Оңтүстік Қазақстан облысы аймақтарының экологиялық жағдайына баға беру, аймақтың экологиялық жағдайының тәуекел факторларын және оны басқаруды талдау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І.тарау. Қазақстан аймақтарының экологиялық жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... . 8

1.1. Қазақстанның экологиялық проблемалары және оларды шешу ... ... ... ... .. 8
1.2 Жергілікті экологиялық проблемалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12
1.3 Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің бағыттары мен негізгі қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
14
1.4 Мемлекеттік экологиялық мониторинг ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

ІІ.тарау. Оңтүстік Қазақстан облысы аймақтарының қоршаған орта жағдайының мониторингі және тәуекел факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
19

2.1 Қоршаған орта жағдайының мониторингі және тәуекел факторлары ... ... .. 19
2.2 Оңтүстік Қазақстан облыс елді мекен аймақтарының өнеркәсіп шығарындыларымен атмосфералық ауасының ластануы басқару ... ... ... ... ...
22
2.3 Шымкент қаласы атмосфералық ауасының ластануын басқару ... ... ... ... ... 39
2.4 Шымкент қаласы аймағының автокөлік шығарындыларымен атмосфералық ауасының ластануын басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
40
2.5 Оңтүстік Қазақстан облыс ауа бассейнінің ластану деңгейі қауіптілігімен топтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
42


3. Аймақтың экологиялық басқаруды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... . 45

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

Пайданалынған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
XXI ғасыр кезеңінде адамдар мен табиғат арақатынастары жылдан жылға шиеленісіп, қоғамның дамуының табиғатпен үйлесімділігі өзекті мәселеге айналды. Бұған себеп жер жүзіндегі халықтар санының тез өсуі мен ғылыми- техникалық жаңалықтардың өнеркәсіп пен шаруашылыққа енгізілуі, мемлекеттердің жаппай өнеркәсіпті дамытуы. Соның салдарынан табиғат қорларын пайдалану бірнеше есе өсіп, адамдардың қоршаған ортаға тигізетін зияны үнемі көбейіп келеді. Нәтижесінде пайдалы кендер қорының жақын арада таусылуы, өсімдіктер мен жануарлардың кейбір түрлердің толықтай жоғалуы,қоршаған ортаның шамадан тыс ластану қауіпі төнуде. Өнеркәсібі дамыған бірқатар елдерде қоршаған ортаның нашарлағаны сонша, тіпті адамдардың денсаулығына кесірін тигізе бастады.
Міне, сондықтан да табиғат қорларына құнтты болу, бұзылғандарын қалпына келтіріп отыру, оларды ұтымды пайдалану, ауаға, жерге, суға, өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне қамқорлықты күшейту барлық азаматтардың борышы және абройлы міндеті болып саналады.
Табиғаттағы өзгерістер өте баяу жүретін болғандықтан қоршаған ортаға келген зиян көзге көріне бермейді, бірнеше жыл өткесін ғана біліне бастайды. Осыған байланысты зиянды өзгерістерді тоқтату үшін алынған шаралар тым кеш болып нәтиже бермей , болмаса мезгіл өтіп кеткен соң көп күш, қаржы мен материал жұмсауға тура келеді. Олай болса қолда барды сақтау мен ұтымды пайдалану – бүгінгі күн талабы екенін есте ұстағанымыз жөн. Табиғи ортаны сақтауға оны сауықтыруға және өндіріс орындарының тұрақты дамуына бағытталған кешенді және үйлесімді табиғатты пайдалану жүйесін қалыптастыру өте өзекті мәселе. Өйткені бұрынғы кеңестік жүйе біржақты табиғат ресурстарын пайдалану саясатымен және әсери қару-жарақтар сынаумен біздің территориямызда көтеген экологялық апатты жағдайлар қалдырды. Өкінішке орай, табиғатпен арақатынаста бұл талап ұмыт болып, бүгінгі пайдаға қызығып, болашақты ойламайтын болдық.
Өндіріс орындарының күрт арту кезеңінде, ғылыми-техникалық жетілдірудің дамуына байланысты, қоршаған ортаны сақтау, қорғау және табиғи ресурстарды үнемді пайдалану қазіргі күннің актуалды проблемаларының бірі болып отыр. Бұл мәселелерге түсініксіздікпен селсоқ қарау мен техникалық экологиялық қате саясаттар, қоршаған ортаның ластануына және жер бетіндегі организмдердің қалыптасқан жағдайларына негативті әсерін тигізеді. Қордаланған негізгі проблемаларды шешуде, табиғат пен адамзат қоғамының арасындағы қарым-қатынастардың орны ерекше. Бұл қарым-қатынастардың дұрыс дамымауы адамзатқа үлкен қауіптер туғызуы мүмкін. Қуаты энергия көздерімен және қазіргі заманғы жетілген техникамен қаруланған адамзат табиғатқа елеулі әсерін тигізе алары сөзсіз. Егер бұл әрекеттер мен табиғат заңдарын бұзу фактілері миллиондаған жылдар бойы орныққан байланыстарды бұзса, оның соңы – апаттық әкелуі мүмкін. Түптеп келгенде, адамдар қазіргі уақытта өз іс - әрекеті нәтижесінде туындаған

апаттармен арпалысып жүр. Әсіресе, адамзаттың қоршаған ортаға әсері мен оған деген орныққан көзқарастарының биосферада қалыптасқан тепе – теңдіктерді сақтаудағы орны ерекше болып отыр.
1. Назарбаев Н.А. Послание Президента страны народу Казахстана: Казахстан-2030. Процветания, безопасность и улучшение благосостояния всех Казахстанцев. –Алматы. -1997.
2. Абдуллин А.А. Прогноз развития минерально-сырьевой базы Казахстана- основа стабильного развития республики // Вестник инженерной академии Республики Казахстан, - № 2 (10) -2004. –С. 117-118.
3. Үпішев Е.М., Мұқаұлы С. Табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны қорғау: Оқулық, -Алматы.: Экономика, -2007. -480 бет.
4. Искаков Б.С. Оценка внутреннего облученич населения региона с неблагополчной радиационной обстановкой. –Медицина. 2005. № 2, С.129-131.
5. Өтепов П.Д.,Медетов Ж.Б.,Алибеков А. Шу-Сарысу уран кен провинциясында мекендейтін тұрғындардың эколого-гигиеналық проблемалары // Вестник ЮКГМА, -2008. №1(34). –С.172-175.
6. Сравнительный анализ показателей имунитета у жителей экологический неблагоприятных регионов Казахстана. // Э.Т.Битана, А.А.Шортанбаев, А.К.Жанкулов и др. // Здоровье и болезнь -2005, -№8(36), -С.50-53.
7. Абдуллин А.А. Прогноз развития минерально-сырьевой базы Казахстана- основа стабильного развития республики // Вестник инженерной академии Республики казахстан, №2 (10) 2004. –С.117-118.
8. Қазақстан Республикасы Президентінің «Жер, жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Жарлығы. Алматы, 1996.
9. Қазақстан Республикасының кодекстері мен заңдары: Жер кодексі (2004); Су кодексі (2004); Орман кодексі (2004); Атмосфералық ауаны қорғау туралы заң (2003); Экологиялық сараптама туралы заң (1997): Жер қойнауы және минаралдық шикізатты ұқсату туралы заң (1992); Экологиялық сараптама туралы заң (1992); ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заң (1997).
10. Қазақстан Республикасының 2005-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы. Егемен Қазақстан, №320. 2004 ж. 10 желтоқсан.
11. Қоршаған ортаны қорғау. Нормативтік актілер жиынтығы. Алматы, 2005.
12. Мұқаев С. Байлығымызды дұрыс пайдалана білейік. Ақиқат 1995, № 2.
13. Мустакаев Е.А. Загрязненность атмосферного воздуха и его влияние на здоровье населения Республики Казахстан. // «Информационный экологический бюллетень», 2000, № 1. –С 110-113.
14. Шукпутов А. Устойчивое развитие в Центрально- Азиатском регионе: обзор прессы для РИО-10 // «Экология и устойчивое развитие». № 9, 2001. – С. 61-75.
15. Бигон М. и др. Экология. Особи, популяции, сообщества. М.,Мир,1989 2т.
16. Одум Ю. Экология. М.,Мир, 2-ое издание, 1986, 2 т.


17. Мэгарран Э. Экологическое разнообразие и его измерение. М.,Мир,1982.
18. Гиляров М.М. Популяционная экология. М.,МГУ, 1990.
19. Яблоков А.В. Популяционная экология.М.,Высшая школа, 1987.
20. ФурсовВ.И. Экологические проблемы окружающей среды. Алма-Ата,1991.
21. Бигалиев А.Б. Принципы организации биосферных резервов на территории Республики Казахстан. Биологическое и ландшафтное разнообразие Респулики Казахстан, МЭПР,Алматы, 1997.
22. Национальное программа действии по борьбе с опустыниванием в Респулике Казахстан. МЭПР, ЭНЕП, Алматы, 1997.
23. Сохранение биоразнообразия Центральной Азии. Казахстан. Под редакцией Брагиной Т.М.,Перелюдовой О.Б. Алматы 1997.
24. Оспанов Г.С., Бозшатаева Г.Т. Экология.- Алматы, Экономика, 2003 г.
25. Никаноров А.М.., Хоружая Т.А. Экология. –М. 1999 г.
26. Бейсенова Э.С. Экология. Алматы, 2001 г.
27. Сагымбаев Ғ. Экология негіздері. Алматы, 1995 ж.
28. www.ecos.@mail.ru
29. www.Ecologia.@rambler.ru
30. һttp//www.library.intra.ru- фонд электронных книг.
31. һttp//www.referat.kulicһku.net
32. һttp//www.NLRK.kz-IP Национальная библиотека
        
        Мазмұны
|Кіріспе..................................................................|3 |
|...................................................... | |
| | ... ... ... ... |8 ... | |
| | ... ... ... ... және ... |8 ... | ... ... ... |12 ... | ... ... ... қамтамасыз етудің бағыттары мен | |
|негізгі |14 ... ... | ... Мемлекеттік экологиялық |17 ... | |
| | ... ... ... ... аймақтарының қоршаған орта | ... ... және ... |19 ... | |
| | ... ... орта ... мониторингі және тәуекел |19 ... | ... ... ... ... елді ... аймақтарының өнеркәсіп | ... ... ... ... |22 ... | ... Шымкент қаласы атмосфералық ауасының ластануын |39 ... | |
| ... ... ... автокөлік шығарындыларымен атмосфералық | |
|ауасының ластануын |40 ... | |
| ... ... ... ауа бассейнінің ластану деңгейі | ... |42 ... ... | |
| | |
| | ... ... ... ... жетілдіру |45 ... | |
| | ... ... | |
| | ... |60 ... ... | ... ... ... ... мен табиғат арақатынастары жылдан жылға
шиеленісіп, қоғамның ... ... ... ... мәселеге
айналды. Бұған себеп жер жүзіндегі халықтар санының тез өсуі мен ... ... ... пен ... ... жаппай өнеркәсіпті дамытуы. Соның салдарынан табиғат
қорларын ... ... есе ... адамдардың қоршаған ортаға тигізетін
зияны үнемі көбейіп келеді. Нәтижесінде пайдалы кендер қорының жақын ... ... мен ... ... ... ... ... шамадан тыс ластану қауіпі төнуде. Өнеркәсібі
дамыған ... ... ... ... нашарлағаны сонша, тіпті
адамдардың денсаулығына кесірін тигізе бастады.
Міне, сондықтан да табиғат қорларына ... ... ... ... ... ... ... пайдалану, ауаға, жерге, суға,
өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... ... ... және ... ... болып саналады.
Табиғаттағы өзгерістер өте баяу жүретін болғандықтан қоршаған ортаға
келген зиян көзге ... ... ... жыл ... ғана ... ... ... зиянды өзгерістерді тоқтату үшін алынған
шаралар тым кеш болып нәтиже бермей , болмаса ... өтіп ... соң ... ... мен материал жұмсауға тура келеді. Олай болса қолда ... мен ... ...... күн ... ... есте ... Табиғи ортаны сақтауға оны сауықтыруға және ... ... ... ... кешенді және үйлесімді табиғатты пайдалану
жүйесін қалыптастыру өте ... ... ... ... ... жүйе
біржақты табиғат ресурстарын пайдалану саясатымен және ... ... ... территориямызда көтеген экологялық апатты жағдайлар
қалдырды. Өкінішке орай, табиғатпен арақатынаста бұл ... ұмыт ... ... ... ... ойламайтын болдық.
Өндіріс орындарының күрт арту кезеңінде, ... ... ... ... ... ... қорғау және табиғи
ресурстарды үнемді пайдалану қазіргі күннің актуалды проблемаларының бірі
болып отыр. Бұл ... ... ... ... мен ... қате ... ... ортаның ластануына және жер бетіндегі
организмдердің қалыптасқан жағдайларына негативті әсерін ... ... ... ... табиғат пен адамзат қоғамының
арасындағы қарым-қатынастардың орны ерекше. Бұл қарым-қатынастардың дұрыс
дамымауы адамзатқа үлкен қауіптер туғызуы ... ... ... ... ... заманғы жетілген техникамен ... ... ... әсерін тигізе алары сөзсіз. Егер бұл әрекеттер мен табиғат заңдарын
бұзу фактілері миллиондаған жылдар бойы орныққан байланыстарды бұзса, ...... ... ... ... ... ... қазіргі
уақытта өз іс - ... ... ... ... жүр. Әсіресе, адамзаттың қоршаған ортаға ... ... ... ... ... биосферада қалыптасқан тепе ... ... орны ... болып отыр. Егер адамзат ... ... ... ... ... онда олар ... және ... ... ... ... күрт ... ... деректеріне көз жүгіртер болсақ, қазір жер бетінде
таза ... ... және суы бар ... жоқтың қасы. Осыған орай, жаңа
эколгиялық көзқарастың мағынасы қоршаған орта және жаму ... ... ... ... ... атты баяндамасында
ашылды. Оның шешімдері мен ұсыныстары көптеген халықаралық конференциялрдың
(Рио-де-Жанейро – 1992, Киото – 1997, ... – 2003) ... ... ... және жеке елдердің табиғат ресурстарының оның
ішінде табиғат сыйымдылығының шектеулі екендігіне ... ... ... даму ... ... ... бастады және антропогендік апаттарды
болдырмайтын бірден-бір жолы деп ... ... ... 90 жылдарынан бастап табиғатты жоспарлы
түрде пайдалану мақсатына бағытталған экологиялық ... ... ... ... қорғау мен оның ресурстарын ұтымды пайдалануды
қолға алып отырғанын көрсетеді және дүниежүзілік қоғамға өзінің ... мен ... ... ... ... ... келеді.
Ядролық қаруы бар мемлекеттер арасында бірінші болып олардан бас тартты.
Қалыптасқан экологиялық жағдайларды ескере отырып, ... ... ... дамыту мақсатында табиғатты қорғау мен оның
ресурстарын ұтымды пайдалануды ... ... ... және ... пайдаланушыларды ынталандыру жолдарын қарастыру мен халықтардың
табиғатпен бірлесе өмір сүру қағидаларын құру.
Бүгінге қалыптасқан экономикалық ... ... ... ... ... мен ... және тән ... тығыз
байланыста қарастырылмаған. Сондықтан экологиялық жағдайды халықтың
денсаулығын бағалап олардың өмір сүру әрекетімен ... ... ... Бұл ... ... ... ... қатынастарының көрінісі
болуы тиіс. Олар барлық деңгейде біртұтас ... ... ... елді ... ... ... ластануын төмендету және
оны қалпына келтіру әрекеттерін жоспарлау, қоршаған орта ... ... және ... пайдалануға қойылатын
экологиялық талаптарды жетілдіру, қоршаған орта сапасын жақсарту ... ... ... ... тұрақты даму деңгейіне жеткізу
мәселелерін шешуде берілген мәліметтерді пайдалануға болады. Халықтардың
экологиялық ... өмір сүру ... ... ... ... сұқпаттасу арқылы обьективті және ... ... ... ... ... қоршаған ортаның
ластануынан экологиялық және әлеуметтік зияндар ... ... ... ... ... ... ... тіршілігіне келтіретін
зияндылық. Бүгінге, кеңес дәуірінен қалыптасып қалған ... ... ... бой ... бұл елді ... санитарлық
техникалық жағдайлары яғни, ауыз сумен, канализация, электр жүйелерімен,
автожолдармен т.б. қамтамасыз етуі ірі ... ... ... мысал, ретінде Қарағанды облысының қалалары: Қарағанды,
Саран, Шахтинск «тас көмір ... ... ... ... ... ... ... қаласы «ғарыш кешені»
маңында орналасқаны. Оңтүстік Қазақстан облысының ... ірі ... ... ... ... ... ... Қыземшек, Таукент,
Сас-төбе елді мекендері бой көтерген. 600 ... ... ... Шымкент қаласының селитебтік ... ... ... ... ... ... заводы толық жоба деңгейінде жұмыс
атқарған . Бүгінге «Шымкентцемент» ААҚ, «Петро Казакстан Ойл ... ... ААҚ ... ... Шу-Сарысу уран кен провинциясы
аймағында Таукент, Қыземшек, Тайқоңыр елді мекендері бой көтерген. Аталған
елді мекендердің еңбекке ... ... ... ... ... ... ... және өңдеу саласында еңбек атқарады. Өнеркәсіп саласының
мамандарының бүгінгі күнге табиғатты ... оны ... және ... жолдарын, басқа сала мамандарынан қарағанда жете білсе керек.
Алайда бүгінгі ... ... сала ... ... ... ... ... мәселелер жөнінде көзқарастары зерттеліп баға
берілмеген.
Ғылыми техникалық жетістіктер табиғатты қорғау, пайдалану, тиімділігін
арттыру жолында зор мүмкіншіліктер ... Бұл ... ... өткен
ғасырдың екінші жартысында және осы ғасырдың он тоғыз ... ... ... жетістіктер арқасында табиғатты пайдалану, оның байлығын
игеру қарқыны асқан жылдамдықпен артты. ... ... есе ... жаңа ... іске қосылды, энергия қуатын, жер қойнауы
байлықтарын пайдалану көбейді. Осының ... ... ... ортаға тигізетін әсері артты. Ғылыми ... ... екі ... әсер ... Бір жағынан, өндіріске көп мөлшерде шикізат
қолданылып, өндіріс қалдықтары ... оның ... ... ... ... орта ... ... жағынан, өнімнің бір ... ... ... азайды, технологиялық процестер жетілдірілді, олардың
табиғатқа зиянды ... ... ... бір түрі ... қалдықтар қайта қолданылды, сонымен бірге табиғатты қорғау
шараларын ауқымды жүргізуге ... ... ... ... ... техникалық жетістіктерді кеңінен ... ... ... ... зиянды шығындарды зерттеу, оларды анықтау
қажеттілігі туындайды.
Қоршаған ортаның ластануынан экологиялық және әлеуметтік зияндар болуы
мүмкін. Өнеркәсіп ... мен елді ... ... ... ... қажет. Бұл орайда ... ... ... ... ... және субьективті әсермен басқаруын
зерттеу жүргізу өз орнын табады. Экологиялық зиян ... ... ... ... мен ... жағдайының
нашарлауына әкеліп соғады. Бұл орайда қалыптасқан экологиялық жағдайға баға
беру маңыздылығын табады. Қоршаған ... ... ... жағдайын, бүгінгі күнге сыналған лабороториялық әдістермен
зерттеу ... ... оның ... ... ... ... ... қажеттілігі туындайды.
Жұмыстың мақсаты:
Оңтүстік Қазақстан облысы аймақтарының экологиялық жағдайына баға беру,
аймақтың ... ... ... ... және оны ... ... Оңтүстік Қазақстан облыс елді мекен аймақтарының ... ... ... ... баға беру.
2. Шымкент қаласы аймағының ... ... ... ... баға ... ... Қазақстан облыстық ауа бассейнінің ластаушы ... ... ... ... қарай топтау.
4. Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша атмосфералық ауа ... ... баға ... ... Қазақстан облысының 2010-2010 жылдар бойынша экологиялық жағдайына
баға берілді және мониторинг жасалынды. Атмосфералық ... ... ... ... ... ... тұрмыстық
жағдайымен аурушаңдығына атмосфералық ауаның ластануымен болған, өзіндік
субьективті ... ... ... ... ... ... қорытыланды.
Практикалық маңызы.
Оңтүстік Қазақстан облыстық экологиялық жағдайына баға берудегі
мәліметтердің қоршаған орта қорғау іс – ... ... ... өз ... ... Өнеркәсіп аймақтарында орналасқан ... ... ... ... ... ... бағытталған бағдарламаларда пайдаланылады. Берілген мәліметтерді:
экология, адам, жануар және өсімдіктер экологиясы ... ... ... болады.
Зерттеу зерзаттары мен әдістері.
Зерттеу жүргізу нысандары ретінде Шымкент қаласының селитебтік
аймақтары, ... қала ... қала ... ... ... ... ауаның өнеркәсіп және автокөлік
шығыедыларымен ластауын лабороториялық ... ... ... ... ...... ... орталығы» мен
«Оңтүстік
Қазақстан облыстық аумақтық ... ... ... ... ... ... ... лабороториялық
зерттеулерінде, 8 ауа ... ... атап ... ... ... сутегі, көміртек тотығы, азот тотықтары, аммиак,
көмірсутектер, ұшпалы органикалық ... ... ... -800 ... ... жеке қатысуымда анықталды.
Облыс орталығы мен аудандардың атмосфералық ауасының химиялық
элементтермен ластану ... ... ... үшін, Оңтүстік
Қазақстан облысы аумақтық қоршаған ... ... ... ... аралығындағы статистикалық есеп мәліметтері пайдаланылды.
Халықтың әлеуметтік, тұрмыстық жағдайымен ... ... ... болған субьективті әсерін басқару үшін, сұқпаттасу
анкеталары құрастырылды. Қала ... ... 250 ... ... ... ... сынамаларының қорытындысы,
сұқпаттасу анкеталары жалпыға мәлім статистикалық әдістермен зерделенді.
І-тарау ... ... ... ... ... ... Қазақстанның экологиялық проблемалары және оларды шешу
Қазақстан Республикасында XX ... 90 ... ... ... пайдалану мақсатына бағытталған экологиялық саясат қалыптасты.
Қазақстан өзінің тұрақты даму мен ... ... ... ... ... ... қаруы бар мемлекеттер арасында бірінші
болып олардан бас тартты. БҰҰ ... орта ... ... ... құжаттарына қол қойды, климаттың өзгеруі,
тақырлануымен күрес, ... ... ... ... ... ... қосылды. Орхус және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық өзгерістер нәтижесі экологиялық
саясатпен тікелей байланысты. ... ... ... мақсаты
экологиялық қолайлы орта құру үшін табиғат пен ... ... қол ... ... табылады. Осыған байланысты төрт басым
бағыт айқындалды:
- Экологиялық қауіпсіз қоршаған орта құру.
- Табиғат ресуртарын ... ... ... ... Өсімдіктер мен жануарлар әлемінің алуан түрлулугін сақтау.
- Экологиялық білім беру.
Экологиялық қауіпсіздік ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Ол экологиялық теңдестіктің
тұрақтылыгымен, табиғи ортаға шектен артық ... ... ... анықталады. Қазақстанда табиғи ортаның жағдайы өте
күрделі, шешілмеген мәселелер көп. ... ... ... ... ... ... ... және тұрмыстық қалдықтьардың күннен-
күнге көбейіп жинақталуы, ауылшаруашылықжерлерінің азуы тақырлануы, ... және оның ... су ... ... территориялардың
радиоактивтік ластануы, Ертіс, Жайық, Сырдария, Іле, Шу, Талас, ... ... лас ... ... ... және ... ... жоғарғы қарқынмен суармалы егістіктерді дамыту Арла
қасіретін туғызды. Каспий теңізінің суының ... ... ... ... ... ... ... ресурстарына ... ... алты ... ... ... және ол ... ... өндіру, өңдеу жұмыстары жүргізілуі,
өнеркәсіптің жаңа орындарын ашу ... ... ... ... және ... ( ... Капустин Яр, Азғыр және т.б.) территориялары
радиоактивті және химиялық заттармен ластанды.
Қалалар мен елді мекендерде ... ... ... әсер ... – ауаның ластануы және сапалы ауыз судың жеткіліксіздігі. Ауасы
аса ластанған қалалар – ... ... ... ... Ақтөбе,
Алматы, Зырян, Шымкент, Тараз. Ауаны негізгі ластаушы заттар: шаң, күкірт,
және азот тотықтары, көмірсутектер, ... ... және т.б. ... ... ... миллион тоннаға жуық зиянды заттар
шығарады. Атмосфераның ластануына өндіріс және тұрмыс ... ... ... ... үлес ... Автокөлік Республикамыздың
бірнеше ірі қалаларда ауаны негізгі ластауш көздеріне ... су ... ... ... ... ... өндіргіш күштерді дамытып, халықтың игілігін арттыруға негізгі
кедергілердің бірі болып отыр. Қазақстанның орташа жылдық өзен-су қоры ... ... оның 56 км3 ... ... Өзен ... көлемі
бойынша Қазақстан әлемдегі сумен аз қамтамасыз етілген елдер қатарына
кіреді. Елімізде таза экологиялық ... ... ... су ... ақаба, кәріз суларды төгуді және басқа жағымсыз ... ... ... су ... ... өзендерді көлдерді
және т.б. су нысандарын) қажетті деңгейде ... ... ... , ... ... ету керек. Халықты сапалы ауыз
сумен қамтамасыз ету үшін суды тұтынуға дайындау технологиясын ... су ... ... ... су жүйелерін жетілдіру ... Жер асты ... ... ... суландыруды қолға алу
керек.
Республика территориясының жартысына жуығы (48,2 %) ауыл ... ... Оның ... ... жайылым. Өнеркәсіп аймақтарында
такен өндірісінің қалдықтары үйілген территориялар, мұнай ұңғыларының
орындары 60 мың га ... ... ... ... ... 6 %
астамын алып жатқан әскери полигондар, ғарыш айлағы, бұрынғы атом қаруын
сынаған аймақтар әр түрлі ... ... ... ... ... өндіріс және тұрмыстық қалдықтар да үлес
қосуда. Қазір 20 млрд. т астам қалдықтар ... 14 ... қара ... ... ... 50 мың га ... алып ... Жыл сайын 14 млн.м
3 тұрмыстық және 500-700 млн.т өндірістік қалдықтар ... оның 92 ... улы ... Жан ... ... ... жылына 50 тонна тау
жыныстары өнделіп және өңделеді. Оның 95 % ... ... көп ... қуаң ... ... және оның ... 66 % -і түрлі деңгейде шөлейттену ... ... ... ... ... ... тозуынан залал, егістік эрозиясынан, қайталама
тұзданудан және басқа да себептен ... ... ... 300 ... ... ... үшін ... ішкі қатерді білдіретін жердің
шөлейттенуі мен ... ... ... ... ... болуы және ауа
массаларының ластаушы заттарды алыс қашықтыққа жеткізуі ... ... ... ... ... 2005 ... барысында
шөлейттенудің көлемі мен құрғақшылықтың теріс әсерінің алдын алуға және
қысқартуға,тозған жерлерді және ... ... ... ... ... сақтауды және немесе қалпына ... ... ... ... ... ... ... жер
пайдаланудың экономикалық тетіктерін әзірлеу мен ... ... ... ... ... кең ... ... болуы мен
қатысуын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... және ... қажет. Бағдарламаның негізгі нәтижелері
шөлейттену процестерін болдырмау және жердің тозуы ауқымын ... ... ... тетіктерін енгізу. Ауылшаруашылығы
жерлерінің өнімділігін ... ... су ... ... ... ... санатына
жатады. Қазіргі уақытта су обьектілерін тау-кен өндіру, металлургия және
химия өнеркәсібі кәсіпорындары, қалалардың коммуналдық ... ... және ол ... ... ... ... ... Нұра, Сырдария,
Іле өзендері, Балқаш көлі неғұрлым ластанған. Халықты ауыз сумен қамтамасыз
етудің негізгі көзі болып табылатын жер асты ... да ... ... обьектілеріне антропогендік салмақ пен олардың калпына келтіру
қабілетінің ... ... ... ... іс-жүзінде
баолық ірі өзен бассейіндеріне тән етті, ал су шаруашылығының мұқтаждарын
жеткілікті қаржыландырмау су ... ... ... (кей жерде апаттық) техникалық жай-күйіне және халықты ауыз
сумен қамтамасыз ету проблемаларының тым шиеленісуіне ... ... ... шешу үшін Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 ... ... № 71 ... су ресуртарын сақтау және ұтымды пайдалану
проблемаларын шешудің негізгі ... ... ... су ... және ... ... су шаруашылығ саясатының 2010 жылға
дейінгі тұжырымдамасы қабылданды. Сондай-ақ халықты жеткілікті көлемде
және кепілді сападағы ауыз ... ... ... ету үшін ... ... 2003 жылғы 23 қаңтардағы № 93 қаулысымен «Ауыз су»
салалық бағдарламасы ... ... ... Су ... ... ... ауылдық тұтыну кооперативтері туралы» ... Заңы ... ... ... ... су ... ресурстарын кешенді пайдалану мен ... ... ... ... ... болады. Қабылданған бағдарламалық
құжаттардың шеңберінде 2006 жылы іске ... суды ... ... дамуының қарқыны мен көлемін ... су ... су ... ... және ... ... ... өнім бірлігіне және пайдалану шығындарына жекелей су пайдалануды
азайтуға, су ... ... ... алу мен ... ... ... ... мүмкіндік беретін сумен қамтамасыз ету
жөніндегі республикалық мақсатты бағдарлама әзірлеу қажет. ... ... ... үшін төлемнің қолданыстағы ставкаларын саралау ,
су шаруашылық обьектілерін ... мен ... ... шығыстарды өзін-өзі
ақтауға кезең-кезеңмен көшіре отырып, су ... су ... ... үшін баға ... оңтайландыру жөніндеі ... да ... ... Өзен ... ... ... және олардың ластануы мен қоқыстануы мен қоқыстануының алдын
алу үшін 2006-2010 ... ... ... ... су ... су ... аймақтары мен жолақтарының жобалары әзірленетін болады, 2006-
2007 зиянды әсердің мүмкін болатын шекті нормативтерін және ... ... ... ... әзірлеу жөніндегі ... ... ... ол су ... ... ... таңбалыдан жиынтық нормалауға кезекң-кезеңмен көшіруді жүзеге
асыруға мүмкіндік береді. ... бәрі ... ... ... салу мен ... ... кезінде жаңа технологияларды енгізуді
жеделдетеді. Қолда бар су ресурстарының санын ұлғайту мен сапасын жақсарту
үшін су ... ... ... ... өзен ағынын реттеу
жөніндегі, оның ішінде бассейн аралық қайта бөлу, сондай-ақ жер асты ... ... ... ... ... ... ... экологиялық проблемаларға су бөлу, трансшекаралық су
обьектілерін, ... ауа мен ... ... ... ... мен ... ... пайдалы қазбалардың шектес
жатқан кен орындарын игеру, бірегей табиғи кешендерді сақтау мәселелері
жатады. ... ... ... елдің экологиялық
қауіпсіздігіне нақтылы сыртқы ... ... ... ... шешу ... ... көршілес мемлекеттердің бірлескен іс-қимылдарымен
қамтамасыз етіледі. 2004 жылдың ... ... ... ... тасымалдау мен оларда аулаққа шығаруды бақылау туралы
Базель конвенциясына ... бұл ... ... декларациялау
жөніндегі жаңа кеден ережелерін белгілеуге және ... ... ... пен өнім ... ... ... олардың қайтадан түсуін
болдырмауға және қорғау проблемасын шешуге бірыңғай құқықтық тәсілдерді
қалыптастыруға ... ... ... ағын ... мен ... қорғау мен пайдалану жөніндегі Хельсинки конвенциясына ... ... Азия ... ... елдері бұл конвенцияға
қосылмағандақтан, траншекаралық ағын ... ... ... та әділ ... ету, ... заттардың құйылуынан ықтимал трансшекаралық әсердің
алдын алу, «ластаушы төлейді» қағидатын орындау жөнінде шаралар ... ... бұл ... ... яғни ... ... ... алдын алу және жою үшін: 2006-2007 жылдары Қазақстан мен
іргелес мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... жүргізу; Орталық Азия мемлекеттерінің Хельсинки
конвенциясына қосылуы жөніндегі Қазақстанның бастамасын ... ... су ... ... ... ... кешендерді сақтау
мақсатында 2006-2007 жылдар барысында ішінде Батыс Тянь-Шань мен ... ... ... ... құру ... ... нәтижелері ықтимал трансшекаралық экологиялық қатерлерді
анықтауға, ... және ... ... ... ... ... проблемалар.
Атмосфераның негізгі ластануы түсті металлургия, жылу энергетикасы,
қара металлургия, ... ... ... мен ... ... ... ауаның ластануынан қатердің нақтылығы халық
денсаулығының нашарлауына да және қоршаған ... ... әсер ... ... проблемасы негізінен республика халқының жартысына
жуығы өмір сүретін ірі қалалар мен ... ... ... ... ... 10 ... оның ішінде 8 қала ауасы жоғары
деңгейде ... ... ... ... ауа ... жоғары
деңгейінің себебі - өндірістің ескірген технологиялары, тиімсіз тазартқыш
құрылыстар, қолданылатын отынның төмен сапасы, қуаттың жаңғыртылатын ... емес ... аз ... ... ... ... -тен ... нормативтік санитарлық-қорғау аймағының болмауы себепті
өндіріс орталықтары халқының басым ... ... ... әсері
жоғары аймақта тұрып жатыр. Автомобиль санының күрт көбеюі ірі қалаларда
(Алматы, Өскемен, Шымкент) көміртегі оксиді мен азот ... ... ... ... ... жалдық шоғырлануы бұл қалаларда шекті
мөлшерден асып түседі. Ауа бассейнінің ластануы, ... ... ... кен орындарын дамытумен және жаңа кен орындарын
дамытумен және кен орындарын игерумен де ... бұл ... ... ... ... түседі. Алауларда ілеспе
газдың жағылуы қызған газдардың, күкірт пен азот оксидтердің едәуір көлемін
атмосфераға шығарумен ... ... кен ... ... ... ... ... 1993 жылдан 2000 жыдға дейін зиянды заттардың атмосфераға
шығарылуы негізінен өндіріс ... ... 5,1 млн. ... ... ... кеміді. Соңғы жылдары экономиканың өрлеу жағдайларының
өзінде атмосфераға зиянды заттардың шығарылуын 3,2-3,4 млн.тонна деңгейінде
тұрақтандыруға міндетті ... ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау
жүргізудің нәтижесінде қол жеткізілді. Мүндай ... одан әрі ... ... ... қоршаған ортаны мөлшерден тыс ластайтын кәсіпорындарға
қойылатын ... ... ... ... шығарындыларды жоспарлы
түрде төмендетуге кірісуге мүмкіндік береді. Ауа бассейнінің ластануының
жоғарылау қаупін болдырмау жөніндегі қажетті шаралар қоршаған ... ... ... ... ... ... ... ластану Қазақстанның экологиялық қауіпсіздігіне елеулі
нақтылы қатер төндіреді. Олардың көздері мынадай ... төрт ... ... ... ... уран ... және уран ... қалдықтары (уран кен орындарының үйінділері, өздігінен
төгілетін ұңғымалар, қалдық ... ... ... ... ... ... ... ластанған аумақтар;
-мұнай өндіру өнеркәсібі мен мұнай жабдығының қалдықтары;
-ядролық реакторлардың жұмысістеуі ... ... ... қалдықтар мен
радиоизотоптық өнім (иондаушы сәулеленудің пайдаланудан шыққан көздері).
Қазақстанда табиғи радиоактивтіліктің жоғары ... ... уран ... ірі ... ... ... шағын кен орындары мен уран байқалатын
кеніштер, уран өндіруші ... мен ... ... ... шоғырланған қалдықтар бар. Қазақстан аумағының 30 % -інде адам
денсаулығына айтарлықтай қауіп төндіретін табиғи радиоактивті ... ... ... ... орын ... ... суды ауыз су мен шаруашылық мұқтаждар үшін ... ... ... ... ... иондаушы сәулелердің
пайдаланудан қалған 50 мыңнан ... ... бар және ... ... 16-сы адам үшін өте ... ... ... астам бақылаусыз
көздер анықталып, жойылды. Халықтың радиоактивті улануын және қоршаған
ортаның ластану қаупінің алдын алу ... ... ... ... ... ... аяқтау және 2006 жылға дейін табиғи
радиоактивтіліктің хадықтың денсаулығына теріс ... ... ... ... сондай-ақ құрылысқа арналған алаңдарды таңдау мен
табиғи құрылыс материалдарын пайдалану кезінде ... ... ... судың табиғи көздерінің радиоактивті ластануына бақылау жүргізу және
Мұнай ұңғымалары мен ... ... және ... ... ұңғымаларды жою және конвервациялау бағдарламасының
шеңберінде радионуклидтердің ... ... бар ... ... жоғары радиациялық сәуле алу қаупі туралы халықты ... ... ... ... әзірлеу; 2006 жылға қарай Уран өндіру өнеркәсібінің
радиоактивті ... ... және ... ... орта мен ... ... ... жөніндегі жұмысты аяқтау қажет. Проблеманың
кешенді шешілуі радиоактивті ... ... мен көму ... ұйым құруды көзделуі ... ... ... ... ... ... алуы мен қоршаған ортаның радиоактивтік
ластануын төмендету болмақ.
Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше ... ... ... ... ... ... ... Қауіп апатты жер
сілкінісі, көшкін, сел, ... су ... өрт, ... ... ... және басқа да авариялардың нәтижесінде адамның өміріне,
денсаулығына және қоршаған ортаға зиян келуіне ... 1994 ... ... жағдайлар салдарынан Қазақстанда шамамен 40 мың адам қайтыс
болды және 250 мыңнан астам адам зардап шекті. Сараптамалық басқару бойынша
төтенше ... ... ... апаттар болмаған кезде) ... және ... зиян жыл ... ... 25 миллиард теңгені құрайды.
Орман өрттерінің экожүйелерге елеулі зиян тигізуі ... ... ... ... ... анықтау проблемасы шешілмеген. Орман өрттермен
күресудің сенімді және экономикалық ... ... ... ... ... және ... сипаттағы төтенше жағдайлардың салдарларын
азайту үшін: өрт және ... ... ... бақылау мен қадағалау жүйесін, болжау қызметтерінің жұмысын
жетілдіруге ... ... ... ... авариялық-құтқару
күштерін және жедел әрекет ету күштерін қалыптастырудың негіздерін қайта
қарауға бағытталған. Төтенше жағдайлардың ... алу мен ... ... ... ... жылдарға арналған бағдарламасын әзірлеу;
2007 жылға дейін көмірсутегі кен ... ... ... ... ... және ... ... құру; 2006-2007 жылдары орман өрттерін жою жөніндегі қымбат тұратын
шаралардан жеңіл ... жеке ... бар ... ... әуе патрулінің көмегі арқылы уақытылы ерте табу мен оларды бастапқы
сатысында сөндіру жөніндегі алдын алу ... көшу үшін ... ... ... ... ... құру ... Төтенше жағдайлардың
алдын алу және оларды жою жөніндегі іс-шаралардың орындалуы зардап шеккен
санын төмендетуге және ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етудің бағыттары мен негізгі
қағидалары.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасындағы ... ... ... қазіргі заманғы талаптарға жауап бермейді. ... ... ... ... ... 80 %-іне дейін бола
отырып, бақылау ... ... ... ... ... санының 20%
- ін ғана құрайды. Бақылау және өлшеу техникалық құралдарының ... ... ... мен ... ... әкеледі. Түрлі
министрліктер мен ведомстволар мониторингі және ... ... ... ... ... ... ортаның жай-күйін
толық көлемде әділ басқаруды жүзеге асыруға және уақтылы жедел ... ... ... мониторингтің барлық кәсіпорындары мен мекемелерін,
сондай-ақ өндірістік ... ... ... ... ... ... қоршаған орта мен табиғи ресурстардың экологиялық
мониторингі және тәуекел факторларынің бірыңғай ... ... ... ... шұғыл түрде қабылдау талап етіледі. Оның жұмыс істеуі
үшін ақпаратты жинау, жүйелеу, сақтау және ... үшін ... ... ... ... және ... ... қазіргі материалдық-техникалдық
базасын жағғырту, барлық мүдделі мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылын
ұйымдастыру үшін нормативтік құқықтық актілерді қабылдау қажет.
«2005-2015 жылдарға ... ... ... экологиялық
қауіпсіздік тұжырымдамасын іске асыру бойынша 2005-2008 жылдары атқарылатын
шаралар Жоспары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 ... 19 ... ... бекітілген» 2005-2015 жылдарға арналған Қазақстан
Республикасының экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы ... ... шыға ... ... Қоршаған орта жағдайының
нормативтік көрсеткішіне жетумен қатар
экологиялық ... ... ... ... ету ... ережелерінің кезеңмен жүзеге асырылуын ұсынады. Бірінші кезең
(2005-2008 жылдар) – қошаған ортаның ластануын төмендету және оны ... ... ... ... ... кезең (2010-2010 жылдар) –
қоршаған орта сапасының көрсеткіштерін ... және ... ... ... ... ... ... (2011-2015 жылдар) – қоршаған орта ... ... ... ... ... ... тұрақты даму деңгейіне ... ... ... ... ... қамтамасыз
етудің мүлде жаңа мемлекеттік жүйесінің құрылуының және ... ... ... ... ... ... атқарушы
органдардың жақсы ұйымдастырылған және аумақтық таралған жүйесін – қоршаған
ортаны қорғау мен табиғат пайдалануды басқарудың ... ... ... ... мен ... ... ... пайдалану саласындағы
мемлекеттік саясатты қалыптастыруды және дәйекті іске асыруды қамтамасыз
етті. Алайда, Қазақстанда көптеген ... бойы ... ... төтенше
жоғары техногендік салмақ түсіретін, табиғат пайдаланудың көбінесе шикізат
жүйесі қалыптасты. Сондықтан әзірге экологиялық жағдайдың ... әзір бола ... жоқ әлі ол ... ... оның ... ... әрекеті үшін қажетті қоршаған
ортаның сапасын оның қолдау қабілетін жоғалтуына апаратын табиғи жүйелердің
тозуымен сипатталады. ... ... ... ... мемлекеттік
саясаттың негіздері Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы ... ... ... ... ... тұжырымдамасына
енгізіліп, онда өтпелі кезеңнің эколгиялық басымдықтары, атап айтқанда,
жекешелендірудің экологиялық проблемалары, ... ... ... ... және ... ... ... экономикалық
тетіктерінің, қоршаған орта мониторингі және тәуекел факторларынің жүйесін
құру қажеттілігінің мәселелері қарастырылған болатын.Ұлттық экономиканың
барлық ... ... ... ресурстарды пайдалануға көзқарастардың
өзгеруіне, қоршаған ортаны сақтауды ескере отырып, әлеуметтік- экономикалық
дамуды жүзеге асыруға негіз болды.
Аталған «Тұжырымдаманы» ... ... ... ... ... дамуда елеулі өзгерістер болды. Мемлекет дамуының
стратегиялық ... ... ... қорғау заңнамасының негізі
құрылды, қоршаған ортаны қорғау қызметін басқару жүйесі құрылды. Мысалы
1997 жылы « ... ... ... ... ... ... табиғи
аумақтар туралы», «Экологиялық сараптама туралы», 1998 жылы - «Радиациялық
қауіпсіздік туралы» Заңдар, ал 2003 жылы «Атмосфералық ... ... ... ... ... ... пайдалану саласында Президенттің «Жер
қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» (1996 жыл) және ... ... жыл) заң күші бар ... 2004 – ... Су және Жер ... ... тәуелді қажетті нормативтік құқықтық ... ... ... ... жетілдіру
мақсатында
республикада оны дамыған елдердің заңнамасына жетілдіру және халықаралық
стандарттарды енгізу бағыты ... ... ... 19 ... қол қойды және оларды іске асыру жөніндегі іс-қимылды ұлттық
жоспарлары әзірледі. ... ... ... ... ету және ... жұмыс жолға қойылды. Тұжырымдаманың міндеттерін ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік бақылауды
күшейту және міндетті экологиялық сараптаманы енгізу ... 90 ... ... ... ортаны ластаудың қарқыны едәуір төмендеді.
Алайда, мемлекеттің экологиялық осал аумақ және шешілмеген экологиялық
проблемалар ... сол ... ... ... Жоғарыда айтылғандармен
байланысты елдің стратегиялық басымдықтарына сәйкес қазіргі жағдайдағы
экологиялық қауіпсіздікті ... ... ... ... ... нақтылау және кеңейту көзделуде .
Жаңа Тұжырымдамада іске асырылмаған ... шешу ... ... ... ... пен табиғат пайдаланудың аса
маңызды проблемалары бойынша зерттеулердің, оның ішінде іргелі ... ... ... ... ету; қоршаған ортаның жай-
күйіне мониторингтің бірыңғай жүйесін ... ... ... ... ... бөлу және ... ... арнаулы
картографиялау ұсынылады. Осыған орай, Мемлекеттің экологиялық қауіпсіз
дамуы ... ... ... ... ... пайдаланудың экологиялық мүмкінді шектерін айқындайтын
және қоршаған ... ... ... ... ... ... ... және шаруашылық әрі өзге де қызмет ... ... ... ... жолымен мемлекеттің тұрақты
дамуы үшін барлық қоғамдық қатынастарды реттеуге экожүйелік тәсіл;
-Экологиялық ... ... және ... ... ... ... алудың жаһандақ және ұлттық мақсаттарына
бағыныштылығы;
-Қоршаған орта мен ... ... ... ... ... ... ... мен ластаушылар төлейді);
-Өндірістік күштерді дамыту мен орналастырудың экологиялық-экономикалық
теңгермелі (экологиялық сыйымдылық пен аумақтық жоспарлау қағидаттары);
-Шаруашылық және өзге де ... ... ... ... одан кейінгі
экологиялық және ... ... ... ... ақпаратқа қол жетімділігін қамтамасыз ету және оның
эколгиялық проблемаларды шешуге қатысуы;
-Халықаралық ынтымақтастықтағы әріптестік және халықаралық құқық нормаларын
сақтау.
Мемлекеттің экологиялық ... ... ... ... ... ... деңгейде өз орнын алады.
1.4 Мемлекеттік экологиялық мониторинг және тәуекел факторлары
Бүгінгі күнге, Қазақстан ... ... ... (қоршаған орта мен табиғи ресурстар мониторингі және тәуекел
факторлары) – табиғи және антропогендік факторлардың ... ... ... ... жай-күйінің өзгерістерін басқару, болжау және
бақылау ... ... ... ... ... жүйесі мен
атмосфералық ауа, жер, жер үсті мен жер асты ... жер ... ... ... ... ... климат пен Жердің озон қабаты,
экологиялық жүйелер, қоршаған ортаның ... ... әсер ... ... ... ... обьектілері болып табылады.
Табиғи ресурстар мониторингі және тәуекел ... ... ... жер ... және ... факторлары;
2) су обьектілері және оларды пайдалану мониторингі және тәуекел
факторлары;
3) жер қойнауы мониторингі және тәуекел факторлары;
4) ... ... ... ... мониторингі және тәуекел
факторлары;
5) таулы экожүйелер мен ... ... және ... ... ... және ... ... жануарлар дүниесі мониторингі және тәуекел факторлары;
8) өсімдіктер дүниесі мониторингі және тәуекел факторлары.
Табиғи ресурстар мониторингі және ... ... ... ... ... сәйкес арнайы уәкілетті мемлекеттік
органдар жүзеге асырады.
Жер мониторингі және тәуекел ... ... ... ... ... оларды басқару, олардың одан әрі қанат жаюын ... ... ... ... алдын алу және жою жөнінде ұсыныстар әзірлеу
мақсатында жүргізілетін жер ... ... және ... жай-күйіне базалық
(бастапқы), жедел, мерзімді ... ... ... ... ... ... және ... факторларынің деректері Мемлекеттік жер
кадастрында қорытылады.
Су обьектілерінің мониторингі және ... ... ... ... ... гидрогеологиялық, санитарлық-химиялық,
гидрогеохимиялық. ... ... ... ... ... ... ... процестерді уақтылы анықтау,
олардың қанат жаюын басқару және болжау ... ... ... ... және ... ... асырылатын су шаруашылығы іс-шараларының зиянды
салдарларын ... және ... ... айқындау жөнінде ұсынымдар
әзірлеу болып табылады.
Жер қойнауының мониторингі және тәуекел факторлары мемлекеттік жер
қойнауы қорының ... ... ... ету және ... ... ... теріс процестерді басқару, олардың алдын алу
және салдарларын жою үшін жер қойнауының жай-күйіне бақылау жасау ... ... Жер ... ... және ... факторларынің
деректері Мемлекеттік жер қойнауы кадастрында қорытылады.
Ерекше қорғалатын ... ... ... және ...... ... қалыпты өтуі мен қоршаған ортаның жай-
күйіндегі өзгерістердің ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың ... ... ... үшін ... ... ... ... қорғалатын
табиғи аумақтар мониторингі және тәуекел факторларынің ... ... ... ... ... ... ... экожүйелер мен шөлейттену мониторингі және тәуекел факторлары –
шөлейттену мен оның ... және ... ... ... ... ... және тәуекел факторлары орман қорын күзету, қорғау
және ормандарды молықтыру, орман қорын пайдалану, биологиялық ... ... ... ... ... ... ... мақсатында орман қорының жай-күйі мен серпінін бақылау, ... ... ... ... ... ... және ... факторларынің
декректері Мемлекеттік орман кадастрында қорытылады.
Жануарлар дүниесінің мониторингі және тәуекел факторлары жануарлар
дүниесін қорғау, молықтыру мен ... және ... ... ... ... ... ... жануарлар дүниесі
обьектілерінің жй-күйі мен динамикасын ... ... және ... жүйесі
болып табылады. Жануарлар дүниесі ... және ... ... ... дүниесінің Мемлекеттік кадастрында
қорытылады.
Өсімдіктер дүниесінің мониторингі және ... ... ... зерттеу, қорғау, молықтыру және тұрақты пайдалану ... ... ... ... бақылау жүйесін білдіреді.
Экологиялық ғылыми зерттеулер қоршаған ортаны қорғауды ғылыми тұрғыдан
қамтамасыз ету, табиғи экологиялық жүйелерді ... , ... ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... мен ... Республикасының экологиялық қауіпсіздігі мен әлеуметтік,
экономикалық және экологиялық теңгерімді дамуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... орта жағдайының мониторингі және тәуекел факторлары
2.1 Қоршаған орта жағдайының мониторингі және тәуекел факторлары
Республикамыздың халықтың ең көп қоныстанған аймағының ... ... ... ... 2010 ... 1 желтоқсанына облыс халық саны
2502601 адамға ... ... оның ... қала ... 909584 адам ... ... 1470348 адам. Бұл орайда, табиғатты қорғау ... ... ... екі жарым миллионнан ... ... ... ... тән және дене ... ... ... ұйымдастыру өз орнын табады. Соңғы жылдары Оңтүстік
Қазақстан облысында Шымкент қаласындағы автокөлік санының және ... ... ... ... ... ... және тұтыныс
қалдықтарын залалсыздандыруға қатысты, сондай-ақ қазіргі заман талабына ... ... ... ... ... ... ... орталығында, кішігірім қалаларда және аудан орталықтарында ... ... ... суларды залалсыздандыруға байланысты туындайтын
экологиялық проблемалар бұрынғысынша орын алуда. Облыста ... ... ... ... ... ... ... мақсатында
жүргізілген сұқпаттасу нәтижелерімен, респондентердің 62,9 ... ... ... ... ... ... жатқан шараларына
қанағаттанбайтынын көрсетіп отыр, ал респонденттердің 23,8 ... ... ... ... жетілдіруді орынды санайды. Бұл ... ... ... атмосфералық ауаны өнеркәсіп және ... ... ... және ... ... ... су ... сарқынды сулармен ластануының жылдан жылға артып
келетініне алаңдатушылық тудырып отыр.
Қазіргі кезеңде, Шымкент қаласының ... ... ... ... ... ... ... аумағында 2093 га ауданға
созылған суармалы егістік жер орналасқан.
Суармалы егістік жер қаланың тазалау қондырғыларының ... ... ... ... ... Суармалы егістік жерді дайындау
белгілі шаралардың орындалуын талап етеді, яғни топырақта, ауылшаруашылық
дақылдарында улы ... ... ... ... тұра, суармалы геістік
жердің барлық ауданы шаруаларға бөлініп берілген, олардың көпшілігі жер
пайдалану ... ... ... алып үлгерген. Бұл жерлер көкөніс,
жеміс-жидек, бақша дақылдарын егуге жарамсыз ... да, ... ... ... ... ... ... сарқынды суларын толығымен
залалсыздандыру мәселесін шешу және ... ... үшін ... ... жер ауданын және магистралдық жүйені
бірыңғай технологиялық процестердің соңғы сатысы ретінде бір қолға- ... ... ... берген пайдалы. Аталмыш сұрақ бойынша
ағымдағы ... ... күн ... ... ірі қалаларында іркінді суларды
тазалау тиімділігін арттыру жағдайы мен ... ... ... ... ... ... ... Комиссияның кезекті мәжілісіне
мәліметтер дайындалған.
Облыстағы кішігірім қалалардың су ... ... ... ... ... ... Шардара, Кентау, Ленгір, Ақсу қалараының су тазалау
қондырғылары бүгінгі күнге, техникалық жағынан ескіріп, өндірістік ... ... ... ... ... ... байланысты жүзеге асырылмай қалып отыр.
Іркінді су қабылдағыштарының жағдайын жақсартуда комплексті шаралар
қажет. Жаңа тазалау қондырғырларын және ... су ... ... ... ... бағдармаларды қарастыру сұрағы туындайды. Осыған
байланысты, іркінді ... ... және ... ... қауіпсіз жағдаймен қамтамасыз ету мақсатында 90-шы жылдардың
«Қазақстанның іркінді ... ... ... және ... іркінді сулары» бағдарламасын қайтадан жүзеге асыру керек деп
санаймыз.
Трансшекаралық Сырдария өзені Өзбекстан республикасынан Сульфаттар,
нитраттар, мыс және ... ... ... Судың жалпы ластану индексін
2,03 құрайды және 3-сыныпты қалыпты ластанған ... ... ... ... ... ... сапасының мемлекетаралық нормативтік
актілері керек.
Облыста тұрсыстық қалдықтарды жинау, тасымалдау және залалсыздандыруды
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... жинау және
тасыамлдау бойынша арнайы және техникалық жабдықталған қызмет жеткілікті
емес, тұрмыстық қалдықтарды ... ... ... ... мен ... ... ... дайындалмайды. Бұл
бағытта жергілікті атқарушы органдармен ... ... ... ... және қорғасын зауыттары жұмыс істеп тұрған жылдары
жиналған және Шу-Сарысу уран кен ... бір ... кен ... ... бірге, Шымкент, Кентау қалаларындағы полиметалл кендерін
байытуда түзілген өндірістік және радиоактивтік қалдықтарды, оның ішінде
иондандырылған сәуле ... ... ... мәселелері орын алған.
Жүргізілген тексерулер жәтижесінде, аймақтың радиациялық фоны бекітілген
норма шегінде ... Бұл, ... ... ... байланысты
табиғатты қорғау шараларының қарқынды жүруін айқындайды.
2010 жылғы статистикалық есеп мәліметтеріне сай ... ... ... Қазақстан облысы бойынша 31 мың тоннаны құрайды.
Ластауыш заттарды ... ... ... ... ... 1-де ... (ОҚО ... статистика басқармасының мәліметтері
бойынша, тоннамен):
Жоғарыда келтірілген мәліметтерге сай кәсіпорын шығындыларының жалпы
көлемі ... ... ... - ... өңдеу бойынша – мұнай
өңдеудің
артуына байланысты; -Құрылыс ... ... ...... ... ... ... 1. 2008-2010 жылдардағы ауа атмосферасына шығарылған ластаушы заттар
көрсеткіші
-Жылу энергетикасында, қаланың дамуына және жылу және электр энергияларының
қажеттілігі артуына байланысты және ... ... ... өсімдік
шикізатын өңдеумен айналысатын кәсіпорындардың көбеюіне және шығарылатын
өнім көлемі артуына байланысты.
Оңтүстік Қазақстан облысы атмосфералық ауасының ең ірі ... ... ... оларға келесі кәсіпорындар жатады:
-«Петро Қазақстан Ойл Продактс» ААҚ – 14254,4 тонна ... 45,8 ... – 3» ААҚ – 1568,4 ... немесе 5,04 пайыз
-«Южполиметалл» Өндірістік Корпарациясы АҚ –5761,7 тонна немесе 18,5
пайыз
-«Шымкентцемент» ААҚ – 1650,9 тонна немесе 5,3 пайыз
Құрамы бойынша ... ... ... ... ... 2-де көрсетілгендей, келесі түрде таралады бұл, ең үлкен ұшпалы
органикалық ... (42,6 %) мен ... қос ... (16,4 %) ... шығындылардың ең үлкен үлесін 3 және 4-ші ... ... ... ... ... заттардың шығарыдылары жөніндегі мәліметтер
кестеде ... (2ТП – ауа ... ... ... 1. 2008-2010 жылдардағы ауа атмосферасын ластаушы химиялық
элементтерінің көрсеткіші
| Атаулары ... ... (мың. ... |
| |2008 жыл |2010 жыл ... ... |3495,1 |5103,0 |
| Азот ... |1514,0 |1666,4 ... ... |3791,3 |4233,7 ... Оңтүстік Қазақстан облыс елді мекен аймақтарының өнеркәсіп
шығарындыларымен атмосфералық ауасының ... ... ... ... аймақтарының атмосфералық ауаны ластайтын
заттардың шығарындыларының көздері болып ... ... және ... ... ... атмосфераға ластайтын заттар шығаратын
көздер – бұл арнаулы құрылған ... ... ... ... ... ... ... жатады, атмосфераға зиянды заттар
осылар арқылы шығарылады. Алайда, өнеркәсіп орындарының стационарлық
көздерінен шығарылатын ... ... ... азайтуға бағытталған
технологиялық шаралардың өз деңгейінде жүрмейтінін көрсетіп отыр. ... ... ... жолымен жинақталған мәліметтерде, хылықтың
көзқарасы әлі де атмосфералық ауа ... ... ... ... ... орнында ұстап қалуға байланысты іс-шараларды жетілдірудің
қажеттілігін көрсетеді. ... екі ... ... ... ... ... атмосфералық ауаның ластаушы
әсері бары айқын. Жүргізілген ... ... ... ауа ... ... ... 61,3 пайыз респонденттер
көрсетуде және олар табиғатты қорғау шараларының өз ... ... ... ... 62,9 ... ... ... танытқан 23,8 пайыз респонденттердің 29,1 пайызы осы табиғатты
қорғау шараларының ... ... ... ... ... ... ластайтын заттардың шығарылуы,
оларды тазалау және қайта пайдалануын анықтау үшін статистикалық мәліметтер
талқылап, ОҚО атмосфералық ауасының ластану дәрежесіне баға ... Ол ... Арыс ... ... ... ... қаласы, Қазығұрт, Мақтаарал,
Ордабасы, Отырар, Сайрам, Сарыағаш, Созақ, Төлеби, ... ... ... 8 ... ... ... ... ангидрид,
күкіртсутек, көміртек тотығы, азот тотықтары, аммиак, ... ... ... ... ... ... және
басқалары) мөлшері анықталды.
Статистикалық мәліметтер келесі кесте 2-16 -да көрсетілген. Берілген
кесте ... ... ... ... ... шығатын
ластанған заттардың көлемі, олардың ішінде ұсталғаны, пайдаланғаны ... және ... ... қалалық бойынша, атмосфералық ауасында күкіртсутек, аммиак,
галогенденген қорғасынның қосылыстары ... ... ... ангидрид, көміртек тотығы, азот тотықтары, ұшпалы органикалық
қосылыстар, көмірсутек және өзгелер белгілі - бір мөлшерде кездеседі.
Кентау ... ... ... ... ... ... қорғасынның қосылыстары анықталмады. Бірақ, күкіртті
ангидрид, ... ... азот ... ұшпалы органикалық қосылыстар,
көмірсутек және өзгелер белгілі - бір мөлшерде кездеседі.
ОҚО, Арыс қаласы ... ... ... ... ... ... және қайта пайдалану
Кесте 2
| ... ... ... ... ... ... ... |Атмофераға ығарылған |Осы жылдың |
| ... ... ... ... ... ... |кезені мен |
| ... | ... | ... ... |
| ... | ... | | ... ... |
| ... | ... | | ... |
| ... | ... | | ... ... | | | | ... |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... мен |
| | | | | | ... |
| | | ... ... ішінде | ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... қайта |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ішінде | ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... |одан қайта |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... қайта |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... қайта |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... қайта |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... | ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ішінде | ... ... ... |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... ... шығындыларымен |29,1% |61,3% ... | | ... ... ... |28,1% |83,0% ... | | ... ... ластануы |39,1% |87,5% ... ... ... |8,0% |34,3% ... ... ... ... |9,0% |13,0% ... ... ... ... |5,0% |29,0% ... 18,0 ... ... көңіл-күйінің жабырқау болуы көбінен
елуден асқан жолаушылар арасында тіркеледі.
2008 жылы Шымкент қаласы бойынша атмосфераның ластану ... 11,7, ... – 11,8 ... Ол ... сәйкес біздің қаламыз ең ластанған
қалалардың бестігіне кіріп ... ... ... ... , ... ... облысы аумақтары бойынша табиғатты қорғау іс-
шараларының орындалу барысы осы бағытта жасалатын жұмыстың қарқындылығын
тілейді.
3.Аймақтың экологиялық ... ... ... ... белгілі бір мақсаттары және тапсырмаларымен
ерекшеленеді. Әр ғылымда аймақты бөлуде ... ... ... экологиялық-әкімшіліе басқару диспозициясы;
• еңбекті аумақтық бөлудегі рөлі;
• әлеуметтік-экологиялық роблемаларды шешу;
• экологиялық кеңістік – бұл ... ... ... ... ... ... көлік инженерлік торабы және тағы басқа.
Әр аймақтың ... ... ... ... ... ... сапасы келесідей сипаттамалармен анықталады:
• тығыздық ( халық саны, жалпы ішкі өнім, ... ... ... ... (тең ... халықты бөлу, экологиялық қызмет);
• байланыстылық (экологиялық байланыстардың ... ... ... ... ... ... – бұл табиғи экологиялық ... ... ... ... және оның ... ... процестерін, өндіргіш күштерді орналастыру және дамытуды
зерттейтін ... ... ... ... ... ... қатынастарға өту барысында аумақтық экологияны
дамыту мәселесіне көп көңіл бөлінуде. Қайта құру ... ... ... ... ... мен ... іс – ... байланысты. Аумақтық экологияны дамыту мақсаты, тек ... ғана ... ... ... ... қүру ... табылады.
Осындай реттеу жалпы аймақтың халық шаруашылығының ... ... ... жасау керек. Ең алдымен, бұл тиімді, яғни ... ... ... ... және ... ... мен ... жағдайларға
байланысты.
Аумақтық экология өзінің зерттеулерінде ғылыми ... ... оның ... ... әдіс ... ... ... Салалық және
аумақтық баланс жасау нарықтық маманданған салалар, территориялық кешенді
толықтырушы, яғни алдағы салалардың да, ... ... ... ... және ... сферасындағы салалар арасындағы дұрыс қатынасты
таңдауға мүмкіндік береді. Баланстар (тепе-теңдіктер) санымен қатар ... және ... ... ... ... үшін де ... ... экологиялық негіздеу (кәсіорынды құрал-жабдықпен қамту,
құрылыс орнын анықтау, оны шикізатпен, энергиямен, сумен, жылумен, ... ... ... қамтамасыз ету есебін жүргізу үшін аймақ таңдау)
баланстық әдістің мазмұнын құрайды. Аймақ экологиясының ... ... және ... ... ... ... тепе-теңдігі (балансы) кіреді.
Аумақтық байланыстарды құру үшін өнделетін ... ... ... жұмыстар мен эксепдициялар алдын-ала жүргізілуі тиіс. Салалық және
аумақтық баланстар құру аймақтың кешенді даму деңгейін, оның ... ... ... ... ... жағдайда аймақтардың рөлі және қызметі халықтың өмірінің
қызметі арасында экологиялық қатынастар ... ... ... ... ... сипаттап, оның қызметтерін бөлді:
• институтционалды қызметтер – бір жағынан экологиялық дербесті, ... ... ... өмір ... қай ... өміп ... ... әлеуметтік және заңды қорғамауына конституциялық ... ... ... ... ... саясатын
анықтайды;
• экологиялық қызметтерді, елдің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге,
экологиялық қызметті еркін жүзеге ... ... және ... ... ... ... халықтың әлеуметтік дамуын, аймаққа экологиялық
потенциалын қамтамасыз ету мүмкіндіктері мен құқығын ... ... ... қызметтері, халықтың дұрыс өмір сүруін қамтамасыз етеді,
табиғи қорғау және басқа да қоршаған ... ... ... шараларды
жүзеге асырады.
Қазіргі кезде аумақтық деңгейде басқарудың қызметтері мен ... ... ... ... ... ... ... әдістері жалпы танылған маркетинг жүйесі мен экологиялық
тұтқалары мен ынталары арқылы мемлекеттік реттеуден шығады.
Мақсаттар мен ... ... ... ... болсақ,
аумақтық экология өзінің мазмұны бойынша қайшы, ал ең ... ... ... үшін ... ... ... зерттеудегі басты
артықшылықтары аймақтардың экологиясына әсер ... ... ... ... ... ... аумақтық шаруашылықтарды территориялдық
ұйымдастыру, экология құрылымдық қайта құру, халықаралық қауымдастықты және
жеке аймақтардың өндіргіш күштерін ... ... ... ... қатынастардың құрылуы және даму ... ... ... ... ... деген түсінік қалыптасады, яғни қазіргі кезде
Қазақстанның жалпы шаруашылық кешенінің қызмет етуін ... үшін ... ... ... көтеру ғана емес, сонымен ... ... ... мүдделерін біршама толық қанағаттандыруды қамтамасыз ... ... ... ... 15 ... ... ... өндіргіш күшті орналастыру мен дамытуды ретроспективті талдаудың
міндетті түрде жүргілуін қарастыруы керек. Бұл ... ... ... ... даму ... ... ішкі аумақтық
дифференциясын ескере отырып маңызды әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге
асыру ... ... ... ... ... және ғылыми
ерекшеліктерін ескеріп халықтың өмір сүру деңгейі баңалануы тиісті.
Экологиялық талдаудың басты бағыттары болып ... ... ... өсуі тез ... пайда болуы, аумақтық шаруашылық
кешенін құру және ... ... ... ... нарықтық
маманданудың әсер етуін анықтау болып табылады.
Аумақтық экологияның ... ... ... ... ... даму стратегиясын жасап шығару болып табылады.
Аумақтық дамудың маңызды тапсырмаларының бірі жеке аймақтардағы ... ... ... жою ... ... Бұл ... үшін ... экологиялық деңгейі мен ерекшеліктерін ескере жеке
аймақтардың ... ... ... бағдарламаларын қолдану үлкен
мәнге ие.
Барлық аймақтар үшін жалпы аумақтық тапсырмалар – бұл ... ... жеке ... ... ... шығару,
әлеуметтік инфрақұрылымын жасау, ... ... ... жүйені дамыту, экологиялық қауіпсіз жағдай туғызу.
Аймақтың дамуы үшін қаржы-қаражат орны ерекше. Аумақтық экологияны ... ... ... екі көзі ... ... инвестициялар – экзогенді көзі
• ішкі инвестициялар – эндогенді көзі.
Эндогенді ... ... ... ... ресурстарды,
“экологиялық ортаны” (өндіріс, ... ... ... ... және ... және ) адам капиталы ... ... ... ... ... жан ... тағы басқа) жағдайын қамтитын проблемалы аймақтардың ішкі потенциалын
белсендірумен байланысты.
Қазір бар технология мен өндірісті ұйымдастырудың атақты ... ... ... ... ... ... болатын
әдістеріне келесілерді жатқызуға болады:
• тікелей мемлекеттік реттеу;
• қызмет ... ... ... және орта ... ... ... ... құру.
Тікелей мемлекеттік реттеу әдістері мемлекеттік меншікке негізделеді.
Қазіргі уақытта ... ... ... әлі ... бұл ... ... аумақтық дамытуда қолдану қиынға соғуда.
Секторлық ынталандыру құрылымдық және өнеркәсіптік саясаттың тапсырмасы
ғана ... ... ... ... оны ... экологиялық
саясаттың тапсырмасы ретінде қарастырылады. Әсіресе, бұл қызмет сферасына
қатысты.
Қазіргі күні Қазақстандағы және басқа ... ... ... ... ... ... ... әдістерінің бірі ретінде қарастырылады.
Өзінің құрылымдық өзгерістерге бейімдегі мүмкіндігі мен ... ... ... ... және ... ... шағын
фирмаларды қолдайды. Мұндай қолдау ... ... және ... кадрларды қайта оқытуға көмек ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде және басқа да жағдайларда көрінеді.
Шағын және орта бизнесті аумақтық ... ... ... олар ... ... ... ... және аймақта жаңа
жұмыс орнын ашса ғана жүргізіледі. Көмек түрі ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің сауда
фирмаларына, айналмалы ... жаңа ... мен ... және өмір ... ... ... табылады.
Аумақтық саясатты жүзеге асырудың экологиялық механизмі ... ... ... ... ... тапсырмалардың
сипатын ескеретін, икемді және дифференцацияланған болуы керек.
Елдің азық-түлік қорын қалыптастыратын ... тобы үшін ... мен ... ... ... қамтуды өсіру және ауыл ... ... ... ... ... ... ... көтерме
азық-түлік нарығын, сауда ... мен ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнесті дамытуға
мүмкіндік етуі керек.
Экологиялық нашар және артта қалған аймақтар және де ... және орта ... мен ... ... үшін ... реттеу
әдістері экологияны белсендіру және халыққа әлеуметтік қолдау көрсету мен
экологияның және әлеуметтік-экологиялық дамуды жақсарту бойынша белгілі ... және ... ... ... ... ... сонымен
қатар шетелдік технологиялық және гуманитарлық көмек тартуға араласуға
бағытталуы керек .
Республикалық билік ең ... ... ... ... ... қызметін заңды және нормативті – құқықтық қамтамасыз ету ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу аймақтың
потенциалын анығырақ ашу мақсатында аймақтарды әртүрлі бағыт ... ... ... реформалаудың нақты мақсатының негізгі параметрі аймақ
экологиясының әлеуметтік тапсырмаларды шешуге, өмірдің ... ... ... болып табылады. Ол үшін республикалық, аумақтық және
жергілікті органдардың инвестиция облысындағы қызметін заң ... ... ... ... ... ... әзірлеу,
аймақтардаға жағдайды үнемі мониторингке алу және алған мәліметтерді
саясаттық әзірлеу үшін ... ... ... ... ... жиынтығы келесі ... ... ... ...... ... ... және онымен байланысты
сфералар жағдайын көріп білу.
2. ... ... ... ...... ... ... кешенінің
дамуын болжау.
3. Шаруашылық етуші субъектілердің белгілі бір тобы бойынша адрестік жоспар
әзірлеу және жүзеге ... ... ... ... ... әсер етудің құралдарын қолдану.
5. Елдің (аумақтық) әлеуметтік-экологиялық ... ... шешу ... ... ... ... ... және
жүзеге асыру.
Экологиялық болжау – әлеуметтік эканомикалық дамудың стратегиасын
және практикасын ... ... ... анықтау үшін бастапқы
негіз болып ... ... ... – бұл ... ... ... оның
аймақтарының жеке сферасының көп ... ... даму ... және ... ... .
Бағдарламаларды әзірлеу және жүзеге асырудың маңызды ... ... ... яғни ... ... және сандық
анықталған мақсаттық құрылымға жетуге бағытталған шаралар;
2. жүйелік – мақсаттқа жету үшін қажетті өзара байланысқа ... ... ... ... және аумақтық даму жағдайымен байланысты;
3. ресурстармен қамтамасыз етілуі – ... ... ... материялдық, еңбек және қаржы ресурстармен қамтамасыз етіледі;
4. Басымдылық – бағдарламаларды әзірлеу және ... ... ... ... рангің анықтау.
Қазақстанның саяси өмірінде ... ... ... ... ... мен ... даму қажеттігін ескеретін мемлекеттік
саясаттың басты әрі тиімді бағыты бола алатын аумақтық саясатты ... ... – бұл ... және ...... сфера, биліктің
аумақтық және жергілікті құрылымдары арасында ... бір ... ... және ... ... толлық пайдалануға мүмкіндік
беретін тиімді қатынастар күшейтілетін, халықтың әртүрлі қажеттіліктерін
тиімді қанағаттандыруға ... ... ...... ... - ... құрылымы.
Көптеген елдердің ғасырлар ... ... ... ... ... ... өзгермейтін фактор екенін
көрсетеді.
Бүгінгі күні Еуразияның дамыған елдері мен ... ... ... ... ... табылады:
1. билік пен экологияны орталықсыздандыру, аймақтарға өзіндік дербестік
беру;
2. елдің және аймақтын экологиялық даму стратегиясын ... жеке ... ... пайдалану мүмкіндігін ескере бірігіп әзірлеу;
3. территорияның экологиялық дамуының деңгейлерін теңестіру.
Бұған ... ... ... ... мағыналы өзгерістерді
басынан ескеретін, ал аймақтар өзін басқаруды және халықаралық сценаға шығу
талап ... ... жаңа ... ... ... ... эксперттер өркениетті елдердің экологиясында жаңа
әлеуметтік саяси нақтылықтын пайда болғаны туралы ... ... ... АҚШ-
тың мемлекеттік департаментінің кеңесшісі Дж. Ньюхаус ... ... кең ... ... күнделікті тұрмыстық мәселелерді басқара алмайды
деп санаған.
Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде саяси ... ... ... ... ... ... ... маңызды мәселелер қатарына шықты.
Дағдарыстан шығу қажеттілігі өзімізде бар экрермткалық потенциалды,
аймақтын өндіріс ... ... ... ... ... Құрылған
өндірістік потенциал ұлттық байлықтын белсенді, әрі мәнді ... ... ... ... және ... ... ... пайда
болуы салыстырмалы көп капитал салымымен материалдық ресурстарды ... ... ... өсу таза интенсивті сиппатқа ие. ... ... ... ... құрылымдық қайта құрулармен, өндірісті
техникалық жаңартумен бірге жүреді. “Өмірдің өзімен бас тартылған моральды
ескіргенді қайта ... ... ... ... аудандардың болуын ескере ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатты. Бұл үшін негізгі құрал көздері
территорилық бола ... Ол ... ... бар және ... ... салуға ынғайланған аймақтарда туындау мүмкін.
Барлық аймақтар донор және дотация алатын болып бөлінеді. Трансферт
түріндегі қордан ... ... ... ... ететін аймақтар” немесе
“қолдауды ерекше қажет ... ... ... ие ... ... ... бекітіленген және реттелінетін табыстың бір тұрғынға
санағандығы көрсеткішінің орташа республикалық көрсеткіштен ... ... ... ... көзі Қазақстанда кәсіпкерлікті қолдаудың
аумақтық қорын құру болып отыр. Бұл қор ... ... ... шешуге мүмкіндік жасайды, олар:
а) кәсіпкерлікпен бәсекені ... ... ... әзірлеп,
жүзеге асыруға қатысады;
б) товарлар мен қызметтің монополистік рыногына шығатын шаруашылық етуші
субъектілерге әртүрлі көмек ... ... ... т.б.) ... ... ... ... теңсіздіктін өсуі мен ... ... ... ... тереңдеуіне байланысты аймақтардың біразы
және республикалық бағынудағы қалалар ғана ... ... ... ие. ... көбі ... ... ... Сондықтан үкімет
үшін өзінің барлық қуатын ... ... ... ... ... аймақтардың даму мәселелерін шешіп, және бір уақытта әрбір аймақ
үшін басымдылықты, әрі тиімді болатын жеке ... ... ... ... ... ... мақсаттарды анықтауға болады:
1. құрылымдық қайта құру және әлсіз ... ... ... ... ... құлдырауы салдарынан қатты жапа шеккен
аймақтарды қайта құру;
3. созылып кеткен жұмыссыздызпен ... ... ... ... ... жастарға еңбекке орналасуға көмек көрсету;
4. халық тығыздығы аз аймақтарға дамуға ықпал ету;
5. мемлекеттік аумақтық ... ... ... негізгі бағыттары
келесілер долуы тиіс:
6. аумақтық бағдарламаны әзірлеу және тікелей бюджеттік қаржыландыру;
7. ынталандыру үшін ... және ... ... ... ... ... ... заң негізін құру;
9. берілген аудандарда жеке кәсіпкерлікті ынталандыру.
Аймақтың жағдайын талдау және ... ... ... ... ... ... қаржылық және басқа көмек түрін көрсетуді мемлекеттік
бюджеттен қолдауға көшу қажет.
2. мемлекеттік ... ... ... ие болу керек. Бұл мемлекеттік
құралдардың шығындалуын бақылау мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... заң негізін жетілдіру қажет.
Аймақтардағы басқару жүйесін өзін-өзі ... ... құру ... өндірісті дамыту арқылы жетілдіру қажет. Бұл
мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... ... Оның ... бағытта болуы тиіс. Осы тапсырманы шешкеннен кейін ғана
жергілікті ... ... ... ... ... ... ... ұлттық деңгейде әзірленеді және аймақ
саясатының негізі бола алады. Аумақтық ... ... ... мемлекеттін, аймақтын, жергілікті өзін-өзі басқарудын әртүрлі ... және ... ... ... ... бағытталған
қызметте жатыр.
Мемлекеттік және жергілікті билік органдарының ара қатынасын жақсарту
үшін қажет:
...... ... ... ... және ... ... түсімдер арасындағы көздерді бөлу
жолымен бюджеттік салықтық жүйеге өзгерістер енгізу;
• рационалды аудандау негізінде жүзеге асырылатын территория мәртебесіне
реттеулер ... ... ... ... ... үшін, ұлттық және
жергілікті деңгейлерде өзара әрекет етудің мәселелерін шешу керек. Орталық
пен ... ... ... ... ... ... көтеретін бірнеше жағдайлар бар.
Бірінші және басты жағдай – орталық жағынан ... ... ... ... ... ... бойынша әртүрлі
аймақтармен бірдей қатынас жүргізуге болады.
Екіншісі – қатынастың қарастырылып отырған ... ... ... ... яғни ... ... шектеп, аймақтарға
еркіндік беру.
Үшіншісі – аймақтын экологиялық еркінділігінің кеңеюі. Аумақтық
экологиялық ... ... ... ... ғана жетеміз.
Осыларды ескере, соңғы жылдары реформалардың ауыртпалығы аймақ
деңгейіне жайлап, біртіндеп ... ... ... ... ... пайдаланып, әлеуметтік сфераның оьъектілеріне ... ... ... бюджеттен жоғарыда тұрған бюджеттерге
салымдардын тұрақты жылдық нормасын бекіту ... ... ... ауыл шаруашылық моделі бәрімізге
мәлім шығару өнеркәсібіне бағытталған. Бұған қарамастан ол өзінің басынан
аймақтарды дамытудағы ... ... ... ... откерді.
Бүгінгі күні өнеркәсіп өнімінің өсуі мен бюджеттің толықтырылуы өндірілетін
өнімге экспорттық сұраныс бар аймақтарда ғана бар: ... ... ... және ... ... ... эканомикасын мемлекеттік реттеуді
жетілдіру үшін:
1. Орталық пен аймақтардың ... ... ... ... ... ... көмек көрсетудің негізгі принциптері ... ... ... ... ... ... перспективалары
мен орнын анықтау, жергілікті халықты жұмыспен қамтуға ... ... ... ... ... қаржылық
құрылымдарды бағыттай.
3. мемлекеттік басқару органдарынан жергілікті ... ... ... беру ... ... ... ... керек.
4. Бюджетті әзірлеу барлық облыстар мен аймақтардың әкімнің ... ... ... Сол ... біз аймақтарды қаржыландырылғанға
байланысты мәселелерді шеше аламыз.
Ең негізгі бағыт – орталық пен ... ... ... ... ... ... ... сптималды моделін таба алу.
Басқару тиімділігі шаруашылық етуші субъектінің өзінің ресурстарына
билік ете алуы ... ... ... артады. Басқа сөзбен айтқанда,
басқарудың қатаң ... ... ... ... ... ... ба тиімсіз болып, кері байланыс заңын бұзып, өзін ... ... ... экология қатаң орталықтандыру кемшіліктерін жоюға
негізделген.
ТМД – ... ... өзін - өзі ... ... ... ... құрылым” – бұл қалалық және ауылдық халық, ... ... сол ... ... өзін - өзі ... жүзеге
асатын. Жергілікті және меншікті болу, ... ... және ... өзін - өзі ... органдарын ескере муниципалдық құрылымың
шекарасын, тарихи ... және ... да ... ... ... ... ... менеджмент басқарудың жаңа системасы болып қана қоймай,
ол нарықтың экологияны түсініп соған толық ... ... ... ... ... ... Яғни республикада басқарудың командылық - әкімшілік
системасының ... ... әлі де ... ... ... ... жаңа ... бола тура муниципалдық менеджменте
Қазақстан Респуликасында ... ... ... ... ... ... дағдарысын салдарынан үлкенқиындық көруде. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дәлелденген және мақсатқа лайықтылықпен.
Басқа да жаңа экологиялық пәндер – ... ... ... жаңа ... жаңа ... ... және ... Мемлекеттік және муниципалдық басқарушы маман осы жаңалықтарда
білуге тиіс.
Сонымен ... ... ... ... сол ... ... және басқа да салаларда ... ... ... – бұл ... аумақтың меншігін
білдіреді. Муниципалдық меншікпен жергілікті өзін - өзі ... ... ... ... атқарушы органдары Қазақстан Республикасын
атқарушы орган біріңғай жүйесіне кіреді, тиісті аумақтың мүддесі мен ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік саясатын
жүргізіледі қамтамасыз етеді.
Жергілікті атқарушы ... ... ... аумақты дамыту жоспарларын, экологиялық және әлеуметтік бағдарламарын,
жергілікті бюджетті әзірлеу және олардың атқарылуын ... ... ... меншікті басқару;
3. жергілікті атқарушы органдарын басшыларын қызметке тағайындау және
қызметтен ... ... ... ... ... ұйымдарға
байланысты өзге де мәселерді шешу.
4. жергілікті мемлекеттік басқару мүддесіне сай ... ... ... ... ... өзге де ... асыру.
5. жергілікті атқарушы органдарын құзыреті ұйымдастырылуы және олардың
қызмет тәртібі заңмен ... ... ...... ... әкімшілік –аумақтың,
бөліністегі халықтың еркін білдіреді және жалпы мемлекеттік мүдделерді
ескере отырып, оны іске ... ... ... ... олардың
жүзеге асырылуын бақылайды. Маслихаттарда жалпыға бірдей, тән төте
сайлауын құқығы ... ... ... беру ... 4 – жыл ... ... қарауына мыналар ... ... ... ... ... және ... ... бюджетті және олардың атқарылуы туралы есептерді бекіту;
2. өздерін қарауына жатқызылған жергілікті әкімшілік – аумақтық ... ... ... ... ... ... ... атқарушы органдар
есептерін қарау қажет.
Муниципалды менеджментте қолданылады. Ол ... одан ... ... ... негіздерін, микро және макро экология,
статистика, психология және ... да ... мен ... ... ғылыми зертеледі басқа да, ғылыми әдістер
қолданылады, солардың ішінде:
Монополиялық талдау әдісі – ... даму ... ... ... ... ... ... салаларының
қатынастардың тиімділігін, өткен ... ... ... ... және тағы ... әдіс – жоспар көрсеткіштерін тығыз байланыстыру үшін
қолданылатын негізгі әдіс. Бұл әдіс ... ... ... ... болып саналады.
Баланстың әдістің экологиялық математикалық құндық, еңбек ресурстары
сияқты түрлері ... ... ... көптеген экология сияларында еңбек ресурстарын тиімді
пайдалану, халық шаруашылығы жанандырады, жұмысшыларды жұмыспен
қамтамассыз ету ... ... ... баланстар арқылы қоғамдық жиынтық өкілі мен ұлттық табыс
бөлудегі дұрыс ... ... ... ... ... тиімділік тұрғысынан оптималды варианттарын
анықтау үшін экологиялық математикалық әдіс қолданылады ... ... ... қоса ... әдістерінде орны ерекше.
Статистикалық әдіс – индекстерді есептеу үшін және ұқсас талдау жасау
үшін муниципалдық менеджментте кеңінен ... – ның ... ... ... мен ... ... Сонымен қоса, Республикасының ...... ... жергілікті өзін – өзі басқару жүйесі әр түрлі,
жергілікті өзін – өзі ... бұл ... бір ... басқару жүйесі, яғни
мемлекеттік биліктің үш тармағы: заң шығарушы атқарушы және сот билігінен
мүлдем бөлек.
Бүгінгі күні ... ... ... ... басқару құрылымын нәтижелілігімен анықталады және ... ... және ... ... ... ... ... жүргенде.
Бұл мына жағдаймен түйіндіріледі:
• Басқару аппараты санының тым көптігі.
• Басқару қызметкерлерінің бытранқылығы.
• Басқару аппаратын ұстаудағы ...... ... ... ... ... кеткен шығындардың V,
аймақтың басқарудың табыстарынан 10 % аспауы керек.
Соңғы уақытта басқарудың қадамдарғы оңға ... ... ... ... тартудың азаюы.
• Басшылықтың елмен араласпауы, елдің ойын тыңдауы.
• әр түрлі сұрақтарды шешудегі мәденит қазыналарын ... Іс ... ... әр ... ... ... ... қоғамдастықтың әлеуметтік, тарихи, табиғи,
демографиялық және т.б. ... ... ... ... ... ... ... муниципалдылық құрылымдарға әлеуметтік – экологиялық
дамудың негізгі үшін алдын ала жағдай жасау ... ... қоса сол ... ... өз ... толық қатайыны сияқты дәрежеге жеткізу керек.
Басқаруды демакратияландырумен қатар, юасқаруды жетілдіру қажет және
де, аймақтар арасында, орталық пен аймақ, арасындағы ... ... ... ... ... ... ... салада соның ішінде зәру адамдарға ... ... ... ... ... ... қоса бұл істі қазіргі жағдайға
байланысты, яғни нақты ... ... ... шешу ... ...... экологиялық мүмкіндіктерін тиімді
қолдануыныз қажет, аймақтар арасындағы жергілікті еңбек ... ... ... ... ол еңбек күшін орынды ... ... ... ... ... ... экология сапалы жаңа табыстарға
жету және жаландық ... ... ... ... ету қажет және
алдағы жолдарда жазғандай бұл істерге, ... ... ... пен ... сол ... жерлердегі жағдайларды, қай істің қандай жағдайда
екенің сол ... ... ... ... ... жоқ.
Қорытынды
1. Оңтүстік Қазақстан облысында атмосфераға ластайтын заттардың
шығарылуы, оларды тазалау және қайта ... ... үшін ... ... ОҚО ... ... ластану дәрежесіне баға
берілді. Ол үшін ОҚО Арыс қаласы, Кентау қаласы, ... ... ... ... Отырар, Сайрам, Сарыағаш, Созақ, Төлеби,
Түлкібас, Шардара аудандары ... 8 ... ... ... ... көміртотығы, азоттотығы , аммиак,
көмірсутектер, ұшпалы органикалық ... ... ... және ... мөлшері анықталды.
Жалпы Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша 2010 жылы ... ... ... ... ... заттардың көлемі 29,8
пайыз артып, 211,0 мың тоннаны құрады (2006 жылы – 162,6 мың ... ... 133,9 мың ... жалпы көлемінен- 63,5 пайыз) қатты заттар, 77,1
мың тоннасы (36,5 пайыз) газ тәрізді және сұйық заттар ... ... өте баяу ... ... ... ... зиян көзге көріне бермейді, бірнеше жыл өткесін ғана біліне
бастайды. Осыған байланысты зиянды ... ... үшін ... тым кеш ... ... бермей , болмаса мезгіл өтіп кеткен соң көп
күш, ... мен ... ... тура ... Олай ... қолда барды
сақтау мен ұтымды пайдалану – бүгінгі күн талабы ... есте ... ... ... ... оны сауықтыруға және өндіріс орындарының
тұрақты дамуына бағытталған кешенді және ... ... ... ... өте ... ... ... бұрынғы кеңестік жүйе
біржақты ... ... ... ... және әсери қару-жарақтар
сынаумен біздің территориямызда ... ... ... ... Өкінішке орай, табиғатпен арақатынаста бұл талап ұмыт ... ... ... ... ... ... ... күрт арту кезеңінде, ... ... ... ... ... ... ... және табиғи
ресурстарды үнемді пайдалану қазіргі күннің актуалды ... ... ... Бұл ... ... ... қарау мен техникалық
экологиялық қате ... ... ... ... және жер ... ... ... негативті әсерін ... ... ... ... ... пен ... ... қарым-қатынастардың орны ерекше. Бұл қарым-қатынастардың дұрыс
дамымауы адамзатқа үлкен қауіптер туғызуы мүмкін. Қуаты ... ... ... ... жетілген техникамен қаруланған адамзат табиғатқа
елеулі әсерін тигізе алары сөзсіз. Егер бұл ... мен ... ... фактілері миллиондаған жылдар бойы орныққан байланыстарды бұзса, оның
соңы – ... ... ... ... ... ... қазіргі
уақытта өз іс - әрекеті ... ... ... жүр. ... ... ... ортаға әсері мен
оған деген орныққан көзқарастарының биосферада ... тепе ... ... орны ... ... ... Егер адамзат қоғамы
биосферадағы тіршілікті сақтап қалғысы келсе, онда олар ... және ... ... ... ... күрт ... ... деректеріне көз жүгіртер болсақ, қазір жер бетінде
таза ауасы, топырағы және суы бар аймақ жоқтың қасы. ... ... ... ... ... қоршаған орта және жаму жөніндегі
Халықаралық комиссияның «Біздің ... ... атты ... Оның ... мен ... көптеген халықаралық конференциялрдың
(Рио-де-Жанейро – 1992, Киото – 1997, Йоханнесбург – 2003) өзегі ... ... және жеке ... ... ... ... ... сыйымдылығының шектеулі екендігіне көздері жеткеннен кейін
тұрақты даму туралы ой-сана қалыптаса бастады және антропогендік апаттарды
болдырмайтын бірден-бір жолы деп ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мен денсаулығы және тән ... ... ... ... ... ... ... денсаулығын
бағалап олардың өмір сүру әрекетімен қарастыру маңызды болып отыр. Бұл
орайда ... ... ... ... ... ... Олар барлық деңгейде біртұтас қалыптасуы керек. Өнеркәсіп аймағындағы
елді мекендердің қоршаған ... ... ... және оны ... әрекеттерін жоспарлау, қоршаған орта сапасының ... және ... ... ... ... талаптарды
жетілдіру, қоршаған орта сапасын жақсарту және қоғамның жоғарғы дәрежелі
экологиялық тұрақты даму ... ... ... шешуде берілген
мәліметтерді пайдалануға болады. Халықтардың экологиялық жағдайда өмір сүру
барысындағы тұрмыстық әлеуметтік жағдайларын басқаруда сұқпаттасу ... және ... ... ... маңыздылығы айқындалады.
Себебі, қоршаған ортаның ластануынан экологиялық және әлеуметтік зияндар
болуы мүмкін. Әлеуметтік зиян- ... ... ... ... келтіретін зияндылық. Бүгінге, кеңес дәуірінен
қалыптасып қалған жағдаймен, елді ... ... ... ... бұл елді ... ... техникалық жағдайлары яғни, ауыз
сумен, канализация, электр жүйелерімен, автожолдармен т.б. қамтамасыз етуі
ірі өнеркәсіптердің есебінен жүргізілген. ... ... ... ... ... ... ... Шахтинск «тас көмір өңдіру»
шахталарының, Теміртау, Жезқазған қалалары «металлургия» комбинаттарының,
Байқоңыр қаласы «ғарыш ... ... ... ... ... ... ірі өнеркәсіп орындарының аумағында Шымкент, Кентау
қалалары, Ащысай, ... ... ... елді ... бой ... ... астам адамдар мекендейтін Шымкент қаласының селитебтік
зонасында, кеңестер одағы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс атқарған . Бүгінге «Шымкентцемент» ААҚ, ... Ойл ... ААҚ, ... ААҚ ... атқаруда. Шу-
Сарысу уран кен провинциясы аймағында Таукент, Қыземшек, Тайқоңыр елді
мекендері бой көтерген. Аталған елді ... ... ... ... ... өнеркәсіп саласында кен өндіру және өңдеу ... ... ... саласының мамандарының бүгінгі ... ... оны ... және ... ... ... басқа сала
мамандарынан қарағанда жете білсе керек. Алайда бүгінгі ... ... ... ... ... қорғаудағы шешілетін өзекті мәселелер
жөнінде көзқарастары зерттеліп баға берілмеген.
2010 жылы жалпы ластайтын стационарлы көздерден ... ... ... 174,3 ... ұсталды және зарарсыздандырылды немесе
барлық ластайтын заттардың 82,6 пайызын құрады. Тазалау ... ... ... ... ... пайдалану (қолдану) көлемі
көбейді. 2010 жылы ... ... және ... ... ... ... ... (166,3 мың тонна). Осыған қарамастан,
зарарсыздандырудан, ... және ... ... ... ... ... мың тонна (17,4 пайыз) ластайтын заттар жіберілді, бұл ... ... 18,3 ... ... ... ... ... шығаратын көздер – бұл арнаулы
құрылған (құбырлар, аэракциялық, фонарлар, желдеткішті ... ... ... көздер жатады. Атмосфераға зиянды заттар осылар арқылы
шығарылады.
3. ... ... ... атмосфералық ауасының ең ... ... ... ... ... ... ... «Петро Казакстан Ойл Продактс» ААҚ (45,8 пайыз), «Энергоорталық ... ААҚ (5,04 ... ... ... ... АҚ ... Шымкентцемент» ААҚ (5,3 пайыз).
4. Халықтар арасында, жүргізілген сұқпаттасу қорытындысымен өнеркәсіп
және автокөлік шығарындыларының ауа ластаушы факторының белгілеп 61,3 пайыз
респонденттер ... ... ... ... өз ... ал 29,1 ... осы ... қорғау шараларының жетілдірудің
қажеттілігін көрсетті. қала тұрғындарының өнеркәсіп және автокөліктер газы,
атмосфералық ауаның ластаушы шығарындыларының әсерінен 18,0 ... ... ... болатынын көрсетеді. Бұл көңіл-күйінің төмендеуін
жолаушылардың 39,5 пайызы орталық ... ... ... ... жүрек-қан тамыр жүйесінің және 35,6 ... ... алу ... ... ... әдебиеттер
1. Назарбаев Н.А. Послание Президента страны народу Казахстана: Казахстан-
2030. Процветания, безопасность и ... ... ... –Алматы. -1997.
2. Абдуллин А.А. Прогноз развития минерально-сырьевой базы Казахстана-
основа стабильного развития республики // Вестник инженерной ... ... - № 2 (10) -2004. –С. ... ... Е.М., ... С. ... пайдалану және қоршаған ... ... ... ... -2007. -480 ... Искаков Б.С. Оценка внутреннего облученич ... ... ... радиационной обстановкой. –Медицина. 2005. № 2, С.129-
131.
5. Өтепов П.Д.,Медетов Ж.Б.,Алибеков А. Шу-Сарысу уран кен провинциясында
мекендейтін ... ... ... // ... -2008. ... ... ... анализ показателей имунитета у жителей экологический
неблагоприятных ... ... // ... ... и др. // ... и болезнь -2005, -№8(36), -С.50-53.
7. Абдуллин А.А. Прогноз развития минерально-сырьевой базы ... ... ... ... // Вестник инженерной академии
Республики казахстан, №2 (10) 2004. –С.117-118.
8. Қазақстан Республикасы Президентінің ... жер ... және ... ... ... Жарлығы. Алматы, 1996.
9. Қазақстан Республикасының кодекстері мен заңдары: Жер кодексі (2004);
Су кодексі (2004); ... ... (2004); ... ... ... заң (2003); Экологиялық сараптама туралы заң (1997): ... және ... ... ұқсату туралы заң (1992);
Экологиялық сараптама ... заң (1992); ... ... ... туралы заң (1997).
10. Қазақстан Республикасының 2005-2015 жылдарға арналған экологиялық
қауіпсіздігі тұжырымдамасы. ... ... №320. 2004 ж. ... ... ... ... Нормативтік актілер жиынтығы. Алматы, 2005.
12. Мұқаев С. Байлығымызды дұрыс пайдалана білейік. Ақиқат 1995, № 2.
13. Мустакаев Е.А. Загрязненность ... ... и его ... ... ... ... Казахстан. // «Информационный
экологический бюллетень», 2000, № 1. –С ... ... А. ... ... в ... ... регионе: обзор
прессы для РИО-10 // «Экология и устойчивое развитие». № 9, 2001. – ... ... М. и др. ... ... ... ... М.,Мир,1989 2т.
16. Одум Ю. Экология. М.,Мир, 2-ое ... 1986, 2 ... ... Э. ... ... и его измерение. М.,Мир,1982.
18. Гиляров М.М. Популяционная экология. М.,МГУ, 1990.
19. Яблоков А.В. ... ... ... ... ... ... проблемы окружающей среды. Алма-Ата,1991.
21. Бигалиев А.Б. Принципы организации биосферных резервов на ... ... ... и ... ... Казахстан, МЭПР,Алматы, 1997.
22. Национальное программа действии по борьбе с опустыниванием в Респулике
Казахстан. МЭПР, ЭНЕП, Алматы, 1997.
23. Сохранение биоразнообразия ... ... ... Под редакцией
Брагиной Т.М.,Перелюдовой О.Б. Алматы 1997.
24. Оспанов Г.С., Бозшатаева Г.Т. ... ... ... 2003 ... ... А.М.., Хоружая Т.А. Экология. –М. 1999 г.
26. Бейсенова Э.С. Экология. Алматы, 2001 г.
27. ... Ғ. ... ... Алматы, 1995 ж.
28. www.ecos.@mail.ru
29. www.Ecologia.@rambler.ru
30. һttp//www.library.intra.ru- фонд электронных книг.
31. һttp//www.referat.kulicһku.net
32. һttp//www.NLRK.kz-IP Национальная библиотека
-----------------------

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру26 бет
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ардағым –ата жұрт4 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру адам капиталын дамытудың алғышарты және факторы ретінде91 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері туралы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь