ... ... ... ... және лизинг
объектісінің амортизациясы жеделдетілген амортизация коэффициентіне сәйкес
« ... ... » ... ... қатысты болады, лизингтің әрекет
ету мерзімі лизинг объектісінің толық амортизациясының мерзімімен ұзақтық
бойынша өлшемдлуі ... – бұл ... ... иесі ... беруші) мен жалдаушының
арасындағы келісім. Бұл келісім – мүлікті делдал болып табылатын ... ... ... ... және ... үшін ... ... өзінің мазмұны бойынша несие қатынасына сәйкес келеді және мәні
бойынша қарызға ұқсас. Лизинг осы экономикалық ... ... ... алушыға мүлікті пайдалануға беру формасында берілетін ... ... ... банк ... ... ... ... салынбайды, яғни мүлікті кепілге салудың қажеті
болмайды;
- бизнес жоспарды ұсынудың қажеттілігі болмайды;
- лизингілік ... ... ... ... және ол игеруге жатқызы-
лады, бұл салық салынатын базаны кемітуге мүмкіндік береді;
- жүз ... ... және ... ... ... ... етпейді;
Лизингілік несиені Қазақстанда ауыл шаруашылық өндірушілері комбайн,
трактор және өзге де ауыл ... ... ... үшін, ауыл
шаруашылық өнімдерін өңдейтін кәсіпорындар технологиялар үшін, ... ... ... ... пайдаланылады.
1.3.Несие жүйесі дамуының ... ... ... ... жүйесі соңғы жылдары ... ... ... ... құрылымдық қайта құрулар нәтижесіндегі
өзгерістерге байланысты банк ... ... ... Ғылыми-техникалық революцияның (ҒТР) дамуы ... ... ... ... ... ... ... банктер өз операцияларын ... ... ... ... яғни ... ... банк
жүйесінің экономика дамуының өзгермелі ... ... ... ... ... құрылымдық қайта ... ... ... ... ... ... ... және
әмбебаптануы орын ... емес ... ... ... ... ... ... және банктік емес
мекемелер арасындағы айырмашылықтардың ... ... ... ...... ... ... жүйесінің құрылымдық
қайта құрылуының ... ... ... ... банк өз ... үшін депозиттік шоттарды
жүргізу, қолма-қолсыз есеп ... ... ... әр ... беру,құнды қағаздарды сатып алу, сенімхат ... ... және ... ... ... және ... мамандығы»
қызметтерді көрсету бойынша операциялардың көптеген түрлерін (кейбір
бағалаулар ... 200-ге ... ... ... ... көп ... ... қазіргі кездегі ... ... ... ... ... әмбебаптануы екі бағыт бойынша
жүргізіледі.Біріншісі-дәстүрлі емес ... ... ... ... ... ... факторингке,
ақпараттық-кеңестік бизнеске және ... ... ... ... атап ... жылжымайтын мәмілелер,бухгалтерлік және
компьютерлік қызмет көрсету,лизингтік іс ... ... ... мекемелердің ... ... ... ... ... (сақтандыру, брокерлік, жинақ,
сенімгерлік ... ... ... және т.б.)банктік
нарықтарға енуі ... емес ... ... ... ... салада, ақпараттық-кеңестік қызметтерді
көрсетуде, сонымен ... ... ... ... ... бәсекелесіп келеді.
Соңғы жылдары банктік және басқа арнайыланған ... ... ... ... ... және ... ... жинақтары үшін күрес өткір сипат алды.
Бұрын ... ... ... ... ... көтеру сияқты халықтың жинақ ақшаларын тартудың ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің
максималды шегін ... оны ... және ... ... ... ... ... ал басқа арнайыланған несиелік
мекемелерде шектеулер болмады. Әрине, бұл жағдайда ... ... ... ие болды.Банктер ақша нарығы сертификатынтарын
шығаруға рұқсат алды, олар бойынша ... ... ... ... ... АҚШ-та 1980 жылы депозиттік
мекемелерді реттеу және ақша ... ... ... ... ... ... ... барлық шектеулерін алып
тастады.
Ірі банктік ... ... ... қатысты жалпы
тенденция олардың ... ... ... өзі ... жекелеген түрлерінде бірдей
емес және ... ... ... ... ... мекемелердің қайта
мамандануы жөнінде сөз ... ... бұл ... ... жоғарылауына ықпал ... және ең ... ұсақ ... ... ... олар ... нишаларды», яғни әмбабап
немесе ірі банктердің ... ... ... ... ... ... тырысады. Қайта мамандануға қатысты тенденцияны
банктік бизнестегі бәсекеде ... ... ... сәйкес банктік қызметтің
өзінде, дәстүрлі банктік операцияларды қайта құру ... ... ... қызметті реттеуші әкімшілік ережелерді алып ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – бәсекенің өте
кең құралдарын қолдануға, банктік қызметтердің ... ... ... ... ... реттеу активтік операцияларды да, пассивті
операцияларды да ... ... ... ... өзгерістерге ұшырады.Қазіргі таңда олар ... ... ... ... ... ... беру ... алу) тікелей несиелеуге толығымен көшті.Бағалы қағаздарды
қолдана ... ... ... ... кең ... ... несиелік міндеттемелері нарықта сатылады, ал ... ... ... ... ... алды.Бұл
тенденция нақты түрде ... өз ... ... ... ... ... байқалады.
Несиелеу объектілерін ірілендіру жүзеге асып жатыр. ... өз ... ... ... ... ... ... активтердің сапасын дәл және дер ... ... ... ... ... ... өз активтерінің сапасын, жаңа несиелерді
ұсынуды, несиелеу ... ... ... ... ... ... ... сақтауын қадағалайды.
Ұзақ мерзімдік ... кең өріс ... ... ... ... жөніндегі пассивті операциялары өзгерістерге
ұшырады.Оларды үкімет ... ... ... ... ... қайта реттеу процесі дәлелдейді,яғни 1933 жылы ... ... ... ... ... ... ... «шектер» алынып
тасталды.Бұл жағдай банктердің депозиттік базасының ... ... олар енді ... етілгенге дейінгі салымдар бойынша ... ... ... оның өзі жаңа ... ... мүмкіндік
берді.
Нәтижесінде тартылған қаржылардың құрылымы күрт өзгерді: егер ... жылы ... ... ... балансындағы пассивтің
құрылымында банктік шоттардағы қалдықтар 70 пайыздан ... ... және ... ... – бар-жоғы 24-26 ... ... ... ... 60 ... астам болған еді.
Банктердің пассивті операцияларының инновациясы ... ... ... жаңа ... ... ... тапты.Салымдардың
жаңа типтері ашылды., олар бойынша пайыз мөлшері нарықтық ... ... ақша ... депозиттік шоттар
жатады.Көптеген коммерциялық банктер ... ... ... ... ... бастады,ол ақша нарығында еркін айналды.
Банктік операциялардың дамуында ақпарат пен ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты дер кезінде беру, оны жедел өңдеу және ... ... ... талдау және ақша нарығының даму
болашағын дұрыс бағалау ... ... ... ... ... өз ... ... үшін ақпараттың өте
үлкен көлемін талап етеді.Сондықтан да банк ... ... (ҒТР) ... ... енгізбей, компьтерлік техниканы
игермей банк ... ... ... ... ... ... ... құбылыс ретінде ... ... ... яғни ... ... ... ... операцияларға өтуі оның клиенттері шеңберінің кеңеюіне
әкеледі.Екінші ... ... ... ... ... ... ... таңдаулы, «айрықша сенімді» клиентураға қызмет
етті, қазір көптеген банктер өз ... ... ... белсенді түрде ене ... және ... ... ... олар ... ... яғни ... әл-ауқаты нашар
тобына бағдарланады.Ол қазіргі кездегі ірі ... ... ... өзгертеді.
Соғыстан кейінгі жылдар дамыған нарықтық қатынастары бар елдер
экономикасындағы ... ... ... ... банк капиталының шоғырлануы мен ... ... жаңа ... ... ... сонымен бірге ел
ішінде де, әлемдік қаржы нарықтарында да ... ... ... банктер тобының жедел өсуін туындатты.Мұндай алып банктер ... ... ... ... АҚШ және араб ... ... ... олардың активтері 100 млрд ... ... ... ... ... экономикасы бар елдердің қазіргі ... ... ... ... ... ... ғана тоқталдық.
Өз экономикасын нарықтық жолға қайта құрушы Қазақстан үшін ... ... ... ... даму ... ... ... нарықтық экономикаға өту өзіндік ... ... ... ... ... ... үшін шет ел тәжірибесін
толығымен ... ... ... ... ... ... өтудің
ең басында тұр, ал Батыс болса мұнда бұрыннан ... ... ... ... ... ... ... алған дұрыс болады, өйткені
ол өтпелі кезең жағдайында өз қолданысын ... ... ... ... ... ... ... ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ
2.1 ҚР-ның несие жүйесінің даму ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан: біріншісі – несие – есеп қатынастары, оның түрлері
мен ... ... ... ... несие – қаржы институттық
мекемелердің жиынтығы. ... ... ... капиталының
қалыптасуымен оның жұмсалуынан туындап, несиенің барлық формалары ... ... ... жүйесі несие – қаржы мекемелерінің ... жеке және ... ... ... ... және ... әр түрлі топтарына қарызға береді.
Несие жүйесінің ... ... ... туындайды. Несие
қатынастарының мазмұнын несие мекемелерінде әр ... ... бос ақша ... шоғырландырып және оларды белгілі ... ... және ... бір төлем ақымен қайтару үшін ... ... ... бірге несие жүйесі мемлекеттің ақша
айналымын ... ақша ... ... бір ... ... ... ... ету арқылы өндірістің тиімділігін
арттыруға ықпал ... ... ... арқылы кәсіпорындардың,
ұйымдардың және ... ... есеп – ... мен төлемдері
жүргізіліп, сондай-ақ әр ... ... ... ... ... ... беру және сол ... ... ... ... маңызы мен ел ... рөлі ... атап ... ақша салымдарының жалпы көлемімен,
кәсіпорындар жалпы көлемімен, кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... үлесімен,
жиынтық төлем айналымымен және т.б. сипатталады.
Несие ... даму ... ... ... көбеюі,
өндірістік пен тұтыну салаларының банк ... ... ... ... ... мемлекеттердің ішінде АҚШ алдыңғы
қатарда келеді. Оған дәлел, елде ақша ... ... ... ... несие жүйесі арқылы өтеді.
Өз қызметінің тиімділігін арттыру үшін ... Банк ... ... ... ... және өз ... ... жүргізе бастағаннан бастап, яғни ...... ... ... ... 16 жыл ... ... несиелеудің нарықтық
нысандарына ... ... ... мен стандарттарға негізделген
банктік қадағалаудың ... ... ... капиталдың жеткіліктілігі,
активтердің сапасы, менеджмент, бухгалтерлік есеп, банктік ... ... ... банктердің халықаралық стандарттарға
өту мәселелері шешілді. Ұлттық Банк пен ... ... ... ... ... ... көшу де ... Банктік статистика жетілдірілді және Халықаралық Валюта
Қорының (ХВҚ) ... ... ... ... стандарттарының
жүйесі енгізілді. Енді ... ... ... балансы мен сыртқы қарыз ... ... ХВҚ ... ХВҚ және ... ... құру және Даму ... ... басылымдарында жарияланады.
Қаржы нарығының ... ... бір ... ... ... ... бірлестіктердің пайда болуы Ұлттық Банкте
2004 жылдың қаңтар айында – ... ... ... ... қаржылық ұйымдарын реттеу мен ... ... ... ... және ... қызметтерінің шоғырлануына себеп
болды.
Қаржылық ұйымдар ... ... ... ... ... жүйені құруға мүмкіндік берді.Орташа мерзімдік ... ... ... ... басым міндет ретінде қаржы
жүйесінің тиімділігін әрі қарай ... ... Онда 2007 ... нарығының қатысушыларын реттеу және ... ... ... ... ең ... дәрежеде қол жеткізу
қарастырылған.
Қадағалау және ... ... бөлу ... Банк ... ...... классикалық орталық банкке тән ... ... ТМД ... ... ... банк болды. Бұл
ақшалай-несиелік ... ... және оның ... ... ... ... күшейтуге мүмкіндік берді,
бұл Үкіметтің ... ... ... Бағдарламасында
көрсетілген.
Жаңа релиялар Ұлттық Банк ... ... ... ... 2004 ... ... ... Банктің басты мақсаты елдегі
бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады. ... ... ... инфляцияның төменгі деңгейін қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... Банк үшін ... ... көрсеткіш болып табылады, ... ... ... инфляция бойынша болжамдарына және инфляциялық ... ... ... көп ... ... Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2007 жылғы
24 желтоқсанындағы № 146 ... ... ... ... ... негізгі бағыттары қабылданды.
Ақша- несие ... ... ... Ұлттық Банктің негізгі
концептуалдық құжаты болып табылады, балжанған сценарийлер ... ... ... ... ... ... оның
ішінде инфляцияның болжамдық өлшемдері, сондай-ақ Ұлттық Банктің ақша-
несие саясатының шаралары ... ... ... қаржы нарығының және ... ... даму ... қатысты Ақша-несие
саясатының негізгі бағыттарын ... үш ... ... екі ... яғни
2008-2009 жылдарға әзірленді. Айқындалмаушылықтың төмендеуіне қарай
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... үш ... ... арналаған
Ақша-несие саясатының негізгі бағыттарын әзірлеу практикасына ... ... ... ... баға тұрақтылығын қамтамасыз ету бойынша ... іске ... ... ... ... негізгі
бағыттарында банк ... ... ... ету жөніндегі
шаралар ... ... ... ... Банк ... ... ... екі сценарлық
нұсқасын қарастырды: базалық және пессимистік. Бұл ... ... ... ... ... ... жанасады деп саналады, ... ... ... гипотетикалық ретінде ... ... ... ... аса ... емес ... ... Соған
қарамастан құжатта Ұлттық Банктің екі ... ... ... ... көрініс тапты.
Ұлттық Банктің 2008-2009 жылдарға арналаған ақша-несие саясатының
негізгі ... ... және сол ... ... ... ... ... жылдық инфляцияны 2008 жылы 7,9-9,9% және
2009 жылы 7,5-9,5% ... ... тұру ... ... ... салыстырғанда желтоқсанда ). Бұл ... ... 2008 ... 16-18 % және 2009 ... 8-10 % ... ... ... деңгейлі банктердің экономика саласына ... ... ... ... ... бойынша 2003 жылы 924,3 ... ... және ... ... өсуі байқалуда. ... ... ... ұзақ ... ... ... 62,2 %, шетел валютасы салымындағы үлес 54,9 % ... ... ... 759,2 млрд ... ... бұл ... салыстырғанда 36,4 % -ке ... 319,8 млрд ... ... бұл
2002 жылмен салыстырғанда 36,7 % -ке көп.
Қазақстанда орта және шағын ... ... мен ... баса ... ... ... күнде шағын бизнес ... 11 % ... және оның ... ішкі ... ... % ... ... агенттіктің мәліметі көрсетіп отырғандай,
бірқатар салаларда ... ... ... ... ... мәселен
саудада 94,6 % , қонақ үй мен ресторан бизнесінде 90,9 % .
Осы ... ... ... ... ... ... бара-бар, ондағы шағын бизнестің үлесі ... ... егер онда ... ... жалпы ішкі өнімнің 60-тан 90 % дейін үлесін
құраса, ал біздің елімізде бұл көрсеткіш 17% құрайды.
Аталмыш көрсеткіштер осы ... ... ... сандық емес,
сапалық өлшемнің қажеттілігін көрсетеді.
Тұтас алғанда, республика азаматтары үшін ең ... және ... ... ... құрмай-ақ жеке кәсіпкерлікпен айналысу болып табылады.
Жеңілдетілген тіркеу мен ... ... ... ... ... ... ... 281 субъектісін тартты (557 мың адам)- яғни ... ... ... – 72,5 ... ... ... ... қызмет көрсету, ауыл шаруашылығы
сфераларында кең таралған. Шағын кәсіпкерлік ... ең көп ... ... ... 16,6%, ... Алматы облысында -12,4%.
Осы аймақтарда шағын бизнестіе қызмет ететіндердің үлесі ең көп көрсеткішті
құрайды. Аталмыш сектордың ... ... ... (2,1%), ... және Атырау (2,3%) ... ... ... ... ... кірісі жағынан Алматы жетекші орынды иеленеді-24,9%.
Кесте 1
Облыстар бойынша шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... | |
| |16,60% ... | |
| |13,00% ... ... | |
| |12,40% ... ... | |
| |2,10% ... ... | |
| |2,20% ... облысы | |
| |2,30% ... | |
| |51,40% ... | |
| |100 % ... ... Статикалық мәліметінің негізінде
Республика 2003 жылдың 1 ... ... 189016 ... ... ... ... оның ішінде жұмыс атқаратындары
- 141776, олардың қатарындағы шағын ... ... 130113. ... ... заңды тұлғалардың ішіндегі шағын кәсіпорындар саны
105693, оның ... ... ... ... 92642.
Президенттің тапсырмасы бойынша үкімет дайындаған 2003-2004 ... ... ... шара ... және орта бизнес
саласындағы қызмет ... ... ... 500 ... ... ... ... істейтіндер саны екі миллион адамға ... ... ... ... бұл ... және орта ... өндіретін жалпы ішкі өнім ... 25 % ... ... ... соңғы жылдары өрлеу жолында. Мұны тұрақты
даму деп ... Оның өзі ... ... ... ... ... жолына түскен мемлекеттер аз. 2000 ... бері ... ... ... ... ... көрсеткіші тұрақты дамуды дәлелдейді.
Осыған ... ... де ... ... ... ... бағамы да макроэкономика тұрғысындағы үлкен саясат. Бұл
экспорт шығындарын ... ... ... ішкі ... көлеміне
әсер ететін көрсеткіш.
Еліміздегі банк жүйесі ... ... келе ... рас. ... ішіндегі қарқыны жоғары екені анық. Біздер банк ... ... ... ... ... ... Атап
айтқанда, Германияның банк жүйесін енгізбекші болғанбыз. Бірақ ол ... ... ... Ол ... ... ... банктер саны
200-дің үстінде ... ... 35-і ғана ... Дегенмен біздің
еліміз соңғы жылдары ірі банк жүйелерін ... ... ... ... ... беру көлемі қарқынды өсіп келе ... ... ... ... ... ... беру ... жалпы
ішкі өнімнің 32 пайызына жетті. Ал 2000 жылға ... бұл ... ... ... ... бергендегі қосылатын пайыздық үстеме ақысы ... келе ... ... ... ... ... ... яғни, 1993-
94 жылдары кері қайтару көлемі 250 ... ... ... ... ... ... тоқьату үшін керек болды. 2000 жылы ... ... 29 ... ... ... 2005 жылы ... ... 20 пайызға дейінгі ... ... ... ... әр түрлі. Дамыған елдерде, Еуропалық одақта әрі
кеткенде ... ... ... ... 4, әрі ... 6
пайыздық көрсеткіштен аспайды. Сондықтан біздің елдегі несие берудің
пайыздық ... ілі де ... ... ... ... ... ұйымына кіру мақсаты тұр.
Соған орай ... ғана ... ... кейбір заңнамалық
актілеріне ... және ... ... ... ... ... заң ... мақұлданды. Толықтырулар бірнеше
заңдарды қамтиды. Өзгерістердің мәні – банк ... ... ... Ол ... әлі де ... көздейді. Біз банк
жүйесін ең жақсы дамыған сала деп ... ... ол әлі ... ... ... ... жүйесінің барлық жиынтық ... бір ғана АБН АМРО ... ... ... Ал ... барлық банкілерінің жиынтық активтері АБН АМРО ... ... ... ... бір ірі ... түгел ТМД
елдері болып әлі жете ... ... ... банк қызметінде
бұрын көптеген шектеулер, тежейтін ... ... жаңа ... бойынша ондай кедергілер алынып тасталды.
Қазақстанда несие ... даму ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкі мен ... ... ... ... ... отырып, 1994-
1997 жж. өршіген инфляцияны басты және ... ... қол ... ... ... ... өсуінің арқасында
(негізінен депозиттер ... ... ... ... алғанда банк
секторының несиелік ... ... ... ... және несие нарығында
олардың қызметінің жандана түскені байқалды. ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Ұлттық ... ... да ... Ел экономикасының қалыпты ... ... ... және ... ... ... ... көрсеткіштің төмендеуі ... ... ... қайта қаожыландыру, нарықтық ставкалар біртіндеп төмендейді.
Несиенің негізгі көзі – ... ... ... ... өсуі ... экономиканың нақты секторын несиелеу ... ... ... жол ... ... жобаларын білгірлікпен және біліктілікпен
таңдай білуі және Ұлттық ... ... ... ... сақтау
жөнінде банктерге қойған ... ... жыл ... ... ... жалпы үлесін азайтуға мүмкіндік берді.
Ұлттық Банк шағын кәсіпкерлікті ... және ... ... ... ... ... ... тікелей
байланысты банктік емес қаржы институттарының ... ... ... ... ... ... ... Банк Несиелік
серіктестіктер туралы ережеге, Несиелік ... ... ... және ... ... ... нормалар мен
лимиттер туралы ережеге бірқатар ... мен ... Бұл ... ... ... ... және ... қойылатын талаптарды азайтуға бағытталған,
олардың ... ... ... ... ... субъектілерді
несиелеуді арттыра түсуге ықпал ... ... ... ... ... ... орта және ұзақ
мерзімді ... мән ... жыл ... Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік
қолдауда, экономиканың ... ... ... тән ... ... ... ... Бұған – шағын кәсіпкерліктің даму
келешегі мен ... ... ұзақ ... песпективаға
экономикалық дамуының ... мен ... ... ... ... ... себепші болды.
Соңғы жылдары мемлекеттік саясат ... ... ... ... ... ... ... көзқарасы
тұрғысынан ең үлкен әлеуеті бар шағын және орта ... ... ... бағытталған. Шағын және орта бизнестің дамуы,
шағын кәсіпкерлік пен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясатының қалыптасуына ... ... бқұл ... ... ... шағын бизнестің тіркелген ... саны ... ... Осылайша, соңғы бес жыл ... ... саны 2 ... ... ... шағын бизнес кәсіпорындарының саны – 2,7 есе, шаруа
(фермер) қожалықтары саны – 1,6 есе ... ... ... тіркелген және жұмыс істеп тұрған ... |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... тір- | | ... ... |... |... | | | | | ... | | | | | | | ... ішінде: | | | | | | | ... ... |87995 ... жеке | | ... |... |... | | | | | ... ... | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... жалпы | | | | | | | ... ша- | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... суб- |... |... |87,1 | | | | ... үлес | | | |88,6 |89,8 |90,8 |91,4 ... | | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... |... |... ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... істеп тұрған |63422 |67059 |77398 |87173 |93494 |103291|115126|
|кәсіпорындар | | | | | | | ... ... ... | | ... |... |... | | | | | ... | | | | | | | ... ... тұрған | |76373 |93060 ... |... | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... шаруашылық | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | |76373 |93060 ... тіркелген | | | | | | | ... үлес | | | | | | | ... %-бен | | | | | | | ... ... ... статистикалық бюллитені
Шағын бизнестің жұмыс ... ... ... ... ... ... 79.2 % -дан 77.0 %-ға ... төмендеген, соның
ішінде кәсіпорындар үлесі – 75 %-дан 73 %-ға жейін, жеке ... -82.5 %-дан 75.3 %-ға ... ... ... ... – 78 %
- дан 39.7 % -ға дейін ... ... ... ... ... ... 1998 жылдан бастап жүзеге ... ... ... ... ... ... жылына 20 %, бастапқы жарна
мөлшері 40-50 %-ға ... ... ... 5-10 ... аспайтын
мерзімге берілді.
Ипотекалық несие беру жүйесінің осындай ... ... ... ... бұл түрі ҚР ... аз ... ... жетімді болды. Негізгі себептердің бірі халықта сыйақы ... ... ... үшін ... қаражаттың жоқтығы болып
табылады. Осыған байланысты «Қазақстан ... ... » ЖАҚ ... – ҚИК ) ... Қазіргі кезде ҚИК –тің жарғылық капиталы 2,5
млрд. ... ... ... ... ... беру ... 8 банк ... операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын 2 ұйым
жұмыс ... ҚИК ... ... ... ... ... беру
жөніндегі өз қызметін жүзеге асыратын «Каспий», «Астана-Қаржы» банкі,
«Центр-Кредит» банкі, « АСҚ », « БТА – ... » ... « ... », ... ... ... « Техака банк», « ... ... « ... » ... ... ... ... мен қаржы ұйымдары ҚИК-тің
серіктестері ... ... ... ... , екінші деңгейдегі
банктердің бірқатары тұрғын үй ... ... ... ... ... асырады.
2001 жылғы 1 – наурыздағы жағдай бойынша ҚИК ... ... 10 ... ... астам сомаға ипотекалық несиелер бойынша
талап ету ... ... ... ... ... беру ... ... рөл атқарады. Ипотекалық ... ... ... ... ... ... банктер мен ипотекалық
несиелерді сақтандырушы ұйымдар ... ... ... ... бөлу ... ипотекалық несиелерге ... үшін ... ... жасауға бағытталған.
Осыған байланысты ҚР – да 2003 жылы ... ... ... беру қоры ( ҚИНБҚ ) құрылды. Ипотекалық несиелерге
кепілдік беру ( ... ) ... құру ҚР –на ... ... ... және ... мүмкіндік береді.
Тұрғын үй саласының ипотекалық несиелеу ... ... ... ... ең ... ... бірі ... отыр.
Республикамыздың елбасы да ... ... ... көп ... 3
Банктердің халыққа ипотекалық несие беруі
млн.теңге
| |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |
|1 ... ... |717.4 |1086.6 |1812.9 |2514.0 |
|2 ... |511.2 |664.0 |1019.1 |1486.0 |
|3 ... ... |399.7 |741.9 |975.8 |
| ... ... |121.1 |280.7 |578.1 |755.3 |
| ... ... |18.1 |34.0 |25.1 |66.2 |
| ... ... |29.5 |49.5 |95.2 |89.4 |
| ... ... |8.2 |15.5 |17.6 |27.6 |
| ... күмәнді |14.7 |20.0 |25.9 |37.3 |
|4 ... |14.4 |22.8 |51.9 |52.2 |
5 ... ... отырғанымыздай 2003-2004 жж ЕДБ – дің несиелік
портфелінің ... ... ... оны стандартты несиелер
үлесінің азайып, керісінше күмәнді ... ... ... ... ... ... екі ... бұл банк үшін проблемалық
несиелер, олардың үлесінің ... ... ... кері әсерін
тигізеді. Сондықтан да олармен уақытында жұмыс жүргізу қажет.
Кез ... ... ... ... ... ... жұмыс жасау бөлімі ұйымдастырылуы ... ... әрі ... ... жасау бағытын таңдауда
мынадай факторлар ескерілуі тиіс:
- ... ... Банк ... ... ... себебі;
- проблемалық несиенің пайда болу себептері: дефолтқа итермелеген
форс-мажор немесе ... ... ... ... ... ... қателіктер, кәсіпорындағы менеджмент
сапасының төмендігі және т.с.с;
- ... ... ... ... ... ... болуы;
- кепіл мүлкі есебінен ссудалық қарызды қайтару мүмкіндігі;
- қаржылық сауықтандыруға ... ... ... ... ... ... ... толық төлейтіндігін
куәландыратын ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы қаржылық есебі, ақша ... ... ... ... ақпараттарды банкке беруге ... ... ... ... қамтамасыз ету мүлкін банкке
ұсынуы.
Қорыта айтқанда, банк үшін ... ... ... аз ... ... ... қарызды қайтаруға мүмкіндік жасайтындығын
ескеру қажет.
2.2 ... ... ... ... жағдайын талдау
Несие нарығындағы ахуалға мониторинг жүргізу мақсатында Ұлттық
Банк 2008 ... ... « ... нарығының жай – күйі ... ... » ... ... ... ... жартыжылдығында зерттеу нәтижелері бойынша
банктердің несие саясаты біршама қатаңдатылды. ... ... ... ... ... көбі ... емес
ұйымдарға және жеке тұлғаларға ( респонденттердің 68 % ... 63 % - ... ... ... ) ... ... атап өтті. Бұл үрдіс активтері жөнінен бірінші бестікті
құрайтын және ... осы ... көш ... ... анық ... ... несие саясатына әсер ... ... ... ішкі ... ... ... ... және құнының өсуі;
2. борыштық ауырпалықтың ... ... ... ... жеке ... ... ... тәуекелдерінің
ұлғаюы;
3. жылжымайтын нарықтағы жағымсыз үрдістер жағдайында ... ету ... ... ... ... тұтастай алғанда елдің экономикалық дамуы ... ... ... ... алу ... ... және
өтімділік дағдарысына жауап ретіндегі қатаңдату ... ... ... баға емес ... ... ... ... несиелеудің
тәуекелді түрлеріне, кепіл талаптарына, сондай-ақ берілетін несиелердің
ең көп сомасына және ... ... ... қатысты әсер
етті. Несие нарығының баға өлшемдері мен ... даму ... ... ... және ... заемдарына деген сұранысына
айтарлықтай әсер ... оның ... ... ... ... мен ... бірі атап өтті. Тұтастай алғанда ең
ірі 5 банк ... ... және ... ... ... ... ... үрдістері 2008 жылдың бірінші
жартыжылдығында да дами ... айта кету ... Атап ... емес ... ... ... 2 банк ... ипотекалық
несиелеуге – 1 банк, тұтыну несиесіне ... – 3 банк ... ... ... ... ниет ... Бұл ... жеке
тұлғаларды несиелеуге қатысты несие саясатын одан әрі ... ... ... ... 5 банк ), бұл осы ... ... ... одан әрі ... көрінеді. Тұтастай алғанда
қатаңдату ... ... ... ... ғана ... ... бойынша да баға талаптарына әсер ... ... 2008 ... 1 ... ... ... біршама өсетіндігін күтуде, ол ұзарту санының ... ... ... ... ... ... алу жөніндегі
операциялар санының ... ... ... Бұл өсу банктердің
жылжымайтын мүліктің ... ... одан әрі ... ... байланысты кепіл мүлкі құнының төмендеуін ... ... ... ... 2-ші ... деп ... ... тәуекелін
бөліп көрсетті, ол банктердің, әсіресе ірі банктердің алдағы ... ... ... ... ... ... жоймайды.
Осылайша, банктер өтімділікке қолдау ... ... ... ... ... ... қатаң өлшемдері жағдайында
капиталдың жеткіліктілігіне ... ... ... ... дәрежелі мағынаға ие болады.
Кесте ... ... | ... ... ... кезеңнің соңына, млн.|
| ... |
| ... ... ... ... ... |Оның ... |
| | ... ... ... ... бойынша |
| | ... ... | |
| | ... |шетелдік|қысқа |орта |Банктік |Жеке |
| | ... ... ... | | | | ... ... |а |
| | | | | ... |
| | | | | | |а | ... |7258369 |4158399 |3099970 |1457607 |5800763 |4681174 |2577195 ... |7242981 |4147127 |3095854 |1428749 |5814232 |4685205 |2557776 ... |7239542 |4115322 |3124220 |1401884 |5837685 |4696270 |2543272 |
* қорытынды ... ... ... кестеден көріп отырғанымыздай екінші деңгейлі банктердің
экономикаға ... ... 01.08 ... ... ... ... теңгені құрады. Оның ішінде ұлттық валютада 4158399 ... ... 4147127 млн. ... Ал 02.08 жылы ... ... ... көлемі 7239542 млн. ... Яғни , ... ... салыстырғанда 3439 млн. теңгеге аз. ... ... млн. ... ... ... 3124220 млн. теңге.
Қазақстанда экономика өсімі бұрыңғы жылдармен ... ... ... 5 %-ды ... ... ... ... уақытша
баяулауы « қызып кетуі » ... ... ... ... ... ... тұрақты болып қалады, бұлай деуге ... ... ... ... ... емес ... белсенді дамуда.
2. Елдің алтын-валюта қоры ... ... және ... ішкі ... ... 40 %-ға ... Олар өз мөлшерінің 2007
жылдың желтоқсан айында 17,6 миллиард ... ... ... ... ... наурыз айында 19 миллиард долларға дейін
өсті.
3. ... ... ... ... рекордтық жоғары ... ... ... ... ... ... ... кепілі ретінде қызмет атқарады.
4. Тікелей ... ... ... ... ... ... ... жабуды қамтамасыз етеді.
Қазақстанның халықаралық ... ... ... күзіндегі
төмендеуінен кейінгі деңгейде қалып отыр.
Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... рөл
ойнауы тиіс. Мәселен, Moodys Inbesnors Service ... ... ... ... өз ... ... ... бұл ең
алдымен ел экономикасындағы айтарлықтай тұрақты және ... ... ... ... өзге ... ... пікірі
басқаша.Атап айтқанда, 2007 жылдың қазан айында ... ... ... несиелік рейтингін « ... ... ... растаумен бір саты ... Fitch ... ... ... ұзақ мерзімдік міндеттемелер бойынша
тәуелсіз несиелік рейтингін растады және « кері » ... ... жылы ақша ... өсу қарқыны 2006 ... 25.5 %-дан 78.1 %-ға ... ... Бұл алыс-беріс
ресурстарының сыртқы рыногындағы ... ... 2007 ... ... өсу ... баяулауы ағымдағы жылы ... ... етуі ... ... Банктің 2008 – 2009 ... ...... ... ... ... бойынша белгіленген
өлшемдерге жетуді есепке ала отырып ... ... ... баға ... ету, ... ... бағамын ұстап ... ... ... ... ... ... ... етуге, халықтың өмір сүру сапасын ... ... және ... ... ... ... ... тиімді интеграциялануға бағытталатын болады.
Келешегі бар ірі ... мен ... және орта ... жобаларын
әрі қарай тұрақты несиелеуледі қамтамасыз ету үшін ... ... қор бөлу ... ... Бұл ... ... банктері несиелейтін және қаржы тапшылығын ... ... ... қаржыландыру және қосымша қаржыландыруды
жүзеге асырады.
Мәселен, « ... ... ... ... » жүзеге асыру
шеңберінде 2007 жылы шағын және орта ... 48,8 ... ... 2008 ... 28- ... ... ... деңгей банктері
игерген сома 42,1 миллиард теңгені немесе ... ... 86,2 ... ... ... ... қаулысына сәйкес, жергілікті атқару органдары
2008 жылға ... ... және орта ... ... ... 8,3 ... теңге қаржы бөлуді қарастырған.
Мұнымен қоса ... ... ... ... ... ... арттыру мен ... және орта ... ... ... ... ... ... жүргізуде.
Атап айиқанда, даму институттары мен екінші деңгей ... ... ... ... ... үшін ... мөлшерлемесін
төмендету, бір қарызгерге шек ... ... ... және орта
бизнестің өңдеу кәсіпорны мен ауылшаруашылығында ... үшін ... ... ... бойынша жұмыс жүргізіліп жатыр. ... ... ... ... ... ... ... игеру нәтижелерін,
шағын және орта ... ... бес ... ... ... ... ... мен екінші деңгей банктерінің ұсыныстарын есепке ала
отырып, « ... » АҚ ... ... ... шартты
орналастырудың жаңа бағдарламасын қарастыруда. Мұнда бір ... ... 3 ... ... ... ... ... Осының
нәтижесінде банктерге ... ... ... жобаларды несиелеуге мүмкіндік береді. Банктер үшін
негізгі ... ... ... бағытталатын қаржының төменгі көлемін
бүкіл несие сомасының 50 % -нан кем ... ... ... бұл негізгі қорды жаңғыртып, ... ... ... ... ... ... ... неcие беретін ұйымдардың ... ... ... Олардың жұмыс тиімділігін арттыру үшін
«Шағын кәсіпкерлік қоры » АҚ ... « Ауыл ... ... қоры » АҚ ... ... 7 ... теңге көлемде 2009-2011
Жылдары шағын ... ... ... ... бюджеттен
қаржыландыруды жалғастыру қарастырылған.
Жалпы алғанда, аталған шараларды жүзеге асыру ... және ... ... ... ... ... бар
инвестициялық жобаларды әрі қарай тұрақты несиелеуге, сондай-ақ ... ... ... қамтамасыз етуге, үлескерлер
құқығын қорғауға және ... ... ... ықпал ететін
болады.
Республикада құрылған ...... ... де мемлекеттік – жекеменшік әріптестік аясындағы бірлескен
жобаларды жүзеге ... ... ... ... ... 2007 жылы « Сарыарқа » әлеуметтік – ... ... ... ... 289,9 ... ... сома
актив инвестициялады. Тікелей келіссөздер ... ... 12 ... ... нысандары бойынша жер қойнауын пайдалану ... жылы « ... » жаңа ... ... 1,5
миллиард теңге инвестициялауды және 19,3 ... ... ... жеке инвестициялар тартуды жоспарлауда.
Қазақстан Республикасының мемлекет басшысының ... ... ... әл-ауқатын көтеру – мемлекеттік саясаттың
басты ... » ... ... ... жүзеге асыру
мақсатында үкімет серпінді ... мен « ... ... көшбасшысы » бағдарламасын жүзеге асыру ... Бұл ... ... асуы ... емес және ... ... » салаларын дамытуды қамтамасыз етеді.
1999 жылдың 16 тамызынан ... ... ... ... № 276 қаулысымен бекітілген екінші ... ... ... ... ... ... ... несиені толық
өтеу ... ... ... қызметкерлері әрбір қарыз алушыға
несиелік іс жүргізеді. ... шарт ... ету ... ... ... ... тығыз қатынасты сақтап, оның ... ... ... ... ... оның ... етілуіне
кепілге берілген мүлкінің ... ... ... яғни ... ... мониторинг – несиені берген күннен бастап, оны ... ... ... және ... ... ... қабілетінің
өзгерісін үнемі талдап отыруды, несие сапасының ... ... ...... ... ... жағдайларды қамтитын
банктің күнделікті ... ... ... ... ... ... мыналар
жатады:
- банкте жинақталған қарыз алушы туралы ақпараттар;
- қарыз ... ... ... өзге де ... ... ақпараттар ( жабдықтаушылардан, сатып
алушылардан, өзге банктерден, қаржы ... ... және т.б. ... ... ... несиелік мониторинг ... ... ... ... ... – ай ... ... мониторинг есебін түрінде
рәсімделетін, несиені қайтару кестесінің ... ... ... ... ... ... ... алушының шаруашылық және
қаржылық жағдайы туралы ... ... алу ... ... ... мониторинг әр ай ... ... ... ... жасалады. Ағымдық несиелік мониторингтің мақсаты ... ... ... ... бойынша төлемсіздіктің алдын ... ... ... ... кестесі пайдаланылады және оның
көшірмесі шот ... ... ... ... ... ... жатады:
- қарыз алушының шотындағы ақша қаражаттарының ... ... ... ескертулер жасау ( несиені төлемеу мерзімінен екі ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда
жазбаша түрде );
- клиенттің орналасқан жеріне бару ( ... ... ... есебінің материалдары негізінде оның ... ... ... ... және т.б. ... қайтару күнінде несиені қайтару кестесі бойынша ... ... ... және ... ... ... мониторинг – ай сайын тереңдетілген мониторинг
есебін ... ... ... қайтару кестесінің орындалысының
бұзылуына қарай, жоспардан тыс ... ... ... да ... ... туындауына байланысты ... ... және ... ... туралы барынша ... ... ... ... ... мониторингтің ұзақтылығы мыналарға тәуелді:
- қарыз алушының несиелік рейтингіне;
- қарыз ... ... ... ... – несиені қайтару ... ... ... ... алушының несиені несиені ... ... ... ... ... ... ... мамандандырылған консалтинг агенттіктері анықтайды.
Кесте 2
ТМД ... ... ... |Дефолтты ... ... ... |Мем- |Берген|
| |эмитенттің |эмитенттің|лық рей- ... ... ... |
| ... ... ... |рейтинг |ойынша |тік |соңғы |
| ... ... ... ... ... шек»|қаралу|
| ... ... ... |валютада| | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... | ВВ+ ВВ+ ... В |
| |ВВ+ 05/02/07 ... | |
| |ВВВ ВВВ+ ... Ғ3 ... |ВВВ+ 21/01/06 |
| ... ... |ВВ- ВВ- ... |
| |ВВ- 25/10/06 ... | ... |ВВ- ВВ- ... В |
| |ВВ 17/08/06 ... | |
| |ВВВ+ ВВВ+ ... Ғ2 |
| ... F- 17/08/06 |
| | |
| | |
| |В- В ... В |
| |В- 04/04/06 ... ... Fitch Ratings. Экономика және статистика №1, 2007 жыл
Статистикалық мәліметтер негізінде мемлекеттік ... ... ... ... ... және де ... институттар ( МВҚ,
ОЭСР ), одан ... да ... ... ... рейтингтік
агенттіктердің бағасын ( Standart & Poors , Moodys , Fitcһ ) . Одан ... және ... ... ... ... рейтингісінің бағасын осы ... ... Poors және Fitch ... ... ТМД ... ... ... – бір мемлекет
инвестициялық рейтинг бірінші берілген, жоғарыдағы ... ... ... ... ... ... ... және де бірқатар ТМД елдері. 2006 ... ... Ratings ... ... ... бойынша ( «РДЭ») болжамын
өзгертті. ... ... ... және ... ... » жағдайдан « позитивтіге » .Қазақстан Республикасының шетелдік
және ұлттық валютадағы ... ... « ВВВ » және « ... ... Агенттік тағы да растады мемлекеттік шектік ... ... « ВВВ+ » және ... ... ... ... валютада «
Ғ3 » .
2006 жылдың ... Standart & Poors ... ... ... болжамын « тұрақты » ... ... ... несиелік рейтинг ұлттық ... ... ВВВ / ... / А-3 ... валютадағы қарыздар бойынша
ВВВ- / Позитивті / А-3 .
Экономиканың ... ... ... ... ... ... ... болсақ Қазақстан Республикасының ... 2008 ... 1 ... ... ... ... ... көрсетілген уақытта ... ... саны 35 – ке ... ... ... құрылымы
| ... ... ... |01.01.2007ж |01.01.2008ж |
|Екінші деңгейдегі банктердің саны, оның ішінде:| 33 | 35 ... ... ... 100 пайызға | 1 | 1 ... ... ... | | ... ... филиалдарының саны | 324 | 352 ... ... ... ... | 1489 | 2028 ... саны | | ... ... ... ... | 22 | -17 ... саны | | ... Республикасындағы резидент емес | 23 | 26 ... ... саны | | ... ... ... жеке ... | 32 | 33 ... кепілдік (сақтандыру), салымдар | | ... ... ... саны | | ... ... іске ... ... 9 | 10 ... ... саны | | ... ... Қазақстанның банкі журналы №2 2008 ... ... ... саны ... ... ... жылы екі банкке артқанын ... ... ... ... жарғылық капиталына 100 пайызға жуық ... ... ... екі жылдың көрсеткіші ... ... ... ... саны 2007 жылы 324 ... ... бұл көрсеткіш 352 – ге ... ... ... банктердің
есептік-кассалық бөлімдерінің санына келетін болсақ 2007 жылы 1489
болса, 2008 жылы бұл ... 2028 тең. ... ... ... ... саны 2007 жылы 22 ... 2008 жылы ... Қазақстан Республикасындағы резидент емес ... саны 2007 жылы 23 ... 2008 жылы 26 тең ... ... артқан. Міндетті жүйеге қатысатын жеке ... ... ... ... ... бойынша банктердің саны ... 32 ... 2008 жылы 33 ғана ... ... ... ... ... бар банктердің саны 2007 жылы 9 ... ... 10-ға ... ... ... есептелген жарғылық капиталдың
жиынтығының көлемі 2007 жылы 613,2 ... ... (52,5%) ... ... ... ... бойынша 1 781,8 млрд. теңгені құрады.
Осыған байланысты, бірінші деңгейдегі капитал 57,2 % ... ... ... ... Ал, ... ... деңгейі 45,5 % немесе
560,9млрд. теңгені құрады.
Кесте
Екінші деңгейлі банктердің несиелік ... ... ... | 01.01.07 | ... |
| | | ... |
|Бірінші деңгейдегі капитал | 816,5 | | 57,2 |
| | ... | ... ... | 593,6 | | 58,1 |
| | |938,5 | ... капитал | 4,0 | | -5,0 |
| | |3,8 | ... ... ... | 131,6 | | 55,5 ... | |204,7 | ... | | | ... ... капитал | 385,4 | | 45,5 |
| | |560,9 | ... таза ... | 101,3 | | 2,2 рет |
| | |221,6 | ... | 368,0 | | 25,2 |
| | |460,9 | ... ... ... | 1,5| | 0 |
| | |1,5 | ... өзіндік капиталдың | 1 168,6| | 52,5 ... | ... | ... ... ... ... ... №2 2008 жыл.
Банктік сектордың өзіндік капиталының дәл көрсеткіші ... ... ... ... және к1-0,11 ... ... (банк үшін, банктік холдинг болып табылатын, норматив -0,05), ... ... ... 0,12 ) (банк үшін, банктік ... ... ... -0,10 ... ... банк ... құрамды бөлігінің бірі
болып отырған «Алматы сауда-қаржы банкі» АҚ ... ... және ... келе ... банктердің біріне маркетингтік
зерттеу жүргізудің нәтижелеріне ... ... ... ... АҚ банк ... 2007 ... ... зерттеулері банктің төмендегі қаржылық
көрсеткіштерін сипаттайды.
Кесте
«Алматы қаржы-сауда ... АҚ ... ... ... | | | | |Жыл ... аты |I |II |III |IV |б/ша |
| ... ... |квартал |квартал |барлығы |
| | | | | |249 ... |58376,4 ... ... ... |179,4 |
| | | | | |157 ... |56959,1 ... ... ... |289,4 ... ... | | | | | ... ... |1 417,2 |23 336,9 |21 532,1 |45 603,8 |91 890,0 |
| | | | | | ... ... ... |7 285,2 |4 383,4 |5 136,1 |19 694,2 |
|Табыс салығын | | | | | ... ... ... ... ... ... |72 195,8 |
Зерттеу нәтижесі бойынша филиалдың табыс ... ... таза ... 72195,8 мың ... ... сома ... ... жоспар 100,7 % орындалып, оның артуы 519,3 мың ... ... ... қызметінің негізгі бағыттары бойынша филиал
табысының ... ... ... банкі» АҚ филиалының табысының құрылымы
Кесте
«Алматы сауда-қаржы ... АҚ ... 2007 ... ... көлемі
мың.теңге
| | 1- | 2- | ... ... ... ... |жылына |
|корпаративтік | |150 | |742 | |893 ... |2 |286,0 |38 |723,0 |40 |009,0 ... және орта ... | | | | | | ... |260 |207 |441 |282 |701 |489 ... ішінде: | |444,0 | |537,0 | |981,0 |
| | |110 | |167 | |277 ... ... ... |222 |229,0 |399 |690,0 |621 |919,0 |
| | | | |112 | |176 ... ... |85 ... |230,0 |202 |711,0 |
| | |422 | |1 137| | ... |347 |211,0 |596 |526,0 |943 |1 559 |
| | | | | | |737,0 ... жылы ... 943 ... 1 559 737,0 мың теңге сомада
берілген. Корпаративтік клиенттерге 40 ... 893 009,0 мың ... кіші және орта ... ... 701 ... 489 981,0
мың теңгесомада берілген, жеке ... ... ... ... 176 711,0 мың ... ... несие берілген.
Кесте
«Алматы сауда-қаржы банкі» АҚ ... ... ... ... ... теңге
| | | ... ... ... ... |
| | | |
|- ... ... |8 ... |
|- кіші және орта бизнес | | ... |561 ... ... | | |
| | | ... ... ... |492 ... |
| | | |
|- ... ... |240 ... |
| | | ... |809 ... |
Зерттеу ... ... ... ... 44,1% ... берілген несиелер құрайды. Ірі клиенттердің бірі ... , оның ... – 330 000 мың ... ... ... ... % ... ЖШС «Бапон» - 24 049 мың теңге, ЖШС «Охранное ... - О»- 45000 мың ... ... ... банк аралық бәсекелестіктің
өсуінен қиындай ... ... 1000 000 АҚШ ... жоғары сомада
несиеленетін клиенттер банктен бірінші рет несие алып ... ... ... ... несиелік тарихтары бар және банк
жеңілдіктерін ... ... ... ... ... бірі ... орта ... субъектілерін несиелендіру. 2007 жылы шағын және
орта ... ... 345 660,0 мың ... ... ... портфельдің 38,2 % жұмсалған.
«Алматы ... ... АҚ ... шағын және орта бизнес
субъектілеріне берілген ... мың ... ... АҚ филиалының ссудалық портфелінің
жіктелінуі
мың теңге
| ... ... ... ... | | | ... | | | |
| ... |Үлес |Негізгі |Үлес |Негізгі |Үлес |
| ... ... ... ... ... |салмағы |
| |867 |96,99 % ... |896 |99.0% ... |150,0 | | | |634.0 | ... |26907,0 |3,01 % |23 464.0 |0.4% ... |0.7% ... |- |- ... |2.3% |2 611.0 |0.3% |
| |894 |100,0 % |1 034 |100% |905 |100% ... |057,0 | |590.0 | |590.0 | |
- ... ...... мың ... ... ... портфелінің 99,0 % құрайды;
- Күмәнді – 6 345,0 мың ... ... ... ... ... % ... ... – 2 611,0 мың ... ... ... ... 0,3% ... жалпы ссудалық портфелінің 99,0 % стандартты ... ... ... ... ЖШС БК ТП ... ... С.В. несиелерін үмітсіз ... ... 2003 ... 2- ... ... ... көлемі
16 141,0 мың теңгеге төмендеген.
Кесте
«Алматы қаржы-сауда ... АҚ ... 2007 ... құрған
провизиялары
|№ |Қарыз алушы |Қалдық ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... | | | |
|1 |ЖШС СКТП ... | 2 | | | |
| | |601 |100 ... |
| | |036,13 | | | |
|2 |ТОО ... | 4 | | | |
| | |309 |5 ... ... |
| | |800,00 | | | |
|3 |ЖШС ... | 1 | | | |
| | |666 |5 ... |күмәнді |
| | |000,00 | | | |
|4 ... Ж.Е. | 87 | | | |
| | |498,00 |5 ... ... |
|5 ... Ш: | 263| | | |
| | |616,10 |5 ... ... |
| ... | | ... ... ... ... ... ЖШС СКТП ... ... көлемі
100 % және 22 461,2 мың теңге. Өткізілген іс ... ... ... ... АҚШ ... ... мұнда сонымен қатар
кепіл мүлікті сақтап қалған.
2007 жылдың 29 желтоқсанында кепіл ... ... ... ... 16 ... ... Филиал Оңтүстік ... ... ... кепілге қойылған мүліктерге ... ... ... беру ... иск ... Кепілге қойылған
мүліктерді сатып алушыларды табуда ... ... жылы жеке ... 202 ... займ 171 974,0 мың теңге
сомада берілді, бұл өткен жылмен ... 93 633 мың ... ... ... АҚ ... ... бойынша
ссудалық портфелінің жіктелінуі
мың ... ... ... ... ... |01.01.2007 |
|Қысқа мерзімді| | | | | |
| ... |4 444,0 ... ... ... ... | | | | | ... ... |71 484,0 |91 134,0 |116 515,0 |158 593,0 |
| | | | | | ... ... ... ... ... |160 881,0 |
Тұтыну мақсатына несиелер 6 айдан 10 ... ... ... ... үлесі 98,6 % немесе 158 593,0 мың ... ұзақ ... ... ... ... 1,4 немесе 2288,0 мың ... ... ... келе ... ... ... ... банк мынадай стратегиялық бағыттағы шараларды
атқару қажет:
- банк өнімдерін ... ... ... ... жарнаманың негізінде депозитік базаны артыру;
- шағын және орта ... ... ... ... ... қызмет көрсету сапасын арттыру;
- жаңа банк ... ... ... ... ... маркетингтік жұмыстар жүргізу;
- нарықтарды зерттеу, АКБ ашу мүмкіндіктерін ... ... ... жүйесін перспективалық дамыту бағыттары.
3.1 ҚР-ның несие жүйесін дамыту мәселелері
Несие жүйесін ... ... ... ... ... ол ... даму жолынан өткен және консалидациялау ... ... ... ... ... қиын экономикалық қарым –
қатынаста ... ... ... ... екі ... ... ... байланыс жиынтығы, несиенің түрлері мен әдістері
( функционалды түрі ).
• еркін ақшалай ... ... ... ... ... ұсынатын
несие – қаржы мекемелерінің жиынтығы ( институционалды түрі ) .
Бірінші аспектте ... ... ... ... ... ... ... несиемен көрсетілген. Барлық ... ... ... байланыс түрлері мен несиелеу әдістері тән.
Бұл ... ... ... ... ... ... несие жүйесін құрастырушы арнайы мекемелер. Банктер
несие жүйесінің институционалды ... ... тобы ... ... ... жүйесі банктік жүйеге қарағанда аса кең ... ... ... ... ... екі негізгі ұғымды қарайды: төлем
және төлем-несие ... ... ... ... ... ... т.б.)
Бірінші ұғым, әр-түрлі ... түрі ... ... ... ... ... жүйесі өзінің көптеген ... ... ... ... жинайды және мекемелерге, жергілікті тұрғындарға,
өкіметке жібереді.
Несие жүйесі несие ... ... ... ... ... несие институттарымен әр түрлі ... ... ... жинайтын және аударатын жүйе болып табылады.
Екіншіден, қаржыны өз ... ... ... ... ... ... ... клиенттері арасындағы
байланыс.
Сонымен қатар, ... ... ... несие аспекетілері
кіреді: инвестициялық, ұйымдастырушылық, ... ... ... ... үш ... несие жүйесі құрылып
жатыр:
1 ...... ... деңгей - мамандандырылған қаржы – несие ... ... - ... - ... ... банктер – бұл ... ... ... ... ... ... бос ... жинау және ... ... және ... ... ... ... ... мен заңды тұлғалардан ақша ... ... ... ... ... ... жеке өндіріс ... ... Осы ... олар жеке өндірістермен еліміздің
барлық өндіріс экономикасын дамытуға ат ... ...... ... ... банктік емес
мекемелер банктік операциялардың жеке түрлерін ... Банк ... ... ... ... ... ... кеңестері,
кооперативтер, жинақ ... ... ... Жүргізілген
операциялардың көлемі жағынан аталған институттардың ... ... ... ... қарамастан берілген сегмент
жүйесі экономиканың дамуына әсерін ... ... емес ... банктерге қарағанда қаржыны несиелеуі аса жұмсақ ... ... ... ... клиенттері ақшадан уақытша
қысылып жүргендер болады. ... ... , ... жалақысын,
қымбат затын қойып, клиент ( ... ) аз ғана ... ... ( 2-3 ай ) ... пайызбен несиеге ала алады. ... ... ... ұзақ ... ( 1 жыл және ... ... ... бере алады.
Тағы да несие жүйесінің бір ... ... ... үлкен
емес, бірақ экономиканың дамуына едәуір ықпал ететін ол ... ... Осы ... ... ... ( 4000 – 7000 МРП ) ... ... дамуына береді. Шағын ... ... ... ... Банк ... ... ... Олар жай
ғана Әділет органдарына ... ... ... пайда болғанына аз ... ... ... қарқынды жүруде. Қарастырылған ... ... аса ... , ... олар әр ... ... ... отыр. Сонымен ... ... ... ... ... бизнеспен, жеке және жергілікті ... ... Сол ... ... ... ... бір – бірімен белсенді
байланыс жүргізеді. Мысалы, банктер банктік емес мен ... ... ... ( қаржыландырады ).
Банк жүйесінің нығаюына ... ақша ... ... рөл ... Ол ... өздерінің өтімдегі қысқа
мерзімді тұтынушылық іс - ... ... ... берді
және бос ақша ... ... ... берді. Еліміздегі
банктердің қызмет ету сапасының жоғары ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктерге ... ... ... мен ... ... ... ... қолайлы болды,
өйткені ол кірісті кепілдік ... ... ... өсуіне Ұлттық Банк үлкен әсерін
тигізді. Өйткені, ол банк ... ... ... ... ... ашты, лицензияларды және ... ішкі ... ... банк ... ... ... көтерді.
Банк қызметінің сапасын жақсаруына және ... ... ... әсер ... Шетел сарапшыларының бағалауы бойынша
Қазақстанда ТМД ... ... ең ... төлем жүйесін құруға
мүмкіндік болды.
Айта кету керек, қазіргі таңда ... ... ...
несие жүйесінің қалыптасуында және дамуында үлкен ауқымды мәселелер
туып отыр.
15 ... ... бар ... ... қиындық келтіріп
отыр. Сонымен қатар банктердің Қазақстандағы ... ... ... ( ... емес ) . ... ... ... күшеюіне
басқа ТМД елдерінің Ресей Федерациясы және ... ... ... ... ... отыр.
Одан бөлек, Қазақстандағы банк ... ... ... ... Кіші ... депозит тарту арқылы қиындыққа жолығады. Оларға
халықаралық ... ... жол ... ... ... ... ... атап айту керек:
• банк секторындағы тиімсіз стратегияны ... ... ... ... ... ... жеке банк операцияларын жүзеге асыратын заңсыз ... ... жеке банк ... ... ... асыруына және шағын ... ... ... ... қолдау механизмінің
болмауы.
Осы ... ... аса ... бөлу ... ... Қазақстан Республикасындағы қаржы – нарық ... ... ... мен ... міндеттері ЕуроОдақ
стандарттарына , ... ... , ... ...... жүйесінің
интеграциясының негізгі дамуына бағытталуы ... ... ... құн ... алушы
|Қазпошт|
|а және |
|оның |
|аумақты|
|қ |
|бөлімде|
|рі ... ... ... ... ... ... ... |
|сақтандыру,|
|лизингтік |
|қорлар |
|және т.б. ... ... ... |
|мерзімд|
|і |
|жинақ |
|ақша |
|банкі |
| |
|Ком|
|мер|
|ция|
|лық|
|бан|
|кте|
... ... ... банк ... ... (эмиссиялық банкі)
Мамандандырылған қаржы-несие мекемелері
Банк жүйесі
Қазақстанның несие жүйесі
Аралас
Тауарлық
Ақшалай
Тауарлық
Коммерциялық
Тұтынушылық
Лизингтік
Мемлекеттік
Тұтынушылық
Ипотекалық
Банктік
Ақшалай
Ұлттық
Халықаралық
Несие ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-дағы шағын кәсіпкерліктің экономикадағы рөлі және даму тенденциялары29 бет
Іле-Балқаш аймағының су ресурстарын бағалау20 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Еңбек нарығы6 бет
Жұмысшы күшінің36 бет
Лизинг операциялары жайлы70 бет
Макроэкономикалық тепе-теңдік түсінігі және оның маңызы27 бет
Монополиялық нарық құрылымы25 бет
Тепе - теңдік деңгейінің экономикалық циклы20 бет
Қазақстан мемлекетіндегі шағын және орта бизнестің дамуы және шешу жолдары53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь